వికీపీడియా tewiki https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%9F%E0%B0%BF_%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9C%E0%B1%80 MediaWiki 1.47.0-wmf.16 first-letter మీడియా ప్రత్యేక చర్చ వాడుకరి వాడుకరి చర్చ వికీపీడియా వికీపీడియా చర్చ దస్త్రం దస్త్రంపై చర్చ మీడియావికీ మీడియావికీ చర్చ మూస మూస చర్చ సహాయం సహాయం చర్చ వర్గం వర్గం చర్చ వేదిక వేదిక చర్చ TimedText TimedText talk మాడ్యూల్ మాడ్యూల్ చర్చ Event Event talk Topic 0 3503 4942539 4933901 2026-08-23T13:42:18Z CommonsDelinker 608 ఎఱకేశ్వర_దేవాలయం1.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942539 wikitext text/x-wiki '''పిల్లలమర్రి''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[సూర్యాపేట జిల్లా]], [[సూర్యాపేట మండలం|సూర్యాపేట]] మండలంలోని గ్రామం.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వు సంఖ్య GO Ms No 246  Revenue (DA-CMRF) Department, Dated: 11-10-2016</ref> {{Infobox Settlement| ‎|name = పిల్లలమర్రి |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవిన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline =[[బొమ్మ:Pillala marri temple.jpg|right|thumb|పిల్లలమర్రి ఎఱకేశ్వర ఆలయం]] |imagesize = 220px |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = తెలంగాణ పటంలో గ్రామ స్థానం |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[సూర్యాపేట జిల్లా|సూర్యాపేట]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[సూర్యాపేట]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 8600 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 4300 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 4300 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 2147 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్యు |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్యు |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 17.0743063 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 79.6951103 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = 508213. |area_code = |blank_name = ఎస్.టి.డి కోడ్ |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన సూర్యాపేట నుండి ఆరు [[కిలోమీటరు|కిలోమీటర్ల]] దూరంలో ఉంది.పిల్లలమర్రి {{Coord|17.12|N|79.3200|E|}} అక్షాంశ రేఖాంశాల మధ్య విస్తరించి ఉంది. == జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణలో == 2016 అక్టోబరు 11న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత [[నల్గొండ జిల్లా]]<nowiki/>లోని ఇదే మండలంలో ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=సూర్యాపేట జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Suryapet.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227080545/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Suryapet.pdf|archive-date=2021-12-27|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==చరిత్ర== [[బొమ్మ:Pillala marri SaasanaM.jpg|thumb|కాకతీయ చక్రవర్తి రుద్రదేవుడు 1195లో వేయించిన పిల్లలమర్రి శిలాశాసనం|alt=|333x333px]] చారిత్రాత్మక ఈ గ్రామాన్ని [[కాకతీయులు|కాకతీయ రాజులు]] పరిపాలించారు. వారి హయాంలో అనేక [[దేవాలయం|దేవాలయా]]లు అప్పటి శిల్పశైలిని అనుసరించి నిర్మించారు.ఈ దేవాలయాలలో ఉన్న శిలాశాసనాలు అప్పటి చరిత్రను తెలుపుతున్నాయి. [[శాలివాహన శకం|శాలివాహన]] శకం 1130 (సా.శ. 1208) లో కాకతీయ చక్రవర్తి [[గణపతి దేవుడు]] [[కన్నడ]], [[తెలుగు]] భాషలలో వేయించిన శిలాశాసనం ఉంది. గణపతి దేవుడు కంటే ముందు పరిపాలించిన [[కాకతీయ]] చక్రవర్తి, [[రుద్రదేవుడు]] శాలివాహన శకం 1117 (సా.శ.1195) సంవత్సరములో వేయించిన శిలాశాసనం కూడా ఉంది. కాకతీయుల కాలం నాటి నాణెములు కూడా ఈ గ్రామములో లభించాయి. కాకతీయుల తరువాత పిల్లలమర్రి [[రేచర్ల రెడ్డి వంశీయులు|రేచర్ల రెడ్డి రాజుల]]కు రాజధానిగా విలసిల్లినది. ప్రఖ్యాత తెలుగు కవి [[పిల్లలమర్రి పిన వీరభద్రుడు]] జన్మస్థలము పిల్లలమర్రి. ==దేవాలయాలు== [[బొమ్మ:Pillala marri pole.jpg|thumb|ఎఱకేశ్వర ఆలయంలోని ఒక స్తంభము|alt=|333x333px]] *ఈ గ్రామములో ఉన్న [[చెన్నకేశవస్వామి]] దేవాలయం చాలా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఈ దేవాలయంలో ప్రతి సంవత్సరము [[మాఘమాసము|మాఘమాసంలో]] ప్రత్యేక ఉత్సవాలకు వేలాది భక్తులు తరలివస్తారు. *ఇక్కడ అపూర్వమైన [[శిల్పకళ]]తో భాసిల్లుతున్న చెన్నకేశవస్వామి దేవాలయం, [[నామేశ్వర దేవాలయం (పిల్లలమర్రి)|నామేశ్వర]], [[త్రికూటేశ్వర దేవాలయం (పిల్లలమర్రి)|త్రికూటేశ్వర]], [[ఎఱకేశ్వర దేవాలయం (పిల్లలమర్రి)|ఎఱకేశ్వర దేవాలయాలు]] ఉన్నాయి. [[హైదరాబాదు]] నుండి [[ఖమ్మం]] లేదా [[విజయవాడ]] వెళ్ళే దారిలో [[సూర్యాపేట]]కు ఆరు కిలోమీటర్ల ముందు ఎడమవైపు పిల్లలమర్రి శివాలయానికి దారి చూపిస్తూ ఒక బోర్డు ఉంది. *'''నామేశ్వర దేవాలయం''' ('''పిల్లలమర్రి''' ) *ఇది పిల్లలమర్రిలోనే అత్యంత పెద్ద మరియు ప్రధానమైన శివాలయం. రేచర్ల రుద్రుడు తన తండ్రి అయిన 'నామిరెడ్డి' పేరు మీద ఈ ఆలయాన్ని నిర్మించారు, అందుకే దీనికి నామేశ్వరాలయం అని పేరు వచ్చింది. *శిల్పకళ: ఈ ఆలయ స్తంభాలపై చెక్కిన సూక్ష్మ శిల్పకళా చాతుర్యం పర్యాటకులను మంత్రముగ్ధులను చేస్తుంది. రామాయణ, మహాభారత ఘట్టాలు, నృత్య భంగిమలు, పురాణ గాథలను రాతి స్తంభాలపై ఎంతో సుందరంగా చెక్కారు. ఆలయ ముఖమండపంలో ఉన్న నంది విగ్రహం ప్రత్యేక ఆకర్షణగా ఉంటుంది. '''ఎఱకేశ్వర దేవాలయం (పిల్లలమర్రి)''' నామిరెడ్డి భార్య అయిన ఎరకసాని' పేరు మీద ఈ ఆలయం నిర్మించబడింది. శిల్పకళా పరంగా ఇది కూడా ఎంతో విశిష్టమైనది. * ఎఱకేశ్వర దేవాలయం (పిల్లలమర్రి) video link: https://archive.org/details/20260203_20260203_0847 {{Infobox artist|image= }} {{Infobox artist|image= [[దస్త్రం:ఎఱకేశ్వర దేవాలయం2.jpg|thumb]] }} == ఆంధ్రుల సాంఘిక చరిత్ర == [[నల్గొండ జిల్లా|నల్లగొండ]] జిల్లాలోని సూర్యాపేట తాలూకాలో పిల్లలమర్రి యను గ్రామములో బహు మనోహరమగు దేవాలయములను నామిరెడ్డి కట్టించెను. (రచయిత సురవరం ప్రతాపరెడ్డి...సంవత్సరం 1950 .........ప్రచురణకర్త [[సురవరము ప్రతాపరెడ్డి]] సాహిత్య వైజయంతి చిరునామా [[హైదరాబాదు]]).<ref>{{Cite web|url=https://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%9F:Andrulasangikach025988mbp.pdf/63|title=పుట:Andrulasangikach025988mbp.pdf/63}}</ref> ==గ్రామ జనాభా== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 2147 ఇళ్లతో, 8600 జనాభాతో 3043 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 4300, ఆడవారి సంఖ్య 4300. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 1906 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 942. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 576956<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>.పిన్ కోడ్: 508376. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు మూడు, ప్రైవేటు ప్రాథమిక పాఠశాలలు మూడు, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాలలు రెండు ఉన్నాయి. ఒక ప్రభుత్వ జూనియర్ కళాశాల ఉంది.సమీప బాలబడి [[సూర్యాపేట|సూర్యాపేటలో]] ఉంది.సమీప ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల [[సూర్యాపేట|సూర్యాపేటలో]] ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నార్కట్ పల్లిలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు సూర్యాపేటలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం సూర్యాపేటలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[నల్గొండ]] లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === పిల్లలమర్రిలో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు.సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉంది. ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉంది. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలో3 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. ఎమ్బీబీయెస్ కాకుండా ఇతర డిగ్రీ చదివిన డాక్టర్లు ముగ్గురు ఉన్నారు. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == గ్రామంలో భూగర్భ మురుగునీటి వ్యవస్థ ఉంది. మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == పిల్లలమర్రిలో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ [[టెలిగ్రాఫ్]] ఆఫీసు గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. ట్రాక్టరు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతున్నాయి. ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో వ్యవసాయ పరపతి సంఘం ఉంది. గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. [[ఆటోమేటెడ్ టెల్లర్ మెషీన్|ఏటీఎమ్]], వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో [[అంగన్వాడి|అంగన్ వాడీ]] కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం ఉంది. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం ఉంది. జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ.లోపు దూరంలో ఉంది. సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 8 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 8 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == పిల్లలమర్రిలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 184 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 133 హెక్టార్లు * శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 231 హెక్టార్లు * తోటలు మొదలైనవి సాగవుతున్న భూమి: 15 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 19 హెక్టార్లు * సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 569 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 1531 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 356 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 1484 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 973 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == పిల్లలమర్రిలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * కాలువలు: 550 హెక్టార్లు* బావులు/బోరు బావులు: 422 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == పిల్లలమర్రిలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === పారిశ్రామిక ఉత్పత్తులు === [[గ్రానైట్]], [[ఇటుక]]లు ==ఇవి కూడా చూడండి== *[[కాకతీయులు]] *[[గణపతి దేవుడు]] == మూలాలు == {{Reflist}} ==బయటి లింకులు== *[https://web.archive.org/web/20080520232026/http://nalgonda.ap.nic.in/pillalamarri.htm జాతీయ సూచనకేంద్రం వారి వెబ్ సైటు నుండి పిల్లలమర్రి గురించి] {{సూర్యాపేట మండలంలోని గ్రామాలు}} {{సూర్యాపేట జిల్లాకు సంబంధించిన విషయాలు|state=collapsed}} f5qf2oeelyhhy733b55q7uuj94x96dw 4942626 4942539 2026-08-23T13:46:48Z CommonsDelinker 608 ఎఱకేశ్వర_దేవాలయం2.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942626 wikitext text/x-wiki '''పిల్లలమర్రి''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[సూర్యాపేట జిల్లా]], [[సూర్యాపేట మండలం|సూర్యాపేట]] మండలంలోని గ్రామం.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వు సంఖ్య GO Ms No 246  Revenue (DA-CMRF) Department, Dated: 11-10-2016</ref> {{Infobox Settlement| ‎|name = పిల్లలమర్రి |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవిన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline =[[బొమ్మ:Pillala marri temple.jpg|right|thumb|పిల్లలమర్రి ఎఱకేశ్వర ఆలయం]] |imagesize = 220px |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = తెలంగాణ పటంలో గ్రామ స్థానం |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[సూర్యాపేట జిల్లా|సూర్యాపేట]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[సూర్యాపేట]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 8600 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 4300 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 4300 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 2147 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్యు |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్యు |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 17.0743063 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 79.6951103 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = 508213. |area_code = |blank_name = ఎస్.టి.డి కోడ్ |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన సూర్యాపేట నుండి ఆరు [[కిలోమీటరు|కిలోమీటర్ల]] దూరంలో ఉంది.పిల్లలమర్రి {{Coord|17.12|N|79.3200|E|}} అక్షాంశ రేఖాంశాల మధ్య విస్తరించి ఉంది. == జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణలో == 2016 అక్టోబరు 11న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత [[నల్గొండ జిల్లా]]<nowiki/>లోని ఇదే మండలంలో ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=సూర్యాపేట జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Suryapet.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227080545/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Suryapet.pdf|archive-date=2021-12-27|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==చరిత్ర== [[బొమ్మ:Pillala marri SaasanaM.jpg|thumb|కాకతీయ చక్రవర్తి రుద్రదేవుడు 1195లో వేయించిన పిల్లలమర్రి శిలాశాసనం|alt=|333x333px]] చారిత్రాత్మక ఈ గ్రామాన్ని [[కాకతీయులు|కాకతీయ రాజులు]] పరిపాలించారు. వారి హయాంలో అనేక [[దేవాలయం|దేవాలయా]]లు అప్పటి శిల్పశైలిని అనుసరించి నిర్మించారు.ఈ దేవాలయాలలో ఉన్న శిలాశాసనాలు అప్పటి చరిత్రను తెలుపుతున్నాయి. [[శాలివాహన శకం|శాలివాహన]] శకం 1130 (సా.శ. 1208) లో కాకతీయ చక్రవర్తి [[గణపతి దేవుడు]] [[కన్నడ]], [[తెలుగు]] భాషలలో వేయించిన శిలాశాసనం ఉంది. గణపతి దేవుడు కంటే ముందు పరిపాలించిన [[కాకతీయ]] చక్రవర్తి, [[రుద్రదేవుడు]] శాలివాహన శకం 1117 (సా.శ.1195) సంవత్సరములో వేయించిన శిలాశాసనం కూడా ఉంది. కాకతీయుల కాలం నాటి నాణెములు కూడా ఈ గ్రామములో లభించాయి. కాకతీయుల తరువాత పిల్లలమర్రి [[రేచర్ల రెడ్డి వంశీయులు|రేచర్ల రెడ్డి రాజుల]]కు రాజధానిగా విలసిల్లినది. ప్రఖ్యాత తెలుగు కవి [[పిల్లలమర్రి పిన వీరభద్రుడు]] జన్మస్థలము పిల్లలమర్రి. ==దేవాలయాలు== [[బొమ్మ:Pillala marri pole.jpg|thumb|ఎఱకేశ్వర ఆలయంలోని ఒక స్తంభము|alt=|333x333px]] *ఈ గ్రామములో ఉన్న [[చెన్నకేశవస్వామి]] దేవాలయం చాలా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఈ దేవాలయంలో ప్రతి సంవత్సరము [[మాఘమాసము|మాఘమాసంలో]] ప్రత్యేక ఉత్సవాలకు వేలాది భక్తులు తరలివస్తారు. *ఇక్కడ అపూర్వమైన [[శిల్పకళ]]తో భాసిల్లుతున్న చెన్నకేశవస్వామి దేవాలయం, [[నామేశ్వర దేవాలయం (పిల్లలమర్రి)|నామేశ్వర]], [[త్రికూటేశ్వర దేవాలయం (పిల్లలమర్రి)|త్రికూటేశ్వర]], [[ఎఱకేశ్వర దేవాలయం (పిల్లలమర్రి)|ఎఱకేశ్వర దేవాలయాలు]] ఉన్నాయి. [[హైదరాబాదు]] నుండి [[ఖమ్మం]] లేదా [[విజయవాడ]] వెళ్ళే దారిలో [[సూర్యాపేట]]కు ఆరు కిలోమీటర్ల ముందు ఎడమవైపు పిల్లలమర్రి శివాలయానికి దారి చూపిస్తూ ఒక బోర్డు ఉంది. *'''నామేశ్వర దేవాలయం''' ('''పిల్లలమర్రి''' ) *ఇది పిల్లలమర్రిలోనే అత్యంత పెద్ద మరియు ప్రధానమైన శివాలయం. రేచర్ల రుద్రుడు తన తండ్రి అయిన 'నామిరెడ్డి' పేరు మీద ఈ ఆలయాన్ని నిర్మించారు, అందుకే దీనికి నామేశ్వరాలయం అని పేరు వచ్చింది. *శిల్పకళ: ఈ ఆలయ స్తంభాలపై చెక్కిన సూక్ష్మ శిల్పకళా చాతుర్యం పర్యాటకులను మంత్రముగ్ధులను చేస్తుంది. రామాయణ, మహాభారత ఘట్టాలు, నృత్య భంగిమలు, పురాణ గాథలను రాతి స్తంభాలపై ఎంతో సుందరంగా చెక్కారు. ఆలయ ముఖమండపంలో ఉన్న నంది విగ్రహం ప్రత్యేక ఆకర్షణగా ఉంటుంది. '''ఎఱకేశ్వర దేవాలయం (పిల్లలమర్రి)''' నామిరెడ్డి భార్య అయిన ఎరకసాని' పేరు మీద ఈ ఆలయం నిర్మించబడింది. శిల్పకళా పరంగా ఇది కూడా ఎంతో విశిష్టమైనది. * ఎఱకేశ్వర దేవాలయం (పిల్లలమర్రి) video link: https://archive.org/details/20260203_20260203_0847 {{Infobox artist|image= }} {{Infobox artist|image= }} == ఆంధ్రుల సాంఘిక చరిత్ర == [[నల్గొండ జిల్లా|నల్లగొండ]] జిల్లాలోని సూర్యాపేట తాలూకాలో పిల్లలమర్రి యను గ్రామములో బహు మనోహరమగు దేవాలయములను నామిరెడ్డి కట్టించెను. (రచయిత సురవరం ప్రతాపరెడ్డి...సంవత్సరం 1950 .........ప్రచురణకర్త [[సురవరము ప్రతాపరెడ్డి]] సాహిత్య వైజయంతి చిరునామా [[హైదరాబాదు]]).<ref>{{Cite web|url=https://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%9F:Andrulasangikach025988mbp.pdf/63|title=పుట:Andrulasangikach025988mbp.pdf/63}}</ref> ==గ్రామ జనాభా== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 2147 ఇళ్లతో, 8600 జనాభాతో 3043 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 4300, ఆడవారి సంఖ్య 4300. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 1906 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 942. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 576956<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>.పిన్ కోడ్: 508376. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు మూడు, ప్రైవేటు ప్రాథమిక పాఠశాలలు మూడు, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాలలు రెండు ఉన్నాయి. ఒక ప్రభుత్వ జూనియర్ కళాశాల ఉంది.సమీప బాలబడి [[సూర్యాపేట|సూర్యాపేటలో]] ఉంది.సమీప ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల [[సూర్యాపేట|సూర్యాపేటలో]] ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నార్కట్ పల్లిలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు సూర్యాపేటలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం సూర్యాపేటలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[నల్గొండ]] లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === పిల్లలమర్రిలో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు.సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉంది. ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉంది. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలో3 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. ఎమ్బీబీయెస్ కాకుండా ఇతర డిగ్రీ చదివిన డాక్టర్లు ముగ్గురు ఉన్నారు. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == గ్రామంలో భూగర్భ మురుగునీటి వ్యవస్థ ఉంది. మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == పిల్లలమర్రిలో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ [[టెలిగ్రాఫ్]] ఆఫీసు గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. ట్రాక్టరు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతున్నాయి. ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో వ్యవసాయ పరపతి సంఘం ఉంది. గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. [[ఆటోమేటెడ్ టెల్లర్ మెషీన్|ఏటీఎమ్]], వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో [[అంగన్వాడి|అంగన్ వాడీ]] కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం ఉంది. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం ఉంది. జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ.లోపు దూరంలో ఉంది. సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 8 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 8 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == పిల్లలమర్రిలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 184 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 133 హెక్టార్లు * శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 231 హెక్టార్లు * తోటలు మొదలైనవి సాగవుతున్న భూమి: 15 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 19 హెక్టార్లు * సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 569 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 1531 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 356 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 1484 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 973 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == పిల్లలమర్రిలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * కాలువలు: 550 హెక్టార్లు* బావులు/బోరు బావులు: 422 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == పిల్లలమర్రిలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === పారిశ్రామిక ఉత్పత్తులు === [[గ్రానైట్]], [[ఇటుక]]లు ==ఇవి కూడా చూడండి== *[[కాకతీయులు]] *[[గణపతి దేవుడు]] == మూలాలు == {{Reflist}} ==బయటి లింకులు== *[https://web.archive.org/web/20080520232026/http://nalgonda.ap.nic.in/pillalamarri.htm జాతీయ సూచనకేంద్రం వారి వెబ్ సైటు నుండి పిల్లలమర్రి గురించి] {{సూర్యాపేట మండలంలోని గ్రామాలు}} {{సూర్యాపేట జిల్లాకు సంబంధించిన విషయాలు|state=collapsed}} mvygyz4xe37bt0jnf3w7rtsg281so29 4 4486 4942805 4918648 2026-08-24T01:25:08Z MediaWiki message delivery 33206 /* The Signpost: 24 August 2026 */ కొత్త విభాగం 4942805 wikitext text/x-wiki {{అడ్డదారి|[[WP:VPN]]}} {{రచ్చబండ}} {{Archives|auto=yes}} {{కొత్త విభాగము | వ్యాఖ్య=కొత్త వార్త రాయండి}} == ''The Signpost'': 3 July 2023 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-07-03/News and notes|Online Safety Bill: Wikimedia Foundation and Wikimedia UK launch open letter]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-07-03/Disinformation report|Imploded submersible outfit foiled trying to sing own praises on Wikipedia]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-07-03/In the media|Journo proposes mass Wiki dox, sponsored articles on Fandom, Section 230 discussed]] * Featured content: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-07-03/Featured content|Incensed]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-07-03/Traffic report|Are you afraid of spiders? Arnold? The Idol? ChatGPT?]] * Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-07-03/Humour|United Nations dispatches peacekeeping force to Wikipedia policy discussions]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 08:17, 3 జూలై 2023 (UTC) <!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=25180371 --> == ''The Signpost'': 17 July 2023 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-07-17/News and notes|Big bux hidden beneath wine-dark sea as we wait for the Tides to go out?]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-07-17/In the media|Tentacles of Emirates plot attempt to ensnare Wikipedia]] * Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-07-17/Obituary|David Thomsen (Dthomsen8) and Ingo Koll (Kipala)]] * News from the WMF: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-07-17/News from the WMF|ABC for Fundraising: Advancing Banner Collaboration for fundraising campaigns]] * In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-07-17/In focus|Are the children of celebrities over-represented in French cinema?]] * Tips and tricks: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-07-17/Tips and tricks|What automation can do for you (and your WikiProject)]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-07-17/Recent research|Wikipedia-grounded chatbot "outperforms all baselines" on factual accuracy]] * Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-07-17/Humour|New fringe theories to be introduced]] * Cobwebs: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-07-17/Cobwebs|If you're reading this, you're probably on a desktop]] * Featured content: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-07-17/Featured content|Scrollin', scrollin', scrollin', keep those readers scrollin', got to keep on scrollin', Rawhide!]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-07-17/Traffic report|The Idol becomes the Master]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 09:03, 17 జూలై 2023 (UTC) <!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=25275917 --> == ''The Signpost'': 1 August 2023 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-01/News and notes|City officials attempt to doxx Wikipedians, Ruwiki founder banned, WMF launches Mastodon server]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-01/In the media|Truth, AI, bull from politicians, and climate change]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-01/Disinformation report|Hot climate, hot hit, hot money, hot news hot off the presses!]] * Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-01/Obituary|Donald Cram, Peter McCawley, and Eagleash]] * Tips and tricks: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-01/Tips and tricks|Citation tools for dummies!]] * Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-01/Humour|Does Wikipedia present neutral perspectives?]] * In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-01/In focus|''Journals cited by Wikipedia'']] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-01/Opinion|Are global bans the last step?]] * Featured content: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-01/Featured content|Featured Content, 1 to 15 July]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-01/Traffic report|Come on Oppie, let's go party]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 03:40, 1 ఆగస్టు 2023 (UTC) <!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=25312130 --> == ''The Signpost'': 15 August 2023 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-15/News and notes|Dude, Where's My Donations? Wikimedia Foundation announces another million in grants for non-Wikimedia-related projects]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-15/In the media|An accusation of bias from Brazil, a lawsuit from Portugal, plagiarism from Florida]] * In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-15/In focus|2023 Good Article Nomination drive is underway: get your barnstars here!]] * Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-15/Special report|Thirteen years later, why are most administrators still from 2005?]] * Tips and tricks: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-15/Tips and tricks|How to find images for your articles, check their copyright, upload them, and restore them]] * Cobwebs: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-15/Cobwebs|Getting serious about writing]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-15/Opinion|Copyright trolls, or the last beautiful free souls on this planet?]] * Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-15/Serendipity|Why I stopped taking photographs almost altogether]] * Featured content: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-15/Featured content|Barbenheimer confirmed]] * Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-15/Humour|Arbitration Committee to accept case against Right Honorable Frimbley Cantingham, 15th Viscount Bellington-upon-Porkshire]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-15/Traffic report|Come on in, and pull yourself up a chair]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 14:19, 15 ఆగస్టు 2023 (UTC) <!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=25463725 --> == Global bot flag request for Lingua Libre Bot == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> : <small>Apologies for sending this message solely in English. {{int:please-translate}}.</small> {{int:hello}}, This is a notice pursuant the [[:m:Special:MyLanguage/Bot policy|global bot policy]], to inform you that [[:m:User:Lingua Libre Bot|Lingua Libre Bot]] is requesting approval to operate as a global bot. The discussion can be found at [[:m:Special:MyLanguage/Steward_requests/Bot_status#Lingua_Libre_Bot|Steward requests/Bot status]] in Meta-Wiki. All Wikimedia Community members can participate in the discussion if they so wish. {{int:thank-you}} <small>''You are receiving this message because this page is listed in the [[:m:Bot policy/New global bot discussion|list of pages to notify]] about new global bot discussions. If you no longer wish to be notified, you may remove this page from that list at any time.''</small> <bdi lang="en" dir="ltr">--[[m:User:MarcoAurelio|MA]] ([[m:User talk:MarcoAurelio|చర్చ]]) 11:04, 21 ఆగస్టు 2023 (UTC)</bdi> </div> <!-- Message sent by User:MarcoAurelio@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Bot_policy/New_global_bot_discussion&oldid=25384075 --> == ''The Signpost'': 31 August 2023 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * From the editor: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-31/From the editor|Beta version of signpost.news now online]] * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-31/News and notes|You like RecentChanges?]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-31/In the media|Taking it sleazy]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-31/Recent research|The five barriers that impede "stitching" collaboration between Commons and Wikipedia]] * Draftspace: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-31/Draftspace|Bad Jokes and Other Draftspace Novelties]] * Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-31/Humour|The Dehumourification Plan]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-31/Traffic report|Raise your drinking glass, here's to yesterday]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 00:45, 31 ఆగస్టు 2023 (UTC) <!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=25528894 --> == ''The Signpost'': 16 September 2023 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-09-16/News and notes|Wikimedia power sharing – just an advisory role for the volunteer community?]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-09-16/In the media|"Just flirting", going Dutch and Shapps for the defence?]] * Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-09-16/Obituary|Nosebagbear]] * Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-09-16/Serendipity|Yea, though I walk through the valley of the shadow of death, I will fear no paywall, for thou, Wikipedia Library, art with me]] * Featured content: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-09-16/Featured content|Catching up]] * Concept: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-09-16/Concept|Strange portal opened by CERN researchers brings Wikipedia articles from "other worlds"]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-09-16/Traffic report|Some of it's magic, some of it's tragic]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 04:38, 16 సెప్టెంబరు 2023 (UTC) <!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=25586584 --> == ''The Signpost'': 3 October 2023 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-10-03/News and notes|Wikimedia Endowment financial statement published]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-10-03/In the media|History is written by whoever can harness the most editors]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-10-03/Recent research|Readers prefer ChatGPT over Wikipedia; concerns about limiting "anyone can edit" principle "may be overstated"]] * Featured content: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-10-03/Featured content|By your logic,]] * Concept: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-10-03/Concept|Wikipedia policies from other worlds: WP:NOANTLERS]] * Poetry: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-10-03/Poetry|"The Sight"]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-10-03/Traffic report|There shall be no slaves in the land of lands, it's a Bollywood jam]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 20:32, 3 అక్టోబరు 2023 (UTC) <!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=25667606 --> == ''The Signpost'': 23 October 2023 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-10-23/News and notes|Where have all the administrators gone?]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-10-23/In the media|Thirst traps, the fastest loading sites on the web, and the original collaborative writing]] * Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-10-23/Gallery|Before and After: Why you don't need to know how to restore images to make massive improvements]] * Featured content: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-10-23/Featured content|Yo, ho! Blow the man down!]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-10-23/Traffic report|The calm and the storm]] * News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-10-23/News from Diff|Sawtpedia: Giving a Voice to Wikipedia Using QR Codes]] * Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-10-23/Humour|New citation template introduced for divine revelations, drug use, and really thinking about it]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 07:03, 23 అక్టోబరు 2023 (UTC) <!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=25777554 --> == ''The Signpost'': 6 November 2023 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-11-06/Arbitration report|Admin bewilderingly unmasks self as sockpuppet of other admin who was extremely banned in 2015]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-11-06/In the media|UK gov bigwig accused of ripping off WP articles for book, Wikipedians accused of being dicks by a rich man]] * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-11-06/News and notes|Board candidacy process posted, editors protest WMF privacy measure, sweet meetups]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-11-06/Opinion|An open letter to Elon Musk]] * WikiCup report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-11-06/WikiCup report|The WikiCup 2023]] * News from Wiki Ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-11-06/News from Wiki Ed|Equity lists on Wikipedia]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-11-06/Recent research|How English Wikipedia drove out fringe editors over two decades]] * Featured content: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-11-06/Featured content|Like putting a golf course in a historic site.]] * Wikidata: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-11-06/Wikidata|Evaluating qualitative systemic bias in large article sets on Wikipedia]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-11-06/Traffic report|Cricket jumpscare]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 03:46, 6 నవంబరు 2023 (UTC) <!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=25812995 --> == ''The Signpost'': 20 November 2023 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-11-20/In the media|Propaganda and photos, lunatics and a lunar backup]] * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-11-20/News and notes|Update on Wikimedia's financial health]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-11-20/Traffic report|If it bleeds, it leads]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-11-20/Recent research|Canceling disputes as the real function of ArbCom]] * Wikimania: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-11-20/Wikimania|Wikimania 2024 scholarships]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 09:46, 20 నవంబరు 2023 (UTC) <!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=25866860 --> == ''The Signpost'': 4 December 2023 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-04/News and notes|Beeblebrox ejected from Arbitration Committee following posts on Wikipediocracy]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-04/In the media|Turmoil on Hebrew Wikipedia, grave dancing, Olga's impact and inspiring Bhutanese nuns]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-04/Disinformation report|"Wikipedia and the assault on history"]] * In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-04/In focus|Tens of thousands of freely available sources flagged]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-04/Comix|Bold comics for a new age]] * Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-04/Essay|I am going to die]] * Featured content: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-04/Featured content|Real gangsters move in silence]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-04/Traffic report|And it's hard to watch some cricket, in the cold November Rain]] * Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-04/Humour|Mandy Rice-Davis Applies]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 10:11, 4 డిసెంబరు 2023 (UTC) <!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=25919722 --> == ''The Signpost'': 24 December 2023 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-24/Special report|Did the Chinese Communist Party send astroturfers to sabotage a hacktivist's Wikipedia article?]] * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-24/News and notes|The Italian Public Domain wars continue, Wikimedia RU set to dissolve, and a recap of WLM 2023]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-24/In the media|Consider the humble fork]] * Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-24/Discussion report|Arabic Wikipedia blackout; Wikimedians discuss SpongeBob, copyrights, and AI]] * In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-24/In focus|Liquidation of Wikimedia RU]] * Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-24/Technology report|Dark mode is coming]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-24/Recent research|"LLMs Know More, Hallucinate Less" with Wikidata]] * Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-24/Gallery|A feast of holidays and carols]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-24/Comix|Lollus lmaois 200C tincture]] * Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-24/Crossword|when the crossword is sus]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-24/Traffic report|What's the big deal? I'm an animal!]] * From the editor: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-24/From the editor|A piccy iz worth OVAR 9000!!!11oneone! wordz ^_^]] * Apocrypha: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-24/Apocrypha|Local editor discovered 1,380 lost subheadings in ancient Signpost scrolls. And what he found was shocking.]] * Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-24/Humour|Guess the joke contest]] * BJAODN: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-24/BJAODN|Bad jokes and other deleted nonsense]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 10:01, 24 డిసెంబరు 2023 (UTC) <!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=25972416 --> == ''The Signpost'': 10 January 2024 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * From the editor: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-10/From the editor|NINETEEN MORE YEARS! NINETEEN MORE YEARS!]] * Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-10/Special report|Public Domain Day 2024]] * Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-10/Technology report|Wikipedia: A Multigenerational Pursuit]] * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-10/News and notes|In other news ... see ya in court!]] * In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-10/In focus|The long road of a featured article candidate]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-10/In the media|What is plagiarism? Oklahoma Disneyland? Reaching a human being at Wikipedia?]] * WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-10/WikiProject report|WikiProjects Israel and Palestine]] * Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-10/Obituary|Anthony Bradbury]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-10/Traffic report|The most viewed articles of 2023]] * Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-10/Crossword|everybody gangsta till the style sheets start cascading]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-10/Comix|Conflict resolution]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 12:51, 12 జనవరి 2024 (UTC) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=26044843 --> == ''The Signpost'': 31 January 2024 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-31/News and notes|Wikipedian Osama Khalid celebrated his 30th birthday in jail]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-31/Opinion|Until it happens to you]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-31/Disinformation report|How paid editors squeeze you dry]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-31/In the media|Katherine Maher new NPR CEO, go check Wikipedia, race in the race]] * In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-31/In focus|The long road of a featured article candidate, part 2]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-31/Recent research|Croatian takeover was enabled by "lack of bureaucratic openness and rules constraining [admins]"]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-31/Comix|We've all got to start somewhere]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-31/Traffic report|DJ, gonna burn this goddamn house right down]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 15:16, 31 జనవరి 2024 (UTC) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:Bri@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=26086360 --> == Request for global bot flag for CommonsDelinker == Hello! This is a notification to let you know that a new request for the [[m:Special:MyLanguage/Bot policy#Global bots|global bot]] flag for [[Special:Contributions/CommonsDelinker|CommonsDelinker]] has been started. Please note that the request will remain open for 14 days starting today. You can leave a comment or opinion on [[m:Steward requests/Bot status#Global bot status requests|the relevant page]]! Best regards --[[m:User:Superpes15|Superpes15]] ([[m:User talk:Superpes15|talk]]) <!-- Message sent by User:Superpes15@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Bot_policy/New_global_bot_discussion&oldid=25384075 --> == Hello gicaluess the old of the history but it's comes shortly as well as comes in the world histor == vello kurondi [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/2401:4900:4E05:9E57:D844:BCFF:FEF4:EEA5|2401:4900:4E05:9E57:D844:BCFF:FEF4:EEA5]] 06:47, 7 ఫిబ్రవరి 2024 (UTC) == ''The Signpost'': 13 February 2024 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-02-13/News and notes|Wikimedia Russia director declared "foreign agent" by Russian gov; EU prepares to pile on the papers]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-02-13/Disinformation report|How low can the scammers go?]] * Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-02-13/Gallery|Before and After: Why you don't need to touch grass to dramatically improve images of flora and fauna]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-02-13/In the media|Speaking in tongues, toeing the line, and dressing the part]] * Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-02-13/Serendipity|Is this guy the same as the one who was a Nazi?]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-02-13/Traffic report|Griselda, Nikki, Carl, Jannik and two types of football]] * Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-02-13/Crossword|Our crossword to bear]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-02-13/Comix|Strongly]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 04:38, 13 ఫిబ్రవరి 2024 (UTC) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=26223997 --> == ''The Signpost'': 2 March 2024 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-03-02/News and notes|Wikimedia enters US Supreme court hearings as "the dolphin inadvertently caught in the net"]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-03-02/Recent research|Images on Wikipedia "amplify gender bias"]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-03-02/In the media|The Scottish Parliament gets involved, a wikirace on live TV, and the Foundation's CTO goes on record]] * Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-03-02/Obituary|Vami_IV]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-03-02/Traffic report|Supervalentinefilmbowlday]] * WikiCup report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-03-02/WikiCup report|High-scoring WikiCup first round comes to a close]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 11:03, 2 మార్చి 2024 (UTC) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=26310391 --> == ''The Signpost'': 29 March 2024 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-03-29/Technology report|Millions of readers still seeing broken pages as "temporary" disabling of graph extension nears its second year]] * Interview: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-03-29/Interview|Interview on Wikimedia Foundation fundraising and finance strategy]] * Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-03-29/Special report|19-page PDF accuses Wikipedia of bias against Israel, suggests editors be forced to reveal their real names, and demands a new feature allowing people to view the history of Wikipedia articles]] * Op-Ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-03-29/Op-Ed|Wikipedia in the age of personality-driven knowledge]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-03-29/Recent research|"Newcomer Homepage" feature mostly fails to boost new editors]] * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-03-29/News and notes|Universal Code of Conduct Coordinating Committee Charter ratified]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-03-29/In the media|"For me it’s the autism": AARoard editors on the fork more traveled]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-03-29/Traffic report|He rules over everything, on the land called planet Dune]] * Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-03-29/Humour|Letters from the editors]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-03-29/Comix|Layout issue]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 22:42, 29 మార్చి 2024 (UTC) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=26349119 --> == ''The Signpost'': 25 April 2024 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-04-25/In the media|Censorship and wikiwashing looming over RuWiki, edit wars over San Francisco politics and another wikirace on live TV]] * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-04-25/News and notes|A sigh of relief for open access as Italy makes a slight U-turn on their cultural heritage reproduction law]] * WikiConference report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-04-25/WikiConference report|WikiConference North America 2023 in Toronto recap]] * WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-04-25/WikiProject report|WikiProject Newspapers (Not WP:NOTNEWS)]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-04-25/Recent research|New survey of over 100,000 Wikipedia users]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-04-25/Traffic report|O.J., cricket and a three body problem]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 11:51, 25 ఏప్రిల్ 2024 (UTC) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=26669718 --> == ''The Signpost'': 16 May 2024 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-05-16/News and notes|Democracy in action: multiple elections]] * Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-05-16/Special report|Will the new RfA reform come to the rescue of administrators?]] * Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-05-16/Arbitration report|Ruined temples for posterity to ponder over – arbitration from '22 to '24]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-05-16/In the media|Deadnames on the French Wikipedia, and a duel between Russian wikis]] * Op-Ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-05-16/Op-Ed|Wikidata to split as sheer volume of information overloads infrastructure]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-05-16/Comix|Generations]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-05-16/Traffic report|Crawl out through the fallout, baby]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 11:00, 16 మే 2024 (UTC) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=26773320 --> == ''The Signpost'': 8 June 2024 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-06-08/News and notes|Wikimedia Foundation publishes its Form 990 for fiscal year 2022-2023]] * Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-06-08/Technology report|New Page Patrol receives a much-needed software upgrade]] * Deletion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-06-08/Deletion report|The lore of Kalloor]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-06-08/In the media|National cable networks get in on the action arguing about what the first sentence of a Wikipedia article ought to say]] * News from the WMF: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-06-08/News from the WMF|Progress on the plan — how the Wikimedia Foundation advanced on its Annual Plan goals during the first half of fiscal year 2023-2024]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-06-08/Opinion|Public response to the editors of Settler Colonial Studies]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-06-08/Recent research|ChatGPT did not kill Wikipedia, but might have reduced its growth]] * Featured content: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-06-08/Featured content|We didn't start the wiki]] * Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-06-08/Essay|No queerphobia]] * Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-06-08/Special report|RetractionBot is back to life!]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-06-08/Traffic report|Chimps, Eurovision, and the return of the Baby Reindeer]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-06-08/Comix|The Wikipediholic Family]] * Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-06-08/Humour|Wikipedia rattled by sophisticated cyberattack of schoolboy typing "balls" in infobox]] * Concept: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-06-08/Concept|Palimpsestuous]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 12:29, 8 జూన్ 2024 (UTC) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=26803274 --> == ''The Signpost'': 4 July 2024 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-04/News and notes|WMF board elections and fundraising updates]] * Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-04/Special report|Wikimedia Movement Charter ratification vote underway, new Council may surpass power of Board]] * In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-04/In focus|How the Russian Wikipedia keeps it clean despite having just a couple dozen administatrors]] * Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-04/Discussion report|Wikipedians are hung up on the meaning of Madonna]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-04/In the media|War and information in war and politics]] * Sister projects: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-04/Sister projects|On editing Wikisource]] * Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-04/Obituary|Hanif Al Husaini, Salazarov and Hyacinth]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-04/Opinion|Etika: a Pop Culture Champion]] * Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-04/Gallery|Spokane Willy's photos]] * Op-Ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-04/Op-Ed|Why you should not vote in the 2024 WMF BoT elections]] * Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-04/Crossword|On a day of independence, beat crosswords into crossploughshares]] * Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-04/Humour|A joke]] * Cobwebs: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-04/Cobwebs|Counting to a billion — manuscripts don't burn]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-04/Recent research|Is Wikipedia Politically Biased? Perhaps]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-04/Traffic report|Talking about you and me, and the games people play]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 13:42, 4 జూలై 2024 (UTC) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=26991487 --> == ''The Signpost'': 22 July 2024 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-22/Discussion report|Internet users flock to Wikipedia to debate its image policy over Trump raised-fist photo]] * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-22/News and notes|Wikimedia community votes to ratify Movement Charter; Wikimedia Foundation opposes ratification]] * News from the WMF: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-22/News from the WMF|Wikimedia Foundation Board resolution and vote on the proposed Movement Charter]] * Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-22/Essay|Reflections on editing and obsession]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-22/In the media|What's on Putin's fork, the court's docket, and in Harrison's book?]] * Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-22/Obituary|JamesR]] * Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-22/Crossword|Vaguely bird-shaped crossword]] * Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-22/Humour|Joe Biden withdraws RfA, Donald Trump selects co-nom]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 09:34, 22 జూలై 2024 (UTC) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=27085896 --> == ''The Signpost'': 14 August 2024 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-08-14/In the media|Portland pol profile paid for from public purse]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-08-14/Recent research|STORM: AI agents role-play as "Wikipedia editors" and "experts" to create Wikipedia-like articles, a more sophisticated effort than previous auto-generation systems]] * Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-08-14/Discussion report|Twitter marks the spot]] * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-08-14/News and notes|Another Wikimania has concluded]] * Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-08-14/Special report|Nano or just nothing: Will nano go nuclear?]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-08-14/Opinion|HouseBlaster's RfA debriefing]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-08-14/Traffic report|Ball games, movies, elections, but nothing really ''weird'']] * Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-08-14/Humour|I'm proud to be a template]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 22:52, 14 ఆగస్టు 2024 (UTC) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=27163580 --> == ''The Signpost'': 4 September 2024 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-09-04/News and notes|WikiCup enters final round, MCDC wraps up activities, 17-year-old hoax article unmasked]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-09-04/In the media|AI is not playing games anymore. Is Wikipedia ready?]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-09-04/Recent research|Simulated Wikipedia seen as less credible than ChatGPT and Alexa in experiment]] * News from the WMF: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-09-04/News from the WMF|Meet the 12 candidates running in the WMF Board of Trustees election]] * Wikimania: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-09-04/Wikimania|A month after Wikimania 2024]] * Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-09-04/Serendipity|What it's like to be Wikimedian of the Year]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-09-04/Traffic report|After the gold rush]] * Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-09-04/Humour|Local man halfway through rude reply no longer able to recall why he hates other editor]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 13:31, 4 సెప్టెంబరు 2024 (UTC) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=27280376 --> == ''The Signpost'': 26 September 2024 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-09-26/In the media|Indian courts order Wikipedia to take down name of crime victim, and give up names of editors]] * Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-09-26/Serendipity|A Wikipedian at the 2024 Paralympics]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-09-26/Opinion|asilvering's RfA debriefing]] * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-09-26/News and notes|Are you ready for admin elections?]] * Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-09-26/Gallery|Are Ludd''ai''tes defending the English Wikipedia?]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-09-26/Recent research|Article-writing AI is less "prone to reasoning errors (or hallucinations)" than human Wikipedia editors]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-09-26/Traffic report|Jump in the line, rock your body in time]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 20:15, 26 సెప్టెంబరు 2024 (UTC) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=27463206 --> == Global bot approval request for Leaderbot == {{int:hello}}! I apologize for sending this message in English. {{int:please-translate}}. In accordance to [[:m:Bot policy#Global bots|the policy]], this message is to notify you that there is a new approval request for a global bot. The discussion is available at [[:m:Steward requests/Bot status#Global bot status for Leaderbot|Steward requests/Bot status#Global bot status for Leaderbot]] on Meta. Thank you for your time. Best regards, [[User:EPIC|EPIC]] ([[User talk:EPIC|talk]]) 09:36, 15 అక్టోబరు 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:EPIC@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Bot_policy/New_global_bot_discussion&oldid=26399716 --> == ''The Signpost'': 19 October 2024 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-10-19/News and notes|One election's end, another election's beginning]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-10-19/Recent research|"As many as 5%" of new English Wikipedia articles "contain significant AI-generated content", says paper]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-10-19/In the media|Off to the races! Wikipedia wins!]] * Contest: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-10-19/Contest|A WikiCup for the underdeveloped world]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-10-19/Traffic report|A scream breaks the still of the night]] * Book review: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-10-19/Book review|''The Editors'']] * Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-10-19/Humour|The Newspaper Editors]] * Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-10-19/Crossword|Spilled Coffee Mug]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 11:17, 19 అక్టోబరు 2024 (UTC) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=27606308 --> == ''The Signpost'': 6 November 2024 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * From the editors: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-11-06/From the editors|Editing Wikipedia should not be a crime]] * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-11-06/News and notes|Wikimedia Foundation shares ANI lawsuit updates; first admin elections appoint eleven sysops; first admin recalls opened; temporary accounts coming soon?]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-11-06/In the media|An old scrimmage, politics and purported libel]] * Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-11-06/Special report|Wikipedia editors face litigation, censorship]] * Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-11-06/Gallery|Why you should take more photos and upload them]] * In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-11-06/In focus|Questions and answers about the court case]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-11-06/Traffic report|Twisted tricks or tempting treats?]] * Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-11-06/Technology report|Wikimedia tech, the Asian News International case, and the ultra-rare BLACKLOCK]] * Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-11-06/Humour|Man quietly slinks away from talk page argument after realizing his argument dumb, wrong]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 08:08, 6 నవంబరు 2024 (UTC) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=27684085 --> == Announcing Wikifile-transfer v2, and second community call == Dear Wikimedia Community, We are excited to announce the release of Wikifile-transfer v2, an enhanced tool to streamline media transfers across Wikimedia projects. Wikifile-transfer supports users in moving non-free images across wiki projects. This tool is helpful for contributors managing media across multiple language wikis. '''You can learn more about it here:''' https://meta.wikimedia.org/wiki/Indic-TechCom/Tools/Wikifile-transfer/v2 '''You can try the new version here:''' https://wikifile-transfer.toolforge.org/#/ We invite you to join our second community call on '''November 10, 2024, at 18:00 IST (6:00 PM)'''. This meeting is an opportunity to discuss the new features, share feedback, and connect with us. Please add your name at https://meta.wikimedia.org/wiki/Indic-TechCom/Tools/Wikifile-transfer/v2#Community_call. Since this is a major new release, some bugs may still exist. We encourage you to report any issues you encounter to help us improve the tool further. We're looking forward to your feedback as we continue refining WikiFile-Transfer to meet the needs of our community. Regards -[[వాడుకరి:ParasharSarthak|ParasharSarthak]] ([[వాడుకరి చర్చ:ParasharSarthak|చర్చ]]) :[[వాడుకరి:ParasharSarthak|ParasharSarthak]], I uploaded one file from enwiki to tewiki. It worked well. Thanks for the tool, it is very useful. One suggestion: In the Interfce, "Select Project & Language" may be changed to "Select Destination Project & Language" for greater clarity.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 15:24, 10 నవంబరు 2024 (UTC) == ''The Signpost'': 18 November 2024 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-11-18/News and notes|Open letter to WMF about court case breaks one thousand signatures, big arb case declined, U4C begins accepting cases]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-11-18/In the media|Summons issued for Wikipedia editors by Indian court, "Gaza genocide" RfC close in news, old admin Gwern now big AI guy, and a "spectrum of reluctance" over Australian place names]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-11-18/Recent research|SPINACH: AI help for asking Wikidata "challenging real-world questions"]] * News from the WMF: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-11-18/News from the WMF|Wikimedia Foundation and Wikimedia Endowment audit reports: FY 2023–2024]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-11-18/Traffic report|Well, let us share with you our knowledge, about the electoral college]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 23:46, 18 నవంబరు 2024 (UTC) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=27733567 --> == ''The Signpost'': 24 December 2024 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-12-24/News and notes|Responsibilities and liabilities as a "Very Large Online Platform"]] * Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-12-24/Op-ed|Beeblebrox on Wikipediocracy, the Committee, and everything]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-12-24/Opinion|Graham87 on being the first-ever administrator recall subject]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-12-24/In the media|Delhi High Court considers ''Caravan'' and ''Ken'' for evaluating the ANI vs. WMF case]] * From the archives: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-12-24/From the archives|Where to draw the line in reporting?]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-12-24/Recent research|"Wikipedia editors are quite prosocial", but those motivated by "social image" may put quantity over quality]] * Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-12-24/Humour|Backlash over Santa Claus' Wikipedia article intensifies]] * Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-12-24/Gallery|A feast of holidays and carols]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-12-24/Traffic report|Was a long and dark December]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 00:04, 25 డిసెంబరు 2024 (UTC) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=27936465 --> == ''The Signpost'': 15 January 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * From the editors: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/From the editors|Looking back, looking forward]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Traffic report|The most viewed articles of 2024]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/In the media|Will you be targeted?]] * Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Technology report|New Calculator template brings interactivity at last]] * Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Essay|Meet the Canadian who holds the longest editing streak on Wikipedia]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Opinion|Reflections one score hence]] * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/News and notes|It's a new dawn, it's a new day, it's a new life for me... and I'm feeling free]] * Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Serendipity|What we've left behind, and where we want to go next]] * Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Op-ed|Elon Musk and the right on Wikipedia]] * In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/In focus|Twenty years of The Signpost: What did it take?]] * Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Arbitration report|Analyzing commonalities of some contentious topics]] * Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Humour|How to make friends on Wikipedia]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 07:57, 15 జనవరి 2025 (UTC) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=28061132 --> == ''The Signpost'': 7 February 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Recent research|GPT-4 writes better edit summaries than human Wikipedians]] * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/News and notes|Let's talk!]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Opinion|Fathoms Below, but over the moon]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/In the media|Wikipedia is an extension of legacy media propaganda, says Elon Musk]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Community view|24th Wikipedia Day in New York City]] * Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Arbitration report|Palestine-Israel articles 5 has closed]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Traffic report|A wild drive]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 01:59, 7 ఫిబ్రవరి 2025 (UTC) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=28179470 --> == ''The Signpost'': 27 February 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/News and notes|Administrator elections up for reapproval and 1bil GET snagged on Commons]] * Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Serendipity|Guinea-Bissau Heritage from Commons to the World]] * Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Technology report|Hear that? The wikis go silent twice a year]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/In the media|The end of the world]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Recent research|What's known about how readers navigate Wikipedia; Italian Wikipedia hardest to read]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Opinion|Sennecaster's RfA debriefing]] * Tips and tricks: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Tips and tricks|One year after this article is posted, will every single article on Wikipedia have a short description?]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Community view|Open letter from French Wikipedians says "no" to intimidation of volunteer contributors]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Traffic report|Temporary scars, February stars]] * Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Essay|The source, the whole source, and nothing but the source]] * Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Obituary|Ümüt Çınar (Kmoksy) and Vinícius Medina Kern (Vmkern)]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 10:31, 27 ఫిబ్రవరి 2025 (UTC) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=28313070 --> == ''The Signpost'': 22 March 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * From the editor: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/From the editor|''Hanami'']] * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/News and notes|Deeper look at takedowns targeting Wikipedia]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/In the media|The good, the bad, and the unusual]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Recent research|Explaining the disappointing history of Flagged Revisions; and what's the impact of ChatGPT on Wikipedia so far?]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Traffic report|All the world's a stage, we are merely players...]] * Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Gallery|WikiPortraits rule!]] * Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Essay|Unusual biographical images]] * Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Obituary|Rest in peace]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 03:11, 22 మార్చి 2025 (UTC) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:Bri@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=28391577 --> == ''The Signpost'': 9 April 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Special report|Wikipedian and physician Ziyad al-Sufiani reportedly released from Saudi prison]] * In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/In focus|WMF to explore "common standards" for NPOV policies; implications for project autonomy remain unclear]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/In the media|Indian judges demand removal of content critical of Asian News International]] * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/News and notes|35,000 user accounts compromised, locked in attempted credential-stuffing attack]] * Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Op-ed|How crawlers impact the operations of the Wikimedia projects]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Opinion|Crawlers, hogs and gorillas]] * Debriefing: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Debriefing|Giraffer's RfA debriefing]] * Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Obituary|RHaworth, TomCat4680 and PawełMM]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Traffic report|Heigh-Ho, Heigh-Ho, off to report we go...]] * News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/News from Diff|Strengthening Wikipedia’s neutral point of view]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Comix|Thirteen]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 18:25, 9 ఏప్రిల్ 2025 (UTC) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=28494227 --> == Global bot approval request for KiranBOT == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> {{int:hello}}! I apologise for sending the message in English. {{int:please-translate}}. In accordance to [[:m:Bot policy#Global bots|the policy]], this message is to notify you that there is a new approval request for a global bot. The discussion is available at [[:m:Steward requests/Bot status#Global bot status for KiranBOT|Steward requests/Bot status#Global bot status for KiranBOT]] on Meta.<br />Kindly note that the request will remain open for 14 days starting today. Thank you for your time. Best regards,<br />[[వాడుకరి:Usernamekiran|Usernamekiran]] ([[వాడుకరి చర్చ:Usernamekiran|చర్చ]]) 09:28, 19 ఏప్రిల్ 2025 (UTC) <!-- Message manually sent by User:usernamekiran@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Bot_policy/New_global_bot_discussion&oldid=28423712 --> == ''The Signpost'': 1 May 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/News and notes|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/News and notes]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/In the media|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/In the media]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Recent research|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Recent research]] * Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Arbitration report|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Arbitration report]] * Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Discussion report|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Discussion report]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Traffic report|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Traffic report]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Disinformation report|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Disinformation report]] * News from the WMF: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/News from the WMF|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/News from the WMF]] * Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Humour|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Humour]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Comix|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Comix]] * In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/In focus|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/In focus]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Community view|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Community view]] * Debriefing: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Debriefing|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Debriefing]] * Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Gallery|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Gallery]] * Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Obituary|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Obituary]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 22:20, 1 మే 2025 (UTC) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:Bri@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=28562138 --> == ''The Signpost'': 14 May 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/News and notes|WMF to kick off new-CEO quest as Iskandar preps to move on — Supreme Court nixes gag of Wiki page for other India court row on ANI — code-heads give fix-up date for Charts in lieu of long-dead Graph gizmo]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/In the media|Wikimedia Foundation sues over UK government decision that might require identity verification of editors worldwide]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Disinformation report|What does Jay-Z know about Wikipedia?]] * In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/In focus|On the hunt for sources: Swedish AfD discussions]] * Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Technology report|WMF introduces unique but privacy-preserving browser cookie]] * Debriefing: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Debriefing|Goldsztajn's RfA debriefing]] * Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Obituary|Max Lum (User:ICOHBuzz)]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Community view|A Deep Dive Into Wikimedia (part 2)]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Comix|Collection]] * From the archives: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/From the archives|Humor from the Archives]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 22:01, 14 మే 2025 (UTC) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=28671646 --> == ''The Signpost'': 24 June 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/News and notes|Happy 7 millionth!]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/In the media|Playing professor pong with prosecutorial discretion]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Disinformation report|Pardon me, Mr. President, have you seen my socks?]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Recent research|Wikipedia's political bias; "Ethical" LLMs accede to copyright owners' demands but ignore those of Wikipedians]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Traffic report|All Sinners, a future, all Saints, a past]] * News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/News from Diff|Call for candidates is now open: Wikimedia Foundation Board of Trustees]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Opinion|Russian Wiki-fork flails, failing readers and editors]] * Debriefing: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Debriefing|EggRoll97's RfA² debriefing]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Community view|A Deep Dive Into Wikimedia (part 3)]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Comix|Hamburgers]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 02:31, 24 జూన్ 2025 (UTC) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:Bri@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=28849846 --> == ''The Signpost'': 18 July 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/News and notes|Is no WikiNews good WikiNews? — Election season returns!]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/In the media|How bad (or good) is Wikipedia?]] * WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/WikiProject report|WikiProject Medicine reaches milestone of zero unreferenced articles]] * In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/In focus|Wikimania 2025: Connecting Wikimedians across the world for 20 years]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Recent research|Knowledge manipulation on Russia's Wikipedia fork; Marxist critique of Wikidata license; call to analyze power relations of Wikipedia]] * News from the WMF: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/News from the WMF|Form 990 released for the Wikimedia Foundation’s fiscal year 2023-2024]] * Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Discussion report|Six thousand noticeboard discussions in 2025 electrically winnowed down to a hundred]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Comix|Divorce]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Opinion|Women are somewhat under-represented on the English-language Wikipedia, and other observations from analysis]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Community view|A Deep Dive Into Wikimedia (part 4): The Future Of Wikimedia and Conclusion]] * Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Obituary|Pvmoutside, Atomicjohn, Rdmoore6, Jaknouse, Morven, Martin of Sheffield, MarnetteD, Herewhy, BabelStone]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Traffic report|God only knows]] * Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Humour|New forum created for people who don't care about Wikipedia]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 07:53, 18 జూలై 2025 (UTC) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=28903822 --> == ''The Signpost'': 9 August 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/News and notes|Court order snips out part of Wikipedia article, editors debate whether to frame shreds or pulp them]] * Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Discussion report|News from ANI, AN, RSN, BLPN, ELN, FTN, and NPOVN]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Disinformation report|The article in the most languages]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Community view|News from the Villages Pump]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/In the media|Disgrace, dive bars, deceased despots, and diverse dispatches]] * Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Crossword|Accidental typography]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Comix|best-laid schemes o' wikis an' men]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Traffic report|I'm not the antichrist or the Superman]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 02:27, 9 ఆగస్టు 2025 (UTC) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=29085669 --> == ''The Signpost'': 9 September 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/News and notes|Wikimedia Foundation loses a round in court]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/In the media|Congress probes, mayor whitewashed, AI stinks]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Disinformation report|A guide for Congress]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Recent research|Minority-language Wikipedias, and Wikidata for botanists]] * Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Technology report|A new way to read Wikisource]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Traffic report|Check out some new ''Weapons'', weapon of choice]] * Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Essay|The one question]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 01:08, 9 సెప్టెంబరు 2025 (UTC) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:Bri@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=29233676 --> == ''The Signpost'': 2 October 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/News and notes|Larry Sanger returns with "Nine Theses on Wikipedia"; WMF publishes transparency report]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/In the media|Extraordinary eruption of "EVIL" explained]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Disinformation report|Emails from a paid editing client]] * Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Discussion report|Sourcing, conduct, policy and LLMs: another 1,339 threads analyzed]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Community view|The pressing questions of the modern WWW, as seen from the Village Pump]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Recent research|Is Wikipedia a merchant of (non-)doubt for glyphosate?; eight projects awarded Wikimedia Research Fund grants]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Opinion|Some disputes aren't worth it]] * Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Obituary|Michael Q. Schmidt]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Traffic report|Death, hear me call your name]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Comix|A grand spectacle]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 06:55, 2 అక్టోబరు 2025 (UTC) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=29367448 --> == ''The Signpost'': 20 October 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/News and notes|Board shuffles, LLM blocks increase, IPs are going away]] * Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/Special report|The election that isn't]] * Interview: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/Interview|The BoT bump]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/In the media|An incident at WikiConference North America; WMF reports AI-related traffic drop and explains Wikipedia to US conservatives]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/Traffic report|One click after another]] * Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/Humour|Wikipedia pay rates]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 22:45, 20 అక్టోబరు 2025 (UTC) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:Bri@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=29377595 --> == Global bot approval request for SchlurcherBot == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> {{int:hello}}! {{#ifeq:{{CONTENTLANGUAGE}}|en||I apologize for sending this message in English. {{int:please-translate}}.}} In accordance to [[:m:Bot policy#Global bots|the policy]], this message is to notify you that there is a new approval request for a global bot. The discussion is available at [[:m:Steward_requests/Bot_status#Global_bot_status_for_User:SchlurcherBot|Steward_requests/Bot_status#Global_bot_status_for_User:SchlurcherBot]] on Meta-Wiki. All Wikimedia community members are invited to participate. Thank you for your time. Best regards, [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 22:10, 21 అక్టోబరు 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Bot_policy/New_global_bot_discussion&oldid=29480590 --> == ''The Signpost'': 10 November 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/News and notes|Temporary accounts go live and WMF board member self-suspends]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Community view|Six Wikipedians' thoughts on Grokipedia, and the humanity of it all]] * Wikicup report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Wikicup report|BeanieFan11, WikiCup victor of 2025, covers the results]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/In the media|Jimbo's book, an argument about genocide, and a train of shame]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Recent research|Taking stock of the 2024–2025 research grants]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Opinion|With Grokipedia, top-down control of knowledge is new again]] * Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Obituary|Struway]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Traffic report|The documentaried, the disowned, the deceased, Diwali and the Dodgers]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Comix|Head of steam]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 12:56, 10 నవంబరు 2025 (UTC) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=29568932 --> == ''The Signpost'': 1 December 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/News and notes|Election cycles come and go, and Wikimedia Foundation achieves record revenue in 2024–2025!]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/In the media|Wales walk-off, antisemitism, supernatural powers, feminism turmoil, saints, and sex]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Recent research|At least 80 million inconsistent facts on Wikipedia – can AI help find them?]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Disinformation report|Epstein email exchanges planned strategy, edits and reported progress]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Traffic report|It's a family affair]] * Book review: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Book review|''The Seven Rules of Trust'']] * From the archives: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/From the archives|"I have been asked by Jeffrey Epstein ..."]] * Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Humour|An interview with Wikipe-tan]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Opinion|AI finds errors in 90% of Wikipedia's best articles]] * Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Serendipity|Highlights from the itWikiCon 2025]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Comix|Madness]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 00:16, 1 డిసెంబరు 2025 (UTC) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:Bri@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=29700455 --> == ''The Signpost'': 17 December 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * Interview: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Interview|Part 1: Bernadette Meehan]] * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/News and notes|We're gonna have a party!]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/In the media|The "bigg" bosses: Robertsky and the Pope]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Traffic report|Death and stranger things]] * Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Gallery|A feast of holidays and carols]] * Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Obituary|Michal Lewi (Iwelam) and Alan R. King (A R King)]] * Concept: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Concept|List of xxtreme sports (redirected from Electrojousting)]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Comix|display: flex-inline;]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 20:05, 17 డిసెంబరు 2025 (UTC) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=29700455 --> == ''The Signpost'': 15 January 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/News and notes|Wikipedia's 25th anniversary is here!]] * Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Special report|Wikipedia at 25: A Wake-Up Call]] * Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Serendipity|The WMF wants to buy you books!]] * WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/WikiProject report|Time for a health check: the Vital Signs 2026 campaign]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/In the media|Fake Acting President Trump and a Wikipedia infobox]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Community view|The inbox behind Wikipedia]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Recent research|Art museums on Wikidata; comparing three comparisons of Grokipedia and Wikipedia]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Traffic report|Tonight I'm gonna rock you]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Comix|Oh come on man.]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 15:18, 15 జనవరి 2026 (UTC) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=29899914 --> == ''The Signpost'': 29 January 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/Traffic report|The most viewed articles of 2025]] * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/News and notes|Good news... but also bad news for the Public Domain]] * News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/News from Diff|Solving puzzles together]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/In the media|Every view on the 25th anniversary of everything]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/Comix|Perspectives]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 06:31, 29 జనవరి 2026 (UTC) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=29988053 --> == ''The Signpost'': 17 February 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/In the media|Global powers see Wikipedia as fundamental target for manipulation]] * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/News and notes|Discussions open for the next WMF Annual Plan]] * Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Serendipity|Maintenance crews continue to slog through Wikipedia's oldest Featured Articles]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Disinformation report|Epstein's obsessions]] * Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Technology report|Wikidata Graph Split and how we address major challenges]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Traffic report|Deaths, killings, films, and the Olympics]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Opinion|Incoming Incurables]] * Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Crossword|Pop quiz]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Comix|herculean]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 08:03, 17 ఫిబ్రవరి 2026 (UTC) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=30039447 --> == ''The Signpost'': 10 March 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * Interview: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Interview|Bernadette Meehan, new Wikimedia Foundation CEO]] * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/News and notes|Security testing unleashes computer worm on Meta-wiki]] * Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Special report|What actually happened during the Wikimedia security incident?]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/In the media|Indonesian government blocks Wikimedia logins; archive site scoured from Wikipedia after owner runs malware]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Recent research|To wiki, perchance to groki]] * Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Obituary|Madhav Gadgil, Fredrick Brennan, Mark Miller, Chip Berlet]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Opinion|Interface administrators and trusting trust]] * Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Technology report|English Wikipedia deprecates archive.today after DDoS against blog, altered content]] * Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Op-ed|Why is "Trypsin-sensitive photosynthetic activities in chloroplast membranes" cited in "List of tallest buildings in Chicago"?]] * Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Essay|The pursuit of a button click]] * In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/In focus|Short descriptions: One year later]] * WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/WikiProject report|Unreferenced articles backlog drive]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Community view|Speaking of planning ...]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Traffic report|Over the mountain, kissing silver inlaid clouds]] * Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Crossword|"It will never happen"]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Comix|BRIEn't]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 04:14, 10 మార్చి 2026 (UTC) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=30121359 --> == ''The Signpost'': 31 March 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/News and notes|Entirety of Wikinews to be shut down]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/In the media|AI ban, newspapers disrupt archiving; and antisemitism complaints]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Community view|Videos from WikiConference North America 2025 in NYC]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Disinformation report|Cleaning up after Jeffrey Epstein, Peter Nygard, and Mohamed Al-Fayed]] * WikiConference report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/WikiConference report|WikiConference North America 2025 in NYC review]] * Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Obituary|Dr. Subas Chandra Rout]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Traffic report|Call in the dogs of war, soldier of fortune]] * Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Gallery|Canadian Rangers participate in Operation ''Enduring Encyclopedia'']] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Comix|n00bsitting]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 10:08, 31 మార్చి 2026 (UTC) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=30329870 --> == ''The Signpost'': 21 April 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/News and notes|Six Serbian Wikipedia editors banned following controversy about political bias]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/In the media|Could Wikipedia be involved in Massachusetts' proposed social media ban for minors?]] * Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/Gallery|March equinox]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/Traffic report|Time to change my galaxy in case, we outta space!]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/Comix|Of skirts and articles]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 06:50, 21 ఏప్రిల్ 2026 (UTC) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=30434643 --> == ''The Signpost'': 22 May 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/News and notes|Offline: Osama Khalid still in prison]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/In the media|Indonesian editors, you shall return!]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Disinformation report|Who is a typical paid editor? Who are their typical clients?]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Recent research|WikiLambda the Ultimate]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Traffic report|This is where I'll be, so heavenly, so come and dance with me Michael!]] * Forum: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Forum|WikiAnnotate: help us build a dataset of article quality evaluations]] * In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/In focus|Demystifying the 2026-27 Annual Plan]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Opinion|Wikipedia isn't a battleground. So why does it feel like one?]] * Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Serendipity|Wikinews: Into the Wikiverse]] * Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Special report|Wikimedia Foundation closes Wikinews after 21 years]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Community view|Wikipedia's traffic drop: more on languages and freshness]] * Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Gallery|Earth Day and Mother's Day]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Comix|Brother, can you spare a page?]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 05:19, 22 మే 2026 (UTC) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:Bri@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=30513885 --> == ''The Signpost'': 21 June 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * From the editors: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/From the editors|Ways for beginners to support ''The Signpost'' community journalism]] * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/News and notes|Community Tech development team disbanded]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Disinformation report|PR for the people?]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Recent research|Proposed tagging system for AI involvement; successful and unsuccessful AI tools for contributors]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/In the media|Who won a 14th century battle and who won the 2026 Iran war?]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Community view|Putting the Wish into the Wishlist]] * In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/In focus|A global standard for Neutral Point of View]] * On the bright side: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/On the bright side|Flowers, blue helmets, reefs, pride, and Juneteenth]] * Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Op-ed|Breathe, Don’t Panic, there is a different story about Wikimedia + AI futures]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Opinion|Wikimedia Foundation staff develop union and Wikimedia user community reacts]] * Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Technology report|Community Tech team is disbanded, controversy erupts]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Traffic report|'Cause this is thriller, thriller night]] * WikiConference report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/WikiConference report|Report of Volunteer Supporters Network Annual Meeting 2026]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Comix|Take your turn]] * Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Humour|Group of banned T-shirt makers comes out of hiding to sell new Wikipedia-themed merchandise]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 03:21, 21 జూన్ 2026 (UTC) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:Bri@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=30604303 --> == ''The Signpost'': 13 July 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/News and notes|An exclusive club]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/In the media|Battle for a soul - who won?]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Opinion|We need to innovate with Wikimedia decision-making]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Recent research|LLMs and NPOV, 20 years of user blocks, Esperanto and Volapük Wikipedias]] * News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/News from Diff|How to host Wikicurious in your own community]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Community view|CUNY Newmark Wikimedian-in-Residence Quarterly Brief – April to June 2026]] * Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Special report|Wikipedia escapes Category 1 designation under the UK Online Safety Act - for now]] * On the bright side: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/On the bright side|Fatherhood, weather, and diplomacy]] * Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Op-ed|A Layup Easy Proposal for Wikimedia at 25: Spend 25% of Donations on the Community]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Traffic report|The grass was greener, the light was brighter]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Comix|schnozzed]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 07:27, 13 జూలై 2026 (UTC) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=30775662 --> == ''The Signpost'': 2 August 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/In the media|Union drive, most prolific editor make headlines]] * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/News and notes|Foundation rejects voluntary recognition of union, proposed board eligibility rules sharply restrict candidates]] * WikiConference: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/WikiConference|"Kurier, Signpost, wikipress: You can be a Wikimedia journalist" - Wikimania presentation by User:Noé Recap]] * In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/In focus|Is Larry Sanger the co-founder of Wikipedia?]] * Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/Arbitration report|Think, and not just about content]] * News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/News from Diff|Meet the Wikimedians of the Year 2026!]] * On the bright side: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/On the bright side|The beautiful game]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/Traffic report|Odyssey and Oyarzabal]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/Comix|Well-spotted]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 10:17, 2 ఆగస్టు 2026 (UTC) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=30775662 --> == ''The Signpost'': 24 August 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/News and notes|Union process progresses, unanswered questions about Littler Mendelson remain]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/In the media|Wikipedia editors save Sam Altman's life]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/Recent research|Women in blue? Wikipedia's gender gap reverses in some areas]] * Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/Discussion report|Again and Again]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/Traffic report|Look out, here comes the Spider-Man!]] * Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/Humour|Her tastes, her Wikimania, her upcoming tour... Baby Globe reveals everything]] * On the bright side: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/On the bright side|The great outdoors]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/Opinion|Are we embarrassed yet?]] * Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/Special report|Paris Syndrome: Labor Strife, AI Anxiety, and a Leadership Test at Wikimania 2026]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/Comix|WP:FAOWN]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 01:25, 24 ఆగస్టు 2026 (UTC) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:Bri@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=30889666 --> avkt179olzntb3waxxm8djg5y0x4l7r 0 9150 4942870 4941165 2026-08-24T06:15:16Z K.Venkataramana 27319 4942870 wikitext text/x-wiki {{in use}} {{Infobox person | honorific_prefix = | honorific_suffix = [[గ్రేట్ బ్రిటన్, ఐర్లాండ్ రాయల్ ఏషియాటిక్ సొసైటీ సభ్యుడు|FRAS]] | native_name = <!---Do not add Indic scripts, including Bengali here per WP:INDICSCRIPT--> | name = రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ | other_names = భానుసింహ | image = 1926 Rabindrath Tagore.jpg | alt = | caption = ఆటోక్రోమ్ చిత్రం, 1926 | birth_date = [[రవీంద్ర జయంతి|{{Birth date|df=yes|1861|05|07}}]] | birth_place = [[జోరాసంకో ఠాకూర్ బారి]], [[కలకత్తా]], బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ,<!-- DO NOT LINK PER MOS:GEOLINK --> బ్రిటిష్ ఇండియా<!-- DO NOT LINK PER MOS:GEOLINK --> (ప్రస్తుతం కోల్‌కతా, [[పశ్చిమ బెంగాల్]], భారతదేశం) | death_date = {{Death date and age|df=yes|1941|08|07|1861|05|07}} | death_place = జోరాసంకో ఠాకూర్ బారి, బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ,<!-- DO NOT LINK PER MOS:GEOLINK --> బ్రిటిష్ ఇండియా<!-- DO NOT LINK PER MOS:GEOLINK --> | citizenship = [[బ్రిటిష్ ఇండియన్ పాస్‌పోర్ట్|బ్రిటిష్ ఇండియన్]] | occupation = {{hlist|కవి|నవలా రచయిత|నాటక రచయిత|వ్యాస రచయిత|సంగీత స్వరకర్త|చిత్రకారుడు|తత్వవేత్త|సామాజిక సంస్కర్త|విద్యావేత్త|భాషావేత్త|వ్యాకర్త}} | era = [[బెంగాల్ సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవనం|బెంగాల్ పునరుజ్జీవనం]] | movement = సందర్భోచిత ఆధునికత | notable_works = {{hlist|''[[గీతాంజలి కావ్యం|గీతాంజలి]]'' | ''ఘరే-బైరే''|''భారతో భాగ్య విధాత''| ''గోర (నవల)'' |''[[జన గణ మన]]'' |''రవీంద్ర సంగీత్'' |''అమార్ శోనార్ బంగ్లా'' | ([[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ రచనలు|ఇతర రచనలు]])}} | spouse = {{marriage|[[మృణాళిని దేవి]]|1883|1902|end=died}} | children = 5, వారిలో [[రతీంద్రనాథ్ ఠాగూర్|రథీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] | relatives = [[ఠాగూర్ కుటుంబం]] | awards = {{awards|[[సాహిత్యంలో నోబెల్ బహుమతి]]|(1913)}}<!-- do not add image icons such as nobel peace, see [[:Template:Infobox writer]] --> | signature = Rabindranath Tagore Signature.svg | signature_alt = కోణీయ, చురుకైన అక్షరాలతో రాసిన బెంగాలీ పదం యొక్క సమీప దృశ్యం. | module = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=তবু মনে রেখো - গায়ক-রবীন্দ্রনাথ ঠাকুর.oga|title=రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ గొంతు|type=speech|description=రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ పాడిన తబు మోనే రేఖో<br />సుమారు {{circa|1930–40}} రికార్డింగ్}} }}'''రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్'''{{Efn|{{IPA|bn|ɾobind̪ɾonat̪ʰ ʈʰakuɾ|lang|Bn-রবীন্দ্রনাথ ঠাকুর.ogg}}, {{IPA|en|rəˈbɪnˌdrəˌnɑːt təˈɡɔːr|lang|Tagor.ogg}}; '''రవీంద్రనాథ్ ఠాకూర్''' అని కూడా రాస్తారు. ఆయన [[కలం పేరు]] '''భానుసింహ ఠాకూర్''' పేరుతో కూడా ప్రసిద్ధి చెందారు.}}<ref>{{cite web|title=How to pronounce রবীন্দ্রনাথ ঠাকুর|url=https://forvo.com/word/%E0%A6%B0%E0%A6%AC%E0%A7%80%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A6%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A6%A5_%E0%A6%A0%E0%A6%BE%E0%A6%95%E0%A7%81%E0%A6%B0/#bn|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230120180141/https://forvo.com/word/%E0%A6%B0%E0%A6%AC%E0%A7%80%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A6%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A6%A5_%E0%A6%A0%E0%A6%BE%E0%A6%95%E0%A7%81%E0%A6%B0/#bn|archive-date=20 January 2023|access-date=20 January 2023|website=forvo.com}}</ref> (1861 మే 7{{Efn|[[రవీంద్ర జయంతి|25 వైశాఖ]] [[బెంగాలీ క్యాలెండర్|1268 బంగాబ్దం]]}} – 1941 ఆగస్టు 7),{{Efn|22 [[శ్రావణం]] 1368 బంగాబ్దం}} ఒక [[బ్రిటిష్ ఇండియా|బ్రిటిష్ ఇండియన్]] కవి, రచయిత, నాటకకర్త, సంగీతకారుడు, స్వరకర్త, తత్వవేత్త, సామాజిక సంస్కర్త, చిత్రకారుడు, [[బెంగాల్ పునరుజ్జీవనం|బెంగాల్ పునరుజ్జీవనంలో]] ప్రముఖ వ్యక్తులలో ఒకడు.<ref>{{cite news|url=https://qz.com/india/810668/rabindranath-tagore-not-bob-dylan-the-first-lyricist-to-win-the-nobel-prize-for-literature-was-actually-indian/|title=Tagore, not Dylan: The first lyricist to win the Nobel Prize for literature was actually Indian|last=Lubet|first=Alex|date=17 October 2016|work=Quartz India|access-date=17 August 2022|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220710082238/https://qz.com/india/810668/rabindranath-tagore-not-bob-dylan-the-first-lyricist-to-win-the-nobel-prize-for-literature-was-actually-indian/|archive-date=10 July 2022}} * {{cite web|title=Anita Desai and Andrew Robinson – The Modern Resonance of Rabindranath Tagore|url=https://onbeing.org/programs/anita-desai-andrew-robinson-the-modern-resonance-of-rabindranath-tagore|access-date=30 July 2019|publisher=On Being}}</ref><ref name="Stern2001">{{cite book|title=Democracy and Dictatorship in South Asia: Dominant Classes and Political Outcomes in India, Pakistan, and Bangladesh|last1=Stern|first1=Robert W.|date=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-97041-3|page=6}}</ref><ref name="Henry Newman 1921 252">{{cite book|title=The Calcutta Review|last=Newman|first=Henry|date=1921|publisher=[[University of Calcutta]]|page=252|quote=I have also found that Bombay is India, Satara is India, Bangalore is India, Madras is India, Delhi, Lahore, the Khyber, Lucknow, Calcutta, Cuttack, Shillong, etc., are all India.}}</ref> 1913లో, [[నోబెల్ బహుమతి పొందిన భారతీయులు|భారతీయ]], ఐరోపాయేతర వ్యక్తిగా ఏ విభాగంలోనైనా నోబెల్ బహుమతిని గెలుచుకున్న తొలి వ్యక్తిగా, అలాగే సాహిత్యంలో నోబెల్ బహుమతి పొందిన తొలి గేయరచయితగా ఠాగూర్ నిలిచారు.<ref>{{Cite web|title=Nobel Prize in Literature 1913|url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1913/summary/|access-date=4 January 2026|website=NobelPrize.org|language=en-US}}</ref>{{Sfn|O'Connell|2008}} [[బెంగాల్]], [[భారత ఉపఖండం|భారత ఉపఖండంలో]] సంస్కృతిని గణనీయంగా ప్రభావితం చేసిన ఆయన, [[భారతదేశం]], [[బంగ్లాదేశ్]] జాతీయ గీతాలను రచించి స్వరపరిచాడు. 19వ శతాబ్దం చివరి, 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో సందర్భ ఆధునికత ద్వారా [[బెంగాలీ సాహిత్యం]], సంగీతాన్ని, అలాగే [[భారతీయ కళ|భారతీయ కళను]] ఆయన పునర్నిర్మించాడు. "గాఢమైన సున్నితత్వం, తాజాదనం, సౌందర్యం" కలిగిన ''[[గీతాంజలి]]'' కవిత్వానికి ఆయన రచయిత.{{Sfn|The Nobel Foundation}} ఠాగూర్ కవితా గీతాలు ఆధ్యాత్మికమైనవి, చంచలమైనవిగా పరిగణించబడ్డాయి; ఆయన సొగసైన గద్య రచనలు, మాయాజాలాన్ని తలపించే కవిత్వం [[భారత ఉపఖండం|భారత ఉపఖండంలో]] విస్తృత ప్రజాదరణ పొందాయి.{{Sfn|Sen|1997}} ఆయన [[రాయల్ ఆసియాటిక్ సొసైటీ ఆఫ్ గ్రేట్ బ్రిటన్ అండ్ ఐర్లాండ్|రాయల్ ఏషియాటిక్ సొసైటీ]] సభ్యుడు. "బెంగాల్ కవి"గా పిలువబడిన ఠాగూర్,<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-33543786|title=Work of Rabindranath Tagore celebrated in London|access-date=15 July 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170109202858/http://www.bbc.com/news/entertainment-arts-33543786|archive-date=9 January 2017|publisher=BBC News}}</ref><ref name="Stern2001" /><ref name="Henry Newman 1921 252" /> '''గురుదేవ్''', '''కవిగురు''', '''విశ్వకవి''' అనే బిరుదులతో కూడా ప్రసిద్ధి చెందాడు.{{efn|''గురుదేవ్'' అంటే "దైవిక గురువు", ''విశ్వకవి'' అంటే "ప్రపంచ కవి" మరియు ''కవిగురు'' అంటే "గొప్ప కవి" అని అర్థం.{{Sfn|Sil|2005}}}} [[కలకత్తా|కలకత్తాకు]] చెందిన బెంగాలీ బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో జన్మించిన ఠాగూర్‌కు జెస్సోర్, [[బర్ధమాన్ జిల్లా|బర్ధమాన్]] జిల్లాల్లో పూర్వీకుల [[జమీందార్|భూస్వామ్య]] కుటుంబ నేపథ్యం ఉంది. ఆయన ఎనిమిదేళ్ల వయసులోనే కవిత్వం రాయడం ప్రారంభించాడు.<ref name="tagore1">* {{cite book|title=On the edges of time|last=Tagore|first=Rathindranath|date=December 1978|publisher=Greenwood Press|isbn=978-0-313-20760-0|edition=New|pages=2}} * {{cite journal |last=Mukherjee |first=Mani Shankar |date=May 2010 |title=Timeless Genius |journal=Pravasi Bharatiya |pages=89, 90}} * {{cite book|title=Rabindranath Tagore : Poet And Dramatist|last=Thompson|first=Edward|publisher=[[Oxford University Press]]|year=1948|page=13}}</ref>{{Sfn|Tagore|1984|p=xii}} పదహారేళ్ల వయసులో ''భానుసింహ'' ("సూర్య సింహం") అనే కలం పేరుతో [[:en:Bhanusimha_Thakurer_Padabali|తన తొలి ముఖ్యమైన కవితలను]] ప్రచురించాడు. సాహిత్య ప్రముఖులు వాటిని చాలాకాలం క్రితమే కోల్పోయిన ప్రాచీన సాహిత్య రచనలుగా భావించి విశేషంగా ప్రశంసించారు.{{Sfnm|Thompson|1926|Dasgupta|1993|1pp=27–28|2p=20}} 1877 నాటికి ఆయన తన అసలు పేరుతో ప్రచురించిన తొలి చిన్న కథలు, నాటకాలతో రచయితగా మరింత ముందుకు సాగారు. [[మానవతావాదం|మానవతావాది]], విశ్వమానవతావాది, అంతర్జాతీయవాది, అలాగే [[జాతీయవాదం|జాతీయవాదంపై]] తీవ్ర విమర్శకుడిగా,<ref>"Nationalism is a Great Menace" Tagore and Nationalism, by Radhakrishnan M. and Roychowdhury D. from Hogan, P. C.; Pandit, L. (2003), Rabindranath Tagore: Universality and Tradition, pp 29–40</ref> ఆయన [[బ్రిటిష్ రాజ్|బ్రిటిష్ పాలనను]] వ్యతిరేకించి, బ్రిటన్ నుంచి స్వాతంత్ర్యాన్ని సమర్థించాడు. [[బెంగాల్ సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవనం|బెంగాల్ పునరుజ్జీవన]] ఉద్యమానికి ప్రతినిధిగా, చిత్రాలు, రేఖాచిత్రాలు, గీసిన చిత్రాలు, వందలాది రచనలు, దాదాపు రెండు వేల పాటలతో కూడిన విస్తృత సాహిత్య, కళా వారసత్వాన్ని సృష్టించాడు. [[విశ్వభారతి విశ్వవిద్యాలయం|విశ్వభారతి విశ్వవిద్యాలయంను]] స్థాపించడం ద్వారా కూడా ఆయన వారసత్వం కొనసాగుతోంది.<ref>{{cite web|title=Visva-Bharti-Facts and Figures at a Glance|url=http://www.visva-bharati.ac.in/at_a_glance/at_a_glance.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070523132100/http://www.visva-bharati.ac.in/at_a_glance/at_a_glance.htm|archive-date=23 May 2007}}</ref>{{Sfnm|Datta|2002|Kripalani|2005a|Kripalani|2005b|Thompson|1926|1p=2|2pp=6–8|3pp=2–3|4p=12}} ఠాగూర్ కఠినమైన శాస్త్రీయ రూపాలను తిరస్కరించడం, భాషాపరమైన ఆంక్షలను వ్యతిరేకించడం ద్వారా బెంగాలీ కళను ఆధునికీకరించారు. ఆయన నవలలు, కథలు, పాటలు, నృత్య నాటకాలు, వ్యాసాలు రాజకీయ, వ్యక్తిగత అంశాలను ప్రస్తావించాయి. ''[[గీతాంజలి]]'' (''గీతాల అర్పణ''), ''[[గోరా (నవల)|గోరా]]'' (''తెల్లని ముఖం''), ''ఘరే-బైరే'' (''ఇంటి, ప్రపంచం'') ఆయన ప్రసిద్ధ రచనల్లో కొన్ని. ఆయన కవిత్వం, చిన్న కథలు, నవలలు వాటిలోని గేయాత్మకత, వ్యవహారిక శైలి, సహజత్వం, తాత్విక ఆత్మపరిశీలనకు ప్రశంసలు పొందడంతో పాటు విమర్శలను కూడా ఎదుర్కొన్నాయి. ఆయన రచించిన పాటల్లో రెండు దేశాలు తమ జాతీయ గీతాలుగా స్వీకరించాయి: భారతదేశం "[[జన గణ మన]]"ను, [[బంగ్లాదేశ్]] "అమర్ సోనార్ బంగ్లా"ను జాతీయ గీతాలుగా స్వీకరించాయి. శ్రీలంక జాతీయ గీతం కూడా ఆయన రచనల నుండి ప్రేరణ పొందింది.<ref name="RB1">* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=6orPBJCSPhIC|title=J. R. Jayewardene of Sri Lanka: a Political Biography – Volume One: The First Fifty Years|last1=de Silva|first1=K. M.|last2=Wriggins|first2=Howard|date=1988|publisher=[[University of Hawaii Press]]|isbn=0-8248-1183-6|page=368|author-link1=K. M. de Silva|author-link2=William Howard Wriggins}} * {{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/off-the-field/Man-of-the-series-Nobel-laureate-Tagore/articleshow/7854172.cms|title=Man of the series: Nobel laureate Tagore|date=3 April 2011|work=[[The Times of India]]|access-date=6 December 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201103012007/https://timesofindia.indiatimes.com/off-the-field/Man-of-the-series-Nobel-laureate-Tagore/articleshow/7854172.cms|archive-date=3 November 2020|agency=[[Times News Network]]}} * {{cite news|url=http://ibnlive.in.com/news/how-tagore-inspired-sri-lankas-national-anthem/255713-40-103.html|title=How Tagore inspired Sri Lanka's national anthem|date=8 May 2012|work=[[IBN Live]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120510201526/http://ibnlive.in.com/news/how-tagore-inspired-sri-lankas-national-anthem/255713-40-103.html|archive-date=10 May 2012}}</ref> ఆయన రచించిన "[[బంగ్లార్ మతి బంగ్లార్ జల్]]" పాటను [[పశ్చిమ బెంగాల్]] రాష్ట్ర గీతంగా స్వీకరించారు. == కుటుంబ నేపథ్యం == {{See also|ఠాగూర్ కుటుంబం}} ఠాగూర్ అనే పేరు [[ఠాకూర్ (బిరుదు)|ఠాకూర్]] పదానికి ఆంగ్లీకరించిన లిప్యంతరీకరణ.<ref name="Nasrin">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=3blgCgAAQBAJ&pg=PA1|title=Colloquial Bengali|last1=Nasrin|first1=Mithun B.|last2=Wurff|first2=W. A. M. Van Der|date=2015|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-1-317-30613-9|page=1}}</ref> [[ఠాగూర్ కుటుంబం|ఠాగూర్‌ల]] అసలు ఇంటిపేరు కుశారి. వీరు పిరాలి బ్రాహ్మణులు ('పిరాలి' అనే పదానికి చారిత్రకంగా కళంకిత, అవమానకరమైన అర్థం ఉండేది; ఇతర బ్రాహ్మణ ఉపకులాల నుంచి పిరాలీలను వెలివేయడానికి ఉపయోగించిన అవమాన పదమిది<ref>{{Cite web|title=Tagore and Caste: From Brahmacharyasram to Swadeshi Movement (1901–07)|url=https://www.sahapedia.org/tagore-and-caste-brahmacharyasram-swadeshi-movement-1901%E2%80%9307|access-date=15 October 2025|website=Sahapedia|language=en}}</ref>).<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=jurkDwAAQBAJ&dq=rabindranath+tagore+pirali+brahmin&pg=PT16|title=Delhi's Meatscapes: Muslim Butchers in a Transforming Mega-City|last=Ahmad|first=Zarin|date=14 June 2018|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-909538-4}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=W3uhDwAAQBAJ&dq=rabindranath+tagore+pirali+brahmin&pg=PT22|title=Rabindranath Tagore|last=Fraser|first=Bashabi|date=15 September 2019|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78914-178-8}}</ref> వీరు పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని [[బర్ధమాన్ జిల్లా|బుర్ద్వాన్]] జిల్లాలో ఉన్న ''కుశ్'' అనే గ్రామానికి చెందినవారు. రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ జీవితచరిత్రకారుడు [[ప్రభాత్ కుమార్ ముఖోపాధ్యాయ]] తన ''రవీంద్రజీవని ఓ రవీంద్ర సాహిత్య ప్రవేశక్'' గ్రంథం మొదటి సంపుటిలో ఇలా రాశాడు: {{blockquote|quote=కుశారీలు భట్ట నారాయణుడు కుమారుడైన దీన కుశారి వంశస్థులు. మహారాజా క్షితిసురుడు దీనకు (బుర్ద్వాన్ జిల్లాలోని) కుశ్ అనే గ్రామాన్ని మంజూరు చేశాడు. అతను ఆ గ్రామానికి అధిపతి అయి, కుశారీగా ప్రసిద్ధి పొందాడు.<ref name="tagore1" />}} == జీవితం, సంఘటనలు == === ప్రారంభ జీవితం: 1861–1878 === {{Main|రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ ప్రారంభ జీవితం}} [[దస్త్రం:Tagore_in_London_1879.jpg|thumb|1879లో లండన్‌లో యువకుడైన ఠాగూర్]] {{Quote box|quote=గత రెండు రోజులుగా తుపాను ఉద్ధృతంగా వీస్తోంది. నా పాటలోని ''Jhauro jhauro borishe baridhara'' వర్ణనను పోలి ఉంది. &nbsp;[... ఆ సమయంలో] తల నుంచి పాదాల వరకు తడిసిపోయిన, నిరాశ్రయుడైన ఒక వ్యక్తి తన స్టీమరు పైకప్పుపై నిలబడి ఉన్నాడు [...] గత రెండు రోజులుగా నేను ఈ పాటను పదేపదే పాడుతున్నాను&nbsp;[...] ఫలితంగా కుండపోత వర్షపు శబ్దం, గాలి రోదన, ఉప్పొంగుతున్న గోరై నది ధ్వని [...] కొత్త జీవాన్ని, కొత్త భాషను సంతరించుకున్నాయి. నా ముందు ఆవిష్కృతమవుతున్న ఈ కొత్త సంగీత నాటకంలో ప్రధాన నటుడిలా నాకు అనిపించింది.|source=— [[ఇందిరా దేవి చౌధురాణి|ఇందిరా దేవి]]కి రాసిన లేఖ.{{Sfn |Ghosh|2011}}|width=30%|quoted=1}} బతికి ఉన్న 13 మంది సంతానంలో చిన్నవాడైన ఠాగూర్ (ముద్దుపేరు “రబి”) 1861 మే 7న [[కోల్‌కతా|కోల్‌కతాలోని]] [[జోరాసంకో ఠాకూర్ బారి|జోరాసాంకో భవనం లో]] జన్మించాడు.<ref name="nobelfacts">{{cite web|title=Rabindranath Tagore – Facts|url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1913/tagore-facts.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170611070728/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1913/tagore-facts.html|archive-date=11 June 2017|access-date=14 June 2017|publisher=Nobel Foundation}}</ref> ఆయన [[దేవేంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] (1817–1905), శారదాదేవి (1830–1875) దంపతుల కుమారుడు.{{efn|ఠాగూర్ జోరాసాంకోలోని ద్వారకానాథ్ ఠాగూర్ లేన్ నం. 6లో జన్మించాడు. ఈ చిరునామాలో జోరాసాంకో ఠాకూర్ వంశశాఖ నివసించిన ప్రధాన భవనం (''జోరాసాంకో ఠాకూర్‌బారి'') ఉండేది. ఈ వంశశాఖ అంతకు ముందు తీవ్ర విభేదాలను ఎదుర్కొంది. జోరాసాంకో చిత్పూర్ రహదారికి సమీపంలో కోల్‌కతాలోని బెంగాలీ ప్రాంతంలో ఉంది.{{Sfn|Dutta|Robinson|1995|p=34}}{{Sfn|Dutta|Robinson|1995|p=37}} [[ద్వారకానాథ్ ఠాగూర్]] ఆయన తాత. దేవేంద్రనాథ్ తన మిత్రుడు [[రాజా రామమోహన్ రాయ్]] ప్రతిపాదించిన [[బ్రహ్మో సమాజం|బ్రహ్మో]] తత్వాలను రూపొందించాడు. రాయ్ మరణానంతరం బ్రహ్మో సమాజంలో ప్రముఖ వ్యక్తిగా ఎదిగాడు.{{Sfn|Roy|1977|pp=28–30}}{{Sfn|Tagore|1997b|pp=8–9}}}} [[దస్త్రం:Rabindranath-Tagore-Mrinalini-Devi-1883.jpg|alt=చక్కగా అలంకరించుకున్న ఒక పురుషుడు, స్త్రీ ఉన్న నలుపు-తెలుపు ఛాయాచిత్రం. చిరునవ్వుతో ఉన్న పురుషుడు బెంగాలీ అధికారిక వస్త్రధారణలో, భుజాలపై శాలువాతో నిలబడి ఉన్నాడు. అతని ముందు అలంకారమైన దుస్తులు, శాలువా ధరించిన స్త్రీ కూర్చొని ఉంది. ఆమె పూలదానితో కూడిన చెక్కిన బల్లను ఆనుకుని ఉంది.|కుడి|thumb|ఠాగూర్, ఆయన భార్య [[మృణాళిని దేవి]], 1883]] ఠాగూర్‌ను ప్రధానంగా సేవకులు పెంచారు. ఆయన బాల్యంలోనే తల్లి మరణించగా, తండ్రి విస్తృతంగా ప్రయాణించేవాడు.{{Sfn|Thompson|1926|p=20}} [[ఠాగూర్ కుటుంబం]] [[బెంగాల్ పునరుజ్జీవనం|బెంగాల్ పునరుజ్జీవనంలో]] అగ్రభాగాన నిలిచింది. వారి ఇంటిలో సాహిత్య పత్రికల ప్రచురణ, నాటక ప్రదర్శనలు, బెంగాలీ, పాశ్చాత్య శాస్త్రీయ సంగీత కచేరీలు క్రమం తప్పకుండా జరిగేవి. ఠాగూర్ తండ్రి అనేకమంది వృత్తిపరమైన [[:en:Dhrupad|ధృపద్]] సంగీతకారులను ఇంటిలో నివసించి పిల్లలకు [[భారతీయ శాస్త్రీయ సంగీతం]] బోధించమని ఆహ్వానించాడు.{{Sfn|Som|2010|p=16}} ఠాగూర్ అన్నయ్య [[ద్విజేంద్రనాథ్ ఠాగూర్|ద్విజేంద్రనాథ్]] తత్వవేత్త, కవి. మరో సోదరుడు [[సత్యేంద్రనాథ్ ఠాగూర్|సత్యేంద్రనాథ్]] అప్పటివరకు యూరోపియన్లకే పరిమితమైన ఉన్నత [[ఇండియన్ సివిల్ సర్వీస్]] లో నియమితుడైన తొలి భారతీయుడు. ఇంకో సోదరుడు [[జ్యోతిరీంద్రనాథ్ ఠాగూర్|జ్యోతిరీంద్రనాథ్]] సంగీతకారుడు, స్వరకర్త, నాటక రచయిత.{{Sfn|Tagore|1997b|p=10}} ఆయన సోదరి [[స్వర్ణకుమారి దేవి|స్వర్ణకుమారి]] నవలా రచయిత్రి అయ్యారు.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=-bXCWuy8ccMC|title=Woman in the novels of Shashi Deshpande : a study|last1=Sree|first1=S. Prasanna|date=2003|publisher=Sarup & Sons|isbn=81-7625-381-2|edition=1st|location=New Delhi|page=13|access-date=12 April 2016}}</ref> జ్యోతిరీంద్రనాథ్ భార్య, ఠాగూర్ కంటే కొంచెం పెద్దవారైన [[కాదంబరి దేవి]], ఆయనకు ఆప్త స్నేహితురాలు; ఆయనపై ప్రభావం చూపిన వ్యక్తి. ఆయన వివాహం జరిగిన కొద్దికాలానికే 1884లో ఆమె ఆకస్మికంగా ఆత్మహత్య చేసుకోవడం వల్ల ఠాగూర్ అనేక సంవత్సరాలు తీవ్ర విషాదంలో మునిగిపోయాడు.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=IproIa_rIv8C|title=The Complete Poems of Rabindranath Tagore's Gitanjali: Texts and Critical Evaluation|last1=Paul|first1=S. K.|date=1 January 2006|publisher=Sarup & Sons|isbn=978-81-7625-660-5|page=2|access-date=12 April 2016}}</ref> ఠాగూర్ తరగతి గది విద్యను చాలావరకు దూరంగా ఉంచి, కుటుంబం తరచుగా సందర్శించే భవన ప్రాంగణం లేదా సమీపంలోని [[బోల్‌పూర్]], [[పానిహాటి]] ప్రాంతాలలో సంచరించడానికే ప్రాధాన్యం ఇచ్చాడు.{{Sfn|Thompson|1926|pp=21–24}}{{Sfn|Das|2009}} ఆయన సోదరుడు [[హేమేంద్రనాథ్ ఠాగూర్|హేమేంద్రనాథ్]] గంగానదిలో ఈత కొట్టించడం, కొండల్లో నడిపించడం, వ్యాయామాలు చేయించడం, [[జూడో]], [[కుస్తీ]] అభ్యసింపజేయడం ద్వారా ఆయనకు బోధన, శారీరక శిక్షణ ఇచ్చాడు. ఆయన చిత్రలేఖనం, శరీర నిర్మాణ శాస్త్రం, భూగోళశాస్త్రం, చరిత్ర, సాహిత్యం, గణితం, సంస్కృతం, ఆంగ్లం నేర్చుకున్నాడు; ఆంగ్లం ఆయనకు అత్యంత ఇష్టంలేని విషయం.{{Sfn|Dutta|Robinson|1995|pp=48–49}} ఠాగూర్ సాంప్రదాయిక విద్యను అసహ్యించుకున్నాడు. స్థానిక [[ప్రెసిడెన్సీ విశ్వవిద్యాలయం, కోల్‌కతా|ప్రెసిడెన్సీ కళాశాలలో]] ఆయన విద్యార్థి జీవితం కేవలం ఒక రోజు మాత్రమే కొనసాగింది. సరైన బోధన విషయాలను వివరించడమే కాకుండా, ఉత్సుకతను రేకెత్తించాలని ఆయన తరువాతి కాలంలో అభిప్రాయపడ్డాడు.{{Sfn|Dutta|Robinson|1995|pp=50}} పదకొండేళ్ల వయసులో ''[[ఉపనయనం]]'' అనంతరం, ఠాగూర్ తన తండ్రితో కలిసి 1873 ఫిబ్రవరిలో అనేక నెలలపాటు భారతదేశంలో పర్యటించడానికి కోల్‌కతా నుంచి బయలుదేరాడు. వారు తండ్రికి చెందిన [[శాంతినికేతన్]] ఎస్టేట్‌ను, [[అమృత్‌సర్|అమృత్‌సర్ను]] సందర్శించి, అనంతరం [[హిమాలయాలు|హిమాలయ]] పర్వత ప్రాంతంలోని [[డల్హౌసీ, భారతదేశం|డల్హౌసీకి]] చేరుకున్నారు. అక్కడ ఠాగూర్ జీవితచరిత్రలు చదివాడు; చరిత్ర, ఖగోళశాస్త్రం, ఆధునిక విజ్ఞానశాస్త్రం, [[సంస్కృతం]] అభ్యసించాడు; [[కాళిదాసు]] శాస్త్రీయ కవిత్వాన్ని పరిశీలించాడు.{{sfn|Dutta|Robinson|1995|pp=55–56}}<ref name="Stewart_2003_91">{{Harvnb|Tagore|Stewart|Twichell|2003|p=91}}.</ref> 1873లో అమృత్‌సర్‌లో ఒక నెలపాటు గడిపిన సమయంలో, స్వర్ణ దేవాలయంలో ఆలపించిన మధురమైన [[గురుబాణీ]], నానక్ బాణీల ప్రభావానికి ఆయన లోనయ్యాడు. తండ్రీకొడుకులు ఇద్దరూ అక్కడకు తరచుగా వెళ్లేవారు. ఆయన తన ''My Reminiscences'' (1912)లో ఇలా రాశాడు: {{Blockquote|text=అమృత్‌సర్ స్వర్ణ దేవాలయం నాకు ఒక స్వప్నంలా గుర్తుకు వస్తుంది. ఎన్నో ఉదయాల్లో నేను నా తండ్రితో కలిసి సరస్సు మధ్యలో ఉన్న సిక్కుల ఈ గురుదర్బార్‌కు వెళ్లాను. అక్కడ పవిత్ర గానం నిరంతరం ప్రతిధ్వనిస్తూ ఉండేది. భక్తుల సమూహం మధ్య కూర్చున్న నా తండ్రి, కొన్నిసార్లు ప్రశంసా గీతానికి తన స్వరాన్ని జోడించేవాడు. ఒక అపరిచితుడు తమ భక్తిలో భాగస్వామి కావడాన్ని చూసినప్పుడు వారు ఉత్సాహపూరితమైన ఆత్మీయతను చూపేవారు. మేము పటికబెల్లం, ఇతర మిఠాయిల వంటి పవిత్ర సమర్పణలతో తిరిగి వచ్చేవాళ్లం.<ref>{{cite web |title=A journey with my Father |work=My Reminiscences |url=http://www.online-literature.com/tagore-rabindranath/my-reminiscences/14/ |access-date=10 May 2017 |archive-date=24 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171024075805/http://www.online-literature.com/tagore-rabindranath/my-reminiscences/14/ |url-status=live }}</ref>}} ఆయన సిక్కుమతానికి సంబంధించిన ఆరు కవితలు, బెంగాలీ బాలల పత్రికలో సిక్కుమతంపై అనేక వ్యాసాలు రాశాడు.<ref name="Dev 2014">{{Cite journal |last=Dev |first=Amiya |year=2014 |title=Tagore and Sikhism |url=https://www.mainstreamweekly.net/article5261.html |journal=Mainstream Weekly}}</ref> * '''గురు గోవింద్ సింగ్‌పై కవితలు:''' নিষ্ফল উপহার ''Nishfal-upahaar'' (1888, “నిష్ఫల బహుమతి”గా అనువదించారు), গুরু গোবিন্দ ''Guru Gobinda'' (1899), শেষ শিক্ষা ''Shesh Shiksha'' (1899, “చివరి బోధనలు”గా అనువదించారు)<ref name="Dev 2014" /> * '''బందా బహదూర్‌పై కవిత:''' বন্দী বীর ''Bandi-bir'' (“బందీ యోధుడు”, 1888 లేదా 1898లో రాశారు)<ref name="Dev 2014" /> * '''భాయ్ తోరుసింగ్‌పై కవిత:''' প্রার্থনাতীত দান (''prarthonatit dan'' – “అడగని బహుమతి”), 1888 లేదా 1898లో రాశారు<ref name="Dev 2014" /> * '''నెహాల్ సింగ్‌పై కవిత:''' নীহাল সিংহ (''Nihal Singh''), 1935లో రాశారు.<ref name="Dev 2014" /> ఠాగూర్ జోరాసాంకోకు తిరిగి వచ్చి, 1877 నాటికి ప్రధాన రచనల సమాహారాన్ని పూర్తి చేశాడు. వాటిలో ఒకటి [[మైథిలీ భాష|మైథిలీ]] శైలిలో [[విద్యాపతి|విద్యాపతిని]] అనుసరిస్తూ రాసిన దీర్ఘకవిత. సరదాగా, ఇవి కొత్తగా కనుగొన్న 17వ శతాబ్దపు [[వైష్ణవం|వైష్ణవ]] కవి భానుసింహుని తప్పిపోయిన రచనలని ఆయన చెప్పుకున్నాడు.<ref name="Stewart_2003_3">{{Harvnb|Tagore|Stewart|Twichell|2003|p=3}}.</ref> ప్రాంతీయ నిపుణులు ఈ కల్పిత కవి రచనలను నిజంగానే తప్పిపోయిన కృతులుగా అంగీకరించారు.{{Sfn|Tagore|Stewart|Twichell|2003|p=3}} ఆయన బెంగాలీ భాషలో “[[''భిక్షారిణి'']]” (“యాచకురాలు”) కథతో కథారచనా రంగంలో ప్రవేశించాడు.{{Sfn|Tagore|Chakravarty|1961|p=45}}{{Sfn|Tagore|1997b|p=265}} అదే సంవత్సరంలో ప్రచురితమైన ''సంధ్యా సంగీత్'' (1882)లో “నిర్ఝరేర్ స్వప్నభంగా” (“జలపాతం మేల్కొలుపు”) కవిత ఉంది. === శిలైదహ: 1878–1901 === [[దస్త్రం:রবীন্দ্র_কুঠিবাড়ি_শিলাইদহ_কুষ্টিয়া.jpg|alt=|ఎడమ|thumb|[[బంగ్లాదేశ్|బంగ్లాదేశ్లోని]] [[శిలైదహ|శిలైదహలో]] ఠాగూర్ నివాసం]] దేవేంద్రనాథ్ తన కుమారుడు న్యాయవాది కావాలని కోరుకున్నందున, ఠాగూర్ 1878లో ఇంగ్లాండ్‌లోని ఈస్ట్ ససెక్స్‌లో ఉన్న బ్రైటన్ ప్రభుత్వ పాఠశాలలో చేరాడు.{{Sfn|Ghosh|2011}} ఆయన ఠాగూర్ కుటుంబానికి చెందిన, [[బ్రైటన్]], [[హోవ్]] సమీపంలోని మెడీనా విల్లాస్‌లోని ఇంట్లో అనేక నెలలు ఉన్నాడు. 1877లో ఆయన మేనల్లుడు, మేనకోడలు సురేన్, [[ఇందిరా దేవి చౌధురాణి|ఇందిరా దేవిలను]], అంటే ఠాగూర్ సోదరుడు [[సత్యేంద్రనాథ్ ఠాగూర్|సత్యేంద్రనాథ్]] పిల్లలను, వారి తల్లితోపాటు ఠాగూర్ వద్ద నివసించడానికి పంపారు.{{Sfn|Dutta|Robinson|1995|p=68}} ఆయన కొంతకాలం [[యూనివర్సిటీ కాలేజ్ లండన్|యూనివర్సిటీ కాలేజ్ లండన్లో]] న్యాయశాస్త్రం చదివాడు. అయితే, దానిని మానివేసి, స్వతంత్రంగా [[విలియం షేక్స్పియర్|షేక్స్పియర్]] నాటకాలైన ''[[కోరియోలానస్]]'', ''[[ఆంటోనీ అండ్ క్లియోపాత్రా]]'', [[థామస్ బ్రౌన్]] రచించిన ''[[రెలిజియో మెడిసి]]''ని అధ్యయనం చేశాడు. చైతన్యవంతమైన ఆంగ్ల, ఐరిష్, స్కాటిష్ జానపద గీతాలు ఠాగూర్‌ను ప్రభావితం చేశాయి. నిధుబాబు రచించిన ''[[కీర్తనలు]]'', ''[[టప్పా|టప్పాలు]]'', బ్రహ్మో సమాజ స్తోత్రగీతాల సంప్రదాయానికి చెందిన ఆయన సంగీతం ఈ ప్రభావంతో నిగూఢంగా మారింది.{{Sfn|Ghosh|2011}}{{Sfn|Thompson|1926|p=31}} 1880లో ఆయన ఎటువంటి పట్టా పొందకుండానే బెంగాల్‌కు తిరిగి వచ్చాడు. యూరోపియన్ నవ్యతను బ్రహ్మో సంప్రదాయాలతో సమన్వయం చేసి, రెండింటిలోని ఉత్తమాంశాలను స్వీకరించాలని నిర్ణయించుకున్నాడు.{{Sfn|Tagore|1997b|pp=11–12}} బెంగాల్‌కు తిరిగివచ్చిన తర్వాత, ఠాగూర్ క్రమం తప్పకుండా కవితలు, కథలు, నవలలు ప్రచురించాడు. ఇవి బెంగాల్‌లో విశేష ప్రభావాన్ని చూపినప్పటికీ, జాతీయస్థాయిలో తక్కువ గుర్తింపు పొందాయి.<ref>{{Cite book|title=Makers of Modern India|last=Guha|first=Ramachandra|publisher=Belknap Press of Harvard University|year=2011|location=Cambridge, Massachusetts|page=171|author-link=Ramachandra Guha}}</ref> 1883లో ఆయన భవతారిణిగా జన్మించిన 10 ఏళ్ల<ref name="Selected Letters of Rabindranath Tagore.">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=v08xxlHuWtUC|title=Selected Letters of Rabindranath Tagore|last1=Dutta|first1=Krishna|last2=Robinson|first2=Andrew|date=1997|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-0-521-59018-1|page=13|access-date=27 April 2016}}</ref> [[మృణాళిని దేవి|మృణాళిని దేవిని]] వివాహం చేసుకున్నాడు (1873–1902). ఆ కాలంలో బాల్యవివాహం సాధారణ ఆచారంగా ఉండేది. వారికి ఐదుగురు సంతానం కలిగారు; వారిలో ఇద్దరు బాల్యంలోనే మరణించారు.{{Sfn|Dutta|Robinson|1995|p=373}} [[దస్త్రం:Tagore_family_boat_Padma.jpg|thumb|ఠాగూర్ కుటుంబానికి చెందిన పడవ (బజ్రా లేదా [[బజెరో]]), “పద్మ”.]] 1890లో ఠాగూర్ ప్రస్తుతం బంగ్లాదేశ్‌లో భాగమైన [[శెలైదహ|శెలైదహలోని]] తన విస్తారమైన పూర్వీకుల ఎస్టేట్ల నిర్వహణను చేపట్టాడు. 1898లో ఆయన భార్య, పిల్లలు కూడా అక్కడకు చేరారు. ఠాగూర్ తన అత్యంత ప్రసిద్ధ రచనలలో ఒకటైన ''మనసి'' కవితా సంపుటిని 1890లో విడుదల చేశాడు.{{Sfn|Scott|2009|p=10}} జమీందార్ బాబుగా ఆయన విలాసవంతమైన కుటుంబ పడవ ''పద్మ''లో (దీనిని “[[బజెరో]]” అని కూడా పిలిచేవారు) [[పద్మా నది|పద్మా నదిపై]] ప్రయాణించేవాడు. ఆయన నామమాత్రపు కౌళ్లు వసూలు చేసి, గ్రామస్థులను ఆశీర్వదించేవాడు; గ్రామస్థులు ప్రత్యుత్తరంగా ఆయనను ఎండిన బియ్యం, పుల్లని పాలతో సహా విందులతో సత్కరించేవారు.{{Sfn|Dutta|Robinson|1995|pp=109–111}} ఠాగూర్ [[గగన్ హరకర|గగన్ హరకరను]] కలిశాడు. ఆయన ద్వారా [[బౌల్]] గాయకుడు [[లాలన్ షా]] పరిచయమయ్యాడు. లాలన్ జానపద గీతాలు ఠాగూర్‌పై విశేష ప్రభావం చూపాయి.<ref>{{Citation|last=Chowdury|first=A. A.|title=Lalon Shah|year=1992|place=[[Dhaka]], Bangladesh|publisher=[[Bangla Academy (Bangladesh)|Bangla Academy]]|isbn=984-07-2597-1}}</ref> లాలన్ పాటలను ప్రజాదరణ పొందేలా చేయడానికి ఠాగూర్ కృషి చేశాడు. ఆయన పత్రికలలో ఒకదాని పేరును బట్టి 1891–1895 కాలాన్ని ఠాగూర్ ''సాధన'' కాలం అంటారు. ఇది ఆయన అత్యంత ఉత్పాదక కాలం.{{Sfn|Thompson|1926|p=20}} ఈ సంవత్సరాలలో ఆయన మూడు సంపుటాలు, 84 కథలు కలిగిన ''గల్పగుచ్ఛ''లో సగానికి పైగా కథలు రాశాడు.{{Sfn|Tagore|Chakravarty|1961|p=45}} వ్యంగ్యభరితమైన, గంభీరమైన ఈ కథలు ఆదర్శీకరించిన గ్రామీణ బెంగాల్‌లోని తీవ్రమైన పేదరికాన్ని పరిశీలించాయి.{{Sfn|Dutta|Robinson|1995|p=109}} === శాంతినికేతన్: 1901–1932 === {{Main|రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ మధ్యకాలం}} [[దస్త్రం:Tagore-THU.jpg|alt=అధికారిక వస్త్రధారణలో ఉన్న ఏడుగురు చైనా పురుషుల సమూహ ఛాయాచిత్రం. వారిలో ఇద్దరు యూరోపియన్ శైలి సూట్లు ధరించగా, మిగిలిన ఐదుగురు సాంప్రదాయ చైనా దుస్తులు ధరించారు. వారిలో నలుగురు ముందు భాగంలో నేలపై కూర్చున్నారు; మరొకరు మధ్య ఎడమవైపు వెనుక కుర్చీలో కూర్చున్నారు; ఇద్దరు వెనుక నిలబడి ఉన్నారు. వారి మధ్యలో వస్త్రధారణతో, గడ్డంతో కుర్చీలో కూర్చున్న ఎనిమిదవ వ్యక్తి ఉన్నాడు. వెనుక వరుసగా నాలుగు అందమైన కిటికీలు ఉన్నాయి.|ఎడమ|thumb|275x275px|[[సింగ్‌హువా విశ్వవిద్యాలయం]], 1924]] 1901లో ఠాగూర్ [[శాంతినికేతన్|శాంతినికేతన్కు]] వెళ్లి, పాలరాతి నేలతో కూడిన ప్రార్థనా మందిరం—''ది [[wikt:Mandir|మందిర్]]''—ప్రయోగాత్మక పాఠశాల, చెట్ల తోటలు, ఉద్యానవనాలు, గ్రంథాలయంతో ఒక [[ఆశ్రమం]] స్థాపించాడు.{{Sfn|Dutta|Robinson|1995|p=133}} అక్కడే ఆయన భార్య, ఇద్దరు పిల్లలు మరణించారు. ఆయన తండ్రి <!--19 January -->1905లో మరణించాడు. వారసత్వంలో భాగంగా ఆయనకు నెలవారీ చెల్లింపులు, [[త్రిపుర]] మహారాజు నుంచి ఆదాయం, కుటుంబ నగల విక్రయం, [[పురి (నగరం)|పురిలోని]] సముద్రతీర బంగ్లా, పుస్తక రాయల్టీల ద్వారా స్వల్పంగా 2,000 రూపాయలు లభించాయి.{{Sfn|Dutta|Robinson|1995|pp=139–140}} ఆయన బెంగాలీ, విదేశీ పాఠకుల ఆదరణ పొందాడు. ఆయన ''[[నైవేద్య]]'' (1901), ''ఖేయా'' (1906) రచనలు ప్రచురించి, కవితలను స్వేచ్ఛా వచనంలోకి అనువదించాడు. 1912లో ఠాగూర్ తన 1910 నాటి రచన ''[[గీతాంజలి]]''ని ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. లండన్ పర్యటనలో ఆయన ఈ కవితలను [[విలియం బట్లర్ యేట్స్]], [[ఎజ్రా పౌండ్]] వంటి అభిమానులతో పంచుకున్నాడు. లండన్‌కు చెందిన [[ఇండియా సొసైటీ]] ఈ రచనను పరిమిత ముద్రణగా ప్రచురించింది; అమెరికా పత్రిక ''[[పోయెట్రీ (పత్రిక)|పోయెట్రీ]]'' ''గీతాంజలి'' నుంచి కొన్ని కవితలను ప్రచురించింది.<ref>{{Cite web|date=7 May 2022|title=Rabindranath Tagore|url=https://www.poetryfoundation.org/poets/rabindranath-tagore|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603122212/https://www.poetryfoundation.org/poets/rabindranath-tagore|archive-date=3 June 2020|access-date=8 May 2022|website=Poetry Foundation}}</ref> 1913 నవంబరులో ఠాగూర్ ఆ సంవత్సరపు [[సాహిత్యంలో నోబెల్ బహుమతి|సాహిత్యంలో నోబెల్ బహుమతిని]] గెలుచుకున్నట్లు తెలుసుకున్నాడు. స్వీడిష్ అకాడమీ ఆయన అనువదించిన రచనలలోని ఒక చిన్న భాగాన్ని, ముఖ్యంగా 1912 నాటి ''గీతాంజలి: సాంగ్ ఆఫరింగ్స్''లోని ఆదర్శవాద, పాశ్చాత్యులకు సులభంగా అందుబాటులో ఉండే స్వభావాన్ని ప్రశంసించింది.{{Sfn|Hjärne|1913}} కింగ్ జార్జ్ V ఆయనకు [[1915 బర్త్‌డే ఆనర్స్|1915 బర్త్‌డే ఆనర్స్లో]] నైట్‌హుడ్ ప్రదానం చేశాడు. అయితే, 1919 [[జలియన్‌వాలాబాగ్ మారణకాండ]] తరువాత ఠాగూర్ దానిని త్యజించాడు.<ref>{{Cite book|title=Our Pasts: Volume 3, Part 2|publisher=[[NCERT]]|year=2014|isbn=978-81-7450-838-6|editor1=Anil Sethi|edition=Revised 2014|location=India|page=148|chapter=The Rowlatt Satyagraha|type=History text book|editor2=Guha|editor3=Khullar|editor4=Nair|editor5=Prasad|editor6=Anwar|editor7=Singh|editor8=Mohapatra}}</ref> నైట్‌హుడ్‌ను త్యజిస్తూ అప్పటి బ్రిటిష్ భారత వైస్రాయ్ [[ఫ్రెడరిక్ థెసిగర్, 1వ వైకౌంట్ చెల్మ్స్‌ఫర్డ్|లార్డ్ చెల్మ్స్‌ఫర్డ్కు]] రాసిన లేఖలో ఠాగూర్ ఇలా పేర్కొన్నాడు: “దురదృష్టకర ప్రజలపై విధించిన శిక్షల తీవ్రత, వాటిని అమలు చేసిన పద్ధతులు నాగరిక ప్రభుత్వాల చరిత్రలో సాటిలేనివని మేము విశ్వసిస్తున్నాం... అవమానకరమైన ఈ సందర్భంలో గౌరవ చిహ్నాలు మా సిగ్గును మరింత స్పష్టంగా చూపించే సమయం వచ్చింది. ప్రత్యేక గుర్తింపులన్నీ విడిచిపెట్టి, నా దేశప్రజల పక్షాన నిలవాలని నేను కోరుకుంటున్నాను.”<ref>{{cite web|title=Letter from Rabindranath Tagore to Lord Chelmsford, Viceroy of India|url=http://dart.columbia.edu/library/tagore-letter/letter.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190825105408/http://dart.columbia.edu/library/tagore-letter/letter.html|archive-date=25 August 2019|access-date=29 August 2018|publisher=Digital Anthropology Resources for Teaching, Columbia University and the London School of Economics}}</ref><ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Tagore-renounced-his-Knighthood-in-protest-for-Jalianwalla-Bagh-mass-killing/articleshow/7967616.cms|title=Tagore renounced his Knighthood in protest for Jalianwalla Bagh mass killing|date=13 April 2011|newspaper=The Times of India|access-date=29 August 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210910060559/https://timesofindia.indiatimes.com/india/Tagore-renounced-his-Knighthood-in-protest-for-Jalianwalla-Bagh-mass-killing/articleshow/7967616.cms|archive-date=10 September 2021}}</ref> 1919లో అంజుమన్-ఎ-ఇస్లామియా అధ్యక్షుడు, ఛైర్మన్ [[సయ్యద్ అబ్దుల్ మజీద్]] ఠాగూర్‌ను తొలిసారిగా [[సిల్హెట్]] సందర్శించమని ఆహ్వానించాడు. ఈ కార్యక్రమానికి 5,000 మందికిపైగా హాజరయ్యారు.<ref name="star">{{cite news|url=https://www.thedailystar.net/when-tagore-came-to-sylhet-26407|title=When Tagore came to Sylhet|last=Mortada|first=Syed Ahmed}}</ref> 1921లో ఠాగూర్, వ్యవసాయ ఆర్థికవేత్త [[లియోనార్డ్ నైట్ ఎల్మ్‌హిర్స్ట్|లియోనార్డ్ ఎల్మ్‌హిర్స్ట్]] కలిసి “ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఫర్ రూరల్ రీకన్‌స్ట్రక్షన్”ను స్థాపించారు. తరువాత దీనికి శ్రీనికేతన్ లేదా “సంక్షేమ నిలయం” అని పేరు పెట్టారు. ఇది ఆశ్రమానికి సమీపంలోని [[సురుల్]] గ్రామంలో ఉంది. దీని ద్వారా, బ్రిటిష్ భారతదేశ మానసిక, తద్వారా వలసవాద క్షీణతకు కారణమని ఆయన అప్పుడప్పుడు భావించిన [[మోహన్‌దాస్ కరంచంద్ గాంధీ|గాంధీ]] [[స్వరాజ్యం|స్వరాజ్య]] నిరసనలను మితంగా మార్చాలని ఠాగూర్ ప్రయత్నించాడు.{{Sfn|Dutta|Robinson|1995|pp=239–240}} “జ్ఞానాన్ని సజీవం చేయడం” ద్వారా “నిస్సహాయత, అజ్ఞాన సంకెళ్ల నుంచి గ్రామాలను విముక్తి చేయడానికి” ప్రపంచవ్యాప్తంగా దాతలు, అధికారులు, పండితుల సహాయాన్ని ఆయన కోరాడు.{{Sfn|Dutta|Robinson|1995|p=242}}{{Sfn|Dutta|Robinson|1995|pp=308–309}} 1930ల ప్రారంభంలో ఆయన విస్తృతంగా ఉన్న “అసాధారణ కుల స్పృహ”, [[అంటరానితనం|అంటరానితనంపై]] దృష్టి పెట్టాడు. వీటికి వ్యతిరేకంగా ఉపన్యాసాలు ఇచ్చాడు; తన కవితలు, నాటకాలలో [[దళితులు|దళిత]] నాయకులను చిత్రించాడు; దళితులకు [[గురువాయూర్ ఆలయం]] ప్రవేశం కల్పించేందుకు ప్రచారం చేసి విజయవంతమయ్యాడు.{{Sfn|Dutta|Robinson|1995|p=303}}{{Sfn|Dutta|Robinson|1995|p=309}} === చివరి సంవత్సరాలు: 1932–1941 === [[దస్త్రం:Bundesarchiv_Bild_102-11643,_Rabindranath_Tagore.jpg|కుడి|thumb|259x259px|జర్మనీలో ఠాగూర్, 1931]] [[దస్త్రం:Last_pic_of_Tagore.jpg|thumb|రవీంద్రనాథ్ చివరి ఛాయాచిత్రం, 1941]] దత్తా, రాబిన్సన్ ఠాగూర్ జీవితంలోని ఈ దశను నిరంతరం పర్యటించే [[సాహితీవేత్త]] దశగా వర్ణించారు. మానవుల మధ్య ఉన్న విభజనలు పైపైవేనన్న ఆయన అభిప్రాయాన్ని ఇది బలపరిచింది. 1932 మేలో ఇరాక్ ఎడారిలోని ఒక [[బెడౌయిన్]] శిబిరాన్ని సందర్శించినప్పుడు, ఆ తెగ నాయకుడు ఆయనతో ఇలా అన్నాడు: “మా [[ముహమ్మద్|ప్రవక్త]] నిజమైన ముస్లిం అంటే తన మాటల వల్ల, చేతల వల్ల తన సహోదర మానవులకు ఎటువంటి హాని కలగనివ్వని వ్యక్తి అని చెప్పారు...” తన డైరీలో ఠాగూర్ ఇలా రాశాడు: “అతని మాటలలోని ప్రాథమిక మానవత్వపు స్వరాన్ని గుర్తించి నేను దిగ్భ్రాంతి చెందాను.”{{Sfn|Dutta|Robinson|1995|p=317}} చివరి వరకు ఠాగూర్ సనాతనత్వాన్ని నిశితంగా పరిశీలించాడు. 1934లో [[1934 నేపాల్–బీహార్ భూకంపం|బీహార్‌లో సంభవించిన భూకంపం]] వేలమందిని చంపింది. దళితులపై అణచివేతకు దైవిక ప్రతీకారంగా గాంధీ దీనిని భూకంప ''[[కర్మ]]''గా అభివర్ణించాడు. అవమానకరంగా కనిపించిన ఈ వ్యాఖ్యల కారణంగా ఠాగూర్ గాంధీని విమర్శించాడు.{{Sfn|Dutta|Robinson|1995|pp=312–313}} కోల్‌కతాలో కొనసాగుతున్న పేదరికాన్ని, బెంగాల్ సామాజిక ఆర్థిక క్షీణతను చూసి ఆయన విచారించాడు. ఈ కొత్త సాధారణ ప్రజల సౌందర్యశాస్త్రాన్ని ఆయన వంద పంక్తుల అంత్యప్రాసలేని కవితలో వివరించాడు. దహనమైన ద్వంద్వ దృష్టిని ఉపయోగించిన దాని రచనా పద్ధతి, [[సత్యజిత్ రే]] చిత్రం {{Lang|bn-latn|[[అపుర్ సంసార్ (ది వరల్డ్ ఆఫ్ అపు)|అపుర్ సంసార్]]}}ను ముందుగానే సూచించింది.{{Sfn|Dutta|Robinson|1995|pp=335–338}}{{Sfn|Dutta|Robinson|1995|p=342}} ''పునశ్చ'' (1932), ''శేష్ సప్తక్'' (1935), ''పత్రపుట్'' (1936) వంటి గద్యకవితా రచనలతో కలిపి పదిహేను కొత్త సంపుటాలు వెలువడ్డాయి. ఆయన ప్రయోగాలు గద్యగీతాలు, నృత్యనాటకాలైన ''[[చిత్ర (నాటకం)|చిత్ర]]''<!--ngada--> (1914), ''శ్యామా'' (1939), ''చండాలిక'' (1938), నవలలైన ''దుయి బోన్'' (1933), ''మలాంచ'' (1934), ''చార్ అధ్యాయ్'' (1934)లలో కొనసాగాయి.<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/features/magazine/prose-over-verse/article5335356.ece|title=A 100 years ago, Rabindranath Tagore was awarded the Nobel Prize for poetry. But his novels are more enduring|work=The Hindu|access-date=17 September 2019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200806161509/https://www.thehindu.com/features/magazine/prose-over-verse/article5335356.ece|archive-date=6 August 2020}}</ref> {{Quote box|quote=మేఘాలు ఇప్పుడు నా జీవితంలోకి వర్షాన్ని మోసుకురావడానికి లేదా తుపానును ప్రకటించడానికి రావడం లేదు; అవి నా అస్తమయ ఆకాశానికి రంగులను జోడించడానికి వస్తున్నాయి.|source=''Stray Birds'', 1916లోని 292వ పద్యం.|align=right|width=20%|fontsize=85%|quoted=1}} ''విశ్వ-పరిచయ్'' అనే 1937 వ్యాస సంకలనం సూచించినట్లుగా, చివరి సంవత్సరాలలో ఠాగూర్ ఆసక్తి విజ్ఞానశాస్త్రం వరకు విస్తరించింది. శాస్త్రీయ నియమాల పట్ల ఆయనకున్న గౌరవం, జీవశాస్త్రం, భౌతికశాస్త్రం, ఖగోళశాస్త్రాలపై ఆయన అన్వేషణ, విస్తృత ప్రకృతివాదం, వాస్తవికతను ప్రదర్శించిన ఆయన కవిత్వాన్ని ప్రభావితం చేశాయి.{{Sfn|Tagore|Radice|2004|p=28}} ఆయన శాస్త్రవిజ్ఞాన ''ప్రక్రియ''ను, శాస్త్రవేత్తల కథనాలను ''సే'' (1937), ''తీన్ సంగీ'' (1940), ''గల్పసల్ప'' (1941) కథలలో మేళవించాడు. ఆయన చివరి ఐదు సంవత్సరాలు దీర్ఘకాలిక నొప్పి, రెండు దీర్ఘకాలిక అనారోగ్య దశలతో గడిచాయి. 1937 చివరలో ఠాగూర్ స్పృహ కోల్పోవడంతో ఇవి ప్రారంభమయ్యాయి; కొంతకాలం ఆయన కోమాలో ఉండి, మరణానికి చేరువయ్యాడు. 1940 చివరలో కూడా ఇలాంటి పరిస్థితి ఎదురైంది; దాని నుంచి ఆయన కోలుకోలేదు. ఈ అనారోగ్య సంవత్సరాలలో రాసిన కవిత్వం ఆయన అత్యుత్తమ రచనలలో ఒకటి.{{Sfn|Dutta|Robinson|1995|p=338}}{{Sfn|Indo-Asian News Service|2005}} సుదీర్ఘ వేదనాకాలం 1941 ఆగస్టు 7న, 80 ఏళ్ల వయసులో ఠాగూర్ మరణంతో ముగిసింది.<ref name="nobelfacts2" /> ఆయన పెరిగిన జోరాసాంకో భవనంలోని పై అంతస్తు గదిలోనే మరణించాడు.{{Sfn|Dutta|Robinson|1995|p=367}}{{Sfn|Dutta|Robinson|1995|p=363}} ఆ రోజును ఇప్పటికీ స్మరించుకుంటారు.{{Sfn|The Daily Star|2009}} తొలి ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ సోదరుడైన ఎ. కె. సేన్, నిర్ణయించిన శస్త్రచికిత్సకు ఒక రోజు ముందు, 1941 జూలై 30న ఠాగూర్ చెప్పిన చివరి కవితను లిఖించాడు.{{Sfn|Sigi|2006|p=89}} {{blockquote|నా జన్మదినం మధ్యలో నేను దారి తప్పిపోయాను. నాకు నా స్నేహితులు కావాలి, వారి స్పర్శ కావాలి, భూమి యొక్క చివరి ప్రేమ కావాలి. నేను జీవితం ఇచ్చే చివరి కానుకను స్వీకరిస్తాను; మానవత్వపు చివరి ఆశీర్వాదాన్ని స్వీకరిస్తాను. నేడు నా సంచి ఖాళీగా ఉంది. ఇవ్వడానికి నా దగ్గర ఉన్నదంతా పూర్తిగా ఇచ్చేశాను. ప్రతిగా నాకు ఏదైనా లభిస్తే—కొంత ప్రేమ, కొంత క్షమాపణ—మాటలు లేని అంతిమ ఉత్సవానికి నన్ను తీసుకెళ్లే పడవ ఎక్కేటప్పుడు వాటిని నాతో తీసుకువెళతాను.}} @@@@@@@@@@@@@@@@@@@ == బాల్యం, విద్యాభ్యాసం == వంగదేశంలో [[1861]] [[మే 7]] వ తేదీన [[దేవేంద్రనాథ్ ఠాగూర్|దేవేంద్రనాథ ఠాగూర్]], శారదాదేవీలకు పద్నాలుగవ సంతానంగా రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ జన్మించాడు. ఇతని బాల్యం చాలా చోద్యంగా గడిచింది. ఆముదం దీపం ముందు పుస్తకం పట్టుకొని కూర్చొని ఆవలిస్తూ కునికిపాట్లు పడుతూ చదివేవాడు. నిద్ర లేవగానే ఇంటి తోటలోకి పోయి ప్రకృతి సౌందర్యాన్ని చూచి ఆనందించేవాడు. కథలంటే చెవి కోసుకొనేవాడు. సామాన్య దుస్తులతో, నిరాడంబరంగా పెరిగాడు. బాల్యంలో ఇంట్లోనే నాలుగు గోడల మధ్య ఉండవలసి రావటంతో ఆయనకు బయటి ప్రపంచం అద్భుతంగా తోచేది. ప్రపంచమొక రహస్యమనీ, ఆ రహస్యాన్ని తెలుసుకోవాలనీ కుతూహలపడేవాడు. రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ రెండవ సోదరుడు [[సత్యేంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] , మొట్ట మొదటి ఇండియన్ సివిల్ సర్వీస్ లో నియమితుడైన మొదటి భారతీయుడు. రవీంద్రుడు [[పాఠశాల]]<nowiki/>లో చదవడానికి ఇష్టపడక ఇంటివద్దనే క్రమశిక్షణతో ప్రతి ఉదయం వ్యాయామం చేసి, లెక్కలు చేసి, చరిత్ర, భూగోళ పాఠాలను, సాయంత్రం [[చిత్రలేఖనం]], ఆటలు, [[ఇంగ్లీషు]] అభ్యసించేవాడు. ఆదివారాలలో సంగీత పాఠాలు, [[భౌతిక శాస్త్రం]] ప్రయోగాలు, సంస్కృత వ్యాకరణం నేర్చుకొనేవాడు. బొమ్మలున్న ఆంగ్ల నవలలను స్వయంగా చదివేవాడు. [[కాళిదాసు]], [[షేక్స్‌పియర్]] రచనలు చదివాడు. భాషను క్షుణ్ణంగా అభ్యసించి మాతృభాష పట్ల అభిమానం పెంచుకొన్నాడు. రవీంద్రుడు [[ఇంగ్లాండు]]లో ఒక పబ్లిక్ స్కూలులో చేరి, ప్రొఫెసర్ మార్లే ఉపన్యాసాలు విని ఆంగ్ల సాహిత్యంపై అభిరుచి పొంచుకొన్నాడు. సాహితీపరుల ప్రసంగాలు విని వారితో సంభాషించి నాటకాలకు, సంగీత కచేరీలకు వెళ్లి, ఆంగ్ల సంస్కృతీ సంప్రదాయాలు బాగా ఆకళించుకొన్నాడు. తన అనుభవాలను భారతికి లేఖలుగా వ్రాసేవాడు. రవీంద్రుడు [[ఇంగ్లండు]]<nowiki/>లో వుండగానే ''భగ్న హృదయం'' అనే కావ్యాన్ని రచించాడు. అయితే ఇంగ్లండులో పద్దెనిమిది మాసాలు వుండి ఏ డిగ్రీనీ సంపాదించకుండానే స్వదేశానికి తిరిగి వచ్చాడు.ఆ తర్వాత 1883 డిసెంబరు 9 న మృణాలిని దేవీని వివాహమాడాడు. === సాహితీవ్యాసంగం === రవీంద్రుడు బాల్యంలోనే అనేక పద్యాలు, వ్యాసాలు, విమర్శలు ప్రచురించాడు. ఆయన రచించిన ''సంధ్యాగీత్'' కావ్యాన్ని కవులందరూ మెచ్చుకొనేవారు. [[వందేమాతరం]] గీతాన్ని రచించిన [[బంకించంద్ర ఛటర్జీ]] కూడా రవీంద్రుని ప్రశంసించాడు. రవీంద్రుడు రచించిన భక్తిగీతాలను తండ్రి విని, వాటి ప్రచురణ కవసరమయిన డబ్బు ఇచ్చేవాడు. ఆ తరువాత రవీంద్రుడు ''విర్గరేర్ స్వప్న భంగ'', ''సంగీత ప్రభాత'' అనే కావ్యాలను రచించాడు. == గీతాంజలి == [[దస్త్రం:Gitanjali title page Rabindranath Tagore.jpg|thumb|టాగూరు రచించిన గీతాంజలి ]] రవీంద్రుని రచనలలో ''గీతాంజలి'' చాల గొప్పది. రవీంద్రుడు తాను బెంగాలీ భాషలో రచించిన భక్తిగీతాలను కొన్నింటిని ఆంగ్లంలోనికి అనువదించి ''గీతాంజలి'' అని పేరు పెట్టాడు. అది అనేక ప్రపంచ భాషలలోనికి అనువదించబడింది. ప్రపంచ సాహిత్యంలో ఇది గొప్ప రచన. మానవుని కృంగదీసే నిరాశా నిస్పృహలను, సకల సృష్టిని ప్రేమభావంతో చూచి శ్రమ యొక్క గొప్పతనాన్ని సూచించే మహత్తర సందేశం గీతాంజలిలోని ముఖ్యాంశం. [[1913]] వ [[సంవత్సరం]]<nowiki/>లో సాహిత్యానికి సంబంధించి రవీంద్రుని గీతాంజలికే నోబెల్ బహుమతి లభించింది. విశ్వకవి అనే బిరుదును సాధించి పెట్టింది. పాఠకులను మంత్రముగ్ధులను చేస్తూ మృదువైన శైలిలో ఠాగూర్ ఈ కావ్యాన్ని రాశారు. [[ఆసియా]] ఖండంలో మొదటిసారి నోబెల్ బహుమతి పొందిన వ్యక్తి. గీతాంజలి వెలువడిన తరువాత అన్ని దేశాలవారు రవీంద్రుని గ్రంథాలను చదవడం ఆరంభించారు. == శాంతినికేతన్ == రవీంద్రుడు కేవలం రచయితగానే ఉండిపోక, బాలల హృదయాలను వికసింపచేయటానికై ప్రాచీన ఋషుల గురుకులాల తరహాలోనే శాంతినికేతన్‌గా ప్రసిద్ధి గాంచిన [[విశ్వభారతి విశ్వవిద్యాలయం|విశ్వభారతి విశ్వవిద్యాలయాన్ని]] స్థాపించాడు. అది అయిదుగురు విద్యార్థులతో మొదలై, క్రమంగా విస్తరించింది. చిన్న పిల్లలు ఉపాధ్యాయుల ఇళ్ళల్లో భోజనం చేసేవారు. ప్రాతఃకాలానే నిద్ర లేవడం, కాలకృత్యాలు తీర్చుకొని, తమ గదులను తామే శుభ్రపరచుకొని స్నానం చేయడం, ప్రార్థన చేయటం, నియమిత వేళలలో నిద్ర పోవటం వారి దినచర్య. ఆరోగ్యం కాపాడుకోవటం, పరిశుభ్రత, సత్యాన్నే పలకడం, కాలినడక, పెద్దలను, గురువులను గౌరవించటం వారికి నేర్పేవారు. 1919 లో [[కళా భవనా - శాంతినికేతన్|కళా భవన్]] ను ఆయన స్థాపించాడు. ఇక్కడ విద్యార్థులు విభిన్న కళలను నేర్చుకునేవారు. == నవల, నాటకాలు == గ్రామాభ్యుదయమే దేశాభ్యుదయమని రవీంద్రుడు భావించాడు. అందుకై శ్రీ నికేతాన్ని నెలకొల్పి, గ్రామ పునర్నిర్మాణానికి ఎంతో కృషి చేసేవాడు. రవీంద్రుడు మొదట ''వాల్మీకి ప్రతిభ'' అనే నాటకాన్ని రచించాడు. ఆ తరువాత అమల్ అనే పిల్లవాణ్ణి గురించి ''పోస్టాఫీసు'' అనే నాటకం వ్రాశాడు. రవీంద్రుడు రచించిన చిత్రాంగద నాటకం ఆయనకు మంచిపేరు తెచ్చింది. ''ప్రకృతి – ప్రతీక'' అనే నాటకంలో ప్రపంచాన్ని విడిచి పెట్టిన సన్యాసి కథను వర్ణించాడు. రవీంద్రుడు కచదేవయాని, విసర్జన, శరదోత్సవ్, ముక్తధార, నటిర్‌పూజ మొదలగు అనేక శ్రేష్టమయిన నాటకాలు రచించాడు. మతాలు వేరైనా పరస్పర స్నేహంతో కలసి మెలసి ఉండాలి అనే సాంఘిక ప్రయోజనం, ఉత్తమ సందేశం మిళితమైన "[[గోరా (నవల)|గోరా]]" నవల రవీంద్రునికెంతో పేరు తెచ్చింది. == చిత్రకళ, సంగీతం == రవీంద్రనాధ టాగోరు డెబ్భై ఏళ్ళ ప్రాయంలో చిత్రకళా సాధనను ప్రారంభించాడు. ఆయన వేసిన చిత్రాలు లండను, ప్యారిస్, న్యూయార్కు మొదలగు నగరాలలో ప్రదర్శించబడ్డాయి. ఆయన దాదాపు రెండు వేల చిత్రాలను గీశాడు. రవీంద్రుడికి సంగీతమంటే మిక్కిలి ప్రీతి. ఆయన [[బెంగాల్]] జానపద గీతాలను, బాపుల్ కీర్తనలను విని ముగ్ధుడయ్యేవాడు. ఆయన స్వయంగా గాయకుడు. భారతీయ సంగీతంలో రవీంద్ర సంగీతం అనే ప్రత్యేక శాఖను ఏర్పరచిన వాడు రవీంద్రుడు. == స్వాతంత్ర్య సాధన, జనగణమణ == రవీంద్రుడు మొదటి నుండి జాతీయ భావాలున్నవాడు. హిందూ మేళాలో దేశభక్తి గీతాలను పాడాడు. [[పృథ్వీరాజ్ చౌహాన్|పృథ్వీరాజు]] పరాజయం గురించి ప్రబోధాత్మక పద్యనాటకాన్ని రచించాడు. బ్రిటీష్ ప్రభుత్వం [[బాలగంగాధర తిలక్|తిలక్‌]]ను నిర్భంధించినపుడు రవీంద్రుడు తీవ్రంగా విమర్శించాడు. [[బెంగాల్ విభజన (1905)|బెంగాల్ విభజన]] ప్రతిఘటనోద్యమంలో రవీంద్రుడు ప్రముఖపాత్ర వహించాడు. జాతీయ నిధికి విరాళాలు వసూలు చేశాడు. రవీంద్రనాథ టాగోర్ [[1896]]లో జరిగిన కలకత్తా కాంగ్రెస్ సదస్సులో మొట్టమొదటిగా [[బంకించంద్ర ఛటర్జీ|బంకించంద్ర చటర్జీ]] రచించిన '''వందేమాతరాన్ని''' ఆలపించాడు. రవీంద్రుడు వ్రాసిన "'''జనగణమణ'''" ను జాతీయ గీతంగా ప్రకటించేముందు "వందేమాతరం", "జనగణమన" లపై దేనిని జాతీయ గీతంగా ప్రకటించాలని సుదీర్ఘ చర్చ, తర్జన భర్జనలు జరిగాయి. అంతిమంగా రవీంద్రుడి "'''జనగణమన'''" దే పైచేయి అయింది. దీంతో రాజ్యాంగ సభ కమిటీ అధ్యక్షుడు [[రాజేంద్ర ప్రసాద్ (రాష్ట్రపతి)|బాబూ రాజేంద్ర ప్రసాద్]] [[1950]] [[జనవరి 24]]న ''[[జనగణమన]]''ను జాతీయ గీతంగా ''[[వందేమాతరం]]''ను జాతీయ గేయంగా ప్రకటించాడు. అదే సమయంలో రెండూ సమాన ప్రతిపత్తి కలిగి ఉంటాయని స్పష్టం చేసాడు. == రచనలనుండి ఉదాహరణలు == గీతాంజలి రవీంద్రునికి కవిగా ప్రపంచఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. ఈ కావ్యంలోని ఈ కింది గీతం మహాత్మాగాంధీకి మిక్కిలి అభిమాన పాత్రమైంది.ఈ మంత్రములు జపమాలలు విడిచిపెట్టు తలుపులన్నింటినీ బంధించి ఈ చీకటిగదిలో ఎవరిని పూజిస్తున్నావు? కళ్ళు తెరచి చూడు. నీవు ఆరాధించే దేవుడు నీ ఎదుట లేడు! ఎచ్చట రైతు నేలను దున్నుతున్నాడో, ఎచ్చట శ్రామికుడు రాళ్ళు పగులగొట్టుతున్నాడో,అక్కడ ఆ పరమాత్ముడున్నాడు.వారితో ఎండలో, వానలో ధూళి ధూపరితములైన వస్త్రములలో ఉన్నాడు. నీవు కూడా నీ పట్టు పీతాంబరములు ఆవల పెట్టి ఆనేల మీదికి పదా... ;విస్తృతంగా జనప్రియమైన మరొక రచన. ఇది చాలా పాఠ్యపుస్తకాలలో ఒక పాఠంగా చేర్చబడింది. ;''"Where the mind is without fear'' ''Where the mind is without fear and the head is held high;'' ''Where knowledge is free;'' ''Where the world has not been broken up into fragments by narrow domestic walls;'' ''Where words come out from the depth of truth;'' ''Where tireless striving stretches its arms towards perfection;'' ''Where the clear stream of reason has not lost its way into the dreary desert sand of dead habit;'' ''Where the mind is led forward by thee into ever-widening thought and action—Into that heaven of freedom, my Father, let my country awake''." ;<nowiki>దీనికి తెలుగు అనువాదం:</nowiki> '''"ఎక్కడమనస్సు నిర్భయంగావుంటుందో,''' '''ఎక్కడ మానవుడు సగర్వంగా తల ఎత్తుకుని తిరుగుతాడో,''' '''ఎక్కడ విజ్ఞానం స్వేచ్ఛగా మనగలుగుతుందో,''' '''ఎక్కడ ప్రపంచం ముక్కముక్కలై ఇరుకైన గోడల మధ్య మ్రగ్గిపోవదో, '''ఎక్కడ మాటలు అగాధమైన సత్యం నుంచి బాహిరిల్లుతవో, '''ఎక్కడ విరామమైన అన్వేషణ, పరిపూర్ణత వైపు చేతులుచాస్తుందో,''' '''ఎక్కడ పరిశుద్ధ జ్ఞానవాహిని మృతాంధ విశ్వాసపుటెడారిలోఇంకిపోదో, '''తలపులో పనిలో నిత్య విశాల పథాలవైపు ఎక్కడ మనస్సు పయనిస్తుందో-ఆ స్వేచ్ఛాస్వర్గంలోకి, తండ్రీ! నా దేశాన్ని మేల్కాంచేట్టు అనుగ్రహించు"''' == చివరి రోజులు == తన జీవితంపై రవీంద్రుని ప్రభావమెంతో ఉన్నదని [[జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ]] స్వయంగా చెప్పుకొన్నాడు. [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం]] ప్రారంభమైనపుడు రవీంద్రుడు మానసికంగా కృంగిపోయి అనారోగ్యానికి గురి అయ్యాడు. తీవ్రంగా వ్యాధితో బాధపడుతూ, చికిత్సకై [[కలకత్తా]] నగరానికి వెళ్లాడు. కానీ, ప్రయోజనం లేకపోయింది. రచయితగా, సంగీతవేత్తగా, చిత్రకారునిగా, విద్యావేత్తగా గొప్ప మానవతావేత్తగా టాగూర్ చరిత్రలో నిలిచిపోయాడు. మాతృభూమి, మానవసంబంధాలపట్ల అచంచలమయిన నమ్మకం, ప్రేమాభిమానాలు కలిగి ఉన్న ''విశ్వకవి'' రవీంద్రనాథ్ టాగూర్, [[1941]] [[ఆగష్టు 7]]న మరణించాడు. == క్లుప్తంగా సమాచారం == * జననం: 1861 మే 7. * తండ్రి మహర్షి దేవేంద్రనాథ టాగూరు, తల్లి శారదాదేవి. * 15 మంది సంతతిలో పధ్నాలుగో బిడ్డ, ఎనిమిదవ పుత్రుడు. * రచనారంభం: 1873. * ప్రథమ పద్య కావ్య ప్రచురణ: 1878. * మృణాళినీదేవి తోవివాహం: 1883. * మృణాళినీదేవి మరణం: 1902. * శాంతినికేతన్‌ స్థాపన: 1901 డిసెంబరు. * గీతాంజలికి [[నోబెల్ బహుమతి]]: 1913 నవంబరు. * విశ్వభారతి స్థాపన: 1921 డిసెంబరు. * మరణం: 1941, ఆగస్టు 7. * ఆత్మకథ: మై రెమినిసెన్సెస్ ==వికీసోర్స్ లింకులు== * [[s:గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 4/రవీంద్రనాథ ఠాకూరు|రవీంద్రనాథ ఠాకూరు]] == ఇవి కూడా చూడండి == *[[రవీంద్రనాథ్ టాగూర్ రచనలు]] *[[సరళా దేవి చౌధురాని]] :ఈమె దేవేంద్రనాధ్ టాగోర్ మనమరాలు. కుమార్తె స్వర్ణకుమారి దేవికి కుమార్తె. * ఇల్లు, ప్రపంచం - (బెంగాలీ నవల/ఇంగ్లీషు పేరు ది హోమ్ అండ్ ది వరల్డ్) * [[బ్రహ్మబాంధవ్ ఉపాధ్యాయ]] * [[పూర్ణిమ దేవి]]: రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ బంధువు * [[రవీంద్ర సంగీతం]] == మూలాలు == {{మూలాలు}} == బయటి లింకులు == {{Commonscat|Rabindranath Tagore|రవీంద్రనాధ టాగూరు}} {{wikiquote}} :'' '''గీతాంజలి''' పూర్తి అనువాదం వికిసోర్స్‌లో ఉన్నది. [[:s:గీతాంజలి|ఇక్కడ]] చూడండి'' * ఆంధ్రప్రదేశ్ మాసపత్రికలో ఆళ్ల నాగేశ్వరరావు వ్యాసం ఆధారంగా * [https://web.archive.org/web/20170606072849/http://www.quotesadda.com/search/label/Telugu%20Raveendranadh%20Tagore రవీంద్రుని మంచి మాటలు సందేశాలు] {{నోబెల్ బహుమతి విజేతలైన భారతీయులు}} {{బెంగాల్ సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవనము}} {{Authority control}} [[వర్గం:బెంగాల్ చరిత్ర]] [[వర్గం:బెంగాల్ సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవనం]] [[వర్గం:1861 జననాలు]] [[వర్గం:1941 మరణాలు]] [[వర్గం:భారత స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు]] [[వర్గం:సాహిత్యంలో నోబెల్ బహుమతి గ్రహీతలు]] [[వర్గం:భారతీయ రచయితలు]] [[వర్గం:ప్రపంచ ప్రసిద్ధులు]] [[వర్గం:భారతీయ కవులు]] [[వర్గం:భారతీయ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:బెంగాలీ కవులు]] [[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]] 75gm0bm04r8obbgr99ozyacqeokm1ug 4942874 4942870 2026-08-24T06:18:04Z K.Venkataramana 27319 /* జీవితం, సంఘటనలు */ 4942874 wikitext text/x-wiki {{in use}} {{Infobox person | honorific_prefix = | honorific_suffix = [[గ్రేట్ బ్రిటన్, ఐర్లాండ్ రాయల్ ఏషియాటిక్ సొసైటీ సభ్యుడు|FRAS]] | native_name = <!---Do not add Indic scripts, including Bengali here per WP:INDICSCRIPT--> | name = రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ | other_names = భానుసింహ | image = 1926 Rabindrath Tagore.jpg | alt = | caption = ఆటోక్రోమ్ చిత్రం, 1926 | birth_date = [[రవీంద్ర జయంతి|{{Birth date|df=yes|1861|05|07}}]] | birth_place = [[జోరాసంకో ఠాకూర్ బారి]], [[కలకత్తా]], బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ,<!-- DO NOT LINK PER MOS:GEOLINK --> బ్రిటిష్ ఇండియా<!-- DO NOT LINK PER MOS:GEOLINK --> (ప్రస్తుతం కోల్‌కతా, [[పశ్చిమ బెంగాల్]], భారతదేశం) | death_date = {{Death date and age|df=yes|1941|08|07|1861|05|07}} | death_place = జోరాసంకో ఠాకూర్ బారి, బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ,<!-- DO NOT LINK PER MOS:GEOLINK --> బ్రిటిష్ ఇండియా<!-- DO NOT LINK PER MOS:GEOLINK --> | citizenship = [[బ్రిటిష్ ఇండియన్ పాస్‌పోర్ట్|బ్రిటిష్ ఇండియన్]] | occupation = {{hlist|కవి|నవలా రచయిత|నాటక రచయిత|వ్యాస రచయిత|సంగీత స్వరకర్త|చిత్రకారుడు|తత్వవేత్త|సామాజిక సంస్కర్త|విద్యావేత్త|భాషావేత్త|వ్యాకర్త}} | era = [[బెంగాల్ సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవనం|బెంగాల్ పునరుజ్జీవనం]] | movement = సందర్భోచిత ఆధునికత | notable_works = {{hlist|''[[గీతాంజలి కావ్యం|గీతాంజలి]]'' | ''ఘరే-బైరే''|''భారతో భాగ్య విధాత''| ''గోర (నవల)'' |''[[జన గణ మన]]'' |''రవీంద్ర సంగీత్'' |''అమార్ శోనార్ బంగ్లా'' | ([[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ రచనలు|ఇతర రచనలు]])}} | spouse = {{marriage|[[మృణాళిని దేవి]]|1883|1902|end=died}} | children = 5, వారిలో [[రతీంద్రనాథ్ ఠాగూర్|రథీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] | relatives = [[ఠాగూర్ కుటుంబం]] | awards = {{awards|[[సాహిత్యంలో నోబెల్ బహుమతి]]|(1913)}}<!-- do not add image icons such as nobel peace, see [[:Template:Infobox writer]] --> | signature = Rabindranath Tagore Signature.svg | signature_alt = కోణీయ, చురుకైన అక్షరాలతో రాసిన బెంగాలీ పదం యొక్క సమీప దృశ్యం. | module = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=তবু মনে রেখো - গায়ক-রবীন্দ্রনাথ ঠাকুর.oga|title=రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ గొంతు|type=speech|description=రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ పాడిన తబు మోనే రేఖో<br />సుమారు {{circa|1930–40}} రికార్డింగ్}} }}'''రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్'''{{Efn|{{IPA|bn|ɾobind̪ɾonat̪ʰ ʈʰakuɾ|lang|Bn-রবীন্দ্রনাথ ঠাকুর.ogg}}, {{IPA|en|rəˈbɪnˌdrəˌnɑːt təˈɡɔːr|lang|Tagor.ogg}}; '''రవీంద్రనాథ్ ఠాకూర్''' అని కూడా రాస్తారు. ఆయన [[కలం పేరు]] '''భానుసింహ ఠాకూర్''' పేరుతో కూడా ప్రసిద్ధి చెందారు.}}<ref>{{cite web|title=How to pronounce রবীন্দ্রনাথ ঠাকুর|url=https://forvo.com/word/%E0%A6%B0%E0%A6%AC%E0%A7%80%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A6%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A6%A5_%E0%A6%A0%E0%A6%BE%E0%A6%95%E0%A7%81%E0%A6%B0/#bn|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230120180141/https://forvo.com/word/%E0%A6%B0%E0%A6%AC%E0%A7%80%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A6%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A6%A5_%E0%A6%A0%E0%A6%BE%E0%A6%95%E0%A7%81%E0%A6%B0/#bn|archive-date=20 January 2023|access-date=20 January 2023|website=forvo.com}}</ref> (1861 మే 7{{Efn|[[రవీంద్ర జయంతి|25 వైశాఖ]] [[బెంగాలీ క్యాలెండర్|1268 బంగాబ్దం]]}} – 1941 ఆగస్టు 7),{{Efn|22 [[శ్రావణం]] 1368 బంగాబ్దం}} ఒక [[బ్రిటిష్ ఇండియా|బ్రిటిష్ ఇండియన్]] కవి, రచయిత, నాటకకర్త, సంగీతకారుడు, స్వరకర్త, తత్వవేత్త, సామాజిక సంస్కర్త, చిత్రకారుడు, [[బెంగాల్ పునరుజ్జీవనం|బెంగాల్ పునరుజ్జీవనంలో]] ప్రముఖ వ్యక్తులలో ఒకడు.<ref>{{cite news|url=https://qz.com/india/810668/rabindranath-tagore-not-bob-dylan-the-first-lyricist-to-win-the-nobel-prize-for-literature-was-actually-indian/|title=Tagore, not Dylan: The first lyricist to win the Nobel Prize for literature was actually Indian|last=Lubet|first=Alex|date=17 October 2016|work=Quartz India|access-date=17 August 2022|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220710082238/https://qz.com/india/810668/rabindranath-tagore-not-bob-dylan-the-first-lyricist-to-win-the-nobel-prize-for-literature-was-actually-indian/|archive-date=10 July 2022}} * {{cite web|title=Anita Desai and Andrew Robinson – The Modern Resonance of Rabindranath Tagore|url=https://onbeing.org/programs/anita-desai-andrew-robinson-the-modern-resonance-of-rabindranath-tagore|access-date=30 July 2019|publisher=On Being}}</ref><ref name="Stern2001">{{cite book|title=Democracy and Dictatorship in South Asia: Dominant Classes and Political Outcomes in India, Pakistan, and Bangladesh|last1=Stern|first1=Robert W.|date=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-97041-3|page=6}}</ref><ref name="Henry Newman 1921 252">{{cite book|title=The Calcutta Review|last=Newman|first=Henry|date=1921|publisher=[[University of Calcutta]]|page=252|quote=I have also found that Bombay is India, Satara is India, Bangalore is India, Madras is India, Delhi, Lahore, the Khyber, Lucknow, Calcutta, Cuttack, Shillong, etc., are all India.}}</ref> 1913లో, [[నోబెల్ బహుమతి పొందిన భారతీయులు|భారతీయ]], ఐరోపాయేతర వ్యక్తిగా ఏ విభాగంలోనైనా నోబెల్ బహుమతిని గెలుచుకున్న తొలి వ్యక్తిగా, అలాగే సాహిత్యంలో నోబెల్ బహుమతి పొందిన తొలి గేయరచయితగా ఠాగూర్ నిలిచారు.<ref>{{Cite web|title=Nobel Prize in Literature 1913|url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1913/summary/|access-date=4 January 2026|website=NobelPrize.org|language=en-US}}</ref>{{Sfn|O'Connell|2008}} [[బెంగాల్]], [[భారత ఉపఖండం|భారత ఉపఖండంలో]] సంస్కృతిని గణనీయంగా ప్రభావితం చేసిన ఆయన, [[భారతదేశం]], [[బంగ్లాదేశ్]] జాతీయ గీతాలను రచించి స్వరపరిచాడు. 19వ శతాబ్దం చివరి, 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో సందర్భ ఆధునికత ద్వారా [[బెంగాలీ సాహిత్యం]], సంగీతాన్ని, అలాగే [[భారతీయ కళ|భారతీయ కళను]] ఆయన పునర్నిర్మించాడు. "గాఢమైన సున్నితత్వం, తాజాదనం, సౌందర్యం" కలిగిన ''[[గీతాంజలి]]'' కవిత్వానికి ఆయన రచయిత.{{Sfn|The Nobel Foundation}} ఠాగూర్ కవితా గీతాలు ఆధ్యాత్మికమైనవి, చంచలమైనవిగా పరిగణించబడ్డాయి; ఆయన సొగసైన గద్య రచనలు, మాయాజాలాన్ని తలపించే కవిత్వం [[భారత ఉపఖండం|భారత ఉపఖండంలో]] విస్తృత ప్రజాదరణ పొందాయి.{{Sfn|Sen|1997}} ఆయన [[రాయల్ ఆసియాటిక్ సొసైటీ ఆఫ్ గ్రేట్ బ్రిటన్ అండ్ ఐర్లాండ్|రాయల్ ఏషియాటిక్ సొసైటీ]] సభ్యుడు. "బెంగాల్ కవి"గా పిలువబడిన ఠాగూర్,<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-33543786|title=Work of Rabindranath Tagore celebrated in London|access-date=15 July 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170109202858/http://www.bbc.com/news/entertainment-arts-33543786|archive-date=9 January 2017|publisher=BBC News}}</ref><ref name="Stern2001" /><ref name="Henry Newman 1921 252" /> '''గురుదేవ్''', '''కవిగురు''', '''విశ్వకవి''' అనే బిరుదులతో కూడా ప్రసిద్ధి చెందాడు.{{efn|''గురుదేవ్'' అంటే "దైవిక గురువు", ''విశ్వకవి'' అంటే "ప్రపంచ కవి" మరియు ''కవిగురు'' అంటే "గొప్ప కవి" అని అర్థం.{{Sfn|Sil|2005}}}} [[కలకత్తా|కలకత్తాకు]] చెందిన బెంగాలీ బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో జన్మించిన ఠాగూర్‌కు జెస్సోర్, [[బర్ధమాన్ జిల్లా|బర్ధమాన్]] జిల్లాల్లో పూర్వీకుల [[జమీందార్|భూస్వామ్య]] కుటుంబ నేపథ్యం ఉంది. ఆయన ఎనిమిదేళ్ల వయసులోనే కవిత్వం రాయడం ప్రారంభించాడు.<ref name="tagore1">* {{cite book|title=On the edges of time|last=Tagore|first=Rathindranath|date=December 1978|publisher=Greenwood Press|isbn=978-0-313-20760-0|edition=New|pages=2}} * {{cite journal |last=Mukherjee |first=Mani Shankar |date=May 2010 |title=Timeless Genius |journal=Pravasi Bharatiya |pages=89, 90}} * {{cite book|title=Rabindranath Tagore : Poet And Dramatist|last=Thompson|first=Edward|publisher=[[Oxford University Press]]|year=1948|page=13}}</ref>{{Sfn|Tagore|1984|p=xii}} పదహారేళ్ల వయసులో ''భానుసింహ'' ("సూర్య సింహం") అనే కలం పేరుతో [[:en:Bhanusimha_Thakurer_Padabali|తన తొలి ముఖ్యమైన కవితలను]] ప్రచురించాడు. సాహిత్య ప్రముఖులు వాటిని చాలాకాలం క్రితమే కోల్పోయిన ప్రాచీన సాహిత్య రచనలుగా భావించి విశేషంగా ప్రశంసించారు.{{Sfnm|Thompson|1926|Dasgupta|1993|1pp=27–28|2p=20}} 1877 నాటికి ఆయన తన అసలు పేరుతో ప్రచురించిన తొలి చిన్న కథలు, నాటకాలతో రచయితగా మరింత ముందుకు సాగారు. [[మానవతావాదం|మానవతావాది]], విశ్వమానవతావాది, అంతర్జాతీయవాది, అలాగే [[జాతీయవాదం|జాతీయవాదంపై]] తీవ్ర విమర్శకుడిగా,<ref>"Nationalism is a Great Menace" Tagore and Nationalism, by Radhakrishnan M. and Roychowdhury D. from Hogan, P. C.; Pandit, L. (2003), Rabindranath Tagore: Universality and Tradition, pp 29–40</ref> ఆయన [[బ్రిటిష్ రాజ్|బ్రిటిష్ పాలనను]] వ్యతిరేకించి, బ్రిటన్ నుంచి స్వాతంత్ర్యాన్ని సమర్థించాడు. [[బెంగాల్ సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవనం|బెంగాల్ పునరుజ్జీవన]] ఉద్యమానికి ప్రతినిధిగా, చిత్రాలు, రేఖాచిత్రాలు, గీసిన చిత్రాలు, వందలాది రచనలు, దాదాపు రెండు వేల పాటలతో కూడిన విస్తృత సాహిత్య, కళా వారసత్వాన్ని సృష్టించాడు. [[విశ్వభారతి విశ్వవిద్యాలయం|విశ్వభారతి విశ్వవిద్యాలయంను]] స్థాపించడం ద్వారా కూడా ఆయన వారసత్వం కొనసాగుతోంది.<ref>{{cite web|title=Visva-Bharti-Facts and Figures at a Glance|url=http://www.visva-bharati.ac.in/at_a_glance/at_a_glance.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070523132100/http://www.visva-bharati.ac.in/at_a_glance/at_a_glance.htm|archive-date=23 May 2007}}</ref>{{Sfnm|Datta|2002|Kripalani|2005a|Kripalani|2005b|Thompson|1926|1p=2|2pp=6–8|3pp=2–3|4p=12}} ఠాగూర్ కఠినమైన శాస్త్రీయ రూపాలను తిరస్కరించడం, భాషాపరమైన ఆంక్షలను వ్యతిరేకించడం ద్వారా బెంగాలీ కళను ఆధునికీకరించారు. ఆయన నవలలు, కథలు, పాటలు, నృత్య నాటకాలు, వ్యాసాలు రాజకీయ, వ్యక్తిగత అంశాలను ప్రస్తావించాయి. ''[[గీతాంజలి]]'' (''గీతాల అర్పణ''), ''[[గోరా (నవల)|గోరా]]'' (''తెల్లని ముఖం''), ''ఘరే-బైరే'' (''ఇంటి, ప్రపంచం'') ఆయన ప్రసిద్ధ రచనల్లో కొన్ని. ఆయన కవిత్వం, చిన్న కథలు, నవలలు వాటిలోని గేయాత్మకత, వ్యవహారిక శైలి, సహజత్వం, తాత్విక ఆత్మపరిశీలనకు ప్రశంసలు పొందడంతో పాటు విమర్శలను కూడా ఎదుర్కొన్నాయి. ఆయన రచించిన పాటల్లో రెండు దేశాలు తమ జాతీయ గీతాలుగా స్వీకరించాయి: భారతదేశం "[[జన గణ మన]]"ను, [[బంగ్లాదేశ్]] "అమర్ సోనార్ బంగ్లా"ను జాతీయ గీతాలుగా స్వీకరించాయి. శ్రీలంక జాతీయ గీతం కూడా ఆయన రచనల నుండి ప్రేరణ పొందింది.<ref name="RB1">* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=6orPBJCSPhIC|title=J. R. Jayewardene of Sri Lanka: a Political Biography – Volume One: The First Fifty Years|last1=de Silva|first1=K. M.|last2=Wriggins|first2=Howard|date=1988|publisher=[[University of Hawaii Press]]|isbn=0-8248-1183-6|page=368|author-link1=K. M. de Silva|author-link2=William Howard Wriggins}} * {{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/off-the-field/Man-of-the-series-Nobel-laureate-Tagore/articleshow/7854172.cms|title=Man of the series: Nobel laureate Tagore|date=3 April 2011|work=[[The Times of India]]|access-date=6 December 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201103012007/https://timesofindia.indiatimes.com/off-the-field/Man-of-the-series-Nobel-laureate-Tagore/articleshow/7854172.cms|archive-date=3 November 2020|agency=[[Times News Network]]}} * {{cite news|url=http://ibnlive.in.com/news/how-tagore-inspired-sri-lankas-national-anthem/255713-40-103.html|title=How Tagore inspired Sri Lanka's national anthem|date=8 May 2012|work=[[IBN Live]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120510201526/http://ibnlive.in.com/news/how-tagore-inspired-sri-lankas-national-anthem/255713-40-103.html|archive-date=10 May 2012}}</ref> ఆయన రచించిన "[[బంగ్లార్ మతి బంగ్లార్ జల్]]" పాటను [[పశ్చిమ బెంగాల్]] రాష్ట్ర గీతంగా స్వీకరించారు. == కుటుంబ నేపథ్యం == {{See also|ఠాగూర్ కుటుంబం}} ఠాగూర్ అనే పేరు [[ఠాకూర్ (బిరుదు)|ఠాకూర్]] పదానికి ఆంగ్లీకరించిన లిప్యంతరీకరణ.<ref name="Nasrin">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=3blgCgAAQBAJ&pg=PA1|title=Colloquial Bengali|last1=Nasrin|first1=Mithun B.|last2=Wurff|first2=W. A. M. Van Der|date=2015|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-1-317-30613-9|page=1}}</ref> [[ఠాగూర్ కుటుంబం|ఠాగూర్‌ల]] అసలు ఇంటిపేరు కుశారి. వీరు పిరాలి బ్రాహ్మణులు ('పిరాలి' అనే పదానికి చారిత్రకంగా కళంకిత, అవమానకరమైన అర్థం ఉండేది; ఇతర బ్రాహ్మణ ఉపకులాల నుంచి పిరాలీలను వెలివేయడానికి ఉపయోగించిన అవమాన పదమిది<ref>{{Cite web|title=Tagore and Caste: From Brahmacharyasram to Swadeshi Movement (1901–07)|url=https://www.sahapedia.org/tagore-and-caste-brahmacharyasram-swadeshi-movement-1901%E2%80%9307|access-date=15 October 2025|website=Sahapedia|language=en}}</ref>).<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=jurkDwAAQBAJ&dq=rabindranath+tagore+pirali+brahmin&pg=PT16|title=Delhi's Meatscapes: Muslim Butchers in a Transforming Mega-City|last=Ahmad|first=Zarin|date=14 June 2018|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-909538-4}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=W3uhDwAAQBAJ&dq=rabindranath+tagore+pirali+brahmin&pg=PT22|title=Rabindranath Tagore|last=Fraser|first=Bashabi|date=15 September 2019|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78914-178-8}}</ref> వీరు పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని [[బర్ధమాన్ జిల్లా|బుర్ద్వాన్]] జిల్లాలో ఉన్న ''కుశ్'' అనే గ్రామానికి చెందినవారు. రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ జీవితచరిత్రకారుడు [[ప్రభాత్ కుమార్ ముఖోపాధ్యాయ]] తన ''రవీంద్రజీవని ఓ రవీంద్ర సాహిత్య ప్రవేశక్'' గ్రంథం మొదటి సంపుటిలో ఇలా రాశాడు: {{blockquote|quote=కుశారీలు భట్ట నారాయణుడు కుమారుడైన దీన కుశారి వంశస్థులు. మహారాజా క్షితిసురుడు దీనకు (బుర్ద్వాన్ జిల్లాలోని) కుశ్ అనే గ్రామాన్ని మంజూరు చేశాడు. అతను ఆ గ్రామానికి అధిపతి అయి, కుశారీగా ప్రసిద్ధి పొందాడు.<ref name="tagore1" />}} == జీవితం, సంఘటనలు == [[దస్త్రం:Tagore_in_London_1879.jpg|thumb|1879లో లండన్‌లో యువకుడైన ఠాగూర్]] === ప్రారంభ జీవితం: 1861–1878 === {{Main|రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ ప్రారంభ జీవితం}} {{Quote box|quote=గత రెండు రోజులుగా తుపాను ఉద్ధృతంగా వీస్తోంది. నా పాటలోని ''Jhauro jhauro borishe baridhara'' వర్ణనను పోలి ఉంది. &nbsp;[... ఆ సమయంలో] తల నుంచి పాదాల వరకు తడిసిపోయిన, నిరాశ్రయుడైన ఒక వ్యక్తి తన స్టీమరు పైకప్పుపై నిలబడి ఉన్నాడు [...] గత రెండు రోజులుగా నేను ఈ పాటను పదేపదే పాడుతున్నాను&nbsp;[...] ఫలితంగా కుండపోత వర్షపు శబ్దం, గాలి రోదన, ఉప్పొంగుతున్న గోరై నది ధ్వని [...] కొత్త జీవాన్ని, కొత్త భాషను సంతరించుకున్నాయి. నా ముందు ఆవిష్కృతమవుతున్న ఈ కొత్త సంగీత నాటకంలో ప్రధాన నటుడిలా నాకు అనిపించింది.|source=— [[ఇందిరా దేవి చౌధురాణి|ఇందిరా దేవి]]కి రాసిన లేఖ.{{Sfn |Ghosh|2011}}|width=30%|quoted=1}} బతికి ఉన్న 13 మంది సంతానంలో చిన్నవాడైన ఠాగూర్ (ముద్దుపేరు “రబి”) 1861 మే 7న [[కోల్‌కతా|కోల్‌కతాలోని]] [[జోరాసంకో ఠాకూర్ బారి|జోరాసాంకో భవనం లో]] జన్మించాడు.<ref name="nobelfacts">{{cite web|title=Rabindranath Tagore – Facts|url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1913/tagore-facts.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170611070728/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1913/tagore-facts.html|archive-date=11 June 2017|access-date=14 June 2017|publisher=Nobel Foundation}}</ref> ఆయన [[దేవేంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] (1817–1905), శారదాదేవి (1830–1875) దంపతుల కుమారుడు.{{efn|ఠాగూర్ జోరాసాంకోలోని ద్వారకానాథ్ ఠాగూర్ లేన్ నం. 6లో జన్మించాడు. ఈ చిరునామాలో జోరాసాంకో ఠాకూర్ వంశశాఖ నివసించిన ప్రధాన భవనం (''జోరాసాంకో ఠాకూర్‌బారి'') ఉండేది. ఈ వంశశాఖ అంతకు ముందు తీవ్ర విభేదాలను ఎదుర్కొంది. జోరాసాంకో చిత్పూర్ రహదారికి సమీపంలో కోల్‌కతాలోని బెంగాలీ ప్రాంతంలో ఉంది.{{Sfn|Dutta|Robinson|1995|p=34}}{{Sfn|Dutta|Robinson|1995|p=37}} [[ద్వారకానాథ్ ఠాగూర్]] ఆయన తాత. దేవేంద్రనాథ్ తన మిత్రుడు [[రాజా రామమోహన్ రాయ్]] ప్రతిపాదించిన [[బ్రహ్మో సమాజం|బ్రహ్మో]] తత్వాలను రూపొందించాడు. రాయ్ మరణానంతరం బ్రహ్మో సమాజంలో ప్రముఖ వ్యక్తిగా ఎదిగాడు.{{Sfn|Roy|1977|pp=28–30}}{{Sfn|Tagore|1997b|pp=8–9}}}} [[దస్త్రం:Rabindranath-Tagore-Mrinalini-Devi-1883.jpg|alt=చక్కగా అలంకరించుకున్న ఒక పురుషుడు, స్త్రీ ఉన్న నలుపు-తెలుపు ఛాయాచిత్రం. చిరునవ్వుతో ఉన్న పురుషుడు బెంగాలీ అధికారిక వస్త్రధారణలో, భుజాలపై శాలువాతో నిలబడి ఉన్నాడు. అతని ముందు అలంకారమైన దుస్తులు, శాలువా ధరించిన స్త్రీ కూర్చొని ఉంది. ఆమె పూలదానితో కూడిన చెక్కిన బల్లను ఆనుకుని ఉంది.|కుడి|thumb|ఠాగూర్, ఆయన భార్య [[మృణాళిని దేవి]], 1883]] ఠాగూర్‌ను ప్రధానంగా సేవకులు పెంచారు. ఆయన బాల్యంలోనే తల్లి మరణించగా, తండ్రి విస్తృతంగా ప్రయాణించేవాడు.{{Sfn|Thompson|1926|p=20}} [[ఠాగూర్ కుటుంబం]] [[బెంగాల్ పునరుజ్జీవనం|బెంగాల్ పునరుజ్జీవనంలో]] అగ్రభాగాన నిలిచింది. వారి ఇంటిలో సాహిత్య పత్రికల ప్రచురణ, నాటక ప్రదర్శనలు, బెంగాలీ, పాశ్చాత్య శాస్త్రీయ సంగీత కచేరీలు క్రమం తప్పకుండా జరిగేవి. ఠాగూర్ తండ్రి అనేకమంది వృత్తిపరమైన [[:en:Dhrupad|ధృపద్]] సంగీతకారులను ఇంటిలో నివసించి పిల్లలకు [[భారతీయ శాస్త్రీయ సంగీతం]] బోధించమని ఆహ్వానించాడు.{{Sfn|Som|2010|p=16}} ఠాగూర్ అన్నయ్య [[ద్విజేంద్రనాథ్ ఠాగూర్|ద్విజేంద్రనాథ్]] తత్వవేత్త, కవి. మరో సోదరుడు [[సత్యేంద్రనాథ్ ఠాగూర్|సత్యేంద్రనాథ్]] అప్పటివరకు యూరోపియన్లకే పరిమితమైన ఉన్నత [[ఇండియన్ సివిల్ సర్వీస్]] లో నియమితుడైన తొలి భారతీయుడు. ఇంకో సోదరుడు [[జ్యోతిరీంద్రనాథ్ ఠాగూర్|జ్యోతిరీంద్రనాథ్]] సంగీతకారుడు, స్వరకర్త, నాటక రచయిత.{{Sfn|Tagore|1997b|p=10}} ఆయన సోదరి [[స్వర్ణకుమారి దేవి|స్వర్ణకుమారి]] నవలా రచయిత్రి అయ్యారు.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=-bXCWuy8ccMC|title=Woman in the novels of Shashi Deshpande : a study|last1=Sree|first1=S. Prasanna|date=2003|publisher=Sarup & Sons|isbn=81-7625-381-2|edition=1st|location=New Delhi|page=13|access-date=12 April 2016}}</ref> జ్యోతిరీంద్రనాథ్ భార్య, ఠాగూర్ కంటే కొంచెం పెద్దవారైన [[కాదంబరి దేవి]], ఆయనకు ఆప్త స్నేహితురాలు; ఆయనపై ప్రభావం చూపిన వ్యక్తి. ఆయన వివాహం జరిగిన కొద్దికాలానికే 1884లో ఆమె ఆకస్మికంగా ఆత్మహత్య చేసుకోవడం వల్ల ఠాగూర్ అనేక సంవత్సరాలు తీవ్ర విషాదంలో మునిగిపోయాడు.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=IproIa_rIv8C|title=The Complete Poems of Rabindranath Tagore's Gitanjali: Texts and Critical Evaluation|last1=Paul|first1=S. K.|date=1 January 2006|publisher=Sarup & Sons|isbn=978-81-7625-660-5|page=2|access-date=12 April 2016}}</ref> ఠాగూర్ తరగతి గది విద్యను చాలావరకు దూరంగా ఉంచి, కుటుంబం తరచుగా సందర్శించే భవన ప్రాంగణం లేదా సమీపంలోని [[బోల్‌పూర్]], [[పానిహాటి]] ప్రాంతాలలో సంచరించడానికే ప్రాధాన్యం ఇచ్చాడు.{{Sfn|Thompson|1926|pp=21–24}}{{Sfn|Das|2009}} ఆయన సోదరుడు [[హేమేంద్రనాథ్ ఠాగూర్|హేమేంద్రనాథ్]] గంగానదిలో ఈత కొట్టించడం, కొండల్లో నడిపించడం, వ్యాయామాలు చేయించడం, [[జూడో]], [[కుస్తీ]] అభ్యసింపజేయడం ద్వారా ఆయనకు బోధన, శారీరక శిక్షణ ఇచ్చాడు. ఆయన చిత్రలేఖనం, శరీర నిర్మాణ శాస్త్రం, భూగోళశాస్త్రం, చరిత్ర, సాహిత్యం, గణితం, సంస్కృతం, ఆంగ్లం నేర్చుకున్నాడు; ఆంగ్లం ఆయనకు అత్యంత ఇష్టంలేని విషయం.{{Sfn|Dutta|Robinson|1995|pp=48–49}} ఠాగూర్ సాంప్రదాయిక విద్యను అసహ్యించుకున్నాడు. స్థానిక [[ప్రెసిడెన్సీ విశ్వవిద్యాలయం, కోల్‌కతా|ప్రెసిడెన్సీ కళాశాలలో]] ఆయన విద్యార్థి జీవితం కేవలం ఒక రోజు మాత్రమే కొనసాగింది. సరైన బోధన విషయాలను వివరించడమే కాకుండా, ఉత్సుకతను రేకెత్తించాలని ఆయన తరువాతి కాలంలో అభిప్రాయపడ్డాడు.{{Sfn|Dutta|Robinson|1995|pp=50}} పదకొండేళ్ల వయసులో ''[[ఉపనయనం]]'' అనంతరం, ఠాగూర్ తన తండ్రితో కలిసి 1873 ఫిబ్రవరిలో అనేక నెలలపాటు భారతదేశంలో పర్యటించడానికి కోల్‌కతా నుంచి బయలుదేరాడు. వారు తండ్రికి చెందిన [[శాంతినికేతన్]] ఎస్టేట్‌ను, [[అమృత్‌సర్|అమృత్‌సర్ను]] సందర్శించి, అనంతరం [[హిమాలయాలు|హిమాలయ]] పర్వత ప్రాంతంలోని [[డల్హౌసీ, భారతదేశం|డల్హౌసీకి]] చేరుకున్నారు. అక్కడ ఠాగూర్ జీవితచరిత్రలు చదివాడు; చరిత్ర, ఖగోళశాస్త్రం, ఆధునిక విజ్ఞానశాస్త్రం, [[సంస్కృతం]] అభ్యసించాడు; [[కాళిదాసు]] శాస్త్రీయ కవిత్వాన్ని పరిశీలించాడు.{{sfn|Dutta|Robinson|1995|pp=55–56}}<ref name="Stewart_2003_91">{{Harvnb|Tagore|Stewart|Twichell|2003|p=91}}.</ref> 1873లో అమృత్‌సర్‌లో ఒక నెలపాటు గడిపిన సమయంలో, స్వర్ణ దేవాలయంలో ఆలపించిన మధురమైన [[గురుబాణీ]], నానక్ బాణీల ప్రభావానికి ఆయన లోనయ్యాడు. తండ్రీకొడుకులు ఇద్దరూ అక్కడకు తరచుగా వెళ్లేవారు. ఆయన తన ''My Reminiscences'' (1912)లో ఇలా రాశాడు: {{Blockquote|text=అమృత్‌సర్ స్వర్ణ దేవాలయం నాకు ఒక స్వప్నంలా గుర్తుకు వస్తుంది. ఎన్నో ఉదయాల్లో నేను నా తండ్రితో కలిసి సరస్సు మధ్యలో ఉన్న సిక్కుల ఈ గురుదర్బార్‌కు వెళ్లాను. అక్కడ పవిత్ర గానం నిరంతరం ప్రతిధ్వనిస్తూ ఉండేది. భక్తుల సమూహం మధ్య కూర్చున్న నా తండ్రి, కొన్నిసార్లు ప్రశంసా గీతానికి తన స్వరాన్ని జోడించేవాడు. ఒక అపరిచితుడు తమ భక్తిలో భాగస్వామి కావడాన్ని చూసినప్పుడు వారు ఉత్సాహపూరితమైన ఆత్మీయతను చూపేవారు. మేము పటికబెల్లం, ఇతర మిఠాయిల వంటి పవిత్ర సమర్పణలతో తిరిగి వచ్చేవాళ్లం.<ref>{{cite web |title=A journey with my Father |work=My Reminiscences |url=http://www.online-literature.com/tagore-rabindranath/my-reminiscences/14/ |access-date=10 May 2017 |archive-date=24 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171024075805/http://www.online-literature.com/tagore-rabindranath/my-reminiscences/14/ |url-status=live }}</ref>}} ఆయన సిక్కుమతానికి సంబంధించిన ఆరు కవితలు, బెంగాలీ బాలల పత్రికలో సిక్కుమతంపై అనేక వ్యాసాలు రాశాడు.<ref name="Dev 2014">{{Cite journal |last=Dev |first=Amiya |year=2014 |title=Tagore and Sikhism |url=https://www.mainstreamweekly.net/article5261.html |journal=Mainstream Weekly}}</ref> * '''గురు గోవింద్ సింగ్‌పై కవితలు:''' নিষ্ফল উপহার ''Nishfal-upahaar'' (1888, “నిష్ఫల బహుమతి”గా అనువదించారు), গুরু গোবিন্দ ''Guru Gobinda'' (1899), শেষ শিক্ষা ''Shesh Shiksha'' (1899, “చివరి బోధనలు”గా అనువదించారు)<ref name="Dev 2014" /> * '''బందా బహదూర్‌పై కవిత:''' বন্দী বীর ''Bandi-bir'' (“బందీ యోధుడు”, 1888 లేదా 1898లో రాశారు)<ref name="Dev 2014" /> * '''భాయ్ తోరుసింగ్‌పై కవిత:''' প্রার্থনাতীত দান (''prarthonatit dan'' – “అడగని బహుమతి”), 1888 లేదా 1898లో రాశారు<ref name="Dev 2014" /> * '''నెహాల్ సింగ్‌పై కవిత:''' নীহাল সিংহ (''Nihal Singh''), 1935లో రాశారు.<ref name="Dev 2014" /> ఠాగూర్ జోరాసాంకోకు తిరిగి వచ్చి, 1877 నాటికి ప్రధాన రచనల సమాహారాన్ని పూర్తి చేశాడు. వాటిలో ఒకటి [[మైథిలీ భాష|మైథిలీ]] శైలిలో [[విద్యాపతి|విద్యాపతిని]] అనుసరిస్తూ రాసిన దీర్ఘకవిత. సరదాగా, ఇవి కొత్తగా కనుగొన్న 17వ శతాబ్దపు [[వైష్ణవం|వైష్ణవ]] కవి భానుసింహుని తప్పిపోయిన రచనలని ఆయన చెప్పుకున్నాడు.<ref name="Stewart_2003_3">{{Harvnb|Tagore|Stewart|Twichell|2003|p=3}}.</ref> ప్రాంతీయ నిపుణులు ఈ కల్పిత కవి రచనలను నిజంగానే తప్పిపోయిన కృతులుగా అంగీకరించారు.{{Sfn|Tagore|Stewart|Twichell|2003|p=3}} ఆయన బెంగాలీ భాషలో “[[''భిక్షారిణి'']]” (“యాచకురాలు”) కథతో కథారచనా రంగంలో ప్రవేశించాడు.{{Sfn|Tagore|Chakravarty|1961|p=45}}{{Sfn|Tagore|1997b|p=265}} అదే సంవత్సరంలో ప్రచురితమైన ''సంధ్యా సంగీత్'' (1882)లో “నిర్ఝరేర్ స్వప్నభంగా” (“జలపాతం మేల్కొలుపు”) కవిత ఉంది. === శిలైదహ: 1878–1901 === [[దస్త్రం:রবীন্দ্র_কুঠিবাড়ি_শিলাইদহ_কুষ্টিয়া.jpg|alt=|ఎడమ|thumb|[[బంగ్లాదేశ్|బంగ్లాదేశ్లోని]] [[శిలైదహ|శిలైదహలో]] ఠాగూర్ నివాసం]] దేవేంద్రనాథ్ తన కుమారుడు న్యాయవాది కావాలని కోరుకున్నందున, ఠాగూర్ 1878లో ఇంగ్లాండ్‌లోని ఈస్ట్ ససెక్స్‌లో ఉన్న బ్రైటన్ ప్రభుత్వ పాఠశాలలో చేరాడు.{{Sfn|Ghosh|2011}} ఆయన ఠాగూర్ కుటుంబానికి చెందిన, [[బ్రైటన్]], [[హోవ్]] సమీపంలోని మెడీనా విల్లాస్‌లోని ఇంట్లో అనేక నెలలు ఉన్నాడు. 1877లో ఆయన మేనల్లుడు, మేనకోడలు సురేన్, [[ఇందిరా దేవి చౌధురాణి|ఇందిరా దేవిలను]], అంటే ఠాగూర్ సోదరుడు [[సత్యేంద్రనాథ్ ఠాగూర్|సత్యేంద్రనాథ్]] పిల్లలను, వారి తల్లితోపాటు ఠాగూర్ వద్ద నివసించడానికి పంపారు.{{Sfn|Dutta|Robinson|1995|p=68}} ఆయన కొంతకాలం [[యూనివర్సిటీ కాలేజ్ లండన్|యూనివర్సిటీ కాలేజ్ లండన్లో]] న్యాయశాస్త్రం చదివాడు. అయితే, దానిని మానివేసి, స్వతంత్రంగా [[విలియం షేక్స్పియర్|షేక్స్పియర్]] నాటకాలైన ''[[కోరియోలానస్]]'', ''[[ఆంటోనీ అండ్ క్లియోపాత్రా]]'', [[థామస్ బ్రౌన్]] రచించిన ''[[రెలిజియో మెడిసి]]''ని అధ్యయనం చేశాడు. చైతన్యవంతమైన ఆంగ్ల, ఐరిష్, స్కాటిష్ జానపద గీతాలు ఠాగూర్‌ను ప్రభావితం చేశాయి. నిధుబాబు రచించిన ''[[కీర్తనలు]]'', ''[[టప్పా|టప్పాలు]]'', బ్రహ్మో సమాజ స్తోత్రగీతాల సంప్రదాయానికి చెందిన ఆయన సంగీతం ఈ ప్రభావంతో నిగూఢంగా మారింది.{{Sfn|Ghosh|2011}}{{Sfn|Thompson|1926|p=31}} 1880లో ఆయన ఎటువంటి పట్టా పొందకుండానే బెంగాల్‌కు తిరిగి వచ్చాడు. యూరోపియన్ నవ్యతను బ్రహ్మో సంప్రదాయాలతో సమన్వయం చేసి, రెండింటిలోని ఉత్తమాంశాలను స్వీకరించాలని నిర్ణయించుకున్నాడు.{{Sfn|Tagore|1997b|pp=11–12}} బెంగాల్‌కు తిరిగివచ్చిన తర్వాత, ఠాగూర్ క్రమం తప్పకుండా కవితలు, కథలు, నవలలు ప్రచురించాడు. ఇవి బెంగాల్‌లో విశేష ప్రభావాన్ని చూపినప్పటికీ, జాతీయస్థాయిలో తక్కువ గుర్తింపు పొందాయి.<ref>{{Cite book|title=Makers of Modern India|last=Guha|first=Ramachandra|publisher=Belknap Press of Harvard University|year=2011|location=Cambridge, Massachusetts|page=171|author-link=Ramachandra Guha}}</ref> 1883లో ఆయన భవతారిణిగా జన్మించిన 10 ఏళ్ల<ref name="Selected Letters of Rabindranath Tagore.">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=v08xxlHuWtUC|title=Selected Letters of Rabindranath Tagore|last1=Dutta|first1=Krishna|last2=Robinson|first2=Andrew|date=1997|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-0-521-59018-1|page=13|access-date=27 April 2016}}</ref> [[మృణాళిని దేవి|మృణాళిని దేవిని]] వివాహం చేసుకున్నాడు (1873–1902). ఆ కాలంలో బాల్యవివాహం సాధారణ ఆచారంగా ఉండేది. వారికి ఐదుగురు సంతానం కలిగారు; వారిలో ఇద్దరు బాల్యంలోనే మరణించారు.{{Sfn|Dutta|Robinson|1995|p=373}} [[దస్త్రం:Tagore_family_boat_Padma.jpg|thumb|ఠాగూర్ కుటుంబానికి చెందిన పడవ (బజ్రా లేదా [[బజెరో]]), “పద్మ”.]] 1890లో ఠాగూర్ ప్రస్తుతం బంగ్లాదేశ్‌లో భాగమైన [[శెలైదహ|శెలైదహలోని]] తన విస్తారమైన పూర్వీకుల ఎస్టేట్ల నిర్వహణను చేపట్టాడు. 1898లో ఆయన భార్య, పిల్లలు కూడా అక్కడకు చేరారు. ఠాగూర్ తన అత్యంత ప్రసిద్ధ రచనలలో ఒకటైన ''మనసి'' కవితా సంపుటిని 1890లో విడుదల చేశాడు.{{Sfn|Scott|2009|p=10}} జమీందార్ బాబుగా ఆయన విలాసవంతమైన కుటుంబ పడవ ''పద్మ''లో (దీనిని “[[బజెరో]]” అని కూడా పిలిచేవారు) [[పద్మా నది|పద్మా నదిపై]] ప్రయాణించేవాడు. ఆయన నామమాత్రపు కౌళ్లు వసూలు చేసి, గ్రామస్థులను ఆశీర్వదించేవాడు; గ్రామస్థులు ప్రత్యుత్తరంగా ఆయనను ఎండిన బియ్యం, పుల్లని పాలతో సహా విందులతో సత్కరించేవారు.{{Sfn|Dutta|Robinson|1995|pp=109–111}} ఠాగూర్ [[గగన్ హరకర|గగన్ హరకరను]] కలిశాడు. ఆయన ద్వారా [[బౌల్]] గాయకుడు [[లాలన్ షా]] పరిచయమయ్యాడు. లాలన్ జానపద గీతాలు ఠాగూర్‌పై విశేష ప్రభావం చూపాయి.<ref>{{Citation|last=Chowdury|first=A. A.|title=Lalon Shah|year=1992|place=[[Dhaka]], Bangladesh|publisher=[[Bangla Academy (Bangladesh)|Bangla Academy]]|isbn=984-07-2597-1}}</ref> లాలన్ పాటలను ప్రజాదరణ పొందేలా చేయడానికి ఠాగూర్ కృషి చేశాడు. ఆయన పత్రికలలో ఒకదాని పేరును బట్టి 1891–1895 కాలాన్ని ఠాగూర్ ''సాధన'' కాలం అంటారు. ఇది ఆయన అత్యంత ఉత్పాదక కాలం.{{Sfn|Thompson|1926|p=20}} ఈ సంవత్సరాలలో ఆయన మూడు సంపుటాలు, 84 కథలు కలిగిన ''గల్పగుచ్ఛ''లో సగానికి పైగా కథలు రాశాడు.{{Sfn|Tagore|Chakravarty|1961|p=45}} వ్యంగ్యభరితమైన, గంభీరమైన ఈ కథలు ఆదర్శీకరించిన గ్రామీణ బెంగాల్‌లోని తీవ్రమైన పేదరికాన్ని పరిశీలించాయి.{{Sfn|Dutta|Robinson|1995|p=109}} === శాంతినికేతన్: 1901–1932 === {{Main|రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ మధ్యకాలం}} [[దస్త్రం:Tagore-THU.jpg|alt=అధికారిక వస్త్రధారణలో ఉన్న ఏడుగురు చైనా పురుషుల సమూహ ఛాయాచిత్రం. వారిలో ఇద్దరు యూరోపియన్ శైలి సూట్లు ధరించగా, మిగిలిన ఐదుగురు సాంప్రదాయ చైనా దుస్తులు ధరించారు. వారిలో నలుగురు ముందు భాగంలో నేలపై కూర్చున్నారు; మరొకరు మధ్య ఎడమవైపు వెనుక కుర్చీలో కూర్చున్నారు; ఇద్దరు వెనుక నిలబడి ఉన్నారు. వారి మధ్యలో వస్త్రధారణతో, గడ్డంతో కుర్చీలో కూర్చున్న ఎనిమిదవ వ్యక్తి ఉన్నాడు. వెనుక వరుసగా నాలుగు అందమైన కిటికీలు ఉన్నాయి.|ఎడమ|thumb|275x275px|[[సింగ్‌హువా విశ్వవిద్యాలయం]], 1924]] 1901లో ఠాగూర్ [[శాంతినికేతన్|శాంతినికేతన్కు]] వెళ్లి, పాలరాతి నేలతో కూడిన ప్రార్థనా మందిరం—''ది [[wikt:Mandir|మందిర్]]''—ప్రయోగాత్మక పాఠశాల, చెట్ల తోటలు, ఉద్యానవనాలు, గ్రంథాలయంతో ఒక [[ఆశ్రమం]] స్థాపించాడు.{{Sfn|Dutta|Robinson|1995|p=133}} అక్కడే ఆయన భార్య, ఇద్దరు పిల్లలు మరణించారు. ఆయన తండ్రి <!--19 January -->1905లో మరణించాడు. వారసత్వంలో భాగంగా ఆయనకు నెలవారీ చెల్లింపులు, [[త్రిపుర]] మహారాజు నుంచి ఆదాయం, కుటుంబ నగల విక్రయం, [[పురి (నగరం)|పురిలోని]] సముద్రతీర బంగ్లా, పుస్తక రాయల్టీల ద్వారా స్వల్పంగా 2,000 రూపాయలు లభించాయి.{{Sfn|Dutta|Robinson|1995|pp=139–140}} ఆయన బెంగాలీ, విదేశీ పాఠకుల ఆదరణ పొందాడు. ఆయన ''[[నైవేద్య]]'' (1901), ''ఖేయా'' (1906) రచనలు ప్రచురించి, కవితలను స్వేచ్ఛా వచనంలోకి అనువదించాడు. 1912లో ఠాగూర్ తన 1910 నాటి రచన ''[[గీతాంజలి]]''ని ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. లండన్ పర్యటనలో ఆయన ఈ కవితలను [[విలియం బట్లర్ యేట్స్]], [[ఎజ్రా పౌండ్]] వంటి అభిమానులతో పంచుకున్నాడు. లండన్‌కు చెందిన [[ఇండియా సొసైటీ]] ఈ రచనను పరిమిత ముద్రణగా ప్రచురించింది; అమెరికా పత్రిక ''[[పోయెట్రీ (పత్రిక)|పోయెట్రీ]]'' ''గీతాంజలి'' నుంచి కొన్ని కవితలను ప్రచురించింది.<ref>{{Cite web|date=7 May 2022|title=Rabindranath Tagore|url=https://www.poetryfoundation.org/poets/rabindranath-tagore|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603122212/https://www.poetryfoundation.org/poets/rabindranath-tagore|archive-date=3 June 2020|access-date=8 May 2022|website=Poetry Foundation}}</ref> 1913 నవంబరులో ఠాగూర్ ఆ సంవత్సరపు [[సాహిత్యంలో నోబెల్ బహుమతి|సాహిత్యంలో నోబెల్ బహుమతిని]] గెలుచుకున్నట్లు తెలుసుకున్నాడు. స్వీడిష్ అకాడమీ ఆయన అనువదించిన రచనలలోని ఒక చిన్న భాగాన్ని, ముఖ్యంగా 1912 నాటి ''గీతాంజలి: సాంగ్ ఆఫరింగ్స్''లోని ఆదర్శవాద, పాశ్చాత్యులకు సులభంగా అందుబాటులో ఉండే స్వభావాన్ని ప్రశంసించింది.{{Sfn|Hjärne|1913}} కింగ్ జార్జ్ V ఆయనకు [[1915 బర్త్‌డే ఆనర్స్|1915 బర్త్‌డే ఆనర్స్లో]] నైట్‌హుడ్ ప్రదానం చేశాడు. అయితే, 1919 [[జలియన్‌వాలాబాగ్ మారణకాండ]] తరువాత ఠాగూర్ దానిని త్యజించాడు.<ref>{{Cite book|title=Our Pasts: Volume 3, Part 2|publisher=[[NCERT]]|year=2014|isbn=978-81-7450-838-6|editor1=Anil Sethi|edition=Revised 2014|location=India|page=148|chapter=The Rowlatt Satyagraha|type=History text book|editor2=Guha|editor3=Khullar|editor4=Nair|editor5=Prasad|editor6=Anwar|editor7=Singh|editor8=Mohapatra}}</ref> నైట్‌హుడ్‌ను త్యజిస్తూ అప్పటి బ్రిటిష్ భారత వైస్రాయ్ [[ఫ్రెడరిక్ థెసిగర్, 1వ వైకౌంట్ చెల్మ్స్‌ఫర్డ్|లార్డ్ చెల్మ్స్‌ఫర్డ్కు]] రాసిన లేఖలో ఠాగూర్ ఇలా పేర్కొన్నాడు: “దురదృష్టకర ప్రజలపై విధించిన శిక్షల తీవ్రత, వాటిని అమలు చేసిన పద్ధతులు నాగరిక ప్రభుత్వాల చరిత్రలో సాటిలేనివని మేము విశ్వసిస్తున్నాం... అవమానకరమైన ఈ సందర్భంలో గౌరవ చిహ్నాలు మా సిగ్గును మరింత స్పష్టంగా చూపించే సమయం వచ్చింది. ప్రత్యేక గుర్తింపులన్నీ విడిచిపెట్టి, నా దేశప్రజల పక్షాన నిలవాలని నేను కోరుకుంటున్నాను.”<ref>{{cite web|title=Letter from Rabindranath Tagore to Lord Chelmsford, Viceroy of India|url=http://dart.columbia.edu/library/tagore-letter/letter.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190825105408/http://dart.columbia.edu/library/tagore-letter/letter.html|archive-date=25 August 2019|access-date=29 August 2018|publisher=Digital Anthropology Resources for Teaching, Columbia University and the London School of Economics}}</ref><ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Tagore-renounced-his-Knighthood-in-protest-for-Jalianwalla-Bagh-mass-killing/articleshow/7967616.cms|title=Tagore renounced his Knighthood in protest for Jalianwalla Bagh mass killing|date=13 April 2011|newspaper=The Times of India|access-date=29 August 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210910060559/https://timesofindia.indiatimes.com/india/Tagore-renounced-his-Knighthood-in-protest-for-Jalianwalla-Bagh-mass-killing/articleshow/7967616.cms|archive-date=10 September 2021}}</ref> 1919లో అంజుమన్-ఎ-ఇస్లామియా అధ్యక్షుడు, ఛైర్మన్ [[సయ్యద్ అబ్దుల్ మజీద్]] ఠాగూర్‌ను తొలిసారిగా [[సిల్హెట్]] సందర్శించమని ఆహ్వానించాడు. ఈ కార్యక్రమానికి 5,000 మందికిపైగా హాజరయ్యారు.<ref name="star">{{cite news|url=https://www.thedailystar.net/when-tagore-came-to-sylhet-26407|title=When Tagore came to Sylhet|last=Mortada|first=Syed Ahmed}}</ref> 1921లో ఠాగూర్, వ్యవసాయ ఆర్థికవేత్త [[లియోనార్డ్ నైట్ ఎల్మ్‌హిర్స్ట్|లియోనార్డ్ ఎల్మ్‌హిర్స్ట్]] కలిసి “ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఫర్ రూరల్ రీకన్‌స్ట్రక్షన్”ను స్థాపించారు. తరువాత దీనికి శ్రీనికేతన్ లేదా “సంక్షేమ నిలయం” అని పేరు పెట్టారు. ఇది ఆశ్రమానికి సమీపంలోని [[సురుల్]] గ్రామంలో ఉంది. దీని ద్వారా, బ్రిటిష్ భారతదేశ మానసిక, తద్వారా వలసవాద క్షీణతకు కారణమని ఆయన అప్పుడప్పుడు భావించిన [[మోహన్‌దాస్ కరంచంద్ గాంధీ|గాంధీ]] [[స్వరాజ్యం|స్వరాజ్య]] నిరసనలను మితంగా మార్చాలని ఠాగూర్ ప్రయత్నించాడు.{{Sfn|Dutta|Robinson|1995|pp=239–240}} “జ్ఞానాన్ని సజీవం చేయడం” ద్వారా “నిస్సహాయత, అజ్ఞాన సంకెళ్ల నుంచి గ్రామాలను విముక్తి చేయడానికి” ప్రపంచవ్యాప్తంగా దాతలు, అధికారులు, పండితుల సహాయాన్ని ఆయన కోరాడు.{{Sfn|Dutta|Robinson|1995|p=242}}{{Sfn|Dutta|Robinson|1995|pp=308–309}} 1930ల ప్రారంభంలో ఆయన విస్తృతంగా ఉన్న “అసాధారణ కుల స్పృహ”, [[అంటరానితనం|అంటరానితనంపై]] దృష్టి పెట్టాడు. వీటికి వ్యతిరేకంగా ఉపన్యాసాలు ఇచ్చాడు; తన కవితలు, నాటకాలలో [[దళితులు|దళిత]] నాయకులను చిత్రించాడు; దళితులకు [[గురువాయూర్ ఆలయం]] ప్రవేశం కల్పించేందుకు ప్రచారం చేసి విజయవంతమయ్యాడు.{{Sfn|Dutta|Robinson|1995|p=303}}{{Sfn|Dutta|Robinson|1995|p=309}} === చివరి సంవత్సరాలు: 1932–1941 === [[దస్త్రం:Bundesarchiv_Bild_102-11643,_Rabindranath_Tagore.jpg|కుడి|thumb|259x259px|జర్మనీలో ఠాగూర్, 1931]] [[దస్త్రం:Last_pic_of_Tagore.jpg|thumb|రవీంద్రనాథ్ చివరి ఛాయాచిత్రం, 1941]] దత్తా, రాబిన్సన్ ఠాగూర్ జీవితంలోని ఈ దశను నిరంతరం పర్యటించే [[సాహితీవేత్త]] దశగా వర్ణించారు. మానవుల మధ్య ఉన్న విభజనలు పైపైవేనన్న ఆయన అభిప్రాయాన్ని ఇది బలపరిచింది. 1932 మేలో ఇరాక్ ఎడారిలోని ఒక [[బెడౌయిన్]] శిబిరాన్ని సందర్శించినప్పుడు, ఆ తెగ నాయకుడు ఆయనతో ఇలా అన్నాడు: “మా [[ముహమ్మద్|ప్రవక్త]] నిజమైన ముస్లిం అంటే తన మాటల వల్ల, చేతల వల్ల తన సహోదర మానవులకు ఎటువంటి హాని కలగనివ్వని వ్యక్తి అని చెప్పారు...” తన డైరీలో ఠాగూర్ ఇలా రాశాడు: “అతని మాటలలోని ప్రాథమిక మానవత్వపు స్వరాన్ని గుర్తించి నేను దిగ్భ్రాంతి చెందాను.”{{Sfn|Dutta|Robinson|1995|p=317}} చివరి వరకు ఠాగూర్ సనాతనత్వాన్ని నిశితంగా పరిశీలించాడు. 1934లో [[1934 నేపాల్–బీహార్ భూకంపం|బీహార్‌లో సంభవించిన భూకంపం]] వేలమందిని చంపింది. దళితులపై అణచివేతకు దైవిక ప్రతీకారంగా గాంధీ దీనిని భూకంప ''[[కర్మ]]''గా అభివర్ణించాడు. అవమానకరంగా కనిపించిన ఈ వ్యాఖ్యల కారణంగా ఠాగూర్ గాంధీని విమర్శించాడు.{{Sfn|Dutta|Robinson|1995|pp=312–313}} కోల్‌కతాలో కొనసాగుతున్న పేదరికాన్ని, బెంగాల్ సామాజిక ఆర్థిక క్షీణతను చూసి ఆయన విచారించాడు. ఈ కొత్త సాధారణ ప్రజల సౌందర్యశాస్త్రాన్ని ఆయన వంద పంక్తుల అంత్యప్రాసలేని కవితలో వివరించాడు. దహనమైన ద్వంద్వ దృష్టిని ఉపయోగించిన దాని రచనా పద్ధతి, [[సత్యజిత్ రే]] చిత్రం {{Lang|bn-latn|[[అపుర్ సంసార్ (ది వరల్డ్ ఆఫ్ అపు)|అపుర్ సంసార్]]}}ను ముందుగానే సూచించింది.{{Sfn|Dutta|Robinson|1995|pp=335–338}}{{Sfn|Dutta|Robinson|1995|p=342}} ''పునశ్చ'' (1932), ''శేష్ సప్తక్'' (1935), ''పత్రపుట్'' (1936) వంటి గద్యకవితా రచనలతో కలిపి పదిహేను కొత్త సంపుటాలు వెలువడ్డాయి. ఆయన ప్రయోగాలు గద్యగీతాలు, నృత్యనాటకాలైన ''[[చిత్ర (నాటకం)|చిత్ర]]''<!--ngada--> (1914), ''శ్యామా'' (1939), ''చండాలిక'' (1938), నవలలైన ''దుయి బోన్'' (1933), ''మలాంచ'' (1934), ''చార్ అధ్యాయ్'' (1934)లలో కొనసాగాయి.<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/features/magazine/prose-over-verse/article5335356.ece|title=A 100 years ago, Rabindranath Tagore was awarded the Nobel Prize for poetry. But his novels are more enduring|work=The Hindu|access-date=17 September 2019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200806161509/https://www.thehindu.com/features/magazine/prose-over-verse/article5335356.ece|archive-date=6 August 2020}}</ref> {{Quote box|quote=మేఘాలు ఇప్పుడు నా జీవితంలోకి వర్షాన్ని మోసుకురావడానికి లేదా తుపానును ప్రకటించడానికి రావడం లేదు; అవి నా అస్తమయ ఆకాశానికి రంగులను జోడించడానికి వస్తున్నాయి.|source=''Stray Birds'', 1916లోని 292వ పద్యం.|align=right|width=20%|fontsize=85%|quoted=1}} ''విశ్వ-పరిచయ్'' అనే 1937 వ్యాస సంకలనం సూచించినట్లుగా, చివరి సంవత్సరాలలో ఠాగూర్ ఆసక్తి విజ్ఞానశాస్త్రం వరకు విస్తరించింది. శాస్త్రీయ నియమాల పట్ల ఆయనకున్న గౌరవం, జీవశాస్త్రం, భౌతికశాస్త్రం, ఖగోళశాస్త్రాలపై ఆయన అన్వేషణ, విస్తృత ప్రకృతివాదం, వాస్తవికతను ప్రదర్శించిన ఆయన కవిత్వాన్ని ప్రభావితం చేశాయి.{{Sfn|Tagore|Radice|2004|p=28}} ఆయన శాస్త్రవిజ్ఞాన ''ప్రక్రియ''ను, శాస్త్రవేత్తల కథనాలను ''సే'' (1937), ''తీన్ సంగీ'' (1940), ''గల్పసల్ప'' (1941) కథలలో మేళవించాడు. ఆయన చివరి ఐదు సంవత్సరాలు దీర్ఘకాలిక నొప్పి, రెండు దీర్ఘకాలిక అనారోగ్య దశలతో గడిచాయి. 1937 చివరలో ఠాగూర్ స్పృహ కోల్పోవడంతో ఇవి ప్రారంభమయ్యాయి; కొంతకాలం ఆయన కోమాలో ఉండి, మరణానికి చేరువయ్యాడు. 1940 చివరలో కూడా ఇలాంటి పరిస్థితి ఎదురైంది; దాని నుంచి ఆయన కోలుకోలేదు. ఈ అనారోగ్య సంవత్సరాలలో రాసిన కవిత్వం ఆయన అత్యుత్తమ రచనలలో ఒకటి.{{Sfn|Dutta|Robinson|1995|p=338}}{{Sfn|Indo-Asian News Service|2005}} సుదీర్ఘ వేదనాకాలం 1941 ఆగస్టు 7న, 80 ఏళ్ల వయసులో ఠాగూర్ మరణంతో ముగిసింది.<ref name="nobelfacts2" /> ఆయన పెరిగిన జోరాసాంకో భవనంలోని పై అంతస్తు గదిలోనే మరణించాడు.{{Sfn|Dutta|Robinson|1995|p=367}}{{Sfn|Dutta|Robinson|1995|p=363}} ఆ రోజును ఇప్పటికీ స్మరించుకుంటారు.{{Sfn|The Daily Star|2009}} తొలి ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ సోదరుడైన ఎ. కె. సేన్, నిర్ణయించిన శస్త్రచికిత్సకు ఒక రోజు ముందు, 1941 జూలై 30న ఠాగూర్ చెప్పిన చివరి కవితను లిఖించాడు.{{Sfn|Sigi|2006|p=89}} {{blockquote|నా జన్మదినం మధ్యలో నేను దారి తప్పిపోయాను. నాకు నా స్నేహితులు కావాలి, వారి స్పర్శ కావాలి, భూమి యొక్క చివరి ప్రేమ కావాలి. నేను జీవితం ఇచ్చే చివరి కానుకను స్వీకరిస్తాను; మానవత్వపు చివరి ఆశీర్వాదాన్ని స్వీకరిస్తాను. నేడు నా సంచి ఖాళీగా ఉంది. ఇవ్వడానికి నా దగ్గర ఉన్నదంతా పూర్తిగా ఇచ్చేశాను. ప్రతిగా నాకు ఏదైనా లభిస్తే—కొంత ప్రేమ, కొంత క్షమాపణ—మాటలు లేని అంతిమ ఉత్సవానికి నన్ను తీసుకెళ్లే పడవ ఎక్కేటప్పుడు వాటిని నాతో తీసుకువెళతాను.}} @@@@@@@@@@@@@@@@@@@ == బాల్యం, విద్యాభ్యాసం == వంగదేశంలో [[1861]] [[మే 7]] వ తేదీన [[దేవేంద్రనాథ్ ఠాగూర్|దేవేంద్రనాథ ఠాగూర్]], శారదాదేవీలకు పద్నాలుగవ సంతానంగా రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ జన్మించాడు. ఇతని బాల్యం చాలా చోద్యంగా గడిచింది. ఆముదం దీపం ముందు పుస్తకం పట్టుకొని కూర్చొని ఆవలిస్తూ కునికిపాట్లు పడుతూ చదివేవాడు. నిద్ర లేవగానే ఇంటి తోటలోకి పోయి ప్రకృతి సౌందర్యాన్ని చూచి ఆనందించేవాడు. కథలంటే చెవి కోసుకొనేవాడు. సామాన్య దుస్తులతో, నిరాడంబరంగా పెరిగాడు. బాల్యంలో ఇంట్లోనే నాలుగు గోడల మధ్య ఉండవలసి రావటంతో ఆయనకు బయటి ప్రపంచం అద్భుతంగా తోచేది. ప్రపంచమొక రహస్యమనీ, ఆ రహస్యాన్ని తెలుసుకోవాలనీ కుతూహలపడేవాడు. రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ రెండవ సోదరుడు [[సత్యేంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] , మొట్ట మొదటి ఇండియన్ సివిల్ సర్వీస్ లో నియమితుడైన మొదటి భారతీయుడు. రవీంద్రుడు [[పాఠశాల]]<nowiki/>లో చదవడానికి ఇష్టపడక ఇంటివద్దనే క్రమశిక్షణతో ప్రతి ఉదయం వ్యాయామం చేసి, లెక్కలు చేసి, చరిత్ర, భూగోళ పాఠాలను, సాయంత్రం [[చిత్రలేఖనం]], ఆటలు, [[ఇంగ్లీషు]] అభ్యసించేవాడు. ఆదివారాలలో సంగీత పాఠాలు, [[భౌతిక శాస్త్రం]] ప్రయోగాలు, సంస్కృత వ్యాకరణం నేర్చుకొనేవాడు. బొమ్మలున్న ఆంగ్ల నవలలను స్వయంగా చదివేవాడు. [[కాళిదాసు]], [[షేక్స్‌పియర్]] రచనలు చదివాడు. భాషను క్షుణ్ణంగా అభ్యసించి మాతృభాష పట్ల అభిమానం పెంచుకొన్నాడు. రవీంద్రుడు [[ఇంగ్లాండు]]లో ఒక పబ్లిక్ స్కూలులో చేరి, ప్రొఫెసర్ మార్లే ఉపన్యాసాలు విని ఆంగ్ల సాహిత్యంపై అభిరుచి పొంచుకొన్నాడు. సాహితీపరుల ప్రసంగాలు విని వారితో సంభాషించి నాటకాలకు, సంగీత కచేరీలకు వెళ్లి, ఆంగ్ల సంస్కృతీ సంప్రదాయాలు బాగా ఆకళించుకొన్నాడు. తన అనుభవాలను భారతికి లేఖలుగా వ్రాసేవాడు. రవీంద్రుడు [[ఇంగ్లండు]]<nowiki/>లో వుండగానే ''భగ్న హృదయం'' అనే కావ్యాన్ని రచించాడు. అయితే ఇంగ్లండులో పద్దెనిమిది మాసాలు వుండి ఏ డిగ్రీనీ సంపాదించకుండానే స్వదేశానికి తిరిగి వచ్చాడు.ఆ తర్వాత 1883 డిసెంబరు 9 న మృణాలిని దేవీని వివాహమాడాడు. === సాహితీవ్యాసంగం === రవీంద్రుడు బాల్యంలోనే అనేక పద్యాలు, వ్యాసాలు, విమర్శలు ప్రచురించాడు. ఆయన రచించిన ''సంధ్యాగీత్'' కావ్యాన్ని కవులందరూ మెచ్చుకొనేవారు. [[వందేమాతరం]] గీతాన్ని రచించిన [[బంకించంద్ర ఛటర్జీ]] కూడా రవీంద్రుని ప్రశంసించాడు. రవీంద్రుడు రచించిన భక్తిగీతాలను తండ్రి విని, వాటి ప్రచురణ కవసరమయిన డబ్బు ఇచ్చేవాడు. ఆ తరువాత రవీంద్రుడు ''విర్గరేర్ స్వప్న భంగ'', ''సంగీత ప్రభాత'' అనే కావ్యాలను రచించాడు. == గీతాంజలి == [[దస్త్రం:Gitanjali title page Rabindranath Tagore.jpg|thumb|టాగూరు రచించిన గీతాంజలి ]] రవీంద్రుని రచనలలో ''గీతాంజలి'' చాల గొప్పది. రవీంద్రుడు తాను బెంగాలీ భాషలో రచించిన భక్తిగీతాలను కొన్నింటిని ఆంగ్లంలోనికి అనువదించి ''గీతాంజలి'' అని పేరు పెట్టాడు. అది అనేక ప్రపంచ భాషలలోనికి అనువదించబడింది. ప్రపంచ సాహిత్యంలో ఇది గొప్ప రచన. మానవుని కృంగదీసే నిరాశా నిస్పృహలను, సకల సృష్టిని ప్రేమభావంతో చూచి శ్రమ యొక్క గొప్పతనాన్ని సూచించే మహత్తర సందేశం గీతాంజలిలోని ముఖ్యాంశం. [[1913]] వ [[సంవత్సరం]]<nowiki/>లో సాహిత్యానికి సంబంధించి రవీంద్రుని గీతాంజలికే నోబెల్ బహుమతి లభించింది. విశ్వకవి అనే బిరుదును సాధించి పెట్టింది. పాఠకులను మంత్రముగ్ధులను చేస్తూ మృదువైన శైలిలో ఠాగూర్ ఈ కావ్యాన్ని రాశారు. [[ఆసియా]] ఖండంలో మొదటిసారి నోబెల్ బహుమతి పొందిన వ్యక్తి. గీతాంజలి వెలువడిన తరువాత అన్ని దేశాలవారు రవీంద్రుని గ్రంథాలను చదవడం ఆరంభించారు. == శాంతినికేతన్ == రవీంద్రుడు కేవలం రచయితగానే ఉండిపోక, బాలల హృదయాలను వికసింపచేయటానికై ప్రాచీన ఋషుల గురుకులాల తరహాలోనే శాంతినికేతన్‌గా ప్రసిద్ధి గాంచిన [[విశ్వభారతి విశ్వవిద్యాలయం|విశ్వభారతి విశ్వవిద్యాలయాన్ని]] స్థాపించాడు. అది అయిదుగురు విద్యార్థులతో మొదలై, క్రమంగా విస్తరించింది. చిన్న పిల్లలు ఉపాధ్యాయుల ఇళ్ళల్లో భోజనం చేసేవారు. ప్రాతఃకాలానే నిద్ర లేవడం, కాలకృత్యాలు తీర్చుకొని, తమ గదులను తామే శుభ్రపరచుకొని స్నానం చేయడం, ప్రార్థన చేయటం, నియమిత వేళలలో నిద్ర పోవటం వారి దినచర్య. ఆరోగ్యం కాపాడుకోవటం, పరిశుభ్రత, సత్యాన్నే పలకడం, కాలినడక, పెద్దలను, గురువులను గౌరవించటం వారికి నేర్పేవారు. 1919 లో [[కళా భవనా - శాంతినికేతన్|కళా భవన్]] ను ఆయన స్థాపించాడు. ఇక్కడ విద్యార్థులు విభిన్న కళలను నేర్చుకునేవారు. == నవల, నాటకాలు == గ్రామాభ్యుదయమే దేశాభ్యుదయమని రవీంద్రుడు భావించాడు. అందుకై శ్రీ నికేతాన్ని నెలకొల్పి, గ్రామ పునర్నిర్మాణానికి ఎంతో కృషి చేసేవాడు. రవీంద్రుడు మొదట ''వాల్మీకి ప్రతిభ'' అనే నాటకాన్ని రచించాడు. ఆ తరువాత అమల్ అనే పిల్లవాణ్ణి గురించి ''పోస్టాఫీసు'' అనే నాటకం వ్రాశాడు. రవీంద్రుడు రచించిన చిత్రాంగద నాటకం ఆయనకు మంచిపేరు తెచ్చింది. ''ప్రకృతి – ప్రతీక'' అనే నాటకంలో ప్రపంచాన్ని విడిచి పెట్టిన సన్యాసి కథను వర్ణించాడు. రవీంద్రుడు కచదేవయాని, విసర్జన, శరదోత్సవ్, ముక్తధార, నటిర్‌పూజ మొదలగు అనేక శ్రేష్టమయిన నాటకాలు రచించాడు. మతాలు వేరైనా పరస్పర స్నేహంతో కలసి మెలసి ఉండాలి అనే సాంఘిక ప్రయోజనం, ఉత్తమ సందేశం మిళితమైన "[[గోరా (నవల)|గోరా]]" నవల రవీంద్రునికెంతో పేరు తెచ్చింది. == చిత్రకళ, సంగీతం == రవీంద్రనాధ టాగోరు డెబ్భై ఏళ్ళ ప్రాయంలో చిత్రకళా సాధనను ప్రారంభించాడు. ఆయన వేసిన చిత్రాలు లండను, ప్యారిస్, న్యూయార్కు మొదలగు నగరాలలో ప్రదర్శించబడ్డాయి. ఆయన దాదాపు రెండు వేల చిత్రాలను గీశాడు. రవీంద్రుడికి సంగీతమంటే మిక్కిలి ప్రీతి. ఆయన [[బెంగాల్]] జానపద గీతాలను, బాపుల్ కీర్తనలను విని ముగ్ధుడయ్యేవాడు. ఆయన స్వయంగా గాయకుడు. భారతీయ సంగీతంలో రవీంద్ర సంగీతం అనే ప్రత్యేక శాఖను ఏర్పరచిన వాడు రవీంద్రుడు. == స్వాతంత్ర్య సాధన, జనగణమణ == రవీంద్రుడు మొదటి నుండి జాతీయ భావాలున్నవాడు. హిందూ మేళాలో దేశభక్తి గీతాలను పాడాడు. [[పృథ్వీరాజ్ చౌహాన్|పృథ్వీరాజు]] పరాజయం గురించి ప్రబోధాత్మక పద్యనాటకాన్ని రచించాడు. బ్రిటీష్ ప్రభుత్వం [[బాలగంగాధర తిలక్|తిలక్‌]]ను నిర్భంధించినపుడు రవీంద్రుడు తీవ్రంగా విమర్శించాడు. [[బెంగాల్ విభజన (1905)|బెంగాల్ విభజన]] ప్రతిఘటనోద్యమంలో రవీంద్రుడు ప్రముఖపాత్ర వహించాడు. జాతీయ నిధికి విరాళాలు వసూలు చేశాడు. రవీంద్రనాథ టాగోర్ [[1896]]లో జరిగిన కలకత్తా కాంగ్రెస్ సదస్సులో మొట్టమొదటిగా [[బంకించంద్ర ఛటర్జీ|బంకించంద్ర చటర్జీ]] రచించిన '''వందేమాతరాన్ని''' ఆలపించాడు. రవీంద్రుడు వ్రాసిన "'''జనగణమణ'''" ను జాతీయ గీతంగా ప్రకటించేముందు "వందేమాతరం", "జనగణమన" లపై దేనిని జాతీయ గీతంగా ప్రకటించాలని సుదీర్ఘ చర్చ, తర్జన భర్జనలు జరిగాయి. అంతిమంగా రవీంద్రుడి "'''జనగణమన'''" దే పైచేయి అయింది. దీంతో రాజ్యాంగ సభ కమిటీ అధ్యక్షుడు [[రాజేంద్ర ప్రసాద్ (రాష్ట్రపతి)|బాబూ రాజేంద్ర ప్రసాద్]] [[1950]] [[జనవరి 24]]న ''[[జనగణమన]]''ను జాతీయ గీతంగా ''[[వందేమాతరం]]''ను జాతీయ గేయంగా ప్రకటించాడు. అదే సమయంలో రెండూ సమాన ప్రతిపత్తి కలిగి ఉంటాయని స్పష్టం చేసాడు. == రచనలనుండి ఉదాహరణలు == గీతాంజలి రవీంద్రునికి కవిగా ప్రపంచఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. ఈ కావ్యంలోని ఈ కింది గీతం మహాత్మాగాంధీకి మిక్కిలి అభిమాన పాత్రమైంది.ఈ మంత్రములు జపమాలలు విడిచిపెట్టు తలుపులన్నింటినీ బంధించి ఈ చీకటిగదిలో ఎవరిని పూజిస్తున్నావు? కళ్ళు తెరచి చూడు. నీవు ఆరాధించే దేవుడు నీ ఎదుట లేడు! ఎచ్చట రైతు నేలను దున్నుతున్నాడో, ఎచ్చట శ్రామికుడు రాళ్ళు పగులగొట్టుతున్నాడో,అక్కడ ఆ పరమాత్ముడున్నాడు.వారితో ఎండలో, వానలో ధూళి ధూపరితములైన వస్త్రములలో ఉన్నాడు. నీవు కూడా నీ పట్టు పీతాంబరములు ఆవల పెట్టి ఆనేల మీదికి పదా... ;విస్తృతంగా జనప్రియమైన మరొక రచన. ఇది చాలా పాఠ్యపుస్తకాలలో ఒక పాఠంగా చేర్చబడింది. ;''"Where the mind is without fear'' ''Where the mind is without fear and the head is held high;'' ''Where knowledge is free;'' ''Where the world has not been broken up into fragments by narrow domestic walls;'' ''Where words come out from the depth of truth;'' ''Where tireless striving stretches its arms towards perfection;'' ''Where the clear stream of reason has not lost its way into the dreary desert sand of dead habit;'' ''Where the mind is led forward by thee into ever-widening thought and action—Into that heaven of freedom, my Father, let my country awake''." ;<nowiki>దీనికి తెలుగు అనువాదం:</nowiki> '''"ఎక్కడమనస్సు నిర్భయంగావుంటుందో,''' '''ఎక్కడ మానవుడు సగర్వంగా తల ఎత్తుకుని తిరుగుతాడో,''' '''ఎక్కడ విజ్ఞానం స్వేచ్ఛగా మనగలుగుతుందో,''' '''ఎక్కడ ప్రపంచం ముక్కముక్కలై ఇరుకైన గోడల మధ్య మ్రగ్గిపోవదో, '''ఎక్కడ మాటలు అగాధమైన సత్యం నుంచి బాహిరిల్లుతవో, '''ఎక్కడ విరామమైన అన్వేషణ, పరిపూర్ణత వైపు చేతులుచాస్తుందో,''' '''ఎక్కడ పరిశుద్ధ జ్ఞానవాహిని మృతాంధ విశ్వాసపుటెడారిలోఇంకిపోదో, '''తలపులో పనిలో నిత్య విశాల పథాలవైపు ఎక్కడ మనస్సు పయనిస్తుందో-ఆ స్వేచ్ఛాస్వర్గంలోకి, తండ్రీ! నా దేశాన్ని మేల్కాంచేట్టు అనుగ్రహించు"''' == చివరి రోజులు == తన జీవితంపై రవీంద్రుని ప్రభావమెంతో ఉన్నదని [[జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ]] స్వయంగా చెప్పుకొన్నాడు. [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం]] ప్రారంభమైనపుడు రవీంద్రుడు మానసికంగా కృంగిపోయి అనారోగ్యానికి గురి అయ్యాడు. తీవ్రంగా వ్యాధితో బాధపడుతూ, చికిత్సకై [[కలకత్తా]] నగరానికి వెళ్లాడు. కానీ, ప్రయోజనం లేకపోయింది. రచయితగా, సంగీతవేత్తగా, చిత్రకారునిగా, విద్యావేత్తగా గొప్ప మానవతావేత్తగా టాగూర్ చరిత్రలో నిలిచిపోయాడు. మాతృభూమి, మానవసంబంధాలపట్ల అచంచలమయిన నమ్మకం, ప్రేమాభిమానాలు కలిగి ఉన్న ''విశ్వకవి'' రవీంద్రనాథ్ టాగూర్, [[1941]] [[ఆగష్టు 7]]న మరణించాడు. == క్లుప్తంగా సమాచారం == * జననం: 1861 మే 7. * తండ్రి మహర్షి దేవేంద్రనాథ టాగూరు, తల్లి శారదాదేవి. * 15 మంది సంతతిలో పధ్నాలుగో బిడ్డ, ఎనిమిదవ పుత్రుడు. * రచనారంభం: 1873. * ప్రథమ పద్య కావ్య ప్రచురణ: 1878. * మృణాళినీదేవి తోవివాహం: 1883. * మృణాళినీదేవి మరణం: 1902. * శాంతినికేతన్‌ స్థాపన: 1901 డిసెంబరు. * గీతాంజలికి [[నోబెల్ బహుమతి]]: 1913 నవంబరు. * విశ్వభారతి స్థాపన: 1921 డిసెంబరు. * మరణం: 1941, ఆగస్టు 7. * ఆత్మకథ: మై రెమినిసెన్సెస్ ==వికీసోర్స్ లింకులు== * [[s:గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 4/రవీంద్రనాథ ఠాకూరు|రవీంద్రనాథ ఠాకూరు]] == ఇవి కూడా చూడండి == *[[రవీంద్రనాథ్ టాగూర్ రచనలు]] *[[సరళా దేవి చౌధురాని]] :ఈమె దేవేంద్రనాధ్ టాగోర్ మనమరాలు. కుమార్తె స్వర్ణకుమారి దేవికి కుమార్తె. * ఇల్లు, ప్రపంచం - (బెంగాలీ నవల/ఇంగ్లీషు పేరు ది హోమ్ అండ్ ది వరల్డ్) * [[బ్రహ్మబాంధవ్ ఉపాధ్యాయ]] * [[పూర్ణిమ దేవి]]: రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ బంధువు * [[రవీంద్ర సంగీతం]] == మూలాలు == {{మూలాలు}} == బయటి లింకులు == {{Commonscat|Rabindranath Tagore|రవీంద్రనాధ టాగూరు}} {{wikiquote}} :'' '''గీతాంజలి''' పూర్తి అనువాదం వికిసోర్స్‌లో ఉన్నది. [[:s:గీతాంజలి|ఇక్కడ]] చూడండి'' * ఆంధ్రప్రదేశ్ మాసపత్రికలో ఆళ్ల నాగేశ్వరరావు వ్యాసం ఆధారంగా * [https://web.archive.org/web/20170606072849/http://www.quotesadda.com/search/label/Telugu%20Raveendranadh%20Tagore రవీంద్రుని మంచి మాటలు సందేశాలు] {{నోబెల్ బహుమతి విజేతలైన భారతీయులు}} {{బెంగాల్ సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవనము}} {{Authority control}} [[వర్గం:బెంగాల్ చరిత్ర]] [[వర్గం:బెంగాల్ సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవనం]] [[వర్గం:1861 జననాలు]] [[వర్గం:1941 మరణాలు]] [[వర్గం:భారత స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు]] [[వర్గం:సాహిత్యంలో నోబెల్ బహుమతి గ్రహీతలు]] [[వర్గం:భారతీయ రచయితలు]] [[వర్గం:ప్రపంచ ప్రసిద్ధులు]] [[వర్గం:భారతీయ కవులు]] [[వర్గం:భారతీయ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:బెంగాలీ కవులు]] [[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]] 94x2leszfuor9rwiorpgoai9iqgdy20 0 11914 4942505 4366966 2026-08-23T12:02:32Z ~2026-37368-73 151264 /* */ 4942505 wikitext text/x-wiki {{సినిమా| name = ఇల్లాలు (1981 సినిమా) | image = Illalu (1981 poster).JPG| caption = సినిమా పోస్టర్| director = [[టి.రామారావు]]| year = 1981| language = తెలుగు| production_company = [[బాబు ఆర్ట్స్]]| music = [[కె. చక్రవర్తి]]| starring = [[శోభన్ బాబు]],<br>[[జయసుధ]],<br>[[శ్రీదేవి (నటి)|శ్రీదేవి]]| }} '''ఇల్లాలు''' 1981లో విడుదలైన తెలుగు సినిమా. బాబూ ఆర్ట్స్ పతాకంపై జి.బాబు నిర్మించిన ఈ సినిమాకు తానినేని రామారావు దర్శకత్వం వహించాడు. శోభన్ బాబు, జయసుధ, శ్రీదేవి ప్రధాన తారాగణంగా రూపొందిన ఈ సినిమాకు కె.చక్రవర్తి సంగీతాన్నందించాడు.ఇది 1977 లో (జితేంద్ర, సులక్షణాపండిట్, రీనారాయ్) వచ్చిన "అప్నాపన్" అనే హిందీ చిత్రానికి రీమేక్ <ref>{{Cite web|url=https://indiancine.ma/VRH|title=Illalu (1981)|website=Indiancine.ma|access-date=2020-08-18}}</ref> == తారాగణం == * [[శోభన్ బాబు]] * [[శ్రీదేవి (నటి)|శ్రీదేవి (Then not married)]] * [[జయసుధ]] * కాంతారావు * [[మిక్కిలినేని రాధాకృష్ణమూర్తి|మిక్కిలినేని]] * [[హేమసుందర్]] * వెంకన్నబాబు * మాస్టర్ సుందర్ * [[మోదుకూరి సత్యం]] * ఏచూరి * భాస్కరరావు * [[రమాప్రభ]] * కృష్ణవేణి * [[సూర్యకళ]] * ఫణి * [[రోహిణి (నటి)|రోహిణి]] * కె.వి.లక్ష్మి * [[జె.వి.రమణమూర్తి]] * జి.రాజ్యలక్ష్మి * [[కైకాల సత్యనారాయణ|కైకల సత్యనారాయణ]] * [[అల్లు రామలింగయ్య]] * [[రంగనాథ్]] [[దస్త్రం:Tatineni ramarao.jpg|thumb|తాతినేని రామారావు]] == సాంకేతిక వర్గం == * దర్శకత్వం: [[తాతినేని రామారావు]] * స్టుడియో: బాబూ ఆర్ట్స్ * నిర్మాత: జి.బాబు * సంగీతం[[కె. చక్రవర్తి|: కె.చక్రవర్తి]] * సాహిత్యం: వేటూరి సుందర రామమూర్తి, ఆచార్య ఆత్రేయ * నేపథ్య గానం: ఎస్ పి బాలసుబ్రహ్మణ్యం, ఎస్ పి శైలజ, పి.సుశీల, కె.జె ఏసుదాస్, * సమర్పణ: [[అట్లూరి పుండరీకాక్షయ్య]] * విడుదల తేదీ: 1981 ఏప్రిల్ 9 == పాటల జాబితా == 1.మురిపాల మాబాబు ముద్ధివ్వమన్నాడు, రచన: వేటూరి సుందర రామమూర్తి, గానం.పులపాక సుశీల 2.శబరీ గిరీశా అయ్యప్ప శరణం శరణం అయ్యప్పా, రచన: వేటూరి, గానం.శ్రీపతి పండితారాథ్యుల బాలసుబ్రహ్మణ్యం. బృందం 3.గుండెలో సవ్వడి ఏమిటో అలజడి , రచన: ఆచార్య ఆత్రేయ, గానం.ఎస్ పి బాలసుబ్రహ్మణ్యం, పి సుశీల 4.నీరెండ దీపాలు నీ కళ్ళల్లో ఆ నీడ చూశాను, రచన: వేటూరి, గానం.ఎస్ పి బాలసుబ్రహ్మణ్యం, పి సుశీల 5.అల్లరి కృష్ణుడు అందరి కృష్ణుడు ఎవ్వరివాడమ్మా, రచన: వేటూరి, గానం.పి సుశీల, ఎస్ పి శైలజ బృందం 6.ఓ బాటసారి ఇది జీవిత రహదారి, రచన:ఆచార్య ఆత్రేయ, గానం.కె.జె.యేసుదాస్, ఎస్ పి శైలజ == మూలాలు == {{మూలాల జాబితా}}2.ghantasala galaamrutamu, kolluri bhaskararao blog. == బాహ్య లంకెలు == * {{IMDb title|id=tt0260090}} [[వర్గం:మిక్కిలినేని నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:శోభన్ బాబు నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:అల్లు రామలింగయ్య నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:సత్యనారాయణ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:శ్రీదేవి నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:జయసుధ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:రమాప్రభ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:రోహిణి నటించిన సినిమాలు]] k0wxrt6cuimsqyamy7qybzp5g29filc 0 13541 4942634 4386317 2026-08-23T14:14:13Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4942634 wikitext text/x-wiki '''పిచ్చిమారాజు''' చిత్రం1976 న విడుదలయిన ఫ్యామిలీ డ్రామా చిత్రం.శోభన్ బాబు, మంజుల , జంటగా నటించిన ఈ చిత్రానికి దర్శకత్వం వీ.బీ రాజేంద్ర ప్రసాద్ వహించగా , సంగీతం కె.వి.మహదేవన్ సమకూర్చారు. జగపతి స్టాఫ్ సంక్షేమం కోసం ఈ చిత్రాన్ని నిర్మించారు .{{సినిమా| name = పిచ్చిమారాజు| image = Piccimaraju.jpg| director = [[వి.బి. రాజేంద్ర ప్రసాద్ ]]| year = 1976| language = తెలుగు| production_company = [[మురళికృష్ణ ఎంటర్‌ప్రైజెస్ ]]| music = [[కె.వి.మహదేవన్]]| starring = [[శోభన్ బాబు ]],<br>[[మంజుల (నటి)]]| }} ==నటీనటులు== * [[శోభన్ బాబు]] * [[మంజుల (నటి)]] * [[ఎస్. వరలక్ష్మి]] * [[అల్లు రామలింగయ్య]] * [[ధూళిపాళ సీతారామశాస్త్రి|ధూళిపాళ]] * [[జయమాలిని]] ==సాంకేతిక వర్గం== * దర్శకుడు: [[వి.బి.రాజేంద్రప్రసాద్]] * నృత్యం: [[హీరాలాల్]] * సంగీతం: కె వి మహదేవన్ * నిర్మాతలు: పి.ఎస్.రెడ్డి, ఎన్.ఎస్.రామమూర్తి * నిర్మాణ సంస్థ:మురళీకృష్ణ ఎంటర్ ప్రైసెస్ * గీత రచయిత:ఆచార్య ఆత్రేయ * నేపథ్య గానం: శ్రీపతి పండితారాద్యుల బాలసుబ్రహ్మణ్యం, పులపాక సుశీల * విడుదల:09:01:1976. == పాటల జాబితా == 1: ఓ కుర్రవాడా వెర్రివాడ, రచన: ఆత్రేయ, గానం. ఎస్ పి బాలసుబ్రహ్మణ్యం పి సుశీల 2:కొత్త పిచ్చోడు పొద్దేరగడు, రచన: ఆత్రేయ, గానం.ఎస్ పీ బాలసుబ్రహ్మణ్యం , 3: సింగినాదం జీలకర్ర, రచన: ఆత్రేయ గానం.ఎస్ పి బాలసుబ్రహ్మణ్యం , పి సుశీల 4: నిక్కి నిక్కి చూశావో, రచన: ఆత్రేయ, గానం. ఎస్ పి బాలసుబ్రహ్మణ్యం, పి సుశీల 5: ఎలుక తోలు తెచ్చి , రచన: ఆత్రేయ, గానం . ఎస్ పి బాలసుబ్రహ్మణ్యం, పి సుశీల 6: ఆ గుట్టు ఈ గుట్టు , రచన: ఆత్రేయ గానం.పి.సుశీల. == మూలాలు == "Pichi Maaraju 1976 Telugu Movie Songs, Pichi Maaraju Music Director Lyrics Videos Singers & Lyricists" https://moviegq.com/movie/pichi-maaraju-6713/songs"Pichi {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240217080852/https://moviegq.com/movie/pichi-maaraju-6713/songs |date=2024-02-17 }} Maaraju 1976 Telugu Movie Songs, Pichi Maaraju Music Director Lyrics Videos Singers & Lyricists" <nowiki>https://moviegq.com/movie/pichi-maaraju-6713/songs</nowiki> [[వర్గం:ధూళిపాళ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:హలం నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:శోభన్ బాబు నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:అల్లు రామలింగయ్య నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:జయమాలిని నటించిన సినిమాలు]] lq1299ed9ldyyvbem4f1jvylcduike6 0 13602 4942704 4829843 2026-08-23T17:25:43Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4942704 wikitext text/x-wiki {{సినిమా| name = ప్రతిభావంతుడు| director = [[ఎం.ప్రభాకరరెడ్డి ]]| year = 1986| language = తెలుగు| production_company = [[ఎస్.ఆర్. ఫిల్మ్స్ ]]| music = [[చెళ్ళపిళ్ళ సత్యం]]| starring = [[ఘట్టమనేని కృష్ణ|కృష్ణ]],<br>[[భానుప్రియ ]],<br>[[సంయుక్త]]|producer=ఎస్. రామచంద్రరావు|writer=ఎం. ప్రభాకరరెడ్డి|image=Prathibha.jpg}} '''ప్రతిభావంతుడు''' 1986 లో వచ్చిన [[తెలుగు సినిమా|తెలుగు చిత్రం]]. ఎస్ఆర్ ఫిల్మ్స్ కోసం, ఎం. ప్రభాకర రెడ్డి రచన దర్శకత్వంలో ఎస్.రామచంద్రరావు నిర్మించాడు. [[ఘట్టమనేని కృష్ణ|కృష్ణ ఘట్టమనేని]], [[భానుప్రియ]] <ref>{{వెబ్ మూలము|url=https://telugu.filmibeat.com/movies/prathibhavanthudu-/cast-crew.html|title=Prathibhavanthudu 1986}}</ref> ప్రధాన పాత్రల్లో నటించిన ఈ చిత్రానికి [[చెళ్ళపిళ్ళ సత్యం|చెళ్లపిళ్ళ సత్యం]] సంగీత అందించాడు. ఈ చిత్రం బాక్సాఫీస్ వద్ద సగటుగా ఆడింది. == తారాగణం == * [[ఘట్టమనేని కృష్ణ|కృష్ణ ఘట్టమనేని]]_ విజయ్ * [[భానుప్రియ]] * [[గుమ్మడి వెంకటేశ్వరరావు]] * ప్రసాద్ బాబు_ రమేష్ * శ్రీధర్_ సురేష్ * అన్నపూర్ణ_ శాంత * శుభ == సాంకేతిక వర్గం == * దర్శకుడు: మందాడి ప్రభాకర్ రెడ్డి * కథ, చిత్రానువాదం: యం.ప్రభాకర్ రెడ్డి * సంగీతం: చెళ్లపిళ్ల సత్యం * గీత రచయిత: ఆచార్య ఆత్రేయ * నేపథ్య గాయకులు: కె.జె.ఏసుదాస్ * నిర్మాత: ఎస్.రామచంద్రరావు * నిర్మాణ సంస్థ: ఎస్.ఆర్.ఫిలింస్ * విడుదల:16:05:1986. == పాటలు == ఆత్రేయ రాసిన పాటలకు [[చెళ్ళపిళ్ళ సత్యం]] బాణీలు కట్టాడు.<ref>{{వెబ్ మూలము|url=https://moviegq.com/movie/prathibavanthudu-6948/songs|title=Prathibavanthudu Songs|access-date=2020-08-26|archive-date=2020-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728112015/https://moviegq.com/movie/prathibavanthudu-6948/songs|url-status=dead}}</ref> # అది నేననుకున్నానా # అమృతం తాగినవాళ్ళు (విచారంగా) # అమృతం తాగినవాళ్ళు # చూపుతో బాణమేసే చిన్నదాన # చూస్తావా చూడరాని చూపులన్ని # ఓయెమ్మో ఎట్టా == మూలాలు == <references /> [[వర్గం:ఘట్టమనేని కృష్ణ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:గుమ్మడి నటించిన సినిమాలు]] 1t4kfjdpvccye9jujs4rokhxpy0r58x 0 13626 4942753 4669899 2026-08-23T18:44:50Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4942753 wikitext text/x-wiki {{సినిమా| name = ప్రేమ కోసం| director = [[ వీరశంకర్ ]]| year = 1999| language = తెలుగు| production_company = [[శ్రీ క్రియెషన్స్]]| cinematography = [[సి. రాంప్రసాద్]]| starring = [[వినీత్]],<br>[[ఆషా సైనీ]]| |image=Prema kosam.jpg}} ప్రేమ కోసం 1999 అక్టోబరు 7న విడుదలైన తెలుగు సినిమా. శ్రీ క్రియేషన్స్ బ్యానర్ పై దండే యుగంధర్ నిర్మించిన ఈ సినిమాకు వీరశంకర బైరిశెట్టి దర్శకత్వం వహించాడు. వినీత్, ఆషాసైనీ ప్రధాన తారాగణంగా నటించగా రాజ్ సంగీతాన్నందించాడు. ఈ చిత్రాన్ని బి.ఎన్.మూర్తి, వర్మలు సమర్పించారు.<ref>{{Cite web|url=https://indiancine.ma/ARHV|title=Prema Kosam (1999)|website=Indiancine.ma|access-date=2021-05-12}}</ref> == తారాగణం == * వినీత్, * మయూరి, * బ్రహ్మానందం == సాంకేతిక వర్గం == * మూలకథ: పక్కంతం వంశీ * మాటలు :పోసాని కృష్ణమురళి * పాటలు: సీతారామశాస్త్రి, భువనచంద్ర, చంద్రబోస్ * నేపథ్యగానం: ఎస్.పి. బాలసుబ్రహ్మణ్యం, మనో, ఉన్నికృష్ణన్, దేవిశ్రీ ప్రసాద్, చిత్ర, స్వర్ణలత, శారద * నృత్యాలు: లారెన్స్, రాజశేఖర్, సంపత్ రాజ్, ప్రేమ్‌గోపి * ఫైట్స్: [[సూపర్ సుబ్బరాయన్]], విజయ్ * స్టిల్స్: శ్యామలరావు * పబ్లిసిటీ డిజైనర్: ప్రసాద్ * టైటిల్స్, ఎఫెక్ట్స్ : ప్రకాష్ స్టుడియోస్ * ఎడిటింగ్: శంకర్ * ఫోటోగ్రఫీ: సి.రామ్‌ప్రసాద్ * సంగీతం: రాజ్ * నిర్మాత: దండె యుగంధర్ * కథ, స్క్రీన్ ప్లే, దర్శకత్వం: వీరశంకర్ == పాటలు<ref>{{Cite web|url=https://moviegq.com/movie/prema-kosam-7022/songs|title=Prema Kosam 1999 Telugu Movie Songs, Prema Kosam Music Director Lyrics Videos Singers & Lyricists|website=MovieGQ|language=en|access-date=2021-05-12|archive-date=2021-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210512150224/https://moviegq.com/movie/prema-kosam-7022/songs|url-status=dead}}</ref> == # నథింగ్ బట్ ద లవ్, సంగీతం: రాజ్, సాహిత్యం: భువన చంద్ర, గానం: దేవి శ్రీ ప్రసాద్‌షారద # మల్లెపూవాలే నవ్వె నవ్వె, సంగీతం: రాజ్. సాహిత్యం: సిరివెన్నెల సీతారామ శాస్త్రి, గాత్రం: ఎస్.పి. బాలసుబ్రహ్మణ్యం # నిజమేన ఈ ప్రభాతం, సంగీతం: రాజ్, సాహిత్యం: సిరివెన్నెల సీతారామ శాస్త్రి, గాత్రం: ఉన్ని కృష్ణన్, స్వర్ణలత జూనియర్. # ఇ దిల్ మాంగే మోర్, సంగీతం: రాజ్. సాహిత్యం: చంద్రబోస్, గాత్రం: మనో # కనిపించవే మా కంటికి, సంగీతం: రాజ్. సాహిత్యం: సిరివెన్నెల సీతారామ శాస్త్రి, గాత్రం: మనోకె.ఎస్. చిత్రశ్రీరామ్ == మూలాలు == {{మూలాల జాబితా}} == బాహ్య లంకెలు == * {{IMDb title|id=tt1575657}} fztwrq6kj8s226pjyi56eovwknszfto 0 13631 4942754 4831041 2026-08-23T18:48:33Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4942754 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ప్రేమ పల్లకి | image =Prema pallaki.jpg | caption = | writer = [[ఎల్.బి. శ్రీరామ్]] (మాటలు) | story = పి. ఘటికాచలం | screenplay = సానా యాదిరెడ్డి | producer = సానా భాగ్యలక్ష్మీ | director = [[సానా యాదిరెడ్డి]] | starring = [[సురేష్ (నటుడు)|సురేష్]]<br>[[వినీత్]]<br>[[రోజా సెల్వమణి|రోజా]] | music = కృష్ణ - నీరజ్ | cinematography = [[విజయ్ సి. కుమార్]] | editing = ఎ. వెంకటేష్ (తొలి పరిచయం) | studio = సానా క్రియేషన్స్ | released = 4 సెప్టెంబరు 1998 | runtime = 140 నిముషాలు | country = భారతదేశం | language = తెలుగు | budget = | gross = }} '''ప్రేమ పల్లకి''', 1998 సెప్టెంబరు 4నన విడుదలైన [[తెలుగు]] [[చలనచిత్రం]]. సానా క్రియేషన్స్ పతాకంపై సానా భాగ్యలక్ష్మీ నిర్మాణ సారథ్యంలో [[సానా యాదిరెడ్డి]] దర్శకత్వం వహించిన ఈ చిత్రంలో [[సురేష్ (నటుడు)|సురేష్]], [[వినీత్]], [[రోజా సెల్వమణి|రోజా]] నటించగా, కృష్ణ - నీరజ్ సంగీతం అందించారు.<ref>{{Cite web|url=https://moviegq.com/movie/prema-pallaki-7047|title=Prema Pallaki 1998 Telugu Movie|website=MovieGQ|url-status=dead|access-date=2021-04-30|archive-date=2021-04-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20210430154345/https://moviegq.com/movie/prema-pallaki-7047}}</ref> == నటవర్గం == {{Div col|colwidth=25em|gap=2em}} * [[సురేష్ (నటుడు)|సురేష్]] * [[వినీత్]] * [[రోజా సెల్వమణి|రోజా]] * [[కవిత (నటి)|కవిత]] * [[రఘునాథ రెడ్డి]] * [[తనికెళ్ళ భరణి]] * [[సుధ (నటి)|సుధ]] * [[శివారెడ్డి (నటుడు)|శివారెడ్డి]] * [[ఎం.ఎస్. నారాయణ]] * [[ఎ.వి.ఎస్.]] * [[దువ్వాసి మోహన్]] * [[ఆలీ (నటుడు)|ఆలీ]] * [[బాబు మోహన్]] * [[గౌతంరాజు (నటుడు)|గౌతంరాజు]] * [[కళ్ళు చిదంబరం]] {{div col end}} == సాంకేతిక వర్గం == * స్క్రీన్ ప్లే, దర్శకత్వం: సానా యాదిరెడ్డి * కథ: పి.ఘటికాచలం * సంగీతం: కృష్ణ_ నీరజ్ * మాటలు: ఎల్.బి.శ్రీరామ్ * పాటల సాహిత్యం: ఘంటాడి కృష్ణ, వరికుప్పల యాదగిరి, శశికళ, సారంగపాణి వినోద్ వర్మ, ప్రేమ్ కుమార్ * నేపథ్య గాయకులు: శ్రీపతి పండితారాధ్యుల శైలజ, బాలసుబ్రహ్మణ్యం, చరణ్, కె.ఎస్.చిత్ర, మనో, మనోజ్, సారంగపాణి, కృష్ణరాజ్, ఉన్నికృష్ణన్, సుజాత మోహన్ * ఛాయా గ్రహణం: విజయ్ సి కుమార్ * ఎడిటింగ్: ఎ.వెంకటేష్ * నిర్మాత: సానా భాగ్యలక్ష్మి * నిర్మాణ సంస్థ: సానా క్రియేషన్స్ * విడుదల:04:09:1998. == పాటలు == ఈ చిత్రానికి కృష్ణ - నీరజ్ సంగీతం అందించారు.<ref>{{Cite web|url=https://naasongs.com.co/prema-pallaki-1998-songs.html|title=Prema Pallaki Songs|last=SenSongs|date=2019-05-29|website=NaaSongs.Com.Co|url-status=live|access-date=2021-04-30}}</ref> [[ఘంటాడి కృష్ణ]], [[వరికుప్పల యాదగిరి]], శశికళ, [[సారంగపాణి]], వినోద్ వర్మ, ప్రేమ్ కుమార్ పాటలు రాశారు. వీరందరికి ఇదే తొలి సినిమా. [[ఎస్.పి. బాలసుబ్రహ్మణ్యం]], [[కె.ఎస్. చిత్ర]], [[మనో]], [[ఎస్.పి. శైలజ]], [[ఉన్నికృష్ణన్]], [[సుజాత మోహన్]], కృష్ణరాజ్, సారంగపాణి, [[ఎస్. పి. చరణ్]], మనోజ్ మొదలైన వారు పాటలు పాడారు.<ref>{{Cite web|url=https://moviegq.com/movie/prema-pallaki-7047/songs|title=Prema Pallaki 1998 Telugu Movie Songs|website=MovieGQ|url-status=live|access-date=2021-04-30}}{{Dead link|date=ఆగస్టు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> # జాంతెరికి జానకు # కన్ఆపిల్ల పొంగులు # కొండ కోన తిరిగేటి # నువ్వు ఉంటే చాలు # పంచమ స్వరగతిలో # వసంతమాసం == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:1998 తెలుగు సినిమాలు]] [[వర్గం:తెలుగు కుటుంబకథా సినిమాలు]] [[వర్గం:తెలుగు ప్రేమకథా సినిమాలు]] [[వర్గం:సురేష్ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:రోజా నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:తనికెళ్ళ భరణి సినిమాలు]] [[వర్గం:ఎం.ఎస్.నారాయణ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:ఎ.వి.ఎస్. నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:ఆలీ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:బాబు మోహన్ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:సుధ నటించిన సినిమాలు]] 5zu3jf65845fh6usy462rw7uerglwm0 0 13673 4942748 4829868 2026-08-23T18:29:41Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4942748 wikitext text/x-wiki {{సినిమా| name = ప్రియమైన శ్రీవారు| director = [[బోయిన సుబ్బారావు]]| year = 1997| language = తెలుగు| production_company = [[మాతృశ్రీ క్రియేషన్స్]]| starring = [[సుమన్ (నటుడు)|సుమన్]],<br>[[ఆమని]],<br>[[రవళి]]| |image=ప్రియమైన శ్రీవారు.jpg}} '''ప్రియమైన శ్రీవారు''' 1997 జూలై 24న విడుదలైన తెలుగు సినిమా. మాతృశ్రీ క్రియేషన్స్ పతాకం కింద గునుపాటి అంజి రెడ్డి, ఎం.వి.ఆర్. ప్రసాద్ రెడ్డి లు నిర్మించిన ఈ సినిమాకు బోయిన సుబ్బారావు దర్శకత్వం వహించాడు. సుమన్, రవళి, ఆమని, సంఘవి ప్రధాన తారాగణంగా నటించిన ఈ సినిమాకు వందేమాతరం శ్రీనివాస్ సంగీతాన్నందించాడు.<ref>{{Cite web|title=Priyamaina Srivaru (1997)|url=https://indiancine.ma/APPU|access-date=2023-07-29|website=Indiancine.ma}}</ref> == తారాగణం == * [[సుమన్ (నటుడు)|సుమన్]], * [[రవళి]], * [[ఆమని]], * [[సంఘవి]], * [[జయంతి (నటి)|జయంతి]], * [[రమాప్రభ]], * [[వై. విజయ]], * కృష్ణవేణి, * అరుణశ్రీ, * శోభ, * స్వాతి, * పద్మ, * కల్పన, * [[ఎ. వి. ఎస్|ఎ.వి.యస్]], * [[శివాజీ రాజా|శివాజీరాజా]], * [[చలపతిరావు తమ్మారెడ్డి|చలపతి రావు]], * [[రంగనాథ్]], * [[గోకిన రామారావు]], * [[సుబ్బరాయ శర్మ]], * [[గుండు హనుమంతరావు]], * శ్రీనివాస వర్మ, * [[రాళ్ళపల్లి (నటుడు)|రాళ్లపల్లి]], * [[కె.జె.సారథి|కె.జె. సారధి]], * [[అనంత్]], * [[గౌతంరాజు (నటుడు)|గౌతంరాజు]], * [[దువ్వాసి మోహన్]], * [[పుణ్యమూర్తుల చిట్టిబాబు|చిట్టిబాబు]], * [[జెన్నీ]], * [[ధర్మవరపు సుబ్రహ్మణ్యం]], * [[తిరుపతి ప్రకాష్]], * బోస్, * తిలక్, * [[నర్సింగ్ యాదవ్]], * [[పృథ్వీరాజ్ (సినీ నటుడు)|పృథ్వీరాజ్]], * సత్తిబాబు, * డాక్టర్ ధర్మవరం సత్యనారాయణ == సాంకేతిక వర్గం == * దర్శకుడు: బోయిన సుబ్బారావు * నిర్మాత: గునుపాటి అంజి రెడ్డి, ఎం.వి.ఆర్. ప్రసాద్ రెడ్డి; * స్వరకర్త: వందేమాతరం శ్రీనివాస్ * గీత రచయితలు: సామవేదం షణ్ముఖ శర్మ, వేటూరి సుందరరామమూర్తి,భువనచంద్ర * నేపథ్య గాయకులు: మంగళంపల్లి బాల మురళీకృష్ణ, శ్రీపతి పండితారాధ్యుల బాలసుబ్రహ్మణ్యం, కె.ఎస్.చిత్ర, స్వర్ణలత * సహ నిర్మాత: ఎన్.సాంబశివరావు * ఆర్ట్ డైరెక్టర్: కొండపనేని మురళీధర్ * నిర్మాణ సంస్థ: మాతృశ్రీ క్రియేషన్స్ * విడుదల: 24:07:1997. == పాటలు<ref>{{Cite web|title=Priyamaina Srivaru 1997 Telugu Movie Songs, Priyamaina Srivaru Music Director Lyrics Videos Singers & Lyricists|url=https://moviegq.com/movie/priyamaina-srivaru-7215/songs|access-date=2023-07-29|website=MovieGQ|language=en|archive-date=2023-07-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20230729114323/https://moviegq.com/movie/priyamaina-srivaru-7215/songs|url-status=dead}}</ref> == # సుప్రబాతాన విరిసిన సుమరాణి, సంగీతం: వందేమాతరం శ్రీనివాస్, సాహిత్యం: సామవేదం షణ్ముఖ శర్మ, గానం: S.P. బాలసుబ్రహ్మణ్యం , కె.ఎస్ . చిత్ర # భంగు భంగద, సంగీతం: వందేమాతరం శ్రీనివాస్, సాహిత్యం: [[భువనచంద్ర|భువన చంద్ర]], గానం: S.P. బాలసుబ్రహ్మణ్యం , కె.ఎస్ . చిత్ర # మావయ్యో మావయ్యో, సంగీతం: వందేమాతరం శ్రీనివాస్, సాహిత్యం: భువన చంద్ర, గానం: S.P. బాలసుబ్రహ్మణ్యం, స్వర్ణలత జూనియర్. # ఇద్దరి ప్రియురాళ్ల, సంగీతం: వందేమాతరం శ్రీనివాస్, సాహిత్యం: భువన చంద్ర, గానం: S.P. బాలసుబ్రహ్మణ్యం , కె.ఎస్ . చిత్ర, స్వర్ణలత జూనియర్. # ఓ ఓ ఒంటరి చిలకమ్మ, సంగీతం: వందేమాతరం శ్రీనివాస్, సాహిత్యం: వేటూరి సుందరరామ మూర్తి, గానం: S.P. బాలసుబ్రహ్మణ్యం , కె.ఎస్ . చిత్ర # జాతకాలు కలిసే వేళ, సంగీతం: వందేమాతరం శ్రీనివాస్, సాహిత్యం: వేటూరి సుందరరామ మూర్తి, గానం: ఎం. బాలమురళీకృష్ణ == మూలాలు == {{మూలాల జాబితా}} == బాహ్య లంకెలు == * {{IMDb title|id=tt0490200}} [[వర్గం:రమాప్రభ నటించిన సినిమాలు]] hqm0jxvwcqo399y1si33elxrcvl99xg 0 15367 4942616 4897624 2026-08-23T13:46:19Z CommonsDelinker 608 Yodha_kavita_samputi.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942616 wikitext text/x-wiki '''సోమారంపేట, ''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[కామారెడ్డి జిల్లా]], [[మాచారెడ్డి మండలం|మాచారెడ్డి]] మండలంలోని గ్రామం.<ref>{{Cite web |url=http://www.ourtelugunadu.com/wp-content/uploads/2018/02/230.Kamareddy.-Final.pdf |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2018-08-10 |website= |archive-date=2019-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191022105843/http://www.ourtelugunadu.com/wp-content/uploads/2018/02/230.Kamareddy.-Final.pdf |url-status=dead }}</ref>{{Infobox Settlement| ‎|name = సోమారంపేట |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[కామారెడ్డి జిల్లా|కామారెడ్డి]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[మాచారెడ్డి]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 5046 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 2517 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 2529 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 1132 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2011 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 18.415289 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 78.535335 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = |area_code = |blank_name = ఎస్.టి.డి కోడ్ |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన మాచారెడ్డి నుండి 15 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[కామారెడ్డి]] నుండి 35 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత [[నిజామాబాదు జిల్లా]] లోని ఇదే మండలంలో ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=కామారెడ్డి జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Kamareddy.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211220081915/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Kamareddy.pdf|archive-date=2021-12-20|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గ్రామ జనాభా== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 1132 ఇళ్లతో, 5046 జనాభాతో 2361 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 2517, ఆడవారి సంఖ్య 2529. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 339 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 3112. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 571281<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>.పిన్ కోడ్: 503144. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు ఏడు, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.సమీప బాలబడి [[మాచారెడ్డి|మాచారెడ్డిలో]] ఉంది.సమీప జూనియర్ కళాశాల మాచారెడ్డిలోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు కామారెడ్డిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల హైదరాబాదులోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు నిజామాబాద్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల కామారెడ్డిలోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు నిజామాబాద్లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === సోమారంపేట్లో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలో3 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు ముగ్గురు ఉన్నారు. ఒక మందుల దుకాణం ఉంది. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == సోమారంపేట్లో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులుప్రైవేటు బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 18 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == సోమారంపేట్లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * అడవి: 940 హెక్టార్లు * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 552 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 358 హెక్టార్లు * సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 35 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 110 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 365 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 359 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 150 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == సోమారంపేట్లో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * బావులు/బోరు బావులు: 115 హెక్టార్లు* చెరువులు: 35 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == సోమారంపేట్లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]] === పారిశ్రామిక ఉత్పత్తులు === బీడీలు === ప్రముఖ వ్యక్తులు === {{Infobox artist|image= }} నాటి ఉద్యమంలో సబ్బండ వర్గాలను కదిలించి ఉత్సాహాన్ని నింపి ఊళ్లను ఉద్యమ కేంద్రాలుగా చేయడంలో ఈ ప్రాంత మేధావులు, సాహితీవేత్తలు, కళాకారులు ముఖ్య పాత్ర వహించినారు. నేడు రాష్ట్రం అవతరించిన తర్వాత కూడా ఇక్కడి జరిగిన అభివృద్ధి, సంక్షేమాన్ని చేరవేయడంలో బాధ్యతనెరిగిన '''యువకవి [[[https://w.wiki/S2tJ కళ్లెం నవీన్ రెడ్డి]]] ''', [[కామారెడ్డి జిల్లా]] '''సోమారంపేట'''కు చెందిన రైతుబిడ్డ. వివిధ పత్రికల ద్వారా, సామాజిక మాధ్యమాల ద్వారా తొలి ముఖ్యమంత్రి [[కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖరరావు]] గారి పాలనను తెలియజేస్తున్న సంగతి మనలో చాలా మందికి తెలుసు. తొలి పుస్తకంగా [[కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖరరావు]] వ్యక్తిత్వాన్ని కవిత్వం ద్వారా తెలియజేసే ''' [[యోధ కవితాసంపుటి|యోధ కవితా సంపుటి]] ''' ని తీసుకువచ్చారు. ఈ పుస్తకం లోని ప్రతి కవితలోనూ తెలంగాణ తపన కనిపిస్తుంది. [[కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖరరావు]] పై అభిమానం కనిపిస్తుంది. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లంకెలు == {{మాచారెడ్డి మండలంలోని గ్రామాలు}} h2o6vifxoimf4aby2q00u6h2fe6gfak 0 17121 4942828 2893766 2026-08-24T04:17:41Z యర్రా రామారావు 28161 అయోమయనివృత్తిలో చేరని గ్రామాలు గుర్తించి చేర్చాను 4942828 wikitext text/x-wiki '''బాలకృష్ణాపురం''' పేరుతో చాలా వ్యాసాలు ఉన్నాయి. ఆ వ్యాసాల జాబితా: * [[బాలకృష్ణాపురం (పాలసముద్రం)]] - చిత్తూరు జిల్లాలోని పాలసముద్రం మండలానికి చెందిన గ్రామం * [[బాలకృష్ణాపురం (సీతానగరం)]] - విజయనగరం జిల్లాలోని సీతానగరం మండలానికి చెందిన గ్రామం * [[బాలకృష్ణరాజపురం]]- విజయనగరం జిల్లా, శృంగవరపుకోట మండలానికి చెందిన గ్రామం. * [[బాలకృష్ణాపురం (ఇచ్ఛాపురం మండలం)]]- శ్రీకాకుళం జిల్లా, ఇచ్ఛాపురం మండలం లోని గ్రామం {{అయోమయ నివృత్తి}} 65k9enxgr228ja1dw19tvcp9nnsr7b5 0 25151 4942540 4754918 2026-08-23T13:42:21Z CommonsDelinker 608 Dr_Ghanta_Gopal_Reddy3.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942540 wikitext text/x-wiki '''గడ్డిపల్లి,''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[సూర్యాపేట జిల్లా]], [[గరిడేపల్లి మండలం|గరిడేపల్లి]] మండలంలోని గ్రామం.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వు సంఖ్య GO Ms No 246  Revenue (DA-CMRF) Department, Dated: 11-10-2016</ref> {{Infobox Settlement| ‎|name = గడ్డిపల్లె |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవిన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = తెలంగాణ పటంలో గ్రామ స్థానం |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[సూర్యాపేట జిల్లా|సూర్యాపేట]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[గరిడేపల్లి]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 4005 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 2041 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 1964 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 1061 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్యు |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్యు |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.969759 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 79.714708 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = |area_code = |blank_name = ఎస్.టి.డి కోడ్ |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన గరిడేపల్లి నుండి 10 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[సూర్యాపేట]] నుండి 20 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. == జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణలో == 2016 అక్టోబరు 11న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత [[నల్గొండ జిల్లా]]<nowiki/>లోని ఇదే మండలంలో ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=సూర్యాపేట జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Suryapet.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227080545/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Suryapet.pdf|archive-date=2021-12-27|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గ్రామ జనాభా== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 1061 ఇళ్లతో, 4005 జనాభాతో 1148 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 2041, ఆడవారి సంఖ్య 1964. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 775 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 119. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 577542<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>.పిన్ కోడ్: 508201. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు నాలుగు, ప్రైవేటు ప్రాథమిక పాఠశాలలు రెండు, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి , ప్రైవేటు ప్రాథమికోన్నత పాఠశాలలు రెండు, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.సమీప బాలబడి [[పొనుగోడు|పొనుగోడులో]] ఉంది.సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల నేరేడుచర్లలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల సూర్యాపేటలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నార్కట్ పల్లిలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు సూర్యాపేటలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం సూర్యాపేటలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[నల్గొండ]] లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === గడ్డిపల్లిలో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు.సంచార వైద్య శాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలో5 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు ఐదుగురు ఉన్నారు. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. కుళాయిల ద్వారా శుద్ధి చేయని నీరు కూడా సరఫరా అవుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. కాలువ/వాగు/నది ద్వారా, చెరువు ద్వారా కూడా గ్రామానికి తాగునీరు లభిస్తుంది. == పారిశుధ్యం == గ్రామంలో భూగర్భ మురుగునీటి వ్యవస్థ ఉంది. మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == గడ్డిపల్లిలో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైనవి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో వాణిజ్య బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం ఉన్నాయి. గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఆశా కార్యకర్త గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రంథాలయం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 8 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 8 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == గడ్డిపల్లిలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 266 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 146 హెక్టార్లు * శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 29 హెక్టార్లు * తోటలు మొదలైనవి సాగవుతున్న భూమి: 53 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 44 హెక్టార్లు * సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 24 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 491 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 93 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 381 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 226 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == గడ్డిపల్లిలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * కాలువలు: 56 హెక్టార్లు* బావులు/బోరు బావులు: 86 హెక్టార్లు* చెరువులు: 84 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == గడ్డిపల్లిలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]], [[మామిడి]] == గ్రామ ప్రముఖులు == {{Infobox artist|image=}} * కీ శే డాక్టర్ ఘంటా గోపాల్ రెడ్డి - విగ్రహ ఆవిష్కరణ 2022 ఏప్రిల్ 14న జరిగింది.<ref>{{Citation|last=yedavalli sudarshan reddy|title=కీ శే డాక్టర్ ఘంటా గోపాల్ రెడ్డివిగ్రహఆవిష్కరణ# 14 April 2022#శాస్త్రవేత్త|url=https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/21/dr-ganta-gopal-reddy}}</ref> * '''కీ శే డాక్టర్ ఘంటా గోపాల్ రెడ్డి గారి తెలుగు wikipedia link''' : https://w.wiki/F8y$ ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==వెలుపలి లంకెలు== {{గరిడేపల్లి మండలంలోని గ్రామాలు}} 9hhgopvnnwg2426vj5t3ohyse3a6cca 0 25501 4942577 4629165 2026-08-23T13:44:26Z CommonsDelinker 608 Sri_Sitarama_Alayam_Fathepuram.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942577 wikitext text/x-wiki '''ఫతేపురం,''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[సూర్యాపేట జిల్లా]], [[నేరేడుచర్ల మండలం|నేరేడుచర్ల]] మండలంలోని గ్రామం.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వు సంఖ్య GO Ms No 246  Revenue (DA-CMRF) Department, Dated: 11-10-2016</ref> {{Infobox Settlement| ‎|name = ఫతేపురం |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవిన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = తెలంగాణ పటంలో గ్రామ స్థానం |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[సూర్యాపేట జిల్లా|సూర్యాపేట]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[నేరేడుచర్ల]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 1858 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 918 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 940 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 538 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్యు |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్యు |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.938939 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 79.682037 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = |area_code = |blank_name = ఎస్.టి.డి కోడ్ |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన నేరేడుచర్ల నుండి 6 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[మిర్యాలగూడ]] నుండి 22 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. == జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణలో == 2016 అక్టోబరు 11న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత [[నల్గొండ జిల్లా]]<nowiki/>లోని ఇదే మండలంలో ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=సూర్యాపేట జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Suryapet.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227080545/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Suryapet.pdf|archive-date=2021-12-27|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గ్రామ జనాభా== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 538 ఇళ్లతో, 1858 జనాభాతో 885 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 918, ఆడవారి సంఖ్య 940. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 747 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 577520<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>.పిన్ కోడ్: 508218. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు రెండు ఉన్నాయి.బాలబడి, ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల, మాధ్యమిక పాఠశాల‌లు [[నేరేడుచర్ల|నేరేడుచర్లలో]] ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల నేరేడుచర్లలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల మిర్యాలగూడలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నార్కట్ పల్లిలోను, పాలీటెక్నిక్‌ నల్గొండలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల మిర్యాలగూడలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం మిర్యాలగూడలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[నల్గొండ]] లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === ఫతేపురంలో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, సంచార వైద్య శాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలో2 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు ఇద్దరు ఉన్నారు. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం ఉంది. పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ.లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. ఆశా కార్యకర్త, ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. గ్రంథాలయం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 8 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 8 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == ఫతేపురంలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 70 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 106 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 74 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 633 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 44 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 663 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == ఫతేపురంలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * కాలువలు: 137 హెక్టార్లు* బావులు/బోరు బావులు: 280 హెక్టార్లు* వాటర్‌షెడ్ కింద: 246 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == ఫతేపురంలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]] == దేవాలయాలు == * '''శ్రీ సీతారామాంజనేయ దేవస్థానం : గ్రామంలో''' 27-02-2009 న దాతల సహకారంతో విగ్రహ ప్రతిష్టాపన జరిగింది.<ref>{{Citation|title=శ్రీ సీతారామాంజనేయ దేవాలయం_ఫతేపురం|url=https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/23/%E0%B0%AB%E0%B0%A4%E0%B1%87%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B0%E0%B0%82}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==వెలుపలి లంకెలు== {{నేరేడుచర్ల మండలంలోని గ్రామాలు}} lnhxp3vtn9qrdvprtr5dvlggd485vrz 0 25503 4942582 4935803 2026-08-23T13:44:40Z CommonsDelinker 608 పెంచికల్_దిన్నె_గ్రామ_ప్రముఖులు.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942582 wikitext text/x-wiki '''పెంచికలదిన్నె''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[సూర్యాపేట జిల్లా]], [[నేరేడుచర్ల మండలం|నేరేడుచర్ల]] మండలంలోని గ్రామం.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వు సంఖ్య GO Ms No 246  Revenue (DA-CMRF) Department, Dated: 11-10-2016</ref> {{Infobox Settlement| ‎|name = పెంచికలదిన్నె |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవిన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = తెలంగాణ పటంలో గ్రామ స్థానం |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[సూర్యాపేట జిల్లా|సూర్యాపేట]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[నేరేడుచర్ల]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 2905 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 1449 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 1456 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 795 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్యు |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్యు |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.9098848 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 79.6726632 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = 508218 |area_code = |blank_name = ఎస్.టి.డి కోడ్ |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన నేరేడుచర్ల నుండి 5 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[మిర్యాలగూడ]] నుండి 20 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది.ఈ గ్రామం చాలా చరిత్ర కలది. ఈ గ్రామం నుండి ప్రజలు అధిక సంఖ్యలో నిజాం పాలనకు వ్యతిరేకంగా కమ్యూనిస్టు ఉద్యమంలో పాల్గొన్నారు. == జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణలో == 2016 అక్టోబరు 11న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత [[నల్గొండ జిల్లా]]<nowiki/>లోని ఇదే మండలంలో ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=సూర్యాపేట జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Suryapet.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227080545/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Suryapet.pdf|archive-date=2021-12-27|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గ్రామ జనాభా== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 796 ఇళ్లతో, 2905 జనాభాతో 725 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 1449, ఆడవారి సంఖ్య 1456. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 967 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 3. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 577522<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>.పిన్ కోడ్: 508218. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి , ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.సమీప బాలబడి [[నేరేడుచర్ల|నేరేడుచర్లలో]] ఉంది.సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల నేరేడుచర్లలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల మిర్యాలగూడలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నార్కట్ పల్లిలోను, పాలీటెక్నిక్‌ నల్గొండలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల మిర్యాలగూడలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం మిర్యాలగూడలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[నల్గొండ]] లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === పెంచికలదిన్నెలో ఉన్న ఒకప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రంలో ఒక డాక్టరు, ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు.ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, సంచార వైద్య శాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలో3 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు ముగ్గురు ఉన్నారు. ఇక్కడ నుండి == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. చెరువు ద్వారా గ్రామానికి తాగునీరు లభిస్తుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == పెంచికలదిన్నెలో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం ఉన్నాయి. గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ.లోపు దూరంలో ఉంది. ఆశా కార్యకర్త, ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. గ్రంథాలయం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 8 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 8 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == పెంచికలదిన్నెలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 22 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 80 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 8 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 67 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 545 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 67 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 545 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == పెంచికలదిన్నెలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.ఈ గ్రామానికి ప్రధాన సాగునీటి వనరు [[నాగార్జున సాగర్]] ఎడమ కాలువ. * కాలువలు: 482 హెక్టార్లు* చెరువులు: 63 హెక్టార్లు ==వ్యవసాయం== ఈ గ్రామంలో మెజారిటీ ప్రజలు [[వ్యవసాయం]] మీద ఆధారపడి ఉన్నారు. ఇక్కడ వరి ప్రధాన పంట.ఇతర పంటలు [[కందులు]], [[మినుములు]], [[పెసర]]. == గ్రామ ప్రముఖులు == * కీ.శే.అరిబండి ఓంకారం: [[కమ్యూనిస్టు ఉద్యమం|కమ్యూనిస్టు ఉద్యమంలో]] పాల్గొన్నవారిలో ముఖ్యులు * కీ.శే. [[ అరిబండి లక్ష్మీనారాయణ]]: [[మిర్యాలగూడ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం|మిర్యాలగూడ శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి రెండు సార్లు ఎమ్, ఎల్, ఏ. గా ఎన్నిక అయ్యారు. * [[కొంజేటి నారాయణ]] - [[కొంజేటి సత్యవతి]] దంపతులు: [[తెలంగాణ సాయుధ పోరాటం|తెలంగాణ సాయుధ పోరాట నాయకులు]].<ref name="రంగక్క అంటే పెత్తందారులకు హడల్‌">{{cite news |last1=ఆంధ్రజ్యోతి |first1=నవ్య |title=రంగక్క అంటే పెత్తందారులకు హడల్‌ |url=https://www.andhrajyothy.com/telugunews/rangakka-means-huddle-to-the-owners-mrgs-navya-19210929113537 |accessdate=30 September 2021 |work=andhrajyothy |publisher=కె. వెంకటేశ్‌ |date=30 September 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210930100311/https://www.andhrajyothy.com/telugunews/rangakka-means-huddle-to-the-owners-mrgs-navya-19210929113537 |archivedate=30 September 2021 |language=te}}</ref> *[[అరిబండి వేణుప్రసాద్]] - 1991 బ్యాచ్‌కు చెందిన ఐఏఎస్‌ అధికారి(పంజాబ్‌ క్యాడర్‌). *BLR [[బత్తుల_లక్ష్మారెడ్డి|బత్తుల లక్ష్మారెడ్డి]] -గారు మిర్యాలగూడ present MLA ఈ గ్రామము లోనే విద్యాభ్యాసం చేసారు. == Z.P.H.S. పెంచికలదిన్నె == [[File:Z.P..H.S.PENCHIKALDINNE-1968-69 H.S.C BATCH-EMPLOYERS IN GOVT.jpg|thumb|Z.P..H.S.PENCHIKALDINNE-1968-69 H.S.C BATCH-EMPLOYERS IN GOVT.]] [[File:Z.P.H.S Penchikaldinne 2026.jpg|thumb|Z.P.H.S Penchikaldinne 2026]] [[File:Z.P.H.S. PENCHIKALDINNE-1968-69 H.S.C BATCH.jpg|thumb|Z.P.H.S. PENCHIKALDINNE-1968-69 H.S.C BATCH]] [[File:Z.P.H.S. PENCHIKALDINNE-1968-69 H.S.C BATCH.ogg|thumb|Z.P.H.S. PENCHIKALDINNE-1968-69 H.S.C BATCH]] '''1969-70 Batch - H.S.C విద్యార్థులు వారి పేర్లు - గవర్నమెంట్ ఉద్యోగాలు వివరాలు.''' <big></big> '''1'''.N.Laxmi Narsaiah(Late) #[[సోమవరం (నేరేడుచర్ల మండలం)|సోమవరం]] - Government Pleader (GP) '''2'''.Yedavalli Sudarshan Reddy - #[[ఫతేపురం]] Retd. Dy. Manager - Hiandustana Cables Ltd '''3'''.S.Rama Rao#[[పెంచికలదిన్నె]] - Retd.Engineer - HMDA '''4'''.Nagulapati Umakar Rao#[[కల్లూరు (నేరేడుచర్ల)|కల్లూరు]] - Retd.Asst. Manager(Civil Supplies) '''5'''.Voruganti Satyanarayana#[[పెంచికలదిన్నె]] - Retd. ASI(Comn), State Police Dept '''6'''.K.Venkatappa Rao(Late)#[[మేడారం (నేరేడుచర్ల)|మేడారం]] - Teacher '''7'''.Konijeti.Krishna Rao(Late)#[[పెంచికలదిన్నె]] - Teacher '''8'''.Aribandi Krishna Rao#[[పెంచికలదిన్నె]] - Retd.Teacher '''9'''.Aribandi Prasad Rao#[[పెంచికలదిన్నె]] - Retd. Teacher '''Z.P.H.S పెంచికల్ దిన్నె''', ఈ school చుట్టు పక్కల దాదాపు 20 kms పరిధిలో ఒక్క High School కూడా లేదు. కావున ఈ School కు నేరేడుచర్ల , ఫతేపురం ,Vaikuntapuram,మేడారం , కల్లూరు, దాచారం, సోమవరం గ్రామాలనుండి విద్యార్థులు, 6th class to HSC చదువుకొనుటకు వచ్చేవారు. ఈ school లో చదువుకొనుటకు 10 to 12 km వరకు నడచి వచ్చి చదువుకునేవారు. ఈ school లో చదువుకున్న విధ్యార్థులు ఉన్నత విద్యలు అభ్యసించి govt. ఉద్యోగాలలో మంచి పేరు ప్రఖ్యాతులు తెచ్చుకొని ఈ స్కూల్ పేరు నిలబెట్టారు ప్రభుత్వంలో చేరి వివిధ హోదాలలో సేవలు అందించినారు. ఈ School లో '''1968-69 Batch''' అందరూ '''తెలంగాణ agitation batch''' అని పిలుస్తారు ఈ బ్యాచ్ గురించి కొన్ని విశేశాలు తెలుసుకొందాము. 1970 year తర్వాత HSC అనే Course ఆపేశారు. 1969 year బ్యాచ్ 1st Batch of S.S.C. & last Batch of H.S.C. 1969 year ఈ బ్యాచ్ వాళ్లు H.S.C&S.S.C వాళ్లు తెలంగాణ ఉద్యమం వలన 6 నెలల విద్యాసంవత్సరము కోల్పోయిగారు. 1968-69 Batch విద్యార్థులు పలు ఉద్యమాలను Success చేసినారు. '''Penchikaldinne''' నుండి '''Nereducherla''' వరకు నడుచుకుంటూ వెళ్ళి ఉద్యమం చేసినారు . అందులో మొదటిది - '''"విశాఖ ఉక్కు - ఆంధ్రులహక్కు"''', రెండవది '''" తెలంగాణ ఉద్యమం "''' . '''"తెలంగాణ బంద్ "''' ఉద్యమంలో '''Nereducherla''' లో '''Busses & Trafic''' మొత్తం నడవకుండా చేసి అక్కడి నుండి '''Huzurnagar''' వరకు నడుచుకుంటూ వెళ్ళి తెలంగాణ బంద్ సంపూర్ణంగా విజయవంత చేసినారు. తెలంగాణ బంద్ సందర్భంగా బస్సులు ఆపకపోతే బస్సుల టైర్ నుండి గాలి తీయటము బస్సులు నడవకుండా చేయడం మరియు '''glasses damage''' చేసి ఉద్యమం '''విజయవంతం ''' చేసినారు. విద్యార్థులు అత్యంత పట్టుదలతో, దీక్షతో మన తెలంగాణ మనకు కావాలి అనే దృఢదీక్షతో ఉద్యమంలో పాల్గొన్నారు, పోలీసులు భగ్నం చేసేందుకు విధ్యార్ధుల వెంటబడి తరుముతుంటే పంటపొలాల వెంటబడి పరిగిగెత్తే వాళ్ళు పోలీసులు వెళ్ళగానే మళ్ళీ యధావిధిగా ఉద్యమాన్ని నడిపించారు. ఆ రోజులలో వార్తాపత్రికలు గ్రామాలకు చేరక పోయేవి, ఒక్క రేడియా వార్తలు మాత్రమే అందరు వినగలిగే నారు, ఉద్యమం విజయవంతం అయినట్లుగా రేడియోలో వినగానే ఉద్యమంలో పడిన బాధలు,కష్టాలును మరచిపోయి సంతోషంతో మన తెలంగాణ మనకు త్వరలో రాగలదని ఆశతో ఎదురు చూచేవారు. * Z.P.H.S. PENCHIKALDINNE PHOTOS& VIDEOS FOLDER LINK: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/110/z.p.h.s-penchikaldinne == మూలాలు == {{Reflist}} == వెలుపలి లంకెలు == {{నేరేడుచర్ల మండలంలోని గ్రామాలు}} 371ql7nh3pt8x46l25s0dk9du44qm4d 4942583 4942582 2026-08-23T13:44:43Z CommonsDelinker 608 Z.P.H.S._PENCHIKALDINNE-1968-69_H.S.C_BATCH.oggను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942583 wikitext text/x-wiki '''పెంచికలదిన్నె''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[సూర్యాపేట జిల్లా]], [[నేరేడుచర్ల మండలం|నేరేడుచర్ల]] మండలంలోని గ్రామం.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వు సంఖ్య GO Ms No 246  Revenue (DA-CMRF) Department, Dated: 11-10-2016</ref> {{Infobox Settlement| ‎|name = పెంచికలదిన్నె |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవిన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = తెలంగాణ పటంలో గ్రామ స్థానం |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[సూర్యాపేట జిల్లా|సూర్యాపేట]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[నేరేడుచర్ల]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 2905 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 1449 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 1456 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 795 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్యు |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్యు |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.9098848 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 79.6726632 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = 508218 |area_code = |blank_name = ఎస్.టి.డి కోడ్ |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన నేరేడుచర్ల నుండి 5 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[మిర్యాలగూడ]] నుండి 20 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది.ఈ గ్రామం చాలా చరిత్ర కలది. ఈ గ్రామం నుండి ప్రజలు అధిక సంఖ్యలో నిజాం పాలనకు వ్యతిరేకంగా కమ్యూనిస్టు ఉద్యమంలో పాల్గొన్నారు. == జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణలో == 2016 అక్టోబరు 11న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత [[నల్గొండ జిల్లా]]<nowiki/>లోని ఇదే మండలంలో ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=సూర్యాపేట జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Suryapet.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227080545/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Suryapet.pdf|archive-date=2021-12-27|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గ్రామ జనాభా== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 796 ఇళ్లతో, 2905 జనాభాతో 725 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 1449, ఆడవారి సంఖ్య 1456. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 967 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 3. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 577522<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>.పిన్ కోడ్: 508218. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి , ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.సమీప బాలబడి [[నేరేడుచర్ల|నేరేడుచర్లలో]] ఉంది.సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల నేరేడుచర్లలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల మిర్యాలగూడలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నార్కట్ పల్లిలోను, పాలీటెక్నిక్‌ నల్గొండలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల మిర్యాలగూడలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం మిర్యాలగూడలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[నల్గొండ]] లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === పెంచికలదిన్నెలో ఉన్న ఒకప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రంలో ఒక డాక్టరు, ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు.ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, సంచార వైద్య శాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలో3 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు ముగ్గురు ఉన్నారు. ఇక్కడ నుండి == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. చెరువు ద్వారా గ్రామానికి తాగునీరు లభిస్తుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == పెంచికలదిన్నెలో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం ఉన్నాయి. గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ.లోపు దూరంలో ఉంది. ఆశా కార్యకర్త, ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. గ్రంథాలయం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 8 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 8 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == పెంచికలదిన్నెలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 22 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 80 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 8 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 67 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 545 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 67 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 545 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == పెంచికలదిన్నెలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.ఈ గ్రామానికి ప్రధాన సాగునీటి వనరు [[నాగార్జున సాగర్]] ఎడమ కాలువ. * కాలువలు: 482 హెక్టార్లు* చెరువులు: 63 హెక్టార్లు ==వ్యవసాయం== ఈ గ్రామంలో మెజారిటీ ప్రజలు [[వ్యవసాయం]] మీద ఆధారపడి ఉన్నారు. ఇక్కడ వరి ప్రధాన పంట.ఇతర పంటలు [[కందులు]], [[మినుములు]], [[పెసర]]. == గ్రామ ప్రముఖులు == * కీ.శే.అరిబండి ఓంకారం: [[కమ్యూనిస్టు ఉద్యమం|కమ్యూనిస్టు ఉద్యమంలో]] పాల్గొన్నవారిలో ముఖ్యులు * కీ.శే. [[ అరిబండి లక్ష్మీనారాయణ]]: [[మిర్యాలగూడ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం|మిర్యాలగూడ శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి రెండు సార్లు ఎమ్, ఎల్, ఏ. గా ఎన్నిక అయ్యారు. * [[కొంజేటి నారాయణ]] - [[కొంజేటి సత్యవతి]] దంపతులు: [[తెలంగాణ సాయుధ పోరాటం|తెలంగాణ సాయుధ పోరాట నాయకులు]].<ref name="రంగక్క అంటే పెత్తందారులకు హడల్‌">{{cite news |last1=ఆంధ్రజ్యోతి |first1=నవ్య |title=రంగక్క అంటే పెత్తందారులకు హడల్‌ |url=https://www.andhrajyothy.com/telugunews/rangakka-means-huddle-to-the-owners-mrgs-navya-19210929113537 |accessdate=30 September 2021 |work=andhrajyothy |publisher=కె. వెంకటేశ్‌ |date=30 September 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210930100311/https://www.andhrajyothy.com/telugunews/rangakka-means-huddle-to-the-owners-mrgs-navya-19210929113537 |archivedate=30 September 2021 |language=te}}</ref> *[[అరిబండి వేణుప్రసాద్]] - 1991 బ్యాచ్‌కు చెందిన ఐఏఎస్‌ అధికారి(పంజాబ్‌ క్యాడర్‌). *BLR [[బత్తుల_లక్ష్మారెడ్డి|బత్తుల లక్ష్మారెడ్డి]] -గారు మిర్యాలగూడ present MLA ఈ గ్రామము లోనే విద్యాభ్యాసం చేసారు. == Z.P.H.S. పెంచికలదిన్నె == [[File:Z.P..H.S.PENCHIKALDINNE-1968-69 H.S.C BATCH-EMPLOYERS IN GOVT.jpg|thumb|Z.P..H.S.PENCHIKALDINNE-1968-69 H.S.C BATCH-EMPLOYERS IN GOVT.]] [[File:Z.P.H.S Penchikaldinne 2026.jpg|thumb|Z.P.H.S Penchikaldinne 2026]] [[File:Z.P.H.S. PENCHIKALDINNE-1968-69 H.S.C BATCH.jpg|thumb|Z.P.H.S. PENCHIKALDINNE-1968-69 H.S.C BATCH]] '''1969-70 Batch - H.S.C విద్యార్థులు వారి పేర్లు - గవర్నమెంట్ ఉద్యోగాలు వివరాలు.''' <big></big> '''1'''.N.Laxmi Narsaiah(Late) #[[సోమవరం (నేరేడుచర్ల మండలం)|సోమవరం]] - Government Pleader (GP) '''2'''.Yedavalli Sudarshan Reddy - #[[ఫతేపురం]] Retd. Dy. Manager - Hiandustana Cables Ltd '''3'''.S.Rama Rao#[[పెంచికలదిన్నె]] - Retd.Engineer - HMDA '''4'''.Nagulapati Umakar Rao#[[కల్లూరు (నేరేడుచర్ల)|కల్లూరు]] - Retd.Asst. Manager(Civil Supplies) '''5'''.Voruganti Satyanarayana#[[పెంచికలదిన్నె]] - Retd. ASI(Comn), State Police Dept '''6'''.K.Venkatappa Rao(Late)#[[మేడారం (నేరేడుచర్ల)|మేడారం]] - Teacher '''7'''.Konijeti.Krishna Rao(Late)#[[పెంచికలదిన్నె]] - Teacher '''8'''.Aribandi Krishna Rao#[[పెంచికలదిన్నె]] - Retd.Teacher '''9'''.Aribandi Prasad Rao#[[పెంచికలదిన్నె]] - Retd. Teacher '''Z.P.H.S పెంచికల్ దిన్నె''', ఈ school చుట్టు పక్కల దాదాపు 20 kms పరిధిలో ఒక్క High School కూడా లేదు. కావున ఈ School కు నేరేడుచర్ల , ఫతేపురం ,Vaikuntapuram,మేడారం , కల్లూరు, దాచారం, సోమవరం గ్రామాలనుండి విద్యార్థులు, 6th class to HSC చదువుకొనుటకు వచ్చేవారు. ఈ school లో చదువుకొనుటకు 10 to 12 km వరకు నడచి వచ్చి చదువుకునేవారు. ఈ school లో చదువుకున్న విధ్యార్థులు ఉన్నత విద్యలు అభ్యసించి govt. ఉద్యోగాలలో మంచి పేరు ప్రఖ్యాతులు తెచ్చుకొని ఈ స్కూల్ పేరు నిలబెట్టారు ప్రభుత్వంలో చేరి వివిధ హోదాలలో సేవలు అందించినారు. ఈ School లో '''1968-69 Batch''' అందరూ '''తెలంగాణ agitation batch''' అని పిలుస్తారు ఈ బ్యాచ్ గురించి కొన్ని విశేశాలు తెలుసుకొందాము. 1970 year తర్వాత HSC అనే Course ఆపేశారు. 1969 year బ్యాచ్ 1st Batch of S.S.C. & last Batch of H.S.C. 1969 year ఈ బ్యాచ్ వాళ్లు H.S.C&S.S.C వాళ్లు తెలంగాణ ఉద్యమం వలన 6 నెలల విద్యాసంవత్సరము కోల్పోయిగారు. 1968-69 Batch విద్యార్థులు పలు ఉద్యమాలను Success చేసినారు. '''Penchikaldinne''' నుండి '''Nereducherla''' వరకు నడుచుకుంటూ వెళ్ళి ఉద్యమం చేసినారు . అందులో మొదటిది - '''"విశాఖ ఉక్కు - ఆంధ్రులహక్కు"''', రెండవది '''" తెలంగాణ ఉద్యమం "''' . '''"తెలంగాణ బంద్ "''' ఉద్యమంలో '''Nereducherla''' లో '''Busses & Trafic''' మొత్తం నడవకుండా చేసి అక్కడి నుండి '''Huzurnagar''' వరకు నడుచుకుంటూ వెళ్ళి తెలంగాణ బంద్ సంపూర్ణంగా విజయవంత చేసినారు. తెలంగాణ బంద్ సందర్భంగా బస్సులు ఆపకపోతే బస్సుల టైర్ నుండి గాలి తీయటము బస్సులు నడవకుండా చేయడం మరియు '''glasses damage''' చేసి ఉద్యమం '''విజయవంతం ''' చేసినారు. విద్యార్థులు అత్యంత పట్టుదలతో, దీక్షతో మన తెలంగాణ మనకు కావాలి అనే దృఢదీక్షతో ఉద్యమంలో పాల్గొన్నారు, పోలీసులు భగ్నం చేసేందుకు విధ్యార్ధుల వెంటబడి తరుముతుంటే పంటపొలాల వెంటబడి పరిగిగెత్తే వాళ్ళు పోలీసులు వెళ్ళగానే మళ్ళీ యధావిధిగా ఉద్యమాన్ని నడిపించారు. ఆ రోజులలో వార్తాపత్రికలు గ్రామాలకు చేరక పోయేవి, ఒక్క రేడియా వార్తలు మాత్రమే అందరు వినగలిగే నారు, ఉద్యమం విజయవంతం అయినట్లుగా రేడియోలో వినగానే ఉద్యమంలో పడిన బాధలు,కష్టాలును మరచిపోయి సంతోషంతో మన తెలంగాణ మనకు త్వరలో రాగలదని ఆశతో ఎదురు చూచేవారు. * Z.P.H.S. PENCHIKALDINNE PHOTOS& VIDEOS FOLDER LINK: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/110/z.p.h.s-penchikaldinne == మూలాలు == {{Reflist}} == వెలుపలి లంకెలు == {{నేరేడుచర్ల మండలంలోని గ్రామాలు}} gv6zrlxcyu3h3whxmnqzw0yxze29mmy 4942585 4942583 2026-08-23T13:44:49Z CommonsDelinker 608 Z.P.H.S._PENCHIKALDINNE-1968-69_H.S.C_BATCH.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942585 wikitext text/x-wiki '''పెంచికలదిన్నె''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[సూర్యాపేట జిల్లా]], [[నేరేడుచర్ల మండలం|నేరేడుచర్ల]] మండలంలోని గ్రామం.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వు సంఖ్య GO Ms No 246  Revenue (DA-CMRF) Department, Dated: 11-10-2016</ref> {{Infobox Settlement| ‎|name = పెంచికలదిన్నె |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవిన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = తెలంగాణ పటంలో గ్రామ స్థానం |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[సూర్యాపేట జిల్లా|సూర్యాపేట]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[నేరేడుచర్ల]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 2905 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 1449 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 1456 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 795 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్యు |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్యు |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.9098848 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 79.6726632 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = 508218 |area_code = |blank_name = ఎస్.టి.డి కోడ్ |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన నేరేడుచర్ల నుండి 5 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[మిర్యాలగూడ]] నుండి 20 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది.ఈ గ్రామం చాలా చరిత్ర కలది. ఈ గ్రామం నుండి ప్రజలు అధిక సంఖ్యలో నిజాం పాలనకు వ్యతిరేకంగా కమ్యూనిస్టు ఉద్యమంలో పాల్గొన్నారు. == జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణలో == 2016 అక్టోబరు 11న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత [[నల్గొండ జిల్లా]]<nowiki/>లోని ఇదే మండలంలో ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=సూర్యాపేట జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Suryapet.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227080545/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Suryapet.pdf|archive-date=2021-12-27|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గ్రామ జనాభా== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 796 ఇళ్లతో, 2905 జనాభాతో 725 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 1449, ఆడవారి సంఖ్య 1456. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 967 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 3. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 577522<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>.పిన్ కోడ్: 508218. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి , ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.సమీప బాలబడి [[నేరేడుచర్ల|నేరేడుచర్లలో]] ఉంది.సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల నేరేడుచర్లలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల మిర్యాలగూడలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నార్కట్ పల్లిలోను, పాలీటెక్నిక్‌ నల్గొండలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల మిర్యాలగూడలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం మిర్యాలగూడలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[నల్గొండ]] లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === పెంచికలదిన్నెలో ఉన్న ఒకప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రంలో ఒక డాక్టరు, ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు.ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, సంచార వైద్య శాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలో3 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు ముగ్గురు ఉన్నారు. ఇక్కడ నుండి == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. చెరువు ద్వారా గ్రామానికి తాగునీరు లభిస్తుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == పెంచికలదిన్నెలో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం ఉన్నాయి. గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ.లోపు దూరంలో ఉంది. ఆశా కార్యకర్త, ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. గ్రంథాలయం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 8 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 8 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == పెంచికలదిన్నెలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 22 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 80 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 8 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 67 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 545 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 67 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 545 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == పెంచికలదిన్నెలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.ఈ గ్రామానికి ప్రధాన సాగునీటి వనరు [[నాగార్జున సాగర్]] ఎడమ కాలువ. * కాలువలు: 482 హెక్టార్లు* చెరువులు: 63 హెక్టార్లు ==వ్యవసాయం== ఈ గ్రామంలో మెజారిటీ ప్రజలు [[వ్యవసాయం]] మీద ఆధారపడి ఉన్నారు. ఇక్కడ వరి ప్రధాన పంట.ఇతర పంటలు [[కందులు]], [[మినుములు]], [[పెసర]]. == గ్రామ ప్రముఖులు == * కీ.శే.అరిబండి ఓంకారం: [[కమ్యూనిస్టు ఉద్యమం|కమ్యూనిస్టు ఉద్యమంలో]] పాల్గొన్నవారిలో ముఖ్యులు * కీ.శే. [[ అరిబండి లక్ష్మీనారాయణ]]: [[మిర్యాలగూడ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం|మిర్యాలగూడ శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి రెండు సార్లు ఎమ్, ఎల్, ఏ. గా ఎన్నిక అయ్యారు. * [[కొంజేటి నారాయణ]] - [[కొంజేటి సత్యవతి]] దంపతులు: [[తెలంగాణ సాయుధ పోరాటం|తెలంగాణ సాయుధ పోరాట నాయకులు]].<ref name="రంగక్క అంటే పెత్తందారులకు హడల్‌">{{cite news |last1=ఆంధ్రజ్యోతి |first1=నవ్య |title=రంగక్క అంటే పెత్తందారులకు హడల్‌ |url=https://www.andhrajyothy.com/telugunews/rangakka-means-huddle-to-the-owners-mrgs-navya-19210929113537 |accessdate=30 September 2021 |work=andhrajyothy |publisher=కె. వెంకటేశ్‌ |date=30 September 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210930100311/https://www.andhrajyothy.com/telugunews/rangakka-means-huddle-to-the-owners-mrgs-navya-19210929113537 |archivedate=30 September 2021 |language=te}}</ref> *[[అరిబండి వేణుప్రసాద్]] - 1991 బ్యాచ్‌కు చెందిన ఐఏఎస్‌ అధికారి(పంజాబ్‌ క్యాడర్‌). *BLR [[బత్తుల_లక్ష్మారెడ్డి|బత్తుల లక్ష్మారెడ్డి]] -గారు మిర్యాలగూడ present MLA ఈ గ్రామము లోనే విద్యాభ్యాసం చేసారు. == Z.P.H.S. పెంచికలదిన్నె == [[File:Z.P..H.S.PENCHIKALDINNE-1968-69 H.S.C BATCH-EMPLOYERS IN GOVT.jpg|thumb|Z.P..H.S.PENCHIKALDINNE-1968-69 H.S.C BATCH-EMPLOYERS IN GOVT.]] [[File:Z.P.H.S Penchikaldinne 2026.jpg|thumb|Z.P.H.S Penchikaldinne 2026]] '''1969-70 Batch - H.S.C విద్యార్థులు వారి పేర్లు - గవర్నమెంట్ ఉద్యోగాలు వివరాలు.''' <big></big> '''1'''.N.Laxmi Narsaiah(Late) #[[సోమవరం (నేరేడుచర్ల మండలం)|సోమవరం]] - Government Pleader (GP) '''2'''.Yedavalli Sudarshan Reddy - #[[ఫతేపురం]] Retd. Dy. Manager - Hiandustana Cables Ltd '''3'''.S.Rama Rao#[[పెంచికలదిన్నె]] - Retd.Engineer - HMDA '''4'''.Nagulapati Umakar Rao#[[కల్లూరు (నేరేడుచర్ల)|కల్లూరు]] - Retd.Asst. Manager(Civil Supplies) '''5'''.Voruganti Satyanarayana#[[పెంచికలదిన్నె]] - Retd. ASI(Comn), State Police Dept '''6'''.K.Venkatappa Rao(Late)#[[మేడారం (నేరేడుచర్ల)|మేడారం]] - Teacher '''7'''.Konijeti.Krishna Rao(Late)#[[పెంచికలదిన్నె]] - Teacher '''8'''.Aribandi Krishna Rao#[[పెంచికలదిన్నె]] - Retd.Teacher '''9'''.Aribandi Prasad Rao#[[పెంచికలదిన్నె]] - Retd. Teacher '''Z.P.H.S పెంచికల్ దిన్నె''', ఈ school చుట్టు పక్కల దాదాపు 20 kms పరిధిలో ఒక్క High School కూడా లేదు. కావున ఈ School కు నేరేడుచర్ల , ఫతేపురం ,Vaikuntapuram,మేడారం , కల్లూరు, దాచారం, సోమవరం గ్రామాలనుండి విద్యార్థులు, 6th class to HSC చదువుకొనుటకు వచ్చేవారు. ఈ school లో చదువుకొనుటకు 10 to 12 km వరకు నడచి వచ్చి చదువుకునేవారు. ఈ school లో చదువుకున్న విధ్యార్థులు ఉన్నత విద్యలు అభ్యసించి govt. ఉద్యోగాలలో మంచి పేరు ప్రఖ్యాతులు తెచ్చుకొని ఈ స్కూల్ పేరు నిలబెట్టారు ప్రభుత్వంలో చేరి వివిధ హోదాలలో సేవలు అందించినారు. ఈ School లో '''1968-69 Batch''' అందరూ '''తెలంగాణ agitation batch''' అని పిలుస్తారు ఈ బ్యాచ్ గురించి కొన్ని విశేశాలు తెలుసుకొందాము. 1970 year తర్వాత HSC అనే Course ఆపేశారు. 1969 year బ్యాచ్ 1st Batch of S.S.C. & last Batch of H.S.C. 1969 year ఈ బ్యాచ్ వాళ్లు H.S.C&S.S.C వాళ్లు తెలంగాణ ఉద్యమం వలన 6 నెలల విద్యాసంవత్సరము కోల్పోయిగారు. 1968-69 Batch విద్యార్థులు పలు ఉద్యమాలను Success చేసినారు. '''Penchikaldinne''' నుండి '''Nereducherla''' వరకు నడుచుకుంటూ వెళ్ళి ఉద్యమం చేసినారు . అందులో మొదటిది - '''"విశాఖ ఉక్కు - ఆంధ్రులహక్కు"''', రెండవది '''" తెలంగాణ ఉద్యమం "''' . '''"తెలంగాణ బంద్ "''' ఉద్యమంలో '''Nereducherla''' లో '''Busses & Trafic''' మొత్తం నడవకుండా చేసి అక్కడి నుండి '''Huzurnagar''' వరకు నడుచుకుంటూ వెళ్ళి తెలంగాణ బంద్ సంపూర్ణంగా విజయవంత చేసినారు. తెలంగాణ బంద్ సందర్భంగా బస్సులు ఆపకపోతే బస్సుల టైర్ నుండి గాలి తీయటము బస్సులు నడవకుండా చేయడం మరియు '''glasses damage''' చేసి ఉద్యమం '''విజయవంతం ''' చేసినారు. విద్యార్థులు అత్యంత పట్టుదలతో, దీక్షతో మన తెలంగాణ మనకు కావాలి అనే దృఢదీక్షతో ఉద్యమంలో పాల్గొన్నారు, పోలీసులు భగ్నం చేసేందుకు విధ్యార్ధుల వెంటబడి తరుముతుంటే పంటపొలాల వెంటబడి పరిగిగెత్తే వాళ్ళు పోలీసులు వెళ్ళగానే మళ్ళీ యధావిధిగా ఉద్యమాన్ని నడిపించారు. ఆ రోజులలో వార్తాపత్రికలు గ్రామాలకు చేరక పోయేవి, ఒక్క రేడియా వార్తలు మాత్రమే అందరు వినగలిగే నారు, ఉద్యమం విజయవంతం అయినట్లుగా రేడియోలో వినగానే ఉద్యమంలో పడిన బాధలు,కష్టాలును మరచిపోయి సంతోషంతో మన తెలంగాణ మనకు త్వరలో రాగలదని ఆశతో ఎదురు చూచేవారు. * Z.P.H.S. PENCHIKALDINNE PHOTOS& VIDEOS FOLDER LINK: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/110/z.p.h.s-penchikaldinne == మూలాలు == {{Reflist}} == వెలుపలి లంకెలు == {{నేరేడుచర్ల మండలంలోని గ్రామాలు}} 9vudmya2vcrblkk96b5bvzh5xwt22v6 4942586 4942585 2026-08-23T13:44:53Z CommonsDelinker 608 Z.P.H.S_Penchikaldinne_2026.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942586 wikitext text/x-wiki '''పెంచికలదిన్నె''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[సూర్యాపేట జిల్లా]], [[నేరేడుచర్ల మండలం|నేరేడుచర్ల]] మండలంలోని గ్రామం.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వు సంఖ్య GO Ms No 246  Revenue (DA-CMRF) Department, Dated: 11-10-2016</ref> {{Infobox Settlement| ‎|name = పెంచికలదిన్నె |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవిన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = తెలంగాణ పటంలో గ్రామ స్థానం |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[సూర్యాపేట జిల్లా|సూర్యాపేట]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[నేరేడుచర్ల]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 2905 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 1449 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 1456 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 795 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్యు |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్యు |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.9098848 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 79.6726632 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = 508218 |area_code = |blank_name = ఎస్.టి.డి కోడ్ |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన నేరేడుచర్ల నుండి 5 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[మిర్యాలగూడ]] నుండి 20 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది.ఈ గ్రామం చాలా చరిత్ర కలది. ఈ గ్రామం నుండి ప్రజలు అధిక సంఖ్యలో నిజాం పాలనకు వ్యతిరేకంగా కమ్యూనిస్టు ఉద్యమంలో పాల్గొన్నారు. == జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణలో == 2016 అక్టోబరు 11న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత [[నల్గొండ జిల్లా]]<nowiki/>లోని ఇదే మండలంలో ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=సూర్యాపేట జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Suryapet.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227080545/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Suryapet.pdf|archive-date=2021-12-27|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గ్రామ జనాభా== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 796 ఇళ్లతో, 2905 జనాభాతో 725 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 1449, ఆడవారి సంఖ్య 1456. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 967 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 3. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 577522<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>.పిన్ కోడ్: 508218. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి , ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.సమీప బాలబడి [[నేరేడుచర్ల|నేరేడుచర్లలో]] ఉంది.సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల నేరేడుచర్లలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల మిర్యాలగూడలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నార్కట్ పల్లిలోను, పాలీటెక్నిక్‌ నల్గొండలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల మిర్యాలగూడలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం మిర్యాలగూడలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[నల్గొండ]] లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === పెంచికలదిన్నెలో ఉన్న ఒకప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రంలో ఒక డాక్టరు, ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు.ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, సంచార వైద్య శాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలో3 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు ముగ్గురు ఉన్నారు. ఇక్కడ నుండి == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. చెరువు ద్వారా గ్రామానికి తాగునీరు లభిస్తుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == పెంచికలదిన్నెలో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం ఉన్నాయి. గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ.లోపు దూరంలో ఉంది. ఆశా కార్యకర్త, ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. గ్రంథాలయం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 8 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 8 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == పెంచికలదిన్నెలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 22 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 80 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 8 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 67 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 545 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 67 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 545 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == పెంచికలదిన్నెలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.ఈ గ్రామానికి ప్రధాన సాగునీటి వనరు [[నాగార్జున సాగర్]] ఎడమ కాలువ. * కాలువలు: 482 హెక్టార్లు* చెరువులు: 63 హెక్టార్లు ==వ్యవసాయం== ఈ గ్రామంలో మెజారిటీ ప్రజలు [[వ్యవసాయం]] మీద ఆధారపడి ఉన్నారు. ఇక్కడ వరి ప్రధాన పంట.ఇతర పంటలు [[కందులు]], [[మినుములు]], [[పెసర]]. == గ్రామ ప్రముఖులు == * కీ.శే.అరిబండి ఓంకారం: [[కమ్యూనిస్టు ఉద్యమం|కమ్యూనిస్టు ఉద్యమంలో]] పాల్గొన్నవారిలో ముఖ్యులు * కీ.శే. [[ అరిబండి లక్ష్మీనారాయణ]]: [[మిర్యాలగూడ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం|మిర్యాలగూడ శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి రెండు సార్లు ఎమ్, ఎల్, ఏ. గా ఎన్నిక అయ్యారు. * [[కొంజేటి నారాయణ]] - [[కొంజేటి సత్యవతి]] దంపతులు: [[తెలంగాణ సాయుధ పోరాటం|తెలంగాణ సాయుధ పోరాట నాయకులు]].<ref name="రంగక్క అంటే పెత్తందారులకు హడల్‌">{{cite news |last1=ఆంధ్రజ్యోతి |first1=నవ్య |title=రంగక్క అంటే పెత్తందారులకు హడల్‌ |url=https://www.andhrajyothy.com/telugunews/rangakka-means-huddle-to-the-owners-mrgs-navya-19210929113537 |accessdate=30 September 2021 |work=andhrajyothy |publisher=కె. వెంకటేశ్‌ |date=30 September 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210930100311/https://www.andhrajyothy.com/telugunews/rangakka-means-huddle-to-the-owners-mrgs-navya-19210929113537 |archivedate=30 September 2021 |language=te}}</ref> *[[అరిబండి వేణుప్రసాద్]] - 1991 బ్యాచ్‌కు చెందిన ఐఏఎస్‌ అధికారి(పంజాబ్‌ క్యాడర్‌). *BLR [[బత్తుల_లక్ష్మారెడ్డి|బత్తుల లక్ష్మారెడ్డి]] -గారు మిర్యాలగూడ present MLA ఈ గ్రామము లోనే విద్యాభ్యాసం చేసారు. == Z.P.H.S. పెంచికలదిన్నె == [[File:Z.P..H.S.PENCHIKALDINNE-1968-69 H.S.C BATCH-EMPLOYERS IN GOVT.jpg|thumb|Z.P..H.S.PENCHIKALDINNE-1968-69 H.S.C BATCH-EMPLOYERS IN GOVT.]] '''1969-70 Batch - H.S.C విద్యార్థులు వారి పేర్లు - గవర్నమెంట్ ఉద్యోగాలు వివరాలు.''' <big></big> '''1'''.N.Laxmi Narsaiah(Late) #[[సోమవరం (నేరేడుచర్ల మండలం)|సోమవరం]] - Government Pleader (GP) '''2'''.Yedavalli Sudarshan Reddy - #[[ఫతేపురం]] Retd. Dy. Manager - Hiandustana Cables Ltd '''3'''.S.Rama Rao#[[పెంచికలదిన్నె]] - Retd.Engineer - HMDA '''4'''.Nagulapati Umakar Rao#[[కల్లూరు (నేరేడుచర్ల)|కల్లూరు]] - Retd.Asst. Manager(Civil Supplies) '''5'''.Voruganti Satyanarayana#[[పెంచికలదిన్నె]] - Retd. ASI(Comn), State Police Dept '''6'''.K.Venkatappa Rao(Late)#[[మేడారం (నేరేడుచర్ల)|మేడారం]] - Teacher '''7'''.Konijeti.Krishna Rao(Late)#[[పెంచికలదిన్నె]] - Teacher '''8'''.Aribandi Krishna Rao#[[పెంచికలదిన్నె]] - Retd.Teacher '''9'''.Aribandi Prasad Rao#[[పెంచికలదిన్నె]] - Retd. Teacher '''Z.P.H.S పెంచికల్ దిన్నె''', ఈ school చుట్టు పక్కల దాదాపు 20 kms పరిధిలో ఒక్క High School కూడా లేదు. కావున ఈ School కు నేరేడుచర్ల , ఫతేపురం ,Vaikuntapuram,మేడారం , కల్లూరు, దాచారం, సోమవరం గ్రామాలనుండి విద్యార్థులు, 6th class to HSC చదువుకొనుటకు వచ్చేవారు. ఈ school లో చదువుకొనుటకు 10 to 12 km వరకు నడచి వచ్చి చదువుకునేవారు. ఈ school లో చదువుకున్న విధ్యార్థులు ఉన్నత విద్యలు అభ్యసించి govt. ఉద్యోగాలలో మంచి పేరు ప్రఖ్యాతులు తెచ్చుకొని ఈ స్కూల్ పేరు నిలబెట్టారు ప్రభుత్వంలో చేరి వివిధ హోదాలలో సేవలు అందించినారు. ఈ School లో '''1968-69 Batch''' అందరూ '''తెలంగాణ agitation batch''' అని పిలుస్తారు ఈ బ్యాచ్ గురించి కొన్ని విశేశాలు తెలుసుకొందాము. 1970 year తర్వాత HSC అనే Course ఆపేశారు. 1969 year బ్యాచ్ 1st Batch of S.S.C. & last Batch of H.S.C. 1969 year ఈ బ్యాచ్ వాళ్లు H.S.C&S.S.C వాళ్లు తెలంగాణ ఉద్యమం వలన 6 నెలల విద్యాసంవత్సరము కోల్పోయిగారు. 1968-69 Batch విద్యార్థులు పలు ఉద్యమాలను Success చేసినారు. '''Penchikaldinne''' నుండి '''Nereducherla''' వరకు నడుచుకుంటూ వెళ్ళి ఉద్యమం చేసినారు . అందులో మొదటిది - '''"విశాఖ ఉక్కు - ఆంధ్రులహక్కు"''', రెండవది '''" తెలంగాణ ఉద్యమం "''' . '''"తెలంగాణ బంద్ "''' ఉద్యమంలో '''Nereducherla''' లో '''Busses & Trafic''' మొత్తం నడవకుండా చేసి అక్కడి నుండి '''Huzurnagar''' వరకు నడుచుకుంటూ వెళ్ళి తెలంగాణ బంద్ సంపూర్ణంగా విజయవంత చేసినారు. తెలంగాణ బంద్ సందర్భంగా బస్సులు ఆపకపోతే బస్సుల టైర్ నుండి గాలి తీయటము బస్సులు నడవకుండా చేయడం మరియు '''glasses damage''' చేసి ఉద్యమం '''విజయవంతం ''' చేసినారు. విద్యార్థులు అత్యంత పట్టుదలతో, దీక్షతో మన తెలంగాణ మనకు కావాలి అనే దృఢదీక్షతో ఉద్యమంలో పాల్గొన్నారు, పోలీసులు భగ్నం చేసేందుకు విధ్యార్ధుల వెంటబడి తరుముతుంటే పంటపొలాల వెంటబడి పరిగిగెత్తే వాళ్ళు పోలీసులు వెళ్ళగానే మళ్ళీ యధావిధిగా ఉద్యమాన్ని నడిపించారు. ఆ రోజులలో వార్తాపత్రికలు గ్రామాలకు చేరక పోయేవి, ఒక్క రేడియా వార్తలు మాత్రమే అందరు వినగలిగే నారు, ఉద్యమం విజయవంతం అయినట్లుగా రేడియోలో వినగానే ఉద్యమంలో పడిన బాధలు,కష్టాలును మరచిపోయి సంతోషంతో మన తెలంగాణ మనకు త్వరలో రాగలదని ఆశతో ఎదురు చూచేవారు. * Z.P.H.S. PENCHIKALDINNE PHOTOS& VIDEOS FOLDER LINK: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/110/z.p.h.s-penchikaldinne == మూలాలు == {{Reflist}} == వెలుపలి లంకెలు == {{నేరేడుచర్ల మండలంలోని గ్రామాలు}} 4n6svx7g9ywlwee25ghzieq06ko02p0 4942587 4942586 2026-08-23T13:44:56Z CommonsDelinker 608 Z.P..H.S.PENCHIKALDINNE-1968-69_H.S.C_BATCH-EMPLOYERS_IN_GOVT.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942587 wikitext text/x-wiki '''పెంచికలదిన్నె''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[సూర్యాపేట జిల్లా]], [[నేరేడుచర్ల మండలం|నేరేడుచర్ల]] మండలంలోని గ్రామం.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వు సంఖ్య GO Ms No 246  Revenue (DA-CMRF) Department, Dated: 11-10-2016</ref> {{Infobox Settlement| ‎|name = పెంచికలదిన్నె |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవిన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = తెలంగాణ పటంలో గ్రామ స్థానం |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[సూర్యాపేట జిల్లా|సూర్యాపేట]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[నేరేడుచర్ల]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 2905 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 1449 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 1456 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 795 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్యు |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్యు |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.9098848 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 79.6726632 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = 508218 |area_code = |blank_name = ఎస్.టి.డి కోడ్ |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన నేరేడుచర్ల నుండి 5 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[మిర్యాలగూడ]] నుండి 20 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది.ఈ గ్రామం చాలా చరిత్ర కలది. ఈ గ్రామం నుండి ప్రజలు అధిక సంఖ్యలో నిజాం పాలనకు వ్యతిరేకంగా కమ్యూనిస్టు ఉద్యమంలో పాల్గొన్నారు. == జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణలో == 2016 అక్టోబరు 11న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత [[నల్గొండ జిల్లా]]<nowiki/>లోని ఇదే మండలంలో ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=సూర్యాపేట జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Suryapet.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227080545/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Suryapet.pdf|archive-date=2021-12-27|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గ్రామ జనాభా== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 796 ఇళ్లతో, 2905 జనాభాతో 725 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 1449, ఆడవారి సంఖ్య 1456. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 967 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 3. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 577522<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>.పిన్ కోడ్: 508218. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి , ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.సమీప బాలబడి [[నేరేడుచర్ల|నేరేడుచర్లలో]] ఉంది.సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల నేరేడుచర్లలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల మిర్యాలగూడలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నార్కట్ పల్లిలోను, పాలీటెక్నిక్‌ నల్గొండలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల మిర్యాలగూడలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం మిర్యాలగూడలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[నల్గొండ]] లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === పెంచికలదిన్నెలో ఉన్న ఒకప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రంలో ఒక డాక్టరు, ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు.ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, సంచార వైద్య శాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలో3 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు ముగ్గురు ఉన్నారు. ఇక్కడ నుండి == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. చెరువు ద్వారా గ్రామానికి తాగునీరు లభిస్తుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == పెంచికలదిన్నెలో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం ఉన్నాయి. గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ.లోపు దూరంలో ఉంది. ఆశా కార్యకర్త, ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. గ్రంథాలయం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 8 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 8 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == పెంచికలదిన్నెలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 22 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 80 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 8 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 67 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 545 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 67 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 545 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == పెంచికలదిన్నెలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.ఈ గ్రామానికి ప్రధాన సాగునీటి వనరు [[నాగార్జున సాగర్]] ఎడమ కాలువ. * కాలువలు: 482 హెక్టార్లు* చెరువులు: 63 హెక్టార్లు ==వ్యవసాయం== ఈ గ్రామంలో మెజారిటీ ప్రజలు [[వ్యవసాయం]] మీద ఆధారపడి ఉన్నారు. ఇక్కడ వరి ప్రధాన పంట.ఇతర పంటలు [[కందులు]], [[మినుములు]], [[పెసర]]. == గ్రామ ప్రముఖులు == * కీ.శే.అరిబండి ఓంకారం: [[కమ్యూనిస్టు ఉద్యమం|కమ్యూనిస్టు ఉద్యమంలో]] పాల్గొన్నవారిలో ముఖ్యులు * కీ.శే. [[ అరిబండి లక్ష్మీనారాయణ]]: [[మిర్యాలగూడ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం|మిర్యాలగూడ శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి రెండు సార్లు ఎమ్, ఎల్, ఏ. గా ఎన్నిక అయ్యారు. * [[కొంజేటి నారాయణ]] - [[కొంజేటి సత్యవతి]] దంపతులు: [[తెలంగాణ సాయుధ పోరాటం|తెలంగాణ సాయుధ పోరాట నాయకులు]].<ref name="రంగక్క అంటే పెత్తందారులకు హడల్‌">{{cite news |last1=ఆంధ్రజ్యోతి |first1=నవ్య |title=రంగక్క అంటే పెత్తందారులకు హడల్‌ |url=https://www.andhrajyothy.com/telugunews/rangakka-means-huddle-to-the-owners-mrgs-navya-19210929113537 |accessdate=30 September 2021 |work=andhrajyothy |publisher=కె. వెంకటేశ్‌ |date=30 September 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210930100311/https://www.andhrajyothy.com/telugunews/rangakka-means-huddle-to-the-owners-mrgs-navya-19210929113537 |archivedate=30 September 2021 |language=te}}</ref> *[[అరిబండి వేణుప్రసాద్]] - 1991 బ్యాచ్‌కు చెందిన ఐఏఎస్‌ అధికారి(పంజాబ్‌ క్యాడర్‌). *BLR [[బత్తుల_లక్ష్మారెడ్డి|బత్తుల లక్ష్మారెడ్డి]] -గారు మిర్యాలగూడ present MLA ఈ గ్రామము లోనే విద్యాభ్యాసం చేసారు. == Z.P.H.S. పెంచికలదిన్నె == '''1969-70 Batch - H.S.C విద్యార్థులు వారి పేర్లు - గవర్నమెంట్ ఉద్యోగాలు వివరాలు.''' <big></big> '''1'''.N.Laxmi Narsaiah(Late) #[[సోమవరం (నేరేడుచర్ల మండలం)|సోమవరం]] - Government Pleader (GP) '''2'''.Yedavalli Sudarshan Reddy - #[[ఫతేపురం]] Retd. Dy. Manager - Hiandustana Cables Ltd '''3'''.S.Rama Rao#[[పెంచికలదిన్నె]] - Retd.Engineer - HMDA '''4'''.Nagulapati Umakar Rao#[[కల్లూరు (నేరేడుచర్ల)|కల్లూరు]] - Retd.Asst. Manager(Civil Supplies) '''5'''.Voruganti Satyanarayana#[[పెంచికలదిన్నె]] - Retd. ASI(Comn), State Police Dept '''6'''.K.Venkatappa Rao(Late)#[[మేడారం (నేరేడుచర్ల)|మేడారం]] - Teacher '''7'''.Konijeti.Krishna Rao(Late)#[[పెంచికలదిన్నె]] - Teacher '''8'''.Aribandi Krishna Rao#[[పెంచికలదిన్నె]] - Retd.Teacher '''9'''.Aribandi Prasad Rao#[[పెంచికలదిన్నె]] - Retd. Teacher '''Z.P.H.S పెంచికల్ దిన్నె''', ఈ school చుట్టు పక్కల దాదాపు 20 kms పరిధిలో ఒక్క High School కూడా లేదు. కావున ఈ School కు నేరేడుచర్ల , ఫతేపురం ,Vaikuntapuram,మేడారం , కల్లూరు, దాచారం, సోమవరం గ్రామాలనుండి విద్యార్థులు, 6th class to HSC చదువుకొనుటకు వచ్చేవారు. ఈ school లో చదువుకొనుటకు 10 to 12 km వరకు నడచి వచ్చి చదువుకునేవారు. ఈ school లో చదువుకున్న విధ్యార్థులు ఉన్నత విద్యలు అభ్యసించి govt. ఉద్యోగాలలో మంచి పేరు ప్రఖ్యాతులు తెచ్చుకొని ఈ స్కూల్ పేరు నిలబెట్టారు ప్రభుత్వంలో చేరి వివిధ హోదాలలో సేవలు అందించినారు. ఈ School లో '''1968-69 Batch''' అందరూ '''తెలంగాణ agitation batch''' అని పిలుస్తారు ఈ బ్యాచ్ గురించి కొన్ని విశేశాలు తెలుసుకొందాము. 1970 year తర్వాత HSC అనే Course ఆపేశారు. 1969 year బ్యాచ్ 1st Batch of S.S.C. & last Batch of H.S.C. 1969 year ఈ బ్యాచ్ వాళ్లు H.S.C&S.S.C వాళ్లు తెలంగాణ ఉద్యమం వలన 6 నెలల విద్యాసంవత్సరము కోల్పోయిగారు. 1968-69 Batch విద్యార్థులు పలు ఉద్యమాలను Success చేసినారు. '''Penchikaldinne''' నుండి '''Nereducherla''' వరకు నడుచుకుంటూ వెళ్ళి ఉద్యమం చేసినారు . అందులో మొదటిది - '''"విశాఖ ఉక్కు - ఆంధ్రులహక్కు"''', రెండవది '''" తెలంగాణ ఉద్యమం "''' . '''"తెలంగాణ బంద్ "''' ఉద్యమంలో '''Nereducherla''' లో '''Busses & Trafic''' మొత్తం నడవకుండా చేసి అక్కడి నుండి '''Huzurnagar''' వరకు నడుచుకుంటూ వెళ్ళి తెలంగాణ బంద్ సంపూర్ణంగా విజయవంత చేసినారు. తెలంగాణ బంద్ సందర్భంగా బస్సులు ఆపకపోతే బస్సుల టైర్ నుండి గాలి తీయటము బస్సులు నడవకుండా చేయడం మరియు '''glasses damage''' చేసి ఉద్యమం '''విజయవంతం ''' చేసినారు. విద్యార్థులు అత్యంత పట్టుదలతో, దీక్షతో మన తెలంగాణ మనకు కావాలి అనే దృఢదీక్షతో ఉద్యమంలో పాల్గొన్నారు, పోలీసులు భగ్నం చేసేందుకు విధ్యార్ధుల వెంటబడి తరుముతుంటే పంటపొలాల వెంటబడి పరిగిగెత్తే వాళ్ళు పోలీసులు వెళ్ళగానే మళ్ళీ యధావిధిగా ఉద్యమాన్ని నడిపించారు. ఆ రోజులలో వార్తాపత్రికలు గ్రామాలకు చేరక పోయేవి, ఒక్క రేడియా వార్తలు మాత్రమే అందరు వినగలిగే నారు, ఉద్యమం విజయవంతం అయినట్లుగా రేడియోలో వినగానే ఉద్యమంలో పడిన బాధలు,కష్టాలును మరచిపోయి సంతోషంతో మన తెలంగాణ మనకు త్వరలో రాగలదని ఆశతో ఎదురు చూచేవారు. * Z.P.H.S. PENCHIKALDINNE PHOTOS& VIDEOS FOLDER LINK: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/110/z.p.h.s-penchikaldinne == మూలాలు == {{Reflist}} == వెలుపలి లంకెలు == {{నేరేడుచర్ల మండలంలోని గ్రామాలు}} 32zefnxrhw23ew0xgtbymwzzy3rui1e 4942901 4942587 2026-08-24T07:31:28Z Yedavallisreddy 122006 /* Z.P.H.S. పెంచికలదిన్నె */ [[దస్త్రం:1968-69 BATCH ZPHS PENCHIKALADINNE.jpg|thumb|alt=1968-69 BATCH ZPHS PENCHIKALADINNE|1968-69 BATCH ZPHS PENCHIKALADINNE]] 4942901 wikitext text/x-wiki '''పెంచికలదిన్నె''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[సూర్యాపేట జిల్లా]], [[నేరేడుచర్ల మండలం|నేరేడుచర్ల]] మండలంలోని గ్రామం.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వు సంఖ్య GO Ms No 246  Revenue (DA-CMRF) Department, Dated: 11-10-2016</ref> {{Infobox Settlement| ‎|name = పెంచికలదిన్నె |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవిన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = తెలంగాణ పటంలో గ్రామ స్థానం |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[సూర్యాపేట జిల్లా|సూర్యాపేట]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[నేరేడుచర్ల]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 2905 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 1449 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 1456 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 795 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్యు |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్యు |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.9098848 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 79.6726632 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = 508218 |area_code = |blank_name = ఎస్.టి.డి కోడ్ |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన నేరేడుచర్ల నుండి 5 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[మిర్యాలగూడ]] నుండి 20 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది.ఈ గ్రామం చాలా చరిత్ర కలది. ఈ గ్రామం నుండి ప్రజలు అధిక సంఖ్యలో నిజాం పాలనకు వ్యతిరేకంగా కమ్యూనిస్టు ఉద్యమంలో పాల్గొన్నారు. == జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణలో == 2016 అక్టోబరు 11న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత [[నల్గొండ జిల్లా]]<nowiki/>లోని ఇదే మండలంలో ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=సూర్యాపేట జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Suryapet.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227080545/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Suryapet.pdf|archive-date=2021-12-27|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గ్రామ జనాభా== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 796 ఇళ్లతో, 2905 జనాభాతో 725 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 1449, ఆడవారి సంఖ్య 1456. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 967 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 3. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 577522<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>.పిన్ కోడ్: 508218. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి , ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.సమీప బాలబడి [[నేరేడుచర్ల|నేరేడుచర్లలో]] ఉంది.సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల నేరేడుచర్లలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల మిర్యాలగూడలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నార్కట్ పల్లిలోను, పాలీటెక్నిక్‌ నల్గొండలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల మిర్యాలగూడలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం మిర్యాలగూడలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[నల్గొండ]] లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === పెంచికలదిన్నెలో ఉన్న ఒకప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రంలో ఒక డాక్టరు, ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు.ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, సంచార వైద్య శాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలో3 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు ముగ్గురు ఉన్నారు. ఇక్కడ నుండి == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. చెరువు ద్వారా గ్రామానికి తాగునీరు లభిస్తుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == పెంచికలదిన్నెలో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం ఉన్నాయి. గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ.లోపు దూరంలో ఉంది. ఆశా కార్యకర్త, ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. గ్రంథాలయం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 8 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 8 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == పెంచికలదిన్నెలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 22 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 80 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 8 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 67 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 545 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 67 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 545 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == పెంచికలదిన్నెలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.ఈ గ్రామానికి ప్రధాన సాగునీటి వనరు [[నాగార్జున సాగర్]] ఎడమ కాలువ. * కాలువలు: 482 హెక్టార్లు* చెరువులు: 63 హెక్టార్లు ==వ్యవసాయం== ఈ గ్రామంలో మెజారిటీ ప్రజలు [[వ్యవసాయం]] మీద ఆధారపడి ఉన్నారు. ఇక్కడ వరి ప్రధాన పంట.ఇతర పంటలు [[కందులు]], [[మినుములు]], [[పెసర]]. == గ్రామ ప్రముఖులు == * కీ.శే.అరిబండి ఓంకారం: [[కమ్యూనిస్టు ఉద్యమం|కమ్యూనిస్టు ఉద్యమంలో]] పాల్గొన్నవారిలో ముఖ్యులు * కీ.శే. [[ అరిబండి లక్ష్మీనారాయణ]]: [[మిర్యాలగూడ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం|మిర్యాలగూడ శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి రెండు సార్లు ఎమ్, ఎల్, ఏ. గా ఎన్నిక అయ్యారు. * [[కొంజేటి నారాయణ]] - [[కొంజేటి సత్యవతి]] దంపతులు: [[తెలంగాణ సాయుధ పోరాటం|తెలంగాణ సాయుధ పోరాట నాయకులు]].<ref name="రంగక్క అంటే పెత్తందారులకు హడల్‌">{{cite news |last1=ఆంధ్రజ్యోతి |first1=నవ్య |title=రంగక్క అంటే పెత్తందారులకు హడల్‌ |url=https://www.andhrajyothy.com/telugunews/rangakka-means-huddle-to-the-owners-mrgs-navya-19210929113537 |accessdate=30 September 2021 |work=andhrajyothy |publisher=కె. వెంకటేశ్‌ |date=30 September 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210930100311/https://www.andhrajyothy.com/telugunews/rangakka-means-huddle-to-the-owners-mrgs-navya-19210929113537 |archivedate=30 September 2021 |language=te}}</ref> *[[అరిబండి వేణుప్రసాద్]] - 1991 బ్యాచ్‌కు చెందిన ఐఏఎస్‌ అధికారి(పంజాబ్‌ క్యాడర్‌). *BLR [[బత్తుల_లక్ష్మారెడ్డి|బత్తుల లక్ష్మారెడ్డి]] -గారు మిర్యాలగూడ present MLA ఈ గ్రామము లోనే విద్యాభ్యాసం చేసారు. == Z.P.H.S. పెంచికలదిన్నె == [[దస్త్రం:1968-69 BATCH ZPHS PENCHIKALADINNE.jpg|thumb|alt=1968-69 BATCH ZPHS PENCHIKALADINNE|1968-69 BATCH ZPHS PENCHIKALADINNE]] '''1969-70 Batch - H.S.C విద్యార్థులు వారి పేర్లు - గవర్నమెంట్ ఉద్యోగాలు వివరాలు.''' <big></big> '''1'''.N.Laxmi Narsaiah(Late) #[[సోమవరం (నేరేడుచర్ల మండలం)|సోమవరం]] - Government Pleader (GP) '''2'''.Yedavalli Sudarshan Reddy - #[[ఫతేపురం]] Retd. Dy. Manager - Hiandustana Cables Ltd '''3'''.S.Rama Rao#[[పెంచికలదిన్నె]] - Retd.Engineer - HMDA '''4'''.Nagulapati Umakar Rao#[[కల్లూరు (నేరేడుచర్ల)|కల్లూరు]] - Retd.Asst. Manager(Civil Supplies) '''5'''.Voruganti Satyanarayana#[[పెంచికలదిన్నె]] - Retd. ASI(Comn), State Police Dept '''6'''.K.Venkatappa Rao(Late)#[[మేడారం (నేరేడుచర్ల)|మేడారం]] - Teacher '''7'''.Konijeti.Krishna Rao(Late)#[[పెంచికలదిన్నె]] - Teacher '''8'''.Aribandi Krishna Rao#[[పెంచికలదిన్నె]] - Retd.Teacher '''9'''.Aribandi Prasad Rao#[[పెంచికలదిన్నె]] - Retd. Teacher '''Z.P.H.S పెంచికల్ దిన్నె''', ఈ school చుట్టు పక్కల దాదాపు 20 kms పరిధిలో ఒక్క High School కూడా లేదు. కావున ఈ School కు నేరేడుచర్ల , ఫతేపురం ,Vaikuntapuram,మేడారం , కల్లూరు, దాచారం, సోమవరం గ్రామాలనుండి విద్యార్థులు, 6th class to HSC చదువుకొనుటకు వచ్చేవారు. ఈ school లో చదువుకొనుటకు 10 to 12 km వరకు నడచి వచ్చి చదువుకునేవారు. ఈ school లో చదువుకున్న విధ్యార్థులు ఉన్నత విద్యలు అభ్యసించి govt. ఉద్యోగాలలో మంచి పేరు ప్రఖ్యాతులు తెచ్చుకొని ఈ స్కూల్ పేరు నిలబెట్టారు ప్రభుత్వంలో చేరి వివిధ హోదాలలో సేవలు అందించినారు. ఈ School లో '''1968-69 Batch''' అందరూ '''తెలంగాణ agitation batch''' అని పిలుస్తారు ఈ బ్యాచ్ గురించి కొన్ని విశేశాలు తెలుసుకొందాము. 1970 year తర్వాత HSC అనే Course ఆపేశారు. 1969 year బ్యాచ్ 1st Batch of S.S.C. & last Batch of H.S.C. 1969 year ఈ బ్యాచ్ వాళ్లు H.S.C&S.S.C వాళ్లు తెలంగాణ ఉద్యమం వలన 6 నెలల విద్యాసంవత్సరము కోల్పోయిగారు. 1968-69 Batch విద్యార్థులు పలు ఉద్యమాలను Success చేసినారు. '''Penchikaldinne''' నుండి '''Nereducherla''' వరకు నడుచుకుంటూ వెళ్ళి ఉద్యమం చేసినారు . అందులో మొదటిది - '''"విశాఖ ఉక్కు - ఆంధ్రులహక్కు"''', రెండవది '''" తెలంగాణ ఉద్యమం "''' . '''"తెలంగాణ బంద్ "''' ఉద్యమంలో '''Nereducherla''' లో '''Busses & Trafic''' మొత్తం నడవకుండా చేసి అక్కడి నుండి '''Huzurnagar''' వరకు నడుచుకుంటూ వెళ్ళి తెలంగాణ బంద్ సంపూర్ణంగా విజయవంత చేసినారు. తెలంగాణ బంద్ సందర్భంగా బస్సులు ఆపకపోతే బస్సుల టైర్ నుండి గాలి తీయటము బస్సులు నడవకుండా చేయడం మరియు '''glasses damage''' చేసి ఉద్యమం '''విజయవంతం ''' చేసినారు. విద్యార్థులు అత్యంత పట్టుదలతో, దీక్షతో మన తెలంగాణ మనకు కావాలి అనే దృఢదీక్షతో ఉద్యమంలో పాల్గొన్నారు, పోలీసులు భగ్నం చేసేందుకు విధ్యార్ధుల వెంటబడి తరుముతుంటే పంటపొలాల వెంటబడి పరిగిగెత్తే వాళ్ళు పోలీసులు వెళ్ళగానే మళ్ళీ యధావిధిగా ఉద్యమాన్ని నడిపించారు. ఆ రోజులలో వార్తాపత్రికలు గ్రామాలకు చేరక పోయేవి, ఒక్క రేడియా వార్తలు మాత్రమే అందరు వినగలిగే నారు, ఉద్యమం విజయవంతం అయినట్లుగా రేడియోలో వినగానే ఉద్యమంలో పడిన బాధలు,కష్టాలును మరచిపోయి సంతోషంతో మన తెలంగాణ మనకు త్వరలో రాగలదని ఆశతో ఎదురు చూచేవారు. * Z.P.H.S. PENCHIKALDINNE PHOTOS& VIDEOS FOLDER LINK: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/110/z.p.h.s-penchikaldinne == మూలాలు == {{Reflist}} == వెలుపలి లంకెలు == {{నేరేడుచర్ల మండలంలోని గ్రామాలు}} fnt02lftwlracu7kts11w98s2e2zktd 4942923 4942901 2026-08-24T08:58:12Z Yedavallisreddy 122006 /* గ్రామ ప్రముఖులు */ [[దస్త్రం:Penchikaldinne-Grama-Pramukhulu2.jpg|thumb|alt=Penchikaldinne-Grama-Pramukhulu2|Penchikaldinne-Grama-Pramukhulu2]] 4942923 wikitext text/x-wiki '''పెంచికలదిన్నె''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[సూర్యాపేట జిల్లా]], [[నేరేడుచర్ల మండలం|నేరేడుచర్ల]] మండలంలోని గ్రామం.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వు సంఖ్య GO Ms No 246  Revenue (DA-CMRF) Department, Dated: 11-10-2016</ref> {{Infobox Settlement| ‎|name = పెంచికలదిన్నె |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవిన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = తెలంగాణ పటంలో గ్రామ స్థానం |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[సూర్యాపేట జిల్లా|సూర్యాపేట]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[నేరేడుచర్ల]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 2905 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 1449 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 1456 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 795 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్యు |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్యు |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.9098848 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 79.6726632 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = 508218 |area_code = |blank_name = ఎస్.టి.డి కోడ్ |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన నేరేడుచర్ల నుండి 5 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[మిర్యాలగూడ]] నుండి 20 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది.ఈ గ్రామం చాలా చరిత్ర కలది. ఈ గ్రామం నుండి ప్రజలు అధిక సంఖ్యలో నిజాం పాలనకు వ్యతిరేకంగా కమ్యూనిస్టు ఉద్యమంలో పాల్గొన్నారు. == జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణలో == 2016 అక్టోబరు 11న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత [[నల్గొండ జిల్లా]]<nowiki/>లోని ఇదే మండలంలో ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=సూర్యాపేట జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Suryapet.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227080545/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Suryapet.pdf|archive-date=2021-12-27|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గ్రామ జనాభా== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 796 ఇళ్లతో, 2905 జనాభాతో 725 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 1449, ఆడవారి సంఖ్య 1456. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 967 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 3. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 577522<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>.పిన్ కోడ్: 508218. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి , ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.సమీప బాలబడి [[నేరేడుచర్ల|నేరేడుచర్లలో]] ఉంది.సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల నేరేడుచర్లలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల మిర్యాలగూడలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నార్కట్ పల్లిలోను, పాలీటెక్నిక్‌ నల్గొండలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల మిర్యాలగూడలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం మిర్యాలగూడలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[నల్గొండ]] లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === పెంచికలదిన్నెలో ఉన్న ఒకప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రంలో ఒక డాక్టరు, ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు.ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, సంచార వైద్య శాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలో3 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు ముగ్గురు ఉన్నారు. ఇక్కడ నుండి == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. చెరువు ద్వారా గ్రామానికి తాగునీరు లభిస్తుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == పెంచికలదిన్నెలో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం ఉన్నాయి. గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ.లోపు దూరంలో ఉంది. ఆశా కార్యకర్త, ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. గ్రంథాలయం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 8 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 8 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == పెంచికలదిన్నెలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 22 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 80 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 8 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 67 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 545 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 67 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 545 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == పెంచికలదిన్నెలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.ఈ గ్రామానికి ప్రధాన సాగునీటి వనరు [[నాగార్జున సాగర్]] ఎడమ కాలువ. * కాలువలు: 482 హెక్టార్లు* చెరువులు: 63 హెక్టార్లు ==వ్యవసాయం== ఈ గ్రామంలో మెజారిటీ ప్రజలు [[వ్యవసాయం]] మీద ఆధారపడి ఉన్నారు. ఇక్కడ వరి ప్రధాన పంట.ఇతర పంటలు [[కందులు]], [[మినుములు]], [[పెసర]]. == గ్రామ ప్రముఖులు == [[దస్త్రం:Penchikaldinne-Grama-Pramukhulu2.jpg|thumb|alt=Penchikaldinne-Grama-Pramukhulu2|Penchikaldinne-Grama-Pramukhulu2]] * కీ.శే.అరిబండి ఓంకారం: [[కమ్యూనిస్టు ఉద్యమం|కమ్యూనిస్టు ఉద్యమంలో]] పాల్గొన్నవారిలో ముఖ్యులు * కీ.శే. [[ అరిబండి లక్ష్మీనారాయణ]]: [[మిర్యాలగూడ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం|మిర్యాలగూడ శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి రెండు సార్లు ఎమ్, ఎల్, ఏ. గా ఎన్నిక అయ్యారు. * [[కొంజేటి నారాయణ]] - [[కొంజేటి సత్యవతి]] దంపతులు: [[తెలంగాణ సాయుధ పోరాటం|తెలంగాణ సాయుధ పోరాట నాయకులు]].<ref name="రంగక్క అంటే పెత్తందారులకు హడల్‌">{{cite news |last1=ఆంధ్రజ్యోతి |first1=నవ్య |title=రంగక్క అంటే పెత్తందారులకు హడల్‌ |url=https://www.andhrajyothy.com/telugunews/rangakka-means-huddle-to-the-owners-mrgs-navya-19210929113537 |accessdate=30 September 2021 |work=andhrajyothy |publisher=కె. వెంకటేశ్‌ |date=30 September 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210930100311/https://www.andhrajyothy.com/telugunews/rangakka-means-huddle-to-the-owners-mrgs-navya-19210929113537 |archivedate=30 September 2021 |language=te}}</ref> *[[అరిబండి వేణుప్రసాద్]] - 1991 బ్యాచ్‌కు చెందిన ఐఏఎస్‌ అధికారి(పంజాబ్‌ క్యాడర్‌). *BLR [[బత్తుల_లక్ష్మారెడ్డి|బత్తుల లక్ష్మారెడ్డి]] -గారు మిర్యాలగూడ present MLA ఈ గ్రామము లోనే విద్యాభ్యాసం చేసారు. == Z.P.H.S. పెంచికలదిన్నె == [[దస్త్రం:1968-69 BATCH ZPHS PENCHIKALADINNE.jpg|thumb|alt=1968-69 BATCH ZPHS PENCHIKALADINNE|1968-69 BATCH ZPHS PENCHIKALADINNE]] '''1969-70 Batch - H.S.C విద్యార్థులు వారి పేర్లు - గవర్నమెంట్ ఉద్యోగాలు వివరాలు.''' <big></big> '''1'''.N.Laxmi Narsaiah(Late) #[[సోమవరం (నేరేడుచర్ల మండలం)|సోమవరం]] - Government Pleader (GP) '''2'''.Yedavalli Sudarshan Reddy - #[[ఫతేపురం]] Retd. Dy. Manager - Hiandustana Cables Ltd '''3'''.S.Rama Rao#[[పెంచికలదిన్నె]] - Retd.Engineer - HMDA '''4'''.Nagulapati Umakar Rao#[[కల్లూరు (నేరేడుచర్ల)|కల్లూరు]] - Retd.Asst. Manager(Civil Supplies) '''5'''.Voruganti Satyanarayana#[[పెంచికలదిన్నె]] - Retd. ASI(Comn), State Police Dept '''6'''.K.Venkatappa Rao(Late)#[[మేడారం (నేరేడుచర్ల)|మేడారం]] - Teacher '''7'''.Konijeti.Krishna Rao(Late)#[[పెంచికలదిన్నె]] - Teacher '''8'''.Aribandi Krishna Rao#[[పెంచికలదిన్నె]] - Retd.Teacher '''9'''.Aribandi Prasad Rao#[[పెంచికలదిన్నె]] - Retd. Teacher '''Z.P.H.S పెంచికల్ దిన్నె''', ఈ school చుట్టు పక్కల దాదాపు 20 kms పరిధిలో ఒక్క High School కూడా లేదు. కావున ఈ School కు నేరేడుచర్ల , ఫతేపురం ,Vaikuntapuram,మేడారం , కల్లూరు, దాచారం, సోమవరం గ్రామాలనుండి విద్యార్థులు, 6th class to HSC చదువుకొనుటకు వచ్చేవారు. ఈ school లో చదువుకొనుటకు 10 to 12 km వరకు నడచి వచ్చి చదువుకునేవారు. ఈ school లో చదువుకున్న విధ్యార్థులు ఉన్నత విద్యలు అభ్యసించి govt. ఉద్యోగాలలో మంచి పేరు ప్రఖ్యాతులు తెచ్చుకొని ఈ స్కూల్ పేరు నిలబెట్టారు ప్రభుత్వంలో చేరి వివిధ హోదాలలో సేవలు అందించినారు. ఈ School లో '''1968-69 Batch''' అందరూ '''తెలంగాణ agitation batch''' అని పిలుస్తారు ఈ బ్యాచ్ గురించి కొన్ని విశేశాలు తెలుసుకొందాము. 1970 year తర్వాత HSC అనే Course ఆపేశారు. 1969 year బ్యాచ్ 1st Batch of S.S.C. & last Batch of H.S.C. 1969 year ఈ బ్యాచ్ వాళ్లు H.S.C&S.S.C వాళ్లు తెలంగాణ ఉద్యమం వలన 6 నెలల విద్యాసంవత్సరము కోల్పోయిగారు. 1968-69 Batch విద్యార్థులు పలు ఉద్యమాలను Success చేసినారు. '''Penchikaldinne''' నుండి '''Nereducherla''' వరకు నడుచుకుంటూ వెళ్ళి ఉద్యమం చేసినారు . అందులో మొదటిది - '''"విశాఖ ఉక్కు - ఆంధ్రులహక్కు"''', రెండవది '''" తెలంగాణ ఉద్యమం "''' . '''"తెలంగాణ బంద్ "''' ఉద్యమంలో '''Nereducherla''' లో '''Busses & Trafic''' మొత్తం నడవకుండా చేసి అక్కడి నుండి '''Huzurnagar''' వరకు నడుచుకుంటూ వెళ్ళి తెలంగాణ బంద్ సంపూర్ణంగా విజయవంత చేసినారు. తెలంగాణ బంద్ సందర్భంగా బస్సులు ఆపకపోతే బస్సుల టైర్ నుండి గాలి తీయటము బస్సులు నడవకుండా చేయడం మరియు '''glasses damage''' చేసి ఉద్యమం '''విజయవంతం ''' చేసినారు. విద్యార్థులు అత్యంత పట్టుదలతో, దీక్షతో మన తెలంగాణ మనకు కావాలి అనే దృఢదీక్షతో ఉద్యమంలో పాల్గొన్నారు, పోలీసులు భగ్నం చేసేందుకు విధ్యార్ధుల వెంటబడి తరుముతుంటే పంటపొలాల వెంటబడి పరిగిగెత్తే వాళ్ళు పోలీసులు వెళ్ళగానే మళ్ళీ యధావిధిగా ఉద్యమాన్ని నడిపించారు. ఆ రోజులలో వార్తాపత్రికలు గ్రామాలకు చేరక పోయేవి, ఒక్క రేడియా వార్తలు మాత్రమే అందరు వినగలిగే నారు, ఉద్యమం విజయవంతం అయినట్లుగా రేడియోలో వినగానే ఉద్యమంలో పడిన బాధలు,కష్టాలును మరచిపోయి సంతోషంతో మన తెలంగాణ మనకు త్వరలో రాగలదని ఆశతో ఎదురు చూచేవారు. * Z.P.H.S. PENCHIKALDINNE PHOTOS& VIDEOS FOLDER LINK: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/110/z.p.h.s-penchikaldinne == మూలాలు == {{Reflist}} == వెలుపలి లంకెలు == {{నేరేడుచర్ల మండలంలోని గ్రామాలు}} s4cvv3ch7fbb6mv8n0rf41gl4f96y4y 4942928 4942923 2026-08-24T09:08:40Z Yedavallisreddy 122006 /* Z.P.H.S. పెంచికలదిన్నె */ 1968-69 H.S.C BATCH-ZPHS-PENCHIKALDINNE2 4942928 wikitext text/x-wiki '''పెంచికలదిన్నె''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[సూర్యాపేట జిల్లా]], [[నేరేడుచర్ల మండలం|నేరేడుచర్ల]] మండలంలోని గ్రామం.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వు సంఖ్య GO Ms No 246  Revenue (DA-CMRF) Department, Dated: 11-10-2016</ref> {{Infobox Settlement| ‎|name = పెంచికలదిన్నె |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవిన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = తెలంగాణ పటంలో గ్రామ స్థానం |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[సూర్యాపేట జిల్లా|సూర్యాపేట]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[నేరేడుచర్ల]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 2905 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 1449 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 1456 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 795 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్యు |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్యు |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.9098848 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 79.6726632 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = 508218 |area_code = |blank_name = ఎస్.టి.డి కోడ్ |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన నేరేడుచర్ల నుండి 5 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[మిర్యాలగూడ]] నుండి 20 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది.ఈ గ్రామం చాలా చరిత్ర కలది. ఈ గ్రామం నుండి ప్రజలు అధిక సంఖ్యలో నిజాం పాలనకు వ్యతిరేకంగా కమ్యూనిస్టు ఉద్యమంలో పాల్గొన్నారు. == జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణలో == 2016 అక్టోబరు 11న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత [[నల్గొండ జిల్లా]]<nowiki/>లోని ఇదే మండలంలో ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=సూర్యాపేట జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Suryapet.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227080545/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Suryapet.pdf|archive-date=2021-12-27|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గ్రామ జనాభా== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 796 ఇళ్లతో, 2905 జనాభాతో 725 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 1449, ఆడవారి సంఖ్య 1456. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 967 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 3. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 577522<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>.పిన్ కోడ్: 508218. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి , ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.సమీప బాలబడి [[నేరేడుచర్ల|నేరేడుచర్లలో]] ఉంది.సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల నేరేడుచర్లలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల మిర్యాలగూడలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నార్కట్ పల్లిలోను, పాలీటెక్నిక్‌ నల్గొండలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల మిర్యాలగూడలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం మిర్యాలగూడలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[నల్గొండ]] లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === పెంచికలదిన్నెలో ఉన్న ఒకప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రంలో ఒక డాక్టరు, ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు.ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, సంచార వైద్య శాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలో3 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు ముగ్గురు ఉన్నారు. ఇక్కడ నుండి == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. చెరువు ద్వారా గ్రామానికి తాగునీరు లభిస్తుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == పెంచికలదిన్నెలో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం ఉన్నాయి. గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ.లోపు దూరంలో ఉంది. ఆశా కార్యకర్త, ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. గ్రంథాలయం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 8 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 8 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == పెంచికలదిన్నెలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 22 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 80 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 8 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 67 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 545 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 67 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 545 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == పెంచికలదిన్నెలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.ఈ గ్రామానికి ప్రధాన సాగునీటి వనరు [[నాగార్జున సాగర్]] ఎడమ కాలువ. * కాలువలు: 482 హెక్టార్లు* చెరువులు: 63 హెక్టార్లు ==వ్యవసాయం== ఈ గ్రామంలో మెజారిటీ ప్రజలు [[వ్యవసాయం]] మీద ఆధారపడి ఉన్నారు. ఇక్కడ వరి ప్రధాన పంట.ఇతర పంటలు [[కందులు]], [[మినుములు]], [[పెసర]]. == గ్రామ ప్రముఖులు == [[దస్త్రం:Penchikaldinne-Grama-Pramukhulu2.jpg|thumb|alt=Penchikaldinne-Grama-Pramukhulu2|Penchikaldinne-Grama-Pramukhulu2]] * కీ.శే.అరిబండి ఓంకారం: [[కమ్యూనిస్టు ఉద్యమం|కమ్యూనిస్టు ఉద్యమంలో]] పాల్గొన్నవారిలో ముఖ్యులు * కీ.శే. [[ అరిబండి లక్ష్మీనారాయణ]]: [[మిర్యాలగూడ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం|మిర్యాలగూడ శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి రెండు సార్లు ఎమ్, ఎల్, ఏ. గా ఎన్నిక అయ్యారు. * [[కొంజేటి నారాయణ]] - [[కొంజేటి సత్యవతి]] దంపతులు: [[తెలంగాణ సాయుధ పోరాటం|తెలంగాణ సాయుధ పోరాట నాయకులు]].<ref name="రంగక్క అంటే పెత్తందారులకు హడల్‌">{{cite news |last1=ఆంధ్రజ్యోతి |first1=నవ్య |title=రంగక్క అంటే పెత్తందారులకు హడల్‌ |url=https://www.andhrajyothy.com/telugunews/rangakka-means-huddle-to-the-owners-mrgs-navya-19210929113537 |accessdate=30 September 2021 |work=andhrajyothy |publisher=కె. వెంకటేశ్‌ |date=30 September 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210930100311/https://www.andhrajyothy.com/telugunews/rangakka-means-huddle-to-the-owners-mrgs-navya-19210929113537 |archivedate=30 September 2021 |language=te}}</ref> *[[అరిబండి వేణుప్రసాద్]] - 1991 బ్యాచ్‌కు చెందిన ఐఏఎస్‌ అధికారి(పంజాబ్‌ క్యాడర్‌). *BLR [[బత్తుల_లక్ష్మారెడ్డి|బత్తుల లక్ష్మారెడ్డి]] -గారు మిర్యాలగూడ present MLA ఈ గ్రామము లోనే విద్యాభ్యాసం చేసారు. == Z.P.H.S. పెంచికలదిన్నె == [[దస్త్రం:1968-69 BATCH ZPHS PENCHIKALADINNE.jpg|thumb|alt=1968-69 BATCH ZPHS PENCHIKALADINNE|1968-69 BATCH ZPHS PENCHIKALADINNE]] [[దస్త్రం:1968-69 H.S.C BATCH-ZPHS-PENCHIKALDINNE2.jpg|thumb|alt=1968-69 H.S.C BATCH-ZPHS-PENCHIKALDINNE2|1968-69 H.S.C BATCH-ZPHS-PENCHIKALDINNE2]] '''1969-70 Batch - H.S.C విద్యార్థులు వారి పేర్లు - గవర్నమెంట్ ఉద్యోగాలు వివరాలు.''' <big></big> '''1'''.N.Laxmi Narsaiah(Late) #[[సోమవరం (నేరేడుచర్ల మండలం)|సోమవరం]] - Government Pleader (GP) '''2'''.Yedavalli Sudarshan Reddy - #[[ఫతేపురం]] Retd. Dy. Manager - Hiandustana Cables Ltd '''3'''.S.Rama Rao#[[పెంచికలదిన్నె]] - Retd.Engineer - HMDA '''4'''.Nagulapati Umakar Rao#[[కల్లూరు (నేరేడుచర్ల)|కల్లూరు]] - Retd.Asst. Manager(Civil Supplies) '''5'''.Voruganti Satyanarayana#[[పెంచికలదిన్నె]] - Retd. ASI(Comn), State Police Dept '''6'''.K.Venkatappa Rao(Late)#[[మేడారం (నేరేడుచర్ల)|మేడారం]] - Teacher '''7'''.Konijeti.Krishna Rao(Late)#[[పెంచికలదిన్నె]] - Teacher '''8'''.Aribandi Krishna Rao#[[పెంచికలదిన్నె]] - Retd.Teacher '''9'''.Aribandi Prasad Rao#[[పెంచికలదిన్నె]] - Retd. Teacher '''Z.P.H.S పెంచికల్ దిన్నె''', ఈ school చుట్టు పక్కల దాదాపు 20 kms పరిధిలో ఒక్క High School కూడా లేదు. కావున ఈ School కు నేరేడుచర్ల , ఫతేపురం ,Vaikuntapuram,మేడారం , కల్లూరు, దాచారం, సోమవరం గ్రామాలనుండి విద్యార్థులు, 6th class to HSC చదువుకొనుటకు వచ్చేవారు. ఈ school లో చదువుకొనుటకు 10 to 12 km వరకు నడచి వచ్చి చదువుకునేవారు. ఈ school లో చదువుకున్న విధ్యార్థులు ఉన్నత విద్యలు అభ్యసించి govt. ఉద్యోగాలలో మంచి పేరు ప్రఖ్యాతులు తెచ్చుకొని ఈ స్కూల్ పేరు నిలబెట్టారు ప్రభుత్వంలో చేరి వివిధ హోదాలలో సేవలు అందించినారు. ఈ School లో '''1968-69 Batch''' అందరూ '''తెలంగాణ agitation batch''' అని పిలుస్తారు ఈ బ్యాచ్ గురించి కొన్ని విశేశాలు తెలుసుకొందాము. 1970 year తర్వాత HSC అనే Course ఆపేశారు. 1969 year బ్యాచ్ 1st Batch of S.S.C. & last Batch of H.S.C. 1969 year ఈ బ్యాచ్ వాళ్లు H.S.C&S.S.C వాళ్లు తెలంగాణ ఉద్యమం వలన 6 నెలల విద్యాసంవత్సరము కోల్పోయిగారు. 1968-69 Batch విద్యార్థులు పలు ఉద్యమాలను Success చేసినారు. '''Penchikaldinne''' నుండి '''Nereducherla''' వరకు నడుచుకుంటూ వెళ్ళి ఉద్యమం చేసినారు . అందులో మొదటిది - '''"విశాఖ ఉక్కు - ఆంధ్రులహక్కు"''', రెండవది '''" తెలంగాణ ఉద్యమం "''' . '''"తెలంగాణ బంద్ "''' ఉద్యమంలో '''Nereducherla''' లో '''Busses & Trafic''' మొత్తం నడవకుండా చేసి అక్కడి నుండి '''Huzurnagar''' వరకు నడుచుకుంటూ వెళ్ళి తెలంగాణ బంద్ సంపూర్ణంగా విజయవంత చేసినారు. తెలంగాణ బంద్ సందర్భంగా బస్సులు ఆపకపోతే బస్సుల టైర్ నుండి గాలి తీయటము బస్సులు నడవకుండా చేయడం మరియు '''glasses damage''' చేసి ఉద్యమం '''విజయవంతం ''' చేసినారు. విద్యార్థులు అత్యంత పట్టుదలతో, దీక్షతో మన తెలంగాణ మనకు కావాలి అనే దృఢదీక్షతో ఉద్యమంలో పాల్గొన్నారు, పోలీసులు భగ్నం చేసేందుకు విధ్యార్ధుల వెంటబడి తరుముతుంటే పంటపొలాల వెంటబడి పరిగిగెత్తే వాళ్ళు పోలీసులు వెళ్ళగానే మళ్ళీ యధావిధిగా ఉద్యమాన్ని నడిపించారు. ఆ రోజులలో వార్తాపత్రికలు గ్రామాలకు చేరక పోయేవి, ఒక్క రేడియా వార్తలు మాత్రమే అందరు వినగలిగే నారు, ఉద్యమం విజయవంతం అయినట్లుగా రేడియోలో వినగానే ఉద్యమంలో పడిన బాధలు,కష్టాలును మరచిపోయి సంతోషంతో మన తెలంగాణ మనకు త్వరలో రాగలదని ఆశతో ఎదురు చూచేవారు. * Z.P.H.S. PENCHIKALDINNE PHOTOS& VIDEOS FOLDER LINK: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/110/z.p.h.s-penchikaldinne == మూలాలు == {{Reflist}} == వెలుపలి లంకెలు == {{నేరేడుచర్ల మండలంలోని గ్రామాలు}} qlcmbw27jo6mz2evf45wymjnetwff5h 0 25555 4942536 4897629 2026-08-23T13:42:07Z CommonsDelinker 608 Mana_potlapahad.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942536 wikitext text/x-wiki {{Infobox Settlement| ‎|name = పొట్లపహాడ్ |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవిన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = తెలంగాణ పటంలో గ్రామ స్థానం |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[సూర్యాపేట జిల్లా|సూర్యాపేట]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[పెన్‌పహాడ్‌]] <!-- Politics -----------------> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 1812 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 900 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 912 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 498 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్యు |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్యు |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 17.009804 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 79.656789 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = 508213 |area_code = |blank_name = ఎస్.టి.డి కోడ్ |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} '''పొట్లపహాడ్''', [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[సూర్యాపేట జిల్లా]], [[పెన్‌పహాడ్‌ మండలం (సూర్యాపేట జిల్లా)|పెన్‌పహాడ్‌]] మండలంలోని గ్రామం.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వు సంఖ్య GO Ms No 246  Revenue (DA-CMRF) Department, Dated: 11-10-2016</ref> ఇది మండల కేంద్రమైన పెన్పహాడ్ నుండి 6 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[సూర్యాపేట]] నుండి 21 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. సూర్యాపేట జిల్లా కేంద్రానికి 20 కి.మీ. దూరంలో మండల కేంద్రానికి 4 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. == పరిసర గ్రామాలు == మాచారం, పెన్ పహాడ్, దోసపహాడ్, లింగాల గ్రామాలు సమీప గ్రామాలుగా ఉన్నాయి. సూర్యాపేట, మిర్యాలగూడ, కోదాడ, నల్లగొండ పట్టణాలకు సమీపంలో వుంది. ఈ గ్రామం [[సూర్యాపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం]], [[నల్గొండ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నల్లగొండ లోకసభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలో ఉంది. . == జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణలో == 2016 అక్టోబరు 11న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత [[నల్గొండ జిల్లా]]<nowiki/>లోని ఇదే మండలంలో ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=సూర్యాపేట జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Suryapet.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227080545/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Suryapet.pdf|archive-date=2021-12-27|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గ్రామ జనాభా== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 498 ఇళ్లతో, 1812 జనాభాతో 955 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 900, ఆడవారి సంఖ్య 912. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 494 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 577033<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>.పిన్ కోడ్: 508213. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి ఉంది.బాలబడి, మాధ్యమిక పాఠశాల‌లు [[అనంతారం (పెన్‌పహాడ్‌)|అనంతారంలో]] ఉన్నాయి.సమీప జూనియర్ కళాశాల పెన్పహాడ్లోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు సూర్యాపేటలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నార్కట్ పల్లిలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు సూర్యాపేటలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం సూర్యాపేటలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[నల్గొండ]] లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలో2 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు ఇద్దరు ఉన్నారు. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. కాలువ/వాగు/నది ద్వారా, చెరువు ద్వారా కూడా గ్రామానికి తాగునీరు లభిస్తుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతున్నాయి. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 7 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == పొట్లపహాడ్లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 84 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 271 హెక్టార్లు * శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 57 హెక్టార్లు * తోటలు మొదలైనవి సాగవుతున్న భూమి: 200 హెక్టార్లు * సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 15 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 99 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 225 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 31 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 310 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == పొట్లపహాడ్లో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * కాలువలు: 310 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == పొట్లపహాడ్లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]] == పొట్లపహాడ్ గ్రామ చరిత్ర == కలిమి బలిమిల గ్రామ తొలి పొద్దు కోసం బలి ముద్ద కొరకై పోరాటములు సల్పి. ఆత్మబలిదానముల హారతిపట్టిన పోరాటయోధుల వీరగడ్డ. తెలంగాణా సాయుధ పోరాట వీరయోధులగన్న విప్లవోద్యమాల పోరుగడ్డ. పోరాట పటిమకు స్ఫూర్తిగడ్డ. పోరువిద్యలందు పోటీలుపడు పోరాటాల పల్లె పొట్లపహాడ్! === చారిత్రక నేపథ్యం === కాకతీయులకు సామంతులుగా రేచర్ల వంశ రెడ్డి రాజులు పిల్లలమర్రి, ఉండ్రుగొండ ఉర్లుగొండ కూడలి దోసపాడు నాగులపాడు లాంటి పలు ప్రాంతాలను పరిపాలించారు. వీరి కాలంలో చాలా ప్రాంతాల్లో ఎన్నో గొప్ప దేవాలయాలను నిర్మించారు. అందులో భాగంగా నాగులపాడులో నిర్మితమైన దేవాలయాలు అద్భుతమైన శిల్పకళా సంపదతో అపురూపమైన శిల్పకళాశోభితమై అలరారుచున్నవి. సా.శ.1280లో కామేశ్వర దేవాలయ ప్రతిష్టాపన సందర్భంగా ఐతాంభిక పుత్రుడైన రేచర్ల కామిరెడ్డి వేయించిన శాసనం, ఇంకా కామిరెడ్డి కామసాని దంపతుల కుమారులైన గంకిరెడ్డి, మల్లారెడ్డిలు వేయించిన శాసనాలను బట్టి రేచర్ల వంశీ రెడ్డి రాజులు సాంస్కృతిక కళాసేవాభిలాశులుగా, కళాపోషకులుగా ప్రసిద్ది చెందారు. అట్టి అపూర్వమైన దేవాలయాలకు నెలవైన నాగులపాడులో అంతర్భాగంగా అవిభాజ్యంగా ఈ పొట్లపహాడ్ గ్రామం ఉన్నట్లు తెలుస్తోంది. కాలక్రమేణా తర్వాత ఒక ప్రత్యేక గ్రామంగా పరిణామం చెందిఉండవచ్చు. చారిత్రాత్మకమైన దేవాలయాలు శాసనాల ద్వారా ఈ ప్రాంతం చరిత్ర ప్రాధాన్యత సంతరించుకున్నట్లుగా తెలుస్తుంది. (ప్రముఖ చరిత్ర పరిశోధకులు డా: భిన్నూరి నరసింహశాస్త్రి (బి.యన్. శాస్త్రి) నల్లగొండ మండల సర్వస్వం గ్రంథాన్ని అనుసరించి సేకరించిన సమాచారం.) === జనశృతిలో గల కథనాలు === చారిత్రక అంశాలను ప్రామాణికతను పక్కన పెడితే ఈ గ్రామం గురించి తరతరాలుగా మౌఖికంగా వినవస్తున్న, ప్రచారంలో ఉన్నకథనాలను బట్టి గ్రామం ఏర్పడిందని పూర్వీకుల నమ్మకం విశ్వాసం. పొట్లపాడ్ పొలి పొడిచినా పోదు జనశృతిలో గల ఒక కథనాన్ని అనుసరించి పూర్వం పొట్లపహాడ్ గ్రామానికి చెందిన ముగ్గురు యువకులు తమ గ్రామం సుభిక్షంగా ఉండాలని సంకల్పించి పొరుగు గ్రామంలో జరుగుతున్న బొడ్రాయి పండుగలో భాగంగా సకల శుభాలనిస్తుందని నమ్మికగల బలిముద్దను చేజిక్కించుకొని పొట్లపహాడ్కు పరుగెత్తగా, వారిని నాగులపాడు వారు ఆయుధాలతో వెంబడించారు. ఆ క్రమంలో చేతిలో బలిముద్దగల యువకుడు దానిని మిత్రుడికిచ్చి ఈ ముద్దను ఎలాగైనా మనగ్రామంలో పొలి చల్లమని ఆదేశించాడు. వెంటబడి వస్తున్న వాళ్ళను అడ్డగించి వీరోచితంగా వారితో పోరాడి కత్తులకు బలయ్యాడు. (అతనిప్రాణత్యాగానికి ప్రతీకగా నిర్మితమైనదే వీరన్న దేవుడి గుడి) మిత్రుడి మాట ప్రకారం బలిముద్దను గ్రామంలో పొలిచల్లిన పిదప ఆ యువకుల్ని కూడా తమ కత్తులతో పొడిచారు. తీవ్రంగా గాయపడిన ఆ యువకుడు ప్రాణాలొదులుతూ “ఒరేయ్ పొట్లపాడ్ పొలి పొడిచినా పోదు. నాగులపాడు పంట ఒక్క రోజు వంట” అని అన్నాడు. కొంతదూరం వెళ్ళాక మరో యువకుడిని కూడా పొడిచి చంపారని అప్పటినుండి ఇది ప్రజల్లో నానుడిగా మారి ప్రస్తుతం వీరన్న గడ్డగా ప్రసిద్ధి చెందినది. నాగినేనిపల్లి పాఠశాల తెలుగు ఉపాధ్యాయుడు మండల స్వామి పి.హెచ్.డి. పరిశోధనాగ్రంథం 'నల్లగొండ జిల్లా గ్రామ నామాల 'చరిత్ర' ఆధారంగా పూర్వం ఈ గ్రామస్తులు యుద్ధవిద్యల్లోను, ఎడ్లు, గుర్రాలు, గొర్రెపొట్టేళ్ళ పందెంలలో ఇతర గ్రామాల వారితో పోటీ పడటం మొదలైన బావులు ఊరిలో రకరకాల పంటలకు నీటినందిస్తూ ఇప్పటికీ సజీవ సాక్ష్యాలుగా మిగిలాయి. అంతేగాక ఇవి ఈతకొలనులుగా, గాలాలతో చేపలు పట్టేవారికి ఇవి మత్స్య నిలయాలుగా ఇప్పటికీ నిలిచి ఉన్నాయి. ఊరికి తూర్పునగల మరొక బావి సారబావి. ఈ బావిలో విషాన్నైనా అమృతంగా స్వీకరించే దైవత్వం, అందరి మైలలను కడిగేస్తూ కులమత బేధాల కళంకం అంటని, మోక్షప్రదాయని పవిత్ర గంగా స్వరూపిణి ఇది. === గ్రామ ప్రముఖులు === [[దస్త్రం:డాక్టర్ యడవల్లి లక్ష్మీనర్సింహా రెడ్డి.jpg|thumb|alt=డాక్టర్ యడవల్లి లక్ష్మీనర్సింహా రెడ్డి|డాక్టర్ యడవల్లి లక్ష్మీనర్సింహా రెడ్డి]] పొట్లపహాడ్ లో జన్మించిన '''డాక్టర్ యడవల్లి లక్ష్మీనర్సింహా రెడ్డి''''''(1925 to 1986)''' నిజాంకాలంలో ఆయుర్వేద విద్య ( Ayurvedic Visharad) నభ్యసించి మన రాష్ట్రమే కాకుండా బీదర్ మొ॥ జిల్లాలలో '''Govt. Ayurvedic Vaid''' గా సేవలందించి ప్రజల మన్ననలను, ప్రజాపతినిధుల మన్ననలను పొందినారు. భారత స్వాతంత్ర్య సమరయోధులు, '''In the struggle liberation of Independence, Imprisonment was from 1947-48 & was kept in the Jail at Aurangabad for 11 months 20 days, suffered in jail by the Nizam Govt.''' జైలు జీవితం గడిపినారు. Political Sufferer పెన్షన్ కూడా పొందేవారు. 1954 to 1961 వరకు వైద్య వృత్తిలో సేవలందించినారు, అనారోగ్య సమస్యలతో retirement తీసుకున్నారు. నిజాం నిరంకుశత్వానికి వ్యతిరేకంగా సాయుధ రైతాంగ పోరాటం చేసిన యోధులెందరో ఈ గ్రామంలో ఉన్నారు. అదేవిధంగా సుధీర్ఘ కాలం గ్రామ సర్పంచులుగా పనిచేసిన నారాయణ జానకిరామ్ రెడ్డి, రామినేని సోమయ్యలు ఆదర్శంగా నిలిచారు. గ్రామంలో అక్షరాభ్యాసాల శ్రీకారాలు చుట్టిన చల్లని పుల్లయ్య సారులాంటి ఉపాధ్యాయులెందరో...ఎందరో నిరక్షరాస్యులైన పాలెగాండ్లను అక్షరాస్యులుగా మలిచిన వురిమళ్ల వెంకట బ్రహ్మం, శ్లాఘనీయులు * '''డాక్టర్ యడవల్లి లక్ష్మీనర్సింహా రెడ్డి''' [https://archive.org/details/lnreddy-1/LNREDDY2.jpg] === భౌగోళిక స్వరూపం === సహజసిద్ధమైన ప్రకృతి ఒడిలో సస్యశ్యామల సకల సౌభాగ్యాలతో సుభిక్షంగా వర్థిల్లుతుందీ గ్రామం. సూర్యాపేట జిల్లా కేంద్రానికి 20 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న ఈ గ్రామం తెలంగాణా రాజధాని హైదరాబాద్కు 150 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్నది. గ్రామానికి తూర్పున ఆంజనేయ స్వామి దేవాలయం, పశ్చిమాన వీరన్నగడ్డ, లాల్ బహదూర్ కాలువ, పెద్ద చెరువు, ఉత్తరాన అనంతారం, దక్షిణాన అన్నారం గ్రామం హద్దులుగా గలవు. ఊరి మధ్యలో వీర్ల కొట్టం, దర్గా, మసీదు, ఊరి ప్రారంభంలో చర్చిలతో సర్వమత సంగమ స్థలిగా నిలిచింది. గ్రామంలో గల చిన్న చెరువు, ఊరగుంట, యరడ్లబావి, బుడ్డబావి, స్తంభాలబావి, నిమ్మచెట్లబావి, రావిచెట్లబావి, పెద్దం బావి, రామయ్యబావి, సారబావి తెలంగాణ రైతాంగ సాయుధపోరాటంలో ఈ గ్రామం నుండి చల్లా అప్పారెడ్డి, బెక్కం బిక్షమయ్య, గుత్తికొండ నర్సిరెడ్డి, గుత్తికొండ నర్సమ్మ, యగ్గడి చిన లింగయ్య, నారాయణ వెంకటరెడ్డి, నారాయణ చెన్నారెడ్డి, నారాయణ సాంబారెడ్డి, యడవెల్లి సాంబారెడ్డి, యడవెల్లిచినవెంకటరెడ్డి, నారాయణ జానకిరాంరెడ్డి, నల్లగొండ కాశయ్య, చింతకుంట్ల బిక్షం మొదలగు గ్రామ పెద్దలు పాల్గొని తుపాకీ తూటాలను ఎదుర్కొని, జైలు నిర్భంధం అనుభవించి కఠినమైన శిక్షలకు గురైనా కూడా అలుపెరగకుండా పోరాటం చేశారు. * గ్రామ చరిత్ర PDF BOOK LINK: https://archive.org/details/potlapahad [[దస్త్రం:Sri shivarama deekshita achalashramam potlapahad.jpg|thumb|alt=Sri shivarama deekshita achalashramam potlapahad|Sri shivarama deekshita achalashramam potlapahad]] {{Infobox artist|image= }} == [[శివరామ దీక్షిత అచలాశ్రమం (పొట్లపహాడ్ )]] == ఈ గ్రామంలో కొంతమంది ఆధ్యాత్మిక భావనతో సంకోజు రామచంద్రచార్యులు,షేక్ మస్తాన్ గురువులు,నూకల అప్పారెడ్డి ,నారాయణ యశోదమ్మ, ఖమ్మం భక్తులు అందరు కలసి 1977 సంవత్సరంలో శివరామ దీక్షిత అచలాశ్రమం ఏర్పాటు చేశారు. ఆశ్రమం భక్తులు ఆశ్రమంలో శివరామ దీక్షితులు స్వామి వారికి ప్రతి రోజు ఆరాధన కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తారు. ప్రతి పౌర్ణమి రోజున గురు పూజ చేస్తారు. భక్తులు తమ తల్లిదండ్రుల పేరున ప్రతి సంవత్సరం వారిని స్మరిస్తూ ఆరాధన, అన్నదాన కార్యక్రమాలు చేస్తున్నారు .ప్రతి శివరాత్రి రోజున ప్రత్యేక ఆరాధనా కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తారు. అచలాశ్రమం వీడియో లింక్ :https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/20/shivaramadeeksita_achala_ashramam%23potlapahad == రామాలయం పునర్నిర్మాణం == [[దస్త్రం:Seetrama swami temple potlapahad.jpg|thumb|alt=sri sitarama swami temple potlapahad|sri sitarama swami temple potlapahad]] ఈ గ్రామంలో రామాలయం పూర్వం నూకల అప్పారెడ్డి ఇంటి పక్కగల బేరం రాంరెడ్డి ఇంటి దగ్గర ఉండేది. తర్వాత కాలంలో దానిని ఎడవెల్లి లచ్చిరెడ్డి ఇంటి దగ్గరకు మార్చారు. కొత్త రామాలయాన్ని మన గ్రామ ప్రవాసులు, దాతలు, గ్రామ రైతుల సహకారంతో 2007 సంవత్సరంలో నారాయణ జానకిరాంరెడ్డి, నారాయణ భద్రారెడ్డి పాత ఇంటి అడుగు స్థలంలో నిర్మించారు. నూతన రామాలయ నిర్మాణానికి ఎడవెల్లి నిర్మల రవిందర్రెడ్డి, పోరెడ్డి హైమ చంద్రశేఖర్ రెడ్డి, వంగాల కవిత సురేందర్రెడ్డి, వంగాల జ్యోతి రవీందర్ రెడ్డి, మారుపాకల జ్యోతి రఘుమారెడ్డి, గ్రామంలోని ప్రతిరైతు ప్రతి కుటుంబం గడగడపకు విరాళాలు స్వీకరించారు. ఎంతో ప్రతిష్టాత్మాకంగా చేపట్టిన నూతన రామాలయ నిర్మాణానికి రిటైర్డ్ టీచర్ నారాయణ సత్యనారాయణరెడ్డి గుత్తికొండ బిక్షంరెడ్డి ముందుండి తోడ్పాడునందించారు. * శ్రీ సీతారామస్వామి ఆలయం VIDEO LINK: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/20/shivaramadeeksita_achala_ashramam%23potlapahad ==ముత్యాలమ్మ గుడి== {{Infobox Artist|image= }} గ్రామంలోని ప్రతిరైతు ప్రతి కుటుంబం నుండి విరాళాలు స్వీకరించి ముత్యాలమ్మ గుడి నిర్మాణం 2024 లో చేసి భక్తులు అమ్మవారిని నిత్య దర్శనాలు చేసుకుంటూ అమ్మవారి ఆశీర్వాదము లందుకుంటున్నారు. వీడియో లింక్ : https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/20/shivaramadeeksita_achala_ashramam%23potlapahad [[దస్త్రం:Muthyalamma Devi Temple - Potlapahad.jpg|thumb|alt=Muthyalamma Devi Temple - Potlapahad|Muthyalamma Devi Temple - Potlapahad]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==వెలుపలి లంకెలు== 1. potalpahad videos & pdf links: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/20/%23potlapahad {{పెన్‌పహాడ్‌ మండలంలోని గ్రామాలు}} tlbfgjtgbf6d7o5kh70x46t29jm9agr 4942537 4942536 2026-08-23T13:42:10Z CommonsDelinker 608 Seetrama_swami_temple_potlapahad.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942537 wikitext text/x-wiki {{Infobox Settlement| ‎|name = పొట్లపహాడ్ |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవిన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = తెలంగాణ పటంలో గ్రామ స్థానం |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[సూర్యాపేట జిల్లా|సూర్యాపేట]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[పెన్‌పహాడ్‌]] <!-- Politics -----------------> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 1812 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 900 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 912 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 498 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్యు |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్యు |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 17.009804 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 79.656789 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = 508213 |area_code = |blank_name = ఎస్.టి.డి కోడ్ |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} '''పొట్లపహాడ్''', [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[సూర్యాపేట జిల్లా]], [[పెన్‌పహాడ్‌ మండలం (సూర్యాపేట జిల్లా)|పెన్‌పహాడ్‌]] మండలంలోని గ్రామం.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వు సంఖ్య GO Ms No 246  Revenue (DA-CMRF) Department, Dated: 11-10-2016</ref> ఇది మండల కేంద్రమైన పెన్పహాడ్ నుండి 6 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[సూర్యాపేట]] నుండి 21 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. సూర్యాపేట జిల్లా కేంద్రానికి 20 కి.మీ. దూరంలో మండల కేంద్రానికి 4 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. == పరిసర గ్రామాలు == మాచారం, పెన్ పహాడ్, దోసపహాడ్, లింగాల గ్రామాలు సమీప గ్రామాలుగా ఉన్నాయి. సూర్యాపేట, మిర్యాలగూడ, కోదాడ, నల్లగొండ పట్టణాలకు సమీపంలో వుంది. ఈ గ్రామం [[సూర్యాపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం]], [[నల్గొండ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నల్లగొండ లోకసభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలో ఉంది. . == జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణలో == 2016 అక్టోబరు 11న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత [[నల్గొండ జిల్లా]]<nowiki/>లోని ఇదే మండలంలో ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=సూర్యాపేట జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Suryapet.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227080545/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Suryapet.pdf|archive-date=2021-12-27|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గ్రామ జనాభా== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 498 ఇళ్లతో, 1812 జనాభాతో 955 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 900, ఆడవారి సంఖ్య 912. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 494 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 577033<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>.పిన్ కోడ్: 508213. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి ఉంది.బాలబడి, మాధ్యమిక పాఠశాల‌లు [[అనంతారం (పెన్‌పహాడ్‌)|అనంతారంలో]] ఉన్నాయి.సమీప జూనియర్ కళాశాల పెన్పహాడ్లోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు సూర్యాపేటలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నార్కట్ పల్లిలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు సూర్యాపేటలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం సూర్యాపేటలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[నల్గొండ]] లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలో2 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు ఇద్దరు ఉన్నారు. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. కాలువ/వాగు/నది ద్వారా, చెరువు ద్వారా కూడా గ్రామానికి తాగునీరు లభిస్తుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతున్నాయి. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 7 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == పొట్లపహాడ్లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 84 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 271 హెక్టార్లు * శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 57 హెక్టార్లు * తోటలు మొదలైనవి సాగవుతున్న భూమి: 200 హెక్టార్లు * సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 15 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 99 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 225 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 31 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 310 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == పొట్లపహాడ్లో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * కాలువలు: 310 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == పొట్లపహాడ్లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]] == పొట్లపహాడ్ గ్రామ చరిత్ర == కలిమి బలిమిల గ్రామ తొలి పొద్దు కోసం బలి ముద్ద కొరకై పోరాటములు సల్పి. ఆత్మబలిదానముల హారతిపట్టిన పోరాటయోధుల వీరగడ్డ. తెలంగాణా సాయుధ పోరాట వీరయోధులగన్న విప్లవోద్యమాల పోరుగడ్డ. పోరాట పటిమకు స్ఫూర్తిగడ్డ. పోరువిద్యలందు పోటీలుపడు పోరాటాల పల్లె పొట్లపహాడ్! === చారిత్రక నేపథ్యం === కాకతీయులకు సామంతులుగా రేచర్ల వంశ రెడ్డి రాజులు పిల్లలమర్రి, ఉండ్రుగొండ ఉర్లుగొండ కూడలి దోసపాడు నాగులపాడు లాంటి పలు ప్రాంతాలను పరిపాలించారు. వీరి కాలంలో చాలా ప్రాంతాల్లో ఎన్నో గొప్ప దేవాలయాలను నిర్మించారు. అందులో భాగంగా నాగులపాడులో నిర్మితమైన దేవాలయాలు అద్భుతమైన శిల్పకళా సంపదతో అపురూపమైన శిల్పకళాశోభితమై అలరారుచున్నవి. సా.శ.1280లో కామేశ్వర దేవాలయ ప్రతిష్టాపన సందర్భంగా ఐతాంభిక పుత్రుడైన రేచర్ల కామిరెడ్డి వేయించిన శాసనం, ఇంకా కామిరెడ్డి కామసాని దంపతుల కుమారులైన గంకిరెడ్డి, మల్లారెడ్డిలు వేయించిన శాసనాలను బట్టి రేచర్ల వంశీ రెడ్డి రాజులు సాంస్కృతిక కళాసేవాభిలాశులుగా, కళాపోషకులుగా ప్రసిద్ది చెందారు. అట్టి అపూర్వమైన దేవాలయాలకు నెలవైన నాగులపాడులో అంతర్భాగంగా అవిభాజ్యంగా ఈ పొట్లపహాడ్ గ్రామం ఉన్నట్లు తెలుస్తోంది. కాలక్రమేణా తర్వాత ఒక ప్రత్యేక గ్రామంగా పరిణామం చెందిఉండవచ్చు. చారిత్రాత్మకమైన దేవాలయాలు శాసనాల ద్వారా ఈ ప్రాంతం చరిత్ర ప్రాధాన్యత సంతరించుకున్నట్లుగా తెలుస్తుంది. (ప్రముఖ చరిత్ర పరిశోధకులు డా: భిన్నూరి నరసింహశాస్త్రి (బి.యన్. శాస్త్రి) నల్లగొండ మండల సర్వస్వం గ్రంథాన్ని అనుసరించి సేకరించిన సమాచారం.) === జనశృతిలో గల కథనాలు === చారిత్రక అంశాలను ప్రామాణికతను పక్కన పెడితే ఈ గ్రామం గురించి తరతరాలుగా మౌఖికంగా వినవస్తున్న, ప్రచారంలో ఉన్నకథనాలను బట్టి గ్రామం ఏర్పడిందని పూర్వీకుల నమ్మకం విశ్వాసం. పొట్లపాడ్ పొలి పొడిచినా పోదు జనశృతిలో గల ఒక కథనాన్ని అనుసరించి పూర్వం పొట్లపహాడ్ గ్రామానికి చెందిన ముగ్గురు యువకులు తమ గ్రామం సుభిక్షంగా ఉండాలని సంకల్పించి పొరుగు గ్రామంలో జరుగుతున్న బొడ్రాయి పండుగలో భాగంగా సకల శుభాలనిస్తుందని నమ్మికగల బలిముద్దను చేజిక్కించుకొని పొట్లపహాడ్కు పరుగెత్తగా, వారిని నాగులపాడు వారు ఆయుధాలతో వెంబడించారు. ఆ క్రమంలో చేతిలో బలిముద్దగల యువకుడు దానిని మిత్రుడికిచ్చి ఈ ముద్దను ఎలాగైనా మనగ్రామంలో పొలి చల్లమని ఆదేశించాడు. వెంటబడి వస్తున్న వాళ్ళను అడ్డగించి వీరోచితంగా వారితో పోరాడి కత్తులకు బలయ్యాడు. (అతనిప్రాణత్యాగానికి ప్రతీకగా నిర్మితమైనదే వీరన్న దేవుడి గుడి) మిత్రుడి మాట ప్రకారం బలిముద్దను గ్రామంలో పొలిచల్లిన పిదప ఆ యువకుల్ని కూడా తమ కత్తులతో పొడిచారు. తీవ్రంగా గాయపడిన ఆ యువకుడు ప్రాణాలొదులుతూ “ఒరేయ్ పొట్లపాడ్ పొలి పొడిచినా పోదు. నాగులపాడు పంట ఒక్క రోజు వంట” అని అన్నాడు. కొంతదూరం వెళ్ళాక మరో యువకుడిని కూడా పొడిచి చంపారని అప్పటినుండి ఇది ప్రజల్లో నానుడిగా మారి ప్రస్తుతం వీరన్న గడ్డగా ప్రసిద్ధి చెందినది. నాగినేనిపల్లి పాఠశాల తెలుగు ఉపాధ్యాయుడు మండల స్వామి పి.హెచ్.డి. పరిశోధనాగ్రంథం 'నల్లగొండ జిల్లా గ్రామ నామాల 'చరిత్ర' ఆధారంగా పూర్వం ఈ గ్రామస్తులు యుద్ధవిద్యల్లోను, ఎడ్లు, గుర్రాలు, గొర్రెపొట్టేళ్ళ పందెంలలో ఇతర గ్రామాల వారితో పోటీ పడటం మొదలైన బావులు ఊరిలో రకరకాల పంటలకు నీటినందిస్తూ ఇప్పటికీ సజీవ సాక్ష్యాలుగా మిగిలాయి. అంతేగాక ఇవి ఈతకొలనులుగా, గాలాలతో చేపలు పట్టేవారికి ఇవి మత్స్య నిలయాలుగా ఇప్పటికీ నిలిచి ఉన్నాయి. ఊరికి తూర్పునగల మరొక బావి సారబావి. ఈ బావిలో విషాన్నైనా అమృతంగా స్వీకరించే దైవత్వం, అందరి మైలలను కడిగేస్తూ కులమత బేధాల కళంకం అంటని, మోక్షప్రదాయని పవిత్ర గంగా స్వరూపిణి ఇది. === గ్రామ ప్రముఖులు === [[దస్త్రం:డాక్టర్ యడవల్లి లక్ష్మీనర్సింహా రెడ్డి.jpg|thumb|alt=డాక్టర్ యడవల్లి లక్ష్మీనర్సింహా రెడ్డి|డాక్టర్ యడవల్లి లక్ష్మీనర్సింహా రెడ్డి]] పొట్లపహాడ్ లో జన్మించిన '''డాక్టర్ యడవల్లి లక్ష్మీనర్సింహా రెడ్డి''''''(1925 to 1986)''' నిజాంకాలంలో ఆయుర్వేద విద్య ( Ayurvedic Visharad) నభ్యసించి మన రాష్ట్రమే కాకుండా బీదర్ మొ॥ జిల్లాలలో '''Govt. Ayurvedic Vaid''' గా సేవలందించి ప్రజల మన్ననలను, ప్రజాపతినిధుల మన్ననలను పొందినారు. భారత స్వాతంత్ర్య సమరయోధులు, '''In the struggle liberation of Independence, Imprisonment was from 1947-48 & was kept in the Jail at Aurangabad for 11 months 20 days, suffered in jail by the Nizam Govt.''' జైలు జీవితం గడిపినారు. Political Sufferer పెన్షన్ కూడా పొందేవారు. 1954 to 1961 వరకు వైద్య వృత్తిలో సేవలందించినారు, అనారోగ్య సమస్యలతో retirement తీసుకున్నారు. నిజాం నిరంకుశత్వానికి వ్యతిరేకంగా సాయుధ రైతాంగ పోరాటం చేసిన యోధులెందరో ఈ గ్రామంలో ఉన్నారు. అదేవిధంగా సుధీర్ఘ కాలం గ్రామ సర్పంచులుగా పనిచేసిన నారాయణ జానకిరామ్ రెడ్డి, రామినేని సోమయ్యలు ఆదర్శంగా నిలిచారు. గ్రామంలో అక్షరాభ్యాసాల శ్రీకారాలు చుట్టిన చల్లని పుల్లయ్య సారులాంటి ఉపాధ్యాయులెందరో...ఎందరో నిరక్షరాస్యులైన పాలెగాండ్లను అక్షరాస్యులుగా మలిచిన వురిమళ్ల వెంకట బ్రహ్మం, శ్లాఘనీయులు * '''డాక్టర్ యడవల్లి లక్ష్మీనర్సింహా రెడ్డి''' [https://archive.org/details/lnreddy-1/LNREDDY2.jpg] === భౌగోళిక స్వరూపం === సహజసిద్ధమైన ప్రకృతి ఒడిలో సస్యశ్యామల సకల సౌభాగ్యాలతో సుభిక్షంగా వర్థిల్లుతుందీ గ్రామం. సూర్యాపేట జిల్లా కేంద్రానికి 20 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న ఈ గ్రామం తెలంగాణా రాజధాని హైదరాబాద్కు 150 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్నది. గ్రామానికి తూర్పున ఆంజనేయ స్వామి దేవాలయం, పశ్చిమాన వీరన్నగడ్డ, లాల్ బహదూర్ కాలువ, పెద్ద చెరువు, ఉత్తరాన అనంతారం, దక్షిణాన అన్నారం గ్రామం హద్దులుగా గలవు. ఊరి మధ్యలో వీర్ల కొట్టం, దర్గా, మసీదు, ఊరి ప్రారంభంలో చర్చిలతో సర్వమత సంగమ స్థలిగా నిలిచింది. గ్రామంలో గల చిన్న చెరువు, ఊరగుంట, యరడ్లబావి, బుడ్డబావి, స్తంభాలబావి, నిమ్మచెట్లబావి, రావిచెట్లబావి, పెద్దం బావి, రామయ్యబావి, సారబావి తెలంగాణ రైతాంగ సాయుధపోరాటంలో ఈ గ్రామం నుండి చల్లా అప్పారెడ్డి, బెక్కం బిక్షమయ్య, గుత్తికొండ నర్సిరెడ్డి, గుత్తికొండ నర్సమ్మ, యగ్గడి చిన లింగయ్య, నారాయణ వెంకటరెడ్డి, నారాయణ చెన్నారెడ్డి, నారాయణ సాంబారెడ్డి, యడవెల్లి సాంబారెడ్డి, యడవెల్లిచినవెంకటరెడ్డి, నారాయణ జానకిరాంరెడ్డి, నల్లగొండ కాశయ్య, చింతకుంట్ల బిక్షం మొదలగు గ్రామ పెద్దలు పాల్గొని తుపాకీ తూటాలను ఎదుర్కొని, జైలు నిర్భంధం అనుభవించి కఠినమైన శిక్షలకు గురైనా కూడా అలుపెరగకుండా పోరాటం చేశారు. * గ్రామ చరిత్ర PDF BOOK LINK: https://archive.org/details/potlapahad [[దస్త్రం:Sri shivarama deekshita achalashramam potlapahad.jpg|thumb|alt=Sri shivarama deekshita achalashramam potlapahad|Sri shivarama deekshita achalashramam potlapahad]] {{Infobox artist|image= }} == [[శివరామ దీక్షిత అచలాశ్రమం (పొట్లపహాడ్ )]] == ఈ గ్రామంలో కొంతమంది ఆధ్యాత్మిక భావనతో సంకోజు రామచంద్రచార్యులు,షేక్ మస్తాన్ గురువులు,నూకల అప్పారెడ్డి ,నారాయణ యశోదమ్మ, ఖమ్మం భక్తులు అందరు కలసి 1977 సంవత్సరంలో శివరామ దీక్షిత అచలాశ్రమం ఏర్పాటు చేశారు. ఆశ్రమం భక్తులు ఆశ్రమంలో శివరామ దీక్షితులు స్వామి వారికి ప్రతి రోజు ఆరాధన కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తారు. ప్రతి పౌర్ణమి రోజున గురు పూజ చేస్తారు. భక్తులు తమ తల్లిదండ్రుల పేరున ప్రతి సంవత్సరం వారిని స్మరిస్తూ ఆరాధన, అన్నదాన కార్యక్రమాలు చేస్తున్నారు .ప్రతి శివరాత్రి రోజున ప్రత్యేక ఆరాధనా కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తారు. అచలాశ్రమం వీడియో లింక్ :https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/20/shivaramadeeksita_achala_ashramam%23potlapahad == రామాలయం పునర్నిర్మాణం == ఈ గ్రామంలో రామాలయం పూర్వం నూకల అప్పారెడ్డి ఇంటి పక్కగల బేరం రాంరెడ్డి ఇంటి దగ్గర ఉండేది. తర్వాత కాలంలో దానిని ఎడవెల్లి లచ్చిరెడ్డి ఇంటి దగ్గరకు మార్చారు. కొత్త రామాలయాన్ని మన గ్రామ ప్రవాసులు, దాతలు, గ్రామ రైతుల సహకారంతో 2007 సంవత్సరంలో నారాయణ జానకిరాంరెడ్డి, నారాయణ భద్రారెడ్డి పాత ఇంటి అడుగు స్థలంలో నిర్మించారు. నూతన రామాలయ నిర్మాణానికి ఎడవెల్లి నిర్మల రవిందర్రెడ్డి, పోరెడ్డి హైమ చంద్రశేఖర్ రెడ్డి, వంగాల కవిత సురేందర్రెడ్డి, వంగాల జ్యోతి రవీందర్ రెడ్డి, మారుపాకల జ్యోతి రఘుమారెడ్డి, గ్రామంలోని ప్రతిరైతు ప్రతి కుటుంబం గడగడపకు విరాళాలు స్వీకరించారు. ఎంతో ప్రతిష్టాత్మాకంగా చేపట్టిన నూతన రామాలయ నిర్మాణానికి రిటైర్డ్ టీచర్ నారాయణ సత్యనారాయణరెడ్డి గుత్తికొండ బిక్షంరెడ్డి ముందుండి తోడ్పాడునందించారు. * శ్రీ సీతారామస్వామి ఆలయం VIDEO LINK: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/20/shivaramadeeksita_achala_ashramam%23potlapahad ==ముత్యాలమ్మ గుడి== {{Infobox Artist|image= }} గ్రామంలోని ప్రతిరైతు ప్రతి కుటుంబం నుండి విరాళాలు స్వీకరించి ముత్యాలమ్మ గుడి నిర్మాణం 2024 లో చేసి భక్తులు అమ్మవారిని నిత్య దర్శనాలు చేసుకుంటూ అమ్మవారి ఆశీర్వాదము లందుకుంటున్నారు. వీడియో లింక్ : https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/20/shivaramadeeksita_achala_ashramam%23potlapahad [[దస్త్రం:Muthyalamma Devi Temple - Potlapahad.jpg|thumb|alt=Muthyalamma Devi Temple - Potlapahad|Muthyalamma Devi Temple - Potlapahad]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==వెలుపలి లంకెలు== 1. potalpahad videos & pdf links: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/20/%23potlapahad {{పెన్‌పహాడ్‌ మండలంలోని గ్రామాలు}} aassonzqrcr9v3c5iz4x3hd3row12ui 4942538 4942537 2026-08-23T13:42:15Z CommonsDelinker 608 Sri_shivarama_deekshita_achalashramam_potlapahad.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942538 wikitext text/x-wiki {{Infobox Settlement| ‎|name = పొట్లపహాడ్ |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవిన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = తెలంగాణ పటంలో గ్రామ స్థానం |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[సూర్యాపేట జిల్లా|సూర్యాపేట]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[పెన్‌పహాడ్‌]] <!-- Politics -----------------> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 1812 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 900 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 912 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 498 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్యు |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్యు |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 17.009804 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 79.656789 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = 508213 |area_code = |blank_name = ఎస్.టి.డి కోడ్ |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} '''పొట్లపహాడ్''', [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[సూర్యాపేట జిల్లా]], [[పెన్‌పహాడ్‌ మండలం (సూర్యాపేట జిల్లా)|పెన్‌పహాడ్‌]] మండలంలోని గ్రామం.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వు సంఖ్య GO Ms No 246  Revenue (DA-CMRF) Department, Dated: 11-10-2016</ref> ఇది మండల కేంద్రమైన పెన్పహాడ్ నుండి 6 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[సూర్యాపేట]] నుండి 21 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. సూర్యాపేట జిల్లా కేంద్రానికి 20 కి.మీ. దూరంలో మండల కేంద్రానికి 4 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. == పరిసర గ్రామాలు == మాచారం, పెన్ పహాడ్, దోసపహాడ్, లింగాల గ్రామాలు సమీప గ్రామాలుగా ఉన్నాయి. సూర్యాపేట, మిర్యాలగూడ, కోదాడ, నల్లగొండ పట్టణాలకు సమీపంలో వుంది. ఈ గ్రామం [[సూర్యాపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం]], [[నల్గొండ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నల్లగొండ లోకసభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలో ఉంది. . == జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణలో == 2016 అక్టోబరు 11న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత [[నల్గొండ జిల్లా]]<nowiki/>లోని ఇదే మండలంలో ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=సూర్యాపేట జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Suryapet.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227080545/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Suryapet.pdf|archive-date=2021-12-27|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గ్రామ జనాభా== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 498 ఇళ్లతో, 1812 జనాభాతో 955 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 900, ఆడవారి సంఖ్య 912. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 494 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 577033<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>.పిన్ కోడ్: 508213. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి ఉంది.బాలబడి, మాధ్యమిక పాఠశాల‌లు [[అనంతారం (పెన్‌పహాడ్‌)|అనంతారంలో]] ఉన్నాయి.సమీప జూనియర్ కళాశాల పెన్పహాడ్లోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు సూర్యాపేటలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నార్కట్ పల్లిలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు సూర్యాపేటలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం సూర్యాపేటలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[నల్గొండ]] లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలో2 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు ఇద్దరు ఉన్నారు. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. కాలువ/వాగు/నది ద్వారా, చెరువు ద్వారా కూడా గ్రామానికి తాగునీరు లభిస్తుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతున్నాయి. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 7 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == పొట్లపహాడ్లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 84 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 271 హెక్టార్లు * శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 57 హెక్టార్లు * తోటలు మొదలైనవి సాగవుతున్న భూమి: 200 హెక్టార్లు * సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 15 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 99 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 225 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 31 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 310 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == పొట్లపహాడ్లో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * కాలువలు: 310 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == పొట్లపహాడ్లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]] == పొట్లపహాడ్ గ్రామ చరిత్ర == కలిమి బలిమిల గ్రామ తొలి పొద్దు కోసం బలి ముద్ద కొరకై పోరాటములు సల్పి. ఆత్మబలిదానముల హారతిపట్టిన పోరాటయోధుల వీరగడ్డ. తెలంగాణా సాయుధ పోరాట వీరయోధులగన్న విప్లవోద్యమాల పోరుగడ్డ. పోరాట పటిమకు స్ఫూర్తిగడ్డ. పోరువిద్యలందు పోటీలుపడు పోరాటాల పల్లె పొట్లపహాడ్! === చారిత్రక నేపథ్యం === కాకతీయులకు సామంతులుగా రేచర్ల వంశ రెడ్డి రాజులు పిల్లలమర్రి, ఉండ్రుగొండ ఉర్లుగొండ కూడలి దోసపాడు నాగులపాడు లాంటి పలు ప్రాంతాలను పరిపాలించారు. వీరి కాలంలో చాలా ప్రాంతాల్లో ఎన్నో గొప్ప దేవాలయాలను నిర్మించారు. అందులో భాగంగా నాగులపాడులో నిర్మితమైన దేవాలయాలు అద్భుతమైన శిల్పకళా సంపదతో అపురూపమైన శిల్పకళాశోభితమై అలరారుచున్నవి. సా.శ.1280లో కామేశ్వర దేవాలయ ప్రతిష్టాపన సందర్భంగా ఐతాంభిక పుత్రుడైన రేచర్ల కామిరెడ్డి వేయించిన శాసనం, ఇంకా కామిరెడ్డి కామసాని దంపతుల కుమారులైన గంకిరెడ్డి, మల్లారెడ్డిలు వేయించిన శాసనాలను బట్టి రేచర్ల వంశీ రెడ్డి రాజులు సాంస్కృతిక కళాసేవాభిలాశులుగా, కళాపోషకులుగా ప్రసిద్ది చెందారు. అట్టి అపూర్వమైన దేవాలయాలకు నెలవైన నాగులపాడులో అంతర్భాగంగా అవిభాజ్యంగా ఈ పొట్లపహాడ్ గ్రామం ఉన్నట్లు తెలుస్తోంది. కాలక్రమేణా తర్వాత ఒక ప్రత్యేక గ్రామంగా పరిణామం చెందిఉండవచ్చు. చారిత్రాత్మకమైన దేవాలయాలు శాసనాల ద్వారా ఈ ప్రాంతం చరిత్ర ప్రాధాన్యత సంతరించుకున్నట్లుగా తెలుస్తుంది. (ప్రముఖ చరిత్ర పరిశోధకులు డా: భిన్నూరి నరసింహశాస్త్రి (బి.యన్. శాస్త్రి) నల్లగొండ మండల సర్వస్వం గ్రంథాన్ని అనుసరించి సేకరించిన సమాచారం.) === జనశృతిలో గల కథనాలు === చారిత్రక అంశాలను ప్రామాణికతను పక్కన పెడితే ఈ గ్రామం గురించి తరతరాలుగా మౌఖికంగా వినవస్తున్న, ప్రచారంలో ఉన్నకథనాలను బట్టి గ్రామం ఏర్పడిందని పూర్వీకుల నమ్మకం విశ్వాసం. పొట్లపాడ్ పొలి పొడిచినా పోదు జనశృతిలో గల ఒక కథనాన్ని అనుసరించి పూర్వం పొట్లపహాడ్ గ్రామానికి చెందిన ముగ్గురు యువకులు తమ గ్రామం సుభిక్షంగా ఉండాలని సంకల్పించి పొరుగు గ్రామంలో జరుగుతున్న బొడ్రాయి పండుగలో భాగంగా సకల శుభాలనిస్తుందని నమ్మికగల బలిముద్దను చేజిక్కించుకొని పొట్లపహాడ్కు పరుగెత్తగా, వారిని నాగులపాడు వారు ఆయుధాలతో వెంబడించారు. ఆ క్రమంలో చేతిలో బలిముద్దగల యువకుడు దానిని మిత్రుడికిచ్చి ఈ ముద్దను ఎలాగైనా మనగ్రామంలో పొలి చల్లమని ఆదేశించాడు. వెంటబడి వస్తున్న వాళ్ళను అడ్డగించి వీరోచితంగా వారితో పోరాడి కత్తులకు బలయ్యాడు. (అతనిప్రాణత్యాగానికి ప్రతీకగా నిర్మితమైనదే వీరన్న దేవుడి గుడి) మిత్రుడి మాట ప్రకారం బలిముద్దను గ్రామంలో పొలిచల్లిన పిదప ఆ యువకుల్ని కూడా తమ కత్తులతో పొడిచారు. తీవ్రంగా గాయపడిన ఆ యువకుడు ప్రాణాలొదులుతూ “ఒరేయ్ పొట్లపాడ్ పొలి పొడిచినా పోదు. నాగులపాడు పంట ఒక్క రోజు వంట” అని అన్నాడు. కొంతదూరం వెళ్ళాక మరో యువకుడిని కూడా పొడిచి చంపారని అప్పటినుండి ఇది ప్రజల్లో నానుడిగా మారి ప్రస్తుతం వీరన్న గడ్డగా ప్రసిద్ధి చెందినది. నాగినేనిపల్లి పాఠశాల తెలుగు ఉపాధ్యాయుడు మండల స్వామి పి.హెచ్.డి. పరిశోధనాగ్రంథం 'నల్లగొండ జిల్లా గ్రామ నామాల 'చరిత్ర' ఆధారంగా పూర్వం ఈ గ్రామస్తులు యుద్ధవిద్యల్లోను, ఎడ్లు, గుర్రాలు, గొర్రెపొట్టేళ్ళ పందెంలలో ఇతర గ్రామాల వారితో పోటీ పడటం మొదలైన బావులు ఊరిలో రకరకాల పంటలకు నీటినందిస్తూ ఇప్పటికీ సజీవ సాక్ష్యాలుగా మిగిలాయి. అంతేగాక ఇవి ఈతకొలనులుగా, గాలాలతో చేపలు పట్టేవారికి ఇవి మత్స్య నిలయాలుగా ఇప్పటికీ నిలిచి ఉన్నాయి. ఊరికి తూర్పునగల మరొక బావి సారబావి. ఈ బావిలో విషాన్నైనా అమృతంగా స్వీకరించే దైవత్వం, అందరి మైలలను కడిగేస్తూ కులమత బేధాల కళంకం అంటని, మోక్షప్రదాయని పవిత్ర గంగా స్వరూపిణి ఇది. === గ్రామ ప్రముఖులు === [[దస్త్రం:డాక్టర్ యడవల్లి లక్ష్మీనర్సింహా రెడ్డి.jpg|thumb|alt=డాక్టర్ యడవల్లి లక్ష్మీనర్సింహా రెడ్డి|డాక్టర్ యడవల్లి లక్ష్మీనర్సింహా రెడ్డి]] పొట్లపహాడ్ లో జన్మించిన '''డాక్టర్ యడవల్లి లక్ష్మీనర్సింహా రెడ్డి''''''(1925 to 1986)''' నిజాంకాలంలో ఆయుర్వేద విద్య ( Ayurvedic Visharad) నభ్యసించి మన రాష్ట్రమే కాకుండా బీదర్ మొ॥ జిల్లాలలో '''Govt. Ayurvedic Vaid''' గా సేవలందించి ప్రజల మన్ననలను, ప్రజాపతినిధుల మన్ననలను పొందినారు. భారత స్వాతంత్ర్య సమరయోధులు, '''In the struggle liberation of Independence, Imprisonment was from 1947-48 & was kept in the Jail at Aurangabad for 11 months 20 days, suffered in jail by the Nizam Govt.''' జైలు జీవితం గడిపినారు. Political Sufferer పెన్షన్ కూడా పొందేవారు. 1954 to 1961 వరకు వైద్య వృత్తిలో సేవలందించినారు, అనారోగ్య సమస్యలతో retirement తీసుకున్నారు. నిజాం నిరంకుశత్వానికి వ్యతిరేకంగా సాయుధ రైతాంగ పోరాటం చేసిన యోధులెందరో ఈ గ్రామంలో ఉన్నారు. అదేవిధంగా సుధీర్ఘ కాలం గ్రామ సర్పంచులుగా పనిచేసిన నారాయణ జానకిరామ్ రెడ్డి, రామినేని సోమయ్యలు ఆదర్శంగా నిలిచారు. గ్రామంలో అక్షరాభ్యాసాల శ్రీకారాలు చుట్టిన చల్లని పుల్లయ్య సారులాంటి ఉపాధ్యాయులెందరో...ఎందరో నిరక్షరాస్యులైన పాలెగాండ్లను అక్షరాస్యులుగా మలిచిన వురిమళ్ల వెంకట బ్రహ్మం, శ్లాఘనీయులు * '''డాక్టర్ యడవల్లి లక్ష్మీనర్సింహా రెడ్డి''' [https://archive.org/details/lnreddy-1/LNREDDY2.jpg] === భౌగోళిక స్వరూపం === సహజసిద్ధమైన ప్రకృతి ఒడిలో సస్యశ్యామల సకల సౌభాగ్యాలతో సుభిక్షంగా వర్థిల్లుతుందీ గ్రామం. సూర్యాపేట జిల్లా కేంద్రానికి 20 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న ఈ గ్రామం తెలంగాణా రాజధాని హైదరాబాద్కు 150 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్నది. గ్రామానికి తూర్పున ఆంజనేయ స్వామి దేవాలయం, పశ్చిమాన వీరన్నగడ్డ, లాల్ బహదూర్ కాలువ, పెద్ద చెరువు, ఉత్తరాన అనంతారం, దక్షిణాన అన్నారం గ్రామం హద్దులుగా గలవు. ఊరి మధ్యలో వీర్ల కొట్టం, దర్గా, మసీదు, ఊరి ప్రారంభంలో చర్చిలతో సర్వమత సంగమ స్థలిగా నిలిచింది. గ్రామంలో గల చిన్న చెరువు, ఊరగుంట, యరడ్లబావి, బుడ్డబావి, స్తంభాలబావి, నిమ్మచెట్లబావి, రావిచెట్లబావి, పెద్దం బావి, రామయ్యబావి, సారబావి తెలంగాణ రైతాంగ సాయుధపోరాటంలో ఈ గ్రామం నుండి చల్లా అప్పారెడ్డి, బెక్కం బిక్షమయ్య, గుత్తికొండ నర్సిరెడ్డి, గుత్తికొండ నర్సమ్మ, యగ్గడి చిన లింగయ్య, నారాయణ వెంకటరెడ్డి, నారాయణ చెన్నారెడ్డి, నారాయణ సాంబారెడ్డి, యడవెల్లి సాంబారెడ్డి, యడవెల్లిచినవెంకటరెడ్డి, నారాయణ జానకిరాంరెడ్డి, నల్లగొండ కాశయ్య, చింతకుంట్ల బిక్షం మొదలగు గ్రామ పెద్దలు పాల్గొని తుపాకీ తూటాలను ఎదుర్కొని, జైలు నిర్భంధం అనుభవించి కఠినమైన శిక్షలకు గురైనా కూడా అలుపెరగకుండా పోరాటం చేశారు. * గ్రామ చరిత్ర PDF BOOK LINK: https://archive.org/details/potlapahad {{Infobox artist|image= }} == [[శివరామ దీక్షిత అచలాశ్రమం (పొట్లపహాడ్ )]] == ఈ గ్రామంలో కొంతమంది ఆధ్యాత్మిక భావనతో సంకోజు రామచంద్రచార్యులు,షేక్ మస్తాన్ గురువులు,నూకల అప్పారెడ్డి ,నారాయణ యశోదమ్మ, ఖమ్మం భక్తులు అందరు కలసి 1977 సంవత్సరంలో శివరామ దీక్షిత అచలాశ్రమం ఏర్పాటు చేశారు. ఆశ్రమం భక్తులు ఆశ్రమంలో శివరామ దీక్షితులు స్వామి వారికి ప్రతి రోజు ఆరాధన కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తారు. ప్రతి పౌర్ణమి రోజున గురు పూజ చేస్తారు. భక్తులు తమ తల్లిదండ్రుల పేరున ప్రతి సంవత్సరం వారిని స్మరిస్తూ ఆరాధన, అన్నదాన కార్యక్రమాలు చేస్తున్నారు .ప్రతి శివరాత్రి రోజున ప్రత్యేక ఆరాధనా కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తారు. అచలాశ్రమం వీడియో లింక్ :https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/20/shivaramadeeksita_achala_ashramam%23potlapahad == రామాలయం పునర్నిర్మాణం == ఈ గ్రామంలో రామాలయం పూర్వం నూకల అప్పారెడ్డి ఇంటి పక్కగల బేరం రాంరెడ్డి ఇంటి దగ్గర ఉండేది. తర్వాత కాలంలో దానిని ఎడవెల్లి లచ్చిరెడ్డి ఇంటి దగ్గరకు మార్చారు. కొత్త రామాలయాన్ని మన గ్రామ ప్రవాసులు, దాతలు, గ్రామ రైతుల సహకారంతో 2007 సంవత్సరంలో నారాయణ జానకిరాంరెడ్డి, నారాయణ భద్రారెడ్డి పాత ఇంటి అడుగు స్థలంలో నిర్మించారు. నూతన రామాలయ నిర్మాణానికి ఎడవెల్లి నిర్మల రవిందర్రెడ్డి, పోరెడ్డి హైమ చంద్రశేఖర్ రెడ్డి, వంగాల కవిత సురేందర్రెడ్డి, వంగాల జ్యోతి రవీందర్ రెడ్డి, మారుపాకల జ్యోతి రఘుమారెడ్డి, గ్రామంలోని ప్రతిరైతు ప్రతి కుటుంబం గడగడపకు విరాళాలు స్వీకరించారు. ఎంతో ప్రతిష్టాత్మాకంగా చేపట్టిన నూతన రామాలయ నిర్మాణానికి రిటైర్డ్ టీచర్ నారాయణ సత్యనారాయణరెడ్డి గుత్తికొండ బిక్షంరెడ్డి ముందుండి తోడ్పాడునందించారు. * శ్రీ సీతారామస్వామి ఆలయం VIDEO LINK: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/20/shivaramadeeksita_achala_ashramam%23potlapahad ==ముత్యాలమ్మ గుడి== {{Infobox Artist|image= }} గ్రామంలోని ప్రతిరైతు ప్రతి కుటుంబం నుండి విరాళాలు స్వీకరించి ముత్యాలమ్మ గుడి నిర్మాణం 2024 లో చేసి భక్తులు అమ్మవారిని నిత్య దర్శనాలు చేసుకుంటూ అమ్మవారి ఆశీర్వాదము లందుకుంటున్నారు. వీడియో లింక్ : https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/20/shivaramadeeksita_achala_ashramam%23potlapahad [[దస్త్రం:Muthyalamma Devi Temple - Potlapahad.jpg|thumb|alt=Muthyalamma Devi Temple - Potlapahad|Muthyalamma Devi Temple - Potlapahad]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==వెలుపలి లంకెలు== 1. potalpahad videos & pdf links: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/20/%23potlapahad {{పెన్‌పహాడ్‌ మండలంలోని గ్రామాలు}} s3zrhje6ndhvrckpi2smv87b74b3lpt 4942573 4942538 2026-08-23T13:44:13Z CommonsDelinker 608 Muthyalamma_Devi_Temple_-_Potlapahad.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942573 wikitext text/x-wiki {{Infobox Settlement| ‎|name = పొట్లపహాడ్ |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవిన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = తెలంగాణ పటంలో గ్రామ స్థానం |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[సూర్యాపేట జిల్లా|సూర్యాపేట]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[పెన్‌పహాడ్‌]] <!-- Politics -----------------> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 1812 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 900 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 912 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 498 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్యు |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్యు |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 17.009804 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 79.656789 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = 508213 |area_code = |blank_name = ఎస్.టి.డి కోడ్ |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} '''పొట్లపహాడ్''', [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[సూర్యాపేట జిల్లా]], [[పెన్‌పహాడ్‌ మండలం (సూర్యాపేట జిల్లా)|పెన్‌పహాడ్‌]] మండలంలోని గ్రామం.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వు సంఖ్య GO Ms No 246  Revenue (DA-CMRF) Department, Dated: 11-10-2016</ref> ఇది మండల కేంద్రమైన పెన్పహాడ్ నుండి 6 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[సూర్యాపేట]] నుండి 21 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. సూర్యాపేట జిల్లా కేంద్రానికి 20 కి.మీ. దూరంలో మండల కేంద్రానికి 4 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. == పరిసర గ్రామాలు == మాచారం, పెన్ పహాడ్, దోసపహాడ్, లింగాల గ్రామాలు సమీప గ్రామాలుగా ఉన్నాయి. సూర్యాపేట, మిర్యాలగూడ, కోదాడ, నల్లగొండ పట్టణాలకు సమీపంలో వుంది. ఈ గ్రామం [[సూర్యాపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం]], [[నల్గొండ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నల్లగొండ లోకసభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలో ఉంది. . == జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణలో == 2016 అక్టోబరు 11న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత [[నల్గొండ జిల్లా]]<nowiki/>లోని ఇదే మండలంలో ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=సూర్యాపేట జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Suryapet.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227080545/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Suryapet.pdf|archive-date=2021-12-27|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గ్రామ జనాభా== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 498 ఇళ్లతో, 1812 జనాభాతో 955 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 900, ఆడవారి సంఖ్య 912. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 494 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 577033<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>.పిన్ కోడ్: 508213. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి ఉంది.బాలబడి, మాధ్యమిక పాఠశాల‌లు [[అనంతారం (పెన్‌పహాడ్‌)|అనంతారంలో]] ఉన్నాయి.సమీప జూనియర్ కళాశాల పెన్పహాడ్లోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు సూర్యాపేటలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నార్కట్ పల్లిలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు సూర్యాపేటలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం సూర్యాపేటలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[నల్గొండ]] లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలో2 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు ఇద్దరు ఉన్నారు. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. కాలువ/వాగు/నది ద్వారా, చెరువు ద్వారా కూడా గ్రామానికి తాగునీరు లభిస్తుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతున్నాయి. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 7 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == పొట్లపహాడ్లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 84 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 271 హెక్టార్లు * శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 57 హెక్టార్లు * తోటలు మొదలైనవి సాగవుతున్న భూమి: 200 హెక్టార్లు * సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 15 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 99 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 225 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 31 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 310 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == పొట్లపహాడ్లో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * కాలువలు: 310 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == పొట్లపహాడ్లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]] == పొట్లపహాడ్ గ్రామ చరిత్ర == కలిమి బలిమిల గ్రామ తొలి పొద్దు కోసం బలి ముద్ద కొరకై పోరాటములు సల్పి. ఆత్మబలిదానముల హారతిపట్టిన పోరాటయోధుల వీరగడ్డ. తెలంగాణా సాయుధ పోరాట వీరయోధులగన్న విప్లవోద్యమాల పోరుగడ్డ. పోరాట పటిమకు స్ఫూర్తిగడ్డ. పోరువిద్యలందు పోటీలుపడు పోరాటాల పల్లె పొట్లపహాడ్! === చారిత్రక నేపథ్యం === కాకతీయులకు సామంతులుగా రేచర్ల వంశ రెడ్డి రాజులు పిల్లలమర్రి, ఉండ్రుగొండ ఉర్లుగొండ కూడలి దోసపాడు నాగులపాడు లాంటి పలు ప్రాంతాలను పరిపాలించారు. వీరి కాలంలో చాలా ప్రాంతాల్లో ఎన్నో గొప్ప దేవాలయాలను నిర్మించారు. అందులో భాగంగా నాగులపాడులో నిర్మితమైన దేవాలయాలు అద్భుతమైన శిల్పకళా సంపదతో అపురూపమైన శిల్పకళాశోభితమై అలరారుచున్నవి. సా.శ.1280లో కామేశ్వర దేవాలయ ప్రతిష్టాపన సందర్భంగా ఐతాంభిక పుత్రుడైన రేచర్ల కామిరెడ్డి వేయించిన శాసనం, ఇంకా కామిరెడ్డి కామసాని దంపతుల కుమారులైన గంకిరెడ్డి, మల్లారెడ్డిలు వేయించిన శాసనాలను బట్టి రేచర్ల వంశీ రెడ్డి రాజులు సాంస్కృతిక కళాసేవాభిలాశులుగా, కళాపోషకులుగా ప్రసిద్ది చెందారు. అట్టి అపూర్వమైన దేవాలయాలకు నెలవైన నాగులపాడులో అంతర్భాగంగా అవిభాజ్యంగా ఈ పొట్లపహాడ్ గ్రామం ఉన్నట్లు తెలుస్తోంది. కాలక్రమేణా తర్వాత ఒక ప్రత్యేక గ్రామంగా పరిణామం చెందిఉండవచ్చు. చారిత్రాత్మకమైన దేవాలయాలు శాసనాల ద్వారా ఈ ప్రాంతం చరిత్ర ప్రాధాన్యత సంతరించుకున్నట్లుగా తెలుస్తుంది. (ప్రముఖ చరిత్ర పరిశోధకులు డా: భిన్నూరి నరసింహశాస్త్రి (బి.యన్. శాస్త్రి) నల్లగొండ మండల సర్వస్వం గ్రంథాన్ని అనుసరించి సేకరించిన సమాచారం.) === జనశృతిలో గల కథనాలు === చారిత్రక అంశాలను ప్రామాణికతను పక్కన పెడితే ఈ గ్రామం గురించి తరతరాలుగా మౌఖికంగా వినవస్తున్న, ప్రచారంలో ఉన్నకథనాలను బట్టి గ్రామం ఏర్పడిందని పూర్వీకుల నమ్మకం విశ్వాసం. పొట్లపాడ్ పొలి పొడిచినా పోదు జనశృతిలో గల ఒక కథనాన్ని అనుసరించి పూర్వం పొట్లపహాడ్ గ్రామానికి చెందిన ముగ్గురు యువకులు తమ గ్రామం సుభిక్షంగా ఉండాలని సంకల్పించి పొరుగు గ్రామంలో జరుగుతున్న బొడ్రాయి పండుగలో భాగంగా సకల శుభాలనిస్తుందని నమ్మికగల బలిముద్దను చేజిక్కించుకొని పొట్లపహాడ్కు పరుగెత్తగా, వారిని నాగులపాడు వారు ఆయుధాలతో వెంబడించారు. ఆ క్రమంలో చేతిలో బలిముద్దగల యువకుడు దానిని మిత్రుడికిచ్చి ఈ ముద్దను ఎలాగైనా మనగ్రామంలో పొలి చల్లమని ఆదేశించాడు. వెంటబడి వస్తున్న వాళ్ళను అడ్డగించి వీరోచితంగా వారితో పోరాడి కత్తులకు బలయ్యాడు. (అతనిప్రాణత్యాగానికి ప్రతీకగా నిర్మితమైనదే వీరన్న దేవుడి గుడి) మిత్రుడి మాట ప్రకారం బలిముద్దను గ్రామంలో పొలిచల్లిన పిదప ఆ యువకుల్ని కూడా తమ కత్తులతో పొడిచారు. తీవ్రంగా గాయపడిన ఆ యువకుడు ప్రాణాలొదులుతూ “ఒరేయ్ పొట్లపాడ్ పొలి పొడిచినా పోదు. నాగులపాడు పంట ఒక్క రోజు వంట” అని అన్నాడు. కొంతదూరం వెళ్ళాక మరో యువకుడిని కూడా పొడిచి చంపారని అప్పటినుండి ఇది ప్రజల్లో నానుడిగా మారి ప్రస్తుతం వీరన్న గడ్డగా ప్రసిద్ధి చెందినది. నాగినేనిపల్లి పాఠశాల తెలుగు ఉపాధ్యాయుడు మండల స్వామి పి.హెచ్.డి. పరిశోధనాగ్రంథం 'నల్లగొండ జిల్లా గ్రామ నామాల 'చరిత్ర' ఆధారంగా పూర్వం ఈ గ్రామస్తులు యుద్ధవిద్యల్లోను, ఎడ్లు, గుర్రాలు, గొర్రెపొట్టేళ్ళ పందెంలలో ఇతర గ్రామాల వారితో పోటీ పడటం మొదలైన బావులు ఊరిలో రకరకాల పంటలకు నీటినందిస్తూ ఇప్పటికీ సజీవ సాక్ష్యాలుగా మిగిలాయి. అంతేగాక ఇవి ఈతకొలనులుగా, గాలాలతో చేపలు పట్టేవారికి ఇవి మత్స్య నిలయాలుగా ఇప్పటికీ నిలిచి ఉన్నాయి. ఊరికి తూర్పునగల మరొక బావి సారబావి. ఈ బావిలో విషాన్నైనా అమృతంగా స్వీకరించే దైవత్వం, అందరి మైలలను కడిగేస్తూ కులమత బేధాల కళంకం అంటని, మోక్షప్రదాయని పవిత్ర గంగా స్వరూపిణి ఇది. === గ్రామ ప్రముఖులు === [[దస్త్రం:డాక్టర్ యడవల్లి లక్ష్మీనర్సింహా రెడ్డి.jpg|thumb|alt=డాక్టర్ యడవల్లి లక్ష్మీనర్సింహా రెడ్డి|డాక్టర్ యడవల్లి లక్ష్మీనర్సింహా రెడ్డి]] పొట్లపహాడ్ లో జన్మించిన '''డాక్టర్ యడవల్లి లక్ష్మీనర్సింహా రెడ్డి''''''(1925 to 1986)''' నిజాంకాలంలో ఆయుర్వేద విద్య ( Ayurvedic Visharad) నభ్యసించి మన రాష్ట్రమే కాకుండా బీదర్ మొ॥ జిల్లాలలో '''Govt. Ayurvedic Vaid''' గా సేవలందించి ప్రజల మన్ననలను, ప్రజాపతినిధుల మన్ననలను పొందినారు. భారత స్వాతంత్ర్య సమరయోధులు, '''In the struggle liberation of Independence, Imprisonment was from 1947-48 & was kept in the Jail at Aurangabad for 11 months 20 days, suffered in jail by the Nizam Govt.''' జైలు జీవితం గడిపినారు. Political Sufferer పెన్షన్ కూడా పొందేవారు. 1954 to 1961 వరకు వైద్య వృత్తిలో సేవలందించినారు, అనారోగ్య సమస్యలతో retirement తీసుకున్నారు. నిజాం నిరంకుశత్వానికి వ్యతిరేకంగా సాయుధ రైతాంగ పోరాటం చేసిన యోధులెందరో ఈ గ్రామంలో ఉన్నారు. అదేవిధంగా సుధీర్ఘ కాలం గ్రామ సర్పంచులుగా పనిచేసిన నారాయణ జానకిరామ్ రెడ్డి, రామినేని సోమయ్యలు ఆదర్శంగా నిలిచారు. గ్రామంలో అక్షరాభ్యాసాల శ్రీకారాలు చుట్టిన చల్లని పుల్లయ్య సారులాంటి ఉపాధ్యాయులెందరో...ఎందరో నిరక్షరాస్యులైన పాలెగాండ్లను అక్షరాస్యులుగా మలిచిన వురిమళ్ల వెంకట బ్రహ్మం, శ్లాఘనీయులు * '''డాక్టర్ యడవల్లి లక్ష్మీనర్సింహా రెడ్డి''' [https://archive.org/details/lnreddy-1/LNREDDY2.jpg] === భౌగోళిక స్వరూపం === సహజసిద్ధమైన ప్రకృతి ఒడిలో సస్యశ్యామల సకల సౌభాగ్యాలతో సుభిక్షంగా వర్థిల్లుతుందీ గ్రామం. సూర్యాపేట జిల్లా కేంద్రానికి 20 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న ఈ గ్రామం తెలంగాణా రాజధాని హైదరాబాద్కు 150 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్నది. గ్రామానికి తూర్పున ఆంజనేయ స్వామి దేవాలయం, పశ్చిమాన వీరన్నగడ్డ, లాల్ బహదూర్ కాలువ, పెద్ద చెరువు, ఉత్తరాన అనంతారం, దక్షిణాన అన్నారం గ్రామం హద్దులుగా గలవు. ఊరి మధ్యలో వీర్ల కొట్టం, దర్గా, మసీదు, ఊరి ప్రారంభంలో చర్చిలతో సర్వమత సంగమ స్థలిగా నిలిచింది. గ్రామంలో గల చిన్న చెరువు, ఊరగుంట, యరడ్లబావి, బుడ్డబావి, స్తంభాలబావి, నిమ్మచెట్లబావి, రావిచెట్లబావి, పెద్దం బావి, రామయ్యబావి, సారబావి తెలంగాణ రైతాంగ సాయుధపోరాటంలో ఈ గ్రామం నుండి చల్లా అప్పారెడ్డి, బెక్కం బిక్షమయ్య, గుత్తికొండ నర్సిరెడ్డి, గుత్తికొండ నర్సమ్మ, యగ్గడి చిన లింగయ్య, నారాయణ వెంకటరెడ్డి, నారాయణ చెన్నారెడ్డి, నారాయణ సాంబారెడ్డి, యడవెల్లి సాంబారెడ్డి, యడవెల్లిచినవెంకటరెడ్డి, నారాయణ జానకిరాంరెడ్డి, నల్లగొండ కాశయ్య, చింతకుంట్ల బిక్షం మొదలగు గ్రామ పెద్దలు పాల్గొని తుపాకీ తూటాలను ఎదుర్కొని, జైలు నిర్భంధం అనుభవించి కఠినమైన శిక్షలకు గురైనా కూడా అలుపెరగకుండా పోరాటం చేశారు. * గ్రామ చరిత్ర PDF BOOK LINK: https://archive.org/details/potlapahad {{Infobox artist|image= }} == [[శివరామ దీక్షిత అచలాశ్రమం (పొట్లపహాడ్ )]] == ఈ గ్రామంలో కొంతమంది ఆధ్యాత్మిక భావనతో సంకోజు రామచంద్రచార్యులు,షేక్ మస్తాన్ గురువులు,నూకల అప్పారెడ్డి ,నారాయణ యశోదమ్మ, ఖమ్మం భక్తులు అందరు కలసి 1977 సంవత్సరంలో శివరామ దీక్షిత అచలాశ్రమం ఏర్పాటు చేశారు. ఆశ్రమం భక్తులు ఆశ్రమంలో శివరామ దీక్షితులు స్వామి వారికి ప్రతి రోజు ఆరాధన కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తారు. ప్రతి పౌర్ణమి రోజున గురు పూజ చేస్తారు. భక్తులు తమ తల్లిదండ్రుల పేరున ప్రతి సంవత్సరం వారిని స్మరిస్తూ ఆరాధన, అన్నదాన కార్యక్రమాలు చేస్తున్నారు .ప్రతి శివరాత్రి రోజున ప్రత్యేక ఆరాధనా కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తారు. అచలాశ్రమం వీడియో లింక్ :https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/20/shivaramadeeksita_achala_ashramam%23potlapahad == రామాలయం పునర్నిర్మాణం == ఈ గ్రామంలో రామాలయం పూర్వం నూకల అప్పారెడ్డి ఇంటి పక్కగల బేరం రాంరెడ్డి ఇంటి దగ్గర ఉండేది. తర్వాత కాలంలో దానిని ఎడవెల్లి లచ్చిరెడ్డి ఇంటి దగ్గరకు మార్చారు. కొత్త రామాలయాన్ని మన గ్రామ ప్రవాసులు, దాతలు, గ్రామ రైతుల సహకారంతో 2007 సంవత్సరంలో నారాయణ జానకిరాంరెడ్డి, నారాయణ భద్రారెడ్డి పాత ఇంటి అడుగు స్థలంలో నిర్మించారు. నూతన రామాలయ నిర్మాణానికి ఎడవెల్లి నిర్మల రవిందర్రెడ్డి, పోరెడ్డి హైమ చంద్రశేఖర్ రెడ్డి, వంగాల కవిత సురేందర్రెడ్డి, వంగాల జ్యోతి రవీందర్ రెడ్డి, మారుపాకల జ్యోతి రఘుమారెడ్డి, గ్రామంలోని ప్రతిరైతు ప్రతి కుటుంబం గడగడపకు విరాళాలు స్వీకరించారు. ఎంతో ప్రతిష్టాత్మాకంగా చేపట్టిన నూతన రామాలయ నిర్మాణానికి రిటైర్డ్ టీచర్ నారాయణ సత్యనారాయణరెడ్డి గుత్తికొండ బిక్షంరెడ్డి ముందుండి తోడ్పాడునందించారు. * శ్రీ సీతారామస్వామి ఆలయం VIDEO LINK: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/20/shivaramadeeksita_achala_ashramam%23potlapahad ==ముత్యాలమ్మ గుడి== {{Infobox Artist|image= }} గ్రామంలోని ప్రతిరైతు ప్రతి కుటుంబం నుండి విరాళాలు స్వీకరించి ముత్యాలమ్మ గుడి నిర్మాణం 2024 లో చేసి భక్తులు అమ్మవారిని నిత్య దర్శనాలు చేసుకుంటూ అమ్మవారి ఆశీర్వాదము లందుకుంటున్నారు. వీడియో లింక్ : https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/20/shivaramadeeksita_achala_ashramam%23potlapahad ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==వెలుపలి లంకెలు== 1. potalpahad videos & pdf links: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/20/%23potlapahad {{పెన్‌పహాడ్‌ మండలంలోని గ్రామాలు}} qe9u3amoie7bb8emhi5knyps0bu662z 4942624 4942573 2026-08-23T13:46:42Z CommonsDelinker 608 డాక్టర్_యడవల్లి_లక్ష్మీనర్సింహా_రెడ్డి.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942624 wikitext text/x-wiki {{Infobox Settlement| ‎|name = పొట్లపహాడ్ |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవిన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = తెలంగాణ పటంలో గ్రామ స్థానం |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[సూర్యాపేట జిల్లా|సూర్యాపేట]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[పెన్‌పహాడ్‌]] <!-- Politics -----------------> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 1812 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 900 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 912 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 498 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్యు |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్యు |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 17.009804 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 79.656789 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = 508213 |area_code = |blank_name = ఎస్.టి.డి కోడ్ |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} '''పొట్లపహాడ్''', [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[సూర్యాపేట జిల్లా]], [[పెన్‌పహాడ్‌ మండలం (సూర్యాపేట జిల్లా)|పెన్‌పహాడ్‌]] మండలంలోని గ్రామం.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వు సంఖ్య GO Ms No 246  Revenue (DA-CMRF) Department, Dated: 11-10-2016</ref> ఇది మండల కేంద్రమైన పెన్పహాడ్ నుండి 6 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[సూర్యాపేట]] నుండి 21 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. సూర్యాపేట జిల్లా కేంద్రానికి 20 కి.మీ. దూరంలో మండల కేంద్రానికి 4 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. == పరిసర గ్రామాలు == మాచారం, పెన్ పహాడ్, దోసపహాడ్, లింగాల గ్రామాలు సమీప గ్రామాలుగా ఉన్నాయి. సూర్యాపేట, మిర్యాలగూడ, కోదాడ, నల్లగొండ పట్టణాలకు సమీపంలో వుంది. ఈ గ్రామం [[సూర్యాపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం]], [[నల్గొండ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నల్లగొండ లోకసభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలో ఉంది. . == జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణలో == 2016 అక్టోబరు 11న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత [[నల్గొండ జిల్లా]]<nowiki/>లోని ఇదే మండలంలో ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=సూర్యాపేట జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Suryapet.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227080545/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Suryapet.pdf|archive-date=2021-12-27|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గ్రామ జనాభా== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 498 ఇళ్లతో, 1812 జనాభాతో 955 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 900, ఆడవారి సంఖ్య 912. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 494 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 577033<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>.పిన్ కోడ్: 508213. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి ఉంది.బాలబడి, మాధ్యమిక పాఠశాల‌లు [[అనంతారం (పెన్‌పహాడ్‌)|అనంతారంలో]] ఉన్నాయి.సమీప జూనియర్ కళాశాల పెన్పహాడ్లోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు సూర్యాపేటలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నార్కట్ పల్లిలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు సూర్యాపేటలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం సూర్యాపేటలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[నల్గొండ]] లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలో2 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు ఇద్దరు ఉన్నారు. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. కాలువ/వాగు/నది ద్వారా, చెరువు ద్వారా కూడా గ్రామానికి తాగునీరు లభిస్తుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతున్నాయి. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 7 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == పొట్లపహాడ్లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 84 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 271 హెక్టార్లు * శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 57 హెక్టార్లు * తోటలు మొదలైనవి సాగవుతున్న భూమి: 200 హెక్టార్లు * సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 15 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 99 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 225 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 31 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 310 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == పొట్లపహాడ్లో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * కాలువలు: 310 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == పొట్లపహాడ్లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]] == పొట్లపహాడ్ గ్రామ చరిత్ర == కలిమి బలిమిల గ్రామ తొలి పొద్దు కోసం బలి ముద్ద కొరకై పోరాటములు సల్పి. ఆత్మబలిదానముల హారతిపట్టిన పోరాటయోధుల వీరగడ్డ. తెలంగాణా సాయుధ పోరాట వీరయోధులగన్న విప్లవోద్యమాల పోరుగడ్డ. పోరాట పటిమకు స్ఫూర్తిగడ్డ. పోరువిద్యలందు పోటీలుపడు పోరాటాల పల్లె పొట్లపహాడ్! === చారిత్రక నేపథ్యం === కాకతీయులకు సామంతులుగా రేచర్ల వంశ రెడ్డి రాజులు పిల్లలమర్రి, ఉండ్రుగొండ ఉర్లుగొండ కూడలి దోసపాడు నాగులపాడు లాంటి పలు ప్రాంతాలను పరిపాలించారు. వీరి కాలంలో చాలా ప్రాంతాల్లో ఎన్నో గొప్ప దేవాలయాలను నిర్మించారు. అందులో భాగంగా నాగులపాడులో నిర్మితమైన దేవాలయాలు అద్భుతమైన శిల్పకళా సంపదతో అపురూపమైన శిల్పకళాశోభితమై అలరారుచున్నవి. సా.శ.1280లో కామేశ్వర దేవాలయ ప్రతిష్టాపన సందర్భంగా ఐతాంభిక పుత్రుడైన రేచర్ల కామిరెడ్డి వేయించిన శాసనం, ఇంకా కామిరెడ్డి కామసాని దంపతుల కుమారులైన గంకిరెడ్డి, మల్లారెడ్డిలు వేయించిన శాసనాలను బట్టి రేచర్ల వంశీ రెడ్డి రాజులు సాంస్కృతిక కళాసేవాభిలాశులుగా, కళాపోషకులుగా ప్రసిద్ది చెందారు. అట్టి అపూర్వమైన దేవాలయాలకు నెలవైన నాగులపాడులో అంతర్భాగంగా అవిభాజ్యంగా ఈ పొట్లపహాడ్ గ్రామం ఉన్నట్లు తెలుస్తోంది. కాలక్రమేణా తర్వాత ఒక ప్రత్యేక గ్రామంగా పరిణామం చెందిఉండవచ్చు. చారిత్రాత్మకమైన దేవాలయాలు శాసనాల ద్వారా ఈ ప్రాంతం చరిత్ర ప్రాధాన్యత సంతరించుకున్నట్లుగా తెలుస్తుంది. (ప్రముఖ చరిత్ర పరిశోధకులు డా: భిన్నూరి నరసింహశాస్త్రి (బి.యన్. శాస్త్రి) నల్లగొండ మండల సర్వస్వం గ్రంథాన్ని అనుసరించి సేకరించిన సమాచారం.) === జనశృతిలో గల కథనాలు === చారిత్రక అంశాలను ప్రామాణికతను పక్కన పెడితే ఈ గ్రామం గురించి తరతరాలుగా మౌఖికంగా వినవస్తున్న, ప్రచారంలో ఉన్నకథనాలను బట్టి గ్రామం ఏర్పడిందని పూర్వీకుల నమ్మకం విశ్వాసం. పొట్లపాడ్ పొలి పొడిచినా పోదు జనశృతిలో గల ఒక కథనాన్ని అనుసరించి పూర్వం పొట్లపహాడ్ గ్రామానికి చెందిన ముగ్గురు యువకులు తమ గ్రామం సుభిక్షంగా ఉండాలని సంకల్పించి పొరుగు గ్రామంలో జరుగుతున్న బొడ్రాయి పండుగలో భాగంగా సకల శుభాలనిస్తుందని నమ్మికగల బలిముద్దను చేజిక్కించుకొని పొట్లపహాడ్కు పరుగెత్తగా, వారిని నాగులపాడు వారు ఆయుధాలతో వెంబడించారు. ఆ క్రమంలో చేతిలో బలిముద్దగల యువకుడు దానిని మిత్రుడికిచ్చి ఈ ముద్దను ఎలాగైనా మనగ్రామంలో పొలి చల్లమని ఆదేశించాడు. వెంటబడి వస్తున్న వాళ్ళను అడ్డగించి వీరోచితంగా వారితో పోరాడి కత్తులకు బలయ్యాడు. (అతనిప్రాణత్యాగానికి ప్రతీకగా నిర్మితమైనదే వీరన్న దేవుడి గుడి) మిత్రుడి మాట ప్రకారం బలిముద్దను గ్రామంలో పొలిచల్లిన పిదప ఆ యువకుల్ని కూడా తమ కత్తులతో పొడిచారు. తీవ్రంగా గాయపడిన ఆ యువకుడు ప్రాణాలొదులుతూ “ఒరేయ్ పొట్లపాడ్ పొలి పొడిచినా పోదు. నాగులపాడు పంట ఒక్క రోజు వంట” అని అన్నాడు. కొంతదూరం వెళ్ళాక మరో యువకుడిని కూడా పొడిచి చంపారని అప్పటినుండి ఇది ప్రజల్లో నానుడిగా మారి ప్రస్తుతం వీరన్న గడ్డగా ప్రసిద్ధి చెందినది. నాగినేనిపల్లి పాఠశాల తెలుగు ఉపాధ్యాయుడు మండల స్వామి పి.హెచ్.డి. పరిశోధనాగ్రంథం 'నల్లగొండ జిల్లా గ్రామ నామాల 'చరిత్ర' ఆధారంగా పూర్వం ఈ గ్రామస్తులు యుద్ధవిద్యల్లోను, ఎడ్లు, గుర్రాలు, గొర్రెపొట్టేళ్ళ పందెంలలో ఇతర గ్రామాల వారితో పోటీ పడటం మొదలైన బావులు ఊరిలో రకరకాల పంటలకు నీటినందిస్తూ ఇప్పటికీ సజీవ సాక్ష్యాలుగా మిగిలాయి. అంతేగాక ఇవి ఈతకొలనులుగా, గాలాలతో చేపలు పట్టేవారికి ఇవి మత్స్య నిలయాలుగా ఇప్పటికీ నిలిచి ఉన్నాయి. ఊరికి తూర్పునగల మరొక బావి సారబావి. ఈ బావిలో విషాన్నైనా అమృతంగా స్వీకరించే దైవత్వం, అందరి మైలలను కడిగేస్తూ కులమత బేధాల కళంకం అంటని, మోక్షప్రదాయని పవిత్ర గంగా స్వరూపిణి ఇది. === గ్రామ ప్రముఖులు === పొట్లపహాడ్ లో జన్మించిన '''డాక్టర్ యడవల్లి లక్ష్మీనర్సింహా రెడ్డి''''''(1925 to 1986)''' నిజాంకాలంలో ఆయుర్వేద విద్య ( Ayurvedic Visharad) నభ్యసించి మన రాష్ట్రమే కాకుండా బీదర్ మొ॥ జిల్లాలలో '''Govt. Ayurvedic Vaid''' గా సేవలందించి ప్రజల మన్ననలను, ప్రజాపతినిధుల మన్ననలను పొందినారు. భారత స్వాతంత్ర్య సమరయోధులు, '''In the struggle liberation of Independence, Imprisonment was from 1947-48 & was kept in the Jail at Aurangabad for 11 months 20 days, suffered in jail by the Nizam Govt.''' జైలు జీవితం గడిపినారు. Political Sufferer పెన్షన్ కూడా పొందేవారు. 1954 to 1961 వరకు వైద్య వృత్తిలో సేవలందించినారు, అనారోగ్య సమస్యలతో retirement తీసుకున్నారు. నిజాం నిరంకుశత్వానికి వ్యతిరేకంగా సాయుధ రైతాంగ పోరాటం చేసిన యోధులెందరో ఈ గ్రామంలో ఉన్నారు. అదేవిధంగా సుధీర్ఘ కాలం గ్రామ సర్పంచులుగా పనిచేసిన నారాయణ జానకిరామ్ రెడ్డి, రామినేని సోమయ్యలు ఆదర్శంగా నిలిచారు. గ్రామంలో అక్షరాభ్యాసాల శ్రీకారాలు చుట్టిన చల్లని పుల్లయ్య సారులాంటి ఉపాధ్యాయులెందరో...ఎందరో నిరక్షరాస్యులైన పాలెగాండ్లను అక్షరాస్యులుగా మలిచిన వురిమళ్ల వెంకట బ్రహ్మం, శ్లాఘనీయులు * '''డాక్టర్ యడవల్లి లక్ష్మీనర్సింహా రెడ్డి''' [https://archive.org/details/lnreddy-1/LNREDDY2.jpg] === భౌగోళిక స్వరూపం === సహజసిద్ధమైన ప్రకృతి ఒడిలో సస్యశ్యామల సకల సౌభాగ్యాలతో సుభిక్షంగా వర్థిల్లుతుందీ గ్రామం. సూర్యాపేట జిల్లా కేంద్రానికి 20 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న ఈ గ్రామం తెలంగాణా రాజధాని హైదరాబాద్కు 150 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్నది. గ్రామానికి తూర్పున ఆంజనేయ స్వామి దేవాలయం, పశ్చిమాన వీరన్నగడ్డ, లాల్ బహదూర్ కాలువ, పెద్ద చెరువు, ఉత్తరాన అనంతారం, దక్షిణాన అన్నారం గ్రామం హద్దులుగా గలవు. ఊరి మధ్యలో వీర్ల కొట్టం, దర్గా, మసీదు, ఊరి ప్రారంభంలో చర్చిలతో సర్వమత సంగమ స్థలిగా నిలిచింది. గ్రామంలో గల చిన్న చెరువు, ఊరగుంట, యరడ్లబావి, బుడ్డబావి, స్తంభాలబావి, నిమ్మచెట్లబావి, రావిచెట్లబావి, పెద్దం బావి, రామయ్యబావి, సారబావి తెలంగాణ రైతాంగ సాయుధపోరాటంలో ఈ గ్రామం నుండి చల్లా అప్పారెడ్డి, బెక్కం బిక్షమయ్య, గుత్తికొండ నర్సిరెడ్డి, గుత్తికొండ నర్సమ్మ, యగ్గడి చిన లింగయ్య, నారాయణ వెంకటరెడ్డి, నారాయణ చెన్నారెడ్డి, నారాయణ సాంబారెడ్డి, యడవెల్లి సాంబారెడ్డి, యడవెల్లిచినవెంకటరెడ్డి, నారాయణ జానకిరాంరెడ్డి, నల్లగొండ కాశయ్య, చింతకుంట్ల బిక్షం మొదలగు గ్రామ పెద్దలు పాల్గొని తుపాకీ తూటాలను ఎదుర్కొని, జైలు నిర్భంధం అనుభవించి కఠినమైన శిక్షలకు గురైనా కూడా అలుపెరగకుండా పోరాటం చేశారు. * గ్రామ చరిత్ర PDF BOOK LINK: https://archive.org/details/potlapahad {{Infobox artist|image= }} == [[శివరామ దీక్షిత అచలాశ్రమం (పొట్లపహాడ్ )]] == ఈ గ్రామంలో కొంతమంది ఆధ్యాత్మిక భావనతో సంకోజు రామచంద్రచార్యులు,షేక్ మస్తాన్ గురువులు,నూకల అప్పారెడ్డి ,నారాయణ యశోదమ్మ, ఖమ్మం భక్తులు అందరు కలసి 1977 సంవత్సరంలో శివరామ దీక్షిత అచలాశ్రమం ఏర్పాటు చేశారు. ఆశ్రమం భక్తులు ఆశ్రమంలో శివరామ దీక్షితులు స్వామి వారికి ప్రతి రోజు ఆరాధన కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తారు. ప్రతి పౌర్ణమి రోజున గురు పూజ చేస్తారు. భక్తులు తమ తల్లిదండ్రుల పేరున ప్రతి సంవత్సరం వారిని స్మరిస్తూ ఆరాధన, అన్నదాన కార్యక్రమాలు చేస్తున్నారు .ప్రతి శివరాత్రి రోజున ప్రత్యేక ఆరాధనా కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తారు. అచలాశ్రమం వీడియో లింక్ :https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/20/shivaramadeeksita_achala_ashramam%23potlapahad == రామాలయం పునర్నిర్మాణం == ఈ గ్రామంలో రామాలయం పూర్వం నూకల అప్పారెడ్డి ఇంటి పక్కగల బేరం రాంరెడ్డి ఇంటి దగ్గర ఉండేది. తర్వాత కాలంలో దానిని ఎడవెల్లి లచ్చిరెడ్డి ఇంటి దగ్గరకు మార్చారు. కొత్త రామాలయాన్ని మన గ్రామ ప్రవాసులు, దాతలు, గ్రామ రైతుల సహకారంతో 2007 సంవత్సరంలో నారాయణ జానకిరాంరెడ్డి, నారాయణ భద్రారెడ్డి పాత ఇంటి అడుగు స్థలంలో నిర్మించారు. నూతన రామాలయ నిర్మాణానికి ఎడవెల్లి నిర్మల రవిందర్రెడ్డి, పోరెడ్డి హైమ చంద్రశేఖర్ రెడ్డి, వంగాల కవిత సురేందర్రెడ్డి, వంగాల జ్యోతి రవీందర్ రెడ్డి, మారుపాకల జ్యోతి రఘుమారెడ్డి, గ్రామంలోని ప్రతిరైతు ప్రతి కుటుంబం గడగడపకు విరాళాలు స్వీకరించారు. ఎంతో ప్రతిష్టాత్మాకంగా చేపట్టిన నూతన రామాలయ నిర్మాణానికి రిటైర్డ్ టీచర్ నారాయణ సత్యనారాయణరెడ్డి గుత్తికొండ బిక్షంరెడ్డి ముందుండి తోడ్పాడునందించారు. * శ్రీ సీతారామస్వామి ఆలయం VIDEO LINK: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/20/shivaramadeeksita_achala_ashramam%23potlapahad ==ముత్యాలమ్మ గుడి== {{Infobox Artist|image= }} గ్రామంలోని ప్రతిరైతు ప్రతి కుటుంబం నుండి విరాళాలు స్వీకరించి ముత్యాలమ్మ గుడి నిర్మాణం 2024 లో చేసి భక్తులు అమ్మవారిని నిత్య దర్శనాలు చేసుకుంటూ అమ్మవారి ఆశీర్వాదము లందుకుంటున్నారు. వీడియో లింక్ : https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/20/shivaramadeeksita_achala_ashramam%23potlapahad ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==వెలుపలి లంకెలు== 1. potalpahad videos & pdf links: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/20/%23potlapahad {{పెన్‌పహాడ్‌ మండలంలోని గ్రామాలు}} ax17lf3ng5swnneluil96i3dbf04bul 4942966 4942624 2026-08-24T10:00:55Z Yedavallisreddy 122006 /* గ్రామ ప్రముఖులు */ [[దస్త్రం:YedavalliLakshmiNarsimhaReddy.jpg|thumb|alt=YedavalliLakshmiNarsimhaReddy|YedavalliLakshmiNarsimhaReddy]] 4942966 wikitext text/x-wiki {{Infobox Settlement| ‎|name = పొట్లపహాడ్ |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవిన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = తెలంగాణ పటంలో గ్రామ స్థానం |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[సూర్యాపేట జిల్లా|సూర్యాపేట]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[పెన్‌పహాడ్‌]] <!-- Politics -----------------> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 1812 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 900 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 912 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 498 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్యు |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్యు |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 17.009804 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 79.656789 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = 508213 |area_code = |blank_name = ఎస్.టి.డి కోడ్ |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} '''పొట్లపహాడ్''', [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[సూర్యాపేట జిల్లా]], [[పెన్‌పహాడ్‌ మండలం (సూర్యాపేట జిల్లా)|పెన్‌పహాడ్‌]] మండలంలోని గ్రామం.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వు సంఖ్య GO Ms No 246  Revenue (DA-CMRF) Department, Dated: 11-10-2016</ref> ఇది మండల కేంద్రమైన పెన్పహాడ్ నుండి 6 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[సూర్యాపేట]] నుండి 21 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. సూర్యాపేట జిల్లా కేంద్రానికి 20 కి.మీ. దూరంలో మండల కేంద్రానికి 4 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. == పరిసర గ్రామాలు == మాచారం, పెన్ పహాడ్, దోసపహాడ్, లింగాల గ్రామాలు సమీప గ్రామాలుగా ఉన్నాయి. సూర్యాపేట, మిర్యాలగూడ, కోదాడ, నల్లగొండ పట్టణాలకు సమీపంలో వుంది. ఈ గ్రామం [[సూర్యాపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం]], [[నల్గొండ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నల్లగొండ లోకసభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలో ఉంది. . == జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణలో == 2016 అక్టోబరు 11న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత [[నల్గొండ జిల్లా]]<nowiki/>లోని ఇదే మండలంలో ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=సూర్యాపేట జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Suryapet.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227080545/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Suryapet.pdf|archive-date=2021-12-27|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గ్రామ జనాభా== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 498 ఇళ్లతో, 1812 జనాభాతో 955 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 900, ఆడవారి సంఖ్య 912. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 494 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 577033<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>.పిన్ కోడ్: 508213. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి ఉంది.బాలబడి, మాధ్యమిక పాఠశాల‌లు [[అనంతారం (పెన్‌పహాడ్‌)|అనంతారంలో]] ఉన్నాయి.సమీప జూనియర్ కళాశాల పెన్పహాడ్లోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు సూర్యాపేటలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నార్కట్ పల్లిలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు సూర్యాపేటలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం సూర్యాపేటలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[నల్గొండ]] లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలో2 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు ఇద్దరు ఉన్నారు. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. కాలువ/వాగు/నది ద్వారా, చెరువు ద్వారా కూడా గ్రామానికి తాగునీరు లభిస్తుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతున్నాయి. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 7 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == పొట్లపహాడ్లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 84 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 271 హెక్టార్లు * శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 57 హెక్టార్లు * తోటలు మొదలైనవి సాగవుతున్న భూమి: 200 హెక్టార్లు * సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 15 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 99 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 225 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 31 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 310 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == పొట్లపహాడ్లో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * కాలువలు: 310 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == పొట్లపహాడ్లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]] == పొట్లపహాడ్ గ్రామ చరిత్ర == కలిమి బలిమిల గ్రామ తొలి పొద్దు కోసం బలి ముద్ద కొరకై పోరాటములు సల్పి. ఆత్మబలిదానముల హారతిపట్టిన పోరాటయోధుల వీరగడ్డ. తెలంగాణా సాయుధ పోరాట వీరయోధులగన్న విప్లవోద్యమాల పోరుగడ్డ. పోరాట పటిమకు స్ఫూర్తిగడ్డ. పోరువిద్యలందు పోటీలుపడు పోరాటాల పల్లె పొట్లపహాడ్! === చారిత్రక నేపథ్యం === కాకతీయులకు సామంతులుగా రేచర్ల వంశ రెడ్డి రాజులు పిల్లలమర్రి, ఉండ్రుగొండ ఉర్లుగొండ కూడలి దోసపాడు నాగులపాడు లాంటి పలు ప్రాంతాలను పరిపాలించారు. వీరి కాలంలో చాలా ప్రాంతాల్లో ఎన్నో గొప్ప దేవాలయాలను నిర్మించారు. అందులో భాగంగా నాగులపాడులో నిర్మితమైన దేవాలయాలు అద్భుతమైన శిల్పకళా సంపదతో అపురూపమైన శిల్పకళాశోభితమై అలరారుచున్నవి. సా.శ.1280లో కామేశ్వర దేవాలయ ప్రతిష్టాపన సందర్భంగా ఐతాంభిక పుత్రుడైన రేచర్ల కామిరెడ్డి వేయించిన శాసనం, ఇంకా కామిరెడ్డి కామసాని దంపతుల కుమారులైన గంకిరెడ్డి, మల్లారెడ్డిలు వేయించిన శాసనాలను బట్టి రేచర్ల వంశీ రెడ్డి రాజులు సాంస్కృతిక కళాసేవాభిలాశులుగా, కళాపోషకులుగా ప్రసిద్ది చెందారు. అట్టి అపూర్వమైన దేవాలయాలకు నెలవైన నాగులపాడులో అంతర్భాగంగా అవిభాజ్యంగా ఈ పొట్లపహాడ్ గ్రామం ఉన్నట్లు తెలుస్తోంది. కాలక్రమేణా తర్వాత ఒక ప్రత్యేక గ్రామంగా పరిణామం చెందిఉండవచ్చు. చారిత్రాత్మకమైన దేవాలయాలు శాసనాల ద్వారా ఈ ప్రాంతం చరిత్ర ప్రాధాన్యత సంతరించుకున్నట్లుగా తెలుస్తుంది. (ప్రముఖ చరిత్ర పరిశోధకులు డా: భిన్నూరి నరసింహశాస్త్రి (బి.యన్. శాస్త్రి) నల్లగొండ మండల సర్వస్వం గ్రంథాన్ని అనుసరించి సేకరించిన సమాచారం.) === జనశృతిలో గల కథనాలు === చారిత్రక అంశాలను ప్రామాణికతను పక్కన పెడితే ఈ గ్రామం గురించి తరతరాలుగా మౌఖికంగా వినవస్తున్న, ప్రచారంలో ఉన్నకథనాలను బట్టి గ్రామం ఏర్పడిందని పూర్వీకుల నమ్మకం విశ్వాసం. పొట్లపాడ్ పొలి పొడిచినా పోదు జనశృతిలో గల ఒక కథనాన్ని అనుసరించి పూర్వం పొట్లపహాడ్ గ్రామానికి చెందిన ముగ్గురు యువకులు తమ గ్రామం సుభిక్షంగా ఉండాలని సంకల్పించి పొరుగు గ్రామంలో జరుగుతున్న బొడ్రాయి పండుగలో భాగంగా సకల శుభాలనిస్తుందని నమ్మికగల బలిముద్దను చేజిక్కించుకొని పొట్లపహాడ్కు పరుగెత్తగా, వారిని నాగులపాడు వారు ఆయుధాలతో వెంబడించారు. ఆ క్రమంలో చేతిలో బలిముద్దగల యువకుడు దానిని మిత్రుడికిచ్చి ఈ ముద్దను ఎలాగైనా మనగ్రామంలో పొలి చల్లమని ఆదేశించాడు. వెంటబడి వస్తున్న వాళ్ళను అడ్డగించి వీరోచితంగా వారితో పోరాడి కత్తులకు బలయ్యాడు. (అతనిప్రాణత్యాగానికి ప్రతీకగా నిర్మితమైనదే వీరన్న దేవుడి గుడి) మిత్రుడి మాట ప్రకారం బలిముద్దను గ్రామంలో పొలిచల్లిన పిదప ఆ యువకుల్ని కూడా తమ కత్తులతో పొడిచారు. తీవ్రంగా గాయపడిన ఆ యువకుడు ప్రాణాలొదులుతూ “ఒరేయ్ పొట్లపాడ్ పొలి పొడిచినా పోదు. నాగులపాడు పంట ఒక్క రోజు వంట” అని అన్నాడు. కొంతదూరం వెళ్ళాక మరో యువకుడిని కూడా పొడిచి చంపారని అప్పటినుండి ఇది ప్రజల్లో నానుడిగా మారి ప్రస్తుతం వీరన్న గడ్డగా ప్రసిద్ధి చెందినది. నాగినేనిపల్లి పాఠశాల తెలుగు ఉపాధ్యాయుడు మండల స్వామి పి.హెచ్.డి. పరిశోధనాగ్రంథం 'నల్లగొండ జిల్లా గ్రామ నామాల 'చరిత్ర' ఆధారంగా పూర్వం ఈ గ్రామస్తులు యుద్ధవిద్యల్లోను, ఎడ్లు, గుర్రాలు, గొర్రెపొట్టేళ్ళ పందెంలలో ఇతర గ్రామాల వారితో పోటీ పడటం మొదలైన బావులు ఊరిలో రకరకాల పంటలకు నీటినందిస్తూ ఇప్పటికీ సజీవ సాక్ష్యాలుగా మిగిలాయి. అంతేగాక ఇవి ఈతకొలనులుగా, గాలాలతో చేపలు పట్టేవారికి ఇవి మత్స్య నిలయాలుగా ఇప్పటికీ నిలిచి ఉన్నాయి. ఊరికి తూర్పునగల మరొక బావి సారబావి. ఈ బావిలో విషాన్నైనా అమృతంగా స్వీకరించే దైవత్వం, అందరి మైలలను కడిగేస్తూ కులమత బేధాల కళంకం అంటని, మోక్షప్రదాయని పవిత్ర గంగా స్వరూపిణి ఇది. === గ్రామ ప్రముఖులు === [[దస్త్రం:YedavalliLakshmiNarsimhaReddy.jpg|thumb|alt=YedavalliLakshmiNarsimhaReddy|YedavalliLakshmiNarsimhaReddy]] పొట్లపహాడ్ లో జన్మించిన '''డాక్టర్ యడవల్లి లక్ష్మీనర్సింహా రెడ్డి''''''(1925 to 1986)''' నిజాంకాలంలో ఆయుర్వేద విద్య ( Ayurvedic Visharad) నభ్యసించి మన రాష్ట్రమే కాకుండా బీదర్ మొ॥ జిల్లాలలో '''Govt. Ayurvedic Vaid''' గా సేవలందించి ప్రజల మన్ననలను, ప్రజాపతినిధుల మన్ననలను పొందినారు. భారత స్వాతంత్ర్య సమరయోధులు, '''In the struggle liberation of Independence, Imprisonment was from 1947-48 & was kept in the Jail at Aurangabad for 11 months 20 days, suffered in jail by the Nizam Govt.''' జైలు జీవితం గడిపినారు. Political Sufferer పెన్షన్ కూడా పొందేవారు. 1954 to 1961 వరకు వైద్య వృత్తిలో సేవలందించినారు, అనారోగ్య సమస్యలతో retirement తీసుకున్నారు. నిజాం నిరంకుశత్వానికి వ్యతిరేకంగా సాయుధ రైతాంగ పోరాటం చేసిన యోధులెందరో ఈ గ్రామంలో ఉన్నారు. అదేవిధంగా సుధీర్ఘ కాలం గ్రామ సర్పంచులుగా పనిచేసిన నారాయణ జానకిరామ్ రెడ్డి, రామినేని సోమయ్యలు ఆదర్శంగా నిలిచారు. గ్రామంలో అక్షరాభ్యాసాల శ్రీకారాలు చుట్టిన చల్లని పుల్లయ్య సారులాంటి ఉపాధ్యాయులెందరో...ఎందరో నిరక్షరాస్యులైన పాలెగాండ్లను అక్షరాస్యులుగా మలిచిన వురిమళ్ల వెంకట బ్రహ్మం, శ్లాఘనీయులు * '''డాక్టర్ యడవల్లి లక్ష్మీనర్సింహా రెడ్డి''' [https://archive.org/details/lnreddy-1/LNREDDY2.jpg] === భౌగోళిక స్వరూపం === సహజసిద్ధమైన ప్రకృతి ఒడిలో సస్యశ్యామల సకల సౌభాగ్యాలతో సుభిక్షంగా వర్థిల్లుతుందీ గ్రామం. సూర్యాపేట జిల్లా కేంద్రానికి 20 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న ఈ గ్రామం తెలంగాణా రాజధాని హైదరాబాద్కు 150 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్నది. గ్రామానికి తూర్పున ఆంజనేయ స్వామి దేవాలయం, పశ్చిమాన వీరన్నగడ్డ, లాల్ బహదూర్ కాలువ, పెద్ద చెరువు, ఉత్తరాన అనంతారం, దక్షిణాన అన్నారం గ్రామం హద్దులుగా గలవు. ఊరి మధ్యలో వీర్ల కొట్టం, దర్గా, మసీదు, ఊరి ప్రారంభంలో చర్చిలతో సర్వమత సంగమ స్థలిగా నిలిచింది. గ్రామంలో గల చిన్న చెరువు, ఊరగుంట, యరడ్లబావి, బుడ్డబావి, స్తంభాలబావి, నిమ్మచెట్లబావి, రావిచెట్లబావి, పెద్దం బావి, రామయ్యబావి, సారబావి తెలంగాణ రైతాంగ సాయుధపోరాటంలో ఈ గ్రామం నుండి చల్లా అప్పారెడ్డి, బెక్కం బిక్షమయ్య, గుత్తికొండ నర్సిరెడ్డి, గుత్తికొండ నర్సమ్మ, యగ్గడి చిన లింగయ్య, నారాయణ వెంకటరెడ్డి, నారాయణ చెన్నారెడ్డి, నారాయణ సాంబారెడ్డి, యడవెల్లి సాంబారెడ్డి, యడవెల్లిచినవెంకటరెడ్డి, నారాయణ జానకిరాంరెడ్డి, నల్లగొండ కాశయ్య, చింతకుంట్ల బిక్షం మొదలగు గ్రామ పెద్దలు పాల్గొని తుపాకీ తూటాలను ఎదుర్కొని, జైలు నిర్భంధం అనుభవించి కఠినమైన శిక్షలకు గురైనా కూడా అలుపెరగకుండా పోరాటం చేశారు. * గ్రామ చరిత్ర PDF BOOK LINK: https://archive.org/details/potlapahad {{Infobox artist|image= }} == [[శివరామ దీక్షిత అచలాశ్రమం (పొట్లపహాడ్ )]] == ఈ గ్రామంలో కొంతమంది ఆధ్యాత్మిక భావనతో సంకోజు రామచంద్రచార్యులు,షేక్ మస్తాన్ గురువులు,నూకల అప్పారెడ్డి ,నారాయణ యశోదమ్మ, ఖమ్మం భక్తులు అందరు కలసి 1977 సంవత్సరంలో శివరామ దీక్షిత అచలాశ్రమం ఏర్పాటు చేశారు. ఆశ్రమం భక్తులు ఆశ్రమంలో శివరామ దీక్షితులు స్వామి వారికి ప్రతి రోజు ఆరాధన కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తారు. ప్రతి పౌర్ణమి రోజున గురు పూజ చేస్తారు. భక్తులు తమ తల్లిదండ్రుల పేరున ప్రతి సంవత్సరం వారిని స్మరిస్తూ ఆరాధన, అన్నదాన కార్యక్రమాలు చేస్తున్నారు .ప్రతి శివరాత్రి రోజున ప్రత్యేక ఆరాధనా కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తారు. అచలాశ్రమం వీడియో లింక్ :https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/20/shivaramadeeksita_achala_ashramam%23potlapahad == రామాలయం పునర్నిర్మాణం == ఈ గ్రామంలో రామాలయం పూర్వం నూకల అప్పారెడ్డి ఇంటి పక్కగల బేరం రాంరెడ్డి ఇంటి దగ్గర ఉండేది. తర్వాత కాలంలో దానిని ఎడవెల్లి లచ్చిరెడ్డి ఇంటి దగ్గరకు మార్చారు. కొత్త రామాలయాన్ని మన గ్రామ ప్రవాసులు, దాతలు, గ్రామ రైతుల సహకారంతో 2007 సంవత్సరంలో నారాయణ జానకిరాంరెడ్డి, నారాయణ భద్రారెడ్డి పాత ఇంటి అడుగు స్థలంలో నిర్మించారు. నూతన రామాలయ నిర్మాణానికి ఎడవెల్లి నిర్మల రవిందర్రెడ్డి, పోరెడ్డి హైమ చంద్రశేఖర్ రెడ్డి, వంగాల కవిత సురేందర్రెడ్డి, వంగాల జ్యోతి రవీందర్ రెడ్డి, మారుపాకల జ్యోతి రఘుమారెడ్డి, గ్రామంలోని ప్రతిరైతు ప్రతి కుటుంబం గడగడపకు విరాళాలు స్వీకరించారు. ఎంతో ప్రతిష్టాత్మాకంగా చేపట్టిన నూతన రామాలయ నిర్మాణానికి రిటైర్డ్ టీచర్ నారాయణ సత్యనారాయణరెడ్డి గుత్తికొండ బిక్షంరెడ్డి ముందుండి తోడ్పాడునందించారు. * శ్రీ సీతారామస్వామి ఆలయం VIDEO LINK: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/20/shivaramadeeksita_achala_ashramam%23potlapahad ==ముత్యాలమ్మ గుడి== {{Infobox Artist|image= }} గ్రామంలోని ప్రతిరైతు ప్రతి కుటుంబం నుండి విరాళాలు స్వీకరించి ముత్యాలమ్మ గుడి నిర్మాణం 2024 లో చేసి భక్తులు అమ్మవారిని నిత్య దర్శనాలు చేసుకుంటూ అమ్మవారి ఆశీర్వాదము లందుకుంటున్నారు. వీడియో లింక్ : https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/20/shivaramadeeksita_achala_ashramam%23potlapahad ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==వెలుపలి లంకెలు== 1. potalpahad videos & pdf links: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/20/%23potlapahad {{పెన్‌పహాడ్‌ మండలంలోని గ్రామాలు}} lgk9w4pvdgh21o1eokw45llvowz2ize 4942970 4942966 2026-08-24T10:12:43Z Yedavallisreddy 122006 /* పొట్లపహాడ్ గ్రామ చరిత్ర */ [[దస్త్రం:Potlapahad-Grama-Charitra.jpg|thumb|alt=Potlapahad-Grama-Charitra|Potlapahad-Grama-Charitra]] 4942970 wikitext text/x-wiki {{Infobox Settlement| ‎|name = పొట్లపహాడ్ |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవిన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = తెలంగాణ పటంలో గ్రామ స్థానం |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[సూర్యాపేట జిల్లా|సూర్యాపేట]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[పెన్‌పహాడ్‌]] <!-- Politics -----------------> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 1812 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 900 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 912 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 498 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్యు |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్యు |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 17.009804 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 79.656789 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = 508213 |area_code = |blank_name = ఎస్.టి.డి కోడ్ |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} '''పొట్లపహాడ్''', [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[సూర్యాపేట జిల్లా]], [[పెన్‌పహాడ్‌ మండలం (సూర్యాపేట జిల్లా)|పెన్‌పహాడ్‌]] మండలంలోని గ్రామం.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వు సంఖ్య GO Ms No 246  Revenue (DA-CMRF) Department, Dated: 11-10-2016</ref> ఇది మండల కేంద్రమైన పెన్పహాడ్ నుండి 6 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[సూర్యాపేట]] నుండి 21 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. సూర్యాపేట జిల్లా కేంద్రానికి 20 కి.మీ. దూరంలో మండల కేంద్రానికి 4 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. == పరిసర గ్రామాలు == మాచారం, పెన్ పహాడ్, దోసపహాడ్, లింగాల గ్రామాలు సమీప గ్రామాలుగా ఉన్నాయి. సూర్యాపేట, మిర్యాలగూడ, కోదాడ, నల్లగొండ పట్టణాలకు సమీపంలో వుంది. ఈ గ్రామం [[సూర్యాపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం]], [[నల్గొండ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నల్లగొండ లోకసభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలో ఉంది. . == జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణలో == 2016 అక్టోబరు 11న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత [[నల్గొండ జిల్లా]]<nowiki/>లోని ఇదే మండలంలో ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=సూర్యాపేట జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Suryapet.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227080545/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Suryapet.pdf|archive-date=2021-12-27|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గ్రామ జనాభా== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 498 ఇళ్లతో, 1812 జనాభాతో 955 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 900, ఆడవారి సంఖ్య 912. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 494 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 577033<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>.పిన్ కోడ్: 508213. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి ఉంది.బాలబడి, మాధ్యమిక పాఠశాల‌లు [[అనంతారం (పెన్‌పహాడ్‌)|అనంతారంలో]] ఉన్నాయి.సమీప జూనియర్ కళాశాల పెన్పహాడ్లోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు సూర్యాపేటలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నార్కట్ పల్లిలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు సూర్యాపేటలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం సూర్యాపేటలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[నల్గొండ]] లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలో2 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు ఇద్దరు ఉన్నారు. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. కాలువ/వాగు/నది ద్వారా, చెరువు ద్వారా కూడా గ్రామానికి తాగునీరు లభిస్తుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతున్నాయి. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 7 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == పొట్లపహాడ్లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 84 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 271 హెక్టార్లు * శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 57 హెక్టార్లు * తోటలు మొదలైనవి సాగవుతున్న భూమి: 200 హెక్టార్లు * సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 15 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 99 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 225 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 31 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 310 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == పొట్లపహాడ్లో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * కాలువలు: 310 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == పొట్లపహాడ్లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]] == పొట్లపహాడ్ గ్రామ చరిత్ర == [[దస్త్రం:Potlapahad-Grama-Charitra.jpg|thumb|alt=Potlapahad-Grama-Charitra|Potlapahad-Grama-Charitra]] కలిమి బలిమిల గ్రామ తొలి పొద్దు కోసం బలి ముద్ద కొరకై పోరాటములు సల్పి. ఆత్మబలిదానముల హారతిపట్టిన పోరాటయోధుల వీరగడ్డ. తెలంగాణా సాయుధ పోరాట వీరయోధులగన్న విప్లవోద్యమాల పోరుగడ్డ. పోరాట పటిమకు స్ఫూర్తిగడ్డ. పోరువిద్యలందు పోటీలుపడు పోరాటాల పల్లె పొట్లపహాడ్! === చారిత్రక నేపథ్యం === కాకతీయులకు సామంతులుగా రేచర్ల వంశ రెడ్డి రాజులు పిల్లలమర్రి, ఉండ్రుగొండ ఉర్లుగొండ కూడలి దోసపాడు నాగులపాడు లాంటి పలు ప్రాంతాలను పరిపాలించారు. వీరి కాలంలో చాలా ప్రాంతాల్లో ఎన్నో గొప్ప దేవాలయాలను నిర్మించారు. అందులో భాగంగా నాగులపాడులో నిర్మితమైన దేవాలయాలు అద్భుతమైన శిల్పకళా సంపదతో అపురూపమైన శిల్పకళాశోభితమై అలరారుచున్నవి. సా.శ.1280లో కామేశ్వర దేవాలయ ప్రతిష్టాపన సందర్భంగా ఐతాంభిక పుత్రుడైన రేచర్ల కామిరెడ్డి వేయించిన శాసనం, ఇంకా కామిరెడ్డి కామసాని దంపతుల కుమారులైన గంకిరెడ్డి, మల్లారెడ్డిలు వేయించిన శాసనాలను బట్టి రేచర్ల వంశీ రెడ్డి రాజులు సాంస్కృతిక కళాసేవాభిలాశులుగా, కళాపోషకులుగా ప్రసిద్ది చెందారు. అట్టి అపూర్వమైన దేవాలయాలకు నెలవైన నాగులపాడులో అంతర్భాగంగా అవిభాజ్యంగా ఈ పొట్లపహాడ్ గ్రామం ఉన్నట్లు తెలుస్తోంది. కాలక్రమేణా తర్వాత ఒక ప్రత్యేక గ్రామంగా పరిణామం చెందిఉండవచ్చు. చారిత్రాత్మకమైన దేవాలయాలు శాసనాల ద్వారా ఈ ప్రాంతం చరిత్ర ప్రాధాన్యత సంతరించుకున్నట్లుగా తెలుస్తుంది. (ప్రముఖ చరిత్ర పరిశోధకులు డా: భిన్నూరి నరసింహశాస్త్రి (బి.యన్. శాస్త్రి) నల్లగొండ మండల సర్వస్వం గ్రంథాన్ని అనుసరించి సేకరించిన సమాచారం.) === జనశృతిలో గల కథనాలు === చారిత్రక అంశాలను ప్రామాణికతను పక్కన పెడితే ఈ గ్రామం గురించి తరతరాలుగా మౌఖికంగా వినవస్తున్న, ప్రచారంలో ఉన్నకథనాలను బట్టి గ్రామం ఏర్పడిందని పూర్వీకుల నమ్మకం విశ్వాసం. పొట్లపాడ్ పొలి పొడిచినా పోదు జనశృతిలో గల ఒక కథనాన్ని అనుసరించి పూర్వం పొట్లపహాడ్ గ్రామానికి చెందిన ముగ్గురు యువకులు తమ గ్రామం సుభిక్షంగా ఉండాలని సంకల్పించి పొరుగు గ్రామంలో జరుగుతున్న బొడ్రాయి పండుగలో భాగంగా సకల శుభాలనిస్తుందని నమ్మికగల బలిముద్దను చేజిక్కించుకొని పొట్లపహాడ్కు పరుగెత్తగా, వారిని నాగులపాడు వారు ఆయుధాలతో వెంబడించారు. ఆ క్రమంలో చేతిలో బలిముద్దగల యువకుడు దానిని మిత్రుడికిచ్చి ఈ ముద్దను ఎలాగైనా మనగ్రామంలో పొలి చల్లమని ఆదేశించాడు. వెంటబడి వస్తున్న వాళ్ళను అడ్డగించి వీరోచితంగా వారితో పోరాడి కత్తులకు బలయ్యాడు. (అతనిప్రాణత్యాగానికి ప్రతీకగా నిర్మితమైనదే వీరన్న దేవుడి గుడి) మిత్రుడి మాట ప్రకారం బలిముద్దను గ్రామంలో పొలిచల్లిన పిదప ఆ యువకుల్ని కూడా తమ కత్తులతో పొడిచారు. తీవ్రంగా గాయపడిన ఆ యువకుడు ప్రాణాలొదులుతూ “ఒరేయ్ పొట్లపాడ్ పొలి పొడిచినా పోదు. నాగులపాడు పంట ఒక్క రోజు వంట” అని అన్నాడు. కొంతదూరం వెళ్ళాక మరో యువకుడిని కూడా పొడిచి చంపారని అప్పటినుండి ఇది ప్రజల్లో నానుడిగా మారి ప్రస్తుతం వీరన్న గడ్డగా ప్రసిద్ధి చెందినది. నాగినేనిపల్లి పాఠశాల తెలుగు ఉపాధ్యాయుడు మండల స్వామి పి.హెచ్.డి. పరిశోధనాగ్రంథం 'నల్లగొండ జిల్లా గ్రామ నామాల 'చరిత్ర' ఆధారంగా పూర్వం ఈ గ్రామస్తులు యుద్ధవిద్యల్లోను, ఎడ్లు, గుర్రాలు, గొర్రెపొట్టేళ్ళ పందెంలలో ఇతర గ్రామాల వారితో పోటీ పడటం మొదలైన బావులు ఊరిలో రకరకాల పంటలకు నీటినందిస్తూ ఇప్పటికీ సజీవ సాక్ష్యాలుగా మిగిలాయి. అంతేగాక ఇవి ఈతకొలనులుగా, గాలాలతో చేపలు పట్టేవారికి ఇవి మత్స్య నిలయాలుగా ఇప్పటికీ నిలిచి ఉన్నాయి. ఊరికి తూర్పునగల మరొక బావి సారబావి. ఈ బావిలో విషాన్నైనా అమృతంగా స్వీకరించే దైవత్వం, అందరి మైలలను కడిగేస్తూ కులమత బేధాల కళంకం అంటని, మోక్షప్రదాయని పవిత్ర గంగా స్వరూపిణి ఇది. === గ్రామ ప్రముఖులు === [[దస్త్రం:YedavalliLakshmiNarsimhaReddy.jpg|thumb|alt=YedavalliLakshmiNarsimhaReddy|YedavalliLakshmiNarsimhaReddy]] పొట్లపహాడ్ లో జన్మించిన '''డాక్టర్ యడవల్లి లక్ష్మీనర్సింహా రెడ్డి''''''(1925 to 1986)''' నిజాంకాలంలో ఆయుర్వేద విద్య ( Ayurvedic Visharad) నభ్యసించి మన రాష్ట్రమే కాకుండా బీదర్ మొ॥ జిల్లాలలో '''Govt. Ayurvedic Vaid''' గా సేవలందించి ప్రజల మన్ననలను, ప్రజాపతినిధుల మన్ననలను పొందినారు. భారత స్వాతంత్ర్య సమరయోధులు, '''In the struggle liberation of Independence, Imprisonment was from 1947-48 & was kept in the Jail at Aurangabad for 11 months 20 days, suffered in jail by the Nizam Govt.''' జైలు జీవితం గడిపినారు. Political Sufferer పెన్షన్ కూడా పొందేవారు. 1954 to 1961 వరకు వైద్య వృత్తిలో సేవలందించినారు, అనారోగ్య సమస్యలతో retirement తీసుకున్నారు. నిజాం నిరంకుశత్వానికి వ్యతిరేకంగా సాయుధ రైతాంగ పోరాటం చేసిన యోధులెందరో ఈ గ్రామంలో ఉన్నారు. అదేవిధంగా సుధీర్ఘ కాలం గ్రామ సర్పంచులుగా పనిచేసిన నారాయణ జానకిరామ్ రెడ్డి, రామినేని సోమయ్యలు ఆదర్శంగా నిలిచారు. గ్రామంలో అక్షరాభ్యాసాల శ్రీకారాలు చుట్టిన చల్లని పుల్లయ్య సారులాంటి ఉపాధ్యాయులెందరో...ఎందరో నిరక్షరాస్యులైన పాలెగాండ్లను అక్షరాస్యులుగా మలిచిన వురిమళ్ల వెంకట బ్రహ్మం, శ్లాఘనీయులు * '''డాక్టర్ యడవల్లి లక్ష్మీనర్సింహా రెడ్డి''' [https://archive.org/details/lnreddy-1/LNREDDY2.jpg] === భౌగోళిక స్వరూపం === సహజసిద్ధమైన ప్రకృతి ఒడిలో సస్యశ్యామల సకల సౌభాగ్యాలతో సుభిక్షంగా వర్థిల్లుతుందీ గ్రామం. సూర్యాపేట జిల్లా కేంద్రానికి 20 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న ఈ గ్రామం తెలంగాణా రాజధాని హైదరాబాద్కు 150 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్నది. గ్రామానికి తూర్పున ఆంజనేయ స్వామి దేవాలయం, పశ్చిమాన వీరన్నగడ్డ, లాల్ బహదూర్ కాలువ, పెద్ద చెరువు, ఉత్తరాన అనంతారం, దక్షిణాన అన్నారం గ్రామం హద్దులుగా గలవు. ఊరి మధ్యలో వీర్ల కొట్టం, దర్గా, మసీదు, ఊరి ప్రారంభంలో చర్చిలతో సర్వమత సంగమ స్థలిగా నిలిచింది. గ్రామంలో గల చిన్న చెరువు, ఊరగుంట, యరడ్లబావి, బుడ్డబావి, స్తంభాలబావి, నిమ్మచెట్లబావి, రావిచెట్లబావి, పెద్దం బావి, రామయ్యబావి, సారబావి తెలంగాణ రైతాంగ సాయుధపోరాటంలో ఈ గ్రామం నుండి చల్లా అప్పారెడ్డి, బెక్కం బిక్షమయ్య, గుత్తికొండ నర్సిరెడ్డి, గుత్తికొండ నర్సమ్మ, యగ్గడి చిన లింగయ్య, నారాయణ వెంకటరెడ్డి, నారాయణ చెన్నారెడ్డి, నారాయణ సాంబారెడ్డి, యడవెల్లి సాంబారెడ్డి, యడవెల్లిచినవెంకటరెడ్డి, నారాయణ జానకిరాంరెడ్డి, నల్లగొండ కాశయ్య, చింతకుంట్ల బిక్షం మొదలగు గ్రామ పెద్దలు పాల్గొని తుపాకీ తూటాలను ఎదుర్కొని, జైలు నిర్భంధం అనుభవించి కఠినమైన శిక్షలకు గురైనా కూడా అలుపెరగకుండా పోరాటం చేశారు. * గ్రామ చరిత్ర PDF BOOK LINK: https://archive.org/details/potlapahad {{Infobox artist|image= }} == [[శివరామ దీక్షిత అచలాశ్రమం (పొట్లపహాడ్ )]] == ఈ గ్రామంలో కొంతమంది ఆధ్యాత్మిక భావనతో సంకోజు రామచంద్రచార్యులు,షేక్ మస్తాన్ గురువులు,నూకల అప్పారెడ్డి ,నారాయణ యశోదమ్మ, ఖమ్మం భక్తులు అందరు కలసి 1977 సంవత్సరంలో శివరామ దీక్షిత అచలాశ్రమం ఏర్పాటు చేశారు. ఆశ్రమం భక్తులు ఆశ్రమంలో శివరామ దీక్షితులు స్వామి వారికి ప్రతి రోజు ఆరాధన కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తారు. ప్రతి పౌర్ణమి రోజున గురు పూజ చేస్తారు. భక్తులు తమ తల్లిదండ్రుల పేరున ప్రతి సంవత్సరం వారిని స్మరిస్తూ ఆరాధన, అన్నదాన కార్యక్రమాలు చేస్తున్నారు .ప్రతి శివరాత్రి రోజున ప్రత్యేక ఆరాధనా కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తారు. అచలాశ్రమం వీడియో లింక్ :https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/20/shivaramadeeksita_achala_ashramam%23potlapahad == రామాలయం పునర్నిర్మాణం == ఈ గ్రామంలో రామాలయం పూర్వం నూకల అప్పారెడ్డి ఇంటి పక్కగల బేరం రాంరెడ్డి ఇంటి దగ్గర ఉండేది. తర్వాత కాలంలో దానిని ఎడవెల్లి లచ్చిరెడ్డి ఇంటి దగ్గరకు మార్చారు. కొత్త రామాలయాన్ని మన గ్రామ ప్రవాసులు, దాతలు, గ్రామ రైతుల సహకారంతో 2007 సంవత్సరంలో నారాయణ జానకిరాంరెడ్డి, నారాయణ భద్రారెడ్డి పాత ఇంటి అడుగు స్థలంలో నిర్మించారు. నూతన రామాలయ నిర్మాణానికి ఎడవెల్లి నిర్మల రవిందర్రెడ్డి, పోరెడ్డి హైమ చంద్రశేఖర్ రెడ్డి, వంగాల కవిత సురేందర్రెడ్డి, వంగాల జ్యోతి రవీందర్ రెడ్డి, మారుపాకల జ్యోతి రఘుమారెడ్డి, గ్రామంలోని ప్రతిరైతు ప్రతి కుటుంబం గడగడపకు విరాళాలు స్వీకరించారు. ఎంతో ప్రతిష్టాత్మాకంగా చేపట్టిన నూతన రామాలయ నిర్మాణానికి రిటైర్డ్ టీచర్ నారాయణ సత్యనారాయణరెడ్డి గుత్తికొండ బిక్షంరెడ్డి ముందుండి తోడ్పాడునందించారు. * శ్రీ సీతారామస్వామి ఆలయం VIDEO LINK: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/20/shivaramadeeksita_achala_ashramam%23potlapahad ==ముత్యాలమ్మ గుడి== {{Infobox Artist|image= }} గ్రామంలోని ప్రతిరైతు ప్రతి కుటుంబం నుండి విరాళాలు స్వీకరించి ముత్యాలమ్మ గుడి నిర్మాణం 2024 లో చేసి భక్తులు అమ్మవారిని నిత్య దర్శనాలు చేసుకుంటూ అమ్మవారి ఆశీర్వాదము లందుకుంటున్నారు. వీడియో లింక్ : https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/20/shivaramadeeksita_achala_ashramam%23potlapahad ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==వెలుపలి లంకెలు== 1. potalpahad videos & pdf links: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/20/%23potlapahad {{పెన్‌పహాడ్‌ మండలంలోని గ్రామాలు}} flzwff2dwulb4nptdmahcaa14db5ktb 4942974 4942970 2026-08-24T10:15:07Z Yedavallisreddy 122006 /* శివరామ దీక్షిత అచలాశ్రమం (పొట్లపహాడ్ ) */ [[దస్త్రం:Sri-Shivarama-deekshita-achalashramam.jpg|thumb|alt=Sri-Shivarama-deekshita-achalashramam|Sri-Shivarama-deekshita-achalashramam]] 4942974 wikitext text/x-wiki {{Infobox Settlement| ‎|name = పొట్లపహాడ్ |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవిన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = తెలంగాణ పటంలో గ్రామ స్థానం |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[సూర్యాపేట జిల్లా|సూర్యాపేట]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[పెన్‌పహాడ్‌]] <!-- Politics -----------------> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 1812 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 900 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 912 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 498 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్యు |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్యు |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 17.009804 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 79.656789 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = 508213 |area_code = |blank_name = ఎస్.టి.డి కోడ్ |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} '''పొట్లపహాడ్''', [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[సూర్యాపేట జిల్లా]], [[పెన్‌పహాడ్‌ మండలం (సూర్యాపేట జిల్లా)|పెన్‌పహాడ్‌]] మండలంలోని గ్రామం.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వు సంఖ్య GO Ms No 246  Revenue (DA-CMRF) Department, Dated: 11-10-2016</ref> ఇది మండల కేంద్రమైన పెన్పహాడ్ నుండి 6 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[సూర్యాపేట]] నుండి 21 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. సూర్యాపేట జిల్లా కేంద్రానికి 20 కి.మీ. దూరంలో మండల కేంద్రానికి 4 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. == పరిసర గ్రామాలు == మాచారం, పెన్ పహాడ్, దోసపహాడ్, లింగాల గ్రామాలు సమీప గ్రామాలుగా ఉన్నాయి. సూర్యాపేట, మిర్యాలగూడ, కోదాడ, నల్లగొండ పట్టణాలకు సమీపంలో వుంది. ఈ గ్రామం [[సూర్యాపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం]], [[నల్గొండ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నల్లగొండ లోకసభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలో ఉంది. . == జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణలో == 2016 అక్టోబరు 11న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత [[నల్గొండ జిల్లా]]<nowiki/>లోని ఇదే మండలంలో ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=సూర్యాపేట జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Suryapet.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227080545/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Suryapet.pdf|archive-date=2021-12-27|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గ్రామ జనాభా== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 498 ఇళ్లతో, 1812 జనాభాతో 955 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 900, ఆడవారి సంఖ్య 912. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 494 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 577033<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>.పిన్ కోడ్: 508213. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి ఉంది.బాలబడి, మాధ్యమిక పాఠశాల‌లు [[అనంతారం (పెన్‌పహాడ్‌)|అనంతారంలో]] ఉన్నాయి.సమీప జూనియర్ కళాశాల పెన్పహాడ్లోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు సూర్యాపేటలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నార్కట్ పల్లిలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు సూర్యాపేటలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం సూర్యాపేటలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[నల్గొండ]] లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలో2 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు ఇద్దరు ఉన్నారు. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. కాలువ/వాగు/నది ద్వారా, చెరువు ద్వారా కూడా గ్రామానికి తాగునీరు లభిస్తుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతున్నాయి. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 7 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == పొట్లపహాడ్లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 84 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 271 హెక్టార్లు * శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 57 హెక్టార్లు * తోటలు మొదలైనవి సాగవుతున్న భూమి: 200 హెక్టార్లు * సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 15 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 99 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 225 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 31 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 310 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == పొట్లపహాడ్లో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * కాలువలు: 310 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == పొట్లపహాడ్లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]] == పొట్లపహాడ్ గ్రామ చరిత్ర == [[దస్త్రం:Potlapahad-Grama-Charitra.jpg|thumb|alt=Potlapahad-Grama-Charitra|Potlapahad-Grama-Charitra]] కలిమి బలిమిల గ్రామ తొలి పొద్దు కోసం బలి ముద్ద కొరకై పోరాటములు సల్పి. ఆత్మబలిదానముల హారతిపట్టిన పోరాటయోధుల వీరగడ్డ. తెలంగాణా సాయుధ పోరాట వీరయోధులగన్న విప్లవోద్యమాల పోరుగడ్డ. పోరాట పటిమకు స్ఫూర్తిగడ్డ. పోరువిద్యలందు పోటీలుపడు పోరాటాల పల్లె పొట్లపహాడ్! === చారిత్రక నేపథ్యం === కాకతీయులకు సామంతులుగా రేచర్ల వంశ రెడ్డి రాజులు పిల్లలమర్రి, ఉండ్రుగొండ ఉర్లుగొండ కూడలి దోసపాడు నాగులపాడు లాంటి పలు ప్రాంతాలను పరిపాలించారు. వీరి కాలంలో చాలా ప్రాంతాల్లో ఎన్నో గొప్ప దేవాలయాలను నిర్మించారు. అందులో భాగంగా నాగులపాడులో నిర్మితమైన దేవాలయాలు అద్భుతమైన శిల్పకళా సంపదతో అపురూపమైన శిల్పకళాశోభితమై అలరారుచున్నవి. సా.శ.1280లో కామేశ్వర దేవాలయ ప్రతిష్టాపన సందర్భంగా ఐతాంభిక పుత్రుడైన రేచర్ల కామిరెడ్డి వేయించిన శాసనం, ఇంకా కామిరెడ్డి కామసాని దంపతుల కుమారులైన గంకిరెడ్డి, మల్లారెడ్డిలు వేయించిన శాసనాలను బట్టి రేచర్ల వంశీ రెడ్డి రాజులు సాంస్కృతిక కళాసేవాభిలాశులుగా, కళాపోషకులుగా ప్రసిద్ది చెందారు. అట్టి అపూర్వమైన దేవాలయాలకు నెలవైన నాగులపాడులో అంతర్భాగంగా అవిభాజ్యంగా ఈ పొట్లపహాడ్ గ్రామం ఉన్నట్లు తెలుస్తోంది. కాలక్రమేణా తర్వాత ఒక ప్రత్యేక గ్రామంగా పరిణామం చెందిఉండవచ్చు. చారిత్రాత్మకమైన దేవాలయాలు శాసనాల ద్వారా ఈ ప్రాంతం చరిత్ర ప్రాధాన్యత సంతరించుకున్నట్లుగా తెలుస్తుంది. (ప్రముఖ చరిత్ర పరిశోధకులు డా: భిన్నూరి నరసింహశాస్త్రి (బి.యన్. శాస్త్రి) నల్లగొండ మండల సర్వస్వం గ్రంథాన్ని అనుసరించి సేకరించిన సమాచారం.) === జనశృతిలో గల కథనాలు === చారిత్రక అంశాలను ప్రామాణికతను పక్కన పెడితే ఈ గ్రామం గురించి తరతరాలుగా మౌఖికంగా వినవస్తున్న, ప్రచారంలో ఉన్నకథనాలను బట్టి గ్రామం ఏర్పడిందని పూర్వీకుల నమ్మకం విశ్వాసం. పొట్లపాడ్ పొలి పొడిచినా పోదు జనశృతిలో గల ఒక కథనాన్ని అనుసరించి పూర్వం పొట్లపహాడ్ గ్రామానికి చెందిన ముగ్గురు యువకులు తమ గ్రామం సుభిక్షంగా ఉండాలని సంకల్పించి పొరుగు గ్రామంలో జరుగుతున్న బొడ్రాయి పండుగలో భాగంగా సకల శుభాలనిస్తుందని నమ్మికగల బలిముద్దను చేజిక్కించుకొని పొట్లపహాడ్కు పరుగెత్తగా, వారిని నాగులపాడు వారు ఆయుధాలతో వెంబడించారు. ఆ క్రమంలో చేతిలో బలిముద్దగల యువకుడు దానిని మిత్రుడికిచ్చి ఈ ముద్దను ఎలాగైనా మనగ్రామంలో పొలి చల్లమని ఆదేశించాడు. వెంటబడి వస్తున్న వాళ్ళను అడ్డగించి వీరోచితంగా వారితో పోరాడి కత్తులకు బలయ్యాడు. (అతనిప్రాణత్యాగానికి ప్రతీకగా నిర్మితమైనదే వీరన్న దేవుడి గుడి) మిత్రుడి మాట ప్రకారం బలిముద్దను గ్రామంలో పొలిచల్లిన పిదప ఆ యువకుల్ని కూడా తమ కత్తులతో పొడిచారు. తీవ్రంగా గాయపడిన ఆ యువకుడు ప్రాణాలొదులుతూ “ఒరేయ్ పొట్లపాడ్ పొలి పొడిచినా పోదు. నాగులపాడు పంట ఒక్క రోజు వంట” అని అన్నాడు. కొంతదూరం వెళ్ళాక మరో యువకుడిని కూడా పొడిచి చంపారని అప్పటినుండి ఇది ప్రజల్లో నానుడిగా మారి ప్రస్తుతం వీరన్న గడ్డగా ప్రసిద్ధి చెందినది. నాగినేనిపల్లి పాఠశాల తెలుగు ఉపాధ్యాయుడు మండల స్వామి పి.హెచ్.డి. పరిశోధనాగ్రంథం 'నల్లగొండ జిల్లా గ్రామ నామాల 'చరిత్ర' ఆధారంగా పూర్వం ఈ గ్రామస్తులు యుద్ధవిద్యల్లోను, ఎడ్లు, గుర్రాలు, గొర్రెపొట్టేళ్ళ పందెంలలో ఇతర గ్రామాల వారితో పోటీ పడటం మొదలైన బావులు ఊరిలో రకరకాల పంటలకు నీటినందిస్తూ ఇప్పటికీ సజీవ సాక్ష్యాలుగా మిగిలాయి. అంతేగాక ఇవి ఈతకొలనులుగా, గాలాలతో చేపలు పట్టేవారికి ఇవి మత్స్య నిలయాలుగా ఇప్పటికీ నిలిచి ఉన్నాయి. ఊరికి తూర్పునగల మరొక బావి సారబావి. ఈ బావిలో విషాన్నైనా అమృతంగా స్వీకరించే దైవత్వం, అందరి మైలలను కడిగేస్తూ కులమత బేధాల కళంకం అంటని, మోక్షప్రదాయని పవిత్ర గంగా స్వరూపిణి ఇది. === గ్రామ ప్రముఖులు === [[దస్త్రం:YedavalliLakshmiNarsimhaReddy.jpg|thumb|alt=YedavalliLakshmiNarsimhaReddy|YedavalliLakshmiNarsimhaReddy]] పొట్లపహాడ్ లో జన్మించిన '''డాక్టర్ యడవల్లి లక్ష్మీనర్సింహా రెడ్డి''''''(1925 to 1986)''' నిజాంకాలంలో ఆయుర్వేద విద్య ( Ayurvedic Visharad) నభ్యసించి మన రాష్ట్రమే కాకుండా బీదర్ మొ॥ జిల్లాలలో '''Govt. Ayurvedic Vaid''' గా సేవలందించి ప్రజల మన్ననలను, ప్రజాపతినిధుల మన్ననలను పొందినారు. భారత స్వాతంత్ర్య సమరయోధులు, '''In the struggle liberation of Independence, Imprisonment was from 1947-48 & was kept in the Jail at Aurangabad for 11 months 20 days, suffered in jail by the Nizam Govt.''' జైలు జీవితం గడిపినారు. Political Sufferer పెన్షన్ కూడా పొందేవారు. 1954 to 1961 వరకు వైద్య వృత్తిలో సేవలందించినారు, అనారోగ్య సమస్యలతో retirement తీసుకున్నారు. నిజాం నిరంకుశత్వానికి వ్యతిరేకంగా సాయుధ రైతాంగ పోరాటం చేసిన యోధులెందరో ఈ గ్రామంలో ఉన్నారు. అదేవిధంగా సుధీర్ఘ కాలం గ్రామ సర్పంచులుగా పనిచేసిన నారాయణ జానకిరామ్ రెడ్డి, రామినేని సోమయ్యలు ఆదర్శంగా నిలిచారు. గ్రామంలో అక్షరాభ్యాసాల శ్రీకారాలు చుట్టిన చల్లని పుల్లయ్య సారులాంటి ఉపాధ్యాయులెందరో...ఎందరో నిరక్షరాస్యులైన పాలెగాండ్లను అక్షరాస్యులుగా మలిచిన వురిమళ్ల వెంకట బ్రహ్మం, శ్లాఘనీయులు * '''డాక్టర్ యడవల్లి లక్ష్మీనర్సింహా రెడ్డి''' [https://archive.org/details/lnreddy-1/LNREDDY2.jpg] === భౌగోళిక స్వరూపం === సహజసిద్ధమైన ప్రకృతి ఒడిలో సస్యశ్యామల సకల సౌభాగ్యాలతో సుభిక్షంగా వర్థిల్లుతుందీ గ్రామం. సూర్యాపేట జిల్లా కేంద్రానికి 20 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న ఈ గ్రామం తెలంగాణా రాజధాని హైదరాబాద్కు 150 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్నది. గ్రామానికి తూర్పున ఆంజనేయ స్వామి దేవాలయం, పశ్చిమాన వీరన్నగడ్డ, లాల్ బహదూర్ కాలువ, పెద్ద చెరువు, ఉత్తరాన అనంతారం, దక్షిణాన అన్నారం గ్రామం హద్దులుగా గలవు. ఊరి మధ్యలో వీర్ల కొట్టం, దర్గా, మసీదు, ఊరి ప్రారంభంలో చర్చిలతో సర్వమత సంగమ స్థలిగా నిలిచింది. గ్రామంలో గల చిన్న చెరువు, ఊరగుంట, యరడ్లబావి, బుడ్డబావి, స్తంభాలబావి, నిమ్మచెట్లబావి, రావిచెట్లబావి, పెద్దం బావి, రామయ్యబావి, సారబావి తెలంగాణ రైతాంగ సాయుధపోరాటంలో ఈ గ్రామం నుండి చల్లా అప్పారెడ్డి, బెక్కం బిక్షమయ్య, గుత్తికొండ నర్సిరెడ్డి, గుత్తికొండ నర్సమ్మ, యగ్గడి చిన లింగయ్య, నారాయణ వెంకటరెడ్డి, నారాయణ చెన్నారెడ్డి, నారాయణ సాంబారెడ్డి, యడవెల్లి సాంబారెడ్డి, యడవెల్లిచినవెంకటరెడ్డి, నారాయణ జానకిరాంరెడ్డి, నల్లగొండ కాశయ్య, చింతకుంట్ల బిక్షం మొదలగు గ్రామ పెద్దలు పాల్గొని తుపాకీ తూటాలను ఎదుర్కొని, జైలు నిర్భంధం అనుభవించి కఠినమైన శిక్షలకు గురైనా కూడా అలుపెరగకుండా పోరాటం చేశారు. * గ్రామ చరిత్ర PDF BOOK LINK: https://archive.org/details/potlapahad {{Infobox artist|image= }} == [[శివరామ దీక్షిత అచలాశ్రమం (పొట్లపహాడ్ )]] == [[దస్త్రం:Sri-Shivarama-deekshita-achalashramam.jpg|thumb|alt=Sri-Shivarama-deekshita-achalashramam|Sri-Shivarama-deekshita-achalashramam]] ఈ గ్రామంలో కొంతమంది ఆధ్యాత్మిక భావనతో సంకోజు రామచంద్రచార్యులు,షేక్ మస్తాన్ గురువులు,నూకల అప్పారెడ్డి ,నారాయణ యశోదమ్మ, ఖమ్మం భక్తులు అందరు కలసి 1977 సంవత్సరంలో శివరామ దీక్షిత అచలాశ్రమం ఏర్పాటు చేశారు. ఆశ్రమం భక్తులు ఆశ్రమంలో శివరామ దీక్షితులు స్వామి వారికి ప్రతి రోజు ఆరాధన కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తారు. ప్రతి పౌర్ణమి రోజున గురు పూజ చేస్తారు. భక్తులు తమ తల్లిదండ్రుల పేరున ప్రతి సంవత్సరం వారిని స్మరిస్తూ ఆరాధన, అన్నదాన కార్యక్రమాలు చేస్తున్నారు .ప్రతి శివరాత్రి రోజున ప్రత్యేక ఆరాధనా కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తారు. అచలాశ్రమం వీడియో లింక్ :https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/20/shivaramadeeksita_achala_ashramam%23potlapahad == రామాలయం పునర్నిర్మాణం == ఈ గ్రామంలో రామాలయం పూర్వం నూకల అప్పారెడ్డి ఇంటి పక్కగల బేరం రాంరెడ్డి ఇంటి దగ్గర ఉండేది. తర్వాత కాలంలో దానిని ఎడవెల్లి లచ్చిరెడ్డి ఇంటి దగ్గరకు మార్చారు. కొత్త రామాలయాన్ని మన గ్రామ ప్రవాసులు, దాతలు, గ్రామ రైతుల సహకారంతో 2007 సంవత్సరంలో నారాయణ జానకిరాంరెడ్డి, నారాయణ భద్రారెడ్డి పాత ఇంటి అడుగు స్థలంలో నిర్మించారు. నూతన రామాలయ నిర్మాణానికి ఎడవెల్లి నిర్మల రవిందర్రెడ్డి, పోరెడ్డి హైమ చంద్రశేఖర్ రెడ్డి, వంగాల కవిత సురేందర్రెడ్డి, వంగాల జ్యోతి రవీందర్ రెడ్డి, మారుపాకల జ్యోతి రఘుమారెడ్డి, గ్రామంలోని ప్రతిరైతు ప్రతి కుటుంబం గడగడపకు విరాళాలు స్వీకరించారు. ఎంతో ప్రతిష్టాత్మాకంగా చేపట్టిన నూతన రామాలయ నిర్మాణానికి రిటైర్డ్ టీచర్ నారాయణ సత్యనారాయణరెడ్డి గుత్తికొండ బిక్షంరెడ్డి ముందుండి తోడ్పాడునందించారు. * శ్రీ సీతారామస్వామి ఆలయం VIDEO LINK: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/20/shivaramadeeksita_achala_ashramam%23potlapahad ==ముత్యాలమ్మ గుడి== {{Infobox Artist|image= }} గ్రామంలోని ప్రతిరైతు ప్రతి కుటుంబం నుండి విరాళాలు స్వీకరించి ముత్యాలమ్మ గుడి నిర్మాణం 2024 లో చేసి భక్తులు అమ్మవారిని నిత్య దర్శనాలు చేసుకుంటూ అమ్మవారి ఆశీర్వాదము లందుకుంటున్నారు. వీడియో లింక్ : https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/20/shivaramadeeksita_achala_ashramam%23potlapahad ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==వెలుపలి లంకెలు== 1. potalpahad videos & pdf links: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/20/%23potlapahad {{పెన్‌పహాడ్‌ మండలంలోని గ్రామాలు}} a6ttb0tgo8etdxm0ncw4xhtwa2rftwe 4942975 4942974 2026-08-24T10:17:10Z Yedavallisreddy 122006 /* రామాలయం పునర్నిర్మాణం */ [[దస్త్రం:Sri-Ramalayam-Potlapahad.jpg|thumb|alt=Sri-Ramalayam-Potlapahad|Sri-Ramalayam-Potlapahad]] 4942975 wikitext text/x-wiki {{Infobox Settlement| ‎|name = పొట్లపహాడ్ |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవిన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = తెలంగాణ పటంలో గ్రామ స్థానం |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[సూర్యాపేట జిల్లా|సూర్యాపేట]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[పెన్‌పహాడ్‌]] <!-- Politics -----------------> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 1812 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 900 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 912 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 498 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్యు |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్యు |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 17.009804 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 79.656789 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = 508213 |area_code = |blank_name = ఎస్.టి.డి కోడ్ |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} '''పొట్లపహాడ్''', [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[సూర్యాపేట జిల్లా]], [[పెన్‌పహాడ్‌ మండలం (సూర్యాపేట జిల్లా)|పెన్‌పహాడ్‌]] మండలంలోని గ్రామం.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వు సంఖ్య GO Ms No 246  Revenue (DA-CMRF) Department, Dated: 11-10-2016</ref> ఇది మండల కేంద్రమైన పెన్పహాడ్ నుండి 6 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[సూర్యాపేట]] నుండి 21 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. సూర్యాపేట జిల్లా కేంద్రానికి 20 కి.మీ. దూరంలో మండల కేంద్రానికి 4 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. == పరిసర గ్రామాలు == మాచారం, పెన్ పహాడ్, దోసపహాడ్, లింగాల గ్రామాలు సమీప గ్రామాలుగా ఉన్నాయి. సూర్యాపేట, మిర్యాలగూడ, కోదాడ, నల్లగొండ పట్టణాలకు సమీపంలో వుంది. ఈ గ్రామం [[సూర్యాపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం]], [[నల్గొండ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నల్లగొండ లోకసభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలో ఉంది. . == జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణలో == 2016 అక్టోబరు 11న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత [[నల్గొండ జిల్లా]]<nowiki/>లోని ఇదే మండలంలో ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=సూర్యాపేట జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Suryapet.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227080545/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Suryapet.pdf|archive-date=2021-12-27|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గ్రామ జనాభా== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 498 ఇళ్లతో, 1812 జనాభాతో 955 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 900, ఆడవారి సంఖ్య 912. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 494 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 577033<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>.పిన్ కోడ్: 508213. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి ఉంది.బాలబడి, మాధ్యమిక పాఠశాల‌లు [[అనంతారం (పెన్‌పహాడ్‌)|అనంతారంలో]] ఉన్నాయి.సమీప జూనియర్ కళాశాల పెన్పహాడ్లోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు సూర్యాపేటలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నార్కట్ పల్లిలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు సూర్యాపేటలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం సూర్యాపేటలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[నల్గొండ]] లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలో2 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు ఇద్దరు ఉన్నారు. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. కాలువ/వాగు/నది ద్వారా, చెరువు ద్వారా కూడా గ్రామానికి తాగునీరు లభిస్తుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతున్నాయి. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 7 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == పొట్లపహాడ్లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 84 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 271 హెక్టార్లు * శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 57 హెక్టార్లు * తోటలు మొదలైనవి సాగవుతున్న భూమి: 200 హెక్టార్లు * సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 15 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 99 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 225 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 31 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 310 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == పొట్లపహాడ్లో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * కాలువలు: 310 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == పొట్లపహాడ్లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]] == పొట్లపహాడ్ గ్రామ చరిత్ర == [[దస్త్రం:Potlapahad-Grama-Charitra.jpg|thumb|alt=Potlapahad-Grama-Charitra|Potlapahad-Grama-Charitra]] కలిమి బలిమిల గ్రామ తొలి పొద్దు కోసం బలి ముద్ద కొరకై పోరాటములు సల్పి. ఆత్మబలిదానముల హారతిపట్టిన పోరాటయోధుల వీరగడ్డ. తెలంగాణా సాయుధ పోరాట వీరయోధులగన్న విప్లవోద్యమాల పోరుగడ్డ. పోరాట పటిమకు స్ఫూర్తిగడ్డ. పోరువిద్యలందు పోటీలుపడు పోరాటాల పల్లె పొట్లపహాడ్! === చారిత్రక నేపథ్యం === కాకతీయులకు సామంతులుగా రేచర్ల వంశ రెడ్డి రాజులు పిల్లలమర్రి, ఉండ్రుగొండ ఉర్లుగొండ కూడలి దోసపాడు నాగులపాడు లాంటి పలు ప్రాంతాలను పరిపాలించారు. వీరి కాలంలో చాలా ప్రాంతాల్లో ఎన్నో గొప్ప దేవాలయాలను నిర్మించారు. అందులో భాగంగా నాగులపాడులో నిర్మితమైన దేవాలయాలు అద్భుతమైన శిల్పకళా సంపదతో అపురూపమైన శిల్పకళాశోభితమై అలరారుచున్నవి. సా.శ.1280లో కామేశ్వర దేవాలయ ప్రతిష్టాపన సందర్భంగా ఐతాంభిక పుత్రుడైన రేచర్ల కామిరెడ్డి వేయించిన శాసనం, ఇంకా కామిరెడ్డి కామసాని దంపతుల కుమారులైన గంకిరెడ్డి, మల్లారెడ్డిలు వేయించిన శాసనాలను బట్టి రేచర్ల వంశీ రెడ్డి రాజులు సాంస్కృతిక కళాసేవాభిలాశులుగా, కళాపోషకులుగా ప్రసిద్ది చెందారు. అట్టి అపూర్వమైన దేవాలయాలకు నెలవైన నాగులపాడులో అంతర్భాగంగా అవిభాజ్యంగా ఈ పొట్లపహాడ్ గ్రామం ఉన్నట్లు తెలుస్తోంది. కాలక్రమేణా తర్వాత ఒక ప్రత్యేక గ్రామంగా పరిణామం చెందిఉండవచ్చు. చారిత్రాత్మకమైన దేవాలయాలు శాసనాల ద్వారా ఈ ప్రాంతం చరిత్ర ప్రాధాన్యత సంతరించుకున్నట్లుగా తెలుస్తుంది. (ప్రముఖ చరిత్ర పరిశోధకులు డా: భిన్నూరి నరసింహశాస్త్రి (బి.యన్. శాస్త్రి) నల్లగొండ మండల సర్వస్వం గ్రంథాన్ని అనుసరించి సేకరించిన సమాచారం.) === జనశృతిలో గల కథనాలు === చారిత్రక అంశాలను ప్రామాణికతను పక్కన పెడితే ఈ గ్రామం గురించి తరతరాలుగా మౌఖికంగా వినవస్తున్న, ప్రచారంలో ఉన్నకథనాలను బట్టి గ్రామం ఏర్పడిందని పూర్వీకుల నమ్మకం విశ్వాసం. పొట్లపాడ్ పొలి పొడిచినా పోదు జనశృతిలో గల ఒక కథనాన్ని అనుసరించి పూర్వం పొట్లపహాడ్ గ్రామానికి చెందిన ముగ్గురు యువకులు తమ గ్రామం సుభిక్షంగా ఉండాలని సంకల్పించి పొరుగు గ్రామంలో జరుగుతున్న బొడ్రాయి పండుగలో భాగంగా సకల శుభాలనిస్తుందని నమ్మికగల బలిముద్దను చేజిక్కించుకొని పొట్లపహాడ్కు పరుగెత్తగా, వారిని నాగులపాడు వారు ఆయుధాలతో వెంబడించారు. ఆ క్రమంలో చేతిలో బలిముద్దగల యువకుడు దానిని మిత్రుడికిచ్చి ఈ ముద్దను ఎలాగైనా మనగ్రామంలో పొలి చల్లమని ఆదేశించాడు. వెంటబడి వస్తున్న వాళ్ళను అడ్డగించి వీరోచితంగా వారితో పోరాడి కత్తులకు బలయ్యాడు. (అతనిప్రాణత్యాగానికి ప్రతీకగా నిర్మితమైనదే వీరన్న దేవుడి గుడి) మిత్రుడి మాట ప్రకారం బలిముద్దను గ్రామంలో పొలిచల్లిన పిదప ఆ యువకుల్ని కూడా తమ కత్తులతో పొడిచారు. తీవ్రంగా గాయపడిన ఆ యువకుడు ప్రాణాలొదులుతూ “ఒరేయ్ పొట్లపాడ్ పొలి పొడిచినా పోదు. నాగులపాడు పంట ఒక్క రోజు వంట” అని అన్నాడు. కొంతదూరం వెళ్ళాక మరో యువకుడిని కూడా పొడిచి చంపారని అప్పటినుండి ఇది ప్రజల్లో నానుడిగా మారి ప్రస్తుతం వీరన్న గడ్డగా ప్రసిద్ధి చెందినది. నాగినేనిపల్లి పాఠశాల తెలుగు ఉపాధ్యాయుడు మండల స్వామి పి.హెచ్.డి. పరిశోధనాగ్రంథం 'నల్లగొండ జిల్లా గ్రామ నామాల 'చరిత్ర' ఆధారంగా పూర్వం ఈ గ్రామస్తులు యుద్ధవిద్యల్లోను, ఎడ్లు, గుర్రాలు, గొర్రెపొట్టేళ్ళ పందెంలలో ఇతర గ్రామాల వారితో పోటీ పడటం మొదలైన బావులు ఊరిలో రకరకాల పంటలకు నీటినందిస్తూ ఇప్పటికీ సజీవ సాక్ష్యాలుగా మిగిలాయి. అంతేగాక ఇవి ఈతకొలనులుగా, గాలాలతో చేపలు పట్టేవారికి ఇవి మత్స్య నిలయాలుగా ఇప్పటికీ నిలిచి ఉన్నాయి. ఊరికి తూర్పునగల మరొక బావి సారబావి. ఈ బావిలో విషాన్నైనా అమృతంగా స్వీకరించే దైవత్వం, అందరి మైలలను కడిగేస్తూ కులమత బేధాల కళంకం అంటని, మోక్షప్రదాయని పవిత్ర గంగా స్వరూపిణి ఇది. === గ్రామ ప్రముఖులు === [[దస్త్రం:YedavalliLakshmiNarsimhaReddy.jpg|thumb|alt=YedavalliLakshmiNarsimhaReddy|YedavalliLakshmiNarsimhaReddy]] పొట్లపహాడ్ లో జన్మించిన '''డాక్టర్ యడవల్లి లక్ష్మీనర్సింహా రెడ్డి''''''(1925 to 1986)''' నిజాంకాలంలో ఆయుర్వేద విద్య ( Ayurvedic Visharad) నభ్యసించి మన రాష్ట్రమే కాకుండా బీదర్ మొ॥ జిల్లాలలో '''Govt. Ayurvedic Vaid''' గా సేవలందించి ప్రజల మన్ననలను, ప్రజాపతినిధుల మన్ననలను పొందినారు. భారత స్వాతంత్ర్య సమరయోధులు, '''In the struggle liberation of Independence, Imprisonment was from 1947-48 & was kept in the Jail at Aurangabad for 11 months 20 days, suffered in jail by the Nizam Govt.''' జైలు జీవితం గడిపినారు. Political Sufferer పెన్షన్ కూడా పొందేవారు. 1954 to 1961 వరకు వైద్య వృత్తిలో సేవలందించినారు, అనారోగ్య సమస్యలతో retirement తీసుకున్నారు. నిజాం నిరంకుశత్వానికి వ్యతిరేకంగా సాయుధ రైతాంగ పోరాటం చేసిన యోధులెందరో ఈ గ్రామంలో ఉన్నారు. అదేవిధంగా సుధీర్ఘ కాలం గ్రామ సర్పంచులుగా పనిచేసిన నారాయణ జానకిరామ్ రెడ్డి, రామినేని సోమయ్యలు ఆదర్శంగా నిలిచారు. గ్రామంలో అక్షరాభ్యాసాల శ్రీకారాలు చుట్టిన చల్లని పుల్లయ్య సారులాంటి ఉపాధ్యాయులెందరో...ఎందరో నిరక్షరాస్యులైన పాలెగాండ్లను అక్షరాస్యులుగా మలిచిన వురిమళ్ల వెంకట బ్రహ్మం, శ్లాఘనీయులు * '''డాక్టర్ యడవల్లి లక్ష్మీనర్సింహా రెడ్డి''' [https://archive.org/details/lnreddy-1/LNREDDY2.jpg] === భౌగోళిక స్వరూపం === సహజసిద్ధమైన ప్రకృతి ఒడిలో సస్యశ్యామల సకల సౌభాగ్యాలతో సుభిక్షంగా వర్థిల్లుతుందీ గ్రామం. సూర్యాపేట జిల్లా కేంద్రానికి 20 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న ఈ గ్రామం తెలంగాణా రాజధాని హైదరాబాద్కు 150 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్నది. గ్రామానికి తూర్పున ఆంజనేయ స్వామి దేవాలయం, పశ్చిమాన వీరన్నగడ్డ, లాల్ బహదూర్ కాలువ, పెద్ద చెరువు, ఉత్తరాన అనంతారం, దక్షిణాన అన్నారం గ్రామం హద్దులుగా గలవు. ఊరి మధ్యలో వీర్ల కొట్టం, దర్గా, మసీదు, ఊరి ప్రారంభంలో చర్చిలతో సర్వమత సంగమ స్థలిగా నిలిచింది. గ్రామంలో గల చిన్న చెరువు, ఊరగుంట, యరడ్లబావి, బుడ్డబావి, స్తంభాలబావి, నిమ్మచెట్లబావి, రావిచెట్లబావి, పెద్దం బావి, రామయ్యబావి, సారబావి తెలంగాణ రైతాంగ సాయుధపోరాటంలో ఈ గ్రామం నుండి చల్లా అప్పారెడ్డి, బెక్కం బిక్షమయ్య, గుత్తికొండ నర్సిరెడ్డి, గుత్తికొండ నర్సమ్మ, యగ్గడి చిన లింగయ్య, నారాయణ వెంకటరెడ్డి, నారాయణ చెన్నారెడ్డి, నారాయణ సాంబారెడ్డి, యడవెల్లి సాంబారెడ్డి, యడవెల్లిచినవెంకటరెడ్డి, నారాయణ జానకిరాంరెడ్డి, నల్లగొండ కాశయ్య, చింతకుంట్ల బిక్షం మొదలగు గ్రామ పెద్దలు పాల్గొని తుపాకీ తూటాలను ఎదుర్కొని, జైలు నిర్భంధం అనుభవించి కఠినమైన శిక్షలకు గురైనా కూడా అలుపెరగకుండా పోరాటం చేశారు. * గ్రామ చరిత్ర PDF BOOK LINK: https://archive.org/details/potlapahad {{Infobox artist|image= }} == [[శివరామ దీక్షిత అచలాశ్రమం (పొట్లపహాడ్ )]] == [[దస్త్రం:Sri-Shivarama-deekshita-achalashramam.jpg|thumb|alt=Sri-Shivarama-deekshita-achalashramam|Sri-Shivarama-deekshita-achalashramam]] ఈ గ్రామంలో కొంతమంది ఆధ్యాత్మిక భావనతో సంకోజు రామచంద్రచార్యులు,షేక్ మస్తాన్ గురువులు,నూకల అప్పారెడ్డి ,నారాయణ యశోదమ్మ, ఖమ్మం భక్తులు అందరు కలసి 1977 సంవత్సరంలో శివరామ దీక్షిత అచలాశ్రమం ఏర్పాటు చేశారు. ఆశ్రమం భక్తులు ఆశ్రమంలో శివరామ దీక్షితులు స్వామి వారికి ప్రతి రోజు ఆరాధన కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తారు. ప్రతి పౌర్ణమి రోజున గురు పూజ చేస్తారు. భక్తులు తమ తల్లిదండ్రుల పేరున ప్రతి సంవత్సరం వారిని స్మరిస్తూ ఆరాధన, అన్నదాన కార్యక్రమాలు చేస్తున్నారు .ప్రతి శివరాత్రి రోజున ప్రత్యేక ఆరాధనా కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తారు. అచలాశ్రమం వీడియో లింక్ :https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/20/shivaramadeeksita_achala_ashramam%23potlapahad == రామాలయం పునర్నిర్మాణం == [[దస్త్రం:Sri-Ramalayam-Potlapahad.jpg|thumb|alt=Sri-Ramalayam-Potlapahad|Sri-Ramalayam-Potlapahad]] ఈ గ్రామంలో రామాలయం పూర్వం నూకల అప్పారెడ్డి ఇంటి పక్కగల బేరం రాంరెడ్డి ఇంటి దగ్గర ఉండేది. తర్వాత కాలంలో దానిని ఎడవెల్లి లచ్చిరెడ్డి ఇంటి దగ్గరకు మార్చారు. కొత్త రామాలయాన్ని మన గ్రామ ప్రవాసులు, దాతలు, గ్రామ రైతుల సహకారంతో 2007 సంవత్సరంలో నారాయణ జానకిరాంరెడ్డి, నారాయణ భద్రారెడ్డి పాత ఇంటి అడుగు స్థలంలో నిర్మించారు. నూతన రామాలయ నిర్మాణానికి ఎడవెల్లి నిర్మల రవిందర్రెడ్డి, పోరెడ్డి హైమ చంద్రశేఖర్ రెడ్డి, వంగాల కవిత సురేందర్రెడ్డి, వంగాల జ్యోతి రవీందర్ రెడ్డి, మారుపాకల జ్యోతి రఘుమారెడ్డి, గ్రామంలోని ప్రతిరైతు ప్రతి కుటుంబం గడగడపకు విరాళాలు స్వీకరించారు. ఎంతో ప్రతిష్టాత్మాకంగా చేపట్టిన నూతన రామాలయ నిర్మాణానికి రిటైర్డ్ టీచర్ నారాయణ సత్యనారాయణరెడ్డి గుత్తికొండ బిక్షంరెడ్డి ముందుండి తోడ్పాడునందించారు. * శ్రీ సీతారామస్వామి ఆలయం VIDEO LINK: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/20/shivaramadeeksita_achala_ashramam%23potlapahad ==ముత్యాలమ్మ గుడి== {{Infobox Artist|image= }} గ్రామంలోని ప్రతిరైతు ప్రతి కుటుంబం నుండి విరాళాలు స్వీకరించి ముత్యాలమ్మ గుడి నిర్మాణం 2024 లో చేసి భక్తులు అమ్మవారిని నిత్య దర్శనాలు చేసుకుంటూ అమ్మవారి ఆశీర్వాదము లందుకుంటున్నారు. వీడియో లింక్ : https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/20/shivaramadeeksita_achala_ashramam%23potlapahad ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==వెలుపలి లంకెలు== 1. potalpahad videos & pdf links: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/20/%23potlapahad {{పెన్‌పహాడ్‌ మండలంలోని గ్రామాలు}} 5ofllpf5gzsuozayhjlv1n3s80blxl0 4942977 4942975 2026-08-24T10:19:03Z Yedavallisreddy 122006 /* ముత్యాలమ్మ గుడి */ [[దస్త్రం:Mutyalamma-Gudi.jpg|thumb|alt=Mutyalamma-Gudi|Mutyalamma-Gudi]] 4942977 wikitext text/x-wiki {{Infobox Settlement| ‎|name = పొట్లపహాడ్ |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవిన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = తెలంగాణ పటంలో గ్రామ స్థానం |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[సూర్యాపేట జిల్లా|సూర్యాపేట]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[పెన్‌పహాడ్‌]] <!-- Politics -----------------> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 1812 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 900 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 912 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 498 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్యు |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్యు |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 17.009804 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 79.656789 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = 508213 |area_code = |blank_name = ఎస్.టి.డి కోడ్ |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} '''పొట్లపహాడ్''', [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[సూర్యాపేట జిల్లా]], [[పెన్‌పహాడ్‌ మండలం (సూర్యాపేట జిల్లా)|పెన్‌పహాడ్‌]] మండలంలోని గ్రామం.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వు సంఖ్య GO Ms No 246  Revenue (DA-CMRF) Department, Dated: 11-10-2016</ref> ఇది మండల కేంద్రమైన పెన్పహాడ్ నుండి 6 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[సూర్యాపేట]] నుండి 21 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. సూర్యాపేట జిల్లా కేంద్రానికి 20 కి.మీ. దూరంలో మండల కేంద్రానికి 4 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. == పరిసర గ్రామాలు == మాచారం, పెన్ పహాడ్, దోసపహాడ్, లింగాల గ్రామాలు సమీప గ్రామాలుగా ఉన్నాయి. సూర్యాపేట, మిర్యాలగూడ, కోదాడ, నల్లగొండ పట్టణాలకు సమీపంలో వుంది. ఈ గ్రామం [[సూర్యాపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం]], [[నల్గొండ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నల్లగొండ లోకసభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలో ఉంది. . == జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణలో == 2016 అక్టోబరు 11న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత [[నల్గొండ జిల్లా]]<nowiki/>లోని ఇదే మండలంలో ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=సూర్యాపేట జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Suryapet.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227080545/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Suryapet.pdf|archive-date=2021-12-27|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గ్రామ జనాభా== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 498 ఇళ్లతో, 1812 జనాభాతో 955 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 900, ఆడవారి సంఖ్య 912. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 494 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 577033<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>.పిన్ కోడ్: 508213. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి ఉంది.బాలబడి, మాధ్యమిక పాఠశాల‌లు [[అనంతారం (పెన్‌పహాడ్‌)|అనంతారంలో]] ఉన్నాయి.సమీప జూనియర్ కళాశాల పెన్పహాడ్లోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు సూర్యాపేటలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నార్కట్ పల్లిలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు సూర్యాపేటలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం సూర్యాపేటలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[నల్గొండ]] లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలో2 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు ఇద్దరు ఉన్నారు. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. కాలువ/వాగు/నది ద్వారా, చెరువు ద్వారా కూడా గ్రామానికి తాగునీరు లభిస్తుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతున్నాయి. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 7 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == పొట్లపహాడ్లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 84 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 271 హెక్టార్లు * శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 57 హెక్టార్లు * తోటలు మొదలైనవి సాగవుతున్న భూమి: 200 హెక్టార్లు * సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 15 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 99 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 225 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 31 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 310 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == పొట్లపహాడ్లో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * కాలువలు: 310 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == పొట్లపహాడ్లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]] == పొట్లపహాడ్ గ్రామ చరిత్ర == [[దస్త్రం:Potlapahad-Grama-Charitra.jpg|thumb|alt=Potlapahad-Grama-Charitra|Potlapahad-Grama-Charitra]] కలిమి బలిమిల గ్రామ తొలి పొద్దు కోసం బలి ముద్ద కొరకై పోరాటములు సల్పి. ఆత్మబలిదానముల హారతిపట్టిన పోరాటయోధుల వీరగడ్డ. తెలంగాణా సాయుధ పోరాట వీరయోధులగన్న విప్లవోద్యమాల పోరుగడ్డ. పోరాట పటిమకు స్ఫూర్తిగడ్డ. పోరువిద్యలందు పోటీలుపడు పోరాటాల పల్లె పొట్లపహాడ్! === చారిత్రక నేపథ్యం === కాకతీయులకు సామంతులుగా రేచర్ల వంశ రెడ్డి రాజులు పిల్లలమర్రి, ఉండ్రుగొండ ఉర్లుగొండ కూడలి దోసపాడు నాగులపాడు లాంటి పలు ప్రాంతాలను పరిపాలించారు. వీరి కాలంలో చాలా ప్రాంతాల్లో ఎన్నో గొప్ప దేవాలయాలను నిర్మించారు. అందులో భాగంగా నాగులపాడులో నిర్మితమైన దేవాలయాలు అద్భుతమైన శిల్పకళా సంపదతో అపురూపమైన శిల్పకళాశోభితమై అలరారుచున్నవి. సా.శ.1280లో కామేశ్వర దేవాలయ ప్రతిష్టాపన సందర్భంగా ఐతాంభిక పుత్రుడైన రేచర్ల కామిరెడ్డి వేయించిన శాసనం, ఇంకా కామిరెడ్డి కామసాని దంపతుల కుమారులైన గంకిరెడ్డి, మల్లారెడ్డిలు వేయించిన శాసనాలను బట్టి రేచర్ల వంశీ రెడ్డి రాజులు సాంస్కృతిక కళాసేవాభిలాశులుగా, కళాపోషకులుగా ప్రసిద్ది చెందారు. అట్టి అపూర్వమైన దేవాలయాలకు నెలవైన నాగులపాడులో అంతర్భాగంగా అవిభాజ్యంగా ఈ పొట్లపహాడ్ గ్రామం ఉన్నట్లు తెలుస్తోంది. కాలక్రమేణా తర్వాత ఒక ప్రత్యేక గ్రామంగా పరిణామం చెందిఉండవచ్చు. చారిత్రాత్మకమైన దేవాలయాలు శాసనాల ద్వారా ఈ ప్రాంతం చరిత్ర ప్రాధాన్యత సంతరించుకున్నట్లుగా తెలుస్తుంది. (ప్రముఖ చరిత్ర పరిశోధకులు డా: భిన్నూరి నరసింహశాస్త్రి (బి.యన్. శాస్త్రి) నల్లగొండ మండల సర్వస్వం గ్రంథాన్ని అనుసరించి సేకరించిన సమాచారం.) === జనశృతిలో గల కథనాలు === చారిత్రక అంశాలను ప్రామాణికతను పక్కన పెడితే ఈ గ్రామం గురించి తరతరాలుగా మౌఖికంగా వినవస్తున్న, ప్రచారంలో ఉన్నకథనాలను బట్టి గ్రామం ఏర్పడిందని పూర్వీకుల నమ్మకం విశ్వాసం. పొట్లపాడ్ పొలి పొడిచినా పోదు జనశృతిలో గల ఒక కథనాన్ని అనుసరించి పూర్వం పొట్లపహాడ్ గ్రామానికి చెందిన ముగ్గురు యువకులు తమ గ్రామం సుభిక్షంగా ఉండాలని సంకల్పించి పొరుగు గ్రామంలో జరుగుతున్న బొడ్రాయి పండుగలో భాగంగా సకల శుభాలనిస్తుందని నమ్మికగల బలిముద్దను చేజిక్కించుకొని పొట్లపహాడ్కు పరుగెత్తగా, వారిని నాగులపాడు వారు ఆయుధాలతో వెంబడించారు. ఆ క్రమంలో చేతిలో బలిముద్దగల యువకుడు దానిని మిత్రుడికిచ్చి ఈ ముద్దను ఎలాగైనా మనగ్రామంలో పొలి చల్లమని ఆదేశించాడు. వెంటబడి వస్తున్న వాళ్ళను అడ్డగించి వీరోచితంగా వారితో పోరాడి కత్తులకు బలయ్యాడు. (అతనిప్రాణత్యాగానికి ప్రతీకగా నిర్మితమైనదే వీరన్న దేవుడి గుడి) మిత్రుడి మాట ప్రకారం బలిముద్దను గ్రామంలో పొలిచల్లిన పిదప ఆ యువకుల్ని కూడా తమ కత్తులతో పొడిచారు. తీవ్రంగా గాయపడిన ఆ యువకుడు ప్రాణాలొదులుతూ “ఒరేయ్ పొట్లపాడ్ పొలి పొడిచినా పోదు. నాగులపాడు పంట ఒక్క రోజు వంట” అని అన్నాడు. కొంతదూరం వెళ్ళాక మరో యువకుడిని కూడా పొడిచి చంపారని అప్పటినుండి ఇది ప్రజల్లో నానుడిగా మారి ప్రస్తుతం వీరన్న గడ్డగా ప్రసిద్ధి చెందినది. నాగినేనిపల్లి పాఠశాల తెలుగు ఉపాధ్యాయుడు మండల స్వామి పి.హెచ్.డి. పరిశోధనాగ్రంథం 'నల్లగొండ జిల్లా గ్రామ నామాల 'చరిత్ర' ఆధారంగా పూర్వం ఈ గ్రామస్తులు యుద్ధవిద్యల్లోను, ఎడ్లు, గుర్రాలు, గొర్రెపొట్టేళ్ళ పందెంలలో ఇతర గ్రామాల వారితో పోటీ పడటం మొదలైన బావులు ఊరిలో రకరకాల పంటలకు నీటినందిస్తూ ఇప్పటికీ సజీవ సాక్ష్యాలుగా మిగిలాయి. అంతేగాక ఇవి ఈతకొలనులుగా, గాలాలతో చేపలు పట్టేవారికి ఇవి మత్స్య నిలయాలుగా ఇప్పటికీ నిలిచి ఉన్నాయి. ఊరికి తూర్పునగల మరొక బావి సారబావి. ఈ బావిలో విషాన్నైనా అమృతంగా స్వీకరించే దైవత్వం, అందరి మైలలను కడిగేస్తూ కులమత బేధాల కళంకం అంటని, మోక్షప్రదాయని పవిత్ర గంగా స్వరూపిణి ఇది. === గ్రామ ప్రముఖులు === [[దస్త్రం:YedavalliLakshmiNarsimhaReddy.jpg|thumb|alt=YedavalliLakshmiNarsimhaReddy|YedavalliLakshmiNarsimhaReddy]] పొట్లపహాడ్ లో జన్మించిన '''డాక్టర్ యడవల్లి లక్ష్మీనర్సింహా రెడ్డి''''''(1925 to 1986)''' నిజాంకాలంలో ఆయుర్వేద విద్య ( Ayurvedic Visharad) నభ్యసించి మన రాష్ట్రమే కాకుండా బీదర్ మొ॥ జిల్లాలలో '''Govt. Ayurvedic Vaid''' గా సేవలందించి ప్రజల మన్ననలను, ప్రజాపతినిధుల మన్ననలను పొందినారు. భారత స్వాతంత్ర్య సమరయోధులు, '''In the struggle liberation of Independence, Imprisonment was from 1947-48 & was kept in the Jail at Aurangabad for 11 months 20 days, suffered in jail by the Nizam Govt.''' జైలు జీవితం గడిపినారు. Political Sufferer పెన్షన్ కూడా పొందేవారు. 1954 to 1961 వరకు వైద్య వృత్తిలో సేవలందించినారు, అనారోగ్య సమస్యలతో retirement తీసుకున్నారు. నిజాం నిరంకుశత్వానికి వ్యతిరేకంగా సాయుధ రైతాంగ పోరాటం చేసిన యోధులెందరో ఈ గ్రామంలో ఉన్నారు. అదేవిధంగా సుధీర్ఘ కాలం గ్రామ సర్పంచులుగా పనిచేసిన నారాయణ జానకిరామ్ రెడ్డి, రామినేని సోమయ్యలు ఆదర్శంగా నిలిచారు. గ్రామంలో అక్షరాభ్యాసాల శ్రీకారాలు చుట్టిన చల్లని పుల్లయ్య సారులాంటి ఉపాధ్యాయులెందరో...ఎందరో నిరక్షరాస్యులైన పాలెగాండ్లను అక్షరాస్యులుగా మలిచిన వురిమళ్ల వెంకట బ్రహ్మం, శ్లాఘనీయులు * '''డాక్టర్ యడవల్లి లక్ష్మీనర్సింహా రెడ్డి''' [https://archive.org/details/lnreddy-1/LNREDDY2.jpg] === భౌగోళిక స్వరూపం === సహజసిద్ధమైన ప్రకృతి ఒడిలో సస్యశ్యామల సకల సౌభాగ్యాలతో సుభిక్షంగా వర్థిల్లుతుందీ గ్రామం. సూర్యాపేట జిల్లా కేంద్రానికి 20 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న ఈ గ్రామం తెలంగాణా రాజధాని హైదరాబాద్కు 150 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్నది. గ్రామానికి తూర్పున ఆంజనేయ స్వామి దేవాలయం, పశ్చిమాన వీరన్నగడ్డ, లాల్ బహదూర్ కాలువ, పెద్ద చెరువు, ఉత్తరాన అనంతారం, దక్షిణాన అన్నారం గ్రామం హద్దులుగా గలవు. ఊరి మధ్యలో వీర్ల కొట్టం, దర్గా, మసీదు, ఊరి ప్రారంభంలో చర్చిలతో సర్వమత సంగమ స్థలిగా నిలిచింది. గ్రామంలో గల చిన్న చెరువు, ఊరగుంట, యరడ్లబావి, బుడ్డబావి, స్తంభాలబావి, నిమ్మచెట్లబావి, రావిచెట్లబావి, పెద్దం బావి, రామయ్యబావి, సారబావి తెలంగాణ రైతాంగ సాయుధపోరాటంలో ఈ గ్రామం నుండి చల్లా అప్పారెడ్డి, బెక్కం బిక్షమయ్య, గుత్తికొండ నర్సిరెడ్డి, గుత్తికొండ నర్సమ్మ, యగ్గడి చిన లింగయ్య, నారాయణ వెంకటరెడ్డి, నారాయణ చెన్నారెడ్డి, నారాయణ సాంబారెడ్డి, యడవెల్లి సాంబారెడ్డి, యడవెల్లిచినవెంకటరెడ్డి, నారాయణ జానకిరాంరెడ్డి, నల్లగొండ కాశయ్య, చింతకుంట్ల బిక్షం మొదలగు గ్రామ పెద్దలు పాల్గొని తుపాకీ తూటాలను ఎదుర్కొని, జైలు నిర్భంధం అనుభవించి కఠినమైన శిక్షలకు గురైనా కూడా అలుపెరగకుండా పోరాటం చేశారు. * గ్రామ చరిత్ర PDF BOOK LINK: https://archive.org/details/potlapahad {{Infobox artist|image= }} == [[శివరామ దీక్షిత అచలాశ్రమం (పొట్లపహాడ్ )]] == [[దస్త్రం:Sri-Shivarama-deekshita-achalashramam.jpg|thumb|alt=Sri-Shivarama-deekshita-achalashramam|Sri-Shivarama-deekshita-achalashramam]] ఈ గ్రామంలో కొంతమంది ఆధ్యాత్మిక భావనతో సంకోజు రామచంద్రచార్యులు,షేక్ మస్తాన్ గురువులు,నూకల అప్పారెడ్డి ,నారాయణ యశోదమ్మ, ఖమ్మం భక్తులు అందరు కలసి 1977 సంవత్సరంలో శివరామ దీక్షిత అచలాశ్రమం ఏర్పాటు చేశారు. ఆశ్రమం భక్తులు ఆశ్రమంలో శివరామ దీక్షితులు స్వామి వారికి ప్రతి రోజు ఆరాధన కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తారు. ప్రతి పౌర్ణమి రోజున గురు పూజ చేస్తారు. భక్తులు తమ తల్లిదండ్రుల పేరున ప్రతి సంవత్సరం వారిని స్మరిస్తూ ఆరాధన, అన్నదాన కార్యక్రమాలు చేస్తున్నారు .ప్రతి శివరాత్రి రోజున ప్రత్యేక ఆరాధనా కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తారు. అచలాశ్రమం వీడియో లింక్ :https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/20/shivaramadeeksita_achala_ashramam%23potlapahad == రామాలయం పునర్నిర్మాణం == [[దస్త్రం:Sri-Ramalayam-Potlapahad.jpg|thumb|alt=Sri-Ramalayam-Potlapahad|Sri-Ramalayam-Potlapahad]] ఈ గ్రామంలో రామాలయం పూర్వం నూకల అప్పారెడ్డి ఇంటి పక్కగల బేరం రాంరెడ్డి ఇంటి దగ్గర ఉండేది. తర్వాత కాలంలో దానిని ఎడవెల్లి లచ్చిరెడ్డి ఇంటి దగ్గరకు మార్చారు. కొత్త రామాలయాన్ని మన గ్రామ ప్రవాసులు, దాతలు, గ్రామ రైతుల సహకారంతో 2007 సంవత్సరంలో నారాయణ జానకిరాంరెడ్డి, నారాయణ భద్రారెడ్డి పాత ఇంటి అడుగు స్థలంలో నిర్మించారు. నూతన రామాలయ నిర్మాణానికి ఎడవెల్లి నిర్మల రవిందర్రెడ్డి, పోరెడ్డి హైమ చంద్రశేఖర్ రెడ్డి, వంగాల కవిత సురేందర్రెడ్డి, వంగాల జ్యోతి రవీందర్ రెడ్డి, మారుపాకల జ్యోతి రఘుమారెడ్డి, గ్రామంలోని ప్రతిరైతు ప్రతి కుటుంబం గడగడపకు విరాళాలు స్వీకరించారు. ఎంతో ప్రతిష్టాత్మాకంగా చేపట్టిన నూతన రామాలయ నిర్మాణానికి రిటైర్డ్ టీచర్ నారాయణ సత్యనారాయణరెడ్డి గుత్తికొండ బిక్షంరెడ్డి ముందుండి తోడ్పాడునందించారు. * శ్రీ సీతారామస్వామి ఆలయం VIDEO LINK: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/20/shivaramadeeksita_achala_ashramam%23potlapahad ==ముత్యాలమ్మ గుడి== [[దస్త్రం:Mutyalamma-Gudi.jpg|thumb|alt=Mutyalamma-Gudi|Mutyalamma-Gudi]] {{Infobox Artist|image= }} గ్రామంలోని ప్రతిరైతు ప్రతి కుటుంబం నుండి విరాళాలు స్వీకరించి ముత్యాలమ్మ గుడి నిర్మాణం 2024 లో చేసి భక్తులు అమ్మవారిని నిత్య దర్శనాలు చేసుకుంటూ అమ్మవారి ఆశీర్వాదము లందుకుంటున్నారు. వీడియో లింక్ : https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/20/shivaramadeeksita_achala_ashramam%23potlapahad ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==వెలుపలి లంకెలు== 1. potalpahad videos & pdf links: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/20/%23potlapahad {{పెన్‌పహాడ్‌ మండలంలోని గ్రామాలు}} 7g4zolv4ho338frsynfgdrxj1iys6s4 4942978 4942977 2026-08-24T10:20:11Z Yedavallisreddy 122006 /* ముత్యాలమ్మ గుడి */ 4942978 wikitext text/x-wiki {{Infobox Settlement| ‎|name = పొట్లపహాడ్ |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవిన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = తెలంగాణ పటంలో గ్రామ స్థానం |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[సూర్యాపేట జిల్లా|సూర్యాపేట]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[పెన్‌పహాడ్‌]] <!-- Politics -----------------> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 1812 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 900 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 912 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 498 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్యు |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్యు |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 17.009804 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 79.656789 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = 508213 |area_code = |blank_name = ఎస్.టి.డి కోడ్ |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} '''పొట్లపహాడ్''', [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[సూర్యాపేట జిల్లా]], [[పెన్‌పహాడ్‌ మండలం (సూర్యాపేట జిల్లా)|పెన్‌పహాడ్‌]] మండలంలోని గ్రామం.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వు సంఖ్య GO Ms No 246  Revenue (DA-CMRF) Department, Dated: 11-10-2016</ref> ఇది మండల కేంద్రమైన పెన్పహాడ్ నుండి 6 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[సూర్యాపేట]] నుండి 21 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. సూర్యాపేట జిల్లా కేంద్రానికి 20 కి.మీ. దూరంలో మండల కేంద్రానికి 4 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. == పరిసర గ్రామాలు == మాచారం, పెన్ పహాడ్, దోసపహాడ్, లింగాల గ్రామాలు సమీప గ్రామాలుగా ఉన్నాయి. సూర్యాపేట, మిర్యాలగూడ, కోదాడ, నల్లగొండ పట్టణాలకు సమీపంలో వుంది. ఈ గ్రామం [[సూర్యాపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం]], [[నల్గొండ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నల్లగొండ లోకసభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలో ఉంది. . == జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణలో == 2016 అక్టోబరు 11న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత [[నల్గొండ జిల్లా]]<nowiki/>లోని ఇదే మండలంలో ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=సూర్యాపేట జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Suryapet.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227080545/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Suryapet.pdf|archive-date=2021-12-27|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గ్రామ జనాభా== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 498 ఇళ్లతో, 1812 జనాభాతో 955 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 900, ఆడవారి సంఖ్య 912. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 494 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 577033<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>.పిన్ కోడ్: 508213. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి ఉంది.బాలబడి, మాధ్యమిక పాఠశాల‌లు [[అనంతారం (పెన్‌పహాడ్‌)|అనంతారంలో]] ఉన్నాయి.సమీప జూనియర్ కళాశాల పెన్పహాడ్లోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు సూర్యాపేటలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నార్కట్ పల్లిలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు సూర్యాపేటలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం సూర్యాపేటలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[నల్గొండ]] లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలో2 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు ఇద్దరు ఉన్నారు. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. కాలువ/వాగు/నది ద్వారా, చెరువు ద్వారా కూడా గ్రామానికి తాగునీరు లభిస్తుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతున్నాయి. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 7 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == పొట్లపహాడ్లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 84 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 271 హెక్టార్లు * శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 57 హెక్టార్లు * తోటలు మొదలైనవి సాగవుతున్న భూమి: 200 హెక్టార్లు * సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 15 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 99 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 225 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 31 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 310 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == పొట్లపహాడ్లో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * కాలువలు: 310 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == పొట్లపహాడ్లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]] == పొట్లపహాడ్ గ్రామ చరిత్ర == [[దస్త్రం:Potlapahad-Grama-Charitra.jpg|thumb|alt=Potlapahad-Grama-Charitra|Potlapahad-Grama-Charitra]] కలిమి బలిమిల గ్రామ తొలి పొద్దు కోసం బలి ముద్ద కొరకై పోరాటములు సల్పి. ఆత్మబలిదానముల హారతిపట్టిన పోరాటయోధుల వీరగడ్డ. తెలంగాణా సాయుధ పోరాట వీరయోధులగన్న విప్లవోద్యమాల పోరుగడ్డ. పోరాట పటిమకు స్ఫూర్తిగడ్డ. పోరువిద్యలందు పోటీలుపడు పోరాటాల పల్లె పొట్లపహాడ్! === చారిత్రక నేపథ్యం === కాకతీయులకు సామంతులుగా రేచర్ల వంశ రెడ్డి రాజులు పిల్లలమర్రి, ఉండ్రుగొండ ఉర్లుగొండ కూడలి దోసపాడు నాగులపాడు లాంటి పలు ప్రాంతాలను పరిపాలించారు. వీరి కాలంలో చాలా ప్రాంతాల్లో ఎన్నో గొప్ప దేవాలయాలను నిర్మించారు. అందులో భాగంగా నాగులపాడులో నిర్మితమైన దేవాలయాలు అద్భుతమైన శిల్పకళా సంపదతో అపురూపమైన శిల్పకళాశోభితమై అలరారుచున్నవి. సా.శ.1280లో కామేశ్వర దేవాలయ ప్రతిష్టాపన సందర్భంగా ఐతాంభిక పుత్రుడైన రేచర్ల కామిరెడ్డి వేయించిన శాసనం, ఇంకా కామిరెడ్డి కామసాని దంపతుల కుమారులైన గంకిరెడ్డి, మల్లారెడ్డిలు వేయించిన శాసనాలను బట్టి రేచర్ల వంశీ రెడ్డి రాజులు సాంస్కృతిక కళాసేవాభిలాశులుగా, కళాపోషకులుగా ప్రసిద్ది చెందారు. అట్టి అపూర్వమైన దేవాలయాలకు నెలవైన నాగులపాడులో అంతర్భాగంగా అవిభాజ్యంగా ఈ పొట్లపహాడ్ గ్రామం ఉన్నట్లు తెలుస్తోంది. కాలక్రమేణా తర్వాత ఒక ప్రత్యేక గ్రామంగా పరిణామం చెందిఉండవచ్చు. చారిత్రాత్మకమైన దేవాలయాలు శాసనాల ద్వారా ఈ ప్రాంతం చరిత్ర ప్రాధాన్యత సంతరించుకున్నట్లుగా తెలుస్తుంది. (ప్రముఖ చరిత్ర పరిశోధకులు డా: భిన్నూరి నరసింహశాస్త్రి (బి.యన్. శాస్త్రి) నల్లగొండ మండల సర్వస్వం గ్రంథాన్ని అనుసరించి సేకరించిన సమాచారం.) === జనశృతిలో గల కథనాలు === చారిత్రక అంశాలను ప్రామాణికతను పక్కన పెడితే ఈ గ్రామం గురించి తరతరాలుగా మౌఖికంగా వినవస్తున్న, ప్రచారంలో ఉన్నకథనాలను బట్టి గ్రామం ఏర్పడిందని పూర్వీకుల నమ్మకం విశ్వాసం. పొట్లపాడ్ పొలి పొడిచినా పోదు జనశృతిలో గల ఒక కథనాన్ని అనుసరించి పూర్వం పొట్లపహాడ్ గ్రామానికి చెందిన ముగ్గురు యువకులు తమ గ్రామం సుభిక్షంగా ఉండాలని సంకల్పించి పొరుగు గ్రామంలో జరుగుతున్న బొడ్రాయి పండుగలో భాగంగా సకల శుభాలనిస్తుందని నమ్మికగల బలిముద్దను చేజిక్కించుకొని పొట్లపహాడ్కు పరుగెత్తగా, వారిని నాగులపాడు వారు ఆయుధాలతో వెంబడించారు. ఆ క్రమంలో చేతిలో బలిముద్దగల యువకుడు దానిని మిత్రుడికిచ్చి ఈ ముద్దను ఎలాగైనా మనగ్రామంలో పొలి చల్లమని ఆదేశించాడు. వెంటబడి వస్తున్న వాళ్ళను అడ్డగించి వీరోచితంగా వారితో పోరాడి కత్తులకు బలయ్యాడు. (అతనిప్రాణత్యాగానికి ప్రతీకగా నిర్మితమైనదే వీరన్న దేవుడి గుడి) మిత్రుడి మాట ప్రకారం బలిముద్దను గ్రామంలో పొలిచల్లిన పిదప ఆ యువకుల్ని కూడా తమ కత్తులతో పొడిచారు. తీవ్రంగా గాయపడిన ఆ యువకుడు ప్రాణాలొదులుతూ “ఒరేయ్ పొట్లపాడ్ పొలి పొడిచినా పోదు. నాగులపాడు పంట ఒక్క రోజు వంట” అని అన్నాడు. కొంతదూరం వెళ్ళాక మరో యువకుడిని కూడా పొడిచి చంపారని అప్పటినుండి ఇది ప్రజల్లో నానుడిగా మారి ప్రస్తుతం వీరన్న గడ్డగా ప్రసిద్ధి చెందినది. నాగినేనిపల్లి పాఠశాల తెలుగు ఉపాధ్యాయుడు మండల స్వామి పి.హెచ్.డి. పరిశోధనాగ్రంథం 'నల్లగొండ జిల్లా గ్రామ నామాల 'చరిత్ర' ఆధారంగా పూర్వం ఈ గ్రామస్తులు యుద్ధవిద్యల్లోను, ఎడ్లు, గుర్రాలు, గొర్రెపొట్టేళ్ళ పందెంలలో ఇతర గ్రామాల వారితో పోటీ పడటం మొదలైన బావులు ఊరిలో రకరకాల పంటలకు నీటినందిస్తూ ఇప్పటికీ సజీవ సాక్ష్యాలుగా మిగిలాయి. అంతేగాక ఇవి ఈతకొలనులుగా, గాలాలతో చేపలు పట్టేవారికి ఇవి మత్స్య నిలయాలుగా ఇప్పటికీ నిలిచి ఉన్నాయి. ఊరికి తూర్పునగల మరొక బావి సారబావి. ఈ బావిలో విషాన్నైనా అమృతంగా స్వీకరించే దైవత్వం, అందరి మైలలను కడిగేస్తూ కులమత బేధాల కళంకం అంటని, మోక్షప్రదాయని పవిత్ర గంగా స్వరూపిణి ఇది. === గ్రామ ప్రముఖులు === [[దస్త్రం:YedavalliLakshmiNarsimhaReddy.jpg|thumb|alt=YedavalliLakshmiNarsimhaReddy|YedavalliLakshmiNarsimhaReddy]] పొట్లపహాడ్ లో జన్మించిన '''డాక్టర్ యడవల్లి లక్ష్మీనర్సింహా రెడ్డి''''''(1925 to 1986)''' నిజాంకాలంలో ఆయుర్వేద విద్య ( Ayurvedic Visharad) నభ్యసించి మన రాష్ట్రమే కాకుండా బీదర్ మొ॥ జిల్లాలలో '''Govt. Ayurvedic Vaid''' గా సేవలందించి ప్రజల మన్ననలను, ప్రజాపతినిధుల మన్ననలను పొందినారు. భారత స్వాతంత్ర్య సమరయోధులు, '''In the struggle liberation of Independence, Imprisonment was from 1947-48 & was kept in the Jail at Aurangabad for 11 months 20 days, suffered in jail by the Nizam Govt.''' జైలు జీవితం గడిపినారు. Political Sufferer పెన్షన్ కూడా పొందేవారు. 1954 to 1961 వరకు వైద్య వృత్తిలో సేవలందించినారు, అనారోగ్య సమస్యలతో retirement తీసుకున్నారు. నిజాం నిరంకుశత్వానికి వ్యతిరేకంగా సాయుధ రైతాంగ పోరాటం చేసిన యోధులెందరో ఈ గ్రామంలో ఉన్నారు. అదేవిధంగా సుధీర్ఘ కాలం గ్రామ సర్పంచులుగా పనిచేసిన నారాయణ జానకిరామ్ రెడ్డి, రామినేని సోమయ్యలు ఆదర్శంగా నిలిచారు. గ్రామంలో అక్షరాభ్యాసాల శ్రీకారాలు చుట్టిన చల్లని పుల్లయ్య సారులాంటి ఉపాధ్యాయులెందరో...ఎందరో నిరక్షరాస్యులైన పాలెగాండ్లను అక్షరాస్యులుగా మలిచిన వురిమళ్ల వెంకట బ్రహ్మం, శ్లాఘనీయులు * '''డాక్టర్ యడవల్లి లక్ష్మీనర్సింహా రెడ్డి''' [https://archive.org/details/lnreddy-1/LNREDDY2.jpg] === భౌగోళిక స్వరూపం === సహజసిద్ధమైన ప్రకృతి ఒడిలో సస్యశ్యామల సకల సౌభాగ్యాలతో సుభిక్షంగా వర్థిల్లుతుందీ గ్రామం. సూర్యాపేట జిల్లా కేంద్రానికి 20 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న ఈ గ్రామం తెలంగాణా రాజధాని హైదరాబాద్కు 150 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్నది. గ్రామానికి తూర్పున ఆంజనేయ స్వామి దేవాలయం, పశ్చిమాన వీరన్నగడ్డ, లాల్ బహదూర్ కాలువ, పెద్ద చెరువు, ఉత్తరాన అనంతారం, దక్షిణాన అన్నారం గ్రామం హద్దులుగా గలవు. ఊరి మధ్యలో వీర్ల కొట్టం, దర్గా, మసీదు, ఊరి ప్రారంభంలో చర్చిలతో సర్వమత సంగమ స్థలిగా నిలిచింది. గ్రామంలో గల చిన్న చెరువు, ఊరగుంట, యరడ్లబావి, బుడ్డబావి, స్తంభాలబావి, నిమ్మచెట్లబావి, రావిచెట్లబావి, పెద్దం బావి, రామయ్యబావి, సారబావి తెలంగాణ రైతాంగ సాయుధపోరాటంలో ఈ గ్రామం నుండి చల్లా అప్పారెడ్డి, బెక్కం బిక్షమయ్య, గుత్తికొండ నర్సిరెడ్డి, గుత్తికొండ నర్సమ్మ, యగ్గడి చిన లింగయ్య, నారాయణ వెంకటరెడ్డి, నారాయణ చెన్నారెడ్డి, నారాయణ సాంబారెడ్డి, యడవెల్లి సాంబారెడ్డి, యడవెల్లిచినవెంకటరెడ్డి, నారాయణ జానకిరాంరెడ్డి, నల్లగొండ కాశయ్య, చింతకుంట్ల బిక్షం మొదలగు గ్రామ పెద్దలు పాల్గొని తుపాకీ తూటాలను ఎదుర్కొని, జైలు నిర్భంధం అనుభవించి కఠినమైన శిక్షలకు గురైనా కూడా అలుపెరగకుండా పోరాటం చేశారు. * గ్రామ చరిత్ర PDF BOOK LINK: https://archive.org/details/potlapahad {{Infobox artist|image= }} == [[శివరామ దీక్షిత అచలాశ్రమం (పొట్లపహాడ్ )]] == [[దస్త్రం:Sri-Shivarama-deekshita-achalashramam.jpg|thumb|alt=Sri-Shivarama-deekshita-achalashramam|Sri-Shivarama-deekshita-achalashramam]] ఈ గ్రామంలో కొంతమంది ఆధ్యాత్మిక భావనతో సంకోజు రామచంద్రచార్యులు,షేక్ మస్తాన్ గురువులు,నూకల అప్పారెడ్డి ,నారాయణ యశోదమ్మ, ఖమ్మం భక్తులు అందరు కలసి 1977 సంవత్సరంలో శివరామ దీక్షిత అచలాశ్రమం ఏర్పాటు చేశారు. ఆశ్రమం భక్తులు ఆశ్రమంలో శివరామ దీక్షితులు స్వామి వారికి ప్రతి రోజు ఆరాధన కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తారు. ప్రతి పౌర్ణమి రోజున గురు పూజ చేస్తారు. భక్తులు తమ తల్లిదండ్రుల పేరున ప్రతి సంవత్సరం వారిని స్మరిస్తూ ఆరాధన, అన్నదాన కార్యక్రమాలు చేస్తున్నారు .ప్రతి శివరాత్రి రోజున ప్రత్యేక ఆరాధనా కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తారు. అచలాశ్రమం వీడియో లింక్ :https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/20/shivaramadeeksita_achala_ashramam%23potlapahad == రామాలయం పునర్నిర్మాణం == [[దస్త్రం:Sri-Ramalayam-Potlapahad.jpg|thumb|alt=Sri-Ramalayam-Potlapahad|Sri-Ramalayam-Potlapahad]] ఈ గ్రామంలో రామాలయం పూర్వం నూకల అప్పారెడ్డి ఇంటి పక్కగల బేరం రాంరెడ్డి ఇంటి దగ్గర ఉండేది. తర్వాత కాలంలో దానిని ఎడవెల్లి లచ్చిరెడ్డి ఇంటి దగ్గరకు మార్చారు. కొత్త రామాలయాన్ని మన గ్రామ ప్రవాసులు, దాతలు, గ్రామ రైతుల సహకారంతో 2007 సంవత్సరంలో నారాయణ జానకిరాంరెడ్డి, నారాయణ భద్రారెడ్డి పాత ఇంటి అడుగు స్థలంలో నిర్మించారు. నూతన రామాలయ నిర్మాణానికి ఎడవెల్లి నిర్మల రవిందర్రెడ్డి, పోరెడ్డి హైమ చంద్రశేఖర్ రెడ్డి, వంగాల కవిత సురేందర్రెడ్డి, వంగాల జ్యోతి రవీందర్ రెడ్డి, మారుపాకల జ్యోతి రఘుమారెడ్డి, గ్రామంలోని ప్రతిరైతు ప్రతి కుటుంబం గడగడపకు విరాళాలు స్వీకరించారు. ఎంతో ప్రతిష్టాత్మాకంగా చేపట్టిన నూతన రామాలయ నిర్మాణానికి రిటైర్డ్ టీచర్ నారాయణ సత్యనారాయణరెడ్డి గుత్తికొండ బిక్షంరెడ్డి ముందుండి తోడ్పాడునందించారు. * శ్రీ సీతారామస్వామి ఆలయం VIDEO LINK: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/20/shivaramadeeksita_achala_ashramam%23potlapahad ==ముత్యాలమ్మ గుడి== [[దస్త్రం:Mutyalamma-Gudi.jpg|thumb|alt=Mutyalamma-Gudi|Mutyalamma-Gudi]] గ్రామంలోని ప్రతిరైతు ప్రతి కుటుంబం నుండి విరాళాలు స్వీకరించి ముత్యాలమ్మ గుడి నిర్మాణం 2024 లో చేసి భక్తులు అమ్మవారిని నిత్య దర్శనాలు చేసుకుంటూ అమ్మవారి ఆశీర్వాదము లందుకుంటున్నారు. వీడియో లింక్ : https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/20/shivaramadeeksita_achala_ashramam%23potlapahad ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==వెలుపలి లంకెలు== 1. potalpahad videos & pdf links: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/20/%23potlapahad {{పెన్‌పహాడ్‌ మండలంలోని గ్రామాలు}} euaecacyunfzcl2nk2rcy22cbmlnpud 0 27361 4942734 4647377 2026-08-23T18:13:07Z Sudharani65 5687 /* సాంకేతిక వర్గం */ 4942734 wikitext text/x-wiki టైగర్ రాముడు చిత్రం,1962 మార్చి 8 విడుదలైన తెలుగు సినిమా సి.ఎస్.రావు దర్శకత్వంలో నందమూరి తారక రామారావు,రాజసులోచన , జంటగా నటించిన ఈ చిత్రానికి సంగీతంఘంటసాల వెంకటేశ్వరరావు సమకూర్చారు.{{సినిమా| name = టైగర్ రాముడు | image= TeluguFilm Tiger Ramudu.jpg| director = [[సి.ఎస్.రావు]]| year = 1962| language = తెలుగు| producer= ఆకాశం శ్రీరాములు<br /> పంతం చిన్నారావు| production_company = శ్రీ శ్రీనివాస ప్రొడక్షన్స్| starring = [[ఎన్.టి.రామారావు]],<br />[[రాజసులోచన]], <br />[[ఎస్.వి. రంగారావు]],<br />[[రేలంగి వెంకట్రామయ్య|రేలంగి]], <br />[[గిరిజ (నటి)|గిరిజ]], <br />[[అమ్మాజీ (సినిమా నటి)|అమ్మాజీ]]| music = [[ఘంటసాల]]| playback_singer= [[ఘంటసాల]], <br />[[పి. సుశీల]]| release_date= 8 మార్చి, 1962| imdb_id = 0262046 }} == తారాగణం == * నందమూరి తారక రామారావు_ రాము * రాజసులోచన_రాధ * సామర్ల వెంకట రంగారావు_ప్రభాకర్ * రేలంగి వెంకట్రామయ్య_ రామబ్రహ్మం * చిలకలపూడి సీతారామాంజనేయులు_ చంద్రయ్య * గిరిజ_ జూలీ * హేమలత_ రాజ్యం * సంధ్య_ లలిత * మాస్టర్ నాగరాజు_యువకుడు రాము. * లంక సత్యం == సాంకేతిక వర్గం == * దర్శకుడు: సి ఎస్.రావు * మాటలు:సముద్రాల రామానజాచార్య (సముద్రాల జూనియర్) * పాటలు:సముద్రాల రామానుజాచార్య * సంగీతం: ఘంటసాల వెంకటేశ్వరరావు * నేపథ్య గాయకులు: ఘంటసాల వెంకటేశ్వరరావు, శిష్ట్లా జానకి, పి.లీల, కె.జమునారాణి, జిక్కి, జె వి.రాఘవులు,వైదేహి, మాధవపెద్ది సత్యం * ఛాయా గ్రహణం: ఎ.షన్ముఖం జగిర్దార్ * ఎడిటింగ్: టి.ఆర్.శ్రీరాములు * సమర్పణ: లంక కామేశ్వరరావు * నిర్మాతలు: వడ్డి శ్రీరాములు, పంతం చిన్నారావు * నిర్మాణ సంస్థ: శ్రీ శ్రీనివాసా ప్రొడక్షన్స్ * విడుదల:08:03:1962. ==పాటలు== # ఆశా దురాశా వినాశానికి ఏలా ప్రయాసా వృధాయాతనే - ఘంటసాల, రచన: సముద్రాల జూనియర్ # ఉలకక పలుకక ఉన్నతీరే తెలియనీక మనసు దోచినవారే పగటిదొంగలు - [[ఎస్.జానకి]], ఘంటసాల, రచన: సముద్రాల జూనియర్ # ఎన్ని దినాలకు వింటినిరా కన్నా కమ్మని ఈ పాట - [[పి. లీల]] # చందురుని మీరు చలువలు (పద్యం) - ఘంటసాల, రచన సముద్రాల జూనియర్ # చందమామ లోకంలో సరదాగ చేద్దామే అందాల జూలీ మనదే జాలీ - ఘంటసాల, [[కె.జమునారాణి]], రచన: సముద్రాల జూనియర్ # నవభావనలో చివురించిన మా యువజీవనమే హాయి జీవనమే హాయి - ఎస్. జానకి బృందం # పరిత్రాణాయ సాధూనాం వినాశాయచ (శ్లోకం) - ఘంటసాల # పాహి దయానిధే పరమకృపానిధే పాపిని దయచూడరా దేవా - ఘంటసాల, రచన: సముద్రాల జూనియర్ # శ్రీమన్నభీష్ట వరదాఖల (సుప్రభాత శ్లోకం) - ఘంటసాల # హిమనగిరీ మధురఝరీ అనురాగ రాగమంజరీ (వరూధీనీ ప్రవరాఖ్య) - ఎస్. జానకి, ఘంటసాల, రచన:సముద్రాల జూనియర్ # హాయీ హాయీ హాయీ తీయని వెన్నెల రేయ ఆడేవేళే ఇదోయి - కె.జమునారాణి, ఘంటసాల, రచన: సముద్రాల జూనియర్ # ఓ నీల జలదర చాటున ... భామ నీపై కన్నేశర ,ఘంటసాల, జిక్కి , రచన:సముద్రాల జూనియర్ # తల్లీబిడ్డలను వేరు చేసి ... ఆశా దురాశ ,ఘంటసాల , రచన:సముద్రాల జూనియర్ # దంపతులపైన దయబూని దైవమొసగు వరమే (పద్యం), జె.వి.రాఘవులు , రచన:సముద్రాల జూనియర్ # ఫలంయేమి నేడీలా తలబడుకొని ... ఆశా దురాశ,ఘంటసాల , రచన:సముద్రాల జూనియర్ # బాలా నువ్వుఎవరే మరుని ములుకోలా నువ్వు ఎవరే , మాధవపెద్ది, వైదేహి, రచన:సముద్రాల జూనియర్. ==వనరులు== * [https://web.archive.org/web/20110708040419/http://ghantasalagalamrutamu.blogspot.com/ ఘంటసాల గళామృతము బ్లాగు] - కొల్లూరి భాస్కరరావు, ఘంటసాల సంగీత కళాశాల, హైదరాబాదు - (చల్లా సుబ్బారాయుడు సంకలనం ఆధారంగా) [[వర్గం:ఎన్టీఆర్‌ సినిమాలు]] [[వర్గం:రేలంగి నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:రాజసులోచన నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:ఎస్.వి.రంగారావు నటించిన సినిమాలు]] jgrgg0ap703m259jch6fs1e7dm29zev 4942736 4942734 2026-08-23T18:14:59Z Sudharani65 5687 4942736 wikitext text/x-wiki టైగర్ రాముడు చిత్రం,1962 మార్చి 8 విడుదలైన తెలుగు సినిమా. సి.ఎస్.రావు దర్శకత్వంలో నందమూరి తారక రామారావు, రాజసులోచన జంటగా నటించిన ఈ చిత్రానికి సంగీతం ఘంటసాల వెంకటేశ్వరరావు సమకూర్చారు.{{సినిమా| name = టైగర్ రాముడు | image= TeluguFilm Tiger Ramudu.jpg| director = [[సి.ఎస్.రావు]]| year = 1962| language = తెలుగు| producer= ఆకాశం శ్రీరాములు<br /> పంతం చిన్నారావు| production_company = శ్రీ శ్రీనివాస ప్రొడక్షన్స్| starring = [[ఎన్.టి.రామారావు]],<br />[[రాజసులోచన]], <br />[[ఎస్.వి. రంగారావు]],<br />[[రేలంగి వెంకట్రామయ్య|రేలంగి]], <br />[[గిరిజ (నటి)|గిరిజ]], <br />[[అమ్మాజీ (సినిమా నటి)|అమ్మాజీ]]| music = [[ఘంటసాల]]| playback_singer= [[ఘంటసాల]], <br />[[పి. సుశీల]]| release_date= 8 మార్చి, 1962| imdb_id = 0262046 }} == తారాగణం == * నందమూరి తారక రామారావు_ రాము * రాజసులోచన_రాధ * సామర్ల వెంకట రంగారావు_ప్రభాకర్ * రేలంగి వెంకట్రామయ్య_ రామబ్రహ్మం * చిలకలపూడి సీతారామాంజనేయులు_ చంద్రయ్య * గిరిజ_ జూలీ * హేమలత_ రాజ్యం * సంధ్య_ లలిత * మాస్టర్ నాగరాజు_యువకుడు రాము. * లంక సత్యం == సాంకేతిక వర్గం == * దర్శకుడు: సి ఎస్.రావు * మాటలు:సముద్రాల రామానజాచార్య (సముద్రాల జూనియర్) * పాటలు:సముద్రాల రామానుజాచార్య * సంగీతం: ఘంటసాల వెంకటేశ్వరరావు * నేపథ్య గాయకులు: ఘంటసాల వెంకటేశ్వరరావు, శిష్ట్లా జానకి, పి.లీల, కె.జమునారాణి, జిక్కి, జె వి.రాఘవులు,వైదేహి, మాధవపెద్ది సత్యం * ఛాయా గ్రహణం: ఎ.షన్ముఖం జగిర్దార్ * ఎడిటింగ్: టి.ఆర్.శ్రీరాములు * సమర్పణ: లంక కామేశ్వరరావు * నిర్మాతలు: వడ్డి శ్రీరాములు, పంతం చిన్నారావు * నిర్మాణ సంస్థ: శ్రీ శ్రీనివాసా ప్రొడక్షన్స్ * విడుదల:08:03:1962. ==పాటలు== # ఆశా దురాశా వినాశానికి ఏలా ప్రయాసా వృధాయాతనే - ఘంటసాల, రచన: సముద్రాల జూనియర్ # ఉలకక పలుకక ఉన్నతీరే తెలియనీక మనసు దోచినవారే పగటిదొంగలు - [[ఎస్.జానకి]], ఘంటసాల, రచన: సముద్రాల జూనియర్ # ఎన్ని దినాలకు వింటినిరా కన్నా కమ్మని ఈ పాట - [[పి. లీల]] # చందురుని మీరు చలువలు (పద్యం) - ఘంటసాల, రచన సముద్రాల జూనియర్ # చందమామ లోకంలో సరదాగ చేద్దామే అందాల జూలీ మనదే జాలీ - ఘంటసాల, [[కె.జమునారాణి]], రచన: సముద్రాల జూనియర్ # నవభావనలో చివురించిన మా యువజీవనమే హాయి జీవనమే హాయి - ఎస్. జానకి బృందం # పరిత్రాణాయ సాధూనాం వినాశాయచ (శ్లోకం) - ఘంటసాల # పాహి దయానిధే పరమకృపానిధే పాపిని దయచూడరా దేవా - ఘంటసాల, రచన: సముద్రాల జూనియర్ # శ్రీమన్నభీష్ట వరదాఖల (సుప్రభాత శ్లోకం) - ఘంటసాల # హిమనగిరీ మధురఝరీ అనురాగ రాగమంజరీ (వరూధీనీ ప్రవరాఖ్య) - ఎస్. జానకి, ఘంటసాల, రచన:సముద్రాల జూనియర్ # హాయీ హాయీ హాయీ తీయని వెన్నెల రేయ ఆడేవేళే ఇదోయి - కె.జమునారాణి, ఘంటసాల, రచన: సముద్రాల జూనియర్ # ఓ నీల జలదర చాటున ... భామ నీపై కన్నేశర ,ఘంటసాల, జిక్కి , రచన:సముద్రాల జూనియర్ # తల్లీబిడ్డలను వేరు చేసి ... ఆశా దురాశ ,ఘంటసాల , రచన:సముద్రాల జూనియర్ # దంపతులపైన దయబూని దైవమొసగు వరమే (పద్యం), జె.వి.రాఘవులు , రచన:సముద్రాల జూనియర్ # ఫలంయేమి నేడీలా తలబడుకొని ... ఆశా దురాశ,ఘంటసాల , రచన:సముద్రాల జూనియర్ # బాలా నువ్వుఎవరే మరుని ములుకోలా నువ్వు ఎవరే , మాధవపెద్ది, వైదేహి, రచన:సముద్రాల జూనియర్. ==వనరులు== * [https://web.archive.org/web/20110708040419/http://ghantasalagalamrutamu.blogspot.com/ ఘంటసాల గళామృతము బ్లాగు] - కొల్లూరి భాస్కరరావు, ఘంటసాల సంగీత కళాశాల, హైదరాబాదు - (చల్లా సుబ్బారాయుడు సంకలనం ఆధారంగా) [[వర్గం:ఎన్టీఆర్‌ సినిమాలు]] [[వర్గం:రేలంగి నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:రాజసులోచన నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:ఎస్.వి.రంగారావు నటించిన సినిమాలు]] acwjops16drzr4ygrwim458gkrc8rgn 0 31887 4942837 4860684 2026-08-24T05:08:56Z ~2026-45971-11 153326 The year change. In 1964, he did not his career 4942837 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = కొమ్మనాపల్లి గణపతిరావు | image = Kommanapalli ganapatirao writer.png | birth_date = | birth_place = | occupation = రచయిత, ఇంజనీరు }} '''కొమ్మనాపల్లి గణపతిరావు''' [[తెలుగు]] నవలా సాహిత్యంలో పేరెన్నికగన్న రచయితలలో ఒకడు.<ref>{{Cite web|url=http://kathanilayam.com/writer/1765|title=కథానిలయం - View Writer|website=kathanilayam.com|access-date=2020-07-17}}</ref> కొమ్మనాపల్లి శైలి సున్నితంగా భావగర్భితంగా ఉండి మనసును హత్తుకుంటుంది. రాసినవి కొన్ని నవలలే అయినాకూడా పాఠకుల ఆదరణ పొందగలిగినవి. అతను అనేక సినిమాలకు, సీరియళ్లకు కథలు, సంభాషణలు రాసాడు. == జీవిత విశేషాలు == తాను పుట్టిన 11వనెలలోనే తన తల్లి మరణించింది. తరువాత అతను అనుకోకుండా అమ్మమ్మ వద్ద పెరిగాడు. తన అమ్మ తమ్ముడు అతనిని విశాఖపట్నంలో చదివించి తన పెద్ద కుమార్తెనిచ్చి వివాహం జరిపించాడు. అతని భార్య పేరు లక్ష్మి. అతను హెచ్.ఎం.టి ఇంజనీరుగా తన కెరీర్ ప్రారంభించాడు. ఆ తరువాత ఉద్యోగం చేస్తూనే రచయితగా మారి తన రచనా ప్రస్థానాన్ని కొనసాగించాడు. తన చిన్నతనంలో తన తాతగారింట ఉన్నప్పుడు అతని తాత మహాభారతం కథలను సరిగా కనిపించక చదవలేక వాటిని అతనితో చదివించేవాడు. తరువాత వాటికి అర్థాలు చెప్పేవాడు. అది అతనికి భాషపై పట్టు రావడానికి తోడ్పడింది. హెచ్.ఎం.టి లో జాయిన్ అయిన కొత్తలో ఆర్థికంగా ఇబ్బందిగా ఉన్న సమయంలో కథలు రాయడం ప్రారంభించాడు. అతను రాసిన మొదటి కథ "చీకటి ఆర్పేసింది" [[ఆంధ్రప్రభ]]<nowiki/>లో ప్రచురితమైంది. తరువాత కథలు, నవలలు, సినిమాలు వంటి రకరకాల ప్రక్రియలలో రచనలు రాసాడు. అతను తక్కువ కాలంలో ఎక్కువ పేరు సంపాదించాడు. దీనికి కారణం అందరూ రాసేటట్లు కుటుంబ నేపధ్యం ఉన్నవి మత్రమే రాయకుండా కుక్కపిల్లలు, పాములు వంటి జంతువులను కథలో పాత్రలుగా సమ్మిళితం చేసి అలా నవలకీ, నవలకీ వైవిధ్యం ఉండేటటట్లు రచనలు చేసాడు. ఆ సమయంలో ఆంధ్రభూమి ఎడిటర్ అతనిని మొదటి సారి ఒక రచయితను వీక్లీ కవర్ పేజీపై వచ్చే విధంగా చేసారు. ఆంధ్రభూమి వీక్లీలో హంసధ్వని అనే నవల సీరియల్ రూపంలో వచ్చేది. అది చదివిన తరువాత [[కె. మురారి|కాట్రగడ్డ మురారి]] అనే నిర్మాత అతనిని రచయితగా సినిమా రంగంలోకి ఆహ్వానించాడు. ఆ తరువాత అతను [[దాసరి నారాయణరావు]]<nowiki/>ని పరిచయం చేసాడు. అతను రచయితగా మొదటి తెలుగు సినిమా శోభన్ భాబు కథానాయకునిగా విడుదలైన [[అభిమన్యుడు (సినిమా)|అభిమన్యుడు]] 1984లో విడుదలైంది. అతను [[దాసరి నారాయణ రావు]] వద్ద సినీ రచయితగా మెళకువలు నేర్చుకున్నాడు. సుమారు 40 సినిమాలకు కథలు రాసాడు. అతను [[దాసరి నారాయణరావు]], [[ఎ.కోదండరామిరెడ్డి]], [[బగ్గిడి గోపాల్|బి.గోపాల్]], [[క్రాంతి కుమార్]], [[రామ్ గోపాల్ వర్మ]] వంటి వారికి తన కథలను అందించాడు. అతను కథలను రాయడమే కాకుండా [[త్రివిక్రమ్ శ్రీనివాస్]] రచయితను సినీ పరిశ్రమకు పరిచయం చేసాడు. అదే విధంగా రామ్ గోపాల్ వర్మను కూడా ప్రోత్సహించే వ్యక్తులలో ఒకనిగా గుర్తింపు పొందాడు. ఇలా అనేక మంది సంభాషణా రచయితలను, రచయితలను సినిమా రంగానికి పరిచయం చేసాడు. బాల్యంలో తల్లిదండ్రులను కోల్పోయినందున ప్రేమ, వాత్సల్యం కోసం తపించిపోయే జీవితం అయినందున అతను ఎక్కువగా కుటుంబ కథలను రాయడానికి ఇష్టపడేవాడు. అతని నవలలు, సీరియళ్లలో ఎక్కువగా తల్లి, పిల్లల సెంటిమెంటుతో ఎక్కువగా పాఠకులను ఆకట్టుకున్నాడు. అతనికి ఐదు నంది పురస్కారాలు లభించాయి. [[2016]]లో ఈటీవీలో [[దాసరి నారాయణరావు]] కథ "అభిషేకం" కు అతను స్క్రీన్ ప్లే చేసాడు. దానికి భారతీయ భాషలలో సోలో రచయితగా 2390 ఎపిసోడ్సు రాసిన స్క్రీన్ ప్లే రచయితగా లిమ్కా బుక్ ఆఫ్ వరల్డ్ రికార్డ్సులో స్థానం లభించింది. == సినిమాలు == * 2004 : [[నాని (2004 సినిమా)|నాని]], రచయిత * 1996 : [[దెయ్యం (సినిమా)|దయ్యం]] , సంభాషణలు * 1996 : [[మెరుపు (సినిమా)]] సంభాషణలు, రచయిత * [[1993]]: [[గోవిందా గోవిందా]] చిత్ర కథ * 1992 : [[మొండిమొగుడు పెంకి పెళ్ళాం]] * 1991 : [[చైతన్యం (సినిమా)|చైతన్య]] * [[1989]]లో వచ్చిన [[హిందీ]] చిత్రం కానూన్ అప్నా అప్నా (న్యాయం మనదే) కు రచయితగా పనిచేసాడు. * 1987 : [[కలెక్టర్ గారి అబ్బాయి]] * 1987 : [[భార్గవ రాముడు]] * 1987 : [[అరణ్యకాండ (సినిమా)]] * 1984 : [[అభిమన్యుడు (సినిమా)]] == నవలా జాబితా == * అగ్నిశ్వాస * అరణ్యకాండ * వలదన్నా వినదీమనసు * అసురవేదం * బలిదానం * బెట్టర్ హెర్ * బ్లాక్ మాంబా * దేవ గాంధారం * గోరు వెచ్చని సూర్యుడు * గ్రాండ్ మాష్టర్ * హంసగీతం * కాండవ దహనం * మేజర్ సంగ్రామ్ * మృత్యుంజయుడు * మిస్.మేనక. ఐపియస్ * నాని * ఒక్క క్షణం * ప్రణయ ప్రభంధం * రోషనారి * శత ధినోత్సవం * శతగ్ని * సినీస్టార్ * ది జడ్జిమెంట్ * పడిలేచే కడలి తరంగం == మూలాలు == {{మూలాల జాబితా}} * {{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=jnrRRGMZnys|title=ఆమె శాపం నాకు వరం అయింది KommanaPalli Ganapathi Rao About How He Become A Writer Exclusive Interview - YouTube|website=www.youtube.com|access-date=2020-07-17}} ==బాహ్య లంకెలు== * {{IMDB name|nm0464699}} [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] [[వర్గం:తెలుగు కథా రచయితలు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా రచయితలు]] {{Authority control}} hubdu0xk43ql5hasnwj57z13ulikjss 4942838 4942837 2026-08-24T05:10:06Z ~2026-45971-11 153326 4942838 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = కొమ్మనాపల్లి గణపతిరావు | image = Kommanapalli ganapatirao writer.png | birth_date = | birth_place = | occupation = రచయిత, ఇంజనీరు }} '''కొమ్మనాపల్లి గణపతిరావు''' [[తెలుగు]] నవలా సాహిత్యంలో పేరెన్నికగన్న రచయితలలో ఒకడు.<ref>{{Cite web|url=http://kathanilayam.com/writer/1765|title=కథానిలయం - View Writer|website=kathanilayam.com|access-date=2020-07-17}}</ref> కొమ్మనాపల్లి శైలి సున్నితంగా భావగర్భితంగా ఉండి మనసును హత్తుకుంటుంది. రాసినవి కొన్ని నవలలే అయినాకూడా పాఠకుల ఆదరణ పొందగలిగినవి. అతను అనేక సినిమాలకు, సీరియళ్లకు కథలు, సంభాషణలు రాసాడు. == జీవిత విశేషాలు == తాను పుట్టిన 11వనెలలోనే తన తల్లి మరణించింది. తరువాత అతను అనుకోకుండా అమ్మమ్మ వద్ద పెరిగాడు. తన అమ్మ తమ్ముడు అతనిని విశాఖపట్నంలో చదివించి తన పెద్ద కుమార్తెనిచ్చి వివాహం జరిపించాడు. అతని భార్య పేరు లక్ష్మి. అతను హెచ్.ఎం.టి ఇంజనీరుగా తన కెరీర్ ప్రారంభించాడు. ఆ తరువాత ఉద్యోగం చేస్తూనే రచయితగా మారి తన రచనా ప్రస్థానాన్ని కొనసాగించాడు. తన చిన్నతనంలో తన తాతగారింట ఉన్నప్పుడు అతని తాత మహాభారతం కథలను సరిగా కనిపించక చదవలేక వాటిని అతనితో చదివించేవాడు. తరువాత వాటికి అర్థాలు చెప్పేవాడు. అది అతనికి భాషపై పట్టు రావడానికి తోడ్పడింది. హెచ్.ఎం.టి లో జాయిన్ అయిన కొత్తలో ఆర్థికంగా ఇబ్బందిగా ఉన్న సమయంలో కథలు రాయడం ప్రారంభించాడు. అతను రాసిన మొదటి కథ "చీకటి ఆర్పేసింది" [[ఆంధ్రప్రభ]]<nowiki/>లో ప్రచురితమైంది. తరువాత కథలు, నవలలు, సినిమాలు వంటి రకరకాల ప్రక్రియలలో రచనలు రాసాడు. అతను తక్కువ కాలంలో ఎక్కువ పేరు సంపాదించాడు. దీనికి కారణం అందరూ రాసేటట్లు కుటుంబ నేపధ్యం ఉన్నవి మత్రమే రాయకుండా కుక్కపిల్లలు, పాములు వంటి జంతువులను కథలో పాత్రలుగా సమ్మిళితం చేసి అలా నవలకీ, నవలకీ వైవిధ్యం ఉండేటటట్లు రచనలు చేసాడు. ఆ సమయంలో ఆంధ్రభూమి ఎడిటర్ అతనిని మొదటి సారి ఒక రచయితను వీక్లీ కవర్ పేజీపై వచ్చే విధంగా చేసారు. ఆంధ్రభూమి వీక్లీలో హంసధ్వని అనే నవల సీరియల్ రూపంలో వచ్చేది. అది చదివిన తరువాత [[కె. మురారి|కాట్రగడ్డ మురారి]] అనే నిర్మాత అతనిని రచయితగా సినిమా రంగంలోకి ఆహ్వానించాడు. ఆ తరువాత అతను [[దాసరి నారాయణరావు]]<nowiki/>ని పరిచయం చేసాడు. అతను రచయితగా మొదటి తెలుగు సినిమా <nowiki>[[శోభన్ భాబు]]</nowiki> కథానాయకునిగా విడుదలైన [[అభిమన్యుడు (సినిమా)|అభిమన్యుడు]] 1984లో విడుదలైంది. అతను [[దాసరి నారాయణ రావు]] వద్ద సినీ రచయితగా మెళకువలు నేర్చుకున్నాడు. సుమారు 40 సినిమాలకు కథలు రాసాడు. అతను [[దాసరి నారాయణరావు]], [[ఎ.కోదండరామిరెడ్డి]], [[బగ్గిడి గోపాల్|బి.గోపాల్]], [[క్రాంతి కుమార్]], [[రామ్ గోపాల్ వర్మ]] వంటి వారికి తన కథలను అందించాడు. అతను కథలను రాయడమే కాకుండా [[త్రివిక్రమ్ శ్రీనివాస్]] రచయితను సినీ పరిశ్రమకు పరిచయం చేసాడు. అదే విధంగా రామ్ గోపాల్ వర్మను కూడా ప్రోత్సహించే వ్యక్తులలో ఒకనిగా గుర్తింపు పొందాడు. ఇలా అనేక మంది సంభాషణా రచయితలను, రచయితలను సినిమా రంగానికి పరిచయం చేసాడు. బాల్యంలో తల్లిదండ్రులను కోల్పోయినందున ప్రేమ, వాత్సల్యం కోసం తపించిపోయే జీవితం అయినందున అతను ఎక్కువగా కుటుంబ కథలను రాయడానికి ఇష్టపడేవాడు. అతని నవలలు, సీరియళ్లలో ఎక్కువగా తల్లి, పిల్లల సెంటిమెంటుతో ఎక్కువగా పాఠకులను ఆకట్టుకున్నాడు. అతనికి ఐదు నంది పురస్కారాలు లభించాయి. [[2016]]లో ఈటీవీలో [[దాసరి నారాయణరావు]] కథ "అభిషేకం" కు అతను స్క్రీన్ ప్లే చేసాడు. దానికి భారతీయ భాషలలో సోలో రచయితగా 2390 ఎపిసోడ్సు రాసిన స్క్రీన్ ప్లే రచయితగా లిమ్కా బుక్ ఆఫ్ వరల్డ్ రికార్డ్సులో స్థానం లభించింది. == సినిమాలు == * 2004 : [[నాని (2004 సినిమా)|నాని]], రచయిత * 1996 : [[దెయ్యం (సినిమా)|దయ్యం]] , సంభాషణలు * 1996 : [[మెరుపు (సినిమా)]] సంభాషణలు, రచయిత * [[1993]]: [[గోవిందా గోవిందా]] చిత్ర కథ * 1992 : [[మొండిమొగుడు పెంకి పెళ్ళాం]] * 1991 : [[చైతన్యం (సినిమా)|చైతన్య]] * [[1989]]లో వచ్చిన [[హిందీ]] చిత్రం కానూన్ అప్నా అప్నా (న్యాయం మనదే) కు రచయితగా పనిచేసాడు. * 1987 : [[కలెక్టర్ గారి అబ్బాయి]] * 1987 : [[భార్గవ రాముడు]] * 1987 : [[అరణ్యకాండ (సినిమా)]] * 1984 : [[అభిమన్యుడు (సినిమా)]] == నవలా జాబితా == * అగ్నిశ్వాస * అరణ్యకాండ * వలదన్నా వినదీమనసు * అసురవేదం * బలిదానం * బెట్టర్ హెర్ * బ్లాక్ మాంబా * దేవ గాంధారం * గోరు వెచ్చని సూర్యుడు * గ్రాండ్ మాష్టర్ * హంసగీతం * కాండవ దహనం * మేజర్ సంగ్రామ్ * మృత్యుంజయుడు * మిస్.మేనక. ఐపియస్ * నాని * ఒక్క క్షణం * ప్రణయ ప్రభంధం * రోషనారి * శత ధినోత్సవం * శతగ్ని * సినీస్టార్ * ది జడ్జిమెంట్ * పడిలేచే కడలి తరంగం == మూలాలు == {{మూలాల జాబితా}} * {{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=jnrRRGMZnys|title=ఆమె శాపం నాకు వరం అయింది KommanaPalli Ganapathi Rao About How He Become A Writer Exclusive Interview - YouTube|website=www.youtube.com|access-date=2020-07-17}} ==బాహ్య లంకెలు== * {{IMDB name|nm0464699}} [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] [[వర్గం:తెలుగు కథా రచయితలు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా రచయితలు]] {{Authority control}} cpue706tpkl74ci73p29e550w0agh7m 4942839 4942838 2026-08-24T05:13:09Z ~2026-45971-11 153326 Spelling change and wikipage link added. 4942839 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = కొమ్మనాపల్లి గణపతిరావు | image = Kommanapalli ganapatirao writer.png | birth_date = | birth_place = | occupation = రచయిత, ఇంజనీరు }} '''కొమ్మనాపల్లి గణపతిరావు''' [[తెలుగు]] నవలా సాహిత్యంలో పేరెన్నికగన్న రచయితలలో ఒకడు.<ref>{{Cite web|url=http://kathanilayam.com/writer/1765|title=కథానిలయం - View Writer|website=kathanilayam.com|access-date=2020-07-17}}</ref> కొమ్మనాపల్లి శైలి సున్నితంగా భావగర్భితంగా ఉండి మనసును హత్తుకుంటుంది. రాసినవి కొన్ని నవలలే అయినాకూడా పాఠకుల ఆదరణ పొందగలిగినవి. అతను అనేక సినిమాలకు, సీరియళ్లకు కథలు, సంభాషణలు రాసాడు. == జీవిత విశేషాలు == తాను పుట్టిన 11వనెలలోనే తన తల్లి మరణించింది. తరువాత అతను అనుకోకుండా అమ్మమ్మ వద్ద పెరిగాడు. తన అమ్మ తమ్ముడు అతనిని విశాఖపట్నంలో చదివించి తన పెద్ద కుమార్తెనిచ్చి వివాహం జరిపించాడు. అతని భార్య పేరు లక్ష్మి. అతను హెచ్.ఎం.టి ఇంజనీరుగా తన కెరీర్ ప్రారంభించాడు. ఆ తరువాత ఉద్యోగం చేస్తూనే రచయితగా మారి తన రచనా ప్రస్థానాన్ని కొనసాగించాడు. తన చిన్నతనంలో తన తాతగారింట ఉన్నప్పుడు అతని తాత మహాభారతం కథలను సరిగా కనిపించక చదవలేక వాటిని అతనితో చదివించేవాడు. తరువాత వాటికి అర్థాలు చెప్పేవాడు. అది అతనికి భాషపై పట్టు రావడానికి తోడ్పడింది. హెచ్.ఎం.టి లో జాయిన్ అయిన కొత్తలో ఆర్థికంగా ఇబ్బందిగా ఉన్న సమయంలో కథలు రాయడం ప్రారంభించాడు. అతను రాసిన మొదటి కథ "చీకటి ఆర్పేసింది" [[ఆంధ్రప్రభ]]<nowiki/>లో ప్రచురితమైంది. తరువాత కథలు, నవలలు, సినిమాలు వంటి రకరకాల ప్రక్రియలలో రచనలు రాసాడు. అతను తక్కువ కాలంలో ఎక్కువ పేరు సంపాదించాడు. దీనికి కారణం అందరూ రాసేటట్లు కుటుంబ నేపధ్యం ఉన్నవి మత్రమే రాయకుండా కుక్కపిల్లలు, పాములు వంటి జంతువులను కథలో పాత్రలుగా సమ్మిళితం చేసి అలా నవలకీ, నవలకీ వైవిధ్యం ఉండేటటట్లు రచనలు చేసాడు. ఆ సమయంలో ఆంధ్రభూమి ఎడిటర్ అతనిని మొదటి సారి ఒక రచయితను వీక్లీ కవర్ పేజీపై వచ్చే విధంగా చేసారు. ఆంధ్రభూమి వీక్లీలో హంసధ్వని అనే నవల సీరియల్ రూపంలో వచ్చేది. అది చదివిన తరువాత [[కె. మురారి|కాట్రగడ్డ మురారి]] అనే నిర్మాత అతనిని రచయితగా సినిమా రంగంలోకి ఆహ్వానించాడు. ఆ తరువాత అతను [[దాసరి నారాయణరావు]]<nowiki/>ని పరిచయం చేసాడు. అతను రచయితగా మొదటి తెలుగు సినిమా [[శోభన్ బాబు]] కథానాయకునిగా విడుదలైన [[అభిమన్యుడు (సినిమా)|అభిమన్యుడు]] 1984లో విడుదలైంది. అతను [[దాసరి నారాయణ రావు]] వద్ద సినీ రచయితగా మెళకువలు నేర్చుకున్నాడు. సుమారు 40 సినిమాలకు కథలు రాసాడు. అతను [[దాసరి నారాయణరావు]], [[ఎ.కోదండరామిరెడ్డి]], [[బగ్గిడి గోపాల్|బి.గోపాల్]], [[క్రాంతి కుమార్]], [[రామ్ గోపాల్ వర్మ]] వంటి వారికి తన కథలను అందించాడు. అతను కథలను రాయడమే కాకుండా [[త్రివిక్రమ్ శ్రీనివాస్]] రచయితను సినీ పరిశ్రమకు పరిచయం చేసాడు. అదే విధంగా రామ్ గోపాల్ వర్మను కూడా ప్రోత్సహించే వ్యక్తులలో ఒకనిగా గుర్తింపు పొందాడు. ఇలా అనేక మంది సంభాషణా రచయితలను, రచయితలను సినిమా రంగానికి పరిచయం చేసాడు. బాల్యంలో తల్లిదండ్రులను కోల్పోయినందున ప్రేమ, వాత్సల్యం కోసం తపించిపోయే జీవితం అయినందున అతను ఎక్కువగా కుటుంబ కథలను రాయడానికి ఇష్టపడేవాడు. అతని నవలలు, సీరియళ్లలో ఎక్కువగా తల్లి, పిల్లల సెంటిమెంటుతో ఎక్కువగా పాఠకులను ఆకట్టుకున్నాడు. అతనికి ఐదు నంది పురస్కారాలు లభించాయి. [[2016]]లో ఈటీవీలో [[దాసరి నారాయణరావు]] కథ "అభిషేకం" కు అతను స్క్రీన్ ప్లే చేసాడు. దానికి భారతీయ భాషలలో సోలో రచయితగా 2390 ఎపిసోడ్సు రాసిన స్క్రీన్ ప్లే రచయితగా లిమ్కా బుక్ ఆఫ్ వరల్డ్ రికార్డ్సులో స్థానం లభించింది. == సినిమాలు == * 2004 : [[నాని (2004 సినిమా)|నాని]], రచయిత * 1996 : [[దెయ్యం (సినిమా)|దయ్యం]] , సంభాషణలు * 1996 : [[మెరుపు (సినిమా)]] సంభాషణలు, రచయిత * [[1993]]: [[గోవిందా గోవిందా]] చిత్ర కథ * 1992 : [[మొండిమొగుడు పెంకి పెళ్ళాం]] * 1991 : [[చైతన్యం (సినిమా)|చైతన్య]] * [[1989]]లో వచ్చిన [[హిందీ]] చిత్రం కానూన్ అప్నా అప్నా (న్యాయం మనదే) కు రచయితగా పనిచేసాడు. * 1987 : [[కలెక్టర్ గారి అబ్బాయి]] * 1987 : [[భార్గవ రాముడు]] * 1987 : [[అరణ్యకాండ (సినిమా)]] * 1984 : [[అభిమన్యుడు (సినిమా)]] == నవలా జాబితా == * అగ్నిశ్వాస * అరణ్యకాండ * వలదన్నా వినదీమనసు * అసురవేదం * బలిదానం * బెట్టర్ హెర్ * బ్లాక్ మాంబా * దేవ గాంధారం * గోరు వెచ్చని సూర్యుడు * గ్రాండ్ మాష్టర్ * హంసగీతం * కాండవ దహనం * మేజర్ సంగ్రామ్ * మృత్యుంజయుడు * మిస్.మేనక. ఐపియస్ * నాని * ఒక్క క్షణం * ప్రణయ ప్రభంధం * రోషనారి * శత ధినోత్సవం * శతగ్ని * సినీస్టార్ * ది జడ్జిమెంట్ * పడిలేచే కడలి తరంగం == మూలాలు == {{మూలాల జాబితా}} * {{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=jnrRRGMZnys|title=ఆమె శాపం నాకు వరం అయింది KommanaPalli Ganapathi Rao About How He Become A Writer Exclusive Interview - YouTube|website=www.youtube.com|access-date=2020-07-17}} ==బాహ్య లంకెలు== * {{IMDB name|nm0464699}} [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] [[వర్గం:తెలుగు కథా రచయితలు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా రచయితలు]] {{Authority control}} j6ccb2of9uhjz0h5wdgeha97ejs1bcj 4942863 4942839 2026-08-24T05:54:49Z రవిచంద్ర 3079 /* సినిమాలు */ 4942863 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = కొమ్మనాపల్లి గణపతిరావు | image = Kommanapalli ganapatirao writer.png | birth_date = | birth_place = | occupation = రచయిత, ఇంజనీరు }} '''కొమ్మనాపల్లి గణపతిరావు''' [[తెలుగు]] నవలా సాహిత్యంలో పేరెన్నికగన్న రచయితలలో ఒకడు.<ref>{{Cite web|url=http://kathanilayam.com/writer/1765|title=కథానిలయం - View Writer|website=kathanilayam.com|access-date=2020-07-17}}</ref> కొమ్మనాపల్లి శైలి సున్నితంగా భావగర్భితంగా ఉండి మనసును హత్తుకుంటుంది. రాసినవి కొన్ని నవలలే అయినాకూడా పాఠకుల ఆదరణ పొందగలిగినవి. అతను అనేక సినిమాలకు, సీరియళ్లకు కథలు, సంభాషణలు రాసాడు. == జీవిత విశేషాలు == తాను పుట్టిన 11వనెలలోనే తన తల్లి మరణించింది. తరువాత అతను అనుకోకుండా అమ్మమ్మ వద్ద పెరిగాడు. తన అమ్మ తమ్ముడు అతనిని విశాఖపట్నంలో చదివించి తన పెద్ద కుమార్తెనిచ్చి వివాహం జరిపించాడు. అతని భార్య పేరు లక్ష్మి. అతను హెచ్.ఎం.టి ఇంజనీరుగా తన కెరీర్ ప్రారంభించాడు. ఆ తరువాత ఉద్యోగం చేస్తూనే రచయితగా మారి తన రచనా ప్రస్థానాన్ని కొనసాగించాడు. తన చిన్నతనంలో తన తాతగారింట ఉన్నప్పుడు అతని తాత మహాభారతం కథలను సరిగా కనిపించక చదవలేక వాటిని అతనితో చదివించేవాడు. తరువాత వాటికి అర్థాలు చెప్పేవాడు. అది అతనికి భాషపై పట్టు రావడానికి తోడ్పడింది. హెచ్.ఎం.టి లో జాయిన్ అయిన కొత్తలో ఆర్థికంగా ఇబ్బందిగా ఉన్న సమయంలో కథలు రాయడం ప్రారంభించాడు. అతను రాసిన మొదటి కథ "చీకటి ఆర్పేసింది" [[ఆంధ్రప్రభ]]<nowiki/>లో ప్రచురితమైంది. తరువాత కథలు, నవలలు, సినిమాలు వంటి రకరకాల ప్రక్రియలలో రచనలు రాసాడు. అతను తక్కువ కాలంలో ఎక్కువ పేరు సంపాదించాడు. దీనికి కారణం అందరూ రాసేటట్లు కుటుంబ నేపధ్యం ఉన్నవి మత్రమే రాయకుండా కుక్కపిల్లలు, పాములు వంటి జంతువులను కథలో పాత్రలుగా సమ్మిళితం చేసి అలా నవలకీ, నవలకీ వైవిధ్యం ఉండేటటట్లు రచనలు చేసాడు. ఆ సమయంలో ఆంధ్రభూమి ఎడిటర్ అతనిని మొదటి సారి ఒక రచయితను వీక్లీ కవర్ పేజీపై వచ్చే విధంగా చేసారు. ఆంధ్రభూమి వీక్లీలో హంసధ్వని అనే నవల సీరియల్ రూపంలో వచ్చేది. అది చదివిన తరువాత [[కె. మురారి|కాట్రగడ్డ మురారి]] అనే నిర్మాత అతనిని రచయితగా సినిమా రంగంలోకి ఆహ్వానించాడు. ఆ తరువాత అతను [[దాసరి నారాయణరావు]]<nowiki/>ని పరిచయం చేసాడు. అతను రచయితగా మొదటి తెలుగు సినిమా [[శోభన్ బాబు]] కథానాయకునిగా విడుదలైన [[అభిమన్యుడు (సినిమా)|అభిమన్యుడు]] 1984లో విడుదలైంది. అతను [[దాసరి నారాయణ రావు]] వద్ద సినీ రచయితగా మెళకువలు నేర్చుకున్నాడు. సుమారు 40 సినిమాలకు కథలు రాసాడు. అతను [[దాసరి నారాయణరావు]], [[ఎ.కోదండరామిరెడ్డి]], [[బగ్గిడి గోపాల్|బి.గోపాల్]], [[క్రాంతి కుమార్]], [[రామ్ గోపాల్ వర్మ]] వంటి వారికి తన కథలను అందించాడు. అతను కథలను రాయడమే కాకుండా [[త్రివిక్రమ్ శ్రీనివాస్]] రచయితను సినీ పరిశ్రమకు పరిచయం చేసాడు. అదే విధంగా రామ్ గోపాల్ వర్మను కూడా ప్రోత్సహించే వ్యక్తులలో ఒకనిగా గుర్తింపు పొందాడు. ఇలా అనేక మంది సంభాషణా రచయితలను, రచయితలను సినిమా రంగానికి పరిచయం చేసాడు. బాల్యంలో తల్లిదండ్రులను కోల్పోయినందున ప్రేమ, వాత్సల్యం కోసం తపించిపోయే జీవితం అయినందున అతను ఎక్కువగా కుటుంబ కథలను రాయడానికి ఇష్టపడేవాడు. అతని నవలలు, సీరియళ్లలో ఎక్కువగా తల్లి, పిల్లల సెంటిమెంటుతో ఎక్కువగా పాఠకులను ఆకట్టుకున్నాడు. అతనికి ఐదు నంది పురస్కారాలు లభించాయి. [[2016]]లో ఈటీవీలో [[దాసరి నారాయణరావు]] కథ "అభిషేకం" కు అతను స్క్రీన్ ప్లే చేసాడు. దానికి భారతీయ భాషలలో సోలో రచయితగా 2390 ఎపిసోడ్సు రాసిన స్క్రీన్ ప్లే రచయితగా లిమ్కా బుక్ ఆఫ్ వరల్డ్ రికార్డ్సులో స్థానం లభించింది. == సినిమాలు == * 2004 : [[నాని (2004 సినిమా)|నాని]], రచయిత * 1996 : [[దెయ్యం (సినిమా)|దయ్యం]], సంభాషణలు * 1996 : [[మెరుపు (సినిమా)]] సంభాషణలు, రచయిత * 1993: [[గోవిందా గోవిందా]] చిత్ర కథ * 1992 : [[మొండిమొగుడు పెంకి పెళ్ళాం]] * 1991 : [[చైతన్యం (సినిమా)|చైతన్య]] * 1989: కానూన్ అప్నా అప్నా (న్యాయం మనదే) కు రచయిత * 1987 : [[కలెక్టర్ గారి అబ్బాయి]] * 1987 : [[భార్గవ రాముడు]] * 1987 : [[అరణ్యకాండ (సినిమా)]] * 1984 : [[అభిమన్యుడు (సినిమా)]] == నవలా జాబితా == * అగ్నిశ్వాస * అరణ్యకాండ * వలదన్నా వినదీమనసు * అసురవేదం * బలిదానం * బెట్టర్ హెర్ * బ్లాక్ మాంబా * దేవ గాంధారం * గోరు వెచ్చని సూర్యుడు * గ్రాండ్ మాష్టర్ * హంసగీతం * కాండవ దహనం * మేజర్ సంగ్రామ్ * మృత్యుంజయుడు * మిస్.మేనక. ఐపియస్ * నాని * ఒక్క క్షణం * ప్రణయ ప్రభంధం * రోషనారి * శత ధినోత్సవం * శతగ్ని * సినీస్టార్ * ది జడ్జిమెంట్ * పడిలేచే కడలి తరంగం == మూలాలు == {{మూలాల జాబితా}} * {{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=jnrRRGMZnys|title=ఆమె శాపం నాకు వరం అయింది KommanaPalli Ganapathi Rao About How He Become A Writer Exclusive Interview - YouTube|website=www.youtube.com|access-date=2020-07-17}} ==బాహ్య లంకెలు== * {{IMDB name|nm0464699}} [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] [[వర్గం:తెలుగు కథా రచయితలు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా రచయితలు]] {{Authority control}} 53cgw66j9y9tmof1xq94a9fqntgkjvp 4942864 4942863 2026-08-24T05:55:50Z రవిచంద్ర 3079 /* సినిమాలు */ 4942864 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = కొమ్మనాపల్లి గణపతిరావు | image = Kommanapalli ganapatirao writer.png | birth_date = | birth_place = | occupation = రచయిత, ఇంజనీరు }} '''కొమ్మనాపల్లి గణపతిరావు''' [[తెలుగు]] నవలా సాహిత్యంలో పేరెన్నికగన్న రచయితలలో ఒకడు.<ref>{{Cite web|url=http://kathanilayam.com/writer/1765|title=కథానిలయం - View Writer|website=kathanilayam.com|access-date=2020-07-17}}</ref> కొమ్మనాపల్లి శైలి సున్నితంగా భావగర్భితంగా ఉండి మనసును హత్తుకుంటుంది. రాసినవి కొన్ని నవలలే అయినాకూడా పాఠకుల ఆదరణ పొందగలిగినవి. అతను అనేక సినిమాలకు, సీరియళ్లకు కథలు, సంభాషణలు రాసాడు. == జీవిత విశేషాలు == తాను పుట్టిన 11వనెలలోనే తన తల్లి మరణించింది. తరువాత అతను అనుకోకుండా అమ్మమ్మ వద్ద పెరిగాడు. తన అమ్మ తమ్ముడు అతనిని విశాఖపట్నంలో చదివించి తన పెద్ద కుమార్తెనిచ్చి వివాహం జరిపించాడు. అతని భార్య పేరు లక్ష్మి. అతను హెచ్.ఎం.టి ఇంజనీరుగా తన కెరీర్ ప్రారంభించాడు. ఆ తరువాత ఉద్యోగం చేస్తూనే రచయితగా మారి తన రచనా ప్రస్థానాన్ని కొనసాగించాడు. తన చిన్నతనంలో తన తాతగారింట ఉన్నప్పుడు అతని తాత మహాభారతం కథలను సరిగా కనిపించక చదవలేక వాటిని అతనితో చదివించేవాడు. తరువాత వాటికి అర్థాలు చెప్పేవాడు. అది అతనికి భాషపై పట్టు రావడానికి తోడ్పడింది. హెచ్.ఎం.టి లో జాయిన్ అయిన కొత్తలో ఆర్థికంగా ఇబ్బందిగా ఉన్న సమయంలో కథలు రాయడం ప్రారంభించాడు. అతను రాసిన మొదటి కథ "చీకటి ఆర్పేసింది" [[ఆంధ్రప్రభ]]<nowiki/>లో ప్రచురితమైంది. తరువాత కథలు, నవలలు, సినిమాలు వంటి రకరకాల ప్రక్రియలలో రచనలు రాసాడు. అతను తక్కువ కాలంలో ఎక్కువ పేరు సంపాదించాడు. దీనికి కారణం అందరూ రాసేటట్లు కుటుంబ నేపధ్యం ఉన్నవి మత్రమే రాయకుండా కుక్కపిల్లలు, పాములు వంటి జంతువులను కథలో పాత్రలుగా సమ్మిళితం చేసి అలా నవలకీ, నవలకీ వైవిధ్యం ఉండేటటట్లు రచనలు చేసాడు. ఆ సమయంలో ఆంధ్రభూమి ఎడిటర్ అతనిని మొదటి సారి ఒక రచయితను వీక్లీ కవర్ పేజీపై వచ్చే విధంగా చేసారు. ఆంధ్రభూమి వీక్లీలో హంసధ్వని అనే నవల సీరియల్ రూపంలో వచ్చేది. అది చదివిన తరువాత [[కె. మురారి|కాట్రగడ్డ మురారి]] అనే నిర్మాత అతనిని రచయితగా సినిమా రంగంలోకి ఆహ్వానించాడు. ఆ తరువాత అతను [[దాసరి నారాయణరావు]]<nowiki/>ని పరిచయం చేసాడు. అతను రచయితగా మొదటి తెలుగు సినిమా [[శోభన్ బాబు]] కథానాయకునిగా విడుదలైన [[అభిమన్యుడు (సినిమా)|అభిమన్యుడు]] 1984లో విడుదలైంది. అతను [[దాసరి నారాయణ రావు]] వద్ద సినీ రచయితగా మెళకువలు నేర్చుకున్నాడు. సుమారు 40 సినిమాలకు కథలు రాసాడు. అతను [[దాసరి నారాయణరావు]], [[ఎ.కోదండరామిరెడ్డి]], [[బగ్గిడి గోపాల్|బి.గోపాల్]], [[క్రాంతి కుమార్]], [[రామ్ గోపాల్ వర్మ]] వంటి వారికి తన కథలను అందించాడు. అతను కథలను రాయడమే కాకుండా [[త్రివిక్రమ్ శ్రీనివాస్]] రచయితను సినీ పరిశ్రమకు పరిచయం చేసాడు. అదే విధంగా రామ్ గోపాల్ వర్మను కూడా ప్రోత్సహించే వ్యక్తులలో ఒకనిగా గుర్తింపు పొందాడు. ఇలా అనేక మంది సంభాషణా రచయితలను, రచయితలను సినిమా రంగానికి పరిచయం చేసాడు. బాల్యంలో తల్లిదండ్రులను కోల్పోయినందున ప్రేమ, వాత్సల్యం కోసం తపించిపోయే జీవితం అయినందున అతను ఎక్కువగా కుటుంబ కథలను రాయడానికి ఇష్టపడేవాడు. అతని నవలలు, సీరియళ్లలో ఎక్కువగా తల్లి, పిల్లల సెంటిమెంటుతో ఎక్కువగా పాఠకులను ఆకట్టుకున్నాడు. అతనికి ఐదు నంది పురస్కారాలు లభించాయి. [[2016]]లో ఈటీవీలో [[దాసరి నారాయణరావు]] కథ "అభిషేకం" కు అతను స్క్రీన్ ప్లే చేసాడు. దానికి భారతీయ భాషలలో సోలో రచయితగా 2390 ఎపిసోడ్సు రాసిన స్క్రీన్ ప్లే రచయితగా లిమ్కా బుక్ ఆఫ్ వరల్డ్ రికార్డ్సులో స్థానం లభించింది. == సినిమాలు == * 2004 : [[నాని (2004 సినిమా)|నాని]], రచయిత * 1996 : [[దెయ్యం (సినిమా)|దయ్యం]], సంభాషణలు * 1996 : [[మెరుపు (సినిమా)]] సంభాషణలు, రచయిత * 1993 : [[గోవిందా గోవిందా]] చిత్ర కథ * 1992 : [[మొండిమొగుడు పెంకి పెళ్ళాం]] * 1991 : [[చైతన్యం (సినిమా)|చైతన్య]] * 1989 : కానూన్ అప్నా అప్నా (న్యాయం మనదే) కు రచయిత * 1987 : [[కలెక్టర్ గారి అబ్బాయి]] * 1987 : [[భార్గవ రాముడు]] * 1987 : [[అరణ్యకాండ (సినిమా)]] * 1984 : [[అభిమన్యుడు (1984 సినిమా)|అభిమన్యుడు]] == నవలా జాబితా == * అగ్నిశ్వాస * అరణ్యకాండ * వలదన్నా వినదీమనసు * అసురవేదం * బలిదానం * బెట్టర్ హెర్ * బ్లాక్ మాంబా * దేవ గాంధారం * గోరు వెచ్చని సూర్యుడు * గ్రాండ్ మాష్టర్ * హంసగీతం * కాండవ దహనం * మేజర్ సంగ్రామ్ * మృత్యుంజయుడు * మిస్.మేనక. ఐపియస్ * నాని * ఒక్క క్షణం * ప్రణయ ప్రభంధం * రోషనారి * శత ధినోత్సవం * శతగ్ని * సినీస్టార్ * ది జడ్జిమెంట్ * పడిలేచే కడలి తరంగం == మూలాలు == {{మూలాల జాబితా}} * {{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=jnrRRGMZnys|title=ఆమె శాపం నాకు వరం అయింది KommanaPalli Ganapathi Rao About How He Become A Writer Exclusive Interview - YouTube|website=www.youtube.com|access-date=2020-07-17}} ==బాహ్య లంకెలు== * {{IMDB name|nm0464699}} [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] [[వర్గం:తెలుగు కథా రచయితలు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా రచయితలు]] {{Authority control}} 8wnnpegnz8vh3n9k98sxzzscp5355we 0 32206 4942775 4921247 2026-08-23T21:10:12Z Sainani8727 152385 "వ్యాసంలోని వాక్యనిర్మాణ, అక్షర దోషాలను సరిచేసి వికీపీడియా శైలికి అనుగుణంగా మార్చాను. కోడ్‌లో దాగి ఉన్న అభ్యంతరకరమైన ఆకతాయి పదాలను (Vandalism) తొలగించాను. అనవసరమైన మూసలను మరియు Citation ట్యాగ్‌లను తీసివేసి వ్యాసాన్ని శుద్ధి చేశాను." 4942775 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:TheResurrectionOfChrist.jpg|thumb|right|300px|యేసుక్రీస్తు పునరుత్థానము]] {{క్రైస్తవ మతము}} '''యేసు''' (Jesus) (సుమారు క్రీ.పూ. 4 – క్రీ.శ. 30/33) క్రైస్తవ మత స్థాపకుడు, క్రైస్తవుల ప్రధాన ఆరాధ్య దైవం. 'యేసు' అనగా 'రక్షకుడు' అని అర్థం. నజరేయుడైన యేసుగా కూడా పిలవబడే ఈయన పేరు మీదుగానే ఆయన అనుచరులకు 'క్రైస్తవులు' అని పేరు వచ్చింది. ఈయనను '''యేసు క్రీస్తు''' అని కూడా వ్యవహరిస్తారు.<ref name="agree">కొందరు చరిత్రకారులు మరియు బైబిల్ విశ్లేషకులు యేసు జనన, మరణాలను ఈ కాలానికి చెందినవిగా నిర్ధారించారు. పండితులు: D. A. Carson, Douglas J. Moo, Leon Morris. An Introduction to the New Testament. Zondervan Publishing House, 1992.</ref> 'క్రీస్తు' అన్న పదం గ్రీకు భాషలోని ''క్రీస్తోస్'' (అభిషిక్తుడు) నుండి ఉద్భవించింది. ఇది హీబ్రూ భాషలోని "మెస్సయ్య" (యేసయ్య) అనే పదానికి సమానార్థకం. క్రైస్తవ నమ్మకాల ప్రకారం యేసు దేవుని కుమారుడు, పాత నిబంధనలో ప్రవచించబడిన మెస్సయ్య. మానవాళి పాపాలను తొలగించి, దేవునితో సమాధానపరచడానికి భూమిపైకి వచ్చిన రక్షకుడిగా క్రైస్తవులు యేసును విశ్వసిస్తారు. త్రిత్వ సిద్ధాంతాన్ని నమ్మే క్రైస్తవులు యేసును దేవుని అవతారంగా ఆరాధిస్తారు. చరిత్రకారులు మానవ చరిత్రను యేసుక్రీస్తు జీవించిన కాలాన్ని కొలమానంగా తీసుకుని విభజించారు. క్రీస్తు జన్మించక ముందు కాలాన్ని 'క్రీస్తు పూర్వం' (B.C. - Before Christ) అని, క్రీస్తు జన్మించిన తర్వాతి కాలాన్ని 'క్రీస్తు శకం' (A.D. - Anno Domini) అని వ్యవహరిస్తారు. పశ్చిమ దేశాలలోని క్రైస్తవులు క్రీస్తు జన్మదినాన్ని ప్రతి సంవత్సరం డిసెంబరు 25న 'క్రిస్మస్' పండుగగా జరుపుకుంటారు. == యేసు జీవితం == యేసు జీవిత చరిత్ర ప్రధానంగా క్రొత్త నిబంధనలోని నాలుగు సువార్తలలో (మత్తయి, మార్కు, లూకా, యోహాను) వివరించబడింది. === జననం, ప్రారంభ జీవితం === మత్తయి, లూకా సువార్తల ప్రకారం, యేసు కన్యయైన మరియకు పరిశుద్ధాత్మ ప్రభావం వలన బెత్లెహేము గ్రామంలో జన్మించాడు. మరియ భర్తయైన యోసేపు వడ్రంగి పని చేసేవాడు. యేసు వంశావళిని బైబిల్ దావీదు, అబ్రహాముల వరకు తెలుపుతుంది. పాత నిబంధనలోని యెషయా గ్రంథం (7:14, 53వ అధ్యాయం) తదితర ప్రవచనాల నెరవేర్పుగానే యేసు జననం జరిగిందని క్రైస్తవులు నమ్ముతారు. బాల్యంలో యేసు నజరేతులో పెరిగాడు కాబట్టి ఆయనను నజరేయుడైన యేసు అని పిలుస్తారు. ఆయన కూడా తన తండ్రి వృత్తియైన వడ్రంగి పని చేసినట్లు బైబిల్ (మార్కు 6:3) సూచిస్తోంది. === బాప్తీస్మము === యోర్దాను నదిలో బాప్తీస్మమిచ్చు యోహాను (జాన్ ది బాప్టిస్ట్) వద్ద యేసు బాప్తీస్మం పొందడంతో ఆయన బహిరంగ పరిచర్య ప్రారంభమైంది. యేసు బాప్తీస్మం పొంది నీటి నుండి పైకి వచ్చినప్పుడు, ఆకాశం తెరుచుకొని దేవుని ఆత్మ పావురం వలె ఆయనపైకి దిగివచ్చిందని, "ఇతడు నా ప్రియ కుమారుడు, ఇతని యందు నేనానందించుచున్నాను" అని పరలోకం నుండి ఒక స్వరం వినిపించిందని సువార్తలు చెబుతున్నాయి. === బోధనలు, సేవ === బాప్తీస్మం పొందిన తర్వాత యేసు దేవుని రాజ్యం గురించి బోధించడం ప్రారంభించాడు. ఆయన తన బోధనలను ఉపమానాల ద్వారా సామాన్యులకు అర్థమయ్యేలా చెప్పారు. రోగులను స్వస్థపరచడం, దయ్యాలను వెళ్లగొట్టడం వంటి అనేక అద్భుత కార్యాలు చేశాడని బైబిల్ తెలుపుతోంది. === మరణం === యేసుక్రీస్తు మరణం, సిలువ యాగం గురించి బైబిల్‌లో ముందుగానే ప్రవచించబడింది (మత్తయి 16: 21-28). ఆయన శిష్యులలో ఒకడైన ఇస్కరియోతు యూదా యేసును ముప్పై వెండి నాణేలకు యూదుల అధికారులకు పట్టించాడు. ఆ తర్వాత రోమా అధికారి పొంతి పిలాతు ఆజ్ఞ మేరకు యేసును సిలువ వేశారు. == పునరుత్థానము == పునరుత్థానం అనగా మరణించిన తర్వాత తిరిగి ప్రాణాలతో లేవడం. యేసు సిలువపై మరణించి, సమాధి చేయబడిన మూడవ రోజున తిరిగి సజీవుడై లేచాడని క్రైస్తవులు విశ్వసిస్తారు. మరణంపై యేసు సాధించిన ఈ విజయానికి గుర్తుగా క్రైస్తవులు ప్రతి సంవత్సరం 'ఈస్టర్' (Easter) పండుగను ఘనంగా జరుపుకుంటారు. == వివాహం == కొత్త నిబంధన ప్రకారం యేసు ఆజన్మ బ్రహ్మచారి (అవివాహితుడు). అయితే, ఈజిప్టు సమీపంలోని నాగ్ హమ్మడి (Nag Hammadi) వద్ద కనుగొనబడిన కొన్ని నాస్టిక్ సువార్తలు (Gnostic Gospels) యేసు జీవితానికి సంబంధించి భిన్నమైన కథనాలను వ్యక్తపరిచాయి. అయినప్పటికీ, ప్రధాన స్రవంతి క్రైస్తవ్యం వీటిని అంగీకరించదు. == యేసు బోధనలు == బైబిల్‌లోని కొండమీది ప్రసంగం ద్వారా యేసు అనేక ఉన్నతమైన నైతిక విలువలను బోధించాడు. వాటిలో కొన్ని ముఖ్యమైనవి: * నీతి కోసం హింసను అనుభవించిన వారిదే దేవుని రాజ్యం, కనుక వారు ధన్యులు. * నరహత్య చేయరాదు. ఒకరిని మానసికంగా బాధపెట్టడం కూడా నరహత్య లాంటిదే. * పరుల సొమ్ము ఆశించరాదు. పరాయి స్త్రీని కామంతో చూసినా వ్యభిచరించినట్లే. * మిమ్మల్ని హింసించిన వారి కోసం దేవుణ్ణి ప్రార్థించండి (శత్రువులను ప్రేమించండి). * మీరు దానం చేసినప్పుడు, కుడిచేత్తో చేసేది ఎడమచేతికి కూడా తెలియకూడదు (నలుగురికీ తెలిసేలా చేయకండి). * మొదట ఆయన రాజ్యాన్ని, నీతిని వెదకండి; అప్పుడు మీకు కావలసినవన్నీ లభిస్తాయి. * మొదట నీ కంటిలో ఉన్న దూలాన్ని తీసివేస్తే, నీ సోదరుని కంటిలో ఉన్న నలుసుని తీసివేయడం సులభం. * విశ్వాసం ఉంటే కొండను కూడా కదిలించవచ్చు. ప్రార్థన చేయునప్పుడు మీరు అడుగుచున్నవాటిని పొందియున్నామని నమ్మండి, అప్పుడు అవి మీకు కలుగుతాయి (మార్కు 11:23-24). * నేను నీతిమంతుల కోసం రాలేదు, పాపులను రక్షించడానికి, మారుమనస్సు వైపు నడిపించడానికి వచ్చాను. * నేనే మార్గమును, సత్యమును, జీవమును. * మనుష్యులలో ఘనముగా ఎంచబడునది దేవుని దృష్టికి అసహ్యము (లూకా 16:15). == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == బయటి లింకులు == * [https://web.archive.org/web/20150318173149/http://stronginfaith.org/article.php?page=111 యేసుక్రీస్తు జీవితం - వ్యాసం] * [https://web.archive.org/web/20150226122147/http://www.biblestudytools.com/topical-verses/healing-bible-verses/ బైబిల్ బోధనలు, వచనాలు] [[వర్గం:మత స్థాపకులు]] [[వర్గం:యూదులు]] [[వర్గం:క్రైస్తవ మతము]] anz98399acc7xwo20tsfri0oyciwpua 0 35098 4942777 4918549 2026-08-23T21:15:59Z Sainani8727 152385 "<nowiki> ట్యాగ్‌ల వల్ల లింకులు పనిచేయకపోవడాన్ని సరిచేశాను. హెడ్డింగ్స్ ఫార్మాట్ మార్చి, చివరన మూలాల జాబితాను జతచేశాను. వ్యాసం శుద్ధి చేయబడినందున 'శుద్ధి' మూసను తొలగించి, సీనియర్ సభ్యుల సూచనల మేరకు 'మూలాలు సమీక్షించండి' మూసను యథాతథంగా ఉంచాను." 4942777 wikitext text/x-wiki {{మూలాలు సమీక్షించండి}}{{క్రైస్తవ మతము}} '''సువార్త''' అనగా తెలుగులో '''"శుభ వార్త"''' లేదా '''"మంచి వార్త"''' అని అర్థం. గ్రీకు భాషలోని ''"యువెంజిలియన్"'' అనే పదం నుండి ఈ మాట వచ్చింది. [[యేసుక్రీస్తు]] ద్వారా మానవాళికి దేవుడు అనుగ్రహించిన రక్షణ సందేశాలను 'సువార్తలు' అని [[క్రైస్తవులు]] విశ్వసిస్తారు మరియు పిలుస్తారు.<ref name="wordproject">{{Cite web|title=తెలుగు - తెలుగు భాషలో పవిత్ర బైబిల్. ఆడియో వర్ణన తో - Telugu online Bible|url=https://www.wordproject.org/bibles/tel/index.htm|access-date=2026-08-02|website=www.wordproject.org}}</ref> == బైబిల్లో సువార్తలు == పరిశుద్ధ గ్రంథమైన [[బైబిల్|బైబిల్లోని]] క్రొత్త నిబంధనలో యేసుక్రీస్తు జీవితం, బోధనలను తెలిపే '''నాలుగు సువార్తలు''' ప్రధానమైనవిగా ఉన్నాయి. వాటిని యేసు శిష్యులు మరియు వారి సహచరులు వ్రాసారు:<ref name="wordproject" /> * '''[[మత్తయి సువార్త]]:''' యేసుక్రీస్తు రాజ వంశావళిని, ఆయన యూదుల రాజుగా రావడంపై దృష్టి పెడుతుంది. * '''[[మార్కు సువార్త]]:''' యేసు చేసిన అద్భుతాలు, ఆయన శక్తివంతమైన పరిచర్యను వేగవంతమైన శైలిలో వివరిస్తుంది. * '''[[లూకా సువార్త]]:''' యేసు మానవాళి అందరి రక్షకుడిగా, ముఖ్యంగా పేదలు, అట్టడుగు వర్గాల పట్ల చూపిన కరుణను తెలియజేస్తుంది. * '''[[యోహాను సువార్త]]:''' యేసుక్రీస్తు దైవత్వాన్ని, ఆయన ఆత్మీయ సత్యాలను లోతుగా వివరిస్తుంది. ఈ నాలుగు సువార్తలలో క్రీస్తు యేసు జననం నుండి, ఆయన భూమి మీద చేసిన బోధనలు, అద్భుతాలు, పరిచర్యలు, సర్వమానవాళి విమోచనార్థం ఆయన కల్వరి సిలువలో చేసిన స్వీయ బలియాగం (శ్రమ, మరణాలు), మరియు ఆయన మృతులలో నుండి తిరిగి లేచిన పునరుత్థాన ఆరోహణాల వివరాలు చాలా స్పష్టంగా వ్రాయబడ్డాయి. == సువార్త సారాంశం == అపొస్తలుడైన [[పౌలు]] కొరింథీయులకు వ్రాసిన పత్రికలో సువార్త యొక్క ముఖ్య ఉద్దేశాన్ని మరియు క్రైస్తవ విశ్వాస మూలస్తంభాన్ని చాలా స్పష్టంగా ఈ క్రింది విధంగా తెలియజేశారు:<ref name="wordproject" /> <blockquote>''"అదేమనగా, లేఖనముల ప్రకారము క్రీస్తు మన పాపముల నిమిత్తము మృతిపొందెను, సమాధి చేయబడెను, లేఖనముల ప్రకారము మూడవ దినమున లేపబడెను."'' — '''[[1 కొరింథీయులకు 15:3]]'''</blockquote> == ఇస్లాం ధర్మంలో ఇంజీల్ == [[ఇస్లాం]] మత విశ్వాసాల ప్రకారం, [[ముస్లిములు]] యేసుక్రీస్తును (ఈసా మసీహ్) దేవుని ప్రవక్తగా అంగీకరిస్తారు. ఏసుక్రీస్తు దేవుని నుండి తెచ్చిన దివ్య గ్రంథాన్నే '''ఇంజీల్''' (Gospel) అని పిలుస్తారు. పవిత్ర [[ఖురాన్]] గ్రంథంలో 'ఇంజీల్' ప్రస్తావన పలుమార్లు (సుమారు 12 సార్లు) కనిపిస్తుంది.<ref>{{Cite web|title=ఖురాన్ - తెలుగు అనువాదం |url=https://new.alislam.org/library/books/quran-telugu|access-date=2026-08-02|website=new.alislam.org|language=te}}</ref> ఇస్లామిక సంప్రదాయంలో మోషేకు ప్రసాదించిన ధర్మశాస్త్రాన్ని '''తౌరాత్ (Torah)''' అని, ఏసుక్రీస్తుకు ప్రసాదించిన ధర్మశాస్త్రాన్ని '''ఇంజీల్''' అని భావిస్తారు. == మూలాలు == <references/> == బయటి లింకులు == {{commonscat|Gospels}} [[వర్గం:క్రైస్తవ మతము]] dkn0o3bgu8ow2th1r51xofdazgxbjp7 3 35631 4942983 1490698 2026-08-24T10:58:09Z ~2026-46345-42 153337 /* Renamed */ 4942983 wikitext text/x-wiki {{స్వాగతం|సభ్యుడు=Mpradeep|సంతకం=__[[User:Mpradeep|మాకినేని ప్రదీపు]]<small>([[User_Talk:Mpradeep|చర్చ]], [[Special:Contributions/Mpradeep|రచనలు]])</small> 14:28, 9 డిసెంబర్ 2006 (UTC)}} == మీ ఖాతా పేరు మారబోతోంది == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="te" dir="ltr"> నమస్కారం, వికీలలో మీకొరకు సందేశాలను మీరు పనిచేసే ఏ వికీలోనైనా అందించుట వంటి కొత్త మరియు మెరుగైన పనిముట్లను మా వాడుకరులకు అందించే ప్రయత్నంలో భాగంగా, ఖాతాలు పనిచేసే విధానానికి కొన్ని మార్పులను వికీమీడియా డెవెలపర్ల జట్టు చేస్తోంది. ఈ మార్పుల వల్ల మీకు అన్ని వికీలలో ఒకే ఖాతా పేరు ఉంటుంది. దీనివల్ల మీరు మరింత మెరుగ్గా దిద్దుబాట్లు చెయ్యడానికి, చర్చలకు కొత్త సౌలభ్యాలనూ మరియు వివిధ పనిముట్లకు సౌకర్యవంతమైన వాడుకరి అనుమతుల నిర్వహణనూ ఇవ్వగలుగుతాము. దీని పర్యవసానం ఏమంటే 900 వికీమీడియా వికీలలోనూ వాడుకరి ఖాతాలు ఇప్పుడు విశిష్ఠంగా(అదే పేరు ఇంకొకరికి లేకుండా) ఉండాలి. మరింత సమాచారానికి [[m:Special:MyLanguage/Single User Login finalisation announcement|ప్రకటన]]ను చూడండి. దురదృష్టవశాత్తూ, మీ ఖాతా Archana పేరు ఇంకొక వికీలో ఇంకొకరు వాడుతున్నారు. భవిష్యత్తులో మీరిద్దరూ అన్ని వికీమీడియా వికీలను ఘర్షణ లేకుండా ఉపయోగించుకునేలా చూడడానికి, మీ కోసం Archana~tewiki ఖాతా పేరుని నిలిపిపెట్టి వుంచాము. మీకు ఇది నచ్చితే, మీరు ఎమీ చేయక్కరలేదు. నచ్చకపోతే, [[Special:GlobalRenameRequest|వేరొక పేరు ఎంచుకోండి]] మీ ఖాతా ఎప్పటిలానే పనిచేస్తుంది, ఇప్పటివరకూ మీరు చేసిన మార్పుచేర్పులు కూడా మీకే ఆపాదించబడతాయి, కానీ మీరు ప్రవేశించేప్పుడు కొత్త ఖాతా పేరుని ఉపయోగించాల్సివుంటుంది. అసౌకర్యానికి చింతిస్తున్నాం. మీ<br />[[m:User:Keegan (WMF)|కీగన్ పీటర్జెల్]]<br /> కమ్మ్యునిటీ లైయేసన్, వికీమీడియా ఫౌండేషన్ </div> 08:30, 20 మార్చి 2015 (UTC) <!-- SUL finalisation notification --> == Renamed == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr”> This account has been renamed as part of [[m:Special:MyLanguage/Single User Login finalisation announcement|single-user login finalisation]]. If you own this account you can [[{{#special:userlogin}}|log in using your previous username and password]] for more information. If you do not like this account's new name, you can choose your own using this form after logging in: [[{{#special:GlobalRenameRequest}}]]. -- [[m:User:Narendra P (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) </div> 12:04, 19 ఏప్రిల్ 2015 (UTC) <!-- SUL post-rename notification --> n8tguiqbnlck7xpxqyculyxqkh1dwaz 0 35813 4942778 4710460 2026-08-23T21:18:39Z Sainani8727 152385 ​"వ్యాసంలోని వాక్యనిర్మాణ, అక్షర దోషాలను సరిదిద్ది, వికీపీడియా శైలికి తగినట్లుగా తటస్థ దృక్కోణంలో (NPOV) శుద్ధి చేశాను. మునుపటి నిర్వహణ మూసను (మూలాలు సమీక్షించండి) యథాతథంగా ఉంచాను." 4942778 wikitext text/x-wiki {{మూలాలు సమీక్షించండి}} [[File:CompositeJesus.JPG|thumb|యేసు క్రీస్తు]] '''క్రైస్తవ మతం''' ప్రపంచంలో అత్యధిక మంది అనుసరించే మతం. యేసుక్రీస్తు బోధనల ప్రకారం జీవించేవారిని 'క్రైస్తవులు' అని అంటారు. [[బైబిల్|పరిశుద్ధ గ్రంథం]] (హోలీ బైబిల్) క్రైస్తవులకు అత్యంత పవిత్రమైన గ్రంథం. == చరిత్ర == [[యూదులు|యూదుల]] మతం (Judaism) సుమారు క్రీస్తుపూర్వం 2000 సంవత్సరాల్లో ఆవిర్భవించింది. బైబిలు పాత నిబంధనలోని మొదటి ఐదు అధ్యాయాలైన ఆదికాండం, నిర్గమకాండం, లేవీయకాండం, ద్వితియోపదేశకాండం, [[సంఖ్యాకాండం]] వంటి పుస్తకాలను యూదులు ధర్మశాస్త్ర గ్రంథాలుగా నమ్ముతారు. అయితే కాలక్రమేణా యూదుల ఆచార వ్యవహారాలు చాలా మార్పులకు లోనయ్యాయి. ఆ కాలంలో పాప పరిహారార్థం జంతు బలులు అర్పించేవారు. సమాజంలో ధనిక-పేద, యజమాని-బానిస వంటి అసమానతలు, వ్యాధిగ్రస్తుల పట్ల చిన్నచూపు, మూఢనమ్మకాలు ప్రబలాయి. ఈ పరిస్థితులలో ధర్మశాస్త్రాన్ని కాలానికి అనుగుణంగా మార్చి సులభతరం చేయాల్సిన అవసరం ఏర్పడింది. పాత నిబంధనలోని యెషయా గ్రంథం రచించబడిన 700 సంవత్సరాల తర్వాత, యూదా వంశంలో [[కన్య]] మరియ, యోసేపులకు [[యేసు]] జన్మించాడు (మత్తయి సువార్త 1:18-25, లూకా సువార్త 1:26). యేసుక్రీస్తు జీవించిన కాలంలో ఇశ్రాయేలు (Israel) దేశం రోమన్ల పరిపాలనలో ఉండేది. బాల్యం నుండే ఆధ్యాత్మిక చింతన అలవర్చుకున్న యేసుక్రీస్తు, సమాజంలో అణగద్రొక్కబడిన వారిని అక్కున చేర్చుకున్నాడు. ఒక సంఘ సంస్కర్తగా అప్పటి సమాజంలో గొప్ప మార్పు తీసుకురావడానికి కృషి చేశాడు. కఠినమైన యూదుల పాత నిబంధన ధర్మశాస్త్రాన్ని సులభతరం చేసి 'క్రొత్త నిబంధన'గా దేవుని ప్రేమను బోధించాడు. యేసుక్రీస్తు బోధనలకు పలువురు యూదులు, ఇతర జాతుల వారు కూడా ప్రభావితులయ్యారు. అయితే రోమా సామ్రాజ్యపు రాజులకు, యూదులలోని కొందరు మత చాందసులకు యేసు బోధనలు నచ్చలేదు. వారు యేసును దైవద్రోహిగా, దేశద్రోహిగా చిత్రీకరించి రోమన్ పాలకులకు అప్పగించారు. వారి కోరిక మేరకు రోమన్ అధికారి పొంతి పిలాతు యేసుక్రీస్తును అత్యంత కిరాతకంగా సిలువ వేశారు. సిలువపై మరణించి, మూడవ రోజున తిరిగి లేచిన యేసును దైవ కుమారుడిగా విశ్వసించారు. ఆనాటి నుండి 'క్రైస్తవం' అనే మార్గం ప్రపంచమంతా విస్తరించసాగింది. క్రీస్తు శిష్యులు మరియు భక్తులు క్రొత్త నిబంధనను రచించారు. భారతదేశంలోకి క్రైస్తవ్యం క్రీ.శ. 52వ సంవత్సరంలో ప్రవేశించింది. యేసుక్రీస్తు ప్రత్యక్ష శిష్యుడైన సెయింట్ థామస్ (St. Thomas) కేరళలో అడుగుపెట్టి క్రైస్తవ్యాన్ని భారతదేశానికి పరిచయం చేశాడని చరిత్ర చెబుతోంది. == కొన్ని సూక్తులు == * హృదయశుద్ధి గలవారు ధన్యులు; వారు దేవుని చూచెదరు (మత్తయి 5:8) * నీతి కోసం హింసింపబడువారు ధన్యులు; పరలోకరాజ్యము వారిది (మత్తయి 5:10) * నరహత్య చేయరాదు. ఒకరిని మానసికంగా బాధపెట్టడం కూడా నరహత్యే. * నీ పొరుగువాని ఇల్లు (దేనినైనా) ఆశింపకూడదు. (నిర్గమకాండం 20:16) * వ్యభిచరింపరాదు. పరాయి స్త్రీని కామంతో చూసినా వ్యభిచరించినట్లే (మత్తయి 5:28) * మిమ్మల్ని హింసించిన వారి కోసం దేవుణ్ణి ప్రార్థించండి. (మత్తయి 5:44, లూకా 6:27, 28) * నీవైతే ధర్మము చేయునప్పుడు, నీ ధర్మము రహస్యముగా ఉండు నిమిత్తము నీ కుడి చెయ్యి చేయునది నీ ఎడమ చేతికి తెలియకయుండవలెను. (మత్తయి 6:3) * మొదట ఆయన రాజ్యాన్ని, నీతిని వెదకండి; అప్పుడు అవన్నీ మీకు లభిస్తాయి. (మత్తయి 6:33) * నాశనమునకు పోవు మార్గం వెడల్పును, ఆ దారి విశాలమైయున్నది. దాని ద్వారా ప్రవేశించువారు అనేకులు. జీవమునకు పోవు ద్వారం ఇరుకును, సంకుచితమైయున్నది, దానిని కనుగొనువారు కొందరే. (మత్తయి 7:13) * ఎవడైనా నన్ను వెంబడించాలనుకుంటే, తన కోరికలను కాదనుకొని సిలువనెత్తుకొని వెంబడించాలి. (లూకా 9:23) * మొదట నీ కంటిలో ఉన్న దూలాన్ని తీసివేస్తే, నీ సోదరుని కంటిలో ఉన్న నలుసుని తీసివేయడం సులభం. (మత్తయి 7:5) * వినుట వలన విశ్వాసం, విశ్వాసం వలన స్వస్థత కలుగుతుంది. ఆవగింజంత విశ్వాసం ఉంటే కొండను కూడా కదిలించవచ్చు. * నేను నీతిమంతుల కోసం రాలేదు, పాపులను రక్షించడానికి వచ్చాను. (లూకా 5:32) * నన్ను స్వీకరించువాడు నన్ను పంపిన దేవుణ్ణి స్వీకరించినట్లే. * చూచి నమ్మినవారికంటే చూడక నమ్మినవారు ధన్యులు. * దేవుడు మీరడిగినవి ఇస్తాడని విశ్వసించి ప్రార్థించండి. * నేనే మార్గమును, సత్యమును, జీవమును. * క్రీస్తునందు ఉన్నవాడు నూతన సృష్టి. == బాప్తీస్మము, ప్రభువు బల్ల == '''బాప్తీస్మము''' (Baptism) అనగా ఒక వ్యక్తి తాను చేసిన పాపాలను దేవుని ఎదుట ఒప్పుకొని, అప్పటినుండి పరిశుద్ధంగా జీవిస్తానని తీర్మానించుకొని దేవునికి ప్రమాణం చేయడం. దీనినే బైబిలు పరిభాషలో 'మారుమనస్సు' అని అంటారు. నీటిలో మునగడం ద్వారా ఈ బాప్తీస్మము ఇస్తారు. దేవుని వాక్యానుసారం జీవిస్తానని ఆత్మీయంగా సిద్ధపడిన తర్వాతే దీనిని స్వీకరిస్తారు. బాప్తీస్మము గురించి క్రొత్త నిబంధనలో పలుచోట్ల (ముఖ్యంగా మత్తయి సువార్త, కొరింథీయులకు వ్రాసిన పత్రికలలో) ప్రస్తావించబడింది. బాప్తీస్మము తీసుకున్న విశ్వాసులు చర్చిలలో '''ప్రభువు బల్ల''' (సత్ప్రసాదం / కమ్యూనియన్) అనబడే రొట్టె, ద్రాక్షరసాన్ని స్వీకరిస్తారు. ఇందులో రొట్టె క్రీస్తు శరీరానికి, ద్రాక్షరసం క్రీస్తు రక్తానికి సాదృశ్యంగా భావిస్తారు (మత్తయి 26, యోహాను 6). == చీలికలు == మధ్య యుగంలో కొన్ని రాజకీయ, సామాజిక కారణాలు మరియు బైబిల్ వాక్యాల అన్వయింపుల వల్ల క్రైస్తవ సంఘంలో అనేక చీలికలు వచ్చాయి. సంప్రదాయాలను అనుసరించి క్రైస్తవులు [[రోమన్ కాథలిక్కులు]], [[సనాతన తూర్పు సంఘం]] (ఈస్టర్న్ ఆర్థడాక్స్), [[ప్రొటెస్టెంట్లు]], యాంగ్లికన్, బాప్టిస్టు, లూథరన్, పెంతెకోస్తు, ప్రెస్బిటేరియన్, అడ్వెంటిస్ట్ తదితర వర్గాలుగా విడిపోయారు. == క్రైస్తవులు చేసే ప్రార్థన (పరలోక ప్రార్థన) == "పరలోకమందున్న మా తండ్రీ! మీ నామం పరిశుద్ధపరచబడును గాక! మీ రాజ్యం వచ్చును గాక! మీ చిత్తం పరలోకమందు నెరవేరునట్లు భూమియందునూ నెరవేరును గాక! మా అనుదిన ఆహారము నేడు మాకు దయచేయండి! మా యెడల అపరాధం చేయువారిని మేము క్షమించులాగున మీరు మా అపరాధాలను క్షమించండి! మమ్మల్ని శోధనలోనికి తేక సమస్త కీడు నుండి, దుష్టత్వం నుండి తప్పించండి. రాజ్యము, బలము, శక్తి, మహిమ నిరంతరము మీరైయున్నారు తండ్రీ! ఆమెన్!." (మత్తయి 6:10 - 14) == ఇతర విషయాలు == * బైబిలు గ్రంథాన్ని సుమారు 1500 సంవత్సరాల కాల వ్యవధిలో, వివిధ ప్రాంతాలకు చెందిన 40 మంది ప్రవక్తలు, భక్తులు దైవ ప్రేరేపణచే వ్రాశారు. * సాహిత్య చరిత్ర ప్రకారం బైబిలులోని మొదటి భాగమైన పాత నిబంధన పుస్తకాలు అత్యంత పురాతనమైనవి. * క్రైస్తవులు బైబిల్‌లోని వాక్యాలను దేవుని మాటలుగా విశ్వసిస్తారు (యోహాను సువార్త 1వ అధ్యాయం). * యేసుక్రీస్తు నీతిమంతులను పరలోకానికి తీసుకువెళ్లడానికి రెండవసారి భూమి మీదకు రానైయున్నాడని క్రైస్తవులు నమ్ముతారు. * 'హల్లెలూయ' (Hallelujah) అనే పదానికి అర్థం "దేవుడు స్తుతింపబడును గాక!” (God be praised). * 'ఆమెన్' (Amen) అనగా "అలా జరుగును గాక!” (Let it be). ఈ పదాన్ని ప్రార్థన ముగింపులో తప్పనిసరిగా వాడతారు. * క్రిస్మస్ పండుగలో ప్రముఖంగా వినిపించే 'శాంటా క్లాజ్' (Santa Claus) వెనుక సెయింట్ నికోలాస్ (St. Nicholas) అనే బిషప్ చరిత్ర ఉంది. ఆయన చర్చికి వచ్చిన పిల్లలను ఎంతగానో ప్రేమించి వారికి బహుమతులు ఇచ్చేవాడు. * పాస్టర్ (Pastor) అనగా ప్రొటెస్టెంట్ చర్చిలో వాక్యం చెప్పి సంఘాన్ని నడిపించే కాపరి. * బిషప్ (Bishop) లేదా ఫాదర్ అనగా రోమన్ కాథలిక్ చర్చిలో వాక్యం చెప్పి ప్రార్థన చేసే కాపరి. * పోప్ (Pope) అనగా ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న రోమన్ కాథలిక్ చర్చిలకు అత్యున్నత మతాధికారి. * క్రొత్త నిబంధనలోని మత్తయి సువార్త 4వ అధ్యాయం ప్రకారం, యేసుక్రీస్తు అరణ్యంలో 40 రోజులు ఉపవాస ప్రార్థన చేశాడు. దీనికి ప్రతీకగా కాథలిక్కులు, లూథరన్ తదితర సంఘాల వారు ఈస్టర్‌కు ముందు 'లెంట్ దినాలు' (Lent Days) అనే పేరుతో 40 రోజుల పాటు ప్రత్యేక ఉపవాస ప్రార్థనలు ఆచరిస్తారు (అయితే ఇలాంటి ఆచారాలు బైబిల్ వాక్యానుసారం కాదని భావించే ప్రొటెస్టెంట్ సంఘాలు కూడా ఉన్నాయి). == అపోహలు - వాస్తవాలు == * '''యేసుక్రీస్తు పాశ్చాత్యుల దేవుడు:''' క్రైస్తవ మతం పాశ్చాత్య దేశాలలో ఎక్కువగా విస్తరించినప్పటికీ, యేసుక్రీస్తు జన్మించింది ఆసియా ఖండంలోని ఇజ్రాయెల్ దేశంలో. కాబట్టి ఇది భౌగోళికంగా ఆసియాకు చెందిన మతం. * '''క్రైస్తవ మతం పేదలది లేదా అట్టడుగు వర్గాలది:''' ఇందులో వాస్తవం లేదు. క్రైస్తవ మతంలో పేదలతో పాటు ఎంతోమంది ఉన్నతస్థానాల్లో ఉన్నవారు, ధనవంతులు ఉన్నారు. ఏ మతమూ తప్పులను ప్రోత్సహించదు, వ్యక్తులు చేసే తప్పులను బట్టి మతంపై చులకన భావం ఏర్పరచుకోవడం సరికాదు. == ఇవీ చూడండి == * [[క్రిస్మస్]] * [[యేసు]] * [[ఈస్టర్|ఈస్టర్ డే]] * [[బైబిల్ పుస్తకంలో సందేహాలు]] * [[బైబిల్ వ్యతిరేక పత్రికలు]] * [[క్రైస్తవమతం పై వ్యతిరేకత|క్రైస్తవ మతంపై వ్యతిరేకత]] * [[కాథలిక్ తత్వవేత్తలు, వేదాంతుల జాబితా]] == మూలాలు == {{మూలాలు}} == వెలుపలి లంకెలు == {{ప్రపంచ మతములు}} {{DEFAULTSORT:క్రైస్తవ మతం}} [[వర్గం:మతాలు]] [[వర్గం:ఇబ్రాహీం మతములు]] [[వర్గం:క్రైస్తవ మతము]] [[వర్గం:భారతదేశంలో మతములు]] [[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]] s5kfh7b93cteshdg30f89kjzusdkqkl 0 36342 4942937 4871763 2026-08-24T09:15:33Z యర్రా రామారావు 28161 వికీప్రాజెక్టు/ఆంధ్రప్రదేశ్ 2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణం ప్రకారం సవరణలు 4942937 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Village}} '''బాలకృష్ణాపురం<ref>{{Cite web|last=ఈటీవీ భారత్|first=టీమ్|date=2026-01-18|title=ఇళ్ల ముందు ధాన్యం పాతరలు - పరిమాణం బట్టి యజమాని ఆస్తుల విలువ అంచనా|url=https://www.etvbharat.com/te/state/farmers-storing-grains-in-pits-and-health-principle-of-past-generations-in-srikakulam-district-andhra-pradesh-news-aps26011803137|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260616090003/https://www.etvbharat.com/te/state/farmers-storing-grains-in-pits-and-health-principle-of-past-generations-in-srikakulam-district-andhra-pradesh-news-aps26011803137|archive-date=2026-06-16|access-date=2026-06-16|website=ETV Bharat News|language=te}}</ref><ref>{{Cite web|title=పాతర ధాన్యం.. పాత్ర అమోఘం|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/srikakulam-news/10/126010495|access-date=2026-06-16|website=EENADU|language=te}}</ref>'''<ref>{{Cite web|last=ABN|date=2025-01-20|title=Our lands మా భూములు అమ్మేశారు.. న్యాయం చేయండి|url=https://www.andhrajyothy.com/2025/andhra-pradesh/srikakulam/our-lands-have-been-sold-do-justice-1361587.html|access-date=2026-06-16|website=Andhrajyothy Telugu News|language=te}}</ref> [[శ్రీకాకుళం జిల్లా]], [[ఇచ్ఛాపురం మండలం]] లోని గ్రామం. ఇది మండల కేంద్రమైన ఇచ్ఛాపురం నుండి 4 కి. మీ. దూరంలో ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 223 ఇళ్లతో, 1166 జనాభాతో 237 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 554, ఆడవారి సంఖ్య 612. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 0 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 580444<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>. == విద్యా సౌకర్యాలు == * గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి ఉంది. * బాలబడి, మాధ్యమిక పాఠశాల‌లు ఇచ్ఛాపురంలో ఉన్నాయి. * సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల ఇచ్ఛాపురంలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల టెక్కలిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల, మేనేజిమెంటు కళాశాల శ్రీకాకుళంలోను, పాలీటెక్నిక్ టెక్కలిలోనూ ఉన్నాయి. * సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల పలాసలోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు శ్రీకాకుళంలోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల, సంచార వైద్య శాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా శుద్ధి చేయని నీరు సరఫరా అవుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == గ్రామంలో మురుగునీటి పారుదల వ్యవస్థ లేదు. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == * పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. * సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం ఉంది. ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సు సౌకర్యం, ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైనవి గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. ట్రాక్టరు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. * జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. వాణిజ్య బ్యాంకు గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ.లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 15 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == బాలకృష్ణాపురంలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 52 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 184 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 122 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 62 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == బాలకృష్ణాపురంలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * చెరువులు: 49 హెక్టార్లు * ఇతర వనరుల ద్వారా: 12 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == బాలకృష్ణాపురంలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]], [[ఉలవలు]], [[పెసర]] : ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==వెలుపలి లంకెలు== {{ఇచ్ఛాపురం మండలంలోని గ్రామాలు}} 96easos83pxc84rf1efcyco37sb5ol8 0 36344 4942922 4871764 2026-08-24T08:56:50Z యర్రా రామారావు 28161 4942922 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Village}} '''తేలుకుంచి<ref>{{Cite web|last=ఈటీవీ భారత్|first=టీమ్|date=2026-01-18|title=ఇళ్ల ముందు ధాన్యం పాతరలు - పరిమాణం బట్టి యజమాని ఆస్తుల విలువ అంచనా|url=https://www.etvbharat.com/te/state/farmers-storing-grains-in-pits-and-health-principle-of-past-generations-in-srikakulam-district-andhra-pradesh-news-aps26011803137|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260616090003/https://www.etvbharat.com/te/state/farmers-storing-grains-in-pits-and-health-principle-of-past-generations-in-srikakulam-district-andhra-pradesh-news-aps26011803137|archive-date=2026-06-16|access-date=2026-06-16|website=ETV Bharat News|language=te}}</ref><ref>{{Cite web|title=పాతర ధాన్యం.. పాత్ర అమోఘం|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/srikakulam-news/10/126010495|access-date=2026-06-16|website=EENADU|language=te}}</ref>''' [[శ్రీకాకుళం జిల్లా]], [[ఇచ్ఛాపురం మండలం]] లోని గ్రామం. ఇది మండల కేంద్రమైన ఇచ్ఛాపురం నుండి 8 కి. మీ. దూరంలో ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 505 ఇళ్లతో, 2270 జనాభాతో 259 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 1114, ఆడవారి సంఖ్య 1156. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 138 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 1. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 580447<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>. == విద్యా సౌకర్యాలు == * గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి ఉంది. * బాలబడి, మాధ్యమిక పాఠశాల‌లు ఇచ్ఛాపురంలో ఉన్నాయి. * సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల ఇచ్ఛాపురంలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల పలాసలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల శ్రీకాకుళంలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు టెక్కలిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల పలాసలోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు శ్రీకాకుళంలోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === తేలుకుంచిలో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా శుద్ధి చేయని నీరు సరఫరా అవుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == గ్రామంలో మురుగునీటి పారుదల వ్యవస్థ లేదు. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == * తేలుకుంచిలో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. * గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులుప్రైవేటు బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. రైల్వే స్టేషన్, ట్రాక్టరు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. * జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్ గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 15 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == తేలుకుంచిలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 26 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 232 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 130 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 101 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == తేలుకుంచిలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * కాలువలు: 81 హెక్టార్లు * చెరువులు: 20 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == తేలుకుంచిలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]], [[వేరుశనగ]], [[పెసర]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==వెలుపలి లంకెలు== {{ఇచ్ఛాపురం మండలంలోని గ్రామాలు}} gy3dhrat3v1wbe0nfh7v068zi7uuwy8 0 36345 4942936 4885732 2026-08-24T09:14:08Z యర్రా రామారావు 28161 /* వెలుపలి లంకెలు */ 4942936 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Village}} '''బొద్దకలి'''<ref>{{Cite web|last=|date=2025-12-11|title=గ్రామీణ రోడ్లకు రూ.100 కోట్లు|url=https://www.andhrajyothy.com/2025/andhra-pradesh/srikakulam/rs-100-crore-for-rural-roads-1473951.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260213200212/https://www.andhrajyothy.com/2025/andhra-pradesh/srikakulam/rs-100-crore-for-rural-roads-1473951.html|archive-date=2026-02-13|access-date=2026-06-20|website=ABN Andhrajyothy Telugu News|language=te}}</ref> [[శ్రీకాకుళం జిల్లా]], [[ఇచ్ఛాపురం మండలం]] లోని గ్రామం. ఇది మండల కేంద్రమైన ఇచ్ఛాపురం నుండి 6 కి. మీ. దూరంలో ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 169 ఇళ్లతో, 681 జనాభాతో 99 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 305, ఆడవారి సంఖ్య 376. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 56 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 580449<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి ఉంది. బాలబడి [[ఇచ్ఛాపురం|ఇచ్ఛాపురంలోను]], ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల [[తెలుకుంచి|తెలుకుంచిలోను]], మాధ్యమిక పాఠశాల [[కొలిగాం|కొలిగాంలోనూ]] ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల ఇచ్ఛాపురంలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల పలాసలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల శ్రీకాకుళంలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు టెక్కలిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల పలాసలోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు శ్రీకాకుళంలోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === == తాగు నీరు == బావుల నీరు గ్రామంలో అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == గ్రామంలో మురుగునీటి పారుదల వ్యవస్థ లేదు. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == * సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. * వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సు సౌకర్యం, ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. రైల్వే స్టేషన్, ఆటో సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. * జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్ గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 15 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == బొద్దకలిలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 28 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 70 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 21 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 48 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == బొద్దకలిలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * కాలువలు: 48 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == బొద్దకలిలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]], [[వేరుశనగ]] == దేవాలయాలు == గరామంలో శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామి దేవాలయం ఉంది ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==వెలుపలి లంకెలు== {{ఇచ్ఛాపురం మండలంలోని గ్రామాలు}} 3ifuip7nojt4m60ofsijs6y4f9vit2k 0 36353 4942924 4871750 2026-08-24T09:02:14Z యర్రా రామారావు 28161 వికీప్రాజెక్టు/ఆంధ్రప్రదేశ్ 2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణం ప్రకారం సవరణలు 4942924 wikitext text/x-wiki '''మశాఖపురం'''<ref>{{Cite news|url=https://prajasakti.com/literature/urura-duryodhana-is-named-here|title=ఇక్కడ ఊరూరా దుర్యోధన నామప్రీతి!|last=ధర్మారావు|first=నల్లి|date=01-06-2026|work=ప్రజాశక్తి|access-date=01-06-2026|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260616094621/https://prajasakti.com/literature/urura-duryodhana-is-named-here?__cf_chl_rt_tk=JbUDOA1rPtUPyQKjSTfwyQl6wjO_EKefnYpYM36kEXI-1781603181-1.0.1.1-5K_IuqpVdu9wDcqjkNBAUyPueJNf7MOJvLpq6dumq3w|archive-date=16-06-2026}}</ref>'''<ref>{{Cite web|last=ఈటీవీ భారత్|first=టీమ్|date=2026-01-18|title=ఇళ్ల ముందు ధాన్యం పాతరలు - పరిమాణం బట్టి యజమాని ఆస్తుల విలువ అంచనా|url=https://www.etvbharat.com/te/state/farmers-storing-grains-in-pits-and-health-principle-of-past-generations-in-srikakulam-district-andhra-pradesh-news-aps26011803137|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260616090003/https://www.etvbharat.com/te/state/farmers-storing-grains-in-pits-and-health-principle-of-past-generations-in-srikakulam-district-andhra-pradesh-news-aps26011803137|archive-date=2026-06-16|access-date=2026-06-16|website=ETV Bharat News|language=te}}</ref>'''<ref>{{Cite web|title=పాతర ధాన్యం.. పాత్ర అమోఘం|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/srikakulam-news/10/126010495|access-date=2026-06-16|website=EENADU|language=te}}</ref> [[శ్రీకాకుళం జిల్లా]], [[ఇచ్ఛాపురం మండలం]] లోని గ్రామం. ఇది మండల కేంద్రమైన ఇచ్ఛాపురం నుండి 10 కి. మీ. దూరంలో ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 324 ఇళ్లతో, 1318 జనాభాతో 191 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 613, ఆడవారి సంఖ్య 705. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 19 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 34. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 580457<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>. {{Infobox India AP Village}} == విద్యా సౌకర్యాలు == * గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి ఉంది. * సమీప బాలబడి, ప్రాథమిక పాఠశాల [[ఇచ్ఛాపురం|ఇచ్ఛాపురంలోను]], ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల, మాధ్యమిక పాఠశాల [[బిర్లంగి|బిర్లెగిలోనూ]] ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల ఇచ్ఛాపురంలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల పలాసలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల శ్రీకాకుళంలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు టెక్కలిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల పలాసలోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు శ్రీకాకుళంలోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === == తాగు నీరు == బావుల నీరు గ్రామంలో అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == గ్రామంలో మురుగునీటి పారుదల వ్యవస్థ లేదు. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == * పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. * సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం ఉంది. ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సు సౌకర్యం, ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, ట్రాక్టరు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. * జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్ గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ.లోపు దూరంలో ఉంది. సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 15 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == మశాఖపురంలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 31 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 159 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 51 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 107 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == మశాఖపురంలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * కాలువలు: 65 హెక్టార్లు * ఇతర వనరుల ద్వారా: 42 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == మశాఖపురంలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]], [[మినుము]], [[పెసర]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} {{ఇచ్ఛాపురం మండలంలోని గ్రామాలు}} 3uyp7fwkcslthxv7mhe5yxcylg6vyqp 4942932 4942924 2026-08-24T09:11:31Z యర్రా రామారావు 28161 4942932 wikitext text/x-wiki '''మశాఖపురం'''<ref>{{Cite news |url=https://prajasakti.com/literature/urura-duryodhana-is-named-here |title=ఇక్కడ ఊరూరా దుర్యోధన నామప్రీతి! |last=ధర్మారావు |first=నల్లి |date=2026-06-01 |work=ప్రజాశక్తి |access-date=2026-06-01 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260616094621/https://prajasakti.com/literature/urura-duryodhana-is-named-here?__cf_chl_rt_tk=JbUDOA1rPtUPyQKjSTfwyQl6wjO_EKefnYpYM36kEXI-1781603181-1.0.1.1-5K_IuqpVdu9wDcqjkNBAUyPueJNf7MOJvLpq6dumq3w |archive-date=2026-06-16}}</ref><ref>{{Cite web|last=ఈటీవీ భారత్|first=టీమ్|date=2026-01-18|title=ఇళ్ల ముందు ధాన్యం పాతరలు - పరిమాణం బట్టి యజమాని ఆస్తుల విలువ అంచనా|url=https://www.etvbharat.com/te/state/farmers-storing-grains-in-pits-and-health-principle-of-past-generations-in-srikakulam-district-andhra-pradesh-news-aps26011803137|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260616090003/https://www.etvbharat.com/te/state/farmers-storing-grains-in-pits-and-health-principle-of-past-generations-in-srikakulam-district-andhra-pradesh-news-aps26011803137|archive-date=2026-06-16|access-date=2026-06-16|website=ETV Bharat News|language=te}}</ref>'''<ref>{{Cite web|title=పాతర ధాన్యం.. పాత్ర అమోఘం|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/srikakulam-news/10/126010495|access-date=2026-06-16|website=EENADU|language=te}}</ref> [[శ్రీకాకుళం జిల్లా]], [[ఇచ్ఛాపురం మండలం]] లోని గ్రామం. ఇది మండల కేంద్రమైన ఇచ్ఛాపురం నుండి 10 కి. మీ. దూరంలో ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 324 ఇళ్లతో, 1318 జనాభాతో 191 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 613, ఆడవారి సంఖ్య 705. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 19 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 34. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 580457<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>. {{Infobox India AP Village}} == విద్యా సౌకర్యాలు == * గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి ఉంది. * సమీప బాలబడి, ప్రాథమిక పాఠశాల [[ఇచ్ఛాపురం|ఇచ్ఛాపురంలోను]], ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల, మాధ్యమిక పాఠశాల [[బిర్లంగి|బిర్లెగిలోనూ]] ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల ఇచ్ఛాపురంలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల పలాసలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల శ్రీకాకుళంలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు టెక్కలిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల పలాసలోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు శ్రీకాకుళంలోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === == తాగు నీరు == బావుల నీరు గ్రామంలో అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == గ్రామంలో మురుగునీటి పారుదల వ్యవస్థ లేదు. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == * పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. * సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం ఉంది. ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సు సౌకర్యం, ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, ట్రాక్టరు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. * జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్ గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ.లోపు దూరంలో ఉంది. సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 15 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == మశాఖపురంలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 31 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 159 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 51 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 107 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == మశాఖపురంలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * కాలువలు: 65 హెక్టార్లు * ఇతర వనరుల ద్వారా: 42 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == మశాఖపురంలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]], [[మినుము]], [[పెసర]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} {{ఇచ్ఛాపురం మండలంలోని గ్రామాలు}} ih7qc4hq9vg7lzpuh8h409njke2g9ox 4942935 4942932 2026-08-24T09:12:56Z యర్రా రామారావు 28161 మూలంలోపం సవరణ 4942935 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Village}} '''మశాఖపురం'''<ref>{{Cite news |url=https://prajasakti.com/literature/urura-duryodhana-is-named-here |title=ఇక్కడ ఊరూరా దుర్యోధన నామప్రీతి! |last=ధర్మారావు |first=నల్లి |date=2026-06-01 |work=ప్రజాశక్తి |access-date=2026-06-01 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260616094621/https://prajasakti.com/literature/urura-duryodhana-is-named-here?__cf_chl_rt_tk=JbUDOA1rPtUPyQKjSTfwyQl6wjO_EKefnYpYM36kEXI-1781603181-1.0.1.1-5K_IuqpVdu9wDcqjkNBAUyPueJNf7MOJvLpq6dumq3w |archive-date=2026-06-16}}</ref><ref>{{Cite web|last=ఈటీవీ భారత్|first=టీమ్|date=2026-01-18|title=ఇళ్ల ముందు ధాన్యం పాతరలు - పరిమాణం బట్టి యజమాని ఆస్తుల విలువ అంచనా|url=https://www.etvbharat.com/te/state/farmers-storing-grains-in-pits-and-health-principle-of-past-generations-in-srikakulam-district-andhra-pradesh-news-aps26011803137|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260616090003/https://www.etvbharat.com/te/state/farmers-storing-grains-in-pits-and-health-principle-of-past-generations-in-srikakulam-district-andhra-pradesh-news-aps26011803137|archive-date=2026-06-16|access-date=2026-06-16|website=ETV Bharat News|language=te}}</ref><ref>{{Cite web|title=పాతర ధాన్యం.. పాత్ర అమోఘం|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/srikakulam-news/10/126010495|access-date=2026-06-16|website=EENADU|language=te}}</ref> [[శ్రీకాకుళం జిల్లా]], [[ఇచ్ఛాపురం మండలం]] లోని గ్రామం. ఇది మండల కేంద్రమైన ఇచ్ఛాపురం నుండి 10 కి. మీ. దూరంలో ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 324 ఇళ్లతో, 1318 జనాభాతో 191 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 613, ఆడవారి సంఖ్య 705. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 19 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 34. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 580457<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref> == విద్యా సౌకర్యాలు == * గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి ఉంది. * సమీప బాలబడి, ప్రాథమిక పాఠశాల [[ఇచ్ఛాపురం|ఇచ్ఛాపురంలోను]], ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల, మాధ్యమిక పాఠశాల [[బిర్లంగి|బిర్లెగిలోనూ]] ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల ఇచ్ఛాపురంలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల పలాసలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల శ్రీకాకుళంలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు టెక్కలిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల పలాసలోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు శ్రీకాకుళంలోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === == తాగు నీరు == బావుల నీరు గ్రామంలో అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == గ్రామంలో మురుగునీటి పారుదల వ్యవస్థ లేదు. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == * పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. * సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం ఉంది. ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సు సౌకర్యం, ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, ట్రాక్టరు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. * జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్ గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ.లోపు దూరంలో ఉంది. సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 15 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == మశాఖపురంలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 31 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 159 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 51 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 107 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == మశాఖపురంలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * కాలువలు: 65 హెక్టార్లు * ఇతర వనరుల ద్వారా: 42 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == మశాఖపురంలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]], [[మినుము]], [[పెసర]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} {{ఇచ్ఛాపురం మండలంలోని గ్రామాలు}} hofcte6avjj51qaj46fum1by8zz24b7 0 36356 4942920 4258714 2026-08-24T08:54:50Z యర్రా రామారావు 28161 వికీప్రాజెక్టు/ఆంధ్రప్రదేశ్ 2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణం ప్రకారం సవరణలు 4942920 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Village}} '''పూర్నాటకం''' [[శ్రీకాకుళం జిల్లా]], [[ఇచ్ఛాపురం మండలం]] లోని గ్రామం. ఇది మండల కేంద్రమైన ఇచ్ఛాపురం నుండి 11 కి. మీ. దూరంలో ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 111 ఇళ్లతో, 473 జనాభాతో 43 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 237, ఆడవారి సంఖ్య 236. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 0 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 580461<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>. == విద్యా సౌకర్యాలు == * గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి ఉంది. * బాలబడి [[ధర్మపురం (ఇచ్ఛాపురం)|ధర్మపురంలోను]], ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల [[తులసిగాం|తులిసిగాంలోను]], మాధ్యమిక పాఠశాల [[తులసిగాం|తులాసిగాంలోనూ]] ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల ఇచ్ఛాపురంలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల పలాసలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల శ్రీకాకుళంలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు టెక్కలిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల పలాసలోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు శ్రీకాకుళంలోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === == తాగు నీరు == బావుల నీరు గ్రామంలో అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == గ్రామంలో మురుగునీటి పారుదల వ్యవస్థ లేదు. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == * సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. * గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండిప్రైవేటు బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ట్రాక్టరు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. * జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 15 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == పుర్నతకంలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 6 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 36 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 12 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 23 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == '''పూర్నాటకం'''లో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * చెరువులు: 11 హెక్టార్లు * ఇతర వనరుల ద్వారా: 12 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == '''పూర్నాటకం'''లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]], [[మినుము]], [[పెసర]] === పారిశ్రామిక ఉత్పత్తులు === బొమ్మలు ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} {{ఇచ్ఛాపురం మండలంలోని గ్రామాలు}} s69dwxv4pf5dkrtn2b98653wxny0tld 0 39449 4942988 4857365 2026-08-24T11:22:20Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4942988 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = మనసు - మమత | image = Manasu-mamatha.jpg | caption = మనసు - మమత సినిమా పోస్టర్ | director = [[మౌళి]] | producer = [[రామోజీరావు]] | writer = [[డి.వి. నరసరాజు]] | starring = [[విజయ నరేష్|నరేష్]], [[సితార (నటి)|సితార]], [[రావు గోపాలరావు]], [[శుభలేఖ సుధాకర్]], [[రాళ్ళపల్లి (నటుడు)|రాళ్ళపల్లి]] | music = [[ఎం.ఎం. కీరవాణి]] | cinematography = | editing = | studio = [[ఉషాకిరణ్ మూవీస్]] | distributor = | released = 1990 | runtime = | country = భారతదేశం | language = తెలుగు | budget = | gross = | imdb_id = }} '''మనసు - మమత''' 1990లో విడుదలైన [[తెలుగు]] [[చలనచిత్రం]]. [[ఉషాకిరణ్ మూవీస్]] పతాకంపై [[రామోజీరావు]] నిర్మాణ సారథ్యంలో [[మౌళి]] దర్శకత్వం వహించిన ఈ చిత్రంలో [[విజయ నరేష్|నరేష్]], [[సితార (నటి)|సితార]] జంటగా నటించగా, [[ఎం.ఎం. కీరవాణి]] సంగీతం అందించాడు. == నటవర్గం == * [[విజయ నరేష్|నరేష్]] * [[సితార (నటి)|సితార]] * [[తరుణ్ కుమార్|మాస్టర్ తరుణ్]] * [[బేబీ సునయన]] * [[రావు గోపాలరావు]] * [[శుభలేఖ సుధాకర్]] * [[రాళ్ళపల్లి (నటుడు)|రాళ్ళపల్లి]] * [[శశి కుమార్]] == సాంకేతికవర్గం == * దర్శకత్వం: [[మౌళి]] * నిర్మాత: [[రామోజీరావు]] * మాటలు: [[డి.వి. నరసరాజు]] * సంగీతం: [[ఎం.ఎం. కీరవాణి]] * నిర్మాణ సంస్థ: [[ఉషాకిరణ్ మూవీస్]] * గీత రచయిత: వేటూరి సుందరరామమూర్తి * నేపథ్య గాయకులు: శ్రీపతి పండితారాధ్యుల బాలసుబ్రహ్మణ్యం, కె.ఎస్.చిత్ర * విడుదల: 1990. == పాటలు == ఈ చిత్రానికి [[ఎం.ఎం. కీరవాణి]] సంగీతం అందించాడు.<ref name="Manasu Mamatha">{{cite web |last1=NaaSongs |first1=Songs |title=Manasu Mamatha |url=https://naasongs.co/manasu-mamatha.html |website=www.naasongs.co |accessdate=18 August 2020 }}{{Dead link|date=జనవరి 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Manasu Mamatha 1990">{{cite web |last1=MovieGQ |first1=Songs |title=Manasu Mamatha 1990 |url=https://moviegq.com/movie/manasu-mamatha-5077/songs |website=www.moviegq.com |accessdate=18 August 2020 |language=en }}{{Dead link|date=ఆగస్టు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ఏం కోపం చాలించు (రచన: [[వేటూరి సుందరరామ్మూర్తి]], గానం: [[ఎస్.పి. బాలసుబ్రహ్మణ్యం]], [[కె.ఎస్. చిత్ర]]) * మధుమాసం (రచన: వేటూరి సుందరరామ్మూర్తి, గానం: ఎస్.పి. బాలసుబ్రహ్మణ్యం, కె.ఎస్. చిత్ర) ==మనసు మమత (1960 సినిమా)== ఇదే పేరుతో మరొక సినిమా అంతకు ముందు (1960 దశకంలో?) నిర్మింపబడింది గాని అది విడుదల కాలేదు. ఆ సినిమా గురించిన కొన్ని వివరాలు * ఎస్.ఎస్.వి.ఎస్. ప్రొడక్షన్స్ * నిర్మాత: ఎలమంచిలి రాంబాబు * దర్శకత్వం: కె రాధాకృష్ణ ( కూర్పు) * సంగీతం: ఎస్.డి. బాబూరావు ; అందులో పాటలు *. కర్షకుడా దేశానికి వెన్నెముకవు లెమ్ము లెమ్మురా - [[ఘంటసాల వేంకటేశ్వరరావు|ఘంటసాల]] బృందం - రచన: కె. వసంతరావు * నమో శ్రీనివాసా (శ్లోకం) - ఘంటసాల * * మమతలలో మధురిమగా పలికే - ఘంటసాల, [[ఎస్.జానకి]] - రచన: ఎలమంచిలి రాంబాబు * మనసులో మాలిక - ఘంటసాల, ఎస్. జానకి - రచన: కె. వసంతరావు * ==మూలాలుట== {{మూలాలజాబితా}} == ఇతర లంకెలు == *{{IMDb title|id=0250571}} * [https://web.archive.org/web/20110708040419/http://ghantasalagalamrutamu.blogspot.com/ ఘంటసాల గళామృతము బ్లాగు] - కొల్లూరి భాస్కరరావు, ఘంటసాల సంగీత కళాశాల, హైదరాబాద్ - (చల్లా సుబ్బారాయుడు సంకలనం ఆధారంగా) [[వర్గం:1990 తెలుగు సినిమాలు]] [[వర్గం:తెలుగు కుటుంబకథా సినిమాలు]] [[వర్గం:రామోజీరావు నిర్మించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:విజయ నరేష్ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:రావు గోపాలరావు నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:రాళ్ళపల్లి నటించిన సినిమాలు]] bj71hivij2cjmtrruyt7pvc53pnuebc 0 47017 4942774 4935883 2026-08-23T20:59:31Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4942774 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country | native_name = ''République française''{{spaces|2}}<small>{{fr icon}}</small> | conventional_long_name = French Republic | common_name = France |language=fr | national_motto = ''[[Liberté, égalité, fraternité|Liberté, Égalité, Fraternité]]''<br />(Liberty, Equality, Fraternity) | national_anthem = ''[[La Marseillaise]]'' [[File:La Marseillaise.ogg|alt=sound clip of the Marseillaise French national anthem]] | image_flag = Flag of France.svg | image_coat = Armoiries république française.svg | symbol_type = Coats of arms | image_map = EU-France.svg | map_caption = {{map_caption |location_color=dark green |country='''[[Metropolitan France]]''' |region=[[Europe]] |region_color=dark grey |subregion = the [[European Union]] |subregion_color=light green |legend=EU-France.svg}} | image_map2 = Outre-mer en sans Terre Adelie.png | map_caption2 = <p style="margin-top:0;margin-bottom:-2px;line-height:1em;"><span style="font-size:11px;">Territory of the '''French Republic''' in the world<br />(excl. Antarctica where sovereignty is suspended)</span> | capital = [[పారిస్]] | latd = 48 | latm = 51.4 | latNS = N | longd = 2 | longm = 21.05 | longEW = E | largest_city = capital | official_languages = [[ఫ్రెంచి భాష]] | demonym = French | government_type = [[Unitary state|Unitary]] [[Semi-presidential system|semi-presidential]] [[republic]] | leader_title1 = [[President of France|President]] | leader_title2 = [[Prime Minister of France|Prime Minister]] | leader_name1 = [[ఇమ్మాన్యుయేల్ మాక్రాన్]] ([[La République En Marche!]]) | leader_name2 = [[Sébastien Lecornu]] (RE) | legislature = [[Parliament of France|Parliament]] | upper_house = [[Senate of France|Senate]] | lower_house = [[National Assembly of France|National Assembly]] | sovereignty_type = [[History of France|నిర్మాణము]] | sovereignty_note = | established_event1 = French State | established_event2 = [[Constitution of France|Current&nbsp;constitution]] | established_date1 = 843 ([[Treaty of Verdun]]) | established_date2 = 1958 ([[French Fifth Republic|5th Republic]]) | accessionEUdate = 25 March 1957 | EUseats = 78 | FR_metropole = [[Metropolitan France|ఫ్రాన్స్ మహానగరము]] | FR_IGN_area_km2 = 551695 | FR_IGN_area_rank = 47th | FR_IGN_area_magnitude = 1 E11 | FR_cadastre_area_magnitude = 1 E11 | FR_IGN_area_sq_mi = 213010 | FR_cadastre_area_km2 = 543965 | FR_cadastre_area_rank = 47th | FR_cadastre_area_sq_mi = 210026 | area_km2 = 674843 | area_sq_mi = 260558 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | area_rank = 43rd | area_magnitude = 1 E11 | FR_foot = <ref name=whole_territory>Whole territory of the French Republic, including all the overseas departments and territories, but excluding the French territory of Terre Adélie in Antarctica where sovereignty is suspended since the signing of the Antarctic Treaty in 1959.</ref> | FR_foot2 = <ref name=IGN_figure>French National Geographic Institute data.</ref> | FR_foot3 = <ref name=cadastre_figure>French Land Register data, which exclude lakes, ponds and glaciers larger than 1&nbsp;km² (0.386&nbsp;sq&nbsp;mi or 247&nbsp;acres) as well as the estuaries of rivers.</ref> | FR_foot4 = <ref name=whole_territory /> | FR_foot5 = <ref name=metropolitan_France>[[Metropolitan France]] only.</ref> | FR_total_population_estimate = 67,897,000<ref name=population>{{Cite web| url=http://www.insee.fr/fr/themes/document.asp?ref_id=IP1220&reg_id=0#inter1 | title=Bilan démographique 2008 | first=((Government of France)) | last=((INSEE)) | access-date=2009-01-13}} {{fr icon}}</ref> | FR_total_population_estimate_year = July, 2022 estimate | FR_total_population_estimate_rank = 20th | FR_metropole_population = 65,707,000<ref>{{Cite web| url=http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?reg_id=99&ref_id=bilan-demo&page=donnees-detaillees/bilan-demo/pop_age2.htm | title=Population totale par sexe et âge au 1er janvier 2009, France métropolitaine | first=Government of France | last=INSEE | access-date=2009-01-13}} {{fr icon}}</ref> | FR_metropole_population_estimate_rank = 23rd | population_density_km2 = 115 | population_density_sq_mi = 297 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = 89th | GDP_nominal = $2.867 trillion<ref name=imf2 /> | GDP_nominal_rank = 5th | GDP_nominal_year = 2009 | GDP_nominal_per_capita = $46,037<ref name=imf2 /> | GDP_nominal_per_capita_rank = 16th | GDP_PPP_year = 2008 | GDP_PPP = $2.130 trillion<ref name=imf2>{{Cite web| url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2009/02/weodata/weorept.aspx?sy=2006&ey=2009&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=132&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=70&pr.y=19 | title=France | publisher=International Monetary Fund | access-date=2009-10-01}}</ref> | GDP_PPP_rank = 8th | GDP_PPP_per_capita = $34,205<ref name=imf2 /> | GDP_PPP_per_capita_rank = 23rd | Gini = 29.3 | Gini_year = 2020 | HDI_year = 2021 | HDI = {{increase}} 0.903<ref>[http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2009_EN_Complete.pdf Human Development Report 2009]. The United Nations. Retrieved 5 October 2009</ref> | HDI_rank = 28th | HDI_category = <span style="color:#090;">very&nbsp;high</span> | currency = [[Euro]],<ref>Whole of the French Republic except the overseas territories in the Pacific Ocean.</ref> [[CFP Franc]]<ref>French overseas territories in the Pacific Ocean only.</ref><br />&nbsp; | currency_code = EUR,{{spaces|4}}XPF | time_zone = CET<ref name=metropolitan_France /> | utc_offset = +1 | time_zone_DST = CEST<ref name=metropolitan_France /> | utc_offset_DST = +2 | drives_on = right | cctld = [[.fr]]<ref>In addition to [[.fr]], several other Internet TLDs are used in French overseas ''départements'' and territories: [[.re]], [[.mq]], [[.gp]], [[.tf]], [[.nc]], [[.pf]], [[.wf]], [[.pm]], [[.gf]] and [[.yt]]. France also uses [[.eu]], shared with other members of the [[European Union]]. The [[.cat]] domain is used in [[Catalan Countries | Catalan-speaking territories]].</ref> | calling_code = [[Telephone numbers in France|33]]{{smallsup|1}} | ISO_3166-1_alpha2 = | ISO_3166-1_alpha3 = FRA | ISO_3166-1_numeric = | sport_code = FRA | vehicle_code = F | footnote1 = The overseas regions and collectivities form part of the [[French telephone numbering plan]], but have their own country calling codes: [[Guadeloupe]] +590; [[Martinique]] +596; [[French Guiana]] +594, [[Réunion]] and [[Mayotte]] +262; [[Saint Pierre et Miquelon]] +508. The overseas territories are not part of the French telephone numbering plan; their country calling codes are: [[New Caledonia]] +687, [[French Polynesia]] +689; [[Wallis and Futuna]] +681 }} {| class="infobox" style="width:200px" |- | colspan="2"|&nbsp; [[ఫ్రాన్స్ స్థూల వివరణ]] <small> (ఫ్రాన్స్ గురించి</small><br /><small>&nbsp; అనేక వందల కథనాల లింకులు)</small> |} '''ఫ్రాన్సు''' లేదా '''పరాసుదేశం,''' పశ్చిమప్రాంతంలో ఉన్న యూరోపియన్ యూనియన్ సభ్యదేశంగా ఉంది. '''ఫ్రాన్స్'''కు ఇతర [[ఖండం|ఖండాలలో]] దీవులు ఉన్నాయి. ఫ్రాన్స్ ఒక సమైక్య పాక్షిక- అధ్యక్షతరహా గణతంత్రం. దేశ ప్రధాన నినాదం " డిక్లెరేషన్ అఫ్ ది రైట్స్ అఫ్ మాన్ అండ్ అఫ్ ది సిటిజెన్ "లో వ్యక్తపరచబడింది. ఫ్రాన్స్ ప్రధాన భూభాగం [[మధ్యధరా సముద్రం]] నుండి ఇంగ్లీష్ ఛానల్, ఉత్తర సముద్రం, రైన్ నుండి [[అట్లాంటిక్ మహాసముద్రం]] వరకు విస్తరించి ఉంది. దాని భూభాగ ఆకారంవలన '''ఫ్రాన్స్''' "ది హేక్స్సాగాన్" (షడ్భుజి) అని తరచూ వర్ణించ బడుతుంది.దేశ సరిహద్దులుగా (ఉత్తరం నుండి గడియారం భ్రమణం వలె) [[బెల్జియం]], [[లక్సెంబర్గ్]], [[జర్మనీ]], [[స్విట్జర్లాండ్]], [[ఇటలీ]], [[మొనాకో]], [[స్పెయిన్]], [[అండొర్రా]] ఉన్నాయి. ఫ్రాన్స్ సుదూర భూభాగాల భూసరిహద్దులలో [[బ్రెజిల్]], [[సురినామ్]] (ఫ్రెంచ్ గయానాతో సరిహద్దు కలది), నెదర్లాండ్స్ ఆంటిల్లీస్ (సెయింట్-మార్టిన్‌తో సరిహద్దు కలది)లు ఉన్నాయి. ఫ్రాన్స్ ఇంగ్లీష్ ఛానల్ అడుగు నుండి పోయే ఛానల్ టన్నల్ ద్వారా [[యునైటెడ్ కింగ్డం]]తో కలుపబడింది. ఫ్రాన్స్ వైశాల్యపరంగా [[యూరోపియన్ యూనియన్|ఐరోపా సమాఖ్య]]లో అతి పెద్దదేశంగానూ అలాగే ఐరోపాలో ( [[రష్యా]], [[ఉక్రెయిన్]]ల తరువాత) 3 వ స్థానంలో ఉంది. ఐరోపాయేతర భూభాగాలైన [[ఫ్రెంచ్ గయానా]] వంటి వాటిని కలిపితే అది 2 వ స్థానంలో ఉండేది. బలమైన ఆర్థిక, సాంస్కృతిక, సైనిక, రాజకీయప్రభావంతో ఫ్రాన్స్ అనేక శతాబ్దాల పాటు ప్రబల శక్తిగా ఉంది. 17 - 18వ శతాబ్దాలలో ఫ్రాన్స్ [[ఉత్తర అమెరికా]]లోని అధికభాగాలను వలసలుగా చేసుకుంది. 19వ - 20వ శతాబ్దాల ప్రారంభంలో, ఉత్తర, పశ్చిమ, మధ్య ఆఫ్రికాలోని అధికభాగాలను, [[ఆగ్నేయ ఆసియా]], అనేక పసిఫిక్ ద్వీపాలను చేర్చుకోవడం ద్వారా ఆ కాలంలో రెండవ పెద్ద సామ్రాజ్యాన్ని నిర్మించింది. ఫ్రాన్స్ ఒక అభివృద్ధిచెందిన దేశంగా పరిగణించబడుతుంది. నామమాత్ర జి.డి.పి పరంగా 5వ పెద్ద ఆర్థికవ్యవస్థగా ఉంది.<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2195.html Field listing - GDP (official exchange rate)] {{Webarchive | url=https://web.archive.org/web/20181224231351/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2195.html | date=2018-12-24 }}, CIA World Factbook</ref> కొనుగోలుశక్తి పరంగా 8వ పెద్ద ఆర్థికవ్యవస్థగా ఉంది.<ref>{{Cite web| url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2001rank.html | title=CIA - The World Factbook - Country Comparisons - GDP (purchasing power parity) | publisher=Cia.gov | date= | access-date=2009-04-26 | website= | archive-date=2011-06-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110604195034/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2001rank.html | url-status=dead}}</ref> సంవత్సరానికి 82 మిల్లియన్ల మంది సందర్శకులను ఆకర్షిస్తూ ప్రపంచంలో అత్యధికంగా సందర్శింపబడే దేశంగా ఉంది.<ref name="tourism.stat">{{Cite web| publisher=Direction du Tourisme (French government's tourism agency) | url=http://www.tourisme.gouv.fr/fr/z2/stat/tis/att00018288/TIS_EVE2007_2008-5.pdf | title=Le tourisme international en France en 2007 | access-date=2008-06-05 | format=PDF | website= | archive-url=https://web.archive.org/web/20080624195206/http://www.tourisme.gouv.fr/fr/z2/stat/tis/att00018288/TIS_EVE2007_2008-5.pdf | archive-date=2008-06-24 | url-status=dead}} {{fr icon}}</ref> ఫ్రాన్స్ [[యూరోపియన్ యూనియన్|ఐరోపా సమాఖ్య]] స్థాపకసభ్యులలో ఒకటిగా ఉంది. అందులోని సభ్యదేశాలన్నిటి కంటే ఫ్రాన్సుకు ఎక్కువ భూభాగం ఉంది. అది [[ఐక్యరాజ్య సమితి]] స్థాపక సభ్యదేశాలలో కూడా ఒకటిగా ఉంది. ఫ్రాంకోఫోనీ, జి 8, జి 20, [[నాటో]], ఒ.ఇ.సి.డి, వరల్డ్ ట్రేడ్ యూనియన్, లాటిన్ యూనియన్‌లలో సభ్యదేశంగా ఉంది. ఐక్యరాజ్యసమితి భద్రతామండలి ఐదు శాశ్వత సభ్యదేశాలలో ఇది ఒకటిగా ఉంది. ప్రపంచంలో అధిక అణు ఆయుధాలను కలిగిన 3వ దేశంగానూ ఐరోపా సమాఖ్యలో అత్యధిక అణుఇంధన కేంద్రాలను కలిగి ఉన్నదేశంగా ఉంది. ==పేరు వెనుక చరిత్ర == "ఫ్రాన్స్"అనే పదం [[లాటిన్]] లోని ''ఫ్రాన్సియా'' నుండి వచ్చంది. దీని " ఫ్రాంకుల భూమి " ("ఫ్రాంక్ ల్యాండ్")అని అర్ధం ఫ్రాంకులు అనే పేరు పుట్టుకపై పలు సిద్ధాంతాలు ఉన్నాయి. ఫ్రాంకులచే విసరబడే " గొడ్డలి " ఫ్రాన్సిస్ అని పిలువబడటం, ''ఈటె'' లేదా ''బల్లెం'' అనే పదాన్ని " ప్రోటో-జర్మనిక్ " భాషలో ''ఫ్రాన్కన్'' అంటారు. ఫ్రాన్కన్ నుండి ఈపదం ఉద్భవించిందని ఒక కథనం వివరిస్తుంది.{{Citation needed|date=February 2008}} మరొక కథనం పురాతన జర్మనీ భాషలో " ఫ్రాంక్ " అనే పదానికి ''స్వేఛ్చ'' అని అర్ధం. యూరోని స్వీకరించక ముందు దేశీయ ద్రవ్యాన్ని ఫ్రాంకులు అంటారు. ఏదేమైనా సాంప్రదాయ నామం ఫ్రాంకు నుండి ఈపదం వచ్చి ఉండవచ్చు,{{Citation needed|date=February 2008}} ఆక్రమణజాతులలో వీరికి మాత్రమే స్వేచ్చగా ఉండే అధికారం ఉందనే ఉద్దేశం నుండి ఇది జరిగింది. [[జర్మనీ]]లో ఫ్రాన్స్ ఇప్పటికీ ''ఫ్రాంక్ రీచ్''గా పిలువబడుతుంది. "ఫ్రాంకుల రాజ్యం" అని దీని అర్ధం. చార్లెమాగ్నే ఫ్రాన్కిష్ సామ్రాజ్యం నుండి భేదాన్ని చూపేందుకు, ఆధునిక ఫ్రాన్స్ ను ''ఫ్రాంక్ రీచ్''గా పిలిచేవారు. ఫ్రాన్కిష్ రాజ్యాన్ని ''ఫ్రాంకెన్ రీచ్'' అని పిలిచేవారు. మధ్య యుగాలనాటికి [[రోమ్]] పతనమైనప్పటి నుండి "ఫ్రాంక్" అనే పదం వాడబడుతోంది. "ఫ్రాన్కుల రాజు" ("రెక్స్ ఫ్రాన్కోరం") హగ్ కాపెట్ పట్టాభిషేకం నుండి అది కచ్చితంగా ఫ్రాన్సియా రాజ్యాంగా సూచించబడింది. ఇది తరువాత ఫ్రాన్స్ గా మారింది. కపెషియన్ రాజులు రాబర్టైనుల వారసుల వంశం ఇద్దరు ఫ్రాన్కిష్ రాజులను అందించింది. పూర్వం "డ్యూక్ అఫ్ ది ఫ్రాన్క్స్" ("డక్స్ ఫ్రాన్కోరం") బిరుదు కలిగి ఉండేవారు. ఈ ఫ్రాన్కిష్ సామ్రాజ్యం చాలావరకు ఆధునిక ఉత్తర ఫ్రాంసు భూభాగాలను ఆవరించి ఉంది. కానీ ప్రాంతీయ రాజుల వలన రాజ్యాధికారం అణచివేయబడి ఈపదం క్లుప్తంగా పాలిత ప్రాంతానికి వాడబడింది. కేంద్రీయ అధికారం సంపూర్ణ సామ్రాజ్యానికీ వర్తించడం వలన చివరకు ఈపదం సంపూర్ణ సామ్రాజ్యానికి అన్వయించబడింది.<ref>ఎలిజబెత్ M. హల్లం &amp; జుడిత్ ఎవేరార్డ్ – కాపెటియన్ ఫ్రాన్స్ 937-1328, మొదటి చాప్టర్ # "ది ఆరిజిన్స్ అఫ్ వెస్ట్రన్ ఫ్రాన్సియా" పేజి 7: "పది , పదకొండో శతాబ్దాలలో ఫ్రాన్సియా అనే పదానికి అర్ధమేమి? అది ఇప్పటికీ విస్తృత సాధారణ ఉపయోగంలో ఉంది; క్రూసేడ్ల సమయంలో బైజాంటైన్ , పశ్చిమ రచయితలు ఇరువురూ పశ్చిమ సేనలను ఫ్రాన్కులుగా వివరించారు. కానీ అది ఇంకా ప్రత్యేక అర్ధాలను ఇస్తోంది. 911 నుండి పశ్చిమ ఫ్రాన్కిష్ రాజును ''రెక్స్ ఫ్రాన్కోరం'' గా పిలిచేవారు -ఫ్రాన్కులకు రాజు-, ఫ్రాన్సియా అనే పేరుని అతని రాజ్యాన్ని వర్ణించడానికి వాడేవారు , అది తూర్పు ఫ్రాన్కిష్, లేదా జర్మన్, రాజ్యాలకు కూడా వాడటం వలన... కపేషియన్లకు ముందున్న రాబర్టైన్లు, ''డ్యూసేస్ ఫ్రాన్కోరం'' , ఫ్రాన్కుల ప్రభువులు, , వారి రాజ్యం సైద్ధాంతికంగా ఎక్కువగా ఉత్తర ఫ్రాన్స్ కు పరిమితమైంది. అప్పుడు రాచరిక శక్తి మరింత తగ్గినందువలన, కపేషియన్లు పారిస్ , వోర్లియన్స్ చుట్టూ ఉన్న కొద్ది భూభాగానికి పరిమితమయ్యారు, ఫ్రాన్సియా అనే పదం ఈ ప్రాంతానికి వాడబడింది."</ref> == చరిత్ర == === రోమ్ నుండి విప్లవానికి === సెల్టిక్ ''గాల్స్'' చే నివాసితమైన ప్రాచీన గాల్ సరిహద్దులే దాదాపు ఆధునిక ఫ్రాన్స్ సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి. గాల్ క్రీస్తుపూర్వం మొదటి శతాబ్దంలో [[రోమ్]] తరఫున [[జూలియస్ సీజర్]] జయించాడు.<ref>గల్లిక్ యుద్ధాలలో ఒక మిలియన్ ప్రజలు (బహుశా 4 గాల్సు ప్రజలలో ఒకరు) చనిపోయారు. మరొక మిలియన్ బానిసలయ్యారు, 300 తెగలు 800 నగరాలు నాశనం చేయబడ్డాయని [[ప్లూటార్క్]] పేర్కొన్నారు.</ref> తరువాత గాల్స్ చివరికి " రోమన్ " భాష ([[లాటిన్]] దీని నుండే [[ఫ్రెంచ్ భాష]] వచ్చింది. అలాగే వారు రోమన్ సంస్కృతిని స్వీకరించారు. క్రీస్తుశకం 2 - 3వ శతాబ్దాలలో [[క్రైస్తవం]] మొదటిసారిగా ప్రవేశించి 4-5 శతాబ్దాల నాటికి మరింత బలంగా విస్తరించింది. ఎస్.టి. జెరోం “భిన్న మతాలు లేని ఏకైకప్రాంతం గాల్ మాత్రమే " అని వ్రాసారు. [[దస్త్రం:Map France 1477-fr.svg|thumb|left|1477లో ఫ్రాన్స్ ఎరుపు రేఖ:ఫ్రాన్స్ రాజ్యం యొక్క సరిహద్దురేఖ; లేత నీలిరంగు: ప్రత్యక్ష పాలితప్రాంతం]] సా.శ.4 వ శతాబ్దంలో రైన్ వెంబడే ఉన్న గాల్ తూర్పు సరిహద్దు జర్మానిక్ తెగలచే (ముఖ్యంగా ఫ్రాంకులచే) ఆక్రమించబడింది. వీరినుండే పురాతన నామం “ఫ్రాన్సీ” వచ్చింది. పారిస్ చుట్టుప్రక్కల ఉన్న ఫ్రాన్సు భూస్వామ్య కేపెషియన్ రాజుల ప్రాంతం నుండే ఆధునిక నామమైన ఫ్రాన్స్ వచ్చింది. రోమన్ రాజ్యం అంతరించిన తర్వాత ఐరోపాను ఆక్రమించిన జర్మానిక్ ఆక్రమణ దారులలో " ఫ్రాంకులు " మొదటివారు అవటంవల్లనే " ఆర్యనిజం " (498లో వారి ప్రభువు " క్లోవిస్ " ఈవిధంగా చేశాడు) బదులుగా [[కాథలిక్]] క్రైస్తవం ఫ్రాన్సులో వ్యాపించింది. అందువల్లనే ఫ్రాన్సు "చర్చి ప్రధమ పుత్రిక" (''లా ఫిల్లె అనీ డీ ఐ ఎగ్లైస్ '' ) గా పిలువబడింది. దీనికి తగినట్లుగానే ఫ్రెంచ్ తనకుతాను "సంపూర్ణ క్రైస్తవ రాజ్యం ఫ్రాన్సు"గా అభివర్ణించుకుంటుంది. వెర్డన్ ఒప్పందం అనుసరించి చార్లె మాగ్నే కారోలిన్జియన్ సామ్రాజ్యం తూర్పు ఫ్రాన్సియా, మధ్య ఫ్రాన్సియా, పశ్చిమ ఫ్రాన్సియాలుగా విభజింపబడిన తరువాత ఈ ప్రాంతంలో ప్రత్యేక ఉనికితో మనుగడ మొదలైంది. పశ్చిమ ఫ్రాన్సియా దాదాపు ఆధునిక ఫ్రాన్సు ఆక్రమించిన ప్రాంతాలన్నిటినీ కలిగిఉంది. ఆధునిక ఫ్రాన్సుకు ఉపోద్ఘాతంగా కూడా ఉంది. [[దస్త్రం:Jacques callot miseres guerre.gif|right|thumb|Les Grandes Misères de la guerre ముప్పది సంవత్సరాల యుద్ధంలో పౌరులపై అదుపులేని రీతిలో జరిగిన వినాశనాన్ని వర్ణిస్తుంది.]] కరోలిన్జియన్ వంశం ఫ్రాన్సును 987 వరకు పరిపాలించినపుడు డ్యూక్ అఫ్ ఫ్రాన్స్, కౌంట్ అఫ్ పారిస్ అయిన " హగ్ కాపెట్" కు ఫ్రాన్స్ రాజుగా కిరీటం అలంకరించబడింది. అతని వారసులు ప్రత్యక్ష కపేషియన్లు, వలోయిస్ వంశం, బోర్బాన్ వంశం అనేక యుద్ధాలలో పాల్గొని రాజ్య వంశపారంపర్యత ద్వారా దేశాన్ని ఏకీకృతం చేసారు. 1209లో ఒసిటేనియ వంశపారంపర్య కాథర్లను నిర్మూలించడానికి " అల్బిజేన్సియన్ క్రుసేడ్ " ప్రారంభించబడింది. (ఆధునిక ఫ్రాన్స్ దక్షిణభాగం). చివరకు కాధర్ల నిర్మూలన దక్షిణ ఫ్రాన్స్ స్వాతంత్ర్యం కూడా నిర్మూలించబడ్డాయి.<ref>[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,897752-2,00.html పరిశుద్ధుల ఊచకోత] {{Webarchive | url=https://web.archive.org/web/20080120172908/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,897752-2,00.html | date=2008-01-20 }}. టైం. ఏప్రిల్ 28, 1961.</ref> 1337లో " బ్లాక్ డెత్ " ముందు<ref>[http://encarta.msn.com/text_761568934___117/France.html ఫ్రాన్స్ VII. — హిస్టరీ] {{Webarchive | url=https://web.archive.org/web/20090829034202/http://encarta.msn.com/text_761568934___117/France.html | date=2009-08-29 }}. మైక్రోసాఫ్ట్ ఎన్కార్టా ఆన్ లైన్ ఎన్సైక్లోపేడియా 2009. ఆర్చైవ్ద్ 2009-10-31.</ref> ఇంగ్లాండ్, ఫ్రాన్సులు వంద సంవత్సరాల యుద్ధంగా పిలువబడే యుద్ధానికి సిద్ధమయ్యాయి.<ref>డాన్ ఓ'రేయిల్లీ. "[http://www.historynet.com/magazines/military_history/3031536.html హండ్రెడ్ యిఎర్స్'వార్: జోన్ అఫ్ ఆర్క్ అండ్ ది సీజ్ అఫ్ వొర్లియాన్స్". ''దిహిస్టరీనెట్.కామ్'' .] {{Webarchive | url=https://web.archive.org/web/20061109043743/http://www.historynet.com/magazines/military_history/3031536.html | date=2006-11-09 }}</ref> " ఫ్రెంచ్ మత యుద్ధాలలో " (1562–98), అత్యంత దారుణమైన సంఘటనలో 1572 నాటి ఎస్.టి. భర్తలోమ్యూస్ డే ఊచకోతలో అనేక వేలమంది హ్యుజినాట్స్ మరణించారు.<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/516821/Massacre-of-Saint-Bartholomews-Day సెయింట్ బర్తోలోమ్యూ'స్ డే ఊచకోత]. ఎన్సైక్లోపెడియా బ్రిటానికా.</ref> 17వ శతాబ్దంలో లూయిస్ XIV పాలనలో ఈ రాచరికం ఉచ్చస్థితికి చేరుకుంది. ఆ సమయంలోనే ఫ్రాన్స్ ఐరోపాలో అత్యధిక జనాభాతో ( " ఫ్రాన్స్ జనాభా అధ్యయనాలు " ) ఐరోపా రాజకీయం, అర్ధశాస్త్రం, సంస్కృతిపై అత్యంత ప్రభావాన్ని చూపింది. 20వ శతాబ్దం వరకు అంతర్జాతీయ దౌత్య వ్యవహారాలలో ఉమ్మడి భాషగా ఉండేది. 18వ శతాబ్దంలో ఫ్రెంచ్ మేధావి వర్గంలో జ్ఞాన సముపార్జన, అనేక శాస్త్ర ఆవిష్కరణలు సాధించబడ్డాయి. దీనికితోడు ఫ్రాన్సుకు అమెరికా, ఆఫ్రికా, ఆసియాలలో దూరతీర భూభాగాలున్నాయి. === ఏకస్వామ్యం నుండి గణతంత్రానికి === [[దస్త్రం:Prise de la Bastille.jpg|thumb|1789 జూలై 14లో బాసిలీ బద్దలు కొట్టడం]] ఫ్రెంచ్ విప్లవం వరకు ఫ్రాన్సు రాచరికపు పాలనలో ఉండేది. 1789 జూలై 14న బాసిల్లేను పేల్చివేసిన వెంటనే ఇది అంతరించి పోకుండా 1792 సెప్టెంబరులో మొదటి గణతంత్రం ఏర్పడేవరకు కొనసాగింది. భీకరపాలనలో అనేక వేలమంది ఫ్రెంచ్ పౌరులతో పాటు " లూయిస్ XVI " అతని భార్య " మేరీ అంటోనిటీ " కూడా ఉరితీయబడ్డారు (1793).<ref>[http://www.nytimes.com/1989/07/09/travel/vive-la-contre-revolution.html?sec=travel వివే లా కాంట్రే-రివల్యూషన్!]. ది న్యూ యార్క్ టైమ్స్ జూలై 9, 1989.</ref> అనేక స్వల్ప-కాలిక ప్రభుత్వాల తరువాత " నెపోలియన్ బొనపార్టే " 1799లో గణతంత్రాన్ని వశపరచుకొని తనకు తాను " మొదటి కాన్సుల్ "గా ప్రకటించుకొన్నాడు. ఇప్పుడు మొదటి సామ్రాజ్యం (1804–1814)గా పిలువబడుతున్న దానికి చక్రవర్తి అయ్యారు. అనేక యుద్ధాల తరువాత అతని సైన్యం ఖండాంతర ఐరోపాలో చాల భాగం ఆక్రమించుకుంది, కొత్తరాజ్యాలకు బోనపార్టే కుటుంబసభ్యులు నియంతలుగా నియమించబడ్డారు. [[నెపోలియన్]] యుద్ధాలలో సుమారు ఒక మిలియన్ ఫ్రెంచ్ పౌరులు మరణించారు.<ref>[http://www.questia.com/googleScholar.qst?docId=5001329960 నెపోలియన్ అండ్ జర్మన్ ఐడెన్టిటీ] {{Webarchive | url=https://web.archive.org/web/20120513171824/http://www.questia.com/googleScholar.qst?docId=5001329960 | date=2012-05-13 }}. టిం బ్లాన్నింగ్ చే పత్రికా శీర్షిక; హిస్టరీ టుడే, వాల్యూం. 48, ఏప్రిల్ 1998.</ref> 1815లో [[వాటర్లూ యుధ్ధం|వాటర్లూ యుద్ధం]]లో నెపోలియన్ అంతిమ ఓటమి తర్వాత నూతన రాజ్యాంగ పరిమితులతో సమైక్య ఫ్రెంచి పాలన తిరిగి స్థాపించబడింది. 1830లో జరిగిన ఒక ప్రజా తిరుగుబాటు తరువాత రాజ్యాంగబద్ధంగా జూలైలో స్థాపించబడిన సమైక్యపాలన 1848 వరకు కొనసాగింది. స్వల్పకాల రెండవ గణతంత్రం 1852లో " లూయిస్-నెపోలియన్ బొనపార్టే " రెండవ సామ్రాజ్య ప్రకటనతో ముగిసింది. 1870లో జరిగిన " ఫ్రాంకో-ప్రష్యన్ యుద్ధంలో " లూయిస్-నెపోలియన్ ఓటమితో అతను తొలగింపబడి మూడవ గణతంత్రం స్థాపించబడింది. 17వ శతాబ్ద ప్రారంభం నుండి 1960ల వరకు ఫ్రాన్స్ ఆధీనంలో అనేక రూపాలలో వలస ప్రాంతాలు ఉండేవి. 19 - 20 శతాబ్దాలలో ప్రపంచవ్యాప్తంగా సముద్రానికి ఆవలివైపు ఉన్న ఫ్రాన్స్ వలస సామ్రాజ్యం " బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యం " తరువాత ప్రపంచంలోని రెండవ పెద్ద సామ్రాజ్యంగా ఉంది. 1919 - 1939 మధ్య ఉచ్ఛస్థితిలో రెండవ ఫ్రెంచ్ సామ్రాజ్యం 1,23,47,000 చదరపు కిలోమీటర్ల (47,67,000&nbsp;చదరపు మైళ్ళు) వైశాల్యంలో విస్తరించి ఉంది. 1920లు - 1930ల మధ్యలో ఫ్రాన్స్ ప్రధానభూభాగంతో కలిపి ఫ్రెంచ్ సార్వభౌమాధికారంలో ఉన్న మొత్తం భూమి 1,28,98,000 చదరపు కిలోమీటర్లకు (49,80,000&nbsp;చదరపు మైళ్ళు) చేరుకుంది. ఇది ప్రపంచం మొత్తం భూభాగంలో 8.6%. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]] - [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం]]లలో ఫ్రాన్స్ ఒక ఆక్రమితదేశంగా ఉంది. మొదటి ప్రపంచయుద్ధంలో ఫ్రాన్స్ లో కొద్దిభాగమే ఆక్రమింపబడినప్పటికీ మానవ, వస్తు రూపంలోని నష్టం రెండవ ప్రపంచయుద్ధం కంటే చాలా ఎక్కువగా ఉంది. యుద్ధంలో 1.4 మిలియన్ల ఫ్రెంచ్ సైనికులు చనిపోయారు. పాపులర్ ఫ్రంట్ ప్రభుత్వంచే ప్రవేశ పెట్టబడిన వివిధరకాల సాంఘిక సంస్కరణలు అమలుజరిగిన కాలం సంధికాలంగా గుర్తించబడింది. రెండవ ప్రపంచయుద్ధంలో [[జర్మనీ]] ''బ్లిట్జ్ క్రీగ్'' ఆక్రమణ తరువాత ఫ్రాన్స్ ప్రధాన భూభాగం, ఉత్తరాన ఆక్రమిత భాగం, దక్షిణభూభాగం జర్మనీ చేతిలో విశ్వసనీయమైన తోలుబొమ్మ పాలనలో " విచీ ఫ్రాన్స్ "గా విడిపోయింది. రెండవ ప్రపంచయుద్ధం తరువాత " నాల్గవ గణతంత్రం " స్థాపించబడింది. అద్భుతమైన ఆర్థిక ప్రగతి ఉన్నప్పటికీ (''లెస్ ట్రేన్టే గ్లోరియూసేస్ '' ), అది ఒక ఆధిపత్య దేశంగా తన రాజకీయ స్థాయిని కాపాడుకోవడానికి పోరాడింది. ఫ్రాన్స్ తన వలస సామ్రాజ్యాన్ని కాపాడుకోవడానికి ప్రయత్నించింది కానీ వెంటనే ఇబ్బందులను ఎదుర్కొంది. ఫ్రెంచ్ ఇండోచైనాపై నియంత్రణ సాధించడానికి 1946లో జరిగిన ప్రయత్నం " మొదటి ఇండోచైనా యుద్ధానికి " దారితీసింది. అంతిమంగా 1954లో డీన్ బీన్ ఫు యుద్ధంలో చైనా ఓడిపోయింది. కొన్నినెలల తరువాత ఫ్రాన్స్ [[అల్జీరియా]]లో నూతనమైన మరింత కఠినమైన పోరాటాన్ని ఎదుర్కుంది. అప్పటికి ఒక మిలియన్ ఐరోపావాసులు స్థావరం ఉన్న అల్జీరియాపై నియంత్రణ ఉండాలా వద్దా అనే చర్చ<ref>[http://www.nytimes.com/2009/03/05/arts/design/05abroad.html?_r=1 ఇన్ ఫ్రాన్స్, ఎ వార్ అఫ్ మెమోరీస్ ఓవర్ మెమోరీస్ అఫ్ వార్]. ది న్యూ యార్క్ టైమ్స్ మార్చ్ 19, 2009</ref> దేశాన్ని కుదిపివేసి దాదాపు పౌరయుద్ధానికి దారితీసింది. 1958లో బలహీన అస్థిర నాల్గవ గణతంత్రం నుండి బలమైన అధ్యక్షుడిని కలిగిన ఐదవ గణతంత్రం ఏర్పడడానికి దారితీసింది. తరువాత " చార్లెస్ డి గల్లే " యుద్ధాన్ని అంతం చేయడానికి చర్యలు తీసుకొని దేశాన్ని కలిపి ఉంచగాలిగారు. ముఖ్యపట్టణం అల్జీర్సులో జరిగిన అల్జీరియన్ యుద్ధం, ఫ్రాంకో-ఫ్రెంచ్ పౌర యుద్ధం, 1962లో శాంతి చర్చల తరువాత ముగింపుకు వచ్చి అల్జీరియన్ స్వాతంత్ర్యానికి దారితీసింది. ఇటీవలి దశాబ్దాలలో " ఐరోపా సమాఖ్య " ఏర్పడిన తరువాత 1999 జనవరిలో [[యూరో]]ను ప్రవేశపెట్టబడింది. రాజకీయ, ఆర్థికఐక్యత ఫ్రాన్స్, [[జర్మనీ]]ల మధ్య ఐక్యత సర్దుబాటు వంటి మార్పులు చోటుచేసుకున్నాయి. ఐరోపియన్ సమాఖ్య రాజకీయ, రక్షణ, భద్రతారంగాలను శక్తివంతంగా తయారుచేయడానికి అవసరమయ్యే ఆర్థికాభివృద్ధిలో సమాఖ్య సభ్యదేశాలలో ఫ్రాన్స్ ముందు వరుసలో ఉంది. 2005 మేలో ఫ్రెంచ్ ఓటర్లు " యూరోపియన్ కాన్స్టిట్యూషనల్ ట్రియటీ " ధ్రువీకరణకు వ్యతిరేకంగా ఓటు చేసారు. తరువాత వచ్చిన " ట్రిటీ అఫ్ లిస్బన్ " పార్లమెంటుచే ధ్రువీకరించబడింది. == భౌగోళిక స్వరూపం == [[దస్త్రం:Satellite image of France in August 2002.jpg|thumb|right|ఫ్రాన్స్ ఉపగ్రహచిత్రం]] ఫ్రాన్స్ ప్రధానభూభాగం పశ్చిమ ఐరోపాలో ఉన్నప్పటికీ ఫ్రాంసుకు చెందిన అనేక భూభాగాలు [[అమెరికా|ఉత్తర అమెరికా]], కరేబియన్, [[దక్షిణ అమెరికా]], [[హిందూ మహాసముద్రం]] దక్షిణభాగం, [[పసిఫిక్ మహాసముద్రం]], [[అంటార్కిటికా]]లలో ఉన్నాయి.<ref>అంటార్కిటికా సార్వభౌమాధికారం " అంటార్కిటిక్ ట్రీటీ " విధానంతో పాలించబడుతుంది.</ref> ఈ భూభాగాల్లో విభిన్న సమూహాలకు చెందిన అనేక రకాలైన ప్రభుత్వాలు ఉన్నాయి. ఫ్రాన్స్ ప్రధాన భూభాగం 5,47,030 <ref name="area">{{Cite web| author=CIA | date=2007 | title=The World Factbook | url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fr.html | access-date=2007-12-06 | website= | archive-date=2018-12-24 | archive-url=https://web.archive.org/web/20181224211127/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fr.html | url-status=dead}}</ref> ఐరోపా సమాఖ్య సభ్యుదేశాలన్నింటికంటే అత్యధిక భూభాగాన్ని, [[స్పెయిన్]] కంటే కొద్దిగా ఎక్కువ భాగాన్ని కలిగిఉంది. ఫ్రాన్స్ ఉత్తరం, పశ్చిమాల్లో సముద్రతీర మైదాన భూముల నుండి ఆగ్నేయంలో ఆల్ప్స్ పర్వతశ్రేణులు, దక్షిణ-మధ్య భాగంలో మాసిఫ్ సెంట్రల్, నైరుతిలో పైరినీస్ వంటి విభిన్న భూభాగాలను కలిగిఉంది.4807 మీ సముద్ర మట్టానికంటే ఎత్తున పశ్చిమ ఐరోపాలోనే అత్యంత ఎత్తైన మోంట్ బ్లాంక్,ఆల్ప్స్ పర్వతాలు ఉన్నాయి. ఇవి ఫ్రాన్స్, [[ఇటలీ]]ల సరిహద్దులో ఉంది.<ref name="elevation">{{Cite web| author=CIA | publisher= | date=2006 | url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2020.html | title=The World Factbook: Field Listing - Elevation extremes | access-date=2006-12-14 | website= | archive-date=2018-11-23 | archive-url=https://web.archive.org/web/20181123022934/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2020.html | url-status=dead}}</ref> ఫ్రాన్స్ ప్రధానభూభాగం విస్తృతమైన నదీ వ్యవస్థలను కలిగిఉంది. లోయిర్, గరోన్నే, సీన్ రెనే నదులు ఉన్నాయి. మాసిఫ్ సెంట్రల్‌ను ఆల్ప్స్ నుండి విభజించి కామర్గ్యూ మధ్యధరా సముద్రంలోనికి ప్రవహిస్తుంది. ఇది ఫ్రాన్స్ లో సముద్రమట్టం కంటే)లోతైన ప్రదేశం.|కామర్గ్యూ వద్ద మధ్యధరా సముద్రంలోనికి ప్రవహిస్తుంది, ఇది ఫ్రాన్స్ లో {{convert|2|m|ft|2|abbr=on|disp=s}} సముద్రమట్టం కంటే)లోతైన ప్రదేశం.<ref name="elevation" />]] కోర్సికా మధ్యధరా తీరానికి అవతలి ప్రక్కన ఉంది. [[దస్త్రం:EEZ France.png|thumb|left|ఫ్రాన్సు ఆర్థిక మినహాయింపు ప్రదేశం మహాసముద్రంపై నుండి ప్రపంచానికి వ్యాపించింది.<ref>[44] [45]</ref>]] ఫ్రాన్స్ వలస ప్రాంతాలతో కలిపి దాని మొత్తం భూవైశాల్యం ( అడేలీ భూభాగం మినహాయించి) భూమి మొత్తం వైశాల్యంలో చ.కి.మీ. 0.45% (6,74,843చ.కి.మీ) ఉంది. ఫ్రాన్స్‌కు ప్రపంచంలోనే రెండవ అతిపెద్ద " ప్రత్యేక ఆర్థిక మండలి" ఉంది. ఇది ప్రపంచంలోని మొత్తం వైశాల్యంలో 8%(11,035,000 చ.కి.మీ.). వైశాల్యపరంగా ఫ్రాన్స్ యునైటెడ్ స్టేట్స్ తరువాత స్థానంలోను (11351000 చ.కి.మీ) [[ఆస్ట్రేలియా]] ({{convert|8232000|km2|sqmi|0|abbr=on|disp=s}}) కంటే ముందు స్థానంలోను ఉంది.<ref name="Pew">[http://pewresearch.org/ పీ రిసెర్చ్ సెంటర్] ఆధారంగా ఫ్రాన్స్ ప్రత్యేక ఆర్ధిక మండలి 10084201 చ.కి.మీ. యునైటెడ్ స్టేట్స్ కంటే వెనుక{{convert | 12174629 | km2 | sqmi | 0 | abbr=on | disp=s}})[[ఆస్ట్రేలియా]] ({{convert | 8980568 | km2 | sqmi | 0 | abbr=on | disp=s}}) [[రష్యా]]కంటే ముందు ఉంటుంది({{convert | 7566673 | km2 | sqmi | 0 | abbr=on | disp=s}}).</ref> ఫ్రాన్స్ ప్రధాన భూభాగం 41° - 51° ఉత్తర అక్షాంశంలో ఐరోపా పశ్చిమ కొసన ఉంది. ఇది ఉత్తర సమశీతోష్ణ ప్రాంతంలో ఉంది. ఉత్తరం,వాయవ్యం సమశీతోష్ణ వాతావరణాన్ని కలిగిఉంది. ఫ్రాన్స్ ప్రధాన భూభాగంలో సముద్ర తీర వాతావరణం ఉంది.<ref name="climate">{{Cite web| author=Ministry of Foreign Affairs | publisher= | date=2005 | url=http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/discovering-france_2005/france-from-to-z_1978/country_2004/geography_4405/geography_1507.html | title=Discovering France: Geography | access-date=2006-12-29 | website= | archive-date=2007-01-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070106121611/http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/discovering-france_2005/france-from-to-z_1978/country_2004/geography_4405/geography_1507.html | url-status=dead}}</ref> ఆగ్నేయంలో మధ్యధరా శీతోష్ణస్థితి ఉంటుంది. పడమరలో శీతోష్ణస్థితి ముఖ్యంగా మహాసముద్ర వాతావరణం ఉంటుంది. అధిక వర్షపాతం, మంద్ర శీతాకాలాలు, నులి వెచ్చని వేసవులు కలిగిఉంటుంది. లోతట్టు ప్రాంతాలలో వేడి గాలులతో కూడిన వేసవులు, చల్లని శీతాకాలాల, తక్కువ వర్షపాతం కలిగిన ఖండాంర్గత శీతోష్ణస్థితి కలిగిఉంటుంది.ఆల్ప్స్, ఇతర పర్వత ప్రాంతాలలో ముఖ్యంగా పర్వతప్రాంత శీతోష్ణస్థితి ఉంది. సంవత్సరానికి 150 రోజులు ఘనీభవన ఉష్ణోగ్రత కంటే తక్కువ ఉష్ణోగ్రత ఉంటుంది. ఆరునెలల వరకు మంచుతో కప్పబడి ఉంటాయి. == ప్రభుత్వం == ఫ్రెంచ్ గణతంత్రం బలమైన ప్రజాస్వామ్య సంప్రదాయాలు కలిగిన పాక్షిక అధ్యక్షతరహా గణతంత్రంగా వర్గీకరించబడింది. 1958 సెప్టెంబరు 28న ఐదవ గణతంత్ర రాజ్యాంగం అభిప్రాయ సేకరణ ద్వారా అంగీకరించబడింది. పార్లమెంటు కార్యనిర్వాహక వర్గం అధికారాన్ని ఇది మరింత బలపరచింది. కార్యనిర్వాహక విభాగం ఇద్దరు నాయకులను కలిగిఉంటుంది:ఒకరు గణతంత్రం అధ్యక్షుడు ప్రస్తుతం " నికోలస్ సర్కోజి ". రాజ్యాధినేత అయిన అధ్యక్షుడు సార్వత్రిక వయోజన ఓటు హక్కుచే ప్రత్యక్షంగా ఐదు-సంవత్సరాల (ఇంతకుముందు ఏడు సంవత్సరాలు)కాలానికి ఎన్నుకోబడతారు. అధ్యక్షునిచే నియమింపబడిన ప్రధానమంత్రిచే ప్రభుత్వం నడుపబడుతుంది. ఫ్రాంకోయిస్ ఫిల్లన్ ప్రస్తుత ప్రధానమంత్రిగా ఉన్నాడు. ఫ్రెంచ్ పార్లమెంటు రెండు శాసన సభలను కలిగిన శాసనవ్యవస్థ. జాతీయ శాసనసభ (''అసెంబ్లీ నేషనేల్'' ), ఒక సెనేట్ ఇందులో ఉన్నాయి. జాతీయ శాసనసభ డెప్యూటీలు స్థానిక నియోజకవర్గాలకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తారు.వీరు 5-సంవత్సరాల కాలానికి ప్రత్యక్ష ఓటింగ్ ద్వారా ఎన్నుకోబడతారు. శాసనసభకు త్రివర్గాన్ని రద్దుచేసే అధికారం ఉంది. అందువలన శాసనసభలో ఆధిక్యత ప్రభుత్వ ఎంపికను శాసిస్తుంది. సెనేటర్లు ప్రాదేశిక నియోజకవర్గాల ద్వారా 6-సంవత్సరాల కాలానికి (మొదటిసారి 9-సంవత్సరాల పదవీకాలం) ఎన్నుకోబడుతుంటారు. 2008 సెప్టెంబర్ నుండి సగం సీట్లు ప్రతి మూడు సంవత్సరాలకు ఎన్నిక కాబడతాయి.<ref name="Senat">{{Cite web| publisher=French Senate | date=2006 | url=http://www.senat.fr/role/index.html | title=Rôle et fonctionnement du Sénat | access-date=2006-04-20}}</ref> సెనేట్ శాసననిర్మాణ అధికారాలు పరిమితమైనవి. రెండు సభల మధ్య ఏకాభిప్రాయం కుదరనపుడ రాజ్యాంగ చట్టాలు ''లోయిస్ ఆర్గానిక్స్'' (రాజ్యాంగంచే నేరుగా సమర్పించబడిన చట్టాలు) మినహా మిగిలిన వాటిలో జాతీయ శాసనసభకు నిర్ణయాధికారం ఉంటుంది. పార్లమెంట్ కార్యక్రమాలను రూపొందించడంలో ప్రభుత్వ ప్రభావం శక్తివంతమైనది. ఫ్రెంచ్ రాజకీయాల స్వభావం రెండు రాజకీయ వ్యతిరేక సమూహాల ద్వారా ప్రభావితమవుతోంది:వాటిలో ఒకటి ఫ్రెంచ్ సోషలిస్ట్ పార్టీచే కేంద్రీకరించబడిన వామ-పక్షం, మరియొకటి సాంప్రదాయ-పక్షం. ఇంతకుముందు ఇది " రేసేమ్బెల్మెంట్ పోర్ లా రిపబ్లిక్ " కు అనుబంధంగా ఉండేది. ఇప్పుడు దానిస్థానంలో వచ్చిన " యునియన్ ఫర్ ఎ పాపులర్ మూవ్మెంట్ "కు అనుబంధంగా ఉంది. ప్రస్తుత కార్యనిర్వాహక విభాగం ఎక్కువగా యు.ఎం.పి.తో నిండి ఉంది. == సాంప్రదాయాలు , సంకేతాలు == * [[అంతర్జాతీయ ప్రమాణాల పద్ధతి]] (మెట్రిక్ పద్ధతి)కి ఫ్రాన్స్ జన్మస్థలం. కొన్ని పూర్వ-మెట్రిక్ ప్రమాణాలు ఇంకా వాడబడుతున్నాయి, ముఖ్యంగా ''లివ్రే'' (కిలోగ్రాములో సగం బరువుకు సమానమైన ప్రమాణం) ''క్వింటాల్'' (100 కిలోగ్రాముల బరువుకు సమాన ప్రమాణం). * ఫ్రాన్స్ చాలా దేశాలవలె [[గణితం]]లో అంతర్గత పద్ధతిని వాడుతుంది. పెద్ద సంఖ్యలకు పెద్ద ప్రమాణం వాడతారు. ఆ విధంగా ఫ్రెంచ్ వారు 1,000,000,000,000 అనే సంఖ్యకు ''[[బిలియన్]]'' అనే పదాన్ని వాడతారు. కాగా తక్కువ ప్రమాణం వాడే దేశాలు దీనిని ట్రిలియన్ అని పిలుస్తాయి. ఏదేమైనా, 1,000,000,000, అనే సంఖ్యను సూచించే ''మిలియర్డ్'' అనే ఫ్రెంచ్ పదం వాడుకలో ఉంది. అయితే తక్కువ ప్రమాణం వాడే దేశాలు దీనిని ఒక బిలియన్ అని పిలుస్తాయి. ఆ విధంగా పెద్ద ప్రమాణం ఉపయోగించినప్పటికీ ఒక బిలియన్ ''అన్ మిలియర్డ్'' (“ఒక మిలియర్డ్”) అని ఫ్రెంచిలో పిలువబడుతుంది కానీ ''మిల్లె మిలియన్స్'' (“వేయి మిలియన్లు”) అనికాదు. ''మిలియర్డ్'' కంటే ఎక్కువ ఉండే సంఖ్యల పేర్లను అరుదుగా ఉపయోగిస్తారని గమనించాలి. ఆ విధంగా ఒక ట్రిలియన్ తరచుగా ఫ్రెంచిలో ''మిల్లె మిలియర్డ్స్'' (“ఒక వేయి మిలియర్డ్”) లుగా పిలువబడుతుంది. అరుదుగా ''అన్ బిలియన్''గా పిలుస్తారు. * ఫ్రెంచ్ సంఖ్యామానంలో కామా (,) అనేది దశాంశ విభాగిని అయితే చుక్క (.) అనేది మూడు అంకెల సమూహానికి మధ్య ప్రత్యేకించి పెద్ద సంఖ్యలకు వాడతారు. మూడు అంకెల సమూహాన్ని విడదీసి చూపడానికి ప్రత్యేకించి చిన్న అంకెల మధ్య ఖాళీని కూడా వాడతారు. ఆ విధంగా మూడువేల ఐదువందలపదిని 3 510 గా వ్రాయవచ్చు అలాగే పదిహేను మిలియన్ల ఐదువందలవేల ముప్ఫైరెండుని 15.500.032 గా వ్రాయవచ్చు. ఆర్థికరంగంలో, కరెన్సీగుర్తు దశాంశ విభాగినిగా ఉపయోగించవచ్చు లేదా సంఖ్య తరువాత ఉపయోగించవచ్చు. ఉదాహరణకు, €25,048.05 ను 25 048€05 లేక 25 048,05 € (సంఖ్యకు, కరెన్సీగుర్తుకు మధ్య అదనపు ఖాళీ ఎప్పుడూ ఉంటుంది). * గణనలో ఒకబిట్‌ను బిట్ గానే పిలుస్తారు కానీ బైట్‌ను ఆక్టేట్ అంటారు (దాని లాటిన్ మూలం ''ఆక్టో'', దాని అర్ధం“8”). ఎస్.టి. పూర్వపదాలను వాడతారు. * 24-గంటల గడియారం కాలం వాడతారు. హెచ్ గంటలు నిమిషాల మధ్య విభాగినిగా వాడతారు (ఉదాహరణకు మధ్యాహ్నం 2:30 14h30). * రోజుని చూపడానికి వాడే అన్ని సంఖ్యా రూపాలు రోజు-నెల-సంవత్సరం క్రమంలో ఉంటాయి. వాటిని విభజించడానికి ఒక గీతను వాడతారు (ఉదాహరణ: 31/12/1992 లేదా 31/12/92). == చట్టం == [[దస్త్రం:Declaration of Human Rights.jpg|thumb|upright|ఫ్రెంచ్ రిపబ్లిక్ తప్పనిసరిగా గౌరవించవలసిన ఆధార నియమాలు 1789 నాటి డిక్లరేషన్ ఆఫ్ ది రైట్స్ ఆఫ్ మాన్ అండ్ ఆఫ్ ది సిటిజెన్ లో పొందుపరచబడ్డాయి.]] ఫ్రాన్స్ పౌర చట్ట (సివిల్ లా) వ్యవస్థను అమలుచేస్తుంది. అనగా చట్టం ప్రాథమికంగా లిఖిత శాసనాలనుండి పుడుతుంది. న్యాయమూర్తులు చట్టాన్ని చేయకుండా కేవలం దానిని వ్యాఖ్యానిస్తారు (అయితే కొన్ని సందర్భాలలో న్యాయమూర్తి వ్యాఖ్యానం వ్యాజ్య చట్టం)తో సమానంగా ఉంటుంది. చట్ట నియమం ఆధారసూత్రాలు నెపోలియన్ స్మృతిలో ఉంచబడ్డాయి. " డిక్లేరెషన్ అఫ్ ది రైట్స్ అఫ్ మాన్ అండ్ అఫ్ ది సిటిజెన్ " సిద్ధాంతాలతో ఏకీభవిస్తూ చట్టం కేవలం సమాజానికి ఆపత్కకరమైన చర్యలను మాత్రమే నిషేధించాలి. కోర్ట్ అఫ్ కస్సాషన్ మొదటి అధ్యక్షుడైన " గై కానివేట్ " జైళ్ళ నిర్వహణ గురించి వ్రాసిన విధంగా: :''స్వాతంత్ర్యం ఒక చట్టం. దాని నియంత్రణ ఒక మినహాయింపు. యుక్త సూత్రాలను అనుసరిస్తూ చట్ట ప్రకారం మాత్రమే స్వాతంత్ర్యాన్ని ఏ విధంగానైనా నియంత్రించాలి.'' అంటే నియంత్రణలు అవసరమైనపుడు మాత్రమే చట్టం వాటిని ప్రవేశపెట్టాలి. ఈ నియంత్రణ వలన కలిగే అసౌకర్యం ఇది తొలగించే అసౌకర్యం కంటే ఎక్కువగా ఉండకూడదు. ఫ్రెంచ్ చట్టం రెండు ముఖ్యభాగాలుగా విభజింపబడింది: వ్యక్తిగత చట్టం (పర్సనల్ లా), ప్రజా చట్టం. వ్యక్తిగత చట్టంలో పౌర చట్టం (సివిల్ ల), నేర చట్టం ప్రత్యేకంగా ఉన్నాయి. ప్రజాచట్టంలో నిర్వాహక చట్టం, రాజ్యాంగ చట్టం ప్రత్యేకంగా ఉన్నాయి. ఏదేమైనా ఉపయోగంలో ఫ్రెంచ్ చట్టంలో మూడు ముఖ్యభాగాలు ఉన్నాయి: పౌర చట్టం (సివిల్ లా), నేర చట్టం (క్రిమినల్ లా), నిర్వాహక చట్టం (అడ్మినిస్ట్రేష లా) ఉన్నాయి. ఫ్రాన్స్ మత చట్టాన్ని గుర్తించదు. నియంత్రణలకు ప్రేరణగా మత నమ్మకాలను లేదా నీతిని నియంత్రణా చట్టాల అమలుకు గుర్తించదు. దీని పరిణామంగా ఫ్రాన్స్ దైవదూషణ చట్టాలు లేదా అసహజ మైధున చట్టాలు లేవు. (చివరిది 1791లో రద్దుచేయబడింది). ఏదేమైనా “ప్రజామర్యాదలకు భంగం కలిగించే నేరాలు" (''contraires aux bonnes mœurs'' ) లేదా పౌర జీవనానికి భంగం కలిగించడం (''trouble à l'ordre public'' ) వంటి వాటిని ఉపయోగించి స్వలింగ సంపర్కం లేదా వీధి వ్యభిచారాన్ని నిరోధిస్తారు. నేరచట్టం భవిష్యత్తుకు మాత్రమే వర్తిస్తుంది కానీ గతానికి కాదు (ఎక్స్ పోస్ట్ ఫాక్టో నేర చట్టాలు నిషేధించబడ్డాయి) ; అనువర్తింప చేయడానికి వాటిని ''జర్నల్ అఫీషియల్ డి లా రిపబ్లిక్ ఫ్రాన్చైస్''లో అధికారికంగా ముద్రించాలి. == విదేశీ సంబంధాలు == [[ఐక్యరాజ్య సమితి]]లో ఫ్రాన్స్ సభ్యదేశంగా ఐక్యరాజ్యసమితి భద్రతామండలిలో [[వీటో]] హక్కులుకలిగిన శాశ్వత సభ్యదేశంగా సేవలందిస్తోంది. అది ఇంకా " వరల్డ్ ట్రేడ్ ఆర్గనైజేషన్, సెక్రటేరియట్ ఆఫ్ ది పసిఫిక్ కమ్యూనిటీ (ఎస్.పి.సి) " ఇండియన్ ఓషన్ కమిషన్ " లలో కూడా సభ్యదేశంగా ఉంది. " అసోసియేషన్ ఆఫ్ కెరిబియన్ స్టేట్స్ "ప్ లో సహచర సభ్యదేశం, పూర్తిగా లేక పాక్షికంగా ఫ్రెంచ్ మాట్లాడే యాభై-ఒక్క దేశాల " ఇంటర్ నేషనల్ ఫ్రాంకోఫోన్ ఆర్గనైజేషన్ "లో నాయకత్వ దేశాలలో ఒకటిగా ఉంది. ఇది ఒ.ఇ.సి.డి, యునెస్కొ, [[ఇంటర్‌పోల్]], ఎలియన్స్ బేస్, " ఇంటర్ నేషనల్ బ్యూరో ఫర్ వెయిట్స్ అండ్ మెజర్స్ " వంటి సంస్థలకు ప్రధాన స్థావరంగా ఉంది. 1953లో ఐక్యరాజ్యసమితి ఫ్రాన్స్ ను దానికి అంతర్జాతీయంగా ప్రాతినిధ్యం వహించే ఒక సైనిక కోట్‌ను ఎంపిక చేయవలసినదిగా అభ్యర్థించింది. ఆ విధంగా ఫ్రెంచ్ చిహ్నం అంగీకరించబడి ప్రస్తుతం పాస్ పోర్ట్ లపై వాడబడుతోంది. ఫ్రెంచ్ విదేశాంగ విధానం ఎక్కువగా ఐరోపాసమాఖ్య సభ్యత్వంచే రూపుదాలుస్తుంది. అందులో ఫ్రాన్స్ వ్యవస్థాపక సభ్యదేశంగా ఉంది. ఖండాంతర ఐరోపాలో తన స్వంత ఉనికిని నిర్మించడానికి ప్రయత్నిస్తూ, 1960లలో సంస్థ నుండి బ్రిటిష్ వారిని వదలి వేయవలసినదిగా ఫ్రాన్స్ కోరింది. 1990ల నుండి యూరోపియన్ సమాఖ్యలో అధిక ప్రభావవంతమైన శక్తిగా ఎదగడానికి ఫ్రాన్స్ పునరేకీకృత జర్మనీతో దగ్గరి సంబంధాలను అభివృద్ధి చేసుకుంది, కానీ దానితో పాటే UKతో శత్రుత్వం , కొత్తగా ప్రవేశించిన యూరోపియన్ దేశాల ప్రభావాన్ని పరిమితం చేయడం ఉన్నాయి. ఫ్రాన్స్ " నార్త్ అట్లాంటిక్ ట్రియటీ ఆర్గనైజేషన్ " లో సభ్యదేశంగా ఉంది. కానీ అధ్యక్షుడు డి గల్లె పాలనలో దాని విదేశీ భద్రతా విధానాలు యు.ఎస్. రాజకీయ సైనిక ప్రాబల్యానికి గురవుతాయని తనకు తానుగా ఉమ్మడి సైనికనాయకత్వం నుండి తప్పుకుంది. 1990ల ప్రారంభంలో " ఫ్రెంచ్ పోలినేషియా " లో భూగర్భ అణు పరీక్షలకు గాను ఈ దేశం ఇతరదేశాల నుండి చెప్పుకోదగిన విమర్శలను ఎదుర్కొంది. ఫ్రాన్స్ " 2003 ఇరాక్ ముట్టడి " ని తీవ్రంగా వ్యతిరేకించింది. దీనివలన యు.ఎస్, యు.కె. లతో ద్వైపాక్షిక సంబంధాలు ప్రయాసకు గురయ్యాయి. ఫ్రాన్స్ దాని పూర్వపు ఆఫ్రికన్ వలసలపై (ఫ్రాంకా ఫ్రిక్) బలమైన రాజకీయ, ఆర్ధిక ప్రభావాన్ని నిలుపుకుంది. " ఐవరీ కోస్ట్ " చాద్ లలోని శాంతి పరిరక్షణ సంస్థలకు ఆర్ధికసహాయం , దళాలను అందచేసింది. == సైన్యం == [[దస్త్రం:Gaule96.jpg|thumb|అణు విమాన వాహకం చార్లెస్ డే గుల్లే]] ఫ్రెంచి సైనిక దళాలు నాలుగు శాఖలుగా విభజించబడ్డాయి: * ఆర్మీ డి టెర్రె (పదాతి దళం) * మరైన్ నేషనేల్ (నావికా దళం) * ఆర్మీ డి ఎల్'ఎయిర్ (వాయు సేన) * జెండర్మెరీ నేషనేల్ (ఈ సైనికదళం జాతీయ గ్రామీణ పోలీసు , మొత్తం ఫ్రెంచ్ సైన్యానికి మిలిటరీ పోలీసుగా వ్యవహరిస్తుంది.) [[దస్త్రం:French Republican Guard Bastille Day 2007 n4.jpg|thumb|left|ఫ్రెంచ్ రిపబ్లికన్ గార్డ్.]] అల్జీరియన్ యుద్ధం తరువాత నిర్భంద సైనికీకరణ క్రమంగా తగ్గి 2001లో అధ్యక్షుడు " జాక్వెస్ చిరాక్ " చే పూర్తిగా తొలగించబడింది. సైన్యంలోని మొత్తం సభ్యుల సంఖ్య 3,59,000. ఫ్రాన్స్ దాని జి.డి.పి.లో 2.6% రక్షణకు ఖర్చు చేస్తుంది. ఇది " యునైటెడ్ కింగ్ డం " (2.4%) కంటే స్వల్పంగా అధికం. జి.డి.పి లో 1.5% కంటే తక్కువ మాత్రమే సాధారణంగా రక్షణకు ఖర్చుచేసే ఐరోపా సమాఖ్యలో అత్యధికం. ఫ్రాన్స్, యు.కె. రక్షణ వ్యయం ఐరోపా సమాఖ్య వ్యయంలో 40% ఉంది. ఫ్రాన్స్ రక్షణ బడ్జెట్లో దాదాపు 10% ''ఫోర్స్ డి ఫ్రాపే '', (అణ్వాయుధ దళం) నికి ఖర్చవుతుంది. ఫ్రాన్స్‌లో బృహత్తర సైనిక పరిశ్రమలు ఉన్నాయి. అవి ఉత్పత్తిచేసిన వాటిలో రాఫెల్ ఫైటర్, చార్లెస్ డి గల్లె (వైమానిక వాహకం), ఎక్సోసెట్ (క్షిపణి), లేక్లేర్క్ (ట్యాంక్) ఇతరాలు ఉన్నాయి. ఇ-2 హాక్ఐ (ఇ-3 సెంట్రీ) వంటి కొన్ని ఆయుధాలు యునైటెడ్ స్టేట్స్ నుండి కొనుగోలు చేయబడ్డాయి. యూరోఫైటర్ ప్రకల్పన నుండి విరమించుకొన్నప్పటికీ, యూరోకాప్టర్ టైగర్, బహుళార్ధ సాధక యుద్ధనౌకలు, యు.సి.ఎ.వి. ప్రదర్శించే న్యూరాన్, ఎయిర్ బస్ ఎ400ఎమ్ వంటి యూరోపియన్ సంయుక్త సంస్థలలో ఫ్రాన్స్ ఆసక్తితో పెట్టుబడులు పెడుతోంది. ఫ్రాన్స్ ఆయుధశాల నుండి విదేశీ విపణికి లభించే నమూనాలలో అధికభాగం అణు-శక్తి ఆయుధాల మినహాయింపులతో ఉండటం వలన అది పెద్ద ఆయుధ అమ్మకందారుగా ఉంది. ఫ్రాన్స్‌లో రూపొందించబడిన " ఫ్రాంకో-స్పానిష్ స్కార్పీన్ " తరగతి జలాంతర్గాములు వంటివి కొన్ని ప్రత్యేకించి ఎగుమతి కొరకు రూపకల్పన చేయబడ్డాయి. శక్తివంతమైన యుద్ధనౌకలు (లా ఫఎట్టే తరగతిపై ఆధారపడినవి) లేక " హష్మట్ తరగతి జలాంతర్గాములు " (అగోస్త వర్గ జలాన్తర్గాములపై ఆధారపడినవి) వంటివి కొన్ని మిత్రదేశాల అవసరాలకు అనుగుణంగా మార్చబడ్డాయి. * దీనిలో మంచి సామర్థ్యం కలిగిన ఉగ్రవాద-వ్యతిరేక విభాగాలైన జి.ఐ.జి.ఎన్. (ఇ.పి.ఐ.జి.ఎన్) వంటివి ఉన్నప్పటికీ, జెండర్మేరీ సైనిక పోలీసు బలగం అధికభాగం గ్రామీణ, పోలీసు బలగంగా సేవలనందిస్తోంది. దానిని సృష్టించినప్పటినుండి జి.ఐ.జి.ఎన్. సుమారు వేయి కార్యక్రమాలలో పాల్గొంది , ఐదు-వందలకు పైగా బంధితులకు విముక్తిని ప్రసాదించింది " ఎయిర్ ఫ్రాన్స్ ఫ్లైట్ 8969 " హైజాకింగ్ దీనిని ప్రపంచం దృష్టికి తీసుకువచ్చింది. * ఫ్రెంచ్ నిఘా వ్యవస్థ రెండు ముఖ్య విభాగాలను కలిగిఉంది: డి.జి.ఎస్.ఇ. (విదేశీ సంస్థ), డి.సి.ఆర్.ఐ. (దేశీయ సంస్థ). దేశీయసంస్థ పోలీసు వ్యవస్థలో భాగంగా ఉండగా విదేశీ సంస్థ సైన్యానికి సహాయకంగా ఉంది. డి.జి.ఎస్.ఇ. " రైన్బో వారియర్ ముంచివేత "తో అపకీర్తి పొందింది. కానీ అది ఐరోపా, యునైటెడ్ స్టేట్స్ లో " వ్లాదిమిర్ వెట్రోవ్ " అనే గూఢచారి ద్వారా బాగా విస్తృతమైన సాంకేతిక గూడచార వ్యవస్థను వెలికి తీయడంలో పేరుపొందింది. * ఫ్రెంచ్ “''ఫోర్స్ డి ఫ్రాప్పే'' ” సంపూర్ణ స్వాతంత్ర్యాన్ని విశ్వసిస్తుంది. ప్రస్తుతం ఫ్రెంచ్ అణుసైన్యం ఎం45 బాలిస్టిక్ క్షిపణులను కలిగిన నాలుగు జలాంతర్గాములను కలిగిఉంది. ప్రస్తుత ''ట్రియోమ్ఫేంట్'' తరగతిని ఇంతకుముందున్న ''రిడౌటబుల్'' తరగతి స్థానంలో ప్రవేశపెడుతున్నారు. ఎం.51 భవిష్యత్తులో ఎం.45 స్థానాన్ని ఆక్రమించి ''ట్రియోమ్ఫేంట్'' కాల్పుల దూరాన్ని పెంచుతుంది. జలాంతర్గాములతో పాటు ఫ్రెంచ్ తిరుగుబాటు దళం " మిరేజ్ 2000ఎన్ " ను ఉపయోగిస్తుంది. ఇది మిరేజ్ 2000 రూపాంతరం ఆవిధంగా అణు దాడులను చేయడానికి రూపొందించబడింది. ఇతర అణు ఆయుధాలలో ప్లాట్యూ డి'అల్బియోన్ మధ్యతరహా-శ్రేణి బాలిస్టిక్ క్షిపణి స్వల్పశ్రేణి హడీస్ క్షిపణులను ఆయుధాలలో ఉపయోగించడంలేదు. 350 అణు ఆయుధాలను ప్రోగుచేసుకొని ఫ్రాన్స్ ప్రపంచంలోని మూడవ పెద్ద అణుశక్తిగా ఉంది.<ref>[http://www.globalsecurity.org/wmd/world/summary.htm అణుశక్తులగా అనుకున్న వాటి గుర్తింపు పోలిక ].</ref> * " మరైన్ నేషనేల్ " ప్రపంచంలోని అత్యుత్తమ నావికాదళంగా గుర్తించబడుతోంది. 2006లోని కూర్పు వృత్తిపరమైన సంగ్రహమైన ''ఫ్లోట్టేస్ డి కంబాట్స్'' అమెరికన్, రష్యన్, చైనీస్, బ్రిటిష్, జపనీస్ నౌకాదళాల తరువాత ఆరవ పెద్ద నావికాదళ స్థానాన్ని పొందింది.<ref>{{Cite web| url=http://www.meretmarine.com/article.cfm?id=958 | title=La marine chinoise accède au rang de 3ème puissance mondiale | access-date=2010-01-07 | archive-date=2009-05-16 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090516180846/http://www.meretmarine.com/article.cfm?id=958 | url-status=dead}}</ref> ప్రపంచంలో అమెరికా కాకుండా, అణుశక్తి సహిత విమాన వాహక నౌకలున్న దేశం ఇది ఒక్కటే. ఇటీవలే లెబనాన్ కార్యకలాపాలలో పాల్గొన్న " మిస్త్రాల్ " తరగతి ఓడలు మరైన్ నేషనేల్‌లో చేరాయి. 2004 శాతాబ్దిక ఎంటిటీ కార్దిఎల్‌లో " భవిష్యత్ ఫ్రెంచ్ విమాన వాహకాలు " గ్రేట్ బ్రిటన్‌తో కలిసి ఉమ్మడిగా రూపొందించబడతాయని అధ్యక్షుడు చిరాక్ ప్రకటించారు. ఫ్రెంచ్ నావికాదళంలో " లా ఫఎట్టే తరగతికి చెందిన యుద్ధనౌకలు ", పాతరకపు గూఢచార నౌకలు వంటి వాటిని కలిగిఉంది. చాలా నౌకలు రానున్న కొద్ది సంవత్సరాలలో విరమింపబడి వాటి స్థానంలో ఆధునిక నౌకలు ప్రవేశ పెట్టబడుతున్నాయి. భవిష్యత్ ఉపరితల నౌకలైన ఫోర్బిన్, అక్విటైన్ తరగతి యుద్ధనౌకలు వీటికి ఉదాహరణలుగా ఉన్నాయి. " ఫోర్స్ వోషనిక్ స్ట్రాటజిక్ " లో దాడి చేసే జలాంతర్గాములు భాగమైనప్పటికీ అవి అణుదాడిలో భాగం కావు, ప్రస్తుత తరగతి " రుబిస్ తరగతి " భవిష్యత్ లో " సఫ్రెన్ తరగతి " తో మార్పిడి చేయబడతాయి. [[దస్త్రం:French Army soldier.jpg|thumb|ఒక ఫ్రెంచ్ సైన్యపు సైనికుడు.]] * ''ఆర్మీ డి టెర్రె'' 133,500 మంది సిబ్బందిని కలిగిఉంది. ఫ్రెంచ్ ప్రత్యేక దళాలు సమూహంగా లేనప్పటికీ ''లీజియన్ ఎట్రంజీర్'' (ఫ్రెంచ్ విదేశీదళం) ప్రసిద్ధి చెందింది కానీ ఫ్రెంచ్ ప్రత్యేక దళాలు లేజియన్లు కాక " డ్రాగన్స్ పారాచుటిస్తేస్ " మరిన్స్ పారాచుటిస్తేస్. ఫ్రెంచ్ సైన్యం దాడి చేయడానికి ఉపయోగించే తుపాకీ ఫమాస్. భవిష్యత్ పదాతిదళ దాడి వ్యవస్థ ఫీలిన్. ఫ్రాన్స్ ముఖ్యమైన ప్రదేశాలకు రైలు మార్గము, , చక్రాల వాహనాలను రెండిటినీ ఉపయోగిస్తుంది, చక్రాల వాహనాలకు ఉదాహరణలలో సీజర్ (ఎ.ఎం.ఎక్స్. 10 ఆర్.సి). దాని ముఖ్య యుద్ధనౌక " లెక్ లెర్క్ " అయినప్పటికీ ఎ.ఎం.ఎక్స్. 30 వంటి పురాతన టాంకులు ఇప్పటికీ పనిచేస్తున్నాయి. ఇది ఎ.ఎం.ఎక్స్ 30 ఎ.యు.ఎఫ్.ను ఫిరంగుల కొరకు ఉపయోగిస్తుంది. " యూరోకాప్టర్ టైగర్స్ " హెలికాప్టర్లు ఉన్నాయి. *" ఆర్మీ డి ఎల్'ఎయిర్ " ప్రపంచంలోని పురాతన , మొట్టమొదటి వాయుసేన. అది ఇప్పటికీ ఒక గుర్తించదగిన సామర్ధ్యాన్ని నిలుపుకుంది. అది ముఖ్యంగా రెండు యుద్ధవిమానాలను ఉపయోగిస్తుంది: పురాతనమైన " మిరేజ్ ఎఫ్ 1 " ఇటీవలి ఆధునిక మిరేజ్ 2000. ఉపరితలంపై దాడిచేయగల తరువాత నమూనాను " మిరేజ్ 2000డి " అని పిలుస్తారు. ఆధునిక " రాఫెల్ " ను ఫ్రెంచ్ వాయుసేన, నౌకాదళం రెండిటిలోనూ ప్రవేశపెట్టారు. == రవాణా వ్యవస్థ == [[దస్త్రం:TGV at Avignon.jpg|thumb|left|ఒక [[టి.జి.వి.]] సుడ్-ఎస్ట్ (TGV Sud-Est, అక్షరాలా "టి.జి.వి. ఆగ్నేయం" లేదా "టి.జి.వి. దక్షిణ-తూర్పు").]] విస్తారమైన ఫ్రాన్స్ రైల్వే వ్యవస్థ 31,840 కిలోమీటర్లు (19,784 మై) పొడవుతో పశ్చిమ ఐరోపా‌లో అధిక విస్తృతమైందిగా ఉంది. ఇది [[ఎస్.ఎన్.సి.ఎఫ్.]] చే నిర్వహించబడుతుంది. అధిక వేగపు రైళ్ళలో థాలిస్, యూరోస్టార్, టి.జి.వి. ఉన్నాయి. ఇవి 320 కి.మీ. (199 మై) మధ్య వాణిజ్య అవసరాలకు ఉపయోగించబడుతున్నాయి. యూరోస్టార్, యూరోటన్నెల్ షటిల్‌తో యునైటెడ్ కింగ్డం ఛానల్ టన్నల్‌తో కలుపుతుంది. అండొర్రా మినహా ఐరోపా లోని ఇతర పొరుగు దేశాలన్నిటికీ రైలుమార్గాలు ఉన్నాయి. పట్టణ-అంతర్గత సేవలు కూడా బాగా అభివృద్ధి చెంది భూగర్భ సేవలు, ట్రాం మార్గ సేవలు రెండిటితో బస్ సేవలు కూడా అందుబాటులో ఉన్నాయి. ఫ్రాన్స్‌లో సుమారు 8,93,300 కి.మీ. (5,55,071 మై) పొడవైన సేవలనందించే రోడ్డుమార్గాలు ఉన్నాయి. దేశంలో అన్ని ప్రాంతాలను కలుపగలిగిన విస్తృతమైన రహదారులు, ప్రధాన రహదారులతో పారిస్ ప్రాంతం చుట్టబడింది. పరిసరాలోని [[బెల్జియం]], [[స్పెయిన్]], [[అండొర్రా]], [[మొనాకో]], [[స్విడ్జర్లాండ్]], [[జర్మనీ]] ఇటలీల లోని అనేక నగరాలను కలుపుతూ ఫ్రెంచ్ రహదారులు అంతర్జాతీయ ట్రాఫిక్‌ను రవాణా చేయగలుగుతున్నాయి. వార్షిక నమోదు రుసుము లేదా రహదారి పన్నులేదు. అయినప్పటికీ పెద్ద కమ్యూన్ల పరిసరాలలో తప్ప ఇతరప్రాంతాలలో వాహన వాడకం సుంకం ఉంటుంది. రెనాల్ట్ (2003లో ఫ్రాన్స్ లో అమ్మబడిన కార్లలో 27% ), పియగియో (20.1%),సిట్రోయిన్ (13.5%) వంటి దేశీయ బ్రాండ్లు నూతన కార్ల విపణిలో ప్రాధాన్యతవహిస్తూ ఉన్నాయి.<ref>L'ఆటోమొబైల్ మాగజైన్, హార్స్-సీరీ 2003/2004 పేజి 294</ref> 2004లో అమ్మబడిన నూతన కార్లలో 70% డీజిల్ ఇంజిన్‌లను కలిగి ఉన్నాయి. ఇవి [[పెట్రోల్]] (ఎల్.పి.జి) ఇంజిన్ల కంటే చాలా ఎక్కువ.<ref>{{Cite web| url=http://www.ademe.fr/particuliers/Fiches/voiture/rub3.htm | title=Guide pratique de l' ADEME, la voiture | publisher=Ademe.fr | date= | access-date=2008-10-22 | website= | archive-url=https://web.archive.org/web/20081006095330/http://www.ademe.fr/particuliers/fiches/voiture/rub3.htm | archive-date=2008-10-06 | url-status=dead}}</ref> ఫ్రాన్స్ ప్రపంచంలోని అతి ఎత్తైన రోడ్డు వంతెనను కలిగిఉంది: దానిపేరు మిల్లవు వియడక్ట్. అంతేకాక పాంట్ డి నోర్మండీ వంటి అనేక ముఖ్యమైన వంతెనలను నిర్మించింది. విమానాలు దించే స్థలాలతో కలిపి ఫ్రాన్స్ లో 478 విమానాశ్రయాలు ఉన్నాయి. పారిస్‌కు సమీపంలో ఉన్న " పారిస్-చార్లెస్ డి గల్లే విమానాశ్రయం " దేశంలోని అతిపెద్ద అత్యంత సందడిగల విమానాశ్రయంగా ఉంది. దీనిద్వారా దేశంలోని అత్యధిక ప్రజా, వాణిజ్య రవాణా జరుగుతుంది.ఇది ప్రపంచంలోని దాదాపు అన్ని పెద్దనగరాలతో ఫ్రాన్స్‌ను కలుపుతుంది. ఎయిర్ ఫ్రాన్స్ అనేది జాతీయ విమానయాన సంస్థ. అయితే దానితోపాటు అనేక ప్రైవేటు విమానయాన సంస్థలు దేశీయ, అంతర్జాతీయ రవాణా సేవలను కల్పిస్తున్నాయి. ఫ్రాన్స్‌లో పది పెద్ద నౌకాశ్రయాలు ఉన్నాయి. అన్నిటికంటే పెద్దది మార్సిల్లె. ఇది మధ్యధరా సముద్ర సరిహద్దులలో అతి పెద్దది.ఫ్రాన్స్‌లో 14,932 కి.మీ (9,278 మై) జలమార్గాలు ఉన్నాయి.ఇవి కెనాల్ డు మిడి గరోన్నే నది ద్వారా మధ్యధరా సముద్రాన్ని అట్లాంటిక్ మహాసముద్రంతో కలుపుతుంది. == పరిపాలనా విభాగాలు == [[దస్త్రం:France departements regions narrow.jpg|thumb|ఫ్రాన్స్ మహానగర 22 ప్రాంతాలు, 96 విభాగాలలో కోరిస్కా అంతర భాగం (కర్సే,కుడిప్రక్క కిందవైపు). పారిస్ వైశాల్యం విస్తరించబడినది (ఎడమ ప్రక్క అంతర చిత్రం లో)]] [[దస్త్రం:France-Constituent-Lands.png|thumb|ఫ్రెంచ్ రిపబ్లిక్ ప్రాంతాలు ఒకే భౌగోళిక కొలమానంలో చూపబడ్డాయి.]] ఫ్రాన్స్ 26 పరిపాలక ప్రాంతాలుగా విభజించబడింది. 22 పట్టణప్రాంతాలు (21 పట్టణప్రాంత ఫ్రాన్స్ ఖండాంతర భాగంలోను. ఒకటి కోర్సికా భూభాగ కలయిక) నాలుగు దేశాంతర ప్రాంతాలు. ఈ ప్రాంతాలు ఇంకా 100 విభాగాలుగా విభజించబడ్డాయి. (ప్రధానంగా అక్షరక్రమంలో). ఈ సంఖ్యను తపాలా కోడ్‌ల లోను, ఇతరములతోపాటు వాహనాల సంఖ్యా ఫలకం (నెంబర్ ప్లేట్)లపైన ఉపయోగిస్తారు. ఈ 100 విభాగాలు 341 ఆరోన్దిస్మెంట్స్ విభజింపబడతాయి. అవి తిరిగి ఇవి 4,032 కంటోన్స్ గాను విభజింపబడ్డాయి. ఈ కాన్టోన్స్ మరల 36,680 కమ్యూన్స్‌గా విభజింపబడి,ఎన్నుకోబడిన మునిసిపల్ కౌన్సిల్ కలిగిన మునిసిపాలిటీలుగా ఉంటాయి. ఇంకా ఈ 36,680 కమ్యూన్లలో 33,414 కమ్యూన్లను 2,588 ఇంటర్ కమ్యూన్లుగా విభజించారు (అంటే అన్ని కమ్యూన్లలో 91.1%). మూడు కమ్యూన్ లైన, పారిస్, లియాన్, మార్స్ఇల్లేలు కూడా 45 మునిసిపల్ ఆరోన్దిస్స్మెంట్సుగా ఉపవిభజన చేయబడ్డాయి. ఈ ప్రాంతాలు విభాగాలు కమ్యూన్లు అన్నీకలిపి భూభాగాలు స్థానికసభలను దానితోపాటు ఒక కార్యనిర్వాహకుడిని కలిగిఉంటాయి. ఆరోన్దిస్సేమెంట్స్, కాన్టోన్ కేవలం పరిపాలనావిభాగాలుగా ఉన్నాయి. ఎప్పుడూ ఈ విధంగానే ఉండదు. 1940 వరకు ఆరోన్దిస్సేమెంట్స్ ఎన్నికకాబడిన సభలను కలిగిన భూభాగాలను ( విచి పాలన) తాత్కాలికంగా నిలిపివేసింది. 1946లో " ఫోర్త్ రిపబ్లిక్ " ద్వారా కచ్చితంగా రద్దుచేయబడింది. చారిత్రాత్మకంగా కాన్టోన్స్ కూడా ఎన్నిక చేసుకోబడిన సభలను కలిగిన భూభాగాలుగా ఉన్నాయి. === ప్రధాన ప్రాంతాలు , విభాగాలు === {| class="wikitable" style="font-size:90%" |- ! ప్రాంతం ! విభాగాలు |- |అల్ససే | బస్-రిన్, హూట్-రిన్ |- | అక్విటనే | డోర్డోగ్నే, గిరోండే, లన్డేస్, లాట్-ఎట్-గరోన్నే, పిరినీస్-అట్లాన్టిక్స్ |- | ఆయుర్జెనె | అలిఎర్, కాంతల్, హూట్-లోఇర్, పుయ్-డి-డొం |- | బస్సె- నార్మండీ | కాల్వడోస్, మంచే, ఒర్నే |- | బౌర్గొగ్నే | కోటే-డి'ఒర్, నిఎవ్రే, సోనే-ఎట్-లోఇరే, యోన్నె |- | బ్రెటగ్నే | కోటేస్-డి'అర్మొర్, ఫినిస్తేరే, ఇల్లే-ఎట్-విలినే, మొర్బిహన్ |- | సెంట్రే | చెర్, యూరె-ఎట్-లోఇర్, ఇంద్రే, ఇంద్రే-ఎట్-లోఇరే, లోఇరేట్, లోఇర్-ఎట్-చెర్ |- | చంపగ్నె- అర్డెన్నే | అర్దేన్నస్, ఆబే, హూట్-మారనే, మారనే |- | ''కర్సే'' | కర్సే-డు-సుడ్, హుటె-కర్సే |- | కంటే | డౌబ్స్, హుటె-సోనే, జుర, టెర్రితొఇరే డి బెల్ఫోర్ట్ |- | నార్మండీ | యూరే, సేఇనే-మారి టైం |- | ఇలె- డీ-ఫ్రాంసే | ఎస్సోన్నే, హుట్స్-డి-సేఇనే, పారిస్, సేఇనే-ఎట్-మారనే, సేఇనే-సెయింట్-డెనిస్, వాల్-డి-మారనే, వాల్-డి'ఒఇసే, య్వేలిన్స్ |- | రుస్సిల్లాన్ | ఆడే, గార్డ్, హేరాల్ట్, లోజీరే, పైరినీస్-ఒరిఎన్టేల్స్ |- | లిమౌసిన్ | కర్రీజే, క్రేయూస్, హుటె-విఎన్నే |- | లోరైనే | మేఉర్తే-ఎట్-మోసేల్లే, మేయూస్, మోసేల్లే, వొస్జేస్ |- |పైరెనీస్ | అరిఈజే, అవేయ్రోన్, గేర్స్, హుటె-గరోన్నే, హుటేస్-పైరినీస్, లోట్, టర్న్, టర్న్-ఎట్-గరోన్నే |- | నార్డ్-పాస్-డీ-కాలైస్ | నోర్డ్, పాస్-డి-కాలిస్ |- | పేస్ డీ లా లోయిరీ | లోఇరే-అట్లాంటిక్, మైనే-ఎట్-లోఇరే, మఎన్నే, సార్తే, వెండీ |- | పికార్డీ | ఐస్నే, ఒఇసే, సొమ్మే |- | పొయిటౌ- చారెంటీస్ | చరెంటే, చరెంటే-మారి టైం, డ్యూక్-సివ్రేస్, విఎన్నే |- | ప్రొవెంస్-అల్పెస్-కోటే డీ అజుర్ | అల్పెస్-డి-హుటె-ప్రోవెన్స్, అల్పెస్-మారి టైమ్స్, బౌచేస్-డు-రానే, హుటేస్-అల్పెస్, వార్, వుక్లుసే |- | రోనె-అల్పెస్ | ఐన్, అర్డిచే, ద్రుమే, హుటె-సవోయి, ఇసిరే, లోఇరే, రూనే, సవోయీ |} === వలస ప్రాంతాలు === ఫ్రాన్స్ 100 విభాగాలలో నాలుగు ([[ఫ్రెంచ్ గయానా]], [[గుదేలోప్|గ్వాడెలోప్]], [[మార్టినిక్]], [[రియూనియన్|రీయూనియన్]]) వలస ప్రాంతాలు. అవి ఫ్రాన్స్‌లో సమీకృత భాగాలు (ఐరోపా సమాఖ్య), ఆ విధంగా పట్టణప్రాంత విభాగాలతో సమానమైనస్థానాన్ని పొందుతున్నాయి. ఈ 26 ప్రాంతాలు, 100 విభాగాలతో పాటు, ఫ్రెంచ్ గణతంత్రంలో ఆరు వలసప్రాంతాలు (ఫ్రెంచ్ పోలినేషియా, మయోటే, సెయింట్ బార్తిలేమి, సెయింట్ మార్టిన్, సెయింట్ పిఎరీ - మిక్వేలోన్, వాలిస్ - ఫ్యుటున ), ఒక ''స్యు జెనేరిస్'' సమూహం (న్యూ కాలెడోనియా), ఒక వలస ప్రాంతం (దక్షిణ ఫ్రెంచ్ - అంటార్కిటిక్ భూభాగాలు), పసిఫిక్ మహా సముద్రంలోని ఒక ద్వీపం (క్లిప్పేర్టన్ ద్వీపం) ఉన్నాయి. దూరతీర భూభాగాలు ఫ్రెంచ్ గణతంత్రంలో భాగంగా ఉంటాయి. కానీ అవి ఐరోపా సమాఖ్యలో కానీ దాని ఆర్థిక వ్యవహారాలలో భాగంగా లేవు. ఫ్రెంచ్ పోలినేషియా పసిఫిక్ సమూహాలు, వాలిస్ - ఫార్చ్యున, న్యూ కాలెడోనియా పసిఫిక్ ఫ్రాంకును ఉపయోగించడం కొనసాగిస్తున్నాయి. దీని విలువ [[యూరో]] విలువతో జత చేయబడింది. దీనికి వ్యతిరేకంగా ఫ్రెంచ్ ఫ్రాంక్ ను ఉపయోగించిన నాలుగు దూరతీర ప్రాంతాలు ఇప్పుడు యూరోను ఉపయోగిస్తున్నాయి. == ఆర్థిక వ్యవస్థ == [[దస్త్రం:A380 Reveal 2.jpg|thumb|టౌలోస్ లో 2005 జనవరి 18న జరిగిన “A380 రెవీల్” ప్రదర్శనలో మొట్టమొదటి పూర్తినిర్మిత ఎయిర్ బస్ A380. ఫ్రెంచ్, యూరోపియన్ యూనియన్ యొక్క ప్రపంచీకరణకు ఎయిర్ బస్ ఒక చిహ్నం.]] పారిశ్రామికంగా అభివృద్ధి చెందిన దేశాల నేతృత్వంలోని " జి 8" సమూహంలో ఇది సభ్యదేశంగా ఉంది. నామమాత్ర జి.డి.పి. పరంగా ఐదవ పెద్ద దేశంగా ఉంది.<ref>{{Cite web| url=http://www.invest-in-france.org/uk/en/World-s-5th-Largest-Economy.html | title=World's 5th Largest Economy | publisher=Invest in France Agency | access-date=2010-01-07 | website= | archive-date=2009-10-30 | archive-url=https://web.archive.org/web/20091030214212/http://www.invest-in-france.org/uk/en/World-s-5th-Largest-Economy.html | url-status=dead}}</ref> 1999 జనవరి 1న ఫ్రాన్స్ 11 ఇతర ఐరోపాసమాఖ్య సభ్యదేశాలతో కలిసి [[యూరో]]ను ప్రారంభించింది. 2002 ప్రారంభం నాటికి " యూరో నాణాలులు ", " బాంక్ పత్రాలు " ఫ్రెంచ్ ఫ్రాంకు " స్థానాన్ని పూర్తిగా ఆక్రమించాయి. విస్తృతమైన ప్రైవేటు సంస్థలతో (సుమారు 2.5 మిలియన్ సంస్థలు నమోదయ్యాయి)<ref>{{Cite web| url=http://www.insee.fr/fr/themes/tableau.asp?reg_id=0&ref_id=NATTEF09203 | title=Entreprises selon le nombre de salariés et l'activité | publisher=INSEE | language=fr | date=July 2008}}</ref><ref>{{Cite web| url=http://www.insee.fr/fr/themes/tableau.asp?reg_id=0&ref_id=NATTEF9303 | title=Entreprises publiques selon l'activité économique | publisher=INSEE | language=fr | date=March 2009}}</ref> బలమైన (తగ్గుతున్నప్పటికీ<ref name="CIAWorldFactbook">{{Cite web| url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fr.html#Econ | website=The World Factbook | publisher=CIA | title=Economy : France - overview | date=2009 | access-date=2010-01-07 | archive-date=2018-12-24 | archive-url=https://web.archive.org/web/20181224211127/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fr.html#Econ | url-status=dead}}</ref>) ప్రభుత్వ జోక్యంతో ఫ్రాన్స్ ఆర్ధికవ్యవస్థ ఏర్పడింది. రైల్వే, విద్యుచ్ఛక్తి, విమానయానం, దూరసమాచార సంస్థలలో యాజమాన్యం, అవస్థాపనా రంగాల కీలకవిభాగాలలో ప్రభుత్వం చెప్పుకోదగ్గ ప్రభావాన్ని నిలుపుకుంది.<ref name="CIAWorldFactbook" /> 1990ల నుండి ఈ రంగాల మీద దాని నియంత్రణను సడలిస్తోంది.<ref name="CIAWorldFactbook" /> ఫ్రాన్స్ టెలికా, ఎయిర్ ఫ్రాన్స్ సంస్థలతో భీమా, బ్యాంకింగ్, రక్షణ పరిశ్రమలలో గల తన భగస్వామ్యాలను ప్రభుత్వం నెమ్మదిగా విక్రయిస్తుంది.<ref name="CIAWorldFactbook" /> ఫ్రాన్స్ యూరోపియన్ కన్సార్టియంకు చెందిన ఒక ముఖ్యమైన అంతరిక్ష విమాన పరిశ్రమ ఎయిర్ బస్ ఇండస్ట్రీ ఉంది. తన స్వంత అంతరిక్షకేంద్రం ''సెంటర్ స్పేషియల్ గయానైజ్'' కూడా ఉంది. [[దస్త్రం:Golfech NPP cropped.jpg|thumb|left|upright|ఫ్రాన్సు ఎక్కువగా అణుశక్తిపై ఆధారపడ్డది (గొల్ఫెక్ రియాక్టర్).]] " వరల్డ్ ట్రేడ్ ఆర్గనైజేషన్ " నివేదిక ప్రకారం. 2009లో యాంత్రిక తయారీ వస్తువుల ఎగుమతిలో ఆరవ-అతిపెద్ద దేశంగా, దిగుమతిలో ఐదవ-అతిపెద్ద దేశంగా ఉంది.<ref>{{Cite web| url=http://www.wto.org/english/res_e/statis_e/its2008_e/its2008_e.pdf | title=International Trade Statistics 2008 | page=12 | date=2009 | publisher=[[WTO]]}}</ref> 2008లో ఒ.ఇ.సి.డి. దేశాలలో ఫ్రాన్స్ $117.9 [[బిలియన్]]ల విదేశీ ప్రత్యక్ష పెట్టుబడులను పొందిన మూడవ-పెద్ద దేశంగా ఉంది. [[లక్సెంబర్గ్]] (అక్కడ విదేశీ ప్రత్యక్ష పెట్టుబడులు ఆదేశంలోని బ్యాంకులకు ద్రవ్య మార్పిడులుగా ఉంటాయి), యునైటెడ్ స్టేట్స్ ($316.1 బిలియన్లు) తరువాత స్థానం పొందింది, కానీ యునైటెడ్ కింగ్డం ($96.9 బిలియన్లు), [[జర్మనీ]] ($24.9 బిలియన్లు), [[జపాన్]] ($24.4 బిలియన్లు)ల కంటే ముందరి స్థానాన్ని పొందింది. ఇదే సంవత్సరంలో ఫ్రెంచ్ సంస్థలు ఫ్రాన్స్ వెలుపల $220 బిల్లియన్ల పెట్టుబడిని పెట్టి ఒ.ఇ.సి.డి. దేశాలలో ఫ్రాన్స్‌ను బాహ్య ప్రత్యక్ష పెట్టుబడులలో రెండవ అత్యంత ముఖ్య స్థానంలో ఉంచాయి. ఇది యునైటెడ్ స్టేట్స్ ($311.8 బిలియన్లు)కు తరువాతి స్థానం, యునైటెడ్ కింగ్డం ($111.4 బిలియన్లు), జపాన్ ($128 బిలియన్లు), జర్మనీ ($156.5 బిలియన్లు)ల ముందరి స్థానంలో ఉంది.<ref name="FDI" /><ref name="FDI2" /> ఫ్రాన్స్ [[అణుశక్తి]]లో తన భారీ పెట్టుబడులు పెడుతుంది. ప్రపంచంలోని ఏడు అత్యంత పారిశ్రామిక దేశాలలో అతితక్కువ బొగ్గుపులుసు వాయువును విడుదల చేసే దేశంగా ఉంది.<ref>{{Cite web| date= | title=CO2 emissions per capita in 2006 | url=http://unstats.un.org/unsd/environment/air_co2_emissions.htm | website=Environmental Indicators | publisher=[[United Nations]]}}</ref>. అణు సాంకేతికతలో భారీ పెట్టుబడుల ఫలితంగా, దేశం మొత్తంలో ఉత్పత్తి అయ్యే విద్యుచ్చక్తి 59 అణుశక్తి కేంద్రాల ద్వారా జరుగుతుంది (2006 లో 78%,<ref>{{Cite web| author=DGEMP / Observatoire de l'énergie | date=2007 | url=http://www.industrie.gouv.fr/energie/statisti/se_elec.htm | title=Électricité en France: les principaux résultats en 2006 | access-date=2007-05-23 | archive-date=2007-06-03 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070603104111/http://www.industrie.gouv.fr/energie/statisti/se_elec.htm | url-status=dead}}</ref> 1973 లో కేవలం 8%, 1980లో 24%,, 1990లో 75%). ఈ సందర్భంలో, పునరుత్పత్తి చేయగల వనరులు (చూడుము శక్తి సహకారసంస్థ [[ఏనార్కోప్]]) వెలికితీతకు ఇబ్బందులను ఎదుర్కొంతునాయి. సారవంతమైన విస్తారమైన భూములు, ఆధునిక సాంకేతికత వినియోగం, ఐరోపా సమాఖ్య మినహాయింపులు కలిసి ఫ్రాన్స్‌ను వ్యవసాయ ఉత్పత్తులలో, ఎగుమతులలో ఐరోపాలో అగ్రగామిగా నిలిపాయి.<ref>{{Cite web| url=http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/economy_6815/overview-of-the-french-economy_6831/key-figures-of-the-french-economy_1402.html#sommaire_1 | publisher=French Ministry of Foreign and European Affairs | title=Key figures of the French economy | quote=France is the world’s fifth largest exporter of goods (mainly durables). The country ranks fourth in services and third in agriculture (especially in cereals and the agri-food sector). It is the leading producer and exporter of farm products in Europe. | access-date=2010-01-07 | website= | archive-date=2010-01-14 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100114024542/http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/economy_6815/overview-of-the-french-economy_6831/key-figures-of-the-french-economy_1402.html#sommaire_1 | url-status=dead}}</ref> గోధుమ, కోళ్ళు, పాడి, గొడ్డు మాంసం, పంది మాంసం, అంతర్జాతీయంగా గుర్తింపు పొందిన ఆహార పదార్థాలు, మత్తుపదార్ధాల పరిశ్రమ ఫ్రెంచ్ వ్యవసాయ ఎగుమతులలో ప్రాధాన్యత వహిస్తున్నాయి. గత కొన్ని సంవత్సరాలుగా ఫ్రాన్స్‌కు ఐరోపాసమాఖ్య నుండి వ్యవసాయ మినహాయింపులు తగ్గుతున్నాయి. అయినప్పటికీ 2007లో $8 బిలియన్ల వరకూ ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web| url= http://ec.europa.eu/agriculture/fin/directaid/2007/annex1_en.pdf | title=Financial year 2007 | website=Distribution of direct aid to farmers | publisher=European Commission | date=22 April 2009}}</ref> రెండవ ప్రపంచ యుద్ధానంతరం నుండి ప్రభుత్వం [[జర్మనీ]]తో రాజకీయంగా, ఆర్థికంగా మరింత దగ్గరవడానికి ప్రయత్నిస్తోంది. నేడు ఈరెండు దేశాలు ఐరోపా సమాఖ్య మరింత దగ్గరవడానికి దోహదంచేసే 'కీలక' దేశాలుగా తరచూ చెప్పబడుతున్నాయి. === శ్రామిక విపణి === [[దస్త్రం:La Defense rascacielos.jpg|thumb|La Défense, పారిస్,ఫ్రెంచ్ ఆర్థిక వ్యవస్థకు హృదయం వంటిది.]] ఫ్రెంచ్ తలసరి జి.డి.పి. ఐరోపా దేశాలైన జర్మనీ, యునైటెడ్ కింగ్ డంల తలసరి జి.డి.పి. ఒకే విధంగా ఉంటాయి.<ref>{{Cite web| url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2004rank.html | title=Rank Order - GDP - per capita (PPP) | date=2008 | publisher=The World Factbook | access-date=2010-01-07 | website= | archive-date=2013-04-24 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130424075526/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2004rank.html | url-status=dead}}</ref> తలసరి జి.డి.పి. నిర్ధారణ ఒక పని గంట ఉత్పాదకతపై ఆధారపడి ఉంటుంది.2005లో ఒ.ఇ.సి.డి. ఆధారంగా జి 8 దేశాలలో ఫ్రాన్సులో ఇది అత్యధికంగా ఉంది.<ref name="Labour2003">{{Cite web| author=''OECD in Figures'' 2005, Organisation for Economic Co-operation and Development | publisher= | date=2005 | url=http://ocde.p4.siteinternet.com/publications/doifiles/012005061G006.xls | title=Labour productivity 2003 | format=Microsoft Excel | access-date=2006-04-20 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070123075528/http://ocde.p4.siteinternet.com/publications/doifiles/012005061G006.xls | archive-date=2007-01-23 | website= | url-status=dead| access-date=2010-01-07 | archive-date1=2007-01-23 | archive-url1=https://web.archive.org/web/20070123075528/http://ocde.p4.siteinternet.com/publications/doifiles/012005061G006.xls }} ; 2004లో ఫ్రాన్స్ లో పనిగంటకు జి.డి.పి. $47.7.ఇది ఫ్రాన్స్‌ను యునైటెడ్ స్టేట్స్($46.3), జర్మనీ ($42.1), యునైటెడ్ కింగ్డం($39.6), లేదా జపాన్ ($32.5) కంటే ముందరి స్థానంలో ఉంచుతుంది.({{Cite web| author=Organisation for Economic Co-operation and Development | date=2005 | url=http://www.oecd.org/dataoecd/30/40/29867116.xls | title=Differentials in GDP per capita and their decomposition, 2004 | format=Microsoft Excel | access-date=2006-04-20 }})</ref> (ii) పనిగంటలు అభివృద్ధి చెందిన దేశాలలో అత్యల్పాలలో ఒకటి<ref>''ఆబ్జేక్టిఫ్ క్రోయిసన్స్ 2008'' , OCDE, ఫిబ్రవరి 2008, పేజి 67 ;[http://www.oecd.org/dataoecd/44/19/40212481.pdf సారాంశ పేజి 8లో చిత్రాన్ని చూడవచ్చు]; సమర్ధవంతమైన పనిగంటల వ్యవధి ఫ్రాన్స్‌లో 1580 గంటలు ఉండగా అభివృద్ధి చెందిన దేశాలలో ఇది 1750 గంటలు ఉంది.</ref>, (iii) ఉద్యోగితుల శాతం కూడా తక్కువ. 15–64 సంవత్సరాల మధ్య ఉద్యోగితుల శాతం ఒ.ఇ.సి.డి. దేశాలలో ఫ్రాన్సులో అత్యల్పం: 2004లో, 15–64 సంవత్సరాల మధ్యగల ఫ్రెంచ్ జనాభాలో కేవలం 68.8% మాత్రమే ఉద్యోగం కలిగిఉన్నారు. ఈ రకమైన జనాభా జపాన్లో 80.0%, యు.కె.లో 78.9%, యు.ఎస్.లో 77.2%, జర్మనీలో 71.0% ఉన్నారు.<ref name="Employment2004">{{Cite web| author=Organisation for Economic Co-operation and Development | publisher= | date=2005 | url=http://www.oecd.org/dataoecd/36/30/35024561.pdf | title=OECD Employment Outlook 2005 - Statistical Annex | format=PDF | access-date=2006-06-29}}</ref> ఉద్యోగుల శాతం చాల స్వల్పంగా ఉండటం ఈ తేడాకు కారణమైంది:2007లో 55–64 మధ్య వయసుగల జనాభా ఉద్యోగుల శాతం 38.3%, ఐరోపా సమాఖ్య లోని 15 దేశాలలో 46,6% ఉంది.<ref>{{Cite web| author=INSEE | publisher= | date=2008 | url=http://www.insee.fr/fr/themes/tableau.asp?reg_id=98&ref_id=CMPECF03159 | title=Taux d'emploi des travailleurs âgés de 55 à 64 ans | access-date=2008-09-01 | language=fr}}</ref> 15–24 సంవత్సరాల మధ్య వయసుకలిగిన జనాభా ఉద్యోగుల శాతం ఫ్రాన్సులో 2007లో 31,5% ఉండగా ఐరోపా సమాఖ్య లోని 15 దేశాలలో 37,2% ఉంది.<ref>{{Cite web| author=INSEE | publisher= | date=2008 | url=http://www.insee.fr/fr/themes/tableau.asp?reg_id=98&ref_id=CMPTEF03135 | title=Taux d'emploi des jeunes de 15 à 24 ans dans l'Union européenne | access-date=2008-09-01 | language=fr}}</ref> తక్కువ ఉద్యోగుల శాతం కారణాలు ఈవిధంగా వివరించబడుతున్నాయి. తక్కువ ఉత్పాదకత, అత్యంత కనిష్ఠ వేతనాలు యువకార్మికులను శ్రామిక విపణిలోకి ప్రవేశించకుండా నిరోధిస్తుంది.<ref>{{Cite web| author-link=Philippe Aghion | author=Philippe Aghion | author2=Gilbert Cette, Élie Cohen and Jean Pisani-Ferry | publisher=Conseil d'analyse économique | date=2007 | url=http://www.cae.gouv.fr/rapports/dl/072.pdf | title=Les leviers de la croissance française | access-date=2008-09-01 | language=fr | page=55 | format=PDF | website= | archive-url=https://web.archive.org/web/20080909203948/http://www.cae.gouv.fr/rapports/dl/072.pdf | archive-date=2008-09-09 | url-status=dead}}</ref> శ్రామిక విపణికి తగినట్లుగా విద్యార్థులను తయారుచేయడంలో విశ్వవిద్యాలయాల అసమర్ధత కూడా మరొక కారణంగా ఉంది.<ref>{{Cite web| url=http://www.olis.oecd.org/olis/2007doc.nsf/LinkTo/NT00002ECA/$FILE/JT03230693.PDF | title=Enhancing Incentives to Improve Performances in the Education System in France | publisher=OECD | date=1 August 2007 | quote=Initial education, especially secondary education and the universities, along with labour market policies themselves, do not always succeed in improving labour market entry for a significant proportion of young people. | format=PDF | website= | access-date=7 జనవరి 2010 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090624114009/http://www.olis.oecd.org/olis/2007doc.nsf/LinkTo/NT00002ECA/$FILE/JT03230693.PDF | archive-date=24 జూన్ 2009 | url-status=dead}}</ref> వృద్ధులైన పనివారి విషయంలో పనిపై చట్టపరమైన నియంత్రణలు ముందుగా పదవీ విరమణ చేయుటకు ప్రోత్సాహకాలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web| url=http://www.oecd.org/dataoecd/42/35/40904315.pdf | title=Employment Outlook 2008 – How does FRANCE compare? | publisher=OECD | quote=Only 38% of people aged 55 to 64 are working, 15.5 percentage points less than the OECD average. | format=PDF}}</ref><ref>{{Cite web | url=http://www.oecdobserver.org/news/fullstory.php/aid/1672/ | title=France: Jobs and older workers | publisher=OECD Observer | access-date=2010-01-07 | archive-date=2012-04-19 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120419141829/http://www.oecdobserver.org/news/fullstory.php/aid/1672/ | url-status=dead }}</ref> 2006లో 9% నుండి ఉద్యోగుల శాతం ఇటీవల కాలంలో 2008లో 7.2%కి తగ్గినప్పటికీ ఐరోపా‌లో ఇప్పటికీ ఇది అత్యధికంగా ఉంది.<ref>{{Cite web| author=INSEE | publisher= | date=2008 | url=http://www.insee.fr/fr/themes/tableau.asp?reg_id=99&ref_id=CMRSOS03311 | title=Taux de chômage ; France métropolitaine | access-date=2008-09-01 | language=fr}}</ref><ref>{{Cite web| author=INSEE | publisher= | date=2008 | url=http://www.insee.fr/fr/themes/tableau.asp?reg_id=98&ref_id=CMPTEF03309 | title=Chômage dans l'Union européenne | access-date=2008-09-01 | language=fr}}</ref> 2009 జూన్‌లో ఫ్రాన్స్ నిరుద్యోగుల శాతం 9.4% నికి చేరుకుంది.<ref>[http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&language=en&pcode=teilm020&tableSelection=1&plugin=1 హర్మోనైజ్డ్ అన్ ఎంప్లాయ్మెంట్ రేట్ బై జెండర్ - టోటల్ - % ]. యూరోస్టాట్.</ref> శ్రామిక విపణి సంస్కరణలలో పనిగంటలు తగ్గించడంలో విముఖత ఫ్రెంచ్ ఆర్థికవ్యవస్థలో బలహీనతగా పెర్కొనబడుతుంది. వామపక్ష సాంఘిక న్యాయవిధానాలను ప్రభుత్వం అనుసరించక పోవడం కారణమని మరొక పేర్కొంటుంది. మొత్తం జనాభాలో పనిచేసే ఉద్యోగులసంఖ్యను అభివృద్ధి చేయడానికి, పన్నుల స్థాయిని పరిపాలనా భారాన్ని తగ్గించడానికి ఫ్రెంచ్ ఆర్థిక వ్యవస్థలో నిర్మాణాత్మక సంస్కరణలు ముఖ్య విషయమని ఫ్రెంచ్ ఆర్థిక వేత్తలతో సహా అనేక స్వేచ్చా ఆర్థికవేత్తలు {{Who|date=September 2008}} అనేక సంవత్సరాలుగా నొక్కిచెబుతూనే ఉన్నారు. కీన్స్ సిద్ధాంతాన్ని అనుసరించే ఆర్థికవేత్తల నిరుద్యోగ సమస్యకు విభిన్న సమాధానాలను సూచించారు. 2000ల లోని వారి సిద్ధాంతాలు వారానికి 35-పని గంటల చట్టానికి దారితీసాయి. కానీ ఇది నిరుద్యోగితను తగ్గించడంలో వైఫల్యం చెందింది. దాని తరువాత నిరుద్యోగ ఎదుర్కునేందుకు 2004 - 2008 మధ్య ప్రభుత్వం కొన్ని సరఫరా-సంబంధిత సంస్కరణలను తయారు చేసింది కానీ తీవ్రమైన ప్రతిఘటనను ఎదుర్కుంది. ప్రత్యేకించి ''కాంట్రాట్ నౌవేల్లె ఏమ్బుచే'', ''కాంట్రాట్ ప్రేమీరే ఏమ్బుచే''తో ప్రతిఘటన వలన చివరకు వాటిని వెనుకకు తీసుకుంది. ప్రస్తుత ప్రభుత్వం ''రెవేను డి సోలిడరిటీ అక్టివే''ను అందుకుంటోంది. === పర్యాటకం === [[దస్త్రం:Chateau-de-versailles-cour.jpg|thumb|వేర్సైల్లెస్ భవనం ఫ్రాన్సులో అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందిన దర్శనీయ ప్రదేశాలలో ఒకటి.]] 2007లో 81.9 మిలియన్ల విదేశీ సందర్శకులతో<ref name="tourism.stat" /> ఫ్రాన్సు ప్రపంచ సందర్శక స్థలాలలో ప్రథమ స్థానాన్ని ఆక్రమించింది. ఇది స్పెయిన్ (2006లో 58.5 మిలియన్లు), యునైటెడ్ స్టేట్స్ (2006లో 51.1 మిలియన్లు)ను అధిగమించింది. ఈ 81.9 మిలియన్ల సంఖ్యలో వేసవికాలంలో స్పెయిన్ నుండి ఇటలీకి వెళ్ళే మార్గంలో ఫ్రాన్సును దాటేసమయంలో అక్కడ 24 గంటలకంటే తక్కువకాలం ఫ్రాంసులో ఉండే ఉత్తర యూరోపియన్ల సంఖ్య మినహాయించబడింది. ఫ్రాన్సులో సాంస్కృతిక ఉన్నతి కలిగిన నగరాలలో (పారిస్ అన్నిటికంటే ముందుండేది), తీరప్రాంతాలు, సముద్రతీర విశ్రాంతిమందిరాలు, హిమ విశ్రాంతిమందిరాలు, సౌందర్యం, ప్రశాంతతతో అనేకులను ఆనందపరచే గ్రామీణ ప్రాంతాలను కలిగిఉంది. సాధారణ సందర్శకులతో పాటు ఫ్రాన్సు హుటేస్-పిరీనీస్ డిపార్ట్మెంట్ నందుగల " లౌర్డస్ " నగరానికి ప్రతి సంవత్సరం అనేక మిలియన్ల మంది మతపరమైన సందర్శకులను ఆకర్షిస్తుంది. ఇతర ప్రజాదరణ పొందిన దర్శనీయ స్థలాలలో: (2003 స్థాన పట్టిక<ref>{{Cite web| url=http://www2.culture.gouv.fr/deps/mini_chiff_03/fr/musee.htm | title=Musées et Monuments historiques | website= | access-date=2010-01-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071224180811/http://www2.culture.gouv.fr/deps/mini_chiff_03/fr/musee.htm | archive-date=2007-12-24 | url-status=dead}}</ref> వార్షికక సందర్శకులను అనుసరించి): [[ఈఫిల్ టవర్]] (6.2 మిలియన్లు), లౌవ్రే సంగ్రహశాల (5.7 మిలియన్లు), వేర్సైల్లెస్ రాజప్రాసాదం (2.8 మిలియన్లు), మూసీ డి'ఒరసి (2.1 మిలియన్లు), ఆర్క్ డి ట్రియమఫే (1.2 మిలియన్లు), సెంటర్ పోమ్పిడౌ (1.2 మిలియన్లు), మోంట్-సెయింట్-మిచెల్ (1 మిలియన్), చాటెయు డి చంబోర్డ్ (711,000), సెయింట్యే-చపెల్లే (683,000), చాటేయు డు హూట్-కానిస్బర్గ్ (549,000), పుయ్ డి డొమే (500,000), మూసీ పికాస్సో (441,000), కార్కాస్సోన్నే (362,000). == జనాభా విజ్ఞానం == [[దస్త్రం:France population density 40pc.png|thumb|right|1999 జనాభా లెక్కల ప్రకారం ఫ్రెంచ్ రిపబ్లిక్ యొక్క జన సాంద్రత.]] [[దస్త్రం:France cities.png|thumb|100,000 పైగా నివాసితులతో ఉన్న ఫ్రెంచ్ మహా నగరాలు.]] ఫ్రాన్స్ జనసంఖ్య 65.1 మిలియన్లు. ప్రపంచపు అత్యధిక జనాభా కలిగిన దేశాలలో 19వ స్థానంలో ఉంది. ఫ్రాన్స్ లోని పెద్ద నగరాలు పారిస్, మార్స్ ఇల్లే, లయోన్, లిల్లే, తౌలౌస్, నైస్, నాన్టేస్. 2003లో ఫ్రాన్స్ సహజ జనాభా పెరుగుదల (వలస జనాభా లేకుండా) యూరోపియన్ సమాఖ్యలో సహజ జనాభా పెరుగుదలకు బాధ్యత వహిస్తూ ఉంది. 2004లో జనాభా పెరుగుదల 0.68% ఉంది. 2005లో సంతానోత్పత్తి శాతం పెరగటం కొనసాగింది. 2006లో జననాల సహజ పెరుగుదల మరణాలకంటే 2,99,800 ఎక్కువగా ఉంది. మొత్తం సంతానోత్పత్తి రేటు 2002లో 1.88 నుండి 2008 నాటికి 2.02కు అధికరించింది. [[దస్త్రం:Map-Francophone World.svg|thumb|left|ఫ్రాన్సు యొక్క వారసత్వ సంపద:ఫ్రాంకోఫోన్ ప్రపంచ పటం.[166][167][168][169]]] 2004లో ఫ్రాన్స్‌కు 1,40,033 మంది వలస వచ్చారు. వారిలో 90,250 మంది [[ఆఫ్రికా]] నుండి, 13,710 మంది [[ఐరోపా]] నుండి వచ్చారు.<ref>{{Cite web| url=http://www.migrationinformation.org/datahub/countrydata/data.cfm | title=Inflow of third-country nationals by country of nationality | date=2004}}</ref> 2005లో వలసస్థాయి కొద్దిగా తగ్గి 135,890కు చేరింది.<ref>{{Cite web | url=http://www.migrationpolicy.org/pubs/France_Elections050307.pdf | title=Immigration and the 2007 French Presidential Elections | format=PDF | access-date=2010-01-07 | archive-date=2017-10-11 | archive-url=https://web.archive.org/web/20171011040626/https://www.migrationpolicy.org/pubs/France_Elections050307.pdf | url-status=dead }}</ref> " 1789 విప్లవ " మూలాలతో " 1958 నాటి రాజ్యాంగం "లో తిరిగి ధ్రువపరచబడిన చట్ట ఆధారంగా ఫ్రెంచ్ ప్రభుత్వం సంస్కృతి , జాతిని గురించి సమాచారాన్ని సేకరించడం చట్టం అంగీకరించదు.<ref name="Oppenheimer">{{Cite journal| last=Oppenheimer | first=David B. | date=2008 | title=Why France needs to collect data on racial identity...in a French way | website=Hastings International and Comparative Law Review | volume=31 | issue=2 | pages=735–752 | url=http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1236362}}</ref> ఏదిలేకున్నా ఫ్రాన్స్ ఆరు మిలియన్ల ఉత్తర ఆఫ్రికన్లు, సుమారు 2.5 మిలియన్ల నల్లవారితో సాంస్కృతికంగా వైవిధ్యభరిత దేశంగా ఉంది.<ref>[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A12396-2005Apr23.html యూరప్'స్ మైనారిటీ పొలిటిషియన్స్ ఇన్ షార్ట్ సప్లై]. ది వాషింగ్టన్ పోస్ట్. ఏప్రిల్ 24, 2005.</ref><ref>[http://www.csmonitor.com/2007/0112/p01s04-woeu.html ఇన్ అఫిషియల్లీ కలర్ బ్లైండ్ ఫ్రాన్స్, బ్లాక్స్ హావ్ ఎ డ్రీం - అండ్ నౌ ఎ లాబీ]. Csmonitor.com. జనవరి 12, 2009</ref> ప్రస్తుత ఫ్రెంచ్ జనాభాలో 40% విభిన్న వలస వారసత్వం కలిగిన ప్రజలు ఉన్నారని తెలియజేసింది.<ref>[http://abcnews.go.com/International/story?id=1280843 పారిస్ రయట్స్ ఇన్ పెర్స్పెక్టివ్]. ABC News. నవంబర్ 4, 2006</ref> " ఫ్రెంచ్ నేషనల్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఫర్ స్టాటిస్టిక్స్ అండ్ ఎకనామిక్ స్టడీస్ " వారి అంచనా ప్రకారం ఆదేశంలో 4.9 మిలియన్ల విదేశాలలో జన్మించిన వలసదారులుండగా వారిలో 2 మిలియన్ల మంది ఫ్రెంచ్ పౌరసత్వాన్ని స్వీకరించారు.<ref name="INSEE1">{{Cite web| author=INSEE | publisher= | url=http://www.insee.fr/fr/ffc/ipweb/ip1098/ip1098.html#encadre1 | title=Enquêtes annuelles de recensement 2004 et 2005 | date=2005-01-25 | access-date=2006-12-14}} {{fr icon}}</ref> 2005లో 50,000 దరఖాస్తులతో (2004లో కంటే 15% తక్కువ) ఫ్రాన్స్ పశ్చిమ ఐరోపాలో శరణార్ధ గమ్యస్థానాలలో ముందున్నది.<ref name="UNHCR">{{Cite web| author=UNHCR | publisher= | date=2006 | url=http://www.unhcr.org/publ/PUBL/4492677f0.pdf | title=UNHCR Global Report 2005: Western Europe | access-date=2006-12-14 | format=PDF}}</ref> ఫ్రెంచి ఐరోపా సమాఖ్య సభ్యదేశాల మధ్య స్వేచ్ఛాయుత కదలికలకు వీలు కలిగిస్తుంది. [[ఐర్లాండ్]]లో విధమైన నియంత్రణలు పెట్టనప్పటికీ " తూర్పు ఐరోపా " వలసలను అరికట్టేందుకు ఫ్రాన్స్ నియంత్రణలను ప్రవేశపెట్టింది. శాశ్వతమైన రాజకీయ గ్రామీణ జనాభాతరుగుదలకు కారణంగా ఉంది. 1960–1999ల మధ్యకాలంలో పదిహేను గ్రామీణ ''విభాగాలు'' జనాభా తరుగుదలను చూసాయి. క్రేయూస్ జనాభా 24%తో తగ్గడం అత్యంత తీవ్రమైన విషయంగా పరిగణించబడుతుంది. రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 2 ఆర్ధారంగా 1992 నుండి ఫ్రెంచిలో ఫ్రెంచి ఏకైక అధికారిక భాషగా ఉంది. ఇది ఫ్రాన్స్‌ను పశ్చిమ యూరోపియన్ దేశాలలో (చిన్న రాజ్యాలను మినహాయించి) ఒకే ఒక అధికార భాష కలిగిన ఏకైక దేశంగా చేసింది. ఏదేమైనా ప్రధాన ఫ్రాన్స్‌ వలస భూభాగాల్లో 77 ప్రాంతీయ భాషలు మాట్లాడబడతాయి. ఇటీవలి కాలం వరకు ఫ్రెంచ్ ప్రభుత్వ పాఠశాల వ్యవస్థ వీటిలోని ఏ భాష ఉపయోగాన్నీ ప్రోత్సహించలేదు. కానీ నేడు అవి కొన్ని పాఠశాలలలో అనేక స్థాయిలలో బోధించాబడుతున్నాయి.<ref>{{Cite web| url=http://www.anu.edu.au/NEC/Archive/Jeanjean_paper.pdf | title=Jeanjean, Henri. “Language Diversity in Europe: Can the EU Prevent the Genocide of French Linguistic Minorities?” | format=PDF | website= | access-date=2010-01-07 | url-status=dead| archive-date=2007-06-12 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070612035436/http://www.anu.edu.au/NEC/Archive/Jeanjean_paper.pdf}}</ref> పోర్చుగీస్, ఇటాలియన్, మఘ్రేబి అరబిక్,బెర్బెర్ భాషలు వంటి ఇతర భాషలు వలస వాదులచే మాట్లాడబడుతున్నాయి. == మతం == ఫ్రాన్స్ మతపరమైన స్వేచ్ఛను రాజ్యాంగ హక్కుగా కలిగిన ఒక లౌకికవాద దేశంగా ఉంది. జనవరి 2007లో కాధలిక్ వరల్డ్ న్యూస్ సర్వే ప్రకారం:<ref name="religion">{{ro icon}} [http://www.cotidianul.ro/franta_nu_mai_e_o_tara_catolica-20395.html Franţa nu mai e o ţară catolică] {{Webarchive | url=https://web.archive.org/web/20090129144728/http://www.cotidianul.ro/franta_nu_mai_e_o_tara_catolica-20395.html | date=2009-01-29}}, ''Cotidianul'' 2007-01-11</ref> 51% కాథలిక్ లుగా గుర్తించబడ్డారు, 31% " నాస్తికులుగా " ఉన్నట్లు గుర్తించబడ్డారు''(మరొక సర్వే<ref>La Vie, issue 3209, 2007-03-01 {{fr icon}}</ref> నాస్తికుల వాటా 27% నికి సమానంగా ఉంది)'', 10% ఇతర మతాలకు చెందినవారు లేదా ఏవిధమైన అభిప్రాయం లేనివారు ఉన్నారు. 4% ముస్లింలు గుర్తించబడ్డారు, 3% ప్రొటస్టన్ట్ లుగా గుర్తించబడ్డారు, 1% బౌద్ధులుగా, 1% యూదులుగా గుర్తించబడ్డారు. ఇటీవలి కాలంలో జరిగిన యూరో బారోమీటర్ పోల్ 2005 ప్రకారం<ref name="EUROBAROMETER">{{Cite web| url=http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_225_report_en.pdf | title=Eurobarometer on Social Values, Science and technology 2005 – page 11 | access-date=2007-05-05 | format=PDF}}</ref> 34% మంది ఫ్రెంచ్ పౌరులు “తాము ఒక దేవుడున్నట్లు నమ్ముతామని” ప్రతిస్పందించారు, అయితే 27% మంది “ఒక విధమైన ఆత్మ లేదా జీవిత శక్తి ఉన్నట్లు నమ్ముతామని” సమాధానమిచ్చారు 33% “తాము ఏ విధమైన ఆత్మ, దేవుడు, లేదా జీవిత శక్తిని నమ్మమని” తెలిపారు. ఒక అధ్యయనం ప్రకారం ఫ్రాన్స్ లో 32% జనాభా తమని తాము నాస్తికులుగా ప్రకటించుకున్నారు. మరొక 32% తమని తాము ఈ విధంగా ప్రకటించుకున్నారు. “దేవుని ఉనికి సందేహాస్పదంగా ఉంది కానీ నాస్తికులు కాదు”.<ref>[http://www.harrisinteractive.com/news/allnewsbydate.asp?NewsID=1131 మతపరమైన అభిప్రాయాలు , నమ్మకాలు దేశాన్ని బట్టి ఎక్కువగా మారతాయి] {{Webarchive | url=https://web.archive.org/web/20130723125147/http://www.harrisinteractive.com/news/allnewsbydate.asp?NewsID=1131 | date=2013-07-23 }}, ఫైనాన్షియల్ టైమ్స్/హర్రిస్ పోల్, డిసెంబర్ 2006</ref> ఫ్రాన్స్ లోని ముస్లింల సంఖ్య అంచనాలపై విస్తృతమైన భేదాలున్నాయి. 1999 ఫ్రెంచ్ జనాభా లెక్కల ప్రకారం, ఫ్రాన్స్‌లో 3.7 మిలియన్ల మంది ప్రజలు “ముస్లిం విశ్వాసం కలిగినవారు” (మొత్తం జనాభాలో 6.3%). 2003లో ఫ్రెంచ్ ఆంతరంగిక మంత్రిత్వశాఖ మొత్తం ముస్లింల జనాభా ఐదు, ఆరు మిలియన్ల మధ్య ఉంటుందని అంచనా వేసింది (8-10%).<ref>[http://www.guardian.co.uk/world/2004/apr/23/france.islam ఫ్రాన్స్ ఇమాంలకు 'ఫ్రెంచ్ ఇస్లాం'లో శిక్షణ ఇస్తోంది], ది గార్డియన్</ref><ref>{{Cite web| url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2005/51552.htm | title=France - International Religious Freedom Report 2005}}</ref> వరల్డ్ జ్యూయిష్ కాంగ్రెస్ ప్రకారం ప్రస్తుతం ఫ్రాన్స్‌లో యూదు సమూహం సంఖ్య సుమారు 6,00,000 ఉంది. ఇది ఐరోపా లోనే అధికం. ''లైసిటే'' అనే భావన ఫ్రాన్స్ లో 1905 నుండి అమలులో ఉంది. దీనివలన ఫ్రెంచ్ ప్రభుత్వం ఏ ''మతాన్ని'' అయినా గుర్తించడాన్ని చట్టపరంగా నిషేధించింది. (సైనిక శిక్షకులకు అల్సస్-మోసేల్లే వంటి చట్టపరమైన స్థాయిలకు తప్ప). ''మత సంస్థలను'' మాత్రమే గుర్తిస్తుంది. వ్యావహారిక చట్టప్రకారం అది ఏవిధమైన మతసిద్ధాంతాన్ని ప్రబోధించకూడదు.మత సంస్థలు విధాన-నిర్ణయాలలో కల్పించుకోకుండా ఉండాలి. కొన్ని నమ్మకాలైన జ్ఞానతత్వం, దేవుని బిడ్డలు, చర్చి ఐక్యత, సౌర దేవాలయ పద్ధతి, విభాగాలుగా భావించబడతాయి,<ref>{{Cite web| url=http://www.assemblee-nationale.fr/rap-enq/r2468.asp | title=Commission d’enquête sur les sectes}}</ref> అందువలన ఇవి ఫ్రాన్స్‌లో మతంతో సమానమైన స్థాయిని కలిగిలేవు. "విభాగం" అనేది ఫ్రాన్స్‌లో తిరస్కారాన్ని సూచించే పదంగా భావించబడుతోంది.<ref>{{Cite web| url=http://www.understandfrance.org/France/Society2.html | title=Society2 ; religion in France ; beliefs ; secularism (laicité) | publisher=Understandfrance.org | date= | access-date=2009-09-20 | website= | archive-url=https://web.archive.org/web/20090916220047/http://www.understandfrance.org/France/Society2.html | archive-date=2009-09-16 | url-status=dead}}</ref> == ప్రజారోగ్యం == 1977లో ఫ్రెంచి ఆరోగ్య పరిరక్షణ వ్యవస్థకు " వరల్డ్ హెల్త్ ఆరనైజేషన్ ప్రథమ స్థానాన్ని ఇచ్చింది.<ref>{{Cite web| url=http://www.photius.com/rankings/healthranks.html | title=the ranking, see spreadsheet details for a whole analysis}}</ref> సాధారణంగా [[కాన్సర్లు]], [[ఎయిడ్స్]] (సిస్టిక్ ఫైబ్రోసిస్) వంటి దీర్ఘ వ్యాధులతో ప్రభావితమైనవారికి వైద్యం అందించబడుతుంది. సగటు జీవనప్రమాణం 79.73 సంవత్సరాలు. 2007 నాటికి ఫ్రాన్స్ నివాసితులలో 1,40,000 మంది (0.4%) ఎయిడ్స్ వ్యాధితో జీవిస్తున్నారు.<ref>{{Cite web| url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fr.html | title=CIA – The World Factbook – France | publisher=CIA | access-date=2010-01-07 | website= | archive-date=2018-12-24 | archive-url=https://web.archive.org/web/20181224211127/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fr.html | url-status=dead}}</ref> ఫ్రాన్స్ ఐరోపా సమాఖ్యలోని ఇతర అన్నిదేశాల వలెనే కొన్ని ప్రాంతాలకు మురుగునీటి పారుదల తగ్గించే విషయంలో ఐరోపా సమాఖ్య నిర్దేశాలకు లోబడి ఉంది. 2006 నాటికి ఫ్రాన్స్ నీటివ్యర్ధాల శుద్ధి ప్రమాణాల లక్ష్యంలో కేవలం 40% మాత్రమే సాధించింది. ఈవిషయంలో ఐరోపా సమాఖ్యలో అతి తక్కువగా సాధించిన దేశాలలో ఒకటిగా నిలిచింది.<ref>{{Cite web| url=http://epaedia.eea.europa.eu/page.php?pid=502 | title=epaedia – Welcome | publisher=Epaedia.eea.europa.eu | date= | access-date=2008-10-22 | website= | archive-url=https://web.archive.org/web/20080606071418/http://epaedia.eea.europa.eu/page.php?pid=502 | archive-date=2008-06-06 | url-status=dead}}</ref> " చంతల్ సిబిరే " మరణం ఫ్రాన్సులో ఇచ్ఛామరణంపై చర్చను పునరుద్ధరించింది.<ref>{{Cite web| url=http://edition.cnn.com/2008/WORLD/europe/03/21/euthanasia.debate.ap/index.html | title=France searches its soul after euthanasia plea woman dies | publisher=CNN.com | access-date=2010-01-07 | website= | archive-date=2008-06-11 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080611082655/http://edition.cnn.com/2008/WORLD/europe/03/21/euthanasia.debate.ap/index.html | url-status=dead}}</ref> == సంస్కృతి == [[దస్త్రం:Claude Monet 1899 Nadar.jpg|thumb|upright|క్లాడ్ మొనేట్,భావ వాద ఉద్యమ నిర్మాత.]] === నిర్మాణకళ === సాంకేతికంగా చెప్పాలంటే ''ఫ్రెంచి నిర్మాణకళ''గా పెర్కొనగలిగే నిర్మాణకళ ఏదీలేదు అనడం నిజం కాదు. గోతిక్ నిర్మాణకళ పూర్వనామం ''ఫ్రెంచి నిర్మాణకళ'' ( ఓపస్ ఫ్రాన్సిజెనుం) “గోతిక్” అనే పదం తరువాత అందరి చేత అంగీకరించబడింది. కొన్ని ముఖ్యమైన గోతిక్ కేథడ్రాల్, బసిలికాలకు ఉత్తర ఫ్రాన్స్ నిలయంగా ఉంది. వీటిలో మొదటిది " సెయింట్ డెనిస్ బసిలికా " (రాజ సమాధిగా వాడబడింది); ఇతర ముఖ్యమైన ఫ్రెంచ్ గోతిక్ కేథడ్రాలలో నోత్రే-దమే డి చార్ట్రేస్, నోత్రే-దమే డి'ఆమియెన్స ఉన్నాయి. మరొక ముఖ్యమైన గోతిక్ చర్చి " నోట్రే-డేం డి రీంస్‌ "లో రాజులకు పట్టాభిషేకం జరిగేది. చర్చిలతో పాటుగా గోతిక్ నిర్మాణకళను అనేక మతపరమైన భవనాలకు కూడా ఉపయోగించారు. వీటిలో అత్యంత ముఖ్యమైనది అవిజ్ఞాన్ లోని " పాలైస్ డెస్ పాపెస్ ". [[దస్త్రం:Sainte chapelle - Upper level.jpg|thumb|left|మత వాస్తు శాస్త్రంపై ఫ్రెంచ్ ప్రభావానికి ప్రతినిధిగా సెయింట్ లూయిస్ యొక్క సెయింట్ చాపెల్ ను చెప్పవచ్చు.]] మధ్య యుగాలలో చుట్టూ గోడకట్టబడిన కోటలు భూస్వామ్య ప్రభువులు వారి శత్రువులకు తమ శక్తిని చాటుటకు నిర్మించారు. ఉదాహరణకు కింగ్ రెండవ ఫిలిప్ రౌఎన్ కోటను కింగ్ జాన్ నుండి స్వాధీనం చేసుకున్నపుడు. మరొక పెద్దకోటను నిర్మించడానికి ఆయన దానిని పడగొట్టాడు. రక్షణకుడ్యం ఉన్న నగరాలు కూడా సాధారణంగా ఉండేవి, అయితే దురదృష్టవశాత్తు అనేక ఫ్రెంచ్ కోటలు కాలపరీక్షకు నిలబడలేకపోయాయి. అందువల్లనే " రిచర్డ్ ది లయన్ హార్ట్, చెటేవు-గైల్లర్డ్ "తో పాటు " చెటేవు డి లుసిజ్ఞాన్ " కూడా పడగొట్టబడింది. నిలిచి ఉన్న కొన్ని ముఖ్యమైన ఫ్రెంచ్ కోటలలో చినోన్, చెటేవు డి'అన్గేర్స్, చెటేవు డి విన్సున్న్స్ కాతర్ కోటలుగా పిలువబడేవి ఉన్నాయి. పశ్చిమ ఐరోపాలోని అధికభాగం వలెనే ఫ్రాన్స్ కూడా ఈనిర్మాణకళ ప్రదర్శనకు ముందు " రోమనెస్క్యూ నిర్మాణకళ "ను ఉపయోగిస్తూ ఉండేది. (మూరేస్క్యూ నిర్మాణకళను ఉపయోగించిన ఐబీరియన్ ద్వీపకల్పం దీనికి మినహాయింపు). ఫ్రాన్స్ లో ఉన్న రోమనెస్క్యూ చర్చలకు ఉదాహరణగా తౌలౌస్ లో సెయింట్ సెర్నిన్ బసిలికా క్లునియక్ అబ్బీ శిథిలమయ్యాయి (విప్లవం నెపోలియన్ యుద్ధాల వలన అధికభాగం నాశనమయ్యాయి). ఫ్రెంచ్ నిర్మాణకళ పరిణామంలో 100 సంవత్సరాల యుద్ధం ముగింపు ఒక ముఖ్య దశగా గుర్తించబడింది. " ఫ్రెంచ్ పునరుజ్జీవన " సమయంలో [[ఇటలీ]], [[స్పెయిన్]]ల నుండి అనేక కళాకారులు ఫ్రెంచ్ ఆస్థానానికి ఆహ్వానించబడ్డారు. లోయిర్ లోయలో ఇటాలియన్-ప్రేరణ పొందిన అనేక నివాస భవానాలు నిర్మించబడినాయి. అటువంటి నివాసభవనాలలో చెటేవు డి చంబోర్డ్, చెటేవు డి చేనోన్శివు (చెటేవు డి ఆమ్బొఇసే " ప్రాధాన్యత వహిస్తున్నాయి. మధ్యయుగాల చివరిలో గోతిక్ నిర్మాణకళ స్థానాన్ని " బరోక్యు నిర్మాణకళ " ఆక్రమించింది. ఏదేమైనా ఫ్రాన్స్ లో మతపరమైన పాలనకంటే లౌకికపాలనలో బరోక్యు నిర్మాణకళ గొప్ప విజయాన్ని పొందింది.<ref>Claude Lébedel – Les Splendeurs du Baroque en France: ''Histoire et splendeurs du baroque en France'' page 9: “Si en allant plus loin, on prononce les mots ‘art baroque en France’, on provoque alors le plus souvent une moue interrogative, parfois seulement étonnée, parfois franchement réprobatrice: Mais voyons, l'art baroque n'existe pas en France!”</ref> లౌకిక పాలనలో " వేర్సైల్లెస్ రాజప్రాసాదం " అనేక బరోక్యు లక్షణాలను కలిగిఉంది. " జులేస్ హర్దౌయిన్ మన్సర్ట్ " బరోక్యు శైలిలో నిర్మించిన ప్రఖ్యాతి చెందిన " లెస్ ఇన్వెలిడెస్ " గోపురం బాగా ప్రభావితం చేసింది. కలిగించిన బరోక్యు నిర్మాణకళ ప్రతిబింబించే ప్రదేశాలలో ఫ్రెంచికి చెందని నాన్సీ లోని ప్లేస్ స్టానిస్లాస్ వంటివి ఉన్నాయి. సైనిక నిర్మాణకళ విభాగంలో వుబాన్ ఐరోపాలోని కొన్ని గొప్ప కట్టడాలను నిర్మించి ప్రభావవంతమైన ఫ్రెంచ్ సైనిక వాస్తుశిల్పి అయ్యారు. విప్లవం తరువాత రిపబ్లికన్లు నూతన తరగతివాదం వైపు మొగ్గుచూపారు అయితే ఈ వాదం ఫ్రాన్సులో విప్లవానికి పూర్వమే పరిసియన్ పాంతియాన్ లేక కపిటలే డి తౌలౌసే వంటి భవనాలతో ప్రవేశపెట్టబడింది. ఫ్రెంచ్ సామ్రాజ్యంలో నిర్మించబడిన " ఆర్క్ డి త్రియోమ్ఫే సైంటే మారీ-మాడేలీనే " ఈ విధమైన శైలిని ప్రతిబింబిస్తాయి. మూడవ నెపోలియన్ పాలనలో ఒక నూతన పట్టణీకరణ, నిర్మాణకళ ఊపిరిపోసుకున్నాయి. ఆ కాలంలోని చక్కగా వ్యవస్థీకరించబడిన నగరప్రణాళిక కచ్చితత్వం కారణంగా నూతన-బరోక్యు భవనాలైన, పాలైస్ గార్నియర్, వంటివి నిర్మించబడ్డాయి. ఉదాహరణకు " పారిస్‌లో పునర్నిర్మించబడిన బరోన్ హుస్స్మంన్. ఆంగ్లం మాట్లాడే ప్రాంతాలలో ఈయుగానికి చెందిన నిర్మాణకళ రెండవ సామ్రాజ్యంగా పిలువబడుతుంది. ఈపదం రెండవ ఫ్రెంచ్ సామ్రాజ్యం నుండి తీసుకొనబడింది. ఈకాలంలో ఐరోపా అంతటా బలమైన గోతిక్-పునరుద్ధరణ జరగడం గమనించవచ్చు. ఫ్రాన్సులో వాస్తుశిల్పి యూగీనే విఒల్లేట్-లే-డక్ గోతిక్ నిపుణుడుగా ప్రసిద్ధి చెందాడు. 19వ శతాబ్దం చివరిలో గుస్టేవే ఈఫిల్ అనేక వంతెనలకు రూపకల్పనచేసి (గరబిట్ వియడక్ట్ వంటివి) ఆకాలంలో వంతెనలను రూపకల్పన చేసిన అత్యంత ప్రభావమంతమైన వ్యక్తులలో ఒకరిగా ఉన్నారు. అయితే ఆయన ఈఫిల్ టవర్‌కు నిర్మాతగా అధికంగా గుర్తుచేసుకోబడతారు. 20వ శతాబ్దంలో స్విస్ వాస్తుశిల్పి " లీ కార్బూసియర్ " ఫ్రాన్సులో అనేక భవనాలకు రూపకల్పన చేసారు. ఇటీవలికాలంలో ఫ్రెంచ్ వాస్తుశిల్పులు ఆధునిక పురాతన నిర్మాణశైలులను మేళవించారు. పురాతన భవనానికి ఆధునిక వాస్తుకళను మేళవించడానికి " లౌవ్రే పిరమిడ్ " ఒక మంచి ఉదాహరణ. ఫ్రెంచ్ నగరాలకు ఆకాశసౌధాలు గుర్తిపుగా ఉన్నాయి. అవి చాలాదూరం నుండి కనిపిస్తాయి. ఫ్రాన్స్ అతిపెద్ద ఆర్థిక జిల్లా " లా డేఫెన్సే ". ఇక్కడ పెద్ద సంఖ్యలో ఆకాశసౌధాలు ఉన్నాయి. ఇతర భవనాలలో పెద్దభవనాలు వాటి ప్రత్యేకతను తగ్గిస్తూ ఉన్నాయి. మిలావ్ వియడక్ట్ మార్గం దీనికి ఒక మంచి ఉదాహరణగా ఉంది. ప్రఖ్యాతి గాంచిన ఫ్రెంచ్ వాస్తుశిల్పులుగా జీన్ నౌవెల్, పాల్ ఆండ్రూ ఉన్నారు. [[దస్త్రం:Molière - Nicolas Mignard (1658).jpg|thumb|upright|Comédie-Française లో అత్యధికంగా ఆడబడిన రచయిత మోలీర్]] === సాహిత్యం === తొలినాటి ఫ్రెంచ్ సాహిత్యం మధ్య యుగాలకు చెందినది. అప్పుడు ఆధునిక ఫ్రాన్స్‌గా పిలువబడే ప్రాంతంలో ఒకే విధమైన భాష లేదు. అనేక భాషలు, మాండలికాలు ఉండేవి. ప్రతి రచయితా తన స్వంత అక్షరక్రమము, వ్యాకరణము ఉపయోగించారు. మధ్య యుగాలనాటి అనేక ఫ్రెంచ్ గ్రంథాలకు రచయితలు ఎవరో తెలియదు. ఉదాహరణకు త్రిస్తాన్ - సేవుల్ట్ " లంసెలోట్ - హోలీ గ్రెయిల్ ". మధ్యయుగాలకు చెందిన ఫ్రెంచ్ కవిత్వం ఎక్కువగా " ఫ్రాన్సు వ్యవహార " ఇతిహాసాల నుండి ప్రేరణను పొందింది. ఉదాహరణకు " ది సాంగ్ అఫ్ రోలాండ్, అనేక చాన్సన్స్ డి గెస్టే వంటివి. 1175లో పెర్రౌట్ డి సెయింట్ క్లౌడేచే రచించబడిన “రోమన్ డి రెనార్ట్” తొలి ఫ్రెంచ్ రచనలకు మరొక ఉదాహరణ. ఇది రెనార్డ్ ('నక్క') కథను తెలియచేస్తుంది. ఈ కాలంలోని కొందరు రచయితల పేర్లు తెలిసాయి. ఉదాహరణకు ఖ్రెటిఎన్ డి ట్రోఎస్ (ఆసిటన్‌లో) రచించినది అక్విటైన్ డ్యూక్ 9 వ విలియం. 16 వ శతాబ్దపు ముఖ్య ఫ్రెంచ్ రచయిత ఫ్రాన్క్వోయిస్ రాబెలిస్ ఆధునిక ఫ్రెంచ్ శబ్ద సముదాయాన్ని, ఉపమానాలను ప్రభావితం చేసాడు. 17వ శతాబ్దంలో పిఎర్రే కార్నియిల్లే, జేయన్ రాసినే మొలీరేల నాటకాలు బ్లైసే పాస్కాల్, రెనీ డెస్కార్టేసుల నీతి, తత్వసంబంధ గ్రంథాలు ఒక గొప్ప సంస్కృతిని తరువాతి దశాబ్దాల రచయితలకు అందించింది. జీన్ డి లా ఫోన్టైనే ఈ శతాబ్దపు ముఖ్య కవిగా గుర్తించబడుతున్నాడు. [[దస్త్రం:Charles Baudelaire2.jpg|thumb|upright|19 వ శతాబ్దపు కవి,రచయిత,, అనువాదకుడు చార్లెస్ బౌడేలైర్.]] ఫ్రెంచ్ సాహిత్యం, కవిత్వం 18 - 19వ శతాబ్దాలలో బాగా అభివృద్ధి చెందాయి. 18వ శతాబ్దం వోల్టైర్, డెనిస్ డిదేరోట్, జీన్-జాక్విస్ రూసో వంటి రచయితలు, వ్యాసకర్తలు, నైతికవేత్తలను చూసింది. చార్లెస్ పెరాల్ట్ పిల్లల కథలను విస్తారంగా వ్రాసే రచయితగా ఖ్యాతి గడించాడు.ఆయన “పుస్ ఇన్ బూట్స్”, “సిన్డరెల్ల ”, “స్లీపింగ్ బ్యూటీ” "బ్లూబియర్డ్ ” వంటి కథలను రచించారు. [[చార్లెస్ బాడిలేర్]], పాల్ వెర్లైన్]ప్, స్టీఫన్ మల్లర్మీ వంటి కవులతో పందొమ్మిదవ శతాబ్దం చివరి కాలానికి చెందిన సంజ్ఞాత్మక కవిత్వం ఫ్రెంచ్ సాహిత్యంలో ఒక ముఖ్యమైన ఉద్యమంగా రూపొందింది. 19వ శతాబ్దం ఫ్రాన్స్ దేశంలో వెలుపలా ప్రఖ్యాతి చెందిన విక్టర్ హుగో (లెస్ మిసీరబ్లేస్), అలేక్సండ్రే డుమాస్ (ది త్రీ మస్కటీర్స్, ది కౌంట్ అఫ్ మోంటే-క్రిస్టో), జులేస్ వెర్నే (ట్వెంటీ థౌజండ్ లీగ్స్ అండర్ ది సీ) వంటి రచయితలను చూసింది. 19 వ శతాబ్దపు ఇతర కల్పిత కథల రచయితలలో ఎమిలే జోలా, గే డి మపసంట్, థీఒఫిలే గుతిఎర్, స్టెన్ధాల్ ఉన్నారు. 1903 లో ప్రిక్స్ గాన్కోర్ట్ అనే ఫ్రెంచ్ సాహిత్య బహుమతి మొదటిసారిగా ఇవ్వబడింది. 20వ శతాబ్దపు ముఖ్య రచయితలలో మార్సెల్ ప్రౌస్ట్, లూయిస్-ఫెర్డినాండ్ సీలైన్, ఆల్బర్ట్ కాముస్, జీన్-పాల్ సార్త్రే ఉన్నారు. అంటోయినే డి సెయింట్ ఎక్సుపీరి రచించిన ''లిటిల్ ప్రిన్స్'' అనేక దశాబ్దాలపాటు ప్రపంచవ్యాప్తంగా పిల్లలు, పెద్దలలో ప్రజాదరణ పొందింది. === క్రీడ === [[దస్త్రం:TourDeFrance 2005 07 09.jpg|thumb|టూర్ డే ఫ్రాన్స్]] ప్రజాదరణ పొందిన ఆటలలో [[ఫుట్ బాల్]], [[:en:Rugby union in France|రగ్బీ ఫుట్ బాల్]], [[బాస్కెట్ బాల్]], హ్యాండ్ బాల్ ఉన్నాయి. ఫ్రాన్స్ 1938 - 1998 ఎఫ్.ఐ.ఎఫ్.ఎ. ప్రపంచ కప్ లను నిర్వహించింది. 2007 లో రగ్బీ సమాఖ్య ప్రపంచ కప్‌కి ఆతిధ్యమిచ్చింది. పారిస్‌లో ఉన్న " స్టేడే డి ఫ్రాన్స్ " ఫ్రాన్స్‌లో ఉన్న అతి పెద్ద స్టేడియం," లో 1998 ఎఫ్.ఐ.ఎఫ్.ఎ.వరల్డ్ కప్ ఫైనల్ "కు, 2007 రగ్బీ వరల్డ్ కప్ ఫైనల్ కు 2007 అక్టోబరులో ఆతిధ్యమిచ్చింది. ఫ్రాన్స్ ప్రతి సంవత్సరం ప్రపంచ ప్రసిద్ధిపొందిన [[టూర్ డి ఫ్రాన్స్]] అనే పేరుతొ రోడ్ సైకిల్ పోటీని నిర్వహిస్తుంది. ఫ్రాన్స్ సార్తే డిపార్టుమెంటులో జరిగే " 24 గంటల లే మాన్స్ స్పోర్ట్స్ కార్ " ఓర్పు పోటీకి కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఫ్రాన్స్‌లో అనేక ముఖ్యమైన టెన్నిస్ క్రీడాపోటీలు జరుగుతాయి. వీటిలో పారిస్ మాస్టర్స్ నాలుగు గ్రాండ్ స్లాం పోటీలలో ఒకటైన ఫ్రెంచ్ ఓపెన్ ఉన్నాయి. ఆధునిక ఒలింపిక్ క్రీడలతో ఫ్రాన్స్‌కు దగ్గరి సంబంధం ఉంది. 19 వ శతాబ్దపు చివరిభాగంలో ఫ్రెంచ్ ధనికుడైన బారన్ పిఎర్రీ డి కోబెర్టిన్ ఈ క్రీడల పునరుద్ధరణ చేసాడు. పురాతన ఒలింపిక్ క్రీడలకు గల గ్రీకు మూలంగా ఉన్నందున మొదటి క్రీడలు ఎథెన్సులో నిర్వహించబడ్డాయి. 1900లో రెండవ క్రీడలకు పారిస్ ఆతిధ్యమిచ్చింది. ఇంటర్నేషనల్ ఒలింపిక్ కమిటీ, లుసానేకు మారకముందు పారిస్ మొదటి కేంద్రంగా ఉండేది. 1900లో నిర్వహించిన క్రీడల తరువాత ఫ్రాన్స్ ఒలింపిక్ క్రీడలను నాలుగుసార్లు నిర్వహించింది: 1924 వేసవి ఒలింపిక్స్ మరలా [[పారిస్]]లో మూడు శీతాకాల క్రీడలను (1924లో చమోనిక్సులో, 1968 లో గ్రేనోబ్లెలో, 1992లో ఆల్బర్ట్ విల్లె)లో నిర్వహించబడ్డాయి. జాతీయ ఫుట్ బాల్ జట్టు, జాతీయ రగ్బీ సమాఖ్య జట్టు రెండిటికీ వారి చొక్కా రంగు, ఫ్రెంచ్ జాతీయ ఝండాకు సూచనగా “''లెస్ బ్లూస్'' ” అనే మారుపేరు పెట్టబడింది. ఈ ఫుట్ బాల్ జట్టు ప్రపంచంలో విజయవంతమైన జట్లలో ఒకటిగా ఉంది. ప్రత్యేకించి 21వ శతాబ్దపు చివరిలో " 1998లో ఎఫ్.ఐ.ఎఫ్.ఎ. ప్రపంచ కప్ " విజయం, 2006లో ఎఫ్.ఎఫ్.ఐ.ఎ. వరల్డ్ కప్పులో రెండవ స్థానాన్ని, రెండు " యూరోపియన్ చాంపియన్షిప్పు " లను, 1984, 2000లో గెలుచుకుంది. జాతీయస్థాయిలో నిర్వహించబడే ఒకటవ లీగ్ ఉన్నత ఫుట్ బాల్ క్లబ్ పోటీ వీటిలో ఒకటి. రగ్బీ కూడా బాగా ప్రజాదరణ పొందింది. ప్రత్యేకించి పారిస్, నైరుతి ఫ్రాన్సులను ఇందుకు ఉదాహరణగా పేర్కొనవచ్చు. జాతీయ రగ్బీజట్టు క్రీడలు అన్ని " రగ్బీ వరల్డ్ కప్పులో పోటీ చేసింది. సాంవత్సరిక సిక్స్ నేషన్స్ చాంపియన్షిప్పులో పాల్గొంటుంది. బలమైన దేశీయ పోటీ వలన ఫ్రెంచ్ రగ్బీ జట్టు పదహారు సిక్స్ నేషన్స్ చాంపియన్ షిప్పులలో ఎనిమిది గ్రాండ్ స్లాములను గెలుచుకుంది. రగ్బీ వరల్డ్ కప్పు సెమి-ఫైనస్లుకు చేరుకుంది. === మరియన్నె === [[దస్త్రం:La Liberté guidant le peuple - Eugène Delacroix - Musée du Louvre Peintures RF 129 - après restauration 2024.jpg|thumb|right|మారియన్]] ఫ్రెంచ్ గణతంత్రం గుర్తు '''మరియన్నె'''. ఫ్రెంచ్ విప్లవం సందర్భంగా ఆమె స్వేఛ్చ, గణతంత్రం రూపాత్మక సంజ్ఞ మొదటిసారి దర్శనమిచ్చింది. మరియన్నే మొట్టమొదటి చిత్రాలు ఫ్రిజియన్ టోపీ ధరించిన మహిళగా ఆమెను సూచించేవి. మరియన్నే మూలాల గురించి తెలియదు. 18వ శతాబ్దంలో అయినప్పటికీ మారీ-అన్నే చాలా సాధారణమైన మొదటి పేరుగా ఉండేది. ఆ కాలంలోని విప్లవ-వ్యతిరేకులు ఆమెను లా గ్యూయూస్ (సాధారణం) అని ఎగతాళి చేసేవారు. దక్షిణ ఫ్రాన్స్ లోని విప్లవకారులు గ్రీసు, రోమ్‌ లలో స్వేఛ్చ పొందిన బానిసలు ధరించిన స్వేచ్చకు సంకేతమైన ఫ్రిగియన్ టోపీని ధరించడం అనుసరించారని విశ్వసిస్తున్నారు. మధ్యధరా నావికులు నేరం ఒప్పుకున్న ఓడల కావలి వారు ఇదే విధమైన టోపీని ధరించేవారు. మూడవ రిపబ్లిక్కులో మరియన్నే విగ్రహాలు, ముఖ్యంగా నడుము వరకూ ఉండేవి. ప్రత్యేకించి టౌన్ హాల్ లలో విస్తారంగా పెట్టారు. ఆమె విప్లవాత్మక స్వభావాన్ని సూచిస్తున్నారా ( “ జ్ఞానము ” నా ) అనే దానిపై ఆధారపడి ఆమెను అనేక విభిన్న పద్ధతులలో సూచించేవారు. కాలాంతరంలో ఫ్రిగియన్ టోపీ మరీ రెచ్చగొట్టినట్లు భావింపబడి ఒక తల పాగా లేదా కిరీటం దాని స్థానంలో ఉంచబడింది. రోజువారీ వస్తువులైన పోస్టేజ్ స్టాంపులు, నాణాలు ఆమె చిత్రాన్ని కలిగి ఉంటాయి. ఇటీవలి కాలంలో ప్రసిద్ధ ఫ్రెంచ్ మహిళలను, సోఫీ మర్సియు, లేతిషియ కాస్ట వంటి వారిని ఈ విగ్రహాలకు నమూనాగా ఉపయోగిస్తున్నారు. == అంతర్జాతీయ స్థానాలు == * మొత్తం జి.డి.పి, 2007: 5 వ స్థానం (179 దేశాలలో) (ఐ.ఎం.ఎఫ్. సమాచారం) * విదేశీ వ్యాపారం (దిగుమతులు ఎగుమతులు) మొత్తం విలువ 2002: 4వ స్థానం (185 లో) * రిపోర్టర్స్ వితౌట్ బోర్డర్స్ ప్రపంచ పత్రికా స్వేఛ్చ సూచీ 2005: 167 దేశాలలో 35వ స్థానం * [http://www.transparency.org/content/download/10825/92857/version/1/file/CPI_2006_presskit_eng.pdf ట్రాన్స్పరెన్సీ ఇంటర్నేషనల్ కరప్షన్ పర్సెప్షన్ ఇండెక్స్ 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070925192316/http://www.transparency.org/content/download/10825/92857/version/1/file/CPI_2006_presskit_eng.pdf |date=2007-09-25 }} –163 దేశాలలో 18వ స్థానం. == ఇవి కూడా చూడండి == * [[పాసేజ్ డు గోయిస్]] == మూలాలు == {{reflist|2}} == బయటి లింకులు == {{ఐరోపా}} {{sisterlinks|France}} ;ప్రభుత్వం * [https://web.archive.org/web/20080525182436/http://www.service-public.fr/etranger/english.html ఫ్రెంచ్ ప్రజాసేవల యొక్క అధికారిక సైటు] – అనేక నిర్వాహక, సంస్థలతో లింకులు * [https://web.archive.org/web/20090904131558/http://www.frenchculturenow.com/ ఫ్రెంచ్ కల్చర్ నౌ.కామ్: ఫ్రెంచ్ సమాజం, సంస్కృతి, రాజకీయ వార్తలు ] * [http://www.ambafrance-uk.org/ యునైటెడ్ కింగ్డం లో ఫ్రెంచ్ రాయబార కార్యాలయం అధికారిక సైటు] * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-f/france.html Chief of State and Cabinet Members] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110501073837/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-f/france.html |date=2011-05-01 }} ;సంస్కృతి * [http://cocorico.com/ కోకోరికో! ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080424073300/http://cocorico.com/ |date=2008-04-24 }}[http://cocorico.com/ ఫ్రెంచ్ కల్చర్ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080424073300/http://cocorico.com/ |date=2008-04-24 }} * [http://www.french.uiuc.edu/cfc/ ''కాంటెంపరరీ ఫ్రెంచ్ సివిలైజేషన్'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120308004315/http://www.french.uiuc.edu/CFC/ |date=2012-03-08 }}, జర్నల్, ఇల్లినాయిస్ విశ్వవిద్యాలయం. ;సాధారణం * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/country_profiles/998481.stm ఫ్రాన్స్], BBC నుండి * [http://www.britannica.com/tools/France ఫ్రాన్స్], ''ఎన్సైక్లోపీడియా బ్రిటానికా'' నుండి * {{CIA World Factbook link|fr|France}} * [https://web.archive.org/web/20090207004853/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/france.htm ఫ్రాన్స్] ఎట్ ''UCB లైబ్రరీస్ గవర్నమెంట్ పబ్లికేషన్స్'' * [http://annuairepagesblanches.org/pages-jaunes ఫ్రెంచ్ ఫోన్ పుస్తకం అధికారిక సైట్] * [https://web.archive.org/web/20141219183853/http://meteo.12.growiktionary.org/ వాతావరణ సూచన] * {{dmoz|Regional/Europe/France}} * {{wikiatlas|France}} * {{wikivoyage|France}} * {{Coord|47|N|2|E|type:country_region:FR|display=title}} <br />{{Geographic Location (8-way) | Northwest = ''[[Celtic Sea]] • ''{{flag|United Kingdom}}<br />''[[English Channel]]'' • <small>[[Channel Islands]]</small> | North = {{flag|United Kingdom}} • ''[[North Sea]]''<br />''[[Strait of Dover]]'' • {{flag|Belgium}} | Northeast = {{flag|Belgium}} • {{flag|Luxembourg}}<br />{{flag|Germany}} | West = ''[[Bay of Biscay]]'' | Centre = {{flagicon|France}} [[Outline of France|France]] | East = {{flag|Switzerland}} | Southwest = ''[[Bay of Biscay]] • ''{{flag|Spain}} | South = <small>{{flag|Andorra}}</small> • ''[[Mediterranean Sea]]''<br />{{flag|Spain}} • {{flag|Algeria}} | Southeast = <small>{{flag|Monaco}}</small> • {{flag|Italy}}<br />''[[Ligurian Sea]]''}} {{Template group |title = |list = {{Countries of Europe}} {{జి-8 దేశాలు}} }} [[వర్గం:ఫ్రాన్స్| ]] [[వర్గం:ఐరోపా సమాఖ్య సభ్య దేశాలు]] [[వర్గం:గణతంత్ర దేశాలు]] [[వర్గం:మధ్యధరా సముద్ర దేశాలు]] [[వర్గం:అట్లాంటిక్ సముద్రం హద్దుగా కల దేశాలు]] [[వర్గం:ఆల్పైన్ దేశాలు]] [[వర్గం:ఫ్రెంచ్-మాట్లాడే దేశాలు]] [[వర్గం:జీ8 దేశాలు]] [[వర్గం:జీ20 దేశాలు]] [[వర్గం:స్వేచ్చాయుత ప్రజాస్వామ్యాలు]] [[వర్గం:పశ్చిమ యూరోప్]] [[వర్గం:శుద్ధి చేయవలసిన వ్యాసాలు]] [[వర్గం:ఐరోపా దేశాలు]] [[వర్గం:అభివృద్ధి చెందిన దేశాలు]] e6hqulvhp8n7h6ik851l9g73e6w4y9b 0 48968 4942567 4631375 2026-08-23T13:43:39Z CommonsDelinker 608 శ్రీవీరాంజనేయస్వామి_దేవాలయం-ఉప్పరపల్లి.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942567 wikitext text/x-wiki '''ఉప్పరపల్లి,''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[వరంగల్ జిల్లా]], [[చెన్నారావుపేట మండలం|చెన్నారావుపేట]] మండలం లోని గ్రామం.<ref name="”మూలం”">తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వు సంఖ్య GO Ms No 232 Revenue (DA-CMRF) Department, Dated: 11-10-2016</ref> {{Infobox Settlement| ‎|name = ఉప్పరపల్లి |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవిన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = తెలంగాణ పటంలో గ్రామ స్థానం |pushpin_mapsize = 200 <!-- > |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[వరంగల్ (33 జిల్లాల ప్రకారం)]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[చెన్నారావుపేట మండలం|చెన్నారావుపేట]] <!-- Politics -----------------> |government_footnotes = [[TRS]] |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = [[పెరుమాండ్ల శ్రీధర్ రెడ్డి (BRS)]] |leader_title1 = [[ఉప సర్పంచి]] |leader_name1 = [[కాసాని రమేష్ (పెద్ద గొల్ల) (కాంగ్రెస్)]] |leader_title2 =[[MPTC]] |leader_name2 =[[చెరుకుపల్లి విజేందర్(BRS)]] |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 4369 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 2183 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 2186 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 1152 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్యు |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్యు |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 17.708098 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 79.894592 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = 506122 |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన చెన్నారావుపేట నుండి 10 కిమీ దూరంలోను, నర్సంపేటకి 15 కిమీ దూరంలోను ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత వరంగల్ జిల్లాలో, ఇదే మండలంలో ఉండేది. పునర్వ్యవస్థీకరణలో దీన్ని కొత్తగా ఏర్పాటు చేసిన వరంగల్ గ్రామీణ జిల్లా లోకి చేర్చారు.<ref>{{Cite web|title=వరంగల్ గ్రామీణ జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Warangal_Rural.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220106062324/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Warangal_Rural.pdf|archive-date=2022-01-06|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref><ref name=":6">G.O.Ms.No. 74, Revenue (DA-CMRF) Department, Dated: 12-08-2021.</ref> ఆ తరువాత 2021 లో, వరంగల్ గ్రామీణ జిల్లా స్థానంలో వరంగల్ జిల్లాను ఏర్పాటు చేసినపుడు ఈ గ్రామం, మండలంతో పాటు కొత్త జిల్లాలో భాగమైంది.<ref name=":6" />సమీప పట్టణమైన [[వరంగల్]] నుండి 32కి.మీ. దూరంలోనూ ఉంది.2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 1152 ఇళ్లతో, 4369 జనాభాతో 1109 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 2183, ఆడవారి సంఖ్య 2186. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 555 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 659.గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 578487<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>.పిన్ కోడ్: 506122. == విద్యా సౌకర్యాలు == ఈ గ్రామంలో 3 [[అంగన్వాడి|అంగన్వాడి కేంద్రాలు]] *ఒక ప్రభుత్వ ప్రాధమిక పాఠశాల ( 5వ తరగతి వరకు) ఉంది. *ఒక జిల్లా ప్రజా పరిషత్ ఉన్నత పాఠశాల (6వ తరగతి నుండి 10వ తరగతి వరకు) ఉంది. *ఇంటర్, ఆపై చదువుల కోసం [[నర్సంపేట]], [[వరంగల్]], ఇతర జిల్లాలకు వెళతారు. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === ఉప్పరపల్లిలో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు.సంచార వైద్య శాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలో6 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు ఆరుగురు ఉన్నారు. ఒక మందుల దుకాణం ఉంది. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. కాలువ/వాగు/నది ద్వారా, చెరువు ద్వారా కూడా గ్రామానికి తాగునీరు లభిస్తుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == ఉప్పరపల్లిలో పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. కానీ సమయపాలన ఒక్కసారి పాటించవు. గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైనవి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో [[స్వయం సహాయక బృందం]], పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం [[సంత]] గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంక్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 16 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. ==దేవాలయాలు == [[దస్త్రం:శ్రీ రామ లింగేశ్వర దేవాలయం - Upparapally.jpg|thumb|alt=శ్రీ రామ లింగేశ్వర దేవాలయం - Upparapally|శ్రీ రామ లింగేశ్వర దేవాలయం - Upparapally]] ఉప్పరపల్లి గ్రామ భక్తులు, గ్రామ పెద్దల, దాతల సహకారము తో శ్రీ రామలింగేశ్వర స్వామి దేవాలయం, శ్రీ వీరాంజనేయ స్వామి దేవాలయం - దాతలు బొబ్బాల మల్లారెడ్డి దంపతులు, కుటుంబ సభ్యుల సహకారముతో, గ్రామంలోని భక్తులు - దాతల సహకారముతో నిర్మించి నిత్య ఆరాధనలు, పండుగలు, పర్వదినములలో ఆలయ కమిటీ వారు భక్తులకు విశేషమైన సేవలు అందించుచున్నారు. ప్రస్తుతం నాగదేవత ఆలయం నిర్మాణ దశలో ఉంది. * శ్రీ రామలింగేశ్వర స్వామి దేవాలయం, శ్రీ వీరాంజనేయ స్వామి దేవాలయం-ఉప్పరపల్లి photos&videos Link: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/45/temples---upparapalli == భూమి వినియోగం == ఉప్పరపల్లిలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 247 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 35 హెక్టార్లు * శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 1 హెక్టార్లు * సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 29 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 228 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 566 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 237 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 587 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == ఉప్పరపల్లి లో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * కాలువలు: 39 హెక్టార్లు* బావులు/బోరు బావులు: 500 హెక్టార్లు* చెరువులు: 48 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == ఉప్పరపల్లిలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]], [[ప్రత్తి]], [[పసుపు]] ==ప్రముఖ వ్యక్తులు== # [[వేణు ఊడుగుల]] #[[జోర్దార్‌ సుజాత]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==వెలుపలి లంకెలు== {{చెన్నారావుపేట మండలంలోని గ్రామాలు}} eufoy4k42hf03f3bmeza0v59dfu2aeu 4942568 4942567 2026-08-23T13:43:42Z CommonsDelinker 608 శ్రీ_రామ_లింగేశ్వర_దేవాలయం_-_Upparapally.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942568 wikitext text/x-wiki '''ఉప్పరపల్లి,''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[వరంగల్ జిల్లా]], [[చెన్నారావుపేట మండలం|చెన్నారావుపేట]] మండలం లోని గ్రామం.<ref name="”మూలం”">తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వు సంఖ్య GO Ms No 232 Revenue (DA-CMRF) Department, Dated: 11-10-2016</ref> {{Infobox Settlement| ‎|name = ఉప్పరపల్లి |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవిన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = తెలంగాణ పటంలో గ్రామ స్థానం |pushpin_mapsize = 200 <!-- > |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[వరంగల్ (33 జిల్లాల ప్రకారం)]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[చెన్నారావుపేట మండలం|చెన్నారావుపేట]] <!-- Politics -----------------> |government_footnotes = [[TRS]] |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = [[పెరుమాండ్ల శ్రీధర్ రెడ్డి (BRS)]] |leader_title1 = [[ఉప సర్పంచి]] |leader_name1 = [[కాసాని రమేష్ (పెద్ద గొల్ల) (కాంగ్రెస్)]] |leader_title2 =[[MPTC]] |leader_name2 =[[చెరుకుపల్లి విజేందర్(BRS)]] |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 4369 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 2183 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 2186 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 1152 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్యు |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్యు |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 17.708098 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 79.894592 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = 506122 |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన చెన్నారావుపేట నుండి 10 కిమీ దూరంలోను, నర్సంపేటకి 15 కిమీ దూరంలోను ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత వరంగల్ జిల్లాలో, ఇదే మండలంలో ఉండేది. పునర్వ్యవస్థీకరణలో దీన్ని కొత్తగా ఏర్పాటు చేసిన వరంగల్ గ్రామీణ జిల్లా లోకి చేర్చారు.<ref>{{Cite web|title=వరంగల్ గ్రామీణ జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Warangal_Rural.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220106062324/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Warangal_Rural.pdf|archive-date=2022-01-06|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref><ref name=":6">G.O.Ms.No. 74, Revenue (DA-CMRF) Department, Dated: 12-08-2021.</ref> ఆ తరువాత 2021 లో, వరంగల్ గ్రామీణ జిల్లా స్థానంలో వరంగల్ జిల్లాను ఏర్పాటు చేసినపుడు ఈ గ్రామం, మండలంతో పాటు కొత్త జిల్లాలో భాగమైంది.<ref name=":6" />సమీప పట్టణమైన [[వరంగల్]] నుండి 32కి.మీ. దూరంలోనూ ఉంది.2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 1152 ఇళ్లతో, 4369 జనాభాతో 1109 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 2183, ఆడవారి సంఖ్య 2186. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 555 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 659.గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 578487<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>.పిన్ కోడ్: 506122. == విద్యా సౌకర్యాలు == ఈ గ్రామంలో 3 [[అంగన్వాడి|అంగన్వాడి కేంద్రాలు]] *ఒక ప్రభుత్వ ప్రాధమిక పాఠశాల ( 5వ తరగతి వరకు) ఉంది. *ఒక జిల్లా ప్రజా పరిషత్ ఉన్నత పాఠశాల (6వ తరగతి నుండి 10వ తరగతి వరకు) ఉంది. *ఇంటర్, ఆపై చదువుల కోసం [[నర్సంపేట]], [[వరంగల్]], ఇతర జిల్లాలకు వెళతారు. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === ఉప్పరపల్లిలో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు.సంచార వైద్య శాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలో6 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు ఆరుగురు ఉన్నారు. ఒక మందుల దుకాణం ఉంది. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. కాలువ/వాగు/నది ద్వారా, చెరువు ద్వారా కూడా గ్రామానికి తాగునీరు లభిస్తుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == ఉప్పరపల్లిలో పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. కానీ సమయపాలన ఒక్కసారి పాటించవు. గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైనవి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో [[స్వయం సహాయక బృందం]], పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం [[సంత]] గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంక్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 16 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. ==దేవాలయాలు == ఉప్పరపల్లి గ్రామ భక్తులు, గ్రామ పెద్దల, దాతల సహకారము తో శ్రీ రామలింగేశ్వర స్వామి దేవాలయం, శ్రీ వీరాంజనేయ స్వామి దేవాలయం - దాతలు బొబ్బాల మల్లారెడ్డి దంపతులు, కుటుంబ సభ్యుల సహకారముతో, గ్రామంలోని భక్తులు - దాతల సహకారముతో నిర్మించి నిత్య ఆరాధనలు, పండుగలు, పర్వదినములలో ఆలయ కమిటీ వారు భక్తులకు విశేషమైన సేవలు అందించుచున్నారు. ప్రస్తుతం నాగదేవత ఆలయం నిర్మాణ దశలో ఉంది. * శ్రీ రామలింగేశ్వర స్వామి దేవాలయం, శ్రీ వీరాంజనేయ స్వామి దేవాలయం-ఉప్పరపల్లి photos&videos Link: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/45/temples---upparapalli == భూమి వినియోగం == ఉప్పరపల్లిలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 247 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 35 హెక్టార్లు * శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 1 హెక్టార్లు * సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 29 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 228 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 566 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 237 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 587 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == ఉప్పరపల్లి లో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * కాలువలు: 39 హెక్టార్లు* బావులు/బోరు బావులు: 500 హెక్టార్లు* చెరువులు: 48 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == ఉప్పరపల్లిలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]], [[ప్రత్తి]], [[పసుపు]] ==ప్రముఖ వ్యక్తులు== # [[వేణు ఊడుగుల]] #[[జోర్దార్‌ సుజాత]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==వెలుపలి లంకెలు== {{చెన్నారావుపేట మండలంలోని గ్రామాలు}} 8lmztmscsshk7e3picft3xc5447mpvd 0 50312 4942566 4921329 2026-08-23T13:43:36Z CommonsDelinker 608 Sri_Venkateshwara_Swami_Devalayam_-_Dachaarm.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942566 wikitext text/x-wiki '''దాచారం,''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[సూర్యాపేట జిల్లా]], [[నేరేడుచర్ల మండలం|నేరేడుచర్ల]] మండలంలోని గ్రామం.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వు సంఖ్య GO Ms No 246  Revenue (DA-CMRF) Department, Dated: 11-10-2016</ref> {{Infobox Settlement| ‎|name = దాచారం |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవిన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = తెలంగాణ పటంలో గ్రామ స్థానం |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[సూర్యాపేట జిల్లా|సూర్యాపేట]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[నేరేడుచర్ల]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 1767 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 892 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 875 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 491 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్యు |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్యు |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.9098848 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 79.6726632 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = 508218 |area_code = |blank_name = ఎస్.టి.డి కోడ్ |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన నేరేడుచర్ల నుండి 12 కిలోమీటర్ల దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[మిర్యాలగూడ]] నుండి 25 కిలోమీటర్ల దూరంలోనూ ఉంది. == జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణలో == 2016 అక్టోబరు 11న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత [[నల్గొండ జిల్లా]]<nowiki/>లోని ఇదే మండలంలో ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=సూర్యాపేట జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Suryapet.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227080545/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Suryapet.pdf|archive-date=2021-12-27|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గ్రామ జనాభా== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 491 ఇళ్లతో, 1767 జనాభాతో 673 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 892, ఆడవారి సంఖ్య 875. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 659 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 577515<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>.పిన్ కోడ్: 508218. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి , ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.సమీప బాలబడి [[నేరేడుచర్ల|నేరేడుచర్లలో]] ఉంది.సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల నేరేడుచర్లలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల మిర్యాలగూడలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నార్కట్ పల్లిలోను, పాలీటెక్నిక్‌ నల్గొండలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల మిర్యాలగూడలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం మిర్యాలగూడలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[నల్గొండ]] లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కిలోమీటర్ల . లోపు దూరంలో ఉంది. పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలో నలుగురు ప్రైవేటు Rవైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు నలుగురు ఉన్నారు. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతుం ది. కుళాయిల ద్వారా శుద్ధి చేయని నీరు కూడా సరఫరా అవుతుంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. చెరువు ద్వారా గ్రామానికి త్రాగు నీరు లభించడం లేదు. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా,మురికి కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ ఉంది . సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోయరు . == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == దాచారంలో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. మొబైల్ ఫోన్ గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైనవి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో వ్యవసాయ పరపతి సంఘం ఉంది. గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో ఆటల మైదానం ఉంది. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం ఉంది. జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ.లోపు దూరంలో ఉంది. పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 8 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 8 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == దాచారంలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 15 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 145 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 116 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 396 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 183 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 328 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == దాచారంలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * కాలువలు: 280 హెక్టార్లు* బావులు/బోరు బావులు: 48 హెక్టార్లు == '''దేవాలయాలు''' == శ్రీ వెంకటేశ్వర స్వామి దేవాలయం -దాచారం: శ్రీ A. రామనరసింహా రెడ్డి ఆధ్వర్యం లో గ్రామంలోని భక్తులు, గ్రామ పెద్దల, దాతల సహకారము తో శ్రీ వెంకటేశ్వర స్వామి దేవాలయం నిర్మాణం చేసినారు. శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి దేవాలయ 18 వ వార్షికోత్సవ సందర్భం గా అన్నదానం సేవా కార్యక్రమం నిర్వహించినారు. ఆలయం లో విశేష పూజలు, కళ్యాణ ఉత్సవము జరుపు కుంటున్నారు. శ్రీ వెంకటేశ్వర స్వామి దేవాలయం -దాచారం VIDEO LINK:https://archive.org/details/sri-venkateswara-temple-dacharam ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==వెలుపలి లంకెలు== {{నేరేడుచర్ల మండలంలోని గ్రామాలు}} 8e4zekso4s32o2kz80eiezmdvgve5nq 0 50404 4942921 4871734 2026-08-24T08:56:00Z యర్రా రామారావు 28161 4942921 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Village}} '''ధర్మపురం<ref name=":0">{{Cite web|last=ఇచ్ఛాపురం|first=విలేకరి|date=2025-06-03|title=Bahuda river: అయ్యో.. బాహుదా!|url=https://www.andhrajyothy.com/2025/andhra-pradesh/srikakulam/oh-my-bahuda-1411618.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20260616092740/https://www.andhrajyothy.com/2025/andhra-pradesh/srikakulam/oh-my-bahuda-1411618.html|archive-date=2026-06-16|access-date=2026-06-16|website=Andhrajyothy Telugu News|language=te}}</ref><ref>{{Cite web|last=ఈటీవీ భారత్|first=టీమ్|date=2026-01-18|title=ఇళ్ల ముందు ధాన్యం పాతరలు - పరిమాణం బట్టి యజమాని ఆస్తుల విలువ అంచనా|url=https://www.etvbharat.com/te/state/farmers-storing-grains-in-pits-and-health-principle-of-past-generations-in-srikakulam-district-andhra-pradesh-news-aps26011803137|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260616090003/https://www.etvbharat.com/te/state/farmers-storing-grains-in-pits-and-health-principle-of-past-generations-in-srikakulam-district-andhra-pradesh-news-aps26011803137|archive-date=2026-06-16|access-date=2026-06-16|website=ETV Bharat News|language=te}}</ref>''' [[శ్రీకాకుళం జిల్లా]], [[ఇచ్ఛాపురం మండలం]] లోని గ్రామం. ఇది మండల కేంద్రమైన ఇచ్ఛాపురం నుండి 9 కి. మీ. దూరంలో ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 495 ఇళ్లతో, 1951 జనాభాతో 304 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 903, ఆడవారి సంఖ్య 1048. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 37 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 580460<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>. == విద్యా సౌకర్యాలు == * గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రైవేటు ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి, ప్రైవేటు ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రైవేటు మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి. * సమీప బాలబడి [[తులసిగాం|తులాసిగాంలో]] ఉంది. * సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల ఇచ్ఛాపురంలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల పలాసలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల శ్రీకాకుళంలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు టెక్కలిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల పలాసలోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు శ్రీకాకుళంలోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === ధర్మపురంలో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా శుద్ధి చేయని నీరు సరఫరా అవుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == గ్రామంలో మురుగునీటి పారుదల వ్యవస్థ లేదు. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == * ధర్మపురంలో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. * గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులుప్రైవేటు బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. * జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్ గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 15 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == ధర్మపురంలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 24 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 1 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 278 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 20 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 257 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == ధర్మపురంలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * చెరువులు: 125 హెక్టార్లు * ఇతర వనరుల ద్వారా: 132 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == ధర్మపురంలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} {{ఇచ్ఛాపురం మండలంలోని గ్రామాలు}} dx9ilchgu9ha0sbzgndmoq78vlxl13t 0 60288 4942957 4865345 2026-08-24T09:43:33Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4942957 wikitext text/x-wiki {{దేశ సమాచారపెట్టె1 |native_name = <span style="line-height:1.33em;"> Монгол улс <br />''మోంగోల్స్''</span> |conventional_long_name = <span style="line-height:1.33em;">మోంగోలియా</span> |common_name = మంగోలియా |image_flag = Flag_of_Mongolia.svg |image_coat = |image_map = LocationMongolia.png |national_motto = |national_anthem = |official_languages = మంగోలియన్ |capital = [[:en:Ulaanbaatar|ఉలాన్‌బతార్]] |latd=47|latm=55|latNS=N|longd=106|longm=53|longEW=E |largest_city = రాజధాని |government_type = పార్లమెంటరీ ప్రజాతంత్రం |leader_title1 = రాష్ట్రపతి |leader_title2 = ప్రధానమంత్రి |leader_name1 = [[:en:Nambaryn Enkhbayar|నాంబరిన్ ఎన్‌క్‌బయార్]] |leader_name2 = [[:en:Miyeegombyn Enkhbold|మియీగోమ్‌ బిన్ ఎంక్‌బోల్డ్]] |area_rank = 19వ |area_magnitude = 1 E12 |area = 1,564,116 |areami² = 603,909 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 0.6 |population_estimate = 2,794,100 <ref>{{Cite web |url=http://202.131.5.91/bull/2006/bulletin_2006_dec.pdf |title=Mongolian National Statistical Office Bulletin Dec.2006 |website= |access-date=2007-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070317042307/http://202.131.5.91/bull/2006/bulletin_2006_dec.pdf |archive-date=2007-03-17 |url-status=dead }}</ref> |population_estimate_year = డిసెంబరు 2006 |population_estimate_rank = 139వది |population_census = 2,407,500 <ref>{{Cite web |url=http://www.nso.mn/yearbook/2002/yearbook2002.pdf |title=Mongolian National Statistical Office Yearbook 2002 |website= |access-date=2006-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060608195041/http://www.nso.mn/yearbook/2002/yearbook2002.pdf |archive-date=2006-06-08 |url-status=dead }}</ref> |population_census_year = 2000 |population_density = 1.7 |population_densitymi² = 4.4 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 227వది |GDP_PPP_year = 2005 |GDP_PPP = $5.56 బిలియన్ <!--IMF 2005 --> |GDP_PPP_rank = 147వది |GDP_PPP_per_capita = $2,175 |GDP_PPP_per_capita_rank = 138వది |HDI_year = 2004 |HDI = {{profit}}0.691 |HDI_rank = 116వ |HDI_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |sovereignty_type = ఏర్పాటు |established_event1 = జాతీయ స్థాపక దినం |established_event2 = చింగ్ సామ్రాజ్యం నుండి స్వాతంత్ర్యము |established_event3 = మంగోలియా ప్రజా గణతంత్రం |established_event4 = మంగోలియా ప్రజాతంత్రం |established_date1 = 1206 |established_date2 = [[డిసెంబరు 29]] [[1911]] |established_date3 = [[నవంబరు 24]] [[1924]] |established_date4 = [[ఫిబ్రవరి 12]] [[1992]] |currency = [[:en:Mongolian tögrög|తాగ్‌రాగ్]] |currency_code = MNT |time_zone = |utc_offset = +7 |time_zone_DST = |utc_offset_DST = +8 |cctld = .mn |calling_code = 976 |footnotes = }} '''మంగోలియా''' ఒక [[భూపరివేష్టిత దేశం]]. ఇది తూర్పుఆసియా, [[మధ్యాసియా]]లో ఉంది. దీనికి ఎల్లలు ఉత్తరాన [[రష్యా]], దక్షిణం, తూర్పు, పడమరలలో [[చైనా]] దేశాలున్నాయి. దీని దక్షిణాగ్రాన కొద్ది మైళ్ళ దూరంలో [[కజకస్తాన్]] సరిహద్దు ఉంది. ఉలాన్ బతోర్ దీని రాజధాని, అతిపెద్ద నగరమూను. దేశంలోని దాదాపు 38% జనాభా రాజధానిలోనే నివసిస్తోంది. ఈ దేశపు రాజకీయ విధానము పార్లమెంటరీ రిపబ్లిక్ విధానము. ==చరిత్ర ప్రాచీనత== మంగోలియాలో 8,50,000 సంవత్సరాలకు పూర్వమే హోమో ఎరెక్టస్ నివసించారు.<ref>{{cite web |url=http://www.archaeology.mas.ac.mn/index.php?option=com_content&view=article&id=56&Itemid=64 |title=Хүрээлэнгийн эрдэм шинжилгээний ажлын ололт амжилт |publisher=Institute of Mongolian Archaeology |date=2013-06-24 |accessdate=2013-06-28 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20131226092610/http://www.archaeology.mas.ac.mn/index.php?option=com_content&view=article&id=56&Itemid=64 |archive-date=2013-12-26 |url-status=dead }}</ref> ఆధునిక మానవులు మంగోలియాను 40,000 సంవత్సరాల ముందు " అప్పర్ పాలియోలిథిక్ " కాలంలో చేరడానికి ఖోయిడ్ త్సెంకర్ గుహలు సాక్ష్యంగా ఉన్నాయి.<ref name="Novgorodova">Eleanora Novgorodova, Archäologische Funde, Ausgrabungsstätten und Skulpturen, in ''Mongolen (catalogue)'', pp. 14–20</ref> ఖోయిడ్ ప్రాంతంలో ఉన్న గులాబీ, గోధుమ రంగు, ఎరుపు వర్ణ చిత్రాలు 20,000 సంవత్సరాల నాటివని భావిస్తున్నారు. వీటిలో మముత్, లింక్స్, బాక్ట్రియన్ ఒంటెలు,, ఉష్ట్రపక్షి జంతువుల బొమ్మలు చోటుచేసుకున్నాయి. ఈ వర్ణచిత్ర సహిత గుహలు " మంగోలియా లాస్కాక్స్ "గా వర్ణించబడుతున్నాయి. ఉత్తర మంగోలియాలోని మాల్టాలోని వీనస్ చిత్రం 21,000 సమవత్సరాల పూర్వం నాటి అప్పర్ పాలియోలిథిక్ కాలంనాటిదని భావిస్తున్నారు. మాల్టా ప్రస్తుతం [[రష్యా]]లో భాగంగా ఉంది. . [[File:Arkhangai Aimag6.JPG|thumb| అర్ఖంగై ప్రావిన్స్‌లోని పచ్చిక బయళ్ళు. మంగోలియా అనేక సంచార సామ్రాజ్యాలకు కేంద్రభూమిగా ఉండేది]] === నియోలిథిక్ కాలం === నొరొవ్లిన్, తంసగ్బులాగ్, భయంజాగ్, రషాన్ ఖాద్ వద్ద క్రీ.పూ 5500-3500 కాలం నాటి నియోలిథిక్ కాలం నాటి వ్యవసాయ ఆధారిత నివాసిత ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. నొమాడిజం (గుర్రపు వాడకం) ప్రవేశం మంగోలియన్ జీవన విధానంలో ప్రాముఖ్యత సంతరించుకున్న సంఘటనగా నిలిచింది. రాగి, ఇత్తడి వాడకం ఆరంభం అయిన కాలంలో (అఫనసెవన్ సంస్కృతి) నొమాడిజం ఆరంభం అయిందని భావిస్తున్నారు. అఫనసెవన్ సంస్కృతి మద్య మంగోలియాలోని ఖంగై పర్వతాలలో ఉందని భావిస్తున్నారు. అఫనసెవన్ శ్మశానాలలో క్రీ.పూ 22000 కాలంనాటి చక్రంతో కూడిన వాహన అవశేషాలు లభ్యమయ్యాయి.<ref>{{cite book|author=David Christian|title=A History of Russia, Central Asia and Mongolia|url=https://archive.org/details/historyofrussiac0000chri|date=1998-12-16|publisher=Wiley|isbn=978-0-631-20814-3|page=[https://archive.org/details/historyofrussiac0000chri/page/n128 101]}}</ref> తరువాత మంగోలియాలో ఒకునెవ్ సంస్కృతి (క్రీ.పూ 2000) కాలంలో జంతువుల పెంపకం, లోహాల వాడకం చక్కగా అభివృద్ధి చెందింది. ఆంధ్రొనొవొ సంస్కృతి (క్రీ.పూ 2300-1000), కరసుక్ సంస్కృతి (క్రీ.పూ 1500-300), ఇనుప యుగం (క్సియాంగ్ను) సామ్రాజ్యము (క్రీ.పూ 209) స్థాపన వరుసగా చోటుచేసుకున్నాయి. క్సియాంగ్ను సంస్కృతికి ముందున్న ఇత్తడి యుగం కాలంలో జింక, కుర్గన్లు స్లాబ్ సమాధులు, శిలా చిత్రాలు లభ్యమవుతున్నాయి. ==== వ్యవసాయం ==== నియోలిథిక్ కాలం నుండి పంటలు పండించడం కొనసాగినప్పటికీ నొమాడిజం తరువాత వ్యవసాయంతో పోల్చి చూస్తే అది స్వల్పంగానే ఉండేది. వ్యవసాయం మొదట పశ్చిమ భూభాగంలో ఆరంభమై చివరికి ఆ ప్రాంతం అంతటా వ్యాపించింది. తూర్పు భూభాగంలో రాగి యుగం మంగోలాయిడ్ అని వర్ణించబడింది. అదే ప్రస్తుత మంగోలియా. పశ్చిమభూభాగంలో యురోపాయిడ్ అని పిలువబడింది.<ref name="Novgorodova"/> ఇత్తడి యుగంలో పశ్చిమ మంగోలియాలో టొచారియన్లు (యుయేజి), సిథియన్లు నివసించారు. సిథిలియన్ వీరుని భద్రపరచబడిన మృతశరీరం (మమ్మీ) 2,500 సంవత్సరాలకు పూర్వం నాటిదని భావిస్తున్నారు. మృత వీరుని శరీరం 30-40 సంవత్సరాల వయసు కలిగినదై ఉండవచ్చని భావిస్తున్నారు. శ్వేతవర్ణ శిరోజాలు ఉన్నాయి. శరీరం మంగోలియాలోని అల్టై పర్వతాలలో లభించింది. .<ref>{{cite web|url=http://www.spiegel.de/international/0,1518,433600,00.html |title=Archeological Sensation-Ancient Mummy Found in Mongolia |publisher=Spiegel.de |date=2006-08-25 |accessdate=2010-05-02}}</ref> మంగోలియాలో అశ్వ నొమాడిజం ప్రవేశించిన తరువాత రాజకీయాలు యురేషియన్ స్టేప్పే నుండి మంగోలియాలో కేంద్రీకృతం అయ్యాయి.అది సా.శ. 18వ శతాబ్దం వరకు కొనసాగింది. ఉత్తర భూభాగంలో ఉన్న పశువులకాపరులు (గుయిఫాంగ్, షంరాగ్, డొంఘ్) షంగ్ వశస్థుల (క్రీ.పూ1600-1046) కాలం, ఝౌ వశస్థుల (క్రీ.పూ 1046-256) పాలనా కాలంలో (నోమాడిక్ సామ్రాజ్యాలు) [[చైనా]]లో ప్రవేశించారు. ==== మంగోలియా ==== ఉత్తర [[చైనా]] భూభాగం నుండి స్వతంత్రంగా ఏర్పరచుకున్న రాజ్యమే మంగోలియా అని వెన్ చక్రవర్తి (హాన్) క్రీ.పూ 162లో లావోషంగ్ చన్యూకు వ్రాసిన ఉత్తర ఋజువు చేస్తుంది. (హాన్షులో నమోదు చేయబడింది): {{quote| " చైనా చక్రవర్తి క్సియోంగ్నుకు చెందిన గ్రేట్ షాన్ యు (చన్యు)కు గౌరవనీయంగా నమస్కరిస్తున్నాడు. నాకు ముందు పాలించిన చక్రవర్తి చైనా మహా కుడ్యం (గ్రేట్ వాల్ ఆఫ్ చైనా) ను నిర్మించాడు. ఉత్తర భూభాగంలో ఉన్న దేశాలన్నీ షాన్ యు ఆధిఖ్యతలో ఉంటాయి. చైనా మహా కుడ్యం లోపలి భాగంలో తలపాగా, కండువా ధరించే ప్రజలు అందరూ నా పాలనలో ఉంటారు. వేలాది మంది ప్రజలు వారి వారి వృత్తులలో ఉంటూ భూమి దున్నుతూ, నేత నేస్తూ, షూటింగ్ , వేటలో జీవినాధారం వెతుక్కుంటారు. రెండు దేశాలు ప్రస్తుతం శాంతితో ఉండాలని రాజకుమారులు ఇద్దరూ స్నేహసంబంధాలు కలిగి ఉండాలని మీ లేఖ చెబుతూ ఉంది. ఇరు దేశాల మద్య సైనిక చర్యలు నిలిపి వేసి సైనికులందరూ తమ నివాసాలకు పంపివేయబడతారు. వారు పశువులను మేపుతూ, సంపదలతో , సంతోషంతో రోజురోజుకూ వర్ధిల్లేలా జీవిస్తారు. సంతృప్తి కరమైన అదే సమయంలో ప్రశాంతమైన సరికొత్త శకం స్థాపిస్తాము. " ఇది నన్ను మరింత గౌరవపరుస్తుంది. నేను నీతో కలిసి గళం కలుపుతూ శాంతిగీతం ఆలపిస్తూ స్వర్గద్వారాలను తెరచి ప్రజల పట్ల చూపించే కరుణ రోజురోజుకూ అభివృద్ధి చెందుతూ ఉంది. ఇది తరతరాలకు ఇలా కొనసాగుతూ ఉంటుంది. విశ్వాన్ని ఆరాధిస్తూ పొరుగు దేశాలతో సంబంధాలు మెరుగుపరచుకోవచ్చు. ఉత్తర భూభాగంలో వెన్నులో వణుకు పుట్టించే వాతావరణంలో నివసిస్తున్న ప్రజలకు వార్షికంగా ధాన్యం, బంగారం, పట్టు పంపమని అధికారులకు ఆదేశాలు ఇస్తాను. ఇప్పుడు ప్రపంచం అంతటా శాంతిని స్థాపిస్తాము. వేలాది ప్రజలు ఆనందంగా జీవిస్తారు. నేను షాన్ యు ప్రజలను తండ్రి వలె పాలిస్తాము. .<ref>{{cite web |url=https://depts.washington.edu/silkroad/texts/hantxt1.html | title=Selections from the Han Narrative Histories | publisher=Silk Road Texts | accessdate=30 March 2014}}</ref>}} [[File:ZaamarTomb.jpg|thumb|right| ఉలాన్‌బాతర్ నుండి 180 కి.మీ దూరంలో 7వ శతాబ్దపు వస్తువులు కనుగొనబడ్డాయి. ఉలాన్‌బాతర్‌లో నిల్వ చేయబడ్డాయి. మంగోలియన్ చరిత్రలో స్థిరమైన ఇతివృత్తం చైనాతో సంబంధాలు]] ====నోమాడులు ==== మంగోలియాలో చరిత్రకాలానికి ముందు నుండి నోమాడులు నిరంతరంగా నివసిస్తూ ప్రముఖమైన సమాజాన్ని రూపొందించారు. సమాజంలో సాధారణంగా ఖాన్, కురు, లెఫ్ట్, రైట్ పక్షాలు, కేషిగ్ రాజవ్యవస్థ, సైనిక వ్యవస్థ ఉండేది. ముందుగా క్రీ.పూ 209 లో మొడు షన్యు క్సియోగ్ను (జాతి నిర్ణయించబడలేదు)లను సమైక్యపరచి రాజరిక వ్యవస్థను స్థాపించాడు. అతి త్వరలో వారు క్విన్ వంశానికి గొప్ప ప్రత్యర్థులుగా అభివృద్ధి చెందారు. వారు తరువాత చైనా మాహా కుడ్యం నిర్మించేలా వత్తిడి తీసుకువచ్చారు. మెంగ్ తియాన్ పాలనాకాలంలో చైనా కుడ్యాన్ని నిర్మించారు. క్సియోగ్ను దాడుల నుండి రక్షించడానికి 3,00,000 సైనికులను నియమించారు. విస్తారమైన క్సియోగ్ను (క్రీ.పూ 209- సా.శ. 93) సామ్రాజ్యపాలన తరువాత మంగోలిక్ క్సియాంబెయి సామ్రాజ్యం (సా.శ. 93- 234) విస్తారమైన రాజ్యాన్ని పాలించింది. వీరు దాదాపు ప్రస్తుత మంగోలియా రాజ్యం అంతటినీ పాలించారు. విస్తారమైన క్సియాంబెయి భూభాగాన్ని మంగోలిక్ రౌరన్ ఖంగనతే (330-555) పాలించారు. మంగోలిక్ రౌరన్ ఖంగనతెను ఓడించి గోక్త్రుక్కులు (555-745) వరకు పాలించారు. గోక్త్రుక్కులు పంతికేపియం (ప్రద్తుత కెర్చ్) భూభాగాన్ని (576లో) తమ రాజ్యంలో విలీనం చేసి మరింత విస్తారమైన భూభాగాన్ని పాలించారు. వారిని అధిగమిస్తూ ఉఘూర్ ఖంగనతే (745-840) ఈ ప్రాంతాన్ని పాలించారు. ఉఘూర్ ఖంగనతెలను కిర్గిజ్ ఓడించి కిర్గిజ్‌లు పాలించారు. తరువాత క్సియాంబెయి వంశానికి చెందిన మంగోలిక్ కితాన్ ప్రజలు (లియో సామ్రాజ్యం 907-1125) పాలించారు. మంగోలిక్ కితాన్ తరువాత ఖమాగ్ మంగోల్ (1125-1206) పాలించారు. ===మద్య యుగం === [[File:Mongols-map.png|thumb|right|alt= ఆసియా పటం | ఈ పటం 13వ శతాబ్దపు మంగోల్ సామ్రాజ్యం యొక్క సరిహద్దును నేటి మంగోలులతో పోల్చి చూపిస్తుంది. ఎరుపు రంగులో ఉన్న ప్రాంతం నేడు మంగోలియన్ భాష మాట్లాడేవారు అధిక సంఖ్యలో నివసించే ప్రాంతాన్ని సూచిస్తుంది]] [[File:Mongolia XVI.png|thumb| మంగోల్ రాజ్యాలు, 14-17 శతాబ్దాలు: 1. మంగోలియను ఖగనేటు 2. నాలుగు ఓయిరాటు 3. మొఘులిస్తాను 4. కారా డెల్]] 12వ శతాబ్దంలో గందరగోళంలో చెంఘీజ్ ఖాన్ అనే సైన్యాధ్యక్షుడు మంగోలియా గిరిజన ప్రజలను సమైక్యం చేసికొని మంచూరియా, అల్తై పర్వతాల మద్య భూభాన్ని తన ఆధీనంలోకి తీసుకున్నాడు. 1206లో చెంఘీజ్ ఖాన్ నిర్వహించిన వరుస యుద్ధాలు క్రూరత్వానికి, క్రౌర్యానికి ప్రతీకగా నిలిచాయి. చెంఘీజ్ ఖాన్ ఆసియా అంతటినీ ఆక్రమించి మంగోలియా సామ్రాజ్య స్థాపన చేసాడు. మంగోలియా సామ్రాజ్యం అత్యంత విస్తారమైనదిగా ప్రపంచ చరిత్రలో చోటుచేసుకుంది. ఆయన తరువాత పాలకులు మంగోలియా సామ్రాజ్యంతో పశ్చిమంలో ప్రస్తుత [[ఉక్రెయిన్]] తూర్పున [[కొరియా]], ఉత్తరంలో [[సైబీరియా]], దక్షిణంలో గల్ఫ్ లోని [[ఓమన్]], [[వియత్నాం]] లను తమ సామ్రాజ్యంలో విలీనం చేసుకుని అత్యంత (విశాలమైన 33000000 చదరపు కి.మీ) పాలించారు.<ref name="EarthRule">{{cite web |author=Bruce R. Gordon |url=http://www.hostkingdom.net/earthrul.html |title=To Rule the Earth |publisher=Wayback.archive.org |date=2007-07-01 |access-date=2015-05-08 |archive-date=2007-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070701103611/http://www.hostkingdom.net/earthrul.html |url-status=bot: unknown }}</ref> ప్రపంచ భూభాగ వైశాల్యంలో ఇది 22%. ఆసమయంలో మంగోలియా జనసంఖ్య 100 మిలియన్లు. ఆసమయంలో ప్రపంచ జనసంఖ్యలో ఇది 25%. పాక్స్ మంగోలికా ఆసియా అంతటికీ వ్యాపారం, వాణిజ్య కేంద్రంగా అభివృద్ధి చెందింది.<ref>{{cite journal|last=Guzman|first=Gregory G.|title=Were the barbarians a negative or positive factor in ancient and medieval history?|journal=The historian|year=1988|issue=50|pages=568–70}}</ref><ref>{{cite book|author=Thomas T. Allsen|title=Culture and Conquest in Mongol Eurasia|url=http://books.google.com/books?id=0StLNcKQNUoC&pg=PA211|accessdate=2013-06-28|date=2004-03-25|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-60270-9|page=211}}</ref> ==== మంగోలియా విభజన ==== [[చెంఘీజ్ ఖాన్]] మరణించిన తరువాత మంగోలియా సామ్రాజ్యం 4 రాజ్యాలుగా (ఖనాతేలు) విభజించబడింది. అవి మంగెఖాన్ (1259లో మరణించాడు) కారణంగా ఆరంభం అయిన తొలుయిడ్ (1260-1264) అంతర్యుద్ధం తరువాత చివరికి క్వాసి - స్వతంత్ర రాజ్యాలుగా విడిపోయాయి. ఖనాతేలలో ఒకటైన గ్రేట్ ఖనాతేలో మంగోలియా ప్రధాన భూభాగం, కుబ్లై ఖాన్ (ఘెంగిస్ ఖాన్ మనుమడు) నాయకత్వంలోని యుయాన్ సామ్రాజ్యంలో [[చైనా]] భాగం అయింది. కుబ్లై ఖాన్ ప్రస్తుత [[పీకింగ్]]ను రాజధానిగా చేసుకుని మరణించాడు. ఒక శతాబ్ధకాలం తరువాత [[1368]]లో యుయాన్ సామ్రాజ్యాన్ని అధిగమిస్తూ మింగ్ సామ్రాజ్యం స్థాపించబడింది. మంగోల్ రాజకుటుంబం ఉత్తర భూభాగాలకు పారిపోయింది.మింగ్ సైన్యాలు మంగోల్ రాజకుటుంబాన్ని అనుసరిస్తూ స్వస్థలంలో ప్రవేశించారు. తరువాత వారు మంగోల్ రాజధాని నగరం కరకోరంతో మరికొన్ని నగరాలను ధ్వంసం చేస్తూ స్వాధీనం చేసుకున్నారు. మంగోల్ నాయకుడు బిలిగ్తూ నాయకత్వంలో ప్రజలు కొన్ని ప్రాంతాలలో మింగ్ సైన్యాలను, వారి నాయకుడు కొకే తెమూర్‌ను ఎదుర్కొన్నారు. {{Citation needed|date=January 2013}} ==== మంగోలియా పాలన ==== [[File:Altan Khan.jpg|thumb|upright| అల్తాన్ ఖాన్ (1507–1582) హోహోట్ నగరాన్ని స్థాపించాడు, బౌద్ధమతాన్ని పరిచయం చేయడంలో సహాయపడ్డాడు, దలైలామా అనే బిరుదును ప్రారంభించాడు]] [[File:Tsogtiin tsagaan baishin.JPG|thumb|left| 1601లో త్సోగ్ట్ తైజ్ చేత ఉత్తర మంగోలియాలో నిర్మించబడిన కోట]] [[File:TövkhönKhiid2.jpg|thumb|left| తువ్‌ఖున్ మఠాన్ని 1653లో జనాబజార్ నిర్మించారు. ఇక్కడే ఆయన 1686లో సోయోంబో లిపిని కనుగొన్నారు]] యువాన్ రాజవంశం [[చైనా]] నుండి వైదొలగిన తరువాత మంగోలీలు వారి ప్రధాన భూభాగం మంగోలుకు చేరుకున్నారు. ఈ కాలం పోస్ట్ మంగోలాగా వర్ణించబడింది. తరువాత శతాబ్దాలు వివిధ జాతుల మద్య హింసాత్మకమైన అధికార కలహాలకు చిహ్నంగా ఉన్నాయి. ఈ కలహాలు అధికంగా గెంగీస్, గెంగీసేతర జాతులకు చెందిన ఒయిరాతుల మద్య చోటుచేసుకున్నాయి. చైనీయుల దాడులు (యోంగ్లే చక్రవర్తి చేసిన 5 దాడులు) అందులో భాగంగా ఉన్నాయి. 15వ శతాబ్దంలో ఒయిరాతులు ఎయెసెన్ తయ్సి నాయకత్వంలో ఎగువ భూములను స్వాధీనం చేసుకుని 1449లో చైనా భూభాగలను కూడా స్వాధీనం చేసుకున్నారు. ఎసెన్ 1454లో హత్యచేయబడ్డాడు. బొర్జిగిడ్ తిరిగి బలపశ్డాడు. . {{Citation needed|date=January 2013}} ==== బతిమొంగ్కె దయాన్ ఖాన్ ==== 16వ శతాబ్దంలో బతిమొంగ్కే దయాన్ ఖాన్ ఆతని ఖాతున్ (రాజ్యం) మందుఖై గెంగిసిదీస్ సాయంతో మంగోల్ సామ్రాజ్యం అంతటినీ తిరిగి సమైక్యం చేసాడు. 16వ శతాబ్దం మద్య కాలంలో తుమెద్‌కు చెందిన అల్తన్ ఖాన్ (దయాన్ ఖాన్ మనుమడు) న్యాయపరంగా వారసుడు కానప్పటికీ స్వయంగా శక్తివంతుడయ్యాడు. అల్తన్ ఖాన్ 1557లో హాహాట్ సామ్రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు. అల్తన్ ఖాన్ [[1578]]లో దలై లామాతో సమావేశం కావడం మంగోలియాలో రెండవసారి టిబెటన్ బుద్ధిజం ప్రవేశపెట్టబడింది. ఖల్ఖాకు చెందిన అబ్తాని ఖాన్ బుద్ధిజానికి మారి ఎర్డెనే జూ [[1578]]లో సామ్రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు. అబ్తాని ఖాన్ మనుమడు జనాభాజార్ [[1640]]లో మొదటి " జెబ్త్సుందంబ ఖుతుగుటు " అయ్యాడు. ఆల్తర్‌లోని మంగోలియన్ ప్రజలు దాదాపుగా బుద్ధిజానికి మారారు. ప్రతి కుటుంబాలలో బౌద్ధ మత సాహిత్యం, బుద్ధుని శిల్పాలు చోటుచేసుకున్నాయి. మంగోలియన్ ప్రముఖులు భూమి, ధనం, పశువుల మందలను బౌద్ధ ఆరామం నిర్మించడానికి దానంగా ఇచ్చారు. బౌద్ధమఠాలు ఆధ్యాత్మిక శక్తితో రాజకీయ శక్తికేంద్రాలు అయ్యాయి.{{Citation needed|date=January 2013}} ==== లిగ్డెన్ ఖాన్ ==== [[File:Oirat Caravan.jpg|thumb|left| 20వ శతాబ్దం ప్రారంభానికి చెందిన ఓయిరాట్ వ్యాపార బృందం గుర్రాలపై ప్రయాణిస్తున్న చిత్రం, బహుశా వస్తువులను వ్యాపారం చేయడానికి వెళ్తున్నారు]] లిగ్డెన్ ఖాన్ చివరి మంగోలియన్ రాజుగా 17వశతాబ్దం ఆరంభంలో పాలించాడు. లిగ్డెన్ ఖాన్ మంచు ప్రజలతో కలిసి యుద్ధాలలో పాల్గొని పలు చైనా నగరాల దోపిడీకి కారణం అయ్యాడు. ఆయన మంగోలియన్ గిరిజనుల కూటమి ఏర్పరచుకున్నాడు. లిగ్డెన్ ఖాన్ [[1634]]లో మరణించాడు. [[1636]]లో అధికమైన మంగోలియా లోతట్టు ప్రాంతప్రజలను కలుపుకుని క్వింగ్ రాజవంశ పాలన ఆరంభం అయింది. [[1691]]లో చివరికి ఖల్ఖా కూడా క్వింగ్ ఆధిక్యతకు తలఒగ్గింది. తరువాత ప్రస్తుత మంగోలియా ప్రాంతం అంతా మంచూల పాలనలోకి వచ్చింది. తరువాత జరిగిన పలుయుద్ధాల (1757-58) డ్జుంగరియాల మీద క్వింగ్ విజయం సాధించే సమయానికి యుద్ధంలో పలు డ్జుంగర్లు (పశ్చిమ మంగోలీలు లేక ఒరితాలు) హతమయ్యారు.<ref>{{cite web|author=Edward Allworth |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/313790/Kazakhstan/214566/History#ref=ref598970 |title=Kazakhstan to c. 1700 ce |publisher=Encyclopædia Britannica |date= |accessdate=2013-06-28}}</ref> ==== పరిశోధకులు ==== కొందరు పరిశోధకులు 6,00,000 (80% కంటే అధికం) డ్జుంగర్ ప్రజలు యూద్ధాలకారణంగానూ, రోగాల కారణంగానూ మరణించారు. .<ref>[https://web.archive.org/web/20080410040826/http://www4.gu.edu.au:8080/adt-root/uploads/approved/adt-QGU20061121.163131/public/02Whole.pdf Michael Edmund Clarke, ''In the Eye of Power'' (doctoral thesis), Brisbane 2004, p37] {{WebCite|url=http://www.webcitation.org/5wQnNChmw|date =2011-02-11}}</ref> వెలుపలి మంగోలియా స్వయం ప్రతిపత్తిని గెంగిస్ ఖానా వంశానిమి చెందిన తుషీట్ ఖాన్, సెట్సెన్ ఖాన్, జసగ్త్ ఖాన్, సైన్ నొయోన్ ఖాన్‌లు సంరక్షించారు. మంగోలియాకు చెందిన జెబ్త్సందంబ ఖుతుఖ్తు విస్తారమైన అధికారం ఉంది.మంచూ ప్రజలు చైనా నుండి వలస వచ్చిన ప్రజలను అధికారానికి దూరంగా ఉంచారు. మంగోలీ ప్రజలు వారి సంస్కృతిని సంరక్షించుకున్నారు. ఈ సమయంలో సైబీరియన్ మార్గం ప్రధాన వాణిజ్య మార్గంగా (టీ మార్గం) ఉండేది. ఇక్కడ ఉన్న శాశ్వత స్థానాలలో 5-30 ఎన్నిక చేసిన కుటుంబాలు ఉండేవి. ఉర్గా (ప్రస్తుత ఉలన్ బటోర్) ఈ వాణిజ్య మార్గం ద్వారా చక్కని ప్రయోజనాలు పొందింది. మంగోలియా వెలుపల ఉన్న ఏకైక ప్రధాన నివాసిత ప్రాంతంగా ఇది గుర్తించబడుతుంది. వ్యాపారులు, అధికారులు, యాత్రీకులు దీనిని మజిలీ ప్రాంతంగా ఉపయోగించారు. {{Citation needed|date=January 2013}} ==== మంగోలియన్ పతనావస్థ ==== 1911 వరకు [[క్వింగు సామ్రాజ్యం|క్వింగ్ సామ్రాజ్యానికి]] మంగోలియా మీద ఆధిపత్యం ఉంది. ఇది సాధించడానికి క్వింగ్ పాలకులు పలు కూటములు, వివాహ సంబంధాలు, సైనిక, ఆర్థిక బలం ఉపయోగించారు. అంబనులు, మంచు ఉన్నతాధికారులు,ప్ ఉలాంబతార్, ఉలియాస్తై, ఖోవ్ద్ నగరాలలో నివసించడానికి అనుమతించబడ్డారు. దేశంలో భూస్వాములు, మతాధికారులకు అధికమైన ప్రాధాన్యత ఇవ్వబడింది. 19వ శతాబ్దం నాటికి భూస్వాముల ప్రాతినిథ్యం అధికమై వారి వృత్తిపరమైన బాధ్యతలు తగ్గుముఖం పట్టాయి. మంగోలీ ప్రముఖులు ప్రవర్తన, చైనా వ్యాపారుల నుండి అధిక వడ్డీ వసూలు చేయసాగారు. అంతే కాక సామ్రాజ్యపరమైన పన్నులను జంతువులకు బదులుగా బంగారు, వెండి రూపంలో వసూలు చేసినందున పేదరికం తీవ్రంగా వ్యాపించింది. 1911 నాటికి ఈ ప్రాంతంలో 700 బృహత్తర మఠాలు ఉండేవి. ప్రజలలో 1,15,000 మంది (21%కంటే అధికం) సన్యసించారు. జెబుత్సందంబా ఖుతుఖ్తు కాక మిగిలిన ప్రాంతంలో 13 పునరుత్తానంలో పాల్గొనే ఉన్నత స్థాయి లామాలు (సీల్- హోల్డింగ్- సెయింట్లు) ఉండేవారు. === ఆధునిక చరిత్ర === [[File:BogdKhan.jpg|thumb|upright| ఎనిమిదవ జెబ్ట్సుందంబ ఖుతుక్తు]] మంచు ప్రజల ఆధిక్యం క్వింగ్ వంశం పతనం తరువాత [[1911]]లో బొగ్ద్ ఖాన్ స్వాతంత్ర్యం ప్రకటించుకున్నాడు. అయినప్పటికీ కొత్తగా స్థాపించబడిన " రిపబ్లిక్ ఆఫ్ చైనా " (1912-1949) మంగోలియాను తమ భూభాగంగా భావించింది. బొగ్ద్ ఖాన్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ చైనా అధ్యక్షుడు యుయాన్ షికైతో " నేను నీ కంటే ముందే నా స్వంత రాజ్యం స్థాపించాను. మంగోలియన్లు, హాన్ చైనీయులకు వైవిధ్యమైన సాంస్కృతిక మూలాలు ఉన్నాయి. వైవిధ్యమైన భాషలు వాడుకలో ఉన్నాయి, వైవిధ్యమైన లిపులను వాడుతున్నారు. నీవు మంచు సంతతికి చెందిన వాడివి కాదు. చైనా మంచు సంబంధిత రాజ్యమని ఎలా చెప్పగలవు " అని ప్రశ్నించాడు.<ref name="Mongolia 2003">History of Mongolia, 2003, Volume 5. Mongolian Institute of History</ref> క్వింగ్ పాలనా కాలంలో బొగ్ద్ ఖాన్ ఆధీనంలో ఉన్న ప్రాంతం పూర్వపు వెలుపలి మంగోలియా భాభాగంలో ఉంది. రష్యాలో అక్టోబరు తిరుగుబాటు తరువాత [[1919]]లో క్సు షుజెంగ్ నాయకత్వంలో చైనా సైన్యం మంగోలియాను ఆక్రమించుకుంది. ==== రష్యన్ అంతర్యుద్ధం ==== రష్యన్ అంతర్యుద్ధం, వైట్ మూవ్‌మెంట్ ఫలితంగా [[1920]] అక్టోబరులో లెఫ్టినెంట్ జనరల్ రోమన్ ఉంగెం నాకత్వంలో సైన్యం మంగోలియాలో ప్రవేశించి మంగోలియన్ల మద్దతుతో ఉలాన్ బతోర్ వద్ద చైనా సైన్యాలను ఓడించింది. ఉంగెం సృష్టించిన భీతిని తొలగించడానికి బొల్షొవిక్ రష్యా మంగోలియాలో కమ్యూనిష్ఠ్ మంగోలియన్, సైన్యాల స్థాపన చేయాలని నిశ్చయించుకున్నాడు. [[1921]] మార్చి 18న మంగోలియన్ ప్రభుత్వం చైనా ఆధీనంలో ఉన్న మంగోలియన్ భూభాగం క్యాఖ్తను స్వాధీనం చేసుకుంది. జూలై 6న రష్యన్, మంగోలియన్ సైన్యం ఖురీలో ప్రవేశించింది. 1921 జూలై 11న మంగోలియా స్వతంత్రదేశంగా " మంగోలియన్ పీపుల్స్ రిపబ్లిక్ "గా అవతరించింది. .<ref>Thomas E. Ewing, "Russia, China, and the Origins of the Mongolian People's Republic, 1911–1921: A Reappraisal", in: ''The Slavonic and East European Review'', Vol. 58, No. 3 (Jul., 1980), pp. 399, 414, 415, 417, 421</ref> ఈ సంఘటనలు రష్యా , మంగోలియా మద్య సత్సంబంధాలు కొనసాగడానికి సహకరించాయి. ==== మగోలియా రిపబ్లిక్ ==== [[1924]]లో బొగ్ద్ ఖాన్ స్వరపేటిక క్యాంసర్తో మరణించిన తరువాత <ref>''Кузьмин С. Л., Оюунчимэг Ж.'' [http://www.scribd.com/doc/54133527/%D0%91%D1%83%D0%B4%D0%B4%D0%B8%D0%B7%D0%BC-%D0%B8-%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F-%D0%B2-%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B8 Буддизм и революция в Монголии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306164044/https://www.scribd.com/doc/54133527/%D0%91%D1%83%D0%B4%D0%B4%D0%B8%D0%B7%D0%BC-%D0%B8-%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F-%D0%B2-%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B8 |date=2016-03-06 }} {{ref-ru}}</ref> రష్యా గూఢచారుల సమాచారం అనుసరించి <ref>{{YouTube|XuB0b_dEZ5g|Догсомын Бодоо 1/2}} '''(Mongolian)'''</ref> మంగోలియన్ రాజకీయ విధానంలో మార్పులతో సరికొత్త " మంగోలియన్ పీపుల్స్ రిపబ్లిక్ అవతరించింది. [[1928]]లో ఖొర్లూగిన్ చొయిబల్సన్ అధికారానికి వచ్చాడు. మంగోలియన్ పీపుల్స్ రిపబ్లిక్ (1921-1952) కమ్యూనిజానికి చెందిన వారు కాదు. వారిలో అత్యధికులు మంగోలిస్టులు. సోవియట్ యూనియన్ మంగోలియాలో బలవంతంగా కమ్యూనిజం ప్రవేశపెట్టారు. తరువాత పాన్ మంగోలియన్లు కమ్యూజిజాన్ని తొలగించారు. [[1960]]లో పాన్ మంగోలిస్ట్ నాయకుడు చొయిబాల్సన్ మరణించిన తరువాత రష్యా ప్రభుత్వం " మంగోలియన్ పీపుల్స్ పార్టీ "ని అసలైన కమ్యూనిష్టులుగా గుర్తించారు. ==== పెంపుడు జంతువులు ==== [[File:Sukhbaatar.jpg|thumb|left|upright| దామ్దిను సుఖ్బాతరు]] ఖొర్లూగిన్ చియిబక్సన్ పెంపుడు జంతువుల సమీకరణ చేయమని సూచించడం మంగోలియాలో టిబెటన్ బుద్ధిజం ఆధిపత్యం విధ్వంశం కావడానికి కారణం అయింది. మంగోలియాలో స్టాలిన్ కమ్యూనిజం ఆధిపత్యం ఫలితంగా సన్యాసులు , ఇతరుల హత్యలు కొనసాగాయి. [[1920]] లో మంగోలియాలోని పురుషుల సంఖ్యలో దాదాపు మూడింట ఒక వంతు సన్యాసులుగా ఉన్నారు.20వ శతాబ్ధపు ఆరంభంలో మంగోలియాలో 750 మఠాలు ఉన్నాయి.<ref>{{cite web |url=http://orientmag.com/8-30.htm |title=Mongolia: The Bhudda and the Khan |publisher=Orient Magazine |date= |access-date=2015-05-08 |archive-date=1998-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/19980422190623/http://orientmag.com/8-30.htm |url-status=bot: unknown }}</ref>[[1937]] లో స్టాలినిస్ట్ ప్రక్షాళన ప్రజలను బాధించింది. ఇందులో భాగంగా 30,000 మంది చంపబడ్డారు. 1930లో మంగోలియన్ పీపుల్స్ రిపబ్లికన్‌లో బుర్యాతులు ప్రవేశించకుండా రష్యా అడ్డగించడం మంగోలియన్లు తిరిగి విలీనం కాకుండా ఉండడానికి కారణం అయింది. రష్యన్ షరతులను అంగీకరించి మంగోలియన్ల పట్ల హింసాత్మక చర్యలకు పాల్పడని మంగోలియన్ నాయకులందరూ రష్యన్ల చేతిలో హతులయ్యారు. పెల్జిదిన్ , అనందున్ అమర్ హతులైన వారిలో కొందరు. 1952లో చొయిబల్సన్ సందేహాత్మకంగా రష్యాలో హతుడయ్యాడు. కొమింటన్ నాయకుడు బొహుమీర్ స్మెరల్ " మంగోలియన్ ప్రజలు ముఖ్యం కాదు. మంగోలియన్ భూమి మాత్రమే ముఖ్యం. మంగోలియన్ భూమి [[ఇంగ్లాండ్]], [[ఫ్రాంస్]], [[జర్మనీ]] కంటే విశాలమైనది. <ref name="Mongolia 2003"/> ==== జపాన్ దండయాత్ర ==== [[1931]]లో జపానీయులు మంచురియా మీద దండయాత్ర చేసిన తరువాత జపానీయుల సామ్రాజ్యవాదం మంగోలియాను అప్రమత్తం చేసింది.1939లో జరిగిన సోవియట్ - జపాన్ యుద్ధంలో జపానీయుల సామ్రాజ్య విస్తరణ నుండి సోవియట్ యూనియన్ మంగోలియాను విజయవంతంగా రక్షించింది.[[1939]]లో ఖాల్ఖిన్ గోల్ యుద్ధంలో మంగోలియా జపాన్‌తో యుద్ధం చేసింది. తరువాత 1945 ఆగస్టులో దక్షిణ మంగోలియాను జపాన్, చైనా నుండి రక్షించడానికి జరిగిన సోవియట్ - జపాన్ యుద్ధంలో మంగోలియా కూడా పాల్గోన్నది. పసిఫిక్ యుద్ధంలో సోవియట్ యూనియన్ పాత్ర గురించి చర్చించడానికి 1945 ఫిబ్రవరి యల్టా సమావేశం నిర్వహించబడింది. సమావేశంలో పాల్గొనడానికి రష్యా మంగోలియా స్వాతంత్ర్యం రక్షించబడాలని షరతు విధించింది. 1945 అక్టోబరులో మగోలియన్ స్వతంత్ర రిఫరెండం సభ్యుల 100% ఆమోదంతో నెరవేరింది.<ref>Nohlen, D, Grotz, F & Hartmann, C (2001) ''Elections in Asia: A data handbook, Volume II'', p491 ISBN 0-19-924959-8</ref> పీపుల్స్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ చైనా స్థాపన తరువాత [[1949]] అక్టోబరు 6న చైనా, మంగోలియాలు పరస్పరం ఒకరిని ఒకరు గుర్తించుకున్నాయి. 1952 జనవరి 26న యుజాగిన్ త్సెడెంబాల్ మంగోలియా పాలనాధికారం స్వీకరించాడు. త్సెడెంబాల్ మాస్కోకు వెళ్ళిన తరుణంలో ఆయన అనారోగ్యం కారణంగా చూపి పార్లమెంటు ఆయనను పదవి నుండి తొలగించి జంబిన్ బత్మోంక్‌ పదవి బాధ్యతలు అప్పగించింది. ==== రష్యా పతనం ==== రష్యా పతనం మంగోలియన్ రాజకీయాలలో పెనుమార్పులను తీసుకువచ్చింది. రాజకీయ మార్పులు 1990 మంగోలియన్ స్వతంత్ర సమరం, బహుళ పార్టీ విధానం, మార్కెట్ ఎకనమీ ఏర్పడడానికి దారితీసాయి. 1992 లో మంగోలియాలో కొత్త రాజ్యాంగ వ్యవస్థ ఏర్పడింది. దేశం పేరు నుండి పీపుల్స్ రిపబ్లిక్ అనే పదాలు తీసివేయబడ్డాయి. మార్కెట్ ఆర్థిక పరివర్తన తరచుగా అస్థిరం అయింది. 1990లో దేశంలో పెద్ద ఎత్తున ఆర్థిక మాంద్యం, ఆహారం కొరత ఏర్పడ్డాయి..{{citation needed|date=January 2013}} [[1993]]లో నిర్వహించబడిన మొదటి ఎన్నికలలో కమ్యునిష్ఠేతర పార్టీ అధికార పీఠం అధిరోహించింది. == భౌగోళికం == [[File:Mongolia 1996 CIA map.jpg|thumb| మంగోలియా దక్షిణ భాగం గోబీ ఎడారితో నిండి ఉంది, కాగా ఉత్తర, పశ్చిమ భాగాలు పర్వతమయంగా ఉన్నాయి]] [[File:KhongorynElsCamels.jpg|thumb|left|గోబీ ఎడారిలోని ఇసుక దిబ్బల వద్ద బాక్ట్రియన్ ఒంటెలు]] [[File:Байкал и Хубсугул 332.jpg|thumb|left| ఖోవ్‌స్గోల్ ప్రావిన్స్‌లోని ఖోవ్‌స్గోల్ సరస్సుపై ఉన్న మంగోలియన్ ఫెర్రీ 'సుఖ్‌బాతర్']] [[File:UAZ-469 towing a bus through a river in Mongolia.jpg|thumb| ఉలాన్‌బాతరు సమీపంలోని తుల్ నది నదీ అడవి]]. [[File:Uvs núr.JPG|thumb| ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశమైన ఉవ్స్ సరస్సు, ఒక లవణ సముద్రం యొక్క అవశేషం]] [[File:Gorkhi-Terelj National Park.jpg|thumb| చెంగిజ్ ఖాన్ జన్మస్థలానికి సమీపంలో, గోర్ఖి-టెరల్జ్ జాతీయ ఉద్యానవనంలోని ఖెంటి పర్వతాలు.{{convert|1564116|km2|mi2|0|abbr=on}},<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2147rank.html |title=Countries by area |publisher=CIA World Factbook |date= |accessdate=2013-06-28 |website= |archive-date=2014-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209041128/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2147rank.html |url-status=dead }}</ref> ]] మంగోలియా వైశాల్యపరంగా ప్రపంచంలో 19వ స్థానంలో (ఇరాన్ తరువాత స్థానం) ఉంది. మంగోలియా ఉత్తర అక్షాంశంలో 41° - 52° (52° ఒక చిన్న ప్రదేశం ఉంది), తూర్పు రేఖాంశంలో 87° - 120°లో ఉంది. ఉత్తర మంగోలియా ఉత్తరంగా బెర్లిన్, జర్మనీ, అంస్టర్‌డాం ఎత్తుకు సరిగా ఉంది. దక్షిణ మంగోలియా రోం (ఇటలీ), చికాగో (యు.ఎస్.ఎ) సమానంగా ఉంది. పశ్చిమ మంగోలియా కొలకత్తా (భారతదేశం), తూర్పు మంగోలియా క్విన్‌హుయాంగ్డియో (చైనా), హంగ్ఝౌ (చైనా) అలాగే [[తైవాన్]] పశ్చిమ సరిహద్దుకు సమానంగా ఉంటుంది. పశ్చిమ మంగోలియా కజకిస్థాన్ మద్య దూరం 36.76 కి.మీ. ==== నీలి ఆకాశ దేశం ==== మంగోలియా " లాండ్ ఆఫ్ ది ఈటర్నల్ బ్లూ స్కై " లేక " కంట్రీ ఆఫ్ బ్లూ స్కై " అని వర్ణించబడుతుంది. మంగోలియా దేశంలో 250 సన్నీ డేస్ ఉంటాయి. <ref>{{Cite web |url=http://www.e-mongol.com/mongolia_climate.htm |title=Climate of Mongolia |access-date=2015-05-09 |archive-date=2016-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203003217/http://www.e-mongol.com/mongolia_climate.htm |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.skyscanner.net/news/country-nicknames-top-40-best-nation-aliases Country Nicknames: Top 40 best nation aliases]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.bbc.com/travel/feature/20140113-nomadic-trails-in-the-land-of-the-blue-sky |title=Nomadic trails in the land of the blue sky |access-date=2015-05-09 |website= |archive-date=2014-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141022131450/http://www.bbc.com/travel/feature/20140113-nomadic-trails-in-the-land-of-the-blue-sky |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2004/07/0719_040719_weepingcamel_2.html |title=Weeping Camel: A Real Mongolian Tear-Jerker |access-date=2015-05-09 |website= |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304094123/http://news.nationalgeographic.com/news/2004/07/0719_040719_weepingcamel_2.html |url-status=dead }}</ref> ==== అశ్వదేశం ==== మంగోలియా దేశం " అశ్వదేశం " (లాండ్ ఆఫ్ హస్ర్స్) గా, (స్టెప్పే మంగోలియా) కూడా పిలువబడుతుంది. (మంగోలియన్: తలిన్ మంగోల్), మంగోలియన్లు ప్రపంచంలో ఉత్తమ అశ్వికులుగా గుర్తించబడుతున్నారు.<ref name="amnh">{{Cite web |url=http://www.amnh.org/explore/science-bulletins/bio/documentaries/the-last-wild-horse-the-return-of-takhi-to-mongolia/article-the-horse-in-mongolian-culture |title=The Horse in Mongolian Culture |website= |access-date=2015-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150502151549/http://www.amnh.org/explore/science-bulletins/bio/documentaries/the-last-wild-horse-the-return-of-takhi-to-mongolia/article-the-horse-in-mongolian-culture |archive-date=2015-05-02 |url-status=dead }}</ref> జె. త్సెరెండెలెగ్ " గుర్రాలు లేని మంగోల్ చరిత్రను ఊహించలేము " అన్నాడు. మంగోలియన్ అధ్యక్షుడు ప్రకృతి, పర్యావరణ రక్షణ బధ్యత వహిస్తాడు. .<ref name="amnh"/> గుర్రాలు లేని మంగోలియన్ భష్యత్తును ఊహించలేము. గుర్రాలు లేని మంగీలియా మంగోలియానే కాదు.<ref name="amnh"/> ==== నీలి మంగోలియా ==== మంగోలియన్లు వారి దేశం మంగోలియాను " నీలి మంగోలియా " అంటారు. (మంగోలియన్: ఖొక్ మంగోల్), నీలి మంగోలియన్లు (మంగోలియన్: ఖోఖ్ మంగోల్చుద్), స్టెపే మంగోల్స్ (మంగోలియన్: తలిన్ మంగోల్చుద్). భౌగోళికంగా మంగోలియాలో వైవిధ్యం ఉంటుంది. దేశం దక్షిణ సరిహద్దులో [[గోబీ ఎడారి]], ఉత్తరంలో పర్వతాలు ఉన్నాయి. మంగోలియాలో 11.2% అరణ్యాలు ఉన్నాయి. వీటిని స్టెప్పెలు అంటారు.<ref>{{cite web|url=http://www.fao.org/docrep/w8302e/w8302e05.htm|title=Mongolian Forestry Sector|publisher=Food and Agriculture Organization of the United Nations|accessdate=31 May 2013}}</ref> ఐర్లాండ్ దేశంలో (10%) అధికం.<ref>{{cite news|url=http://www.thejournal.ie/ireland-forest-area-577152-Aug2012/|title=Ireland now has the ‘second-smallest’ forest area in Europe|date=2012-08-30|work=thejournal.ie|accessdate=31 May 2013}}</ref> మంగోలియాలోని " ఖుయితెన్ " (437 మీ) పర్వతం అత్యంత ఎత్తైనదిగా భావిస్తున్నారు. యుస్ సరసులో కొంత భాగం తువా రిపబ్లిక్ (రష్యా) ఉంది. దీనిని ప్రపంచ సంప్రదాయ సంపదలలో ఒకటిగా గుర్తిస్తున్నారు. దేశం వేసవి అత్యంత వేడిగానూ, శీతాకాలంలో అత్యంత శీతలంగానూ ఉంటుంది. జనవరి మాస ఉష్ణోగ్రత అత్యంత శీతలంగా ఉండి 30 డిగ్రీల సెంటీగ్రేడుకు చేరుకుంటుంది..<ref name=mong26>{{cite web|author=|year=2004|url=http://www.imcg.net/gpd/asia/mongolia.pdf|format=PDF|title=Republic of Mongolia|publisher=|access-date=2015-05-09|archive-date=2006-10-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20061002003846/http://www.imcg.net/gpd/asia/mongolia.pdf|url-status=bot: unknown}}</ref> శీతాకాలంలో సైబీరియా నుండి విస్తారమైన శీతల, బరివైన, మందపు గాలులు దేశంలో ప్రవేశిస్తాయి. నదీలోయలు, పర్వతాల బేసిన్లు చాలా చల్లాగా ఉంటాయి. పర్వత భూభాగంలో అవసరమైనంత వెచ్చగా ఉంటుంది. ==== వాతావరణం ==== శీతాకాలంలో మంగోలియా అంతటి మీద సైబీరియన్ ఏంటీసైక్లోన్ ప్రభావం ఉంటుంది. యువ్స్ భూభాగంలోని ఉలంగోం, పశ్చిమ ఖొవ్స్గోల్ (రించిన్ ఖుంబె), తూర్పు జవ్ఖాన్ ( తొసంత్సెంగల్ ), ఉత్తర బుల్గన్ (హుతగ్), తూర్పు డొర్నాడ్ భూభాగం (ఖల్ఖిన్ గోల్) ప్రాంతాలలో అతి అత్యంత శీతలప్రాంతాలుగా ఉన్నాయి. ఉల్సంబాతర్ కూడా చలి ప్రదేశం అయినప్పటికీ చాలా అధికం కాదు. దక్షిణ ప్రాంతంలో చలి తక్కువగా ఉంటుంది. ఒమ్నొగొవి భూభాగం (దలంజద్గాడ్, ఖాంబొగ్ద్ ), అటై పర్వతాలు చైనా సతిహద్దులో ఉన్నాయి. మధ్య, అర్ఖంగై భూభాగం (త్సెత్సెర్లెగ్), ఉత్తర ఒవొర్ఖంగై భూభాగం (అరవైఖీర్) లలో జనవరి ఉష్ణోగ్రత ఒకే మాదిరిగా ఉన్నా తరచుగా దక్షిణ భూభాగంలో ఉన్న ఎడారి ఉష్ణోగ్రతకంటే అధికంగా ఉంటుంది. అదనంగా వాతావరణం స్థిరంగా కూడా ఉంటుంది. ఖంగై పర్వతాలు సూక్ష్మమైన వాతావరణం రూపొందడానికి పాత్రవహిస్తుంది. త్సెత్సెర్లెగ్‌ అతి వెచ్చని నగరంగా భావిస్తున్నారు. జనవరి మాసంలో రాత్రి ఉష్ణోగ్రత అధికంగా 30 డిగ్రీల సెంటీగ్రేడుకు చేరుతుంది. పగటి ఉష్ణోగ్రత 0 డిగ్రీల సెంటీగ్రేడు నుండి 5 డిగ్రీల సెంటీగ్రేడు వరకు ఉంటుంది. <ref>{{cite web |url=http://www.icc.mn/aimag/Arkhangai/ |title=Arkhangai Meteorological Department |publisher=Icc.mn |date=2013-06-24 |accessdate=2013-06-28 |archive-date=2014-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140110204130/http://www.icc.mn/aimag/Arkhangai/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.wunderground.com/history/station/44282/2007/1/11/MonthlyHistory.html?req_city=NA&req_state=NA&req_statename=NA |title=Climate History for Tsetserleg, Mongolia |publisher=Weather Underground |date= |accessdate=2013-06-28 |archive-date=2013-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130616141615/http://www.wunderground.com/history/station/44282/2007/1/11/MonthlyHistory.html?req_city=NA&req_state=NA&req_statename=NA |url-status=dead }}</ref> ==== జుద్ ==== దేశంలో ఒక్కోసారి వాతావరణం కఠినంగా మారుతుంది. దీనిని జుద్ అంటారు. ఉలంబాతర్ సరాసరి ఉష్ణోగ్రత 1.3 సెంటీగ్రేడ్ లేక 29.7 ఫారెంహీట్ ఉంటుంది. ఇది ఈ నగరాన్ని ప్రపంచపు అతిశీతల రాజధాని నగరంగా గుర్తింపును ఇస్తుంది. .<ref name=mong26/> మంగోలియాలో అధిక చలి, వేగమైన గాలి ఉంటుంది. శీతాకాలం దీర్ఘంగా వేసవి కాలం తక్కువగా ఉంటుంది. వేసవి కాలంలోనే వర్షపాతం ఉంటుంది.దేశంలో 257 మేఘావృత రోజులు ఉంటాయి. దేశం మధ్యలో హై అట్మొస్ఫెరిక్ ప్రెషర్ ఉంటుంది. ఉత్తర భూభాగంలో వర్షపాతం అధికంగా (వార్షిక వర్షపాతం 250-350 మి.మీ) ఉంటుంది.దక్షిణ భూభాగంలో వర్షపాతం తక్కువగా (వార్షిక వర్షపాతం 100-200 మి.మీ) ఉంటుంది. అత్యధిక వార్షిక వర్షపాతం 622.297 మి.మీ. అధిక వర్షపాతం రష్యా సరిహద్దులలోఉన్న బుల్గాన్ భూభాగంలోని అరణ్యాలలో కురుస్తుంది. అత్యల్ప వర్షపాతం గోబీ ఎడారిలో (41.735) ఉంటుంది.<ref>{{cite web |url=http://gis.wwf.mn/index.php/en/national/15-climate-of-mongolia |title=Annual average temperature and precipitation of Mongolia |publisher=Gis.wwf.mn |date= |accessdate=2013-06-28 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20140110195205/http://gis.wwf.mn/index.php/en/national/15-climate-of-mongolia |archive-date=2014-01-10 |url-status=dead }}</ref> జనసంఖ్య పలుచగా ఉండే ఉత్తర బుల్గాన్ భూభాగంలో 600 మి.మీ ఉంటుంది. బీజింగ్ వార్షిక వర్షపాతం (వార్షిక వర్షపాతం 571.8- 571 మి.మీ) కంటే అధికం. ==== గోబి ఎడారి==== గీబీ అనే పదం మంగోలి భాషకు చెందింది. గోబీ అంటే వృక్షజాల రహిత ఆతిపోయిన భూమి అని అర్ధం. ఇది మమ్ముత్, ఒంటెలు జీవించడానికి సహకరిస్తుంది. గోబీ అంటే ఎడారి కంటే కొంచం వేరుగా ఉంటుంది. విదేశీయులు మంగోలియన్ భూమికి అలవాటు పడడం కష్టం. గోబీ పొడి భూములు పెళుసుగా ఉంటాయి. ఇక్కడ వృక్షజాలం జంతువులు అధికంగా మేయడం వలన క్షీణించి మరింత ఎడారిభూమిగా మారిపోయింది. రాతిమయమైన భూభాగంలో బాక్త్రియన్ ఒంటెలు కూడా జీవించడం కష్టమే. గోబీ ఎడారిలోని పొడి భూమి హిమాలయాలలో ఉన్నట్లు రెయిన్ షాడో ఎఫెక్టుకు కారణం పుతుంది. 10,000 మిలియన్ సంవత్సరాల ముందు ఇండో - ఆస్ట్రియన్ ప్లేట్ యురేషియన్ ప్లేట్‌తో ఢీకొని హిమాలయాలు రూపొందక ముందు మంగోలియా వృక్షజాలం, జంతుజాలంతో సమృద్ధిగా ఉండేది. ప్రస్తుతం, శీతల ప్రదేశంలో సముద్రపు టర్టిల్, మొల్లస్క్ శిలాజాలు లభ్యం ఔతున్నాయి. ఇప్పటికీ ఈ ప్రాంతంలో టాడ్పోల్ ష్రింప్స్ కూడా శిలాజాలుగా లభ్యం ఔతుంటాయి. == గణాంకాలు == [[File:UBNorthwest.jpg|thumb| ఉలాన్‌బాతర్ మంగోలియా రాజధాని, అతిపెద్ద నగరం]] [[File:Yurt in Ulan Bator.JPG|thumb| నివాస ప్రాంతాలలో, చాలా కుటుంబాలు గెర్ క్వార్టర్లలో నివసిస్తాయి]] 2015 యు.ఎస్ సెంసస్ బ్యూరో గణాంకాలను అనుసరించి మంగోలియా మొత్తం జనసంఖ్య <ref name="US Census">{{cite web |url=http://www.census.gov/ipc/www/idb/country/mgportal.html |title=U.S. Census Bureau International Data Base |publisher=Wayback.archive.org |date= |access-date=2015-05-09 |archive-date=2007-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071211182206/http://www.census.gov/ipc/www/idb/country/mgportal.html |url-status=bot: unknown }}</ref> 3,000,251. ప్రపంచ జనసంఖ్యా గణాంకాల వరుసలో ఇది 121వ స్థానంలో ఉంది. యు.ఎస్ డిపార్ట్ మెంట్ ఆఫ్ స్టేట్, బ్యూరో ఆఫ్ ఈస్ట్ ఆసియన్, పసిఫిక్ అఫైర్స్ యునైటెడ్ నేషంస్ అంచనాలను అనుసరిస్తుంది. <ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2779.htm |title=U.S. Department of State. Bureau of East Asian and Pacific Affairs. Background Note:Mongolia |publisher=State.gov |date=2010-02-28 |accessdate=2010-05-02}}</ref> యు.ఎస్ సెంసస్ బ్యూరో అంచనాలకు బదులుగా యునైటెడ్ నేషంస్ డిపార్ట్మెంట్ ఆఫ్ ఎకనమిక్ అండ్ సోషల్ అఫెయిర్స్ జనసంఖ్యా విభాగం <ref name="UN DESA PD">{{cite web|url=http://www.un.org/esa/population/publications/wpp2006/WPP2006_Highlights_rev.pdf |title=WPP2006_Highlights_0823.doc |format=PDF |date= |accessdate=2013-06-28}}</ref> 2007 మంగోలియన్ జనసంఖ్య 2,629,000 (యు.ఎస్ సెంసస్ బ్యూరో అంచనాల కంటే 11%తక్కువ) యు.ఎన్ అంచనాలు మంగోలియన్ అంచనాలకు సమీపంలో ఉన్నాయి. (2007 జూన్ ఆఖరుకు 2,612,900). 2007 మగోలియన్ జసంఖ్యాభివృద్ధి 1.2%.<ref name="UN DESA PD" /> 30 వయసుకంటే తక్కువ వయసు కలవారి సంఖ్య 59%, 14 వయసుకంటే తక్కువ వయసు కలవారి సంఖ్య 27%. [[1918]]లో మొదటిసారిగా జసంఖ్యా గణాంకాలు అనుసరించి మంగోలియన్ జనసంఖ్య 6,47,500. <ref>{{cite web |url=http://www.unescap.org/stat/pop-it/pop-wdt/wdt-mongolia.pdf |title=Mongolia |publisher=United Nations Economic and Social Commission for Asia and the Pacific |format=PDF |date= |accessdate=2013-06-28 |archive-date=2013-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511040529/http://www.unescap.org/stat/pop-it/pop-wdt/wdt-mongolia.pdf |url-status=dead }}</ref> సోషలిజం ముగింపుకు వచ్చే సమయానికి మంగోలియా జసంఖ్యాభివృద్ధి క్షీణత సంస్యను ఎదుర్కొన్నది. ఐక్యరాజ్య సమితి అంచనాలను అనుసరించి మంగోలియన్ శిశుజనన శక్తి ప్రపంచంలోని అన్ని దేశాలకంటే తక్కువగా ఉంది.<ref name="UN DESA PD" /> in 1970–1975, fertility was estimated to be 7.33 children per woman, dropping to about 2.1 in 2000–2005.<ref>Spoorenberg, Thomas. 2009. [http://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/17441730902992067#abstract "The impact of the political and economic transition on fertility and family formation in Mongolia. A synthetic parity progression ratio analysis"], ''Asian Population Studies'', 5(2), pp. 127-151.</ref> సమీపకాలంలో పరిస్థితిలో కొంత మార్పు వచ్చింది. 2005-2010 మద్య జనసంఖ్యాభివృద్ధి 2.5% చేరుకుంది. === జాతులు === మంగోలియన్ సంప్రదాయక ప్రజల శాతం 95%. వీరిలో ఖల్ఖా, ఇతర ప్రజలు ఉన్నారు. ప్రజలలో పలు మంగోలియన్ భాషలు వాడుకలో ఉన్నాయి. మంగోలియాలో ఖల్ఖా ప్రజలు 86% ఉన్నారు. మిగిలిన 14% శాతం ప్రజలలో ఒయిరాతులు, బుర్యాతులు, ఇతరులు ఉన్నారు. టర్కీ ప్రజలు, కజఖాస్, తువానులు 4.5% ఉన్నారు. మిగిలిన వారిలో రధ్యన్లు, చైనీయులు, కొరియన్లు, అమెరికన్లు ఉన్నారు.<ref>{{cite web|url=http://www.smh.com.au/news/business/second-wave-of-chinese-invasion/2007/08/12/1186857347594.html |title=Second wave of Chinese invasion |publisher=Sydney Morning Herald |date=2007-08-13 |accessdate=2013-06-28}}</ref> === భాషలు === [[File:KhitanUB.jpg|thumb| ఆగ్నేయ మంగోలియాలో కనుగొనబడిన, 1058 నాటి పారా-మంగోలిక్ [[ఖితాన్ భాష|ఖితాన్]] శాసనం]] మంగోలియ భాష మంగోలియా అధికారిక భాషగా ఉంది. మంగోలియా భాష 95% ప్రజలలో వాడుక భాషగా ఉంది. ఒయిరాత్ భాష,, బురియాత్ భాషలు కూడా దేశమంతటా వాడుకలో ఉన్నాయి. మంగోలిక్ ఖమ్నిగన్ భాషకూడా వాడుకలో ఉంది. దేశం పశ్చిమ భూభాగంలో కజఖ్, తువాన్ భాషలు వాడుకలో ఉన్నాయి. రెండు టర్కీ భాషలు కూడా వాడుకలో ఉన్నాయి. మంగోలియన్ సైన్ భాష చెవిటి వారి కొరకు ప్రధాన భాషగా వాడుకలో ఉంది. ==== ఆధునిక కాలం ==== ప్రస్తుతం మంగీలియన్లు వ్రాయడానికి సిర్లిక్ లిపిని వాడుతున్నారు. గతంలో వ్రాయడానికి మంగోలియన్ లిపి వాడుకలో ఉంది. 1994లో పురాతన లిపిని తిరిగి అధికార భాషగా ప్రవేశపెట్టడానికి ప్రయత్నించారు. ముందు తరం వారు భాషను వాడడంలో సమస్యలను ఎదుర్కొనడం కారణంగా ఆప్రయత్నం సఫలం కాలేదు.<ref>{{Cite book|url=http://books.google.com/?id=LMZm0w0k1c4C&pg=PA1894&lpg=PA1894&dq=official+reintroduction+of+Mongolian+script&q=|title=Sociolinguistics/Soziolinguistik: An Internationdkznal Handbook of the Science of Language and Society|vauthors=((Ulrich Ammon, Norbert Dittmar, Klaus J. Mattheier, Peter Trudgill))|publisher=Walter de Gruyter & Co.|year=2006|isbn=978-3-11-018418-1|location=Berlin}}</ref> క్రమంగా సంప్రదాయక భాష తిరిగి పాఠశాలలలో ప్రవేశపెట్టబడుంది.<ref>{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/travel/2006/oct/27/mongolia.essentialinfo|title=Mongolia: Essential information|work=guardian.co.uk|accessdate=March 27, 2010|location=London|date=2006-11-22}}</ref> ==== రష్యన్ భాష ==== మంగోలియాలో అధికంగా వాడుకలో ఉన్న విదేశీ భాషలలో రష్యా మొదటి స్థానంలో ఉంది. తరువాత స్థానంలో ఆంగ్లభాష ఉంది. ఆంగ్లభాష క్రమంగా రష్యాభాష స్థానంలోకి మారి రెండవ భాషగా గుర్తించబడుతుంది. కొరియన్ భాష దక్షిణ కొరియాలో పనిచేస్తున్న లక్షలాది మంది మంగోలియన్లలో వాడుకలో ఉంది. .<ref>{{cite news|publisher=Office of the President, Republic of Korea|url=http://english.president.go.kr/cwd/en/archive/archive_view.php?meta_id=en_dip_2006&category=164&id=923b8c655856408486c7764f|date=2006-05-05|accessdate=2007-08-17|title=Today in Mongolia: Everyone can speak a few words of Korean|last=Han|first=Jae-hyuck|work=|archive-date=2007-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930015517/http://english.president.go.kr/cwd/en/archive/archive_view.php?meta_id=en_dip_2006&category=164&id=923b8c655856408486c7764f|url-status=bot: unknown}}</ref> ==== పొరుగు భాషల ప్రభావం ==== మంగోలియా పొరుగు ప్రాంతాల భాష మాండరిన్‌ పట్ల మంగోలియను ఆసక్తి కనబరుస్తూ ఉన్నారు. .{{citation needed|date=January 2014}} వయసైన మంగోలియన్ విద్యావంతులలో జర్మన్ భాష వాడుకలో ఉంది. వారు మునుపటి తూర్పు జర్మనీలో విద్యాభ్యాసం చేయడం అందుకు ప్రధానకారణం. మరి కొంతమందికి ఈస్టర్న్ బ్లాక్ భాష వాడుకలో ఉంది. యువకులు అనేకమందికి పశ్చిమ యురేపియన్ భాషలు వాడుకభాషలుగా ఉన్నాయి. వారు జర్మనీ, ఫ్రాంస్, ఇటలీలలో చదవడం, పనిచేయడం అందుకు ప్రధానకారణం. .{{citation needed|date=March 2014}} === ఆహారం === మంగోలియా ఆహారపుటలవాట్లు మంగోలియా శైలిలోనే ఉంటాయి. వాతావరణం కూడా ఆహారపుటలవాట్ల మీద తనదైన ప్రభావం చూపుతుంది. ఆహారంలో పాల ఉత్పత్తులు, మాంసం, జంతుసంబంధిత కొవ్వు అధికంగా చోటుచేసుకుంటుంది. కూరగాయలు, సుగంధద్రవ్యాల వాడకం పరిమితంగా ఉంటుంది. భౌగోళిక సామీప్యత, లోతుగా చారిత్రక సంబంధాలు కారణంగా మంగోలియను ఆహారపుటలవాట్ల మీద [[చైనా]], [[రష్యా]] ప్రభావం అధికంగా ఉంటుంది. మంగోలియాలో అత్యధికంగా ప్రాముఖ్యత సంతరించుకున్న ఆహారాలలో ఆవిరి మీద ఉడికించబడే " బుజ్ " ఒకటి. తరువాత ప్రాముఖ్యత సంతరించుకున్న ఆహారం లప్ష (ఇది సులభమైన నూడిల్ వంటకం). నూడిల్స్ అనే పదం వాస్తవంగా రష్యాభాషకు చెందింది. === మతం === [[File:Dambadarjaalin Monastery grounds in Ulan Bator, in front of a shamanic sacred mountain.jpg|thumb|150px|left| ఉలాన్ బాతర్‌లో ఉన్న దంబదర్జాలిన్ మఠం ప్రాంగణం, ఇక్కడ ఒక స్థూపం ఉంది, దాని ముందు వాలుపై మంత్రాలు చెక్కబడిన ఒక పవిత్ర పర్వతం, దాని శిఖరంపై ఒక షమానిక్ ఓవూ ఉన్నాయి]] [[2010]] జాతీయ గణాంకాలను అనుసరించి 15 సంవత్సరాలకు పైబడిన వారిలో 53% ప్రజలు బుద్ధిజం అనుసరిస్తున్నారు, నాస్థికులు 39% ఉన్నారు. అనుసరిస్తున్నారు. {| class="wikitable sortable" style="float: right; margin:10px" |- |+ మంగోలియా లోని మతాలు<br><small> (population aged 15 and above)<ref name="Religion2010">2010 Population and Housing Census of Mongolia. Data recorded in Brian J. Grim et al. ''Yearbook of International Religious Demography 2014''. BRILL, 2014. p. 152</ref></small> |- ! మతం !! జనసంఖ్య!! శాతం<br>% |- | '''నాస్థికులు''' || 735,283 || 38.6 |- | '''ఆస్థికులు''' || ''1,170,283'' || ''61.4'' |- | [[బుద్ధిజం]]|| 1,009,357 || 53.0 |- | [[ఇస్లాం]] || 57,702 || 3.0 |- | షమనిజం || 55,174 || 2.9 |- | [[క్రైస్తవం]] || 41,117 || 2.1 |- | ఇతర మతస్థులు || 6,933 || 0.4 |- | '''మొత్తం''' || '''1,905,566''' || '''100.0''' |} ==== షమానిజం ==== మంగోలియన్ చరిత్రకాలం అంతా మంగోలియన్ షామనిజం అనుసరించబడింది. అది ఇప్పుడు కూడా మంగోలియాలో అనుసరించబడుతుంది. మద్య ఆసియాలోని నోమాడ్స్ మద్య అదే విశ్వాసాలు కొనసాగుతున్నాయి. క్రమంగా టిబెటన్ బుద్ధిజం మంగోలియాలో ప్రవేశించగానే షామనిజం బలహీనపడినప్పటికీ షామనిజం ఇప్పటికీ మంగోలియన్ మతసంస్కృతి మీద పురాతన చిహ్నాలను వదిలి వెళ్ళింది. కొంతమంది మంగోలియన్లు, టర్కిక్ ప్రజలు సంప్రదాయమైన ఇస్లాం మతాన్ని అనుసరిస్తున్నారు. ==== బుద్ధిజం ==== 20వ శతాబ్దంలో " మంగోలియన్ పీపుల్స్ రిపబ్లిక్ " పాలనలో ప్రభుత్వం మంగోలియన్ మతస్వాతంత్ర్యాన్ని అణిచివేసింది. మంగోలియన్ పీపుల్స్ రిపబ్లిక్ అధికంగా ట్జిబెటన్ బుద్ధమత సంబంధిత మతాధికారులు మారియు ఆలయాల మీద దృష్టిని సారించింది. టిబెటన్ బుద్ధమతం పూర్వపు భూస్వామ్య వ్యవస్థ అంతటా పూర్తిగా వ్యాపించింది. <ref name=eb/>[[1930]]లో పాలనాధికారం ఖొర్లూగిన్ చొయిబాల్సన్ హస్థగతం అయిన తరువాత 700 మంగోలియన్ బౌద్ధమఠాలు మూసివేయబడ్డాయి. మంగోలియా లోని స్టాలినిస్ట్ రాజకీయవాదులు చంపిన 30,000 ప్రజలలో 18,000 మంది లామాలు ఉన్నారు..<ref name="Thirty thousand">{{cite web|url=http://www.chriskaplonski.com/downloads/bullets.pdf|title=Historical Injustice and Democratic Transition in Eastern Asia and Northern Europe, London 2002, p. 156|format=PDF|accessdate=2010-12-23}}</ref> 1990 - 1924 మద్యకాలంలో బౌద్ధ సన్యాసుల సంఖ్య 1,00,000 నుండి 110కి క్షీణించింది. <ref name=eb>{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/389335/Mongolia |title=Mongolia |publisher=Encyclopædia Britannica Online |date=1921-07-11 |accessdate=2013-06-28}}</ref> ==== కమ్యూనిజం పతనం తరువాత ==== [[1991]]లో కమ్యూనిజం పతనం అయిన తరువాత ప్రజల మతవిశ్వాసాలకు తిరిగి స్వతంత్రం లభించింది. టిబెటన్ బుద్ధిజం ఒకప్పుడు మంగోలియాలో పునరుద్ధరించబడింది. 1990లో మతవిశ్వాసం అణిచివేత ముగింపుకు వచ్చిన తరువాత మంగోలియాలో ఇతర మతాలు కూడా విస్తరించడానికి అవకాశం లభించింది. క్రైస్తవ మిషనరీ బృందం బర్నాబాస్ ఫండ్ గణాంకాలను అనుసరించి 1989లో క్రైస్తవుల సంఖ్య 4 మాత్రమే ఉండగా [[2008]] నాటికి 40,000 మందికి చేరింది. [[2013]] మే మాసానికి " ది చర్చ్ ఆఫ్ జీసస్ క్రైస్ట్ ఆఫ్ లేటర్ డే సెయింట్స్ " చర్చి 20 సంవత్సరాల ఉత్సవాలు చేసుకుంది. మంగోలియాలో ఆసమయానికి 16 చర్చిలు ఉన్నాయి. <ref name="LDS Members Celebrate 20 Years of Church in Mongolia">{{cite web|url=http://www.lds.org/church/news/members-celebrate-20-years-of-church-in-mongolia?lang=eng|title=Members Celebrate 20 Years of Church in Mongolia|publisher=lds.org |accessdate=2013-06-02}}</ref> 2003 నాటికి మంగోలియాలో 1000 మంది కాథలిక్కులు ఉన్నారు. అలాగే ఫిలిప్పైన్ నుండి వచ్చిన కాథలిక్ చర్చి, బిషప్ ఉన్నారు.<ref>{{cite web|url=http://www.mongolia-attractions.com/religions-in-mongolia.html|title=Religions in Mongolia|publisher=Mongolia-attractions.com|accessdate=2010-05-02|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20110513073925/http://www.mongolia-attractions.com/religions-in-mongolia.html|archive-date=2011-05-13|url-status=dead}}</ref> [[మంగోలియాలో హిందూమతం|హిందూమతాన్ని]] మంగోలియాలో చాలా కొద్ది స్థాయిలో ఆచరిస్తున్నారు. == పాలనా విభాగాలు == మంగోలియా 21 భూభాగాలుగా (అయిమాగ్స్) విభజించబడింది. అవి తిరిగి 339 జిల్లాలుగా (సంస్) విభజించబడ్డాయి.<ref>{{cite book|author=Givaandondogiin Purevsambuu|title=Mongolia|year=2006|publisher=Montsame News Agency|isbn=978-99929-0-627-9|page=46}}</ref> రాజధాని నగరం ఉలాంబాతార్ రాజధాని నగరం (పురపాలకం) గా నిర్వహించబడుతుంది. : {{columns |col1 = * అర్కంగై * బయాన్ - ఒల్గీ * బయంఖొగొర్ * బుల్గన్ * దర్ఖాన్ - ఉల్ * డొర్నాడ్ * డొర్నొగొవి * దుండ్గొవి * గొవి- అల్తై * గొవిసుంబర్ * ఖెంతీ |col2 = * ఖొవ్ద్ * ఖొవ్స్గొల్ * ఒమ్నొగొవి * ఒర్ఖాన్ * ఒవొర్ఖంగై * సెలెంజె * సుఖ్బాతర్ * తొవ్ * ఉవ్స్ * జవ్ఖాన్ }} === ప్రధాన నగరాలు === ఉలాంబాతర్‌లో 40% ప్రజలు నివసిస్తుంటారు. 2002 లో ప్రజలు డర్ఖాన్, ఎర్డెనెట్, ఎయిమాగ్స లలో నివసించే వారి శాతం 23%. మంగోజ్లియన్ స్లంస్‌లో ప్రజలు స్థిరంగా జీవిస్తున్నారు. <ref>{{cite web |url=http://202.131.5.91/yearbook/2002/yearbook2002.pdf |title=National Statistical Office: Statistical Yearbook 2002, p. 39. "Villages" in this case refers to settlements that are not part of a sum, see p. 37 |format=PDF |date= |access-date=2015-05-09 |archive-date=2008-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080527190646/http://202.131.5.91/yearbook/2002/yearbook2002.pdf |url-status=bot: unknown }}</ref> మిగిలిన ప్రజలు స్లం కేంద్రాలలో నివసిస్తున్నారు. మంగోలియాలోని ప్రధాన నగరాలు :- {| class="wikitable" |- ! నగరం సంఖ్య ! విభాగం పేరు ! నగరం పేరు ! జనసంఖ్య |- |1 | ఉలంబతర్ | ఉలంబతర్ | 1,340,000 |- | 2 | ఎర్డెనెట్ | ఒర్ఖాన్ | 86,866 |- | 3 | దర్ఖాన్ | దర్ఖాన్- వూల్ | 74,300 |- | 4 | చొయిబల్సన్ | డొర్నొడ్ | 38,150 |- | 5 | మొరొన్ | ఖొవ్స్గొల్ | 36,082 |- | 6 | ఖొవ్ద్ | ఖొవ్ద్ | 28,601 |- | 7 | ఒల్గి | భయన్- ఒల్గి | 27,855 |- | 8 | భయంఖొగొర్ | భయంఖొంగొర్ | 26,252 |- | 9 | అర్వైఖీర్ | ఒవొర్ఖంగై | 25,622 |- | 10 | ఉలాంగొం | య్వ్స | 21,406 |- | 11 | సుఖ్బతర్ | సెలెంగే | 19,626 |- | 12 | సైంషంద్ | డొర్నొగొవి | 19,891 |- | 13 | డలంజద్గాద్ | ఒమ్నొగొవి | 16,856 |- | 14 | త్సెత్సెర్లెగ్ | అర్ఖంగై | 16,300 |- | 15 | ఉలస్తై | జవ్ఖాన్ | 16,240 |- | 16 | అల్తై | గొవి- అల్తై | 15,800 |- | 17 | జూంఖరా | సెలెంగే | 15,000 |- | 18 | ఒందొర్ఖాన్ | ఖెంతీ | 14,800 |- | 19 | జూన్మొద్ | తొవ్ | 14,568 |- | 20 | బరున్ - ఉర్త్ | సుఖ్బతర్ | 12,994 |} == ఆర్ధికం == [[File:UBSouth.jpg|thumb| ఉలాన్ బటోర్ యొక్క ఉన్నత శ్రేణి దక్షిణ ప్రాంతం శీతాకాలంలో స్వచ్ఛమైన గాలికి ప్రసిద్ధి చెందింది]] మంగోలియా ఆర్థికరంగం సంప్రదాయకంగా జంతువుల పెంపకం, వ్యవసాయ ఆధారితంగా ఉంటుంది. అలాగే విస్తారమైన రాగి, బొగ్గు, మోలిబ్డెనం, టిన్, టంగ్‌స్టన్, బంగారం ఖనిజ నిల్వలు పారిశ్రామిక ఉత్పత్తులు ఆర్థికరంగానికి ఇతోధిక సాయం అందిస్తుంది.<ref name=stategov>{{cite web|title=Background Note: Mongolia|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2779.htm|publisher=Bureau of East Asian and Pacific Affairs}}</ref> ఖనిజాలు (2.8% జి.డి.పి), వ్యవసాయం ( (16% జి.డి.పి) అభివృద్ధి జరుగుతుండగా వాటిని సమైక్య పారిశ్రామిక జి.డి.పి, హోల్ సేల్, చిల్లర వ్యాపారం, రవాణా, స్టోరేజ్, ఆస్తుల క్రయవిక్రయాల జి.డి.పిలు అధిగమిస్తున్నాయి.<ref name=stategov/> ది గ్రే ఎకనమీ అధికారిక ఎకనమీలో మూడింట ఒక వంతు ఉంటుంది.<ref name=stategov/>[[2006]] గణాంకాలను అనుసరించి మంగోలియా 68.4% ఎగుమతులు " పీపుల్స్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ చైనా "కు చేరుతుంటాయి. " పీపుల్స్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ చైనా " నుండి మంగోలియా 29.8% దిగుమతి చేసుకుంటుంది.<ref>{{cite web |url=http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&tx_ttnews%5Btt_news%5D=30357 |title=Beijing's growing politico-economic leverage over Ulaanbaatar |author=Morris Rossabi|author2= Vladimir Socor |publisher=Jamestown Foundation |date=2005-05-05 |accessdate=2013-06-28}}</ref> మంగోలియా ఆర్థికరంగాన్ని " లోవర్ మిడిల్ ఎకనమీ "గా ప్రపంచ బ్యాంక్ గుర్తించింది.<ref>{{cite web|url=http://data.worldbank.org/country/mongolia |title=Mongolia – World Bank |publisher=Data.worldbank.org |accessdate=30 October 2011}}</ref> 22.4% మంగోలియా ప్రజల దినసరి ఆదాయం 1.25 యు.ఎస్ డాలర్లకంటే తక్కువ. <ref name="HDI-2011">{{cite web |url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2011_EN_Tables.pdf |title=Human Development Report 2011 |year=2011 |publisher=United Nations |accessdate=27 January 2012}}</ref> GDP per capita in 2011 was $3,100.<ref name="factbook-mn">{{CIA World Factbook link|mn|Mongolia}}</ref> 1998 లో దారిద్యరేఖకు దుగువన ఉన్న ప్రజల శాతం 35.6%, 2002-2003 నాటికి 36.1% చేరుకుంది, 2006 నాటికి అది 32.2% నికి తగ్గించబడింది. <ref name="Yearbook2007">Statistical Yearbook of Mongolia 2006, National Statistical Office, Ulaanbaatar, 2007</ref> === ఖనిజాలు === మంగోలియా దేశంలో ఖనిజ రంగంలో విప్లవాత్మక అభివృద్ధి కారణంగా 2007 - 2008 లలో అభివృద్ధి రేటు 9.9% , 8.9% చేరుకుంది.<ref name=stategov/> 2009లో 16 కమర్షియల్ బ్యాంకులు అనుసంధానించబడ్డాయి.<ref name=stategov/> 2011 జి.డి.పి అభివృద్ధి 16.4% అయినప్పటికీ ఆర్థికమాంద్యం అభివృద్ధి జి.డి.పి అభివృద్ధిని నిర్వీర్యం చేసింది. <ref name=stategov/> 2002 నుండి జి.డి.పి క్రమంగా అభివృద్ధి చెందింది. 2006 నాటికి 7.5% గి.డి.పి అభివృద్ధి సాధించాలని అంచనా వేసారు. వ్యాపారరంగం అభివృద్ధి కొరకు ప్రభుత్వం కృషిచేస్తూ ఉంది. 2013లో వ్యాపార లోటు శాతం 14% ఉంటుందని ఆర్థిక నిపుణులు అంచనా వేసారు.<ref name="econ-mam">{{cite news | title = Booming Mongolia: Mine, all mine | newspaper = The Economist | date = 21 January 2012 | url = http://www.economist.com/node/21543113/}}</ref> === 3జి దేశాల జాబితా === 2011 వరకు మంగోలియా ప్రపంచ మార్కెట్ల జాబితాలో చోటుచేసుకో లేదు. సిటీ గ్రూప్ విశ్లేషకులు మంగోలియా " 3 జి దేశాలు" ఒకటని నిర్ణయించారు. 2010-2050 కాలం నాటికి 3జి దేశాలు అత్యధికంగా అభివృద్ధి దశలో పయనిస్తున్న దేశాలుగా గుర్తించబడుతున్నాయి.<ref>{{cite news|title=Forget The BRICs: Citi's Willem Buiter Presents The 11 "3G" Countries That Will Win The Future|url=http://www.businessinsider.com/willem-buiter-3g-countries-2011-2?slop=1|accessdate=2013-06-28|newspaper=Business Insider|date=2011-02-22}}</ref> మంగోలియన్ స్టాక్ ఎక్చేంజి [[1991]]లో ఉలంబతర్‌లో స్థాపించబడింది. మార్కెట్ పెట్టుబడుల దృష్ట్యా ప్రపంచంలోని చిన్నతరహా స్టాక్ ఎక్చేంజిలలో ఇది ఒకటి. .<ref name="Jeffs">{{cite news|url=http://www.efinancialnews.com/content/1047180747|title=Mongolia earns a sporting chance with fledgling operation |last=Jeffs |first=Luke |date=2007-02-12 |accessdate=2007-09-11 |work=Dow Jones Financial News Online}}</ref><ref name="IHT">{{cite news |url=http://www.iht.com/articles/2006/09/19/bloomberg/bxmongol.php |date=2006-09-19 |accessdate=2007-09-11 |title=Mongolian bourse seeks foreign investment |last=Cheng |first=Patricia |work=International Herald-Tribune |archive-date=2007-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070420085805/http://www.iht.com/articles/2006/09/19/bloomberg/bxmongol.php |url-status=bot: unknown }}</ref> [[2011]]లో మంగోలియాలో 336 కంపెనీలు ఉన్నాయి. పారిశ్రామిక మొత్తం పెట్టుబడి 2 బిలియన్ల అమెరికన్ డాలర్లు. 2008లో పారిశ్రామిక పెట్టుబడి 406 మిలియన్ల అమెరికన్ డాలర్లు.<ref>{{cite web |url=http://www.mse.mn/doc/factbook/fact%20book%202010.pdf |title=Message From The Board Of Chairman And The Acting Ceo |publisher=Mongolian Stock Exchange |date= |access-date=2015-05-10 |archive-date=2012-01-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112005439/http://www.mse.mn/doc/factbook/fact%20book%202010.pdf |url-status=bot: unknown }}</ref> [[2012]] నుండి మంగోలియా ప్రభుత్వం వ్యాపారం సులభతరం చేసిన తరువాత వ్యాపారంలో అభివృద్ధి మొదలైంది. ఇంటర్నేషనల్ ఫైనాంస్ కార్పొరేషన్ ఆధ్వర్యంలో పనిచేస్తున్న డూయింగ్ బిజినెస్ నివేదికలు అనుసరించి 2011 లో 88 వ స్థానంలో ఉన్న మంగోలియా నుండి 2012 లో 76వ స్థానానికి చేరుకుందని తెలుస్తుంది.<ref>{{cite web |url=http://www.mad-mongolia.com/news/mongolia-news/improved-regulations-push-mongolia-up-on-doing-business-index-13396/ |title=Improved regulations push Mongolia up on "Doing Business" index |publisher=Mad-mongolia.com |date=2012-10-25 |accessdate=2013-06-28 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20121028193428/http://www.mad-mongolia.com/news/mongolia-news/improved-regulations-push-mongolia-up-on-doing-business-index-13396/ |archive-date=2012-10-28 |url-status=dead }}</ref> === ఖనిజ పరిశ్రమ=== [[File:Oyu Tolgoi 23.JPG|thumb| ఓయు టోల్గోయు 18,000 మంది కార్మికులకు ఉపాధి కల్పిస్తోంది. 2020 నాటికి సంవత్సరానికి 450,000 టన్నుల రాగిని ఉత్పత్తి చేస్తుంది <ref>{{cite news|title=Mongolian copper – Halfway to where? – A massive mining project hits a snag|url=http://www.economist.com/node/21531499|publisher=The Economist | date=2011-10-08}}</ref>]] మంగోలియా ఎగుమతులలో 80% ఖనిజాలు చోటుచేసుకుంటున్నాయి. ఇది 95% చేరుకుంటుందని అంచనా వేసారు. 3,000 గనుల త్రవ్వకపు అనుమతులు జారీ చేయబడ్డాయి. <ref name="econ-mam"/> మంగోలియాలో గనుల పరిశ్రమ అభివృద్ధిచెందుతున్న ప్రధాన పరిశ్రమగా గుర్తించబడుతుంది. మంగోలియాలో పలు చైనా, రష్యా, కెనడా దేశాల సంస్థలు మైనింగ్ వ్యాపారంలో పాల్గొంటున్నాయి.<ref name="factbook-mn"/>[[2009]]లో వేసవిలో మంగోలియన్ ప్రభుత్వం ఒయు తొల్గి రాగి , బంగారు నిల్వల అభివృద్ధి కొరకు " రియో టింటో గ్రూప్", " టర్క్యువైజ్ హిల్ రిసౌర్సెస్ " లతో ఇన్వెస్ట్‌మెంటు ఒప్పందం చేసుకుంది.<ref name=stategov/> మంగోలియన్ మైనింగ్ వ్యాపారం అత్యధికంగా విదేశీ పెట్టుబడులను ఆకర్షిస్తున్న పరిశ్రమా అభివృద్ధి చెందింది. దేశం జి.డి.పి అభివృద్ధిలో మూడింట ఒక వంతు మైనింగ్ నుండి లభిస్తుంది.<ref name="econ-mam"/> మార్చి [[2011]]లో 6 మైనింగ్ కంపెనీలు తవన్ తొల్గొ లోని విస్తారమైన బొగ్గు నిల్వల కొరకు ప్రాంతంలో త్రవ్వకాల వేలంలో పాల్గొన్నది. మంగోలియన్ లోని తవన్ తొల్గియి ప్రభుత్వానికి స్వంతమైన ఎర్డెంస్ ఎం.జి.ఎల్ నివేదికలను అనుసరించి ఆర్సెలర్ మిట్టల్, వేల్, క్సత్ర, యు.ఎస్. కోయల్ మైనర్ పీబాడీ, చైనీస్ ఎనర్జీ ఫాం షెంహుయా గ్రూప్, జపాన్ మిస్తుయి & కొ, జపానీస్ కంసోరిటం, దక్షిణ కొరియన్, రష్యన్ ఫాం వంటి ప్రముఖ సంస్థలు బిడ్డింగ్ చేసాయని తెలుస్తుంది.<ref>{{cite web |url=http://www.reuters.com/article/2011/03/07/mongolia-tolgoi-idUSL3E7E70CI20110307 |title=ArcelorMittal, Vale vie for huge Mongolia coal mine |author=Jin, Hyunjoo |author2= David Stanway |publisher=Reuters.com |date=2011-03-07 |accessdate=2013-06-28 |website= |archive-date=2013-05-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130505221021/http://www.reuters.com/article/2011/03/07/mongolia-tolgoi-idUSL3E7E70CI20110307 |url-status=dead }}</ref> === వ్యవసాయం === [[2002]]లో మంగోలియాలోని 30% కుటుంబాలు జంతువుల పెంపకం జీవనోపాధిగా ఎంచుకున్నాయి.<ref>{{cite web |url=http://202.131.5.91/yearbook/2002/yearbook2002.pdf |title=Statistical Yearbook 2002 |publisher=National Statistical Office |pages=43, 151 |format=PDF |date= |access-date=2015-05-09 |archive-date=2008-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080527190646/http://202.131.5.91/yearbook/2002/yearbook2002.pdf |url-status=bot: unknown }}</ref> మంగోలియాలోని పశువుల మందలు నోమోడిజం, సెమీ నోమోడిజానికి సంబంధితమై ఉన్నాయి. 2009- 2010 శీతాకాలంలో 9.7 మిలియన్ల జంతువులు (22% జంతువులు) లను నష్టపోయింది. ఇది మాంసపు ధరల మీద ప్రభావం చూపింది. మాంసపు ధరలు రెండు రెట్లు అధికం అయింది. 2009 లో జి.డి.పి 1.6% పతనం అయింది.<ref name=stategov/> == మౌళిక వసతులు == === ప్రయాణసౌకర్యాలు === [[File:Zamyn Uud traders.jpg|thumb| డోర్నోగోవి ప్రావిన్స్‌లోని జమిన్-ఊడ్ స్టేషన్‌లో రైలు]] [[File:Rider in Mongolia, 2012.jpg|thumb| మంగోలియన్ గుర్రాన్ని జాతీయ చిహ్నంగా ఇప్పటికీ గౌరవిస్తున్నప్పటికీ, వాటి స్థానంలో మోటారు వాహనాలు వేగంగా వస్తున్నాయి]] === రైలు మార్గం === మంగోలియన్, పొరుగు ప్రాంతాలకు " ది- ట్రాంస్ - మంగోలియన్ - రైల్వే " ప్రధాన రైలు మార్గంగా ఉంది. ఇది రష్యాలోని ఉలాన్- ఉడే నగరం వద్ద ఉన్న " ట్రాంస్- సైబీరియన్ రైల్వే " వద్ద ప్రారంభం ఔతుంది. తరువాత మంగోలియాను దాటి ఉలంబతార్‌ను దాటి తరువాత ఎరెంహాట్ నగరం వద్ద [[చైనా]]లో ప్రవేశిస్తుంది. అక్కడ ఇది చైనా రైలుమార్గంతో అనుసంధానించబడుతుంది. ఒక ప్రత్యేక రలుమార్గం చొయిబల్సన్ నగరాన్ని సైబీరియన్ రైలు మార్గంతో అనుసంధానిస్తుంది. ఈ రైలు మార్గం మంగోలియన్ లోని చులుంకొరూట్ నగరానికి సమీపంలో ఉంది..<ref>{{cite web|url=http://www.lonelyplanet.com/mongolia/eastern-mongolia/choibalsan/transport/getting-there-away |title=Lonely Planet Mongolia: Choibalsan transport |publisher=Lonelyplanet.com |date= |accessdate=2010-05-02}}</ref> === విమానాశ్రయాలు === మంగోలియాలో పలు విమానాశ్రయాలు ఉన్నాయి. వాటిలో కొన్నిటికి అంతర్జాతీయ హోదా ఉంది. అయినప్పటికీ మంగోలియాలో చింగిస్ ఖాన్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం ప్రధానమైనది. ఇది రాజధాని నగరం ఉలాంబాతర్‌కు 20కి.మీ దూరంలో ఉంది. ఇక్కడి నుండి [[చైనా]], [[దక్షిణ కొరియా]],[[తాయ్ లాండ్]],[[జపాన్]],[[రష్యా]],[[జర్మనీ]],[[కిర్గ్య్స్థాన్]], టర్కీ దేశాలకు నేరుగా విమాన సేవలు లభిస్తుంటాయి. ఎం.ఎ.ఐ.టి మంగోలియన్ ఎయిర్ లైంస్ అంతర్జాతీయ విమానాలను నడుపుతూ ఉంది. ఎయిరో మంగోలియా, హున్ను ఎయిర్ లైంస్ డొమస్టిక్, రీజనల్ మార్గాలలో సేవలు అందిస్తున్నాయి. === రహదార్లు === మంగోలియాలో కంకర రహదార్లు లేక క్రాస్ - కంట్రీ ట్రాక్స్ మాత్రమే ఉన్నాయి. ఉలంబాతర్ నగరంలో మాత్రమే పేవ్డ్ రహదార్లు ఉంటాయి. ఇక్కడి నుండి తూర్పుగా రష్యా, చైనా సరిహద్దు వరకు రహదార్లు ఉన్నాయి. పశ్చిమంలో డర్కన్ నుండి బుల్గాన్ వరకు రహదార్లు ఉన్నాయి. ప్రస్తుతం పలు రహదార్లు నిర్మాణదశలో ఉన్నాయి. మంగోలియాలో 4,800 కి.మీ పొడవున పేవ్డ్ రహదార్లు ఉన్నాయి. వీటిలో 1,800 కి.మీ పొడవైన రహదారి మార్గాలు [[2013]]లో నిర్మించబడ్డాయి. .<ref>{{cite web|url=http://ubpost.mongolnews.mn/?p=7086 |title=Tough challenges in 2014 &#124; UBPost News |publisher=Ubpost.mongolnews.mn |date=2013-12-26 |accessdate=2014-05-05}}</ref> == విద్య == మంగోలియాలో సోషలిస్ట్ పాలనలో విద్యకు అత్యంత ప్రాధాన్యం ఇవ్వబడింది. సోషలిస్ట్ పాలనలో గుర్తించతగినంతగా విద్యాభివృద్ధి సాధించబడ్జింది. నిరక్ష్యరాశ్యత చాలా వరకు తగ్గించబడింది. నోమాడ్ కుటుంబాలలోని పిల్లలకు సీజనల్ బోర్డింగ్ స్కూల్స్ నడపడం ద్వారా నిరక్షరాశ్యతను తొలగించగలిగారు. [[1990]] నుండి బోర్డింగ్ స్కూల్స్‌కు నిధి మంజూరు చేయడం నిలిపివేయబడింది. తరువాత దేశంలో నిరక్ష్యరాశ్యతా శాతం అధికం అయింది. === ప్రాథమిక విద్య === మంగోలియాలో ప్రాథమిక, మాధ్యమిక విద్య 10 సంవత్సరాల విధానం ఉంది. తరువాత దీనిని 11 సంవత్సరాలకు పొడిగించబడింది. 2008-2009 విద్యా సంవత్సరంలో 12 సంవత్సరాల విద్యా విధానం ప్రవేశపెట్టబడ్జింది. అయినా 12 సంవత్సరాల విద్యా విధానం పూర్తి స్థాయిలో అమలు చేయబడలేదు.<ref>{{cite web |url=http://www.olloo.mn/modules.php?name=News&file=article&sid=1134602 |title=Зургаан настнууд зутрах шинжтэй |language=Mon |publisher=Olloo.mn |date= |accessdate=2013-06-28 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20130525093517/http://www.olloo.mn/modules.php?name=News&file=article&sid=1134602 |archive-date=2013-05-25 |url-status=dead }}</ref>[[2006]] నుండి మంగోలియా అంతటా సెకండరీ స్కూల్స్‌లో 4 గ్రేడ్ నుండి ఆగ్లమాధ్యమం ప్రవేశపెట్టబడింది. === విశ్వవిద్యాలయాలు === మంగోలియన్ నేషనల్ యూనివర్శిటీలు " నేషనల్ యూనివర్శిటీ ఆఫ్ మంగోలియా ", " మంగోలియన్ యూనివర్శిటీ ఆఫ్ సైన్సు అండ్ టెక్నాలజీ " లతో అనుసంధానించబడి ఉన్నాయి. ప్రస్తుతం మంగోలియన్ యువతలో ఐదుగురిలో ముగ్గురు విశ్వవిద్యాలయంలో విద్యను అభ్యసిస్తున్నారు. 1993-2010 మద్యలో విద్యార్థుల సంఖ్య 6 రెట్లు అధికం అయింది. <ref>Jakob Engel and Annalisa Prizzon, with Gerelmaa Amgaabazar, July 2014, From decline to recovery: Post-primary education in Mongolia, http://www.developmentprogress.org/sites/developmentprogress.org/files/case-study-summary/mongolia_summary_digi.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141016014354/http://www.developmentprogress.org/sites/developmentprogress.org/files/case-study-summary/mongolia_summary_digi.pdf |date=2014-10-16 }}</ref> == ఆరోగ్యం == [[1990]] నుండి ఆరోగ్య సూచికలు ఆయుఃప్రమాణం, గర్భస్రావాలు, శిశుమరణాలు క్రమంగా అభివృద్ధి చెందాయి. సాంఘికంగా వచ్చిన మార్పులు ఆరోగ్యరంగంలో అభివృద్ధికి కారణం అయ్యాయి. [[1990]]లో యువత ఆరోగ్యం క్షీణించడం వలన 21 వ శతాబ్దంలో శిశుమరణాల సంఖ్య అధికం అయింది.<ref>Mungunsarnai, G. and Spoorenberg, T. 2012. "Did the social and economic transition cause a health crisis in Mongolia? Evidence from age- and sex-specific mortality trends (1965-2009)", in J. Dierkes (ed.) Change in Democratic Mongolia: Social Relations, Health, Mobile Pastoralism and Mining, Leiden, Brill.</ref> === గ్రామప్రాంతాలు === గ్రామ ప్రాంతంలో తీవ్రమైన ఆరోగ్యసమస్యలు ఎదురయ్యాయి.<ref>{{cite web |url=http://www.nso.mn/mdg/eng_goals4.htm |title=Goal 4 – Reduce Child Mortality |publisher=National Statistical Office of Mongolia |date=2004-07-11 |access-date=2015-05-10 |archive-date=2004-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040711225523/http://www.nso.mn/mdg/eng_goals4.htm |url-status=bot: unknown }}</ref> [[2011]] గణాంకాలను అనుసరించి " వరల్డ్ హెల్త్ ఆర్గనైజేషన్ " మంగోలియా రాజధాని ఉలాంబతార్ ప్రపంచ కాలుష్యనగరాలలో రెండవ స్థానంలో ఉంది. <ref>{{cite news|url=http://science.time.com/2011/09/27/the-10-most-air-polluted-cities-in-the-world/|title=The 10 Most Air-Polluted Cities in the World|first=Bryan|last=Walsh|date=2011-09-27|accessdate=2013-03-15|publisher=[[Time (magazine)|Time]]|archive-date=2013-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20130120084630/http://science.time.com/2011/09/27/the-10-most-air-polluted-cities-in-the-world/|url-status=dead}}</ref> వాయు కాలుష్యం కూడా వృత్తిపరమైన వ్యాధులకు ప్రధాన కారణంగా భావించబడుతుంది. మంగోలియాలోని వృత్తిపరమైన వ్యాధిగ్రస్థులలో మూడింట రెండువంతులు దుమ్ము సంబంధిత ఊపిరితిత్తుల వ్యాధులు, నిమోనియా వ్యాధిగ్రస్థులుగా ఉన్నారు.<ref>{{cite journal|title=The significance of nano particles in particle-induced pulmonary fibrosis|author1=James D Byrne|author2=John A Baugh|journal=McGill Journal of Medicine|year=2008|volume=11|pages=43–50|pmc=2322933|pmid=18523535|issue=1}}</ref> === శిశు జననాలు === సరాసరి శిశుజననాలు 2.25 %.<ref name="US Census" />–1.87<ref name="UN DESA PD" /> మహిళలకు (2007) సరాసరి ఆయుఃప్రమాణం 68.5. .<ref name="HDI-2011"/> గర్భస్రావాలు 1,9%.<ref name="NMH Yearbook 2006">{{cite web |url=http://www.nchd.mn/pdf/uzuulelt/2006.pdf |title=National Ministry of Health Yearbook 2006 |format=PDF |date= |website= |url-status=dead |access-date=2015-05-10 |archive-date=2007-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071025091501/http://www.nchd.mn/pdf/uzuulelt/2006.pdf }}</ref>–4%,<ref>{{cite web |url=http://www.unicef.org/infobycountry/mongolia.html |title=At a glance: Mongolia |publisher=UNICEF |date= |accessdate=2010-05-02 |website= |archive-date=2017-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010141342/https://www.unicef.org/infobycountry/mongolia.html |url-status=dead }}</ref> శిశుమరణాలు 4.3%.<ref>{{cite web |url=http://ubpost.mongolnews.mn/index.php?option=com_content&task=view&id=1244&Itemid=1 |title=UBPost: Child Mortality Rate Has Decreased, UNICEF Says |publisher=Ubpost.mongolnews.mn |date= |access-date=2015-05-10 |archive-date=2011-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110518003045/http://ubpost.mongolnews.mn/index.php?option=com_content&task=view&id=1244&Itemid=1 |url-status=bot: unknown }}</ref> === ఆసుపత్రులు === మంగోలియాలో 17 స్పెషలు ఆసుపత్రులు, 4 రీజనలు డయోగ్నోస్టికు ట్రీట్మెంటు కేంద్రాలు, 9 జిల్లా ఆసుపత్రులు, 21 అయిమాగు జనరలు ఆసుపత్రులు, 323 సౌం ఆసుపత్రులు, 18 ఫెల్డ్షరు పోస్టులు, 233 కుటుంబ ప్రాక్టిసులు, 556 ప్రైవేటు ఆదుపత్రులు, 57 డ్రగు సప్లై కంపెనీలు ఉన్నాయి. [[2002]] గణాంకాలను అనుసరించి ఆరోగ్య సిబ్బంది సంఖ్య 33,273 పనిచేస్తున్నారు. వీరిలో 6823 మంది డాక్టర్లు, 788 ఫార్మాసిస్టులు, 7802 నర్సులు, 14,091 మిడ్- లెవలు- పర్సనల్సు ఉన్నారు. ప్రస్తుతం 10,000 మందికి 27.7 ఫిజీషియన్లు, 75.7 హాస్పిటల్ బెడ్లు ఉన్నాయి. == రాజకీయాలు == [[File:President Putin meeting deputies of the Great State Hural-1.jpg|thumb|right| రాష్ట్ర గ్రేటు ఖురల్ సభ సమావేశంలో ఉంది]] మంగోలియాలో పార్లమెంటరీ రిపబ్లిక్ పాలనా విధానం ఉంది. అధ్యక్షుడు నేరుగా ఎన్నుకొనబడతాడు. ప్రజలు నేషనలు అసెంబ్లీ, ది స్టేటు గ్రేటు ఖురలు సభ్యులను కూడా ఎన్నుకుంటారు. సభ్యులు ప్రధానమంత్రిని ఎన్నుకుంటారు. ప్రధానమంత్రి అధ్యక్షునితో కలిసి సమాలోచనలు నిర్వహించి కాబినెట్ మంత్రులను ప్రతిపాదిస్తాడు. ఖురలు మంత్రులను నియమిస్తుంది. మంగోలియా ప్రజలకు వాక్స్వాతంత్ర్యం, మతస్వాతంత్ర్యం ఉంటాయి. మంగోలియాలో పలు రాజకీయ పార్టీలు ఉన్నాయి. వీటిలో " మంగోలియను పీపుల్స్ పార్టీ, ది డెమొక్రటిక్ పార్టీ ప్రధానమైనవి. === ది పీపుల్స్ పార్టీ === ది పీపుల్స్ పార్టీ (1921-2010 వరకు పీపుల్స్ రివల్యూషనరీ పార్టీ) 1921-1996 (1990 లో ఒక పార్టీ విధానం), [[2000]] నుండి [[2004]]లో ప్రభుత్వం రూపొందించింది. (డెమొక్రేట్ పార్టీల కూటమితో) 2004 నుండి 2012 లో ఎన్నికలలో ఓటమి పొందే వరకు ఈ పార్టీ మంగోలియాను పాలించింది.1996, 2000లలో డెమొక్రేట్లు ఆధిక్యత వహించారు. 2004-2006 వరకు సమాన సభ్యులతో డేమొక్రెటిక్ పార్టీతో కలిసి ప్రభుత్వం రూపొందించింది. 2012 జూన్ 28న నేషనల్ అసెంబ్లీ ప్రతినిధుల ఎన్నిక సమయంలో ఏ ఒక్క పార్టీ పూర్తి ఆధిక్యత సాధించలేదు. <ref>{{cite web |url=http://www.infomongolia.com/ct/ci/4423 |title=Preliminary Results Issued by the General Election Commission of Mongolia... |publisher=Infomongolia.com |date=29 June 2012 |accessdate=2013-06-28 |website= |archive-date=2013-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130522164824/http://www.infomongolia.com/ct/ci/4423 |url-status=dead }}</ref> అయినప్పటికీ డెమొక్రెటిక్ పార్టీ అధిక స్థానాలు సాధించింది. <ref>{{cite web|last=Hook |first=Leslie |url=http://www.ft.com/cms/s/0/ec0e7c04-c1cb-11e1-8e7c-00144feabdc0.html#axzz24pxWkMSH |title=Democratic party leads Mongolia poll |publisher=Financial Times |date=2012-06-29 |accessdate=2013-06-28}}</ref> 20012 ఆగస్టు 21న డెమొక్రెటిక్ పార్టీ నాయకుడు నొరొవిన్ అల్తంఖుయాంగ్ ప్రధాని పదవిని అధిరోహించాడు. .<ref>{{cite web|url=http://ubpost.mongolnews.mn/?p=345 |title=N. Altankhuyag Becomes 27th Prime Minister of Mongolia |publisher=UBPost |date=2012-08-10 |accessdate=2013-06-28}}</ref> తరువాత 20014 నవంబరు 21న చిమెడిన్ సైఖంబిలెగ్ ప్రధాని పదవిని అధిరోహించాడు. <ref>{{cite web |url=http://www.parliament.mn/en/news/categories/30/pages/17020 |title=Ch.Saikhanbileg Becomes Prime Minister of Mongolia |publisher=Parliament |date=2014-11-21 |accessdate=2015-01-15 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20150715014042/http://www.parliament.mn/en/news/categories/30/pages/17020 |archive-date=2015-07-15 |url-status=dead }}</ref> === మంగోలియా అధ్యక్షుడు === మంగోల్ అధ్యక్షుడు అధికంగా అలంకారిక పాత్ర అయినప్పటికీ అవసరమైనప్పుడు పార్లమెంటును నియత్రించే అధికారం ఉంటుంది. అలాగే న్యాధిపతులను నియమించడం, ఒక్కో సమయం న్యాయనిర్ణయం చేయడం వంటి అధికారాలు ఉంటాయి. అలాగే దూతలను నియమించడం వంటి అధికారం ఉంటుంది. పాత్లమెంటుకు మూడింట రెండువంతుల మెజారిటీతో చట్టలను అమలు చేస్తుంది. అధ్యక్ష నియామకానికి మంగోలియన్ పాలనా విధానంలో మూడు నియమాలు అనుసరించబడతాయి. ఒకటి అధ్యక్షినిగా పోటీచేసే అభ్యర్థి మంగోలియాలో జన్మించి ఉండాలి. వయసు 45 సంవత్సరాలు నిండి ఉండాలి. అధికారానికి వచ్చే ముందు 5 సంవత్సరాల కాలం మంగోలియాలోనే నివసించాలి. అధ్యక్షుడు పదవీస్వీకారం చేసే ముందు తమపార్టీ సభ్యత్వానికి రాజీనామా చేయాలి. త్సఖియాజిన్ ఎల్బెగ్దొర్ (రెండు మార్లు ప్రధాన మంత్రుగా పనిచేసాడు) గత డెమాక్రటిక్ సభ్యుడు 2009 మే 29న అధ్యక్షుడుగా ఎన్నికయి జూన్ 18న పదవీ స్వీకారం చేసాడు.<ref>{{cite web|url=http://news.xinhuanet.com/english/2009-06/18/content_11563770.htm |title=Elbegdorj sworn in as Mongolia's president |publisher=Xinhua |date=18 June 2009|accessdate=28 June 2013}}</ref> [[2013]] జూన్ 26న ఎల్బెగ్దొర్ తిరిగి అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికయి జూలై 10న అధ్యక్షపీఠం అలంకరించాడు. <ref>{{cite web|url=https://www.shuud.mn/?p=252264|title=President to be sworn in on 10th in front of Genghis Khan monument|publisher=shuud.mn (in Mongolian)|date=3 July 2013|accessdate=3 July 2013|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20141105010521/https://www.shuud.mn/?p=252264|archive-date=5 నవంబరు 2014|url-status=dead}}</ref> === పార్లమెంటరీ విధానం === మంగోలియా పాలనావిధానం యూనికెమెరా పార్లమెంటరీ విధానాన్ని అనుసరిస్తుంది. అధ్యక్షపదవి అలంకార ప్రాయంగా ఉంటుంది. ప్రజలచే ఎన్నిక చేయబడిన లెజిస్లేటువ్ పాలనా నిర్వహణ బాధ్యత వహిస్తుంది. శాసన విభాగమైన ది స్టేట్ గ్రేట్ ఖురల్‌లో 76 మంది సభ్యులు కలిగిన చాంబర్ ఉంటుంది. చాంబర్ సమావేశాలు స్పీకర్ ఆధ్వర్యంలో నిర్వహించబడుతుంటాయి. చాంబర్ ఎన్నికలు ప్రతి 4 సంవత్సరాలకు నిర్వహించబడుతుంటాయి. ది స్టేట్ గ్రేట్ ఖురల్ మంగోలియన్ ప్రభుత్వంలో విశేష అధికారాలు ఉంటాయి. ప్రార్లమెంటు సభ్యులు ప్రధాన మంత్రిని ఎన్నుకుంటారు. అధ్యక్షపదవి అలంగారంగా ఉంటుంది. == విదేశీవిధానం == [[File:SA-7 MANPADS.JPG|thumb|right| అమెరికాలోని అలస్కాలో రెడ్ ఫ్లాగ్-అలస్కా 07-3 విన్యాసాల సమయంలో పసిఫిక్ అలస్కాన్ రేంజ్ కాంప్లెక్స్‌లో ఒక మంగోలియన్ సైనికుడు SA-7 మానవ-పోర్టబుల్ వాయు రక్షణ వ్యవస్థతో ఉన్న దృశ్యం]] మంగోలియా [[రష్యా]], [[చైనా]], [[భారతదేశం]], [[ఉత్తర కొరియా]], [[దక్షిణ కొరియా]], [[జపాన్]], [[యునైటెడ్ స్టేట్స్]] దేశాలతో దౌత్యపరంగా సత్సంబంధాలు ఉన్నాయి. మంగోలియా ప్రభుత్వం విదేశీ సంబంధాలు, వ్యాపారానికి ప్రోత్సాహం అందిస్తుంది. మంగోలియా దేశానికి ఆళ్మట్య, అంకార, బ్యాంకాక్, బెర్లిన్, బీజింగ్, బ్రసెల్స్, బుదపేస్ట్, కైరో, కాన్బెర్రా, వార్సా, వాషింగ్టన్, డి.సి, వియన్నా, వియెన్షేన్, హవానా, న్యూ ఢిల్లీ, కువైట్ సిటీ, లండన్, మాస్కో, ఒట్టావా, పారిస్, ప్రేగ్, ప్యోంగ్యాంగ్, సియోల్, సోఫియా, స్టాక్హోల్ం, టోక్యో, హ్యానై,, సింగపూర్, ఇర్క్ట్స్క్ లో ఒక కాన్సులేట్, బ్రేడ, ఉలాన్-ఉదే,, దౌత్య న్యూ యార్క్ సిటీ, జెనీవాలో యునైటెడ్ నేషన్స్ నగరాలలో దౌత్యకార్యాలయాలు ఉన్నాయి.<ref>{{cite web |url=http://www.ulanbator.mn/index.php?option=com_content&task=view&id=241&Itemid=941 |title=Ulaanbaatar |publisher=Wayback.archive.org |date=2007-09-28 |access-date=2015-05-10 |archive-date=2007-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928164523/http://www.ulanbator.mn/index.php?option=com_content&task=view&id=241&Itemid=941 |url-status=bot: unknown }}</ref> == మిలటిరీ == [[File:Mongolian Armed Forces engineers with the 017 Construction Regiment receive instructions before participating in Khaan Quest 2013 in Ulaanbaatar, Mongolia, July 22, 2013 130722-M-MG222-001.jpg|thumb|right|200px| మంగోలియాలోని ఉలాన్‌బాతర్‌లో ఖాన్ క్వెస్ట్ 2013లో పాల్గొనడానికి ముందు, మంగోలియన్ సాయుధ దళాల 017 నిర్మాణ రెజిమెంట్‌కు చెందిన ఇంజనీర్లు జూలై 22, 2013న సూచనలను అందుకుంటున్నారు]] మంగోలియా [[2003]] ఇరాక్ దాడిని సమర్ధించింది. మద్దతుగా మంగోలియా 103-108 బృందాలను [[ఇరాక్]]కు పంపింది. 130 బృందాలు ప్రస్తుతం [[ఆఫ్ఘన్స్థాన్]]లో నియమించింది. 200 బృందాలు సియేరా లియోనెలో సేవలు అందిస్తున్నారు. వీరు [[2009]] జూన్ మాసంలో ఐక్యరాజ్యసమితి ప్రత్యేక న్యాయస్థాన రక్షణార్ధం ఐక్యరాజ్యసమితి ఆదేశాలమేరకు సియేరా లియోనెలో నియమించబడ్డారు. " ఎం.ఐ.ఎన్.యు.ఆర్.సి.ఎ.టి "కి మద్దతుగా చాద్‌కు బెటాలియన్ పంపడానికి నిశ్చయించింది.<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/apps/sg/offthecuff.asp?nid=1312 |title=Ban Ki-Moon on press conference in Ulaanbaatar, July 27th, 2009 |publisher=Un.org |date= |accessdate=2010-05-02}}</ref> [[2005]] నుండి [[2006]] మద్యకాలంలో 40 బృందాలు [[బెల్జియం]] , [[కొసవొ]] లకు పంపబడ్డాయి. [[2005]] నవంబర్ 21న జార్జ్ డబల్యూ బుష్ (పదవిలో ఉన్న యు.ఎస్ అధ్యక్షుడు)?మంగోలియాకు విజయం చేసాడు. .<ref>{{cite web |url=http://mongolia.usembassy.gov/potus_visit.html |title=President George W. Bush Visits Mongolia |publisher=US embassy in Mongolia, 2005 |access-date=2015-05-10 |archive-date=2006-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060922191810/http://mongolia.usembassy.gov/potus_visit.html |url-status=bot: unknown }}</ref>[[2014]]లో బల్గేరియన్ చెయిర్మెన్ ఆధ్వర్యంలో " ది ఆర్గనైజేషన్ ఫర్ సెక్యూరిటీ అండ్ కార్పొరేషన్ ఇన్ ఐరోపా" ఆసియన్ భాగస్వామిగా మంగోలియాను ఆహ్వానించింది. == సస్కృతి == మంగోలియా జాతీయ జండాలో ఎడమవైపు ఉన్న బుద్ధిజం చిహ్నాన్ని సొయొంబొ సింబొ అంటారు. ఇది సూర్యుడు, చంద్రుడు, నక్షత్రాలు, స్వర్గానికి ప్రతీక. విశ్వోద్భవ చిహ్నాలైన వీటిని సంప్రదాయకమైన తంగ్క పెయింటింగులలో చూడచ్చు. === విష్యుయల్ ఆర్ట్స్ === [[File:White Tara.jpg|thumb|upright| ఓండోరు గెగీను జానాబజారు రచించిన సీత (తెలుపు) తార. మంగోలియా, 17వ శతాబ్దం]] 20వ శతాబ్ధానికి ముందు మంగోలియా కళమీద మతప్రభావం అధికంగా ఉంటుంది. తరువాత మంగోలియన్ ఫై ఆర్ట్స్ మీద మతసంబధ వ్రాతల ప్రభావం అధికంగా ఉంది.<ref>{{cite web|author=Terese Tse Bartholomew|year=1995|url=http://www.asianart.com/mongolia/introduct.html|title=Introduction to the Art of Mongolia|publisher=asianart.com|accessdate=2013-03-22}}</ref> అప్లిక్యూ సాంకేతికతో తయారుచేయబడే తంగ్కాల మీద వైవిధ్యమైన చిత్రాలను చిత్రిస్తుంటారు. ఇత్తడి శిల్పాలలో అధికంగా బుద్ధుని శిల్పాలు చోటుచేసుకుంటాయి. గొప్ప కళాఖాండాలు అధికంగా జెబ్త్సుందంబ ఖుతుఖు, జనాభాజార్ చెందినవై ఉన్నాయి. === పెయింటింగ్స్ === 19వ శతాబ్దం చివరలో మర్జన్ షరవ్ మొదలైన చిత్రకారులు అతి సహజమైన చిత్రాల శైలిని అనుసరించారు. మంగోలియన్ పీపుల్స్ రిపబ్లిక్, సోషలిస్ట్ రియలిజం చిత్రకళ మీద ఆధిపత్యం వహించాయి.<ref>{{cite book|author=Veronika Ronge|editor=Michael Weiers|title=Die Mongolen: Beiträge zu ihrer Geschichte und Kultur|year=1986|publisher=Wissenschaftliche Buchgesellschaft|isbn=978-3-534-03579-3|pages=125–148|chapter=Kunst und Kunstgewerbe}}</ref> అయినప్పటికీ సంప్రదాయకమైన తంగ్క చిత్రాలు మతసంబంధిత, జాతీయ అంశాలచిత్రాలు కూడా ప్రానల్యత సంతరించుకున్నాయి. వీటిని " మంగోల్ జురంగ్ " అంటారు. మంగోలియా ఫైన్ ఆర్ట్స్‌లో!ఆధునిక చిత్రాలను మొదటిసారిగా పరిచయం చేసినప్పుడు [[1960]]లో త్సెవెగ్జవ్ నుండి " ఎహ్లిన్ సెట్జెల్" (తల్లి ప్రేమ) చిత్రం వెలువడింది. తన చిత్రం సెంసార్ చేయబడిందని చిత్రకారుడు వివరించాడు. మంగోలియన్ ఫైన్ ఆర్ట్స్ అన్ని రూపాలు పెరెస్టోరికా (1980) తరువాత అభివృద్ధి చెందాయి. మంగోలియన్ ఆధునిక చిత్రకారునిచే " ఒత్గొంబయార్ ఎర్షూ "ను నిర్వహిస్తున్నాడు. ఆయన " జురగ్" చిత్రంలో టోబియస్ తోడేలును చిత్రించాడు.<ref>{{cite web|url=http://www.zurag.de/zurag-film.html |title=ZURAG – a movie about Otgonbayar Ershuu |publisher=Zurag.de |date= |accessdate=2013-06-28}}</ref> === నిర్మాణకళ === [[File:Gurvger.jpg|thumb|left| గుర్వన్ సైఖాన్ పర్వతాల ముందు ఒక గెర్ (యూర్టు)]] మంగోలియన్ సంప్రదాయ నివాసాలను జెర్ అంటారు. గతంలో నివాసాలకు రష్యన్ పదం " యుర్ట్ " వాడుకలో ఉండేది. తరువాత ఆంగ్లం మాట్లాడే యురేపియను దేశాలలో మంగోలియను పదం " " జెర్ " అధికంగా వాడుకలో ఉండేది. మంగోలియను కళాకారుడు, కళావిమర్శకుడు ఎన్.చుల్టెం జర్ అనే పదం మంగోలియను సంప్రదాయ నిర్మాణకళా సంబంధిత పదమని అభిప్రాయ పడుతున్నాడు. 16 -17 శతాబ్ధాలలో లామాసెరీస్ నిర్మించబడ్డాయి. వాటిలో అతధికం జర్ ఆలయాలుగా నిర్మించబడ్డాయి. ఆరాధకుల సంఖ్య అధికం అయిన కారణంగా జర్ ఆలయాలు విస్తరించి నిర్మించబడ్డాయి. మంగోలియన్ నిర్మాణశైలో 6-12 కోణాలతో ఆలయాలు నిర్మించబడతాయి. వీటిని విస్తరించి నిర్మిచినప్పుడు వీటి ఆకారంలో మార్పులు సంభవించాయి. {{clarify|r=is sides or corners meant?|date=April 2011}} పైకప్పు మసీదు పైకప్పు ఆకారంలో నిర్మించబడతాయి.<ref name="Chultem">{{cite book | authorlink = N. Chultem | title = Искусство Монголии | year= 1984 | location = Moscow}}</ref> నిర్మాణాలకు రాళ్ళు, ఇటుకలు, బీం,, పలకలను వాడడంతో అవి స్థిరనివాసాలుగా మార్చబడ్డాయి.<ref>{{cite web | title = Cultural Heritage of Mongolia | url = http://www.indiana.edu/~mongsoc/mong/heritage.htm | publisher = [[Indiana University]] | accessdate = 2007-07-07 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070702015556/http://www.indiana.edu/~mongsoc/mong/heritage.htm | archivedate = 2007-07-02 | website = | url-status = live }}</ref> ==== మంగోలియన్ నిర్మాణశైలి ==== చుల్టెం మంగోలియన్ 3 వైవ్ధ్యమైన నిర్మాణశైలి నిర్మాణాల కలయిక (మంగోలియన్, టిబెటన్, చైఇనా). వీటిలో ఒకటైన క్వాడ్రాటిక్ ఆలయాలు (బటు- త్సగాన్) (1654) లను జనాభాజర్ రూపొందించాడు. జర్ శైలి నిర్మాణాలు (లాంసెరి - చొయొలింగ్) ఉలాంబతర్ వద్ద ఉన్నాయి. లార్విన్ ఆలయాలు (18వ శతాబ్ధానికి చెందినవి) ఎర్డెనే జూ వద్ద ఉన్నాయి. లామసెర్రి టిబెటన్ శైలిలో నిర్మించబడతాయి. చైనా శైలో నిర్మించబడిన లామసెరీలను చోయిజింగ్ లామిన్ సుమే (1904) అంటారు. ప్రస్తుతం అది మ్యూజియంగా ఉంది. క్వయాడ్రాటిక్ ఆలయం త్సొగ్చిన్ లామసెరి గండన్ ఉలాంబజర్ వద్ద ఉంది. ఇది మంగోలియన్, చైనా మిశ్రితశైలిలో నిర్మించబడి ఉంది. మైత్రేయ ఆలయం (1938లో పడగొట్టబడింది) టిబెటో మంగోలియన్ శైలిలో నిర్మినచబడింది.<ref name="Chultem" /> దషి- చొయిలింగ్ బౌద్ధ విహారంలో 80 అడుగుల ఎత్తైన మైత్రేయ విగ్రహం ప్రతిష్ఠించడానికి ప్రయత్నించింది. . === సంగీతం === [[File:Mongolian Musician.jpg|thumb|left|upright| సాంప్రదాయ మంగోలియను సంగీత వాయిద్యమైన మోరిను ఖుర్‌ను వాయిస్తున్న సంగీతకారుడు]] మంగోలియా సంగీతం ప్రకృతి, నోమాడిజం, షమనిజం, టిబెటన్ బుద్ధిజం ప్రభావితమై ఉంటుంది. సంప్రదాయ సంగీతంలో వివిధ వాయిద్యాలు చోటుచేదుకుంటాయి. మోరి ఖుర్ ఉంటుంది. ఆలాపించే పద్ధతులలో లాంగ్ సాంగ్ (ఉర్తిన్ దూ), త్రోట్ సాంగ్ (తువన్ త్రోట్), ఖూమేలి ప్రధానమైనవి. త్సం భూత ప్రేత పిశాచాలను దూరంగా పారద్రోలడానికి చేసే నృత్యం. మంగోలియాలో మొదటిసారిగా రాక్ నృత్యం (సొయొల్ ఎర్డెనె) [[1960]] స్థాపించబడింది. బీటిల్స్ వంటి నృత్యాలు కమ్యూనిష్ఠలచేత తీవ్రంగా విమర్శించబడ్డాయి. తరువాత ముగుంహుర్హ్రీ, ఇనీంసెగ్లెల్, ఉర్గూ మొదలైన నృత్యాలు రూపొందించబడ్డాయి. ముగుంహుర్హ్రీ, హరంగ నృత్యాలు బరువైన రాక్ నృత్యానికి మార్గదర్శకాలు అయ్యాయి. 1980, 1990 లలో హరంగ ఉన్నత స్థాయికి చేరుకుంది. హరంగ నాయకుడు ప్రముఖ గిటారిస్ట్ ఎంహ్-మన్లై తరువాత తరం రాక్ నృత్య అభివృద్ధికి కృషిచేసాడు. [[1990]] హర్- చొనొ బృందం మంగోలియా ఫోల్క్- రాక్ నృత్యం రూపొందించాడు. ఇది మంగోలియన్ లాంగ్ సాంగ్ ను తనలో మిశ్రితం చేసుకున్నాయి. ఆ సమయంలో డెమొక్రటిక్ పార్టీ కళాత్మకమైన ఆలోచన అభివృద్ధికి అవసరమైన ప్రోత్సాహం, స్వాతంత్ర్యం ఇచ్చింది. == మాధ్యమం == [[File:Mongolia media.jpg|thumb|right| మంగోలియన్ మీడియా ప్రతిపక్ష [[మంగోలియన్ గ్రీన్ పార్టీ]]ని ఇంటర్వ్యూ చేస్తోంది. 1990వ దశకంలో ప్రారంభమైన ప్రజాస్వామ్య సంస్కరణల నుండి మీడియా గణనీయమైన స్వేచ్ఛను పొందింది]] [[1920]]లో సోవియట్ యూనియన్‌ సహకారంతో మంగోలియన్ కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ నాయకుని ఆధ్వర్యంలో ప్రెస్ ఆరంభించబడింది. తరువాత ఉనెన్ (నిజం) వార్తాపత్రిక స్థాపించబడింది. ఇది సోవియట్ " ప్రవ్ద " పత్రికను పోలి ఉండేది.<ref name=pr>{{cite web|url=http://www.pressreference.com/Ma-No/Mongolia.html |title=Mongolia media |publisher=Press reference |date= |accessdate=2013-06-28}}</ref>[[1990]] సస్కరణలు మొదలైయ్యే వరకు ప్రభుత్వానికి మాధ్యమాల మీద ఆధిక్యత ఉండేది. ఆసమయంలో స్వతంత్రంగా వ్యవహరించే పత్రిక లేదు.<ref name=pr/> సోవియట్ యూనియన్ పతనం తరువాత మంగోలియా మీద ప్రభావం చూపింది. మంగోలియా ఏక పార్టీ విధానం నుండి బహుళ పార్టీ విధానంలోకి మారింది. మంగోలియాకు స్వతంత్రం వచ్చిన తరువాత మాధ్యమానికి కూడా స్వతంత్రం లభించింది. === చట్టం === [[1998]] ఆగస్టు 28న ఇంటర్నేషనల్ ఎన్.జొ.ఒ సాయంతో మాధ్యమ స్వతంత్రం కొరకు కొత్త చట్టం ప్రవేశపెట్టబడింది. ఇది [[1999]] జనవరి 1 అమలు కావడంతో మాధ్యమరంగంలో సంస్కరణలు జరగడానికి మార్గం సుగమం అయింది.<ref name=bruun>{{cite book|author1=Ole Bruun|author2=Ole Odgaard|title=Mongolia in Transition|url=http://books.google.com/books?id=vEvbqA5PInIC|accessdate=2013-06-28|year=1996|publisher=Routledge|isbn=978-0-7007-0441-5}}</ref> మంగోలియాలో ప్రస్తుతం 300 ప్రింట్, ప్రసార మాద్యమాలు ఉన్నాయి.<ref name=bbc>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/country_profiles/1235560.stm#media |title=Country Profile: Mongolia |publisher=BBC News |date= |accessdate=2013-06-28}}</ref> === సరికొత్త స్వతంత్రం === [[2006]] నుండి ప్రభుత్వం సరికొత్తగా " ఫ్రీడం ఆఫ్ ఇంఫర్మేషన్ ఏక్ట్ " గురించిన చర్చ ప్రారంభించిన తరువాత మాధ్యమానికి మరికొంత స్వతంత్రం లభించింది. <ref name=baner>B{{cite book|title=Asian communication handbook 2008|year=2008|publisher=AMIC|isbn=978-981-4136-10-5|editor=Indrajit Banerjee, Stephen Logan}}</ref><ref>{{cite book|title=The World Trade Organization legal, economic and political analysis|url=https://archive.org/details/worldtradeorgani0003unse|year=2005|publisher=Springer|location=New York|isbn=978-0-387-22685-9|editor=Patrick F.J. Macrory, Arthur E. Appleton, Michael G. Plummer}}</ref> మార్కెట్ సంస్కరణలు మాధ్యమంలో పనిచేసే సిబ్బంది ప్రతిఏటా అభివృద్ధి చెందడానికి, జర్నలిజం ప్రధానాంశంగా విద్యార్థులు విద్యను అభ్యసించడానికి కారణం అయింది.<ref name=baner/> [[2013]]లో వరల్డ్ ప్రెస్ ఫ్రీడం ఇండెక్స్ నివేదిక, రిపోర్టర్స్ విథౌట్ బార్డర్ మంగోలియా మాధ్యమం స్వాతంత్ర్యం అంతర్జాతీయంగా 98వ స్థానంలో (మొత్తం 179) ఉన్నట్లు తెలియజేస్తున్నాయి. .<ref>{{cite web|url=http://en.rsf.org/press-freedom-index-2013,1054.html|title=2013 World Press Freedom Index: Dashed Hopes After Spring|publisher=Reporters Without Borders|year=2013|website=|access-date=2015-05-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20130215183842/http://en.rsf.org/press-freedom-index-2013%2C1054.html|archive-date=2013-02-15|url-status=dead}}</ref> == క్రీడలు == [[File:Naadam Festival 2024 Opening Ceremony.jpg|thumb|నాదం]] ప్రధాన జాతీయ ఉత్సవం నాడం. శతాబ్దాలుగా నిర్వహించబడుతున్న మంగోలియన్ సంప్రదాయక ఉత్సవం ప్రతి వేసవిలో మూడు రోజులపాటు నిర్వహించబడుతుంది. ఈ ఉత్సవంలో మూడు మంగోలియన్ సంప్రదాయక క్రీడలు ఉంటాయి. విలువిద్య, గుర్రపుస్వారీ (విస్తారమైన వైశాల్యం ఉన్న దేశంలో గుర్రపుస్వారీ పోటీలు పశ్చిమ దేశాలలోలాగా చిన్న ట్రాక్ వెంట పోటీలు నిర్వహించబడవు), కుస్తీ పోటీలు నిర్వహించబడతాయి. వీటిని పురుషత్వం కలిగిన క్రీడలుగా మంగోలియన్ ప్రజలు భావిస్తారు కనుక ఇవి శతాబ్దాలుగా నాడం ఉత్సవాలలో నిర్వహించబడుతున్నాయి. ఆధునిక కాలంలో ఈ ఉత్సవాలు జూలై 11 నుండి 13 వరకు నిర్వహించబడుతున్నాయి. ఇవి నేషనల్ డెమొక్రటిక్ రివల్యూషన్, గ్రేట్ మంగోల్ స్టేట్ అవతరణ సందర్భాలను గౌరవిస్తూ నిర్వహించబడుతున్నాయి. === షాగా === మంగోలియన్ క్రీడలలో ప్రాముఖ్యత సంతరించుకున్న క్రీడలలో షాగా ఒకటి. గొర్రె చీలమండల ఎముకను వేళ్ళతో పట్టుకుని విసురుతూ కొన్ని అడుగుల దూరంలో వేదిక మీద ఉన్న ఎముకల లక్ష్యాన్ని తాకడం. నాడం ఉత్సవాలలో ఈ పోటీ చాలా ప్రాముఖ్యత సంతరించికుంది. ఈ క్రీడలో ప్రేక్షకులు (ప్రత్యేకంగా వయసైన మంగోలియన్లు) తరచూ ఉద్రేకానికి లోనౌతుంటారు. [[File:Three Naadam riders.jpg|thumb|left|నాదాం ఉత్సవం సమయంలో గుర్రపుస్వారీ యోధులు]] === గుర్రపుస్వారీ === మంగోలియాలో గుర్రపు స్వారీ సంస్కృతి చిహ్నంగా (ప్రత్యేకంగా మద్య మంగోలియా) ఉంటుంది. నాడం ఉత్సవ సమయంలో లాంగ్ డిస్టెంస్ పోటీలు నిర్వహించబడుతుంటాయి. ఈ పోటీలలో ట్రిక్ గుర్రపు స్వారీ ప్రధానాంశంగా ఉంటుంది. ట్రిక్ గుర్రపు స్వారీకి ఉదాహరణగా చరిత్ర సృష్టించిన నాయకుడు దాందిన్ సుఖ్బతార్ గుర్రపు స్వారీ చేస్తూ నాణ్యాలను కిందకు విసురుతూ వాటిని గుర్రపు స్వారీ చేస్తూ కింద విసిరిన నాణ్యాలను సేకరిస్తాడు. === మల్లయుద్ధం === మంగోల్ క్రీడలలో మంగోలియన్ మల్లయుద్ధానికి చాలా ప్రాముఖ్యత ఉంది. మంగోలియన్ మూడు ప్రధాన క్రీడలలో మల్లయుద్ధం ఒకటి. చరిత్రకారులు మంగోలియన్ శైలి మల్లయుద్ధం 7000 సంవత్సరాలకు పూర్వం నాటిదని భావిస్తున్నారు. మంగోలియన్ వివిధ నగరాల నుండి వందలాది మల్లయోధులు జాతీయ క్రీడలలో పాల్గొనడానికి ప్రయత్నిస్తుంటారు. === ఇతర క్రీడలు === మంగోలియాలో బాస్కెట్ బాల్, ప్లింపిక్ వెయిట్ వెయిట్ లిఫ్టింగ్, పవర్ లిఫ్టింగ్, అసోసియేషన్ ఫుట్ బాల్, అథ్లెట్లు, జిమ్నాస్టిక్స్, టేబుల్ టెన్నిస్, జుజుస్తు, కరాటే, అయికిడో, కిక్బాక్సింగ్, మిక్సెడ్ మార్షల్ ఆర్ట్స్ క్రిడలకు ప్రజాదరణ ఉంది. మంగోలియన్ టేబుల్ టెన్నిస్ క్రీడాకారులు అంతర్జాతీయ పోటీలలో పాల్గొంటారు. [[1958]] నుండి మంగోలియాలో ఫ్రీ స్తైల్ రెస్టిల్ంగ్ అభ్యసించబడుతుంది. .<ref>{{Cite web |url=http://wrestling.mn/page/show/19 |title=Монголын чөлөөт бөхийн спортын товч түүх |access-date=2015-05-10 |website= |archive-date=2015-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150330025955/http://wrestling.mn/page/show/19 |url-status=dead }}</ref> మంగోలియన్ ఫ్రీ స్తైల్ రెస్టిల్ంగ్ మంగోలియన్ ఒలిపిక్ పతక సాధనలో మొదటి స్థానంలో ఉంది. నైడంగిన్ తువ్షింబయార్ మొదటి సారిగా ఒలింపిక్ క్రీడలలో బంగారు పతకం సాధించి మొదటి మంగోలియన్ ఒలిపింక్ బంగారు పతకం సాధించిన వ్యక్తిగా గుర్తించబడ్డాడు. <ref>{{cite news| url = http://edition.cnn.com/2008/SPORT/08/15/mongolia.medal/index.html| title = Mongolia wins first-ever gold medal| author = Mark Bixler| publisher = CNN.com/world sport| date = 2008-08-15| accessdate = 2008-08-16| archiveurl = https://web.archive.org/web/20080822162813/http://edition.cnn.com/2008/SPORT/08/15/mongolia.medal/index.html| archivedate = 2008-08-22| work = | url-status = live}}</ref> === అమెచ్యూర్ బాక్సింగ్ === [[1948]] నుండి మంగోలియాలో అమెచ్యూర్ బాక్సింగ్ అభ్యసించబడుతుంది. <ref>{{Cite web |url=http://www.olloo.mn/modules.php?name=News&file=print&sid=108135 |title=Д.Батмєнх: Анх дээлтэй, монгол гуталтай бокс тоглодог байлаа |website= |access-date=2015-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131031203607/http://www.olloo.mn/modules.php?name=News&file=print&sid=108135 |archive-date=2013-10-31 |url-status=dead }}</ref> [[1960]]లో మంగోలియన్ ఒలింపిక్ బాక్సింగ్ నేషనల్ టీం స్థాపించబడింది. మంగోలియన్ కమ్యూనిస్ట్ ప్రభుత్వం 1964-1967 మద్య కాలంలో బాక్సింగ్ క్రీడలను నిషేధించింది. అయినప్పటికీ త్వరలోనే నిషేధం తొలగించింది. [[1990]]లో ప్రొఫెషనల్ బాక్సింగ్ ఆరంభం అయింది. === బాస్కెట్ బాల్ === మంగోలియన్ నేషనల్ బాస్కెట్ బాల్ టీం సమీపకాలంలో " బాస్కెట్ బాల్ ఎట్ ది ఈస్ట్ ఆసియన్ గేంస్ లో కొన్ని విజయాలు సాధించింది. === ఫుట్ బాల్ === మంగోలియాలో అసోసియేషన్ ఫుట్ బాల్ క్రీడకూడా ఆడబడుతుంది. ది మంగోలియా నేషనల్ ఫుట్ బాల్ టీం [[1990]] నుండి తిరిగి జాతీయస్థాయిలో క్రీడలలో పాల్గొంటుంది. అయినప్పటికీ ఇది అంతర్జాతీయ క్రీడలలో పాల్గొనడానికి ఇంకా అర్హత సాధించలేదు. మంగోలియన్ ప్రీమియర్ లీగ్ అత్యుత్తమ దేశీయస్థాయి పోటీగా ఉంది. === షూటింగ్ === పలు మంగోలియన్ మహిళలు షూటింగ్‌లో ప్రతిభను ప్రదర్శించింది: ఒత్ర్యాదిన్ గుండెగ్మా [[2008]]లో ఒలింపిక్ క్రీడలలో వెండి పతకం సాధించింది. ముంఖ్బయార్ డొర్జ్సురెన్ రెండు మార్లు ప్రపంచ చాంపియన్, ఒలింపిక్ కంచు పతకం సాధిందింది. ప్రస్తుతం ఆమె జర్మనీకి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంది. త్సొగ్బద్రఖిన్ మొంఖ్జుల్ [[2007]] మే ప్రపంచ 25 మీటర్ల పిస్టల్ పోటీలలో మూడవ స్థానం సంబంధించింది.<ref>{{cite web | title = World ranking: 25 m Pistol Women | url = http://www.issf-shooting.org/update/worldranking.asp?mode=allbyevent&event=SP | publisher = [[International Shooting Sport Federation]] | date = 29 May 2007 | website = | url-status = dead | access-date = 10 మే 2015 | archive-date = 25 ఏప్రిల్ 2007 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070425032544/http://www.issf-shooting.org/update/worldranking.asp?mode=allbyevent&event=SP }}</ref> === కుస్తీ === మంగోలియన్ సుమో కుస్తీ క్రీడాకారుడు డొల్గొర్సురెంగిన్ డాగ్వదోర్జ్]] 25 టాప్ డివిజన్ టోర్నమెంట్ చాంపియంషిప్ లలో పాల్గొన్నాడు. సుమో క్రీడాకారులలో ఆయనకు 4వ స్థానం ఉంది. [[2015]] జనవరి న మొంఖ్బతిన్ డావాజర్గల్ 33 వ టాప్ డివిషన్ చాంపియంషిప్‌లో పాల్గొని సుమో పోటీ చరిత్రలో ప్రత్యేక స్థానం సంపాదించాడు. == ఉత్సవాలు == మంగోలియాలో సంవత్సరమంతా పలు సంప్రదాయ ఉత్సవాలు నిర్వహించబడుతుంటాయి. ఇవి అధికంగా మంగోలియన్ సాంస్కృతిక సంబంధితమై ఉంటాయి. నాడం ఉత్సవం దేశమంతటా నగరాలు పల్లెలు అన్న బేధం లేకుండా జరుపుకునే గొప్ప ఉత్సవం. ఈగల్ ఫెస్టివల్‌లో 400 మంది ఈగల్ వేటకారులు గుర్రాల మీద స్వారీ చేస్తూ ఈ క్రీడలో పాల్గొంటారు. యాత్రీకుడు ముంఖ్బయార్ట్ బత్సైఖాన్ కూడా తన పెంపుడు గద్దతో పోటీలో పాల్గొన్నాడు. ఐస్ ఫెస్టివల్, తౌజండ్ కెమేల్ ఉత్సవం ఇతర మంగోలియన్ సంప్రదాయ ఉత్సవాలలో ముఖ్యమైనవి. == ఇవీ చూడండి == * [[చంగీజ్ ఖాన్]] * [[మంగోల్ సామ్రాజ్యం]] {{ఆసియా}} {{మధ్య ఆసియా}} ==మూలాలు== <references /> [[వర్గం:మంగోలియా]] [[వర్గం:భూపరివేష్టిత దేశాలు]] bepdyi8j5jbx99l0rts591k6nh6mbrk 10 69007 4942939 3690005 2026-08-24T09:20:54Z యర్రా రామారావు 28161 వికీప్రాజెక్టు 2025లో భాగంగా సవరణలు 4942939 wikitext text/x-wiki {{Navbox generic |name = ఇచ్ఛాపురం మండలంలోని గ్రామాలు |titlestyle=background:#fc9; |title= [[ఇచ్ఛాపురం మండలం]]లోని గ్రామాలు |state={{{state|}}} |list1=[[అరకభద్ర]]{{·}} [[ఈదుపురం]]{{·}} [[కేదారిపురం (ఇచ్ఛాపురం)|కేదారిపురం]]{{·}} [[కేసపురం]]{{·}} [[కొఠారి (ఇచ్ఛాపురం మండలం)|కొటారి]]{{·}} [[కొలిగాం|కొలిగం]]{{·}} [[తాకట్లబరంపురం]]{{·}} [[తులసిగాం]]{{·}} [[తేలుకుంచి]]{{·}} [[ధర్మపురం (ఇచ్ఛాపురం)|ధర్మపురం]]{{·}} [[పూర్నాటకం]]{{·}} [[పైతరికీర్తిపురం]]{{·}} [[బాలకృష్ణాపురం]]{{·}} [[బిర్లంగి]]{{·}} [[బూర్జపాడు]]{{·}} [[బొడ్డకలి]]{{·}} [[బొడ్డబడ]]{{·}} [[మండపల్లి (ఇచ్ఛాపురం)|మండపల్లి]]{{·}} [[మశాఖపురం]]{{·}} [[ముచ్చింద్ర]]{{·}} [[మునిభద్ర]]{{·}} [[లొద్దపుట్టి]]{{·}} [[శాసనం (ఇచ్ఛాపురం)|శాసనం]]{{·}} [[హరిపురం (ఇచ్ఛాపురం)|హరిపురం]]}}<includeonly>[[వర్గం:ఇచ్ఛాపురం మండలంలోని గ్రామాలు]]</includeonly><noinclude>[[వర్గం:శ్రీకాకుళం జిల్లాకు సంబంధించిన మూసలు|ఇచ్ఛాపురం]]</noinclude> fw2gw7s57s27rja5rg2wbvtk3lb34bv 4943001 4942939 2026-08-24T11:42:16Z యర్రా రామారావు 28161 4943001 wikitext text/x-wiki {{Navbox generic |name = ఇచ్ఛాపురం మండలంలోని గ్రామాలు |titlestyle=background:#fc9; |title= [[ఇచ్ఛాపురం మండలం]]లోని గ్రామాలు |state={{{state|}}} |list1=[[అరకభద్ర]]{{·}} [[ఈదుపురం]]{{·}} [[కేదారిపురం (ఇచ్ఛాపురం)|కేదారిపురం]]{{·}} [[కేసపురం]]{{·}} [[కొఠారి (ఇచ్ఛాపురం మండలం)|కొటారి]]{{·}} [[కొలిగాం|కొలిగం]]{{·}} [[తాకట్లబరంపురం]]{{·}} [[తులసిగాం]]{{·}} [[తేలుకుంచి]]{{·}} [[ధర్మపురం (ఇచ్ఛాపురం)|ధర్మపురం]]{{·}} [[పూర్నాటకం]]{{·}} [[పైతరికీర్తిపురం]]{{·}} [[బాలకృష్ణాపురం]]{{·}} [[బిర్లంగి]]{{·}} [[బూర్జపాడు]]{{·}} [[బొడ్డకలి]]{{·}} [[బొడ్డబడ]]{{·}} [[మండపల్లి (ఇచ్ఛాపురం)|మండపల్లి]]{{·}} [[మశాఖపురం]]{{·}} [[ముచ్చింద్ర]]{{·}} [[మునిభద్ర]]{{·}} [[లొద్దపుట్టి]]{{·}} [[శాసనం (ఇచ్ఛాపురం)|శాసనం]]{{·}} [[హరిపురం (ఇచ్ఛాపురం)|హరిపురం]]}}<includeonly>[[వర్గం:ఇచ్ఛాపురం మండల గ్రామాలు]]</includeonly><noinclude>[[వర్గం:శ్రీకాకుళం జిల్లాకు సంబంధించిన మూసలు|ఇచ్ఛాపురం]]</noinclude> 77iijvv278wb2c92hhhl6bwe2tonrzs 4943003 4943001 2026-08-24T11:45:49Z యర్రా రామారావు 28161 4943003 wikitext text/x-wiki {{Navbox generic |name = ఇచ్ఛాపురం మండలంలోని గ్రామాలు |titlestyle=background:#fc9; |title= [[ఇచ్ఛాపురం మండలం]]లోని గ్రామాలు |state={{{state|}}} |list1=[[అరకభద్ర]]{{·}} [[ఈదుపురం]]{{·}} [[కేదారిపురం (ఇచ్ఛాపురం)|కేదారిపురం]]{{·}} [[కేసపురం]]{{·}} [[కొఠారి (ఇచ్ఛాపురం మండలం)|కొటారి]]{{·}} [[కొలిగాం|కొలిగం]]{{·}} [[తాకట్లబరంపురం]]{{·}} [[తులసిగాం]]{{·}} [[తేలుకుంచి]]{{·}} [[ధర్మపురం (ఇచ్ఛాపురం)|ధర్మపురం]]{{·}} [[పూర్నాటకం]]{{·}} [[పైతరికీర్తిపురం]]{{·}} [[బాలకృష్ణాపురం (ఇచ్చాపురం మండలం)|బాలకృష్ణాపురం]]{{·}} [[బిర్లంగి]]{{·}} [[బూర్జపాడు]]{{·}} [[బొడ్డకలి]]{{·}} [[బొడ్డబడ]]{{·}} [[మండపల్లి (ఇచ్ఛాపురం)|మండపల్లి]]{{·}} [[మశాఖపురం]]{{·}} [[ముచ్చింద్ర]]{{·}} [[మునిభద్ర]]{{·}} [[లొద్దపుట్టి]]{{·}} [[శాసనం (ఇచ్ఛాపురం)|శాసనం]]{{·}} [[హరిపురం (ఇచ్ఛాపురం)|హరిపురం]]}}<includeonly>[[వర్గం:ఇచ్ఛాపురం మండల గ్రామాలు]]</includeonly><noinclude>[[వర్గం:శ్రీకాకుళం జిల్లాకు సంబంధించిన మూసలు|ఇచ్ఛాపురం]]</noinclude> tlatobwcqquzsl5gi0w5wlkytrgl8h1 0 75457 4942807 4941761 2026-08-24T01:57:00Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4942807 wikitext text/x-wiki {{Infobox temple | name =బృహదీశ్వరాలయము | image = Temple tanjore.jpg | image_alt = | caption = బృహదీశ్వరాలయం | pushpin_map = | map_caption = | latd = | longd = | coordinates_region = IN | coordinates_display= title | other_names = | proper_name = బృహదీశ్వర దేవాలయం | devanagari =बृहदीश्वरालयम् | sanskrit_translit = | tamil = | marathi = | bengali = | country = [[భారతదేశం|భారత దేశం]] | state = [[తమిళనాడు]] | district = [[తంజావూరు జిల్లా]] | location = [[తంజావూరు]] | elevation_m = 65.83 | primary_deity_God = బృహదీశ్వరుడు ([[శివుడు]]) | primary_deity_Godess = | utsava_deity_God = | utsava_deity_Godess= | Direction_posture = | Pushakarani = | Vimanam = | Poets = | Prathyaksham = | important_festivals= [[మహాశివరాత్రి]] | architecture = [[చోళుల కళ, వాస్తుశిల్పం|చోళ వాస్తుశైలి]] | number_of_temples = | number_of_monuments= | inscriptions = [[తమిళ భాష|తమిళం]] | date_built = క్రీ. శ.11వ శతాబ్దం | creator = [[మొదటి రాజరాజ చోళుడు]] | website = | footnotes = {{Infobox UNESCO World Heritage Site | child = yes | official_name = బృహదీశ్వర ఆలయ సముదాయం, తంజావూరు | part_of = [[చోళ రాజ్య దేవాలయాలు]] | criteria = {{UNESCO WHS type|(ii), (iii)}}(ii), (iii) | ID = 250bis-001 | year = 1987 | extension = 2004 | area = {{convert|18.07|ha|acre|abbr=on}} | buffer_zone = {{convert|9.58|ha|acre|abbr=on}} }} }} '''బృహదీశ్వర దేవాలయం''' ([[తమిళ భాష|తమిళం]]: பெருவுடையார் கோவில்; '''పెరువుదైయార్ కోయిల్'''<ref>{{cite web| title= Bragatheeswarar Temple, The Big Temple|url=http://www.thanjavur.com/bragathe.htm|publisher=thanjavur.com| accessdate=2007-09-29}}</ref> బృహదీశ్వర ప్రాచీన [[హిందూ దేవాలయం]]. ఇది [[తమిళనాడు]] లోని [[తంజావూరు]]లో [[కావేరి నది|కావేరీ నది]]<nowiki/>కి దక్షిణ ఒడ్డున ఉంది.<ref name="britbrihadthanj2">[https://www.britannica.com/place/Thanjavur-India Thanjavur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210807100315/https://www.britannica.com/place/Thanjavur-India|date=7 August 2021}}, Encyclopaedia Britannica</ref><ref name="asibrihadthanj">{{cite web|title=The Archaeological Survey of India (ASI)|url=http://asi.nic.in/asi_monu_whs_cholabt.asp|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130922114449/http://asi.nic.in/asi_monu_whs_cholabt.asp|archive-date=22 September 2013|access-date=25 December 2012}}</ref> ఇది శైవాలయం ([[శివాలయం]]).<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=GaYeAAAAMAAJ&q=brihadisvara+saiva+temple|title=Rajaraja the Great: A Garland of Tributes|date=1984|publisher=Department of Museums, Government Museum|language=en|access-date=25 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20230703190805/https://books.google.com/books?id=GaYeAAAAMAAJ&q=brihadisvara+saiva+temple|archive-date=3 July 2023|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=bqeyAAAAIAAJ&q=brihadisvara+saiva+temple|title=India Perspectives|date=1995|publisher=PTI for the Ministry of External Affairs|language=en|access-date=25 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20230703190805/https://books.google.com/books?id=bqeyAAAAIAAJ&q=brihadisvara+saiva+temple|archive-date=3 July 2023|url-status=live}}</ref> దీనిని 11వ శతాబ్దంలో [[చోళులు]] నిర్మించారు. ఈ దేవాలయం [[యునెస్కో]] చే [[ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం]]గా గుర్తించారు. ఇది భారతదేశం అతిపెద్ద దేవాలయముగా పరిగణింపబడుతుంది. ఇది అతిపెద్ద హిందూ దేవాలయాలలో ఒకటి, తమిళ వాస్తుశిల్ప శైలికి ఒక అద్భుతమైన ఉదాహరణ.<ref name="Great Living Chola Temples">{{cite web|title=Great Living Chola Temples|url=https://whc.unesco.org/en/list/250|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130105115252/https://whc.unesco.org/en/list/250|archive-date=5 January 2013|access-date=21 January 2008|publisher=UNESCO}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=3aeQqmcXBhoC|title=India, a History|last=Keay|first=John|publisher=Harper Collins Publishers|year=2000|isbn=0-00-638784-5|location=New York, United States|pages=xix|author-link=John Keay|access-date=15 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20230703190805/https://books.google.com/books?id=3aeQqmcXBhoC|archive-date=3 July 2023|url-status=live}}</ref> దీనిని 'దక్షిణ మేరు' (దక్షిణ భారతదేశపు మేరు పర్వతం)<ref>{{cite book|title=Temple Art, Icons And Culture Of India And South-East Asia|author=K. V. Raman|publisher=Sharada Publishing House, 2006|page=136}}</ref> అని కూడా పిలుస్తారు. క్రీ.శ. 1003, 1010 మధ్య చోళ చక్రవర్తి రాజరాజ చోళుడు I నిర్మించిన ఈ దేవాలయం, [[యునెస్కో]] గుర్తించిన "గొప్ప జీవన చోళ దేవాలయాలు" అనే ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాల సమూహంలో ఒక భాగంగా ఉంది. ఈ సమూహంలోని ఇతర దేవాలయాలైన [[బృహదీశ్వర దేవాలయం, గంగైకొండ చోళపురం|గంగైకొండ చోళపురం]] [[బృహదీశ్వర దేవాలయం, గంగైకొండ చోళపురం|దేవాలయం]], [[ఐరావతేశ్వర దేవాలయం]] దీనికి వరుసగా ఈశాన్య దిశలో సుమారు 70 కి.మీ, 40 కి.మీ దూరంలో ఉన్నాయి.<ref name="UNESCO">{{cite web|year=2004|title=Great Living Chola Temples|url=https://whc.unesco.org/en/list/250/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150912082313/https://whc.unesco.org/en/list/250/|archive-date=12 September 2015|access-date=28 November 2015|publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> 11వ శతాబ్దానికి చెందిన ఈ దేవాలయ నిర్మాణాలు ఒక కందకం చుట్టూ నిర్మించబడ్డాయి. ఇందులో ప్రధాన దేవాలయం, దాని భారీ గోపురం, శాసనాలు, కుడ్యచిత్రాలు, శిల్పాలు ఉన్నాయి; ఇవి ప్రధానంగా శైవమతానికి సంబంధించినవి అయినప్పటికీ, వైష్ణవం, శాక్తేయ సంప్రదాయాలకు సంబంధించిన అంశాలు కూడా ఇందులో కనిపిస్తాయి. చరిత్రలో ఈ దేవాలయం కొంతమేర దెబ్బతింది, కొన్ని శిల్పకళాకృతులు ప్రస్తుతం కనుమరుగయ్యాయి. తర్వాతి శతాబ్దాలలో అదనపు మండపాలు, కట్టడాలు దీనికి జోడించబడ్డాయి. 16వ శతాబ్దం తర్వాత నిర్మించిన రక్షణ గోడల మధ్య ఈ దేవాలయం ప్రస్తుతం నిలిచి ఉంది.{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=1–21}}<ref name="michell16">George Michell (2008), Architecture and Art of Southern India, Cambridge University Press, pages 16-21, 89-91</ref> గ్రానైట్ రాయితో నిర్మించబడిన ఈ దేవాలయ గర్భాలయం పైభాగంలోని 'విమానం' (గోపురం) దక్షిణ భారతదేశంలోనే అత్యంత ఎత్తైన వాటిలో ఒకటిగా నిలుస్తుంది.<ref name="asibrihadthanj2">{{cite web|title=The Archaeological Survey of India (ASI)|url=http://asi.nic.in/asi_monu_whs_cholabt.asp|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130922114449/http://asi.nic.in/asi_monu_whs_cholabt.asp|archive-date=22 September 2013|access-date=25 December 2012}}</ref> ఈ దేవాలయంలో భారీ స్తంభాల వరుసలతో కూడిన ప్రాకారం (నడవా), భారతదేశంలోని అతిపెద్ద శివలింగాలలో ఒకటి ఉన్నాయి.<ref name="asibrihadthanj3">{{cite web|title=The Archaeological Survey of India (ASI)|url=http://asi.nic.in/asi_monu_whs_cholabt.asp|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130922114449/http://asi.nic.in/asi_monu_whs_cholabt.asp|archive-date=22 September 2013|access-date=25 December 2012}}</ref><ref name="UNESCO2">{{cite web|year=2004|title=Great Living Chola Temples|url=https://whc.unesco.org/en/list/250/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150912082313/https://whc.unesco.org/en/list/250/|archive-date=12 September 2015|access-date=28 November 2015|publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=20–21}} ఇది తన అద్భుతమైన శిల్పకళా నైపుణ్యానికి కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది. 11వ శతాబ్దంలో నృత్య దేవుడైన శివుని (నటరాజ) కాంస్య విగ్రహాన్ని ఇక్కడ ప్రతిష్టించారు. ఈ దేవాలయ సముదాయంలో నంది, పార్వతి, మురుగన్ (కార్తికేయుడు), గణేశుడు, సభాపతి, దక్షిణామూర్తి, చండేశ్వరుడు, వారాహి, తిరువారూర్ త్యాగరాజ స్వామి, సిద్ధర్ కరువూరార్, ఇతర దేవతల ఉపాలయాలు ఉన్నాయి.<ref name="UNESCO3">{{cite web|year=2004|title=Great Living Chola Temples|url=https://whc.unesco.org/en/list/250/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150912082313/https://whc.unesco.org/en/list/250/|archive-date=12 September 2015|access-date=28 November 2015|publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–29}} తమిళనాడులో అత్యధికంగా సందర్శించబడే పర్యాటక ప్రదేశాలలో ఈ దేవాలయం ఒకటి.<ref name="Gopal 1990 185">{{cite book|url=https://archive.org/details/indiathroughages00mada|title=India through the ages|last=Gopal|first=Madan|publisher=Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India|year=1990|editor=K.S. Gautam|page=[https://archive.org/details/indiathroughages00mada/page/185 185]}}</ref> == నామకరణం == ఈ దేవాలయాన్ని నిర్మింపజేసిన [[రాజరాజ చోళుడు]] దీనికి 'రాజరాజేశ్వరం' (అంటే అక్షరాలా "రాజరాజు దేవుని దేవాలయం") అని పేరు పెట్టాడు.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=_rTqAAAAMAAJ|title=Temples of Tamil Nadu, Works of Art|author=D. Raphael|publisher=Ratnamala|year=1996|isbn=978-955-9440-00-0|page=9|access-date=9 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20240310103506/https://books.google.com/books?id=_rTqAAAAMAAJ|archive-date=10 March 2024|url-status=live}}</ref> బృహన్నాయకి దేవాలయంలోని ఒక తర్వాతి కాలపు శాసనం ఈ దేవాలయ దైవాన్ని 'పెరియ ఉడైయ నాయనార్' అని పేర్కొంటుంది; 'బృహదీశ్వర', 'పెరువుడైయార్ కోవిల్' అనే ఆధునిక పేర్లకు ఇదే మూలంగా కనిపిస్తుంది.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=iVhJAQAAIAAJ|title=Middle Chola Temples: Rajaraja I to Kulottunga I, A.D. 985-1070|author=S. R. Balasubrahmanyam|publisher=Thomson|year=1975|page=87|access-date=9 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20240310103400/https://books.google.com/books?id=iVhJAQAAIAAJ|archive-date=10 March 2024|url-status=live}}</ref> == స్థానం == [[దస్త్రం:Brihadisvara_Temple_-_Thanjavur_peruvudaiyar_kovil_ttkcvrvb122k23iph_(747).jpg|center|thumb|400x400px|గోడల బయటి నుండి కనిపిస్తున్న బృహదీశ్వర దేవాలయ సముదాయం]] పెరువుడైయార్ దేవాలయం<ref>{{Cite web|title=Brihadeeswara Temple|url=https://brihadeeswara.temple-mandir.in/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20220224085645/https://brihadeeswara.temple-mandir.in/|archive-date=24 February 2022|access-date=2022-02-24|website=Brihadeeswara Temple|language=en-US}}</ref> చెన్నైకి నైరుతి దిశలో సుమారు 350 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న [[తంజావూరు]] నగరంలో ఉంది. భారతీయ రైల్వేలు, తమిళనాడు బస్సు సేవలు, జాతీయ రహదారులు (NH 67, 45C, 226, 226 ఎక్స్‌టెన్షన్) ద్వారా ఈ నగరం ఇతర ప్రధాన నగరాలతో నిత్యం అనుసంధానించబడి ఉంది.<ref name="road">{{cite web|title=NH wise Details of NH in respect of Stretches entrusted to NHAI|url=http://www.nhai.org/Doc/project-offer/Highways.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090225142615/http://www.nhai.org/Doc/project-offer/Highways.pdf|archive-date=25 February 2009|access-date=17 December 2011|work=Ministry of Road Transport & Highways, [[Government of India]]|publisher=[[National Highways Authority of India]]|page=2|df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web|title=Thanjavur bus routes|url=http://www.municipality.tn.gov.in/thanjavur/city-routes.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130617131259/http://www.municipality.tn.gov.in/thanjavur/city-routes.htm|archive-date=17 June 2013|access-date=29 December 2012|publisher=Municipality of Thanjavur|df=dmy-all}}</ref> క్రమం తప్పకుండా విమాన సేవలు అందుబాటులో ఉన్న అత్యంత సమీపంలో [[తిరుచిరాపల్లి అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]] (IATA: TRZ); ఇది సుమారు 55 కిలోమీటర్ల (34 మైళ్లు) దూరంలో ఉంది.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=FnXXAAAAMAAJ|title=Sri Brihadisvara: The Great Temple of Thānjavūr|author=Ē. Kē Cēṣāttiri|publisher=Nile|year=2008|page=5}}</ref> ఈ నగరం, దేవాలయం లోతట్టు ప్రాంతంలో ఉన్నప్పటికీ, ఇవి [[కావేరీ నది]] డెల్టా ప్రారంభంలో ఉన్నాయి; తద్వారా ఇక్కడి నుండి [[బంగాళాఖాతం]] మీదుగా [[హిందూ మహాసముద్రం]] చేరుకునే వెసులుబాటు ఉంది. దేవాలయాలతో పాటు, తమిళ ప్రజలు 11వ శతాబ్దంలో వ్యవసాయం, సరుకుల రవాణా, పట్టణ ప్రాంతం గుండా నీటి ప్రవాహాన్ని నియంత్రించడం కోసం ఒక ప్రధాన నీటిపారుదల వ్యవస్థను నిర్మించారు.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=5-v_AwAAQBAJ&pg=PA72|title=Agrarian Radicalism in South India|author=Marshall M. Bouton|publisher=Princeton University Press|year=2014|isbn=978-1-4008-5784-5|pages=72–78}}</ref> ==చరిత్ర== [[File:Inscriptions around the temple.JPG|260x260px|thumb|దేవాలయం వద్ద ఉన్న ఒక శాసనం]] రాజ రాజ చోళుని కుమారుడు మొదటి రాజేంద్ర చోళుడు [[గంగైకొండ చోళపురం|గంగైకొండ చోళపురంలో]] మరో [[బృహదీశ్వర దేవాలయం (గంగైకొండ చోళపురం)|బృహదీశ్వరాలయాన్ని]] నిర్మించాడు.<ref name="mitchell2">{{harvnb|Michell|1988|pp=145–148}}</ref>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=1–2}} ఈ దేవాలయం చిన్నదైనా అందులోని శిల్ప కళా రీతులవంటి వాటిలో రెండింటి మధ్యలో పెద్ద తేడా లేదు. ఇతడు తండ్రి కంటే ఘనుడు. తన సామ్రాజ్యాన్ని గంగా నది వరకు విస్తరించాడని, అందుకే ఆ ప్రాంతానికి [[గంగైకొండ చోళపురం]] అని పేరు పెట్టినట్లు చారిత్రకాధారం. ఈ దేవాలయం [[తంజావూరు]]లోని బృహదీశ్వరాలయం కంటే విశాలమైంది. కాని తన తండ్రి మీద గౌరవంతో దేవాలయ శిఖరాన్ని కొంచెం చిన్నదిగా నిర్మించాడు. దేవాలయంలోని శిల్ప కళా రూపాలు చోళుల శిల్ప కళా రీతికి దర్పణాలు. దేవాలయం ముందున్న పెద్ద నంది విగ్రహం, గర్భ గుడిలోని 13.5 అడుగుల ఎత్తు 60 అడుగులు విస్థీర్ణంలో వున్న శివలింగం, దేవాలయానికే ప్రత్యేక ఆకర్షణ. అంతే గాక దేవాలయ గోపురంపై రాజేంద్ర చోళుడు<ref name="britbrihadthanj3">[https://www.britannica.com/place/Thanjavur-India Thanjavur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210807100315/https://www.britannica.com/place/Thanjavur-India|date=7 August 2021}}, Encyclopaedia Britannica</ref><ref name="mitchell3">{{harvnb|Michell|1988|pp=145–148}}</ref> శివ పార్వతుల ఆద్వర్యంలో పట్టాభిషిక్తుడవుతున్నట్లున్న శిల్పం, భూదేవి సహిత విష్ణుమూర్తి శిల్పం, పార్వతీ సమేత శివుని శిల్పం, మార్కండేయుని చరిత్రను తెలిపే శిల్పాలు, ఇలా అనేక శిల్ప కళా రీతులు దేవాలయ శోభను ఇనుమడిస్తున్నాయి. రాజేంద్రచోళుని అంతఃపురం ఈ అలయానికి ఒక కిలోమీటరు దూరంలోనె ఉంది. ఒకప్పుడు ఇంతటి సువిశాల సామ్రాజ్యానికి కేంద్ర బిందువైన ఈ ప్రదేశం ఇప్పుడు ఒక కుగ్రామం మాత్రమే. ఈ నగరం ఎలా అంతరించిందో చరిత్రకు కూడా అంతు పట్టదు. ఈ చుట్టు ప్రక్కల ప్రాంతాలలో ఇప్పటికి త్రవ్వకాలలో అనేక శిల్పాలు బయట పడుతూ ఆనాటి వైభవాన్ని ఈ నాటికి చాటు తున్నాయి. {{multiple image | total_width = 500 | align = centre | direction = horizontal | image1 = Brihadisvara Temple, Thanjavur by William Hodges.jpg | caption1 = | image2 = Brihadisvara Temple, Thanjavur by Henry Salt.jpg | caption2 = | footer = తంజావూరులోని బృహదీశ్వరాలయం ప్రారంభకాల ఐరోపా చిత్రణలు (18వ శతాబ్దం చివరి నుండి 19వ శతాబ్దం ప్రారంభం వరకు). }} === అదనపు నిర్మాణాలు, పునరుద్ధరణలు, మరమ్మతులు === ప్రధాన దేవాలయం, దాని గోపురాలు 11వ శతాబ్దం ప్రారంభానికి చెందినవి. తర్వాతి 1,000 సంవత్సరాలలో ఈ దేవాలయంలో అనేక అదనపు నిర్మాణాలు, పునరుద్ధరణలు, మరమ్మతులు జరిగాయి. దాడులు, యుద్ధాల వల్ల, ముఖ్యంగా [[మదురై|మధురై]]<nowiki/>ని పాలించిన ముస్లిం సుల్తాన్లు, [[తంజావూరు]]<nowiki/>ను పాలించిన హిందూ రాజుల మధ్య జరిగిన సంఘర్షణల వల్ల దేవాలయానికి కొంత నష్టం వాటిల్లింది.<ref name="michell162">George Michell (2008), Architecture and Art of Southern India, Cambridge University Press, pages 16-21, 89-91</ref> తిరిగి అధికారాన్ని చేజిక్కించుకున్న హిందూ రాజవంశాలు ఈ నష్టాలను సరిచేసి, మరమ్మతులు చేపట్టాయి. కొన్ని సందర్భాల్లో, పాలకుల పాత చిత్రలేఖనాలు చెరిగిపోతుండటంతో, వాటిపై కొత్త కుడ్యచిత్రాలను వేయించడం ద్వారా దేవాలయాన్ని పునరుద్ధరించడానికి ప్రయత్నించారు. మరికొన్ని సందర్భాల్లో, వారు అదనపు ఉపాలయాల నిర్మాణానికి సహకరించారు. [[షణ్ముఖుడు|కార్తికేయుడు]] (మురుగన్), [[పార్వతి]] (అమ్మన్), [[నంది]]<nowiki/>కి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ఉపాలయాలు 16, 17వ శతాబ్దాల నాటి నాయక రాజుల కాలానికి చెందినవి.<ref name="michell163">George Michell (2008), Architecture and Art of Southern India, Cambridge University Press, pages 16-21, 89-91</ref>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=25–26}} అలాగే, [[దక్షిణామూర్తి ఆలయం|దక్షిణామూర్తి ఉపాలయం]] కూడా తర్వాతి కాలంలో నిర్మించబడింది.{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=25–26}} బాలసుబ్రహ్మణ్యం దీనిని తంజావూరు [[మరాఠా సామ్రాజ్యం|మరాఠాలు]] చక్కగా నిర్వహించేవారు. == వివరణ == === వాస్తుశిల్పం === {{multiple image | total_width = 400 | align = left | direction = horizontal | image1 = Brihadisvara Temple - Thanjavur peruvudaiyar kovil ttkcvrvb122k23iph (451).jpg | image2 = Brihadisvara Temple - Thanjavur peruvudaiyar kovil ttkcvrvb122k23iph (404).jpg | footer = తంజావూరులోని బృహదీశ్వరాలయ సముదాయ దృశ్యాలు }} పెరువుడైయార్ దేవాలయ నిర్మాణం, రూపకల్పనలో అక్షీయ, సౌష్టవ జ్యామితీయ సూత్రాలు ఉపయోగించబడ్డాయి.<ref name="thapar">Thapar 2004, pp.43, 52–53</ref> ఇది 'పెరుంకోయిల్' (లేదా 'మడక్కోయిల్') తరగతికి చెందినది; సహజమైన లేదా కృత్రిమ ఎత్తైన వేదిక (దిబ్బ)పై నిర్మించబడిన పెద్ద దేవాలయాన్ని ఇలా పిలుస్తారు.<ref>{{cite book|title=Alayam - The Hindu temple - An epitome of Hindu Culture|last=Reddy|first=G.Venkatramana|publisher=Sri Ramakrishna Math|year=2010|isbn=978-81-7823-542-4|location=Mylapore, Chennai|page=31}}</ref> ఈ దేవాలయ సముదాయం దాదాపు రెండు చతురస్రాలను ఒకదాని పక్కన ఒకటి ఉంచినట్లుగా ఉండే దీర్ఘచతురస్రాకారంలో ఉంటుంది; ఇది తూర్పు-పడమర దిశలో {{convert|240.79|m}}, ఉత్తర-దక్షిణ దిశలో {{convert|121.92|m}} విస్తరించి ఉంది. ఈ ప్రాంగణంలో ఐదు ప్రధాన విభాగాలు ఉన్నాయి: ఎత్తైన శిఖర నిర్మాణం (శ్రీ విమానం) కలిగిన గర్భాలయం, ముందు భాగంలో నంది మండపం, వీటి మధ్యలో ప్రధాన సముదాయ మండపం (ముఖమండపం), మహా మండపం, అలాగే మహా మండపాన్ని గర్భాలయంతో అనుసంధానించే అంతరాలయం (అంతరాళం).{{sfn|S.R. బాలసుబ్రహ్మణ్యం|1975|పుటలు=16–19}} ఈ దేవాలయ సముదాయం తన విశాలమైన ప్రాంగణంలో స్తంభాలతో కూడిన ఒక పెద్ద కప్పబడిన వరండాను (ప్రాకారం) కలిగి ఉంది; దీని చుట్టూ ప్రదక్షిణ చేయడానికి సుమారు 450 మీటర్ల పరిధి ఉంటుంది. ఈ స్తంభాల వరండా వెలుపల రెండు రక్షణ గోడలు ఉన్నాయి. వీటిలో బయటి గోడను 1777లో ఫ్రెంచ్ వలసవాద దళాలు నిర్మించాయి; దేవాలయాన్ని ఆయుధాగారంగా ఉపయోగించే ఉద్దేశంతో వారు ఇందులో తుపాకీ రంధ్రాలను ఏర్పాటు చేశారు. వారు బయటి గోడను ఎత్తుగా నిర్మించి, దేవాలయ సముదాయ ప్రాంతాన్ని వేరు చేశారు. దీని తూర్పు చివరన 'బారెల్ వాల్ట్' (అర్ధ-స్తూపాకార పైకప్పు) ఆకృతిలో ఉన్న అసలైన ప్రధాన గోపురం ఉంది. ఇది ప్రధాన దేవాలయ 'విమానం' పరిమాణంలో సగం కంటే తక్కువగా ఉంటుంది. 11వ శతాబ్దం తర్వాత అసలు దేవాలయానికి అదనపు నిర్మాణాలు జోడించబడ్డాయి; ఉదాహరణకు, ఈశాన్య మూలలో ఒక మండపం, ప్రజలు వివిధ ప్రదేశాల నుండి రాకపోకలు సాగించడానికి వీలుగా చుట్టుకొలత గోడలపై అదనపు గోపురాలు నిర్మించబడ్డాయి.{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|పుటలు=16–19}}<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=AXnXAAAAMAAJ|title=Gods and Temples in South India|author=Winand M. Callewaert|publisher=Manohar|year=1995|isbn=978-81-7304-107-5|pages=150–151|access-date=12 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20240310103401/https://books.google.com/books?id=AXnXAAAAMAAJ|archive-date=10 March 2024|url-status=live}}</ref> వలస పాలన ప్రారంభానికి ముందే పాండ్య, నాయక, విజయనగర, మరాఠా కాలాల్లో కొన్ని ఉపాలయాలు, నిర్మాణాలు జోడించబడ్డాయి; ఈ నిర్మాతలు అసలు ప్రణాళికలను, సౌష్టవ నియమాలను గౌరవించారు. అసలు దేవాలయ ప్రాంగణంలో, ప్రధాన గర్భాలయం, నంది మండపంతో పాటు కార్తికేయుడు, పార్వతి దేవికి అంకితం చేయబడిన రెండు ప్రధాన ఉపాలయాలు ఉన్నాయి. ఈ సముదాయంలో మరికొన్ని చిన్న ఉపాలయాలు కూడా ఉన్నాయి.{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}}<ref name="igncatanj">[http://ignca.nic.in/pdf_data/bt_release_brochure.pdf Tanjavur: Brhadisvara temple, The monument and the living tradition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160330024138/http://www.ignca.nic.in/PDF_data/bt_release_brochure.pdf|date=30 March 2016}}, Kapila Vatsyayan and R Nagaswamy et al, Indira Gandhi National Centre for the Arts, Government of India (2012), page 7</ref><ref>{{cite journal |last=Branfoot |first=Crispin |year=2008 |title=Imperial Frontiers: Building Sacred Space in Sixteenth-Century South India |url=https://archive.org/details/sim_art-bulletin_2008-06_90_2/page/185 |journal=The Art Bulletin |volume=90 |issue=2 |page=185 |doi=10.1080/00043079.2008.10786389 |jstor=20619601 |s2cid=154135978}}</ref> పెరువుడైయార్ దేవాలయం, వాస్తుశిల్ప, అలంకరణ అంశాలను స్వీకరించడం ద్వారా దక్షిణ భారతదేశపు హిందూ దేవాలయ సంప్రదాయాలను కొనసాగించింది; అయితే, దీని పరిమాణం 11వ శతాబ్దానికి ముందు నిర్మించిన దేవాలయాల కంటే చాలా పెద్దదిగా ఉండేది. భారీ రాళ్లను ఉపయోగించి నిర్మాణాలు చేపట్టడంలోనూ, ముఖ్యంగా 63.4 మీటర్ల ఎత్తైన భారీ 'విమానం' (గోపురం) నిర్మించడంలోనూ చోళుల కాలపు వాస్తుశిల్పులు, కళాకారులు అద్భుతమైన నైపుణ్యాన్ని ప్రదర్శించారు.{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}}<ref name="igncatanj2">[http://ignca.nic.in/pdf_data/bt_release_brochure.pdf Tanjavur: Brhadisvara temple, The monument and the living tradition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160330024138/http://www.ignca.nic.in/PDF_data/bt_release_brochure.pdf|date=30 March 2016}}, Kapila Vatsyayan and R Nagaswamy et al, Indira Gandhi National Centre for the Arts, Government of India (2012), page 7</ref> {{multiple image | align = right | image1 = Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2017).jpg | width1 = 248 | alt1 = | caption1 = ప్రాంగణం నుండి ఈశాన్య దిశగా కనిపిస్తున్న నంది మండపం, ప్రవేశ ద్వార గోపురాలు | image2 = Thanjavur Brihadeeswara Temple Entrance.JPG | width2 = 110 | alt2 = | caption2 = ప్రవేశద్వారం మరొక దృశ్యం | footer = }} ఈ దేవాలయం తూర్పు ముఖంగా ఉంటుంది. ఒకప్పుడు దీని చుట్టూ నీటి కందకం ఉండేది, కానీ అది ఇప్పుడు పూడ్చివేయబడింది. ప్రస్తుతం ఆ కందకం చుట్టూ రక్షణ గోడ ఉంది. ఆ రెండు గోడలు... ఈ దేవాలయ ప్రవేశ ద్వారాలను 'గోపురాలు' అని పిలుస్తారు. ఇవి రాతితో నిర్మించబడి, అలంకారయుతమైన నిర్మాణ శైలిని కలిగి ఉంటాయి. ప్రధాన ద్వారాలు తూర్పు వైపున ఉన్నాయి. మొదటి ద్వారం పేరు 'కేరళాంతకన్ తిరువాసల్', దీని అర్థం "కేరళాంతకుడి పవిత్ర ద్వారం". 'కేరళాంతకన్' అనేది ఈ దేవాలయాన్ని నిర్మించిన రాజరాజ చోళుని బిరుదు. దీనికి సుమారు 100 మీటర్ల ముందు 'రాజరాజన్ తిరువాసల్' అనే అంతర్గత ప్రాంగణ గోపురం ఉంది. ఇది 'కేరళాంతకన్ తిరువాసల్' కంటే ఎక్కువ అలంకరణలను కలిగి ఉంటుంది; ఉదాహరణకు, దీని 'అధిష్ఠానం' (పీఠం) భాగంలో పురాణాలు, ఇతర హిందూ గ్రంథాలలోని సన్నివేశాలను వివరించే శిల్పకళాకృతులు ఉన్నాయి.{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}} అంతర్గత తూర్పు గోపురం ఒక విశాలమైన ప్రాంగణానికి దారితీస్తుంది, ఇందులో ఉన్న ఉపాలయాలన్నీ తూర్పు-పడమర, ఉత్తర-పడమర దిశలకు అనుగుణంగా అమర్చబడి ఉంటాయి. ఈ దేవాలయ సముదాయంలోకి రెండు మార్గాల ద్వారా ప్రవేశించవచ్చు: ఒకటి ఐదు అంతస్తుల గోపురం గుండా ఒకే అక్షం (సరళ రేఖ) వెంబడి వెళ్ళడం, మరొకటి చిన్నదైన స్వతంత్ర గోపురం ద్వారా నేరుగా ప్రధాన ప్రాంగణంలోకి ప్రవేశించడం. ప్రధాన ప్రవేశ ద్వారం వద్ద ఉన్న గోపురం 30 మీటర్ల ఎత్తు ఉంటుంది, ఇది ప్రధాన గోపురం (విమానం) కంటే చిన్నది.{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–29}} ప్రధాన దేవాలయ నిర్మాణాలు, భారీ గోపురం (విమానం) ఈ ప్రాంగణం మధ్యలో ఉన్నాయి.{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}} శివునికి అంకితం చేయబడిన ప్రధాన దేవాలయం చుట్టూ చిన్న ఉపాలయాలు ఉన్నాయి, వీటిలో చాలా వరకు ఒకే వరుస క్రమంలో అమర్చబడి ఉంటాయి. ఇవి శివుని సతీమణి పార్వతి, కుమారులు మురుగన్, గణేశుడు, అలాగే నంది, వారాహి, కరువూర్ దేవర్ (రాజరాజ చోళుని గురువు), చండేశ్వరుడు, నటరాజులకు అంకితం చేయబడ్డాయి.{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–29}} నంది మండపంలో గర్భాలయం వైపు చూస్తున్నట్లుగా ఉండే ఒకే రాతితో చెక్కబడిన భారీ నంది విగ్రహం ఉంది. వాటి మధ్యలో స్తంభాలతో కూడిన ముఖద్వారం (పోర్చ్), సామాజిక సమావేశ మందిరానికి దారితీసే మెట్లు ఉన్నాయి; ఆ తర్వాత 'ప్రదక్షిణ పథం'తో అనుసంధానించబడిన అంతర మండపం ఉంటుంది. ముఖ-మండపం వైపు చూస్తున్న నంది విగ్రహం సుమారు 25 టన్నుల బరువు ఉంటుంది.{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|p=22, Quote: "It is 3.65 m high, 5.94 m long and 2.59 m broad, estimated to weigh 25 tons."}} ఇది ఒకే రాతితో చెక్కబడింది, సుమారు 2 మీటర్ల ఎత్తు, 6 మీటర్ల పొడవు, 2.5 మీటర్ల వెడల్పు కలిగి ఉంది. ఈ నంది విగ్రహం ఏకశిలా నిర్మాణం, దేశంలోని అతిపెద్ద నంది విగ్రహాలలో ఒకటి.<ref name="Meena">{{cite book|title=Temples in South India|last=V.|first=Meena|publisher=Harikumar Arts|year=1974|edition=1st|location=Kanniyakumari|pages=23–24}}</ref> === సంరక్షణ, పునరుద్ధరణ === ప్రపంచ వారసత్వ కట్టడంగా ఉన్న ఈ దేవాలయం, దాని పరిసరాల భద్రత, సంరక్షణ, పునరుద్ధరణ బాధ్యతలను భారత ప్రభుత్వ సాంస్కృతిక మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలోని '[[భారత పురాతత్వ సర్వేక్షణ|ఆర్కియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా]]'నిర్వహిస్తుంది. భక్తులు, సందర్శకుల కోసం లైటింగ్, సూచిక బోర్డులు, ఇతర సౌకర్యాలను కల్పించడం ద్వారా, ఈ ప్రాచీన అద్భుత కట్టడం వైభవానికి తగిన వాతావరణాన్ని సృష్టించేలా పరిసర ప్రాంతాలు ఆధునీకరించబడ్డాయి. దేవాలయమంతటా ఉన్న శిల్పకళా వైభవాన్ని, రాతి సహజ రంగును మరింత ఆకర్షణీయంగా చూపించేలా ఈ కట్టడం లైటింగ్ వ్యవస్థ రూపొందించబడింది. ఈ పునరుద్ధరణ పనులను 'ఆర్కియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా' చేపట్టింది; దీనికి సంబంధించిన డిజైన్ రూపకల్పనకు భారతీయ వాస్తుశిల్పి, డిజైనర్ అయిన షీలా శ్రీ ప్రకాశ్‌ను నియమించారు.<ref>{{cite web|date=18 February 2015|title=Architecture is Ultimately about People|url=https://aceupdate.com/2015/02/18/architecture-is-ultimately-about-people/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20211115063746/https://aceupdate.com/2015/02/18/architecture-is-ultimately-about-people/|archive-date=15 November 2021|access-date=15 November 2021|publisher=Architecture Construction & Engineering Update Magazine}}</ref> === గర్భాలయం, శ్రీ-విమానం === {{multiple image | align = right | image1 = Brihadishvara temple back view.jpg | width1 = 180 | alt1 = | caption1 = | image2 = Thanjavur, Brihadishwara Temple (7013915633).jpg | width2 = 160 | alt2 = | caption2 = | footer = 'శ్రీ-విమానం' వివిధ దృశ్యాలు }} గర్భాలయం పశ్చిమ చతురస్రాకార ప్రాంగణం మధ్యలో ఉంది. ఇది భారీ గోడలతో చుట్టబడి ఉంది; ఈ గోడలు స్పష్టంగా చెక్కబడిన శిల్పాలు, పైలాస్టర్ల (గోడకు అతుక్కుని ఉండే స్తంభాలు) ద్వారా వివిధ స్థాయిలుగా విభజించబడి, లోతైన గూళ్లు, ఖాళీలను ఏర్పరుస్తాయి. గర్భాలయానికి ఉన్న ప్రతి వైపున శిల్పకళా విశేషాలతో కూడిన ఒక గూడు ఉంటుంది.{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=17–19}}<ref name="thapar2">Thapar 2004, pp.43, 52–53</ref> గర్భగృహం (అత్యంత పవిత్రమైన గర్భాలయం) లోపలి భాగంలో ప్రధాన దైవమైన శివుని విగ్రహం—ఒక భారీ రాతి లింగం రూపంలో—కొలువై ఉంది. దీనిని 'కరువరై' అని పిలుస్తారు; ఇది తమిళ పదం, దీని అర్థం "గర్భ గది". భారతదేశంలోని ఇతర ప్రాంతాలలో ఈ ప్రదేశాన్ని 'గర్భ గృహం' అని పిలుస్తారు. ఈ అత్యంత అంతర్గత గదిలోకి కేవలం పూజారులు మాత్రమే ప్రవేశించడానికి అనుమతి ఉంటుంది.<ref>{{cite web|title=Architecture of the Indian Subcontinent – Glossary|url=http://www.indoarch.org/arch_glossary.php|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20120306200130/http://www.indoarch.org/arch_glossary.php|archive-date=6 March 2012|access-date=24 January 2007}}</ref> ద్రావిడ నిర్మాణ శైలిలో, గర్భాలయం ఒక చిన్న 'విమానం' (దేవాలయ శిఖర నిర్మాణం) ఆకారాన్ని కలిగి ఉంటుంది. ఇందులో అంతర్గత గోడతో పాటు బాహ్య గోడ కూడా ఉండి, గర్భాలయం చుట్టూ ప్రదక్షిణ చేయడానికి వీలుగా ఒక మార్గాన్ని ఏర్పరుస్తుంది. దీని ప్రవేశద్వారం అత్యంత అలంకారప్రాయంగా ఉంటుంది. ఈ గర్భాలయంలోనే 'బృహద్ లింగం' ప్రతిష్ఠితమై ఉంది.<ref name="mitchell4">{{harvnb|Michell|1988|pp=145–148}}</ref> ప్రధాన విమానం (శిఖరం) 16 అంతస్తుల భారీ గోపురం; ఇందులో పైకి వెళ్లే కొద్దీ పరిమాణం తగ్గుతూ పోయే 13 చతురస్రాకార విభాగాలు ఉన్నాయి. ఇది ప్రధాన ప్రాంగణంలో అత్యంత ఆకర్షణీయంగా నిలుస్తుంది. ఇది 30.18 మీటర్ల భుజం కొలత కలిగిన చతురస్రాకారపు పునాదిపై నిర్మించబడింది.{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=17–19}} ఈ గోపురం ఉపరితలం అంతటా పైలాస్టర్లు (గోడకు అతుక్కుని ఉండే స్తంభాలు), స్తంభాలు, అనుబంధ స్తంభాలను లయబద్ధంగా అమర్చడం ద్వారా అద్భుతంగా అలంకరించబడింది.<ref name="ching2">Ching 2007, pp. 338–339</ref> ==== దేవతామూర్తులు, నాట్యశాస్త్ర నృత్య ముద్రలు ==== అనేక మ్యూజియాలలో కనిపించే తంజావూరు కాంస్య నటరాజ విగ్రహ నమూనా, వాస్తవానికి ఈ దేవాలయ గర్భాలయం కోసమే రూపొందించబడింది. ఈ దేవాలయం శివునికి అంకితం చేయబడింది; ఇక్కడ ఆయన ఒక భారీ 'లింగం' (నిరాకార రూపం) రూపంలో కొలువై ఉన్నారు. ఇది 8.7 మీటర్ల ఎత్తు ఉండి, గర్భాలయంలోని రెండు అంతస్తుల ఎత్తును ఆక్రమించి ఉంటుంది.<ref name="asibrihadthanj4">{{cite web|title=The Archaeological Survey of India (ASI)|url=http://asi.nic.in/asi_monu_whs_cholabt.asp|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130922114449/http://asi.nic.in/asi_monu_whs_cholabt.asp|archive-date=22 September 2013|access-date=25 December 2012}}</ref>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=20–21}} ఇది భారతదేశంలోని అతిపెద్ద ఏకశిలా లింగ విగ్రహాలలో ఒకటి.<ref name="Meena2">{{cite book|title=Temples in South India|last=V.|first=Meena|publisher=Harikumar Arts|year=1974|edition=1st|location=Kanniyakumari|pages=23–24}}</ref> {| class="wikitable floatright" align="center" style=" background: transparent; " |+మహా మండపం గోడలపై ఉన్న శిల్పాలు{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=18–21}} |- style="text-align: center;" | width="120px" style="background: #ffad66;" |ఉత్తరం వైపు | width="120px" style="background: #ffad66;" |దక్షిణం వైపు |- style="text-align: center;" |[[భైరవుడు]] (శివుడు) |[[గణేశుడు]] |- style="text-align: center;" |మహిషాసురమర్దిని ([[దుర్గ]]) |[[విష్ణువు]] |- style="text-align: center;" |[[సరస్వతి]] |[[గజలక్ష్మి]] |} ఈ శైవ దేవాలయం, ప్రధాన దేవాలయ మహా మండపంలో వైష్ణవ, శాక్త సంప్రదాయాలకు చెందిన ముఖ్య దేవతలను కూడా చేర్చడం ద్వారా అన్ని ప్రధాన హిందూ సంప్రదాయాలను గౌరవిస్తుంది. తూర్పు ప్రవేశ ద్వారం, నడవా ఉన్న భాగాన్ని మినహాయిస్తే, దేవతల అమరిక సాధారణంగా సౌష్టవంగా (సమానంగా) ఉంటుంది. ప్రధాన దేవతలతో పాటు, ప్రతి వైపున ద్వారపాలకులు, ఇతర శిల్పాలు కూడా ఉన్నాయి. దేవాలయ ముఖద్వార మండపంలో సున్నితంగా చెక్కబడిన మూడు రాతి శిల్పాలు, కుడ్య చిత్రాలు ఉన్నాయి.{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=18–21}} నేల అంతస్తులోని గర్భాలయం గోడలపై ఈ క్రింది శిల్పాలు ఉన్నాయి:{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=18–21}} * తూర్పు గోడ: [[లింగోద్భవ]], నిలబడి ఉన్న శివుడు, పాశుపత-మూర్తి, 'అర్ధ-మండపం' నుండి వచ్చే మార్గానికి ఇరువైపులా ఉన్న ఇద్దరు ద్వారపాలకులు * దక్షిణ గోడ: [[భిక్షాటన]], [[వీరభద్ర]], దక్షిణామూర్తి, [[కాలాంతక]], నటరాజ, ఇద్దరు ద్వారపాలకులు * పడమర గోడ: [[హరిహరుడు]] (సగం శివుడు, సగం విష్ణువు), లింగోద్భవుడు, 'ప్రభావళి' లేని చంద్రశేఖరుడు, 'ప్రభావళి'తో ఉన్న చంద్రశేఖరుడు, ఇద్దరు ద్వారపాలకులు * ఉత్తర గోడ: [[అర్ధనారీశ్వరుడు]] (సగం శివుడు, సగం పార్వతి), పార్వతి లేని గంగాధరుడు, పాశుపత-మూర్తి, శివ-ఆలింగన-మూర్తి, ఇద్దరు ద్వారపాలకులు [[దస్త్రం:Top_of_Brihadisvara_Temple,_Thanjavur.jpg|ఎడమ|thumb|180x180px|గుమ్మటం ఆకారంలో ఉండే శిఖరం (25 టన్నులు) అష్టభుజి ఆకారంలో ఉండి, 80 టన్నుల బరువున్న ఒకే గ్రానైట్ శిలాఖండంపై అమర్చబడి ఉంది.]] [[దస్త్రం:PeruvudaiyarKoyilThanjavurDancePostition.jpg|కుడి|thumb|241x241px|పై అంతస్తు కారిడార్ బయటి గోడపై చెక్కబడిన 81 నృత్య భంగిమలలో ఒకటి]] రెండవ అంతస్తులో, ఈ శిల్పాలకు అనుగుణంగా శివుని [[త్రిపురాంతక]] రూపం వివిధ భంగిమలలో చిత్రీకరించబడింది. ఈ అంతస్తుల పైన, 'శ్రీ-విమానం' పదమూడు అంతస్తుల (తలాలు) ఎత్తులో పైకి లేచి ఉంటుంది. ఈ అంతస్తుల పైన 80 టన్నుల బరువు, {{convert|7.77|m}} భుజం కొలత కలిగిన ఒకే చతురస్రాకార గ్రానైట్ శిలాఖండం ఉంటుంది. ఈ శిలాఖండం పైభాగంలో, మూలల వద్ద ఒక్కొక్కటి సుమారు {{convert|1.98|m}} x {{convert|1.68|m}} కొలతలు కలిగిన నంది జంటలు ఉంటాయి. ఈ గ్రానైట్ శిలాఖండం మధ్య భాగం నుండి తమిళ హిందూ దేవాలయ నిర్మాణ శైలికి చెందిన 'గ్రీవ', 'శిఖరం', 'స్తూపి' (కలశం) పైకి లేచి ఉంటాయి. ఈ 'స్తూపి' {{convert|3.81|m}} ఎత్తు కలిగి ఉండి, మొదట్లో బంగారంతో కప్పబడి ఉండేది (ప్రస్తుతం అలా లేదు). పైభాగంలో ఉన్న శిఖరం గుమ్మటం ఆకారంలో ఉండి 25 టన్నుల బరువు ఉంటుంది.{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=18–21}}<ref>{{cite web|title=Great Living Chola Temples|url=http://121.242.207.115/asi.nic.in/chola-temple-brhadisvara|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190414195207/http://121.242.207.115/asi.nic.in/chola-temple-brhadisvara/|archive-date=14 April 2019|access-date=15 January 2019|publisher=Archaeological Survey of India}}</ref> ఈ గోపురం ప్రతి అంతస్తు 'కూటాలు' (kutas), 'శాలల'తో అలంకరించబడి ఉంటుంది. ఈ దేవాలయ గోపురం నిర్మాణం పైకి వెళ్లేకొద్దీ చతురస్రాకారంలో తగ్గుతూ పోయే శైలిని కలిగి ఉంటుంది; గంగైకొండచోలీశ్వరం దేవాలయ గోపురం వంపు తిరిగిన ఆకృతిని కలిగి ఉండగా, దీని గోపురం నిటారుగా ఉండటం వల్ల ఆ రెండింటి మధ్య వ్యత్యాసం కనిపిస్తుంది. ఈ దేవాలయ 'శ్రీ-విమానం' (ప్రధాన గోపురం) భారీ పరిమాణం దీనిని నగరానికే ఒక గొప్ప మైలురాయిగా నిలిపింది.{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=18–21}} 'ఆదితల' (భూతలం లేదా మొదటి అంతస్తు) పైభాగపు కారిడార్ గోడపై 'నాట్యశాస్త్రం'లోని 108 నాట్య 'కరణాల'లో (భంగిమలలో) 81 కరణాలు చెక్కబడి ఉన్నాయి. తమిళనాడు శాస్త్రీయ నృత్యమైన 'భరతనాట్యం'కు ఈ గ్రంథమే మూలాధారం. ఇందులో చూపబడని మిగిలిన 27 కరణాల స్థానంలో కేవలం ఖాళీ రాతి పలకలు మాత్రమే ఉన్నాయి; అవి ఎందుకు చెక్కబడలేదో స్పష్టంగా తెలియదు. చెక్కబడిన ఆ 81 భంగిమలు, 11వ శతాబ్దం ప్రారంభం నాటికే ఈ భారతీయ శాస్త్రీయ నృత్య రూపానికి ఉన్న ప్రాముఖ్యతను సూచిస్తాయి.{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=20–21}} గర్భాలయం చతురస్రాకారంలో ఉండి, ఒక అధిష్ఠానం పై నిర్మించబడింది. ఈ అధిష్ఠానం ప్రత్యేక అలంకరణాత్మక ఆకృతులతో కూడి, 0.5 మీటర్ల మందంతో ఉంటుంది. ఇది 'ఉపపీఠం', 'అధిష్ఠానం' అనే భాగాలను కలిగి ఉండి, అవి వరుసగా 140 సెం.మీ, 360 సెం.మీ మందాన్ని కలిగి ఉంటాయి.{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=20–21}} ==నిర్మాణం== [[File:Raraja detail.png|thumb|302x302px|దేవాలయాన్ని పవిత్రం చేసిన రాజరాజ చోళ చోళ I విగ్రహం]] ఈ విశేష నిర్మాణం [[కుంజర రాజరాజ పెరుంథాచన్]] అనే సాంకేతిక నిపుణుడు, వాస్తుశిల్పిచే చేయబడింది. ఈ విషయాలు అచట గల శాసనాల ద్వారా తెలుస్తుంది. ఈ దేవాలయం వాస్తు, ఆగమ శాస్త్రం ప్రకారం నిర్మాణం చేయబడింది. ఈ నిర్మాణ శిల్పి చైన్నై, [[మహాబలిపురం]] వద్ద విశేష నిర్మాణాలు చేసిన [[వి.గణపతి స్థపతి]] పూర్వీకులు. గణపతి స్థపతి దక్షిణ భారతదేశ అగ్రమున 133 గ్రానైట్ తిరువల్లూర్ విగ్రహాన్ని నిర్మించి విశేష ఖ్యాతి పొందారు. అతని కుటుంబ సభ్యులు యిప్పటికి కూడా ప్రాచీన కళను కొనసాగిస్తున్నారు. అమెరికన్ యూనివర్శిటీ ఆఫ్ మెయోనిక్ సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ కూడా వి. గణపతి స్థపతి చే ప్రారంభించబడింది. అతని వాస్తు, నిర్మాణశైలిలోనే కుంజర మల్లన్ రాజరాజ పెరుంథాచన్ బృహదీశ్వరాలయాన్ని నిర్మించాడు. ఈ దేవాలయం 1 3/8 ఇంచ్ అనగా అంగుళం అనే కొలతల ప్రకారం నిర్మితమైంది. [[దస్త్రం:బృహదీశ్వరాలయము,_తంజావూరు_(Brihadeeswaralayam).jpg|thumb|బృహదీశ్వరాలయము, తంజావూరు..]] ఈ దేవాలయ మొదటి భవనం పూర్తిగా గ్రానైట్ శిలలతో నిర్మితమైంది, 5 సంవత్సరాల (సా.శ. 1003– 1010) కాలంలో పూర్తిఅయింది.<ref name="britbrihadthanj">[https://www.britannica.com/place/Thanjavur-India Thanjavur], Encyclopaedia Britannica</ref><ref name="mitchell">{{harvnb|Michell|1988|pp=145–148}}</ref> ఈ దేవాలయ పునాది శివుని నాట్య భంగిమ గల దేవతా విగ్రహం కంటే 5 మీటర్ల ఎత్తు (16 అడుగులు) ఎత్తుకు పెంచబడింది.<ref name="Man">Man 1999, p. 104</ref> పెద్ద "కలశం" లేదా "విమానం" సుమారు 81.28 టన్నులు బరువు కలిగిన నల్లరాతితో చేయబడినదని భక్తుల నమ్మకం. ఇది వాలుతలం పైనుండి జరుపుతూ సుమారు 6.44 కి.మీ ఎత్తుకు చేర్చబడింది. అతి పెద్ద [[నంది]] విగ్రహం సుమారు 20 టన్నులు కలిగిన ఏకరాతితో నిర్మితమైనది. ఈ నంది 2 మీటర్ల ఎత్తు 2, 6 మీటర్ల పొడవు, 2.5 మీటర్ల వెడల్పు కలిగి ఉంది. ఈ దేవాలయం లో ప్రధాన దైవం అయిన "లింగం" 3.7 మీటర్ల ఎత్తు కలిగి ఉంటుంది. ఈ దేవాలయ ప్రాకారం 240 మీటర్ల పొడవు 125 మీటర్ల వెడల్పు కలిగి ఉంటుంది. బయటి గోడలపై, అంతస్తుపై తమిళనాడు రాష్ట్రానికి చెందిన 81 సాంప్రదాయక నృత్య "కరణ"లు ([[భరత నాట్యం|భరత నాట్య]] భంగిమలు) చెక్కబడి ఉంటాయి. దేవతా విగ్రహం 13 వ శతాబ్దంలో పాండ్య రాజుచే నిర్మింపబడింది. సుబ్రహ్మణ్య విగ్రహం విజయనగర పాలకులచే, వినాయక విగ్రహం మరాఠా పాలకులచేతనూ నిర్మింపబడినవి. ===దేవాలయ విగ్రహాలు=== ఈ దేవాలయం ప్రధాన దైవం [[శివుడు]]. అన్ని దేవతల విగ్రహాలు కూడా బయటి గోడలపై ఉన్నాయి. వాటిలో [[దక్షిణామూర్తి]], [[సూర్యుడు]], [[చంద్రుడు]] విగ్రహాలు పెద్దవి. ఈ దేవాలయం అష్ట దిక్పాలకుల విగ్రహాలను కలిగిన అరుదైన దేవాలయాలలో ఒకటి. ఈ విగ్రహాలు [[ఇంద్రుడు]], [[అగ్ని]], [[యముడు]], [[నిరృతి]], [[వరుణుడు]], వాయువు, [[కుబేరుడు]], [[ఈశాన్యం|ఈశానుడు]] అనే అష్టదిక్పాదకులు. ఈ విగ్రహాలు జీవిత పరిమాణం గలవి. 6 అడుగుల ఎత్తు ఉన్నాయి. {{wide image|Brihadeeswara temple Thanjavur vista1.jpg|900px| ఆలయ పనోరమా చిత్రం}} === మండపం === 'మహా-మండపం', 'ముఖ-మండపం' అనే రెండు మండపాలు చతురస్రాకార నిర్మాణాలు; ఇవి గర్భాలయం, 'నంది మండపం' మధ్య ఒకే అక్షరేఖపై అమర్చబడి ఉంటాయి. 'మహా-మండపం'లో ప్రతి వైపు ఆరు స్తంభాలు ఉన్నాయి.{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=22–25}} దీనిలో కూడా శిల్పకళా నైపుణ్యం కనిపిస్తుంది. విటంకర్, రాజరాజ I కాంస్య విగ్రహాలు ఇక్కడ ఉన్నాయి, కానీ ఇవి చాలా కాలం తర్వాత ఇక్కడ చేర్చబడ్డాయి. 'మహా-మండపం'కు ఇరువైపులా రెండు భారీ రాతి ద్వారపాలక విగ్రహాలు ఉన్నాయి. ఇది మెట్ల ద్వారా 'ముఖ-మండపం'తో అనుసంధానించబడి ఉంది. 'ముఖ-మండపం' ప్రవేశద్వారం వద్ద కూడా ద్వారపాలకులు ఉన్నారు. ఈ మండపం లోపల అగ్ని, ఇంద్రుడు, వరుణుడు, కుబేరుడు మొదలైన దిక్పాలకులు (దిక్కులకు అధిపతులైన దేవతలు) కోసం ఎనిమిది చిన్న ఉప-దేవాలయాలు ఉన్నాయి. వీటిని చోళ రాజు రాజేంద్ర I పాలనలో ఏర్పాటు చేశారు.{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=22–25}} చోళుల కాలంలో ఇక్కడ ప్రధాన హిందూ సంప్రదాయాలకు చెందిన ఇతర శిల్పాలు కూడా ఉండేవని శాసనాలు సూచిస్తున్నాయి, కానీ అవి ఇప్పుడు కనిపించడం లేదు. ఆనాటి అసలు ఎనిమిది ఉప-దేవాలయాలలో సూర్యుడు, సప్తమాతృకలు, గణేశుడు, మురుగన్, జ్యేష్ఠా దేవి, చంద్రుడు, చండేశ్వరుడు, భైరవుడు వంటి దేవతల దేవాలయాలు ఉండేవి.{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=22–25}} అలాగే, పడమటి గోడ గూడులో రాజరాజ I కాలంలో నిర్మించిన ఒక భారీ గ్రానైట్ గణేశ విగ్రహం ఉండేది; అది ఇప్పుడు 'తిరుచ్చురు-మాలికై' (దక్షిణ వరండా)లో ఉంది. శాక్త సంప్రదాయానికి చెందిన సప్తమాతృకలలో, కేవలం వారాహి విగ్రహం మాత్రమే విరిగిన స్థితిలో మిగిలి ఉంది. ఆమె విగ్రహ అవశేషాలు ఇప్పుడు ప్రాంగణం దక్షిణ భాగంలో ఉన్న ఆధునిక కాలపు చిన్న ఇటుకల 'వారాహి దేవాలయం'లో ఉన్నాయి. ఇతర నిర్మాణాల అసలు రూపాలు, వాటికి సంబంధించిన చోళుల కాలం నాటి దేవాలయ భాగాలు ఇప్పుడు అందుబాటులో లేవు.{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=22–25}} === గోడ చిత్రాలు === {{multiple image | align = right | direction = horizontal | image1 = Rajaraja mural-2.jpg | width1 = 105 | caption1 = మొదటి రాజరాజ చోళుడు మరియు అతని గురువుల గోడ చిత్రం | image2 = N-TN-C192 Nandi Mandapam ceiling with centuries old murals.jpg | width2 = 191 | caption2 = నంది ఆలయ మండప పైకప్పుపై ఉన్న [[తంజావూరు నాయక రాజ్యం|నాయక కాలం]] నాటి గోడ చిత్రం }} ఈ దేవాలయంలోని ప్రదక్షిణ మార్గంలో ఉన్న గర్భాలయ గోడల ఉపరితలం కింద చోళుల కాలం నాటి కుడ్య చిత్రాల పొర ఒకటి ఉంది. నేల నుండి పైకప్పు వరకు విస్తరించి ఉన్న ఈ చిత్రాలను 1931లో [[అన్నామలై విశ్వవిద్యాలయం|అన్నామలై విశ్వవిద్యాలయంకు]] చెందిన ఎస్. కె. గోవిందస్వామి కనుగొన్నారు.<ref name="sriraman1683">PS Sriraman (2010), Digital photo documentation of murals at Brihadisvara Temple, Tanjavur: a tool for art historians in ''Space, Time, Place'' (Editors: Stefano Campana et al), pages 167-172</ref> చిత్రకారులు సహజ రంగులను ఉపయోగించి, తడి సున్నపు పూత ఆరుతున్న సమయంలోనే వాటిని అందులో ఇమిడిపోయేలా చేశారు. ఈ చోళుల కాలం నాటి చిత్రాలు ప్రధానంగా శైవమత ఇతివృత్తాలపై ఆధారపడి ఉన్నాయి. 2000వ దశకంలో వీటిని పునరుద్ధరించారు.<ref name="paint2">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/02/28/stories/2003022801300600.htm|title=ASI restores 400-year-old paintings|date=28 February 2010|work=[[The Hindu]]|access-date=22 June 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20041117175953/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/02/28/stories/2003022801300600.htm|archive-date=17 November 2004|location=Chennai, India}}; [http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2005/06/20/stories/2005062000400500.htm Another report about Chola frescoes]{{dead link|date=April 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> చోళుల కాలం నాటి కుడ్యచిత్రాల గురించి మరొక నివేదిక. చోళుల కుడ్యచిత్రాలు విస్తరించి ఉన్న మొత్తం వైశాల్యం సుమారు 670 చదరపు మీటర్లు. ఇందులో సుమారు 112 చదరపు మీటర్ల మేర ఉన్న చిత్రాలను, 'ఆర్కియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా' అభివృద్ధి చేసిన ఒక ప్రత్యేక పద్ధతి ద్వారా (చిత్రాలకు ఎటువంటి హాని కలగకుండా) 2010 నాటికి వెలికితీశారు.<ref name="sriraman1684">PS Sriraman (2010), Digital photo documentation of murals at Brihadisvara Temple, Tanjavur: a tool for art historians in ''Space, Time, Place'' (Editors: Stefano Campana et al), pages 167-172</ref> ఈ కుడ్యచిత్రాలు హిందూ పురాణ గాథలను వివరిస్తాయి.<ref name="sriraman1685">PS Sriraman (2010), Digital photo documentation of murals at Brihadisvara Temple, Tanjavur: a tool for art historians in ''Space, Time, Place'' (Editors: Stefano Campana et al), pages 167-172</ref>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=29–36}} బాలసుబ్రహ్మణ్యం ప్రకారం, వీటిలో చాలా వరకు శివునికి సంబంధించినవే అయినప్పటికీ, 11వ శతాబ్దపు చోళ కుడ్యచిత్రాలలో విష్ణువు, దుర్గ, ఇతర దేవతామూర్తులతో పాటు చోళ రాజకుటుంబం, ఆస్థాన, సామాన్య ప్రజల జీవనశైలికి సంబంధించిన దృశ్యాలు కూడా కనిపిస్తాయి.{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=29–36}} {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 400 | align = left | image1 = Mural2 Brihadeeswara.jpg | image2 = Mural detail Brihadeeswara.jpg | footer_align = center | footer = బృహదీశ్వరాలయ నంది మండపం పైకప్పుపై ఉన్న కుడ్యచిత్రాలు }} దేవాలయంలో తదుపరి కాలంలో చేపట్టిన నిర్మాణాలు, అదనపు కట్టడాలు, మార్పుల కారణంగా దేవాలయం లోపలికి సహజ కాంతి ప్రసరణ తగ్గింది. దీనివల్ల, ఈ కుడ్యచిత్రాలను పరిమిత స్థాయిలో మాత్రమే ఛాయాచిత్రాలు తీయడం, వాటిని విశ్లేషించడం సాధ్యమైంది. శ్రీరామన్ ప్రకారం, మెరుగైన ఫోటోగ్రాఫిక్ పరికరాలతో పూర్తిస్థాయిలో చిత్రీకరించినప్పుడు ఈ చారిత్రక వ్యాఖ్యానాలు సరికావని తెలుస్తుంది.<ref name="sriraman1686">PS Sriraman (2010), Digital photo documentation of murals at Brihadisvara Temple, Tanjavur: a tool for art historians in ''Space, Time, Place'' (Editors: Stefano Campana et al), pages 167-172</ref> ఉదాహరణకు, గతంలో దక్షిణామూర్తి శివునిగా భావించిన ఒక కుడ్యచిత్రం, వాస్తవానికి ఒక మర్రిచెట్టు కింద ధ్యానం చేస్తున్న రాజగురువు లౌకిక దృశ్యం. ఆ చెట్టు మీద నెమళ్లు, పక్షులు, కోతులు, ఉడుతలు, గుడ్లగూబలతో పాటు ఒక నాగుపాము కూడా ఉన్నాయి. జంతువులు, పక్షులు నాగుపామును చూసి భయపడుతున్నట్లుగా, పాముకు దగ్గరగా ఉన్నవి మరింత ఆందోళనతో ఉన్నట్లు కనిపిస్తారు.<ref name="sriraman168">PS Sriraman (2010), Digital photo documentation of murals at Brihadisvara Temple, Tanjavur: a tool for art historians in ''Space, Time, Place'' (Editors: Stefano Campana et al), pages 167-172</ref> ఈ ప్యానెల్‌లోని ఇతర భాగాలు ఒక ఋషికి సభ వినమ్రంగా వింటున్న దృశ్యాన్ని చూపిస్తాయి. మరికొన్ని భాగాలు వివిధ రకాల దుస్తులు ధరించిన స్త్రీలు వివిధ నృత్య ముద్రలలో ఉన్నట్లు చూపిస్తాయి.<ref name="sriraman1682">PS Sriraman (2010), Digital photo documentation of murals at Brihadisvara Temple, Tanjavur: a tool for art historians in ''Space, Time, Place'' (Editors: Stefano Campana et al), pages 167-172</ref> గర్భాలయం, ప్రదక్షిణ మార్గంలోని గోడలపై ఉన్న కొన్ని చిత్రాలు, గతంలో వాటిపై పేరుకుపోయిన మసి కారణంగా దెబ్బతిన్నాయి. శతాబ్దాల తరబడి గర్భాలయంలో వెలిగించిన దీపాలు, కర్పూరం నుండి వెలువడిన పొగ, మసి ప్రభావం వల్ల, ప్రదక్షిణ మార్గంలోని గోడలపై ఉన్న చోళుల కాలం నాటి చిత్రాలలో కొన్ని భాగాలు తీవ్రంగా దెబ్బతిన్నాయి.<ref name="paint3">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/02/28/stories/2003022801300600.htm|title=ASI restores 400-year-old paintings|date=28 February 2010|work=[[The Hindu]]|access-date=22 June 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20041117175953/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/02/28/stories/2003022801300600.htm|archive-date=17 November 2004|location=Chennai, India}}; [http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2005/06/20/stories/2005062000400500.htm Another report about Chola frescoes]{{dead link|date=April 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> 1000 ఏళ్ల నాటి చోళుల కుడ్యచిత్రాలపై (frescoes) అదనపు పొరగా వేయబడిన 16 నాయక కాలపు చిత్రాలను పునరుద్ధరించడానికి, 'ఆర్కియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా' (భారత పురావస్తు శాఖ) ప్రపంచంలోనే మొదటిసారిగా తన ప్రత్యేకమైన 'డీ-స్టకో' (de-stucco) ప్రక్రియను ఉపయోగించింది.<ref name="paint4">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/02/28/stories/2003022801300600.htm|title=ASI restores 400-year-old paintings|date=28 February 2010|work=[[The Hindu]]|access-date=22 June 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20041117175953/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/02/28/stories/2003022801300600.htm|archive-date=17 November 2004|location=Chennai, India}}; [http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2005/06/20/stories/2005062000400500.htm Another report about Chola frescoes]{{dead link|date=April 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> 400 ఏళ్ల నాటి ఈ చిత్రాలను ఫైబర్ గ్లాస్ బోర్డులపై అమర్చి, ప్రత్యేక పెవిలియన్‌లో ప్రదర్శించారు.<ref name="paint">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/02/28/stories/2003022801300600.htm|title=ASI restores 400-year-old paintings|date=28 February 2010|work=[[The Hindu]]|access-date=22 June 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20041117175953/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/02/28/stories/2003022801300600.htm|archive-date=17 November 2004|location=Chennai, India}}; [http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2005/06/20/stories/2005062000400500.htm Another report about Chola frescoes]{{dead link|date=April 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> === శాసనాలు === {{multiple image | total_width = 500 | align = centre | direction = horizontal | image1 = Tamil Inscriptions in Thanjavur Brahadeeshwara Temple written 1000 years ago.jpg | caption1 = బృహదీశ్వరాలయంలోని తమిళ శాసనాలు (సుమారు 11వ శతాబ్దం). | image2 = 1010 CE Brihadishwara Shiva Temple, inscription, built by Rajaraja I, Thanjavur Tamil Nadu India.jpg | caption2 = ఈ ఆలయంలో 11వ శతాబ్దానికి చెందిన తమిళ, సంస్కృత శాసనాలు ఉన్నాయి. }} దేవాలయ గోడలపై తమిళ, గ్రంథ లిపులలో అనేక శాసనాలు ఉన్నాయి. వీటిలో చాలా వరకు, ఆ శాసనాన్ని జారీ చేయించిన రాజు గురించిన సంప్రదాయబద్ధమైన చారిత్రక పరిచయంతో (సంస్కృతం, తమిళ భాషలలో) ప్రారంభమవుతాయి. వీటిలో అధిక భాగం దేవాలయానికి లేదా దేవాలయ సిబ్బందికి, కొన్ని సందర్భాల్లో నగర నివాసితులకు ఇచ్చిన దానధర్మాల గురించి వివరిస్తాయి.{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=15, 25, 53 with footnotes}}<ref name="ayyar4112">PV Jagadisa Ayyar (1993), South Indian Shrines, Asian Educational Services, {{ISBN|81-206-0151-3}}, pages 411-423</ref> ఈ దేవాలయ సముదాయంలో [[మొదటి రాజరాజ చోళుడు|మొదటి రాజరాజ చోళుని]] అరవై నాలుగు శాసనాలు, [[మొదటి రాజేంద్ర చోళుడు|మొదటి రాజేంద్ర చోళుని]] ఇరవై తొమ్మిది శాసనాలు, [[విక్రమ చోళుడు]], [[మొదటి కులోత్తుంగ చోళుడు]], రాజమహేంద్ర (రెండవ రాజేంద్రుడు)లకు సంబంధించిన ఒక్కొక్క శాసనం, పాండ్య రాజుకు చెందినవిగా భావించబడుతున్న మూడు శాసనాలు, అలాగే అచ్యుతప్ప నాయక, మల్లప్ప నాయక అనే నాయక పాలకులకు చెందిన రెండు శాసనాలు ఉన్నాయి.<ref>{{cite book|title=The Great Chola Temples: Thanjavur, Gangaikondacholapuram, Darasuram|author=C. Sivaramamurti|publisher=Archaeological Survey of India, 2007 - Architecture, Chola - 96 pages|page=26}}</ref> {{multiple image | total_width = 700 | align = center | caption_align = center | image1 = Thirumagalpola.jpg | caption1 = ఆ భూమి స్వస్తిశ్రీ కుమార్తె అంత విశాలమైనది. | image2 = Perunilachelviyun.jpg | caption2 = అంతేకాక, విశాలమైన భూమికి అధిదేవత కూడా పూర్తిగా ఆయనకే చెందుతుంది. | image3 = Keyurimaipundamai.jpg | caption3 = గే ప్రైడ్, | image4 = Kandalursaalai kalamaruttaruli.jpg | caption4 = కండలూరు రోడ్ కలమారుతరులి వెంగై | image5 = Udaiyar Sri Rajaraja.jpg | caption5 = వొడయార్ శ్రీరాజరాజ చోళన్ | footer_align = center | footer = తంజావూరులోని [[బృహదీశ్వర దేవాలయం]] చట్రంపై ఉన్న రాజరాజు శాసనం నుండి సంగ్రహాలు (''ప్రతి చిత్రంలో మొదటి పంక్తి'') }} === దేవాలయ సిబ్బంది === దేవాలయ ఆవరణలోని ఉత్తర గోడపై ఉన్న క్రీ.శ. 1011 నాటి ఒక శాసనం, దేవాలయంలో పనిచేసే, దేవాలయం ద్వారా పోషించబడే వ్యక్తుల గురించి సమగ్ర వివరాలను అందిస్తుంది. ఈ శాసనం వారి వేతనాలు, విధులు, పేర్లను పేర్కొంటుంది. ఇందులో 600 మందికి పైగా వ్యక్తుల పేర్లు ఉన్నాయి; వీరిలో పూజారులు, దీపాలు వెలిగించేవారు, [[చాకలి|చాకలివారు]], [[దర్జీ|దర్జీలు]], ఆభరణాల తయారీదారులు, [[కుమ్మరి (కులం)|కుమ్మరులు]], [[వడ్రంగి|వడ్రంగులు]], పవిత్ర ఛత్రాన్ని (గొడుగును) మోసేవారు, నాట్య గురువులు, నాట్యకత్తెలు, [[గాయకులు]], స్త్రీ-పురుష సంగీతకారులు, ప్రదర్శన కళాకారుల పర్యవేక్షకులు, గణకులు వంటివారు ఉన్నారు. వారికి వేతనంగా భూమిని కేటాయించేవారు, కాబట్టి వారి దేవాలయ సేవ పాక్షిక సమయ ఉద్యోగం అయి ఉండవచ్చు.<ref name="ayyar4113">PV Jagadisa Ayyar (1993), South Indian Shrines, Asian Educational Services, {{ISBN|81-206-0151-3}}, pages 411-423</ref>{{sfn|Michell|1988|pp=59–60}} ఈ దేవాలయం భక్తి గీతాలను ఆలపించే, నృత్యం చేసే 'దేవదాసీల'ను నియమించుకునేది. ఇక్కడి అనేక శాసనాలలో తరచుగా కనిపించే దానధర్మాల వివరాలు ఇలా పేర్కొంటాయి: "పూజ నిర్వహణకు, సన్యాసుల సమూహానికి ఆహారం సమకూర్చడానికి, మరమ్మతుల కోసం" ఈ దానాలు ఇవ్వబడ్డాయి. జార్జ్ మిచెల్ ప్రకారం, తంజావూరు దేవాలయం తన చరిత్రలో ఒక ప్రధాన ధార్మిక సంస్థగా ఉండేది. ఇది యాత్రికులు, భక్తులు, బాటసారులకు ప్రతిరోజూ ఉచిత భోజనాన్ని అందించేది. హిందూ పండుగ రోజులలో ఈ భోజన ఏర్పాట్లు ఘనంగా ఉండేవి, ఆ సమయంలో ముఖ్యంగా [[బ్రాహ్మణులు|బ్రాహ్మణుల]]<nowiki/>ను ఆహ్వానించి భోజనం పెట్టేవారు.<ref name="ayyar4114">PV Jagadisa Ayyar (1993), South Indian Shrines, Asian Educational Services, {{ISBN|81-206-0151-3}}, pages 411-423</ref>{{sfn|Michell|1988|pp=59–60}} == సహస్రాబ్ది ఉత్సవాలు == <gallery mode="packed" heights="180"> File:1000_years_Old_Thanjavur_Brihadeeshwara_Temple_View_at_Sunrise.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:1000_years_Old_Thanjavur_Brihadeeshwara_Temple_View_at_Sunrise.jpg|1,000 ఏళ్ల నాటి తంజావూరు బృహదీశ్వరాలయం – సూర్యోదయ వేళ దృశ్యం File:Thanjavur,_Brihadishwara_Temple,_dance_(6851706080).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Thanjavur,_Brihadishwara_Temple,_dance_(6851706080).jpg|దీనిని పురస్కరించుకుని నృత్యకారులు బృహదీశ్వరాలయం వద్ద నృత్యం. </gallery>క్రీ.శ. 1010లో చోళ చక్రవర్తి మొదటి రాజరాజ తంజావూరులో నిర్మించిన ఈ దేవాలయాన్ని సాధారణంగా బృహదీశ్వర దేవాలయం అని పిలుస్తారు. ఇది సెప్టెంబర్ 2010లో 1,000 సంవత్సరాలు పూర్తి చేసుకుంది. ఈ మహత్తర కట్టడం 1000వ వార్షికోత్సవాన్ని పురస్కరించుకుని, రాష్ట్ర ప్రభుత్వం, పట్టణ అధికారులు అనేక సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలను నిర్వహించారు. రాజరాజ I (985–1014 CE) తన 25వ రాజరిక సంవత్సరం (1010 CE) 275వ రోజున, గర్భగుడి పైన ఉన్న 59.82 మీటర్ల ఎత్తైన విమానంపై తుది ప్రతిష్ఠాపన కోసం బంగారు పూత పూసిన కలశాన్ని (రాగి కుండ లేదా ఫినియల్) అప్పగించిన సంఘటనను గుర్తుచేసుకోవడానికి ఇది ఉద్దేశించబడింది.<ref name="jlbiadsf2">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-11406440|title=India's Big Temple marks 1,000th birthday|author=BBC News augue|date=25 September 2010|access-date=25 September 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100926045640/http://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-11406440|archive-date=26 September 2010}}</ref><ref name="asedgt2">{{citation|author=PS. R. Balasubrahmanyam (1971), Orient Longman Publications|title=Early Chola temples:Parantaka I to Rajaraja I, 907–985 A.D}}</ref><ref name="sdbjt2">{{citation|author=Ananthacharya Indological Research Institute (1984)|title=Rāja Rāja, the great:seminar proceedings}}</ref> === భరతనాట్యం యజ్ఞం === ఈ సందర్భాన్ని పురస్కరించుకుని, రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ప్రముఖ నర్తకి పద్మ సుబ్రహ్మణ్యం ఆధ్వర్యంలో ఒక [[భరతనాట్యం]] [[యజ్ఞం (హిందూ ఆచారం)|యజ్ఞం]], శాస్త్రీయ నృత్య ప్రదర్శనను నిర్వహించింది. దీనిని అసోసియేషన్ ఆఫ్ భరతనాట్యం ఆర్టిస్ట్స్ ఆఫ్ ఇండియా, తంజావూరులోని బృహన్ నాట్యాంజలి ట్రస్ట్ సంయుక్తంగా నిర్వహించాయి. ఆ భవనం 1000వ వార్షికోత్సవాన్ని పురస్కరించుకుని, [[న్యూ ఢిల్లీ|న్యూఢిల్లీ]], [[ముంబై]], [[పూణే]], [[తమిళనాడు]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[కర్ణాటక]], [[కేరళ]], [[సింగపూరు|సింగపూర్]], [[మలేషియా]], [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా]] నుండి వచ్చిన 1,000 మంది నృత్యకారులు, రాజరాజు గురువైన కరువూర్ దేవుడు రచించిన దివ్య సంగీతమైన తిరువిసైప్ప (తిరుమురై తొమ్మిదవ సంపుటి) రికార్డ్ చేయబడిన 11 శ్లోకాల సంగీతానికి అనుగుణంగా నృత్యం చేశారు. 2010 సెప్టెంబర్ 26వ తేదీ నుండి రెండు రోజుల పాటు, వీధి కళాకారులు, నృత్యకారులు పట్టణం అంతటా ప్రదర్శనలు ఇవ్వడంతో ఆ చిన్న పట్టణం ఒక సాంస్కృతిక కేంద్రంగా మారింది.<ref name="DDY2">{{cite web|author=Rediff News|title=India's Biggest Temple turns 1000-years|url=http://news.rediff.com/slide-show/2010/aug/16/slide-show-1-indias-biggest-temple-turns-1000-years.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100818165702/http://news.rediff.com/slide-show/2010/aug/16/slide-show-1-indias-biggest-temple-turns-1000-years.htm|archive-date=18 August 2010|access-date=20 August 2010}}</ref><ref name="dfgjoerY2">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/states/tamil-nadu/article544804.ece|title=A grand dance spectacle at the Thanjavur Big Temple|last=Subramanian|first=T. S.|date=1 August 2010|work=The Hindu|access-date=20 August 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100804150451/http://www.thehindu.com/news/states/tamil-nadu/article544804.ece|archive-date=4 August 2010|location=Chennai, India}}</ref> === స్మారక తపాలా బిళ్ళలు, నాణేలు === దేశ సాంస్కృతిక, వాస్తు, శాసన చరిత్రకు బృహదీశ్వర దేవాలయం చేసిన సేవలకు గుర్తింపుగా, 26 సెప్టెంబర్ 2010న (బృహదీశ్వర దేవాలయం సహస్రాబ్ది ఉత్సవాల ఐదవ రోజున), 216 అడుగుల ఎత్తైన భారీ రాజగోపురం చిత్రాన్ని కలిగిన ఒక ప్రత్యేక 5 రూపాయల తపాలా బిళ్ళను ఇండియా పోస్ట్ విడుదల చేసింది. [[రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా]] ఈ సంఘటనను పురస్కరించుకుని, దేవాలయ నమూనా ముద్రించబడిన 5 రూపాయల నాణేన్ని విడుదల చేసింది.<ref name="sdlkqqqsf2">{{cite web|author=Deccan Herald (26 September 2010)|title=Stamp, coin release mark 1,000 years of Big Temple|url=http://www.deccanherald.com/content/99918/stamp-coin-release-mark-1000.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006063714/http://www.deccanherald.com/content/99918/stamp-coin-release-mark-1000.html|archive-date=6 October 2010|access-date=26 September 2010}}</ref><ref name="ohjohjf2">{{cite news|url=http://www.hindu.com/2010/09/27/stories/2010092759620100.htm|title=Release of a special postal stamp and a five- rupee coin|date=27 September 2010|work=[[The Hindu]]|access-date=27 September 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100929172241/http://www.hindu.com/2010/09/27/stories/2010092759620100.htm|archive-date=29 September 2010|location=Chennai, India}}</ref> ఎ రాజా, కమ్యూనికేషన్స్, ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ క్యాబినెట్ మంత్రి ప్రతిష్టాత్మక బృహదీశ్వర దేవాలయ ప్రత్యేక తపాలా బిళ్లను విడుదల చేశారు, వాటిలో మొదటిదాన్ని జి కె వాసన్, మంత్రిత్వ శాఖ అందుకున్నారు. ముంబై మింట్ 5 రూపాయల నాణెంపై ఉన్న అదే చిత్రంతో 1,000 రూపాయల స్మారక నాణేన్ని జారీ చేసింది. భారత గణతంత్ర నాణేల చరిత్రలో విడుదలైన మొదటి 1,000 రూపాయల నాణెం ఇది. ఈ నాణెం చలామణిలో లేని చట్టబద్ధమైన చెలామణి నాణెం.<ref name="coin">{{cite news|url=http://www.mumbaimint.in/mint/Noticeapril.pdf|title=Release of Commemorative Coin|date=3 July 2012|access-date=24 April 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130324014546/http://mumbaimint.in/mint/Noticeapril.pdf|archive-date=24 March 2013}}</ref> 1 ఏప్రిల్ 1954న, రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా, బృహదీశ్వర దేవాలయం సాంస్కృతిక వారసత్వం, ప్రాముఖ్యతను తెలియజేస్తూ, దాని విశాల దృశ్యంతో కూడిన 1,000 రూపాయల కరెన్సీ నోటును విడుదల చేసింది. 1975లో, అప్పటి ప్రధానమంత్రి ఇందిరా గాంధీ నేతృత్వంలోని ప్రభుత్వం నల్లధనాన్ని అరికట్టే ప్రయత్నంలో అన్ని 1,000 రూపాయల కరెన్సీ నోట్లను రద్దు చేసింది. ఈ నోట్లు ఇప్పుడు కలెక్టర్లలో బాగా ప్రాచుర్యం పొందాయి.<ref name="ppwqqsf">{{cite web|author=Express Buzz, The Indian Express (26 September 2010)|title=INR 1000 note of 1954 popular in Tanjavur|url=http://newindianexpress.com/states/tamil_nadu/article478148.ece|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160513060520/http://www.newindianexpress.com/states/tamil_nadu/article478148.ece|archive-date=13 May 2016|access-date=27 September 2010}}</ref> 2010లో, అప్పటి [[తమిళనాడు ముఖ్యమంత్రి]], [[కరుణానిధి|ఎం. కరుణానిధి]], దేవాలయ నిర్మాత అయిన రాజరాజ చోళుని సహస్రాబ్ది సంవత్సరాన్ని పురస్కరించుకుని, అధిక ఉత్పాదకత గల ఒక రకమైన వరి అయిన సెమ్మై [[బియ్యం|బియ్యంకి]] ''రాజ రాజన్-1,000'' అని పేరు మార్చారు.<ref name="jjjsqwhnsdff2">{{cite web|author=MSN News (26 September 2010)|title=Semmai Paddy as "Raja Rajan-1000"|url=http://news.in.msn.com/national/article.aspx?cp-documentid=4424908|access-date=27 September 2010}}{{Dead link|date=November 2019|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> == ఆదరణ == ఈ దేవాలయం "వాస్తుశిల్పం, శిల్పకళ, చిత్రలేఖనం, కాంస్య విగ్రహాల తయారీలో చోళుల అద్భుతమైన విజయాలకు నిదర్శనంగా నిలుస్తుంది".<ref name="Great Living Chola Temples2">{{cite web|title=Great Living Chola Temples|url=https://whc.unesco.org/en/list/250|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130105115252/https://whc.unesco.org/en/list/250|archive-date=5 January 2013|access-date=21 January 2008|publisher=UNESCO}}</ref> 'మూవర్ ఉలా', 'కలింగత్తుపరణి' వంటి ఆ కాలం నాటి అనేక రచనలలో ఈ దేవాలయ ప్రస్తావన కనిపిస్తుంది. ఛటర్జీ అభిప్రాయం ప్రకారం, ఈ దేవాలయం, దీని తర్వాతి నిర్మాణం అయిన 'గంగైకొండ చోళపురం బృహదీశ్వరాలయం'లో తమిళ వాస్తుశిల్ప శైలి తన అత్యున్నత రూపాన్ని సంతరించుకుంది.<ref name="india">{{cite book|title=India Art and Architecture in ancient and medieval periods|publisher=Publications Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India|year=2016|isbn=978-81-230-2080-8|editor=Roma Chatterjee|location=New Delhi|page=32}}</ref> భారత ప్రభుత్వం ఈ దేవాలయాన్ని వారసత్వ కట్టడంగా ప్రకటించింది, 'ఆర్కియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా' (భారత పురావస్తు శాఖ) దీనిని ఒక సంరక్షిత కట్టడంగా నిర్వహిస్తోంది. ఈ దేవాలయం [[తమిళనాడు|తమిళనాడులో]] అత్యధికంగా సందర్శించబడే పర్యాటక ప్రదేశాలలో ఒకటి.<ref name="Gopal 1990 1852">{{cite book|url=https://archive.org/details/indiathroughages00mada|title=India through the ages|last=Gopal|first=Madan|publisher=Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India|year=1990|editor=K.S. Gautam|page=[https://archive.org/details/indiathroughages00mada/page/185 185]}}</ref> గంగైకొండచోళపురంలోని బృహదీశ్వరాలయం, దారాసురంలోని ఐరావతేశ్వరాలయాలతో కలిపి, 'గొప్ప జీవన చోళ దేవాలయాలు' గా పిలువబడే ఈ దేవాలయాన్ని [[యునెస్కో]] ఒక [[ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం|ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంగా]] ప్రకటించింది.<ref name="UNESCO4">{{cite web|year=2004|title=Great Living Chola Temples|url=https://whc.unesco.org/en/list/250/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150912082313/https://whc.unesco.org/en/list/250/|archive-date=12 September 2015|access-date=28 November 2015|publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> ఈ మూడు దేవాలయాల మధ్య కొన్ని పోలికలు ఉన్నప్పటికీ, ప్రతి ఒక్కటి ప్రత్యేకమైన నిర్మాణ శైలిని, శిల్పకళా విశేషాలను కలిగి ఉన్నాయి.<ref>{{cite book|title=South Indian Shrines|last=Ayyar|first=P.V. Jagadisa|publisher=Asian Educational Services|year=1993|isbn=81-206-0151-3|location=New Delhi|page=316}}</ref> ఈ మూడు దేవాలయాలూ క్రీ.శ. 10, 12వ శతాబ్దాల మధ్య చోళులచే నిర్మించబడ్డాయి, ఇవి ఇప్పటికీ హిందువుల ఆదరణను, వినియోగాన్ని పొందుతూనే ఉన్నాయి. ఈ దేవాలయాలు ఆధునిక కాలంలోనూ సాంస్కృతిక, తీర్థయాత్ర, పూజా కార్యక్రమాలలో క్రియాశీలకంగా కొనసాగుతుండటం వల్ల వీటిని "గొప్ప జీవన దేవాలయాలు" గా వర్గీకరించారు.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/inside-the-chola-temple/article3490256.ece|title=Inside the Chola Temple|last=Srinivasan|first=Pankaja|date=4 June 2012|newspaper=The Hindu|access-date=28 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140619081222/http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/inside-the-chola-temple/article3490256.ece|archive-date=19 June 2014|location=Coimbatore}}</ref> === సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు === [[దస్త్రం:28apr10.jpg|thumb|దేవాలయ ఉత్సవ ఊరేగింపు, 2015]] తంజావూరులోని బృహదీశ్వరాలయంలో ప్రతి సంవత్సరం [[ఫిబ్రవరి]] నెలలో, అంటే [[మహాశివరాత్రి]] సమయంలో నృత్యోత్సవాలు జరుగుతాయి. ఈ 'బ్రహన్ నాట్యాంజలి' ఉత్సవంలో, 10 రోజుల పాటు ప్రముఖ భారతీయ శాస్త్రీయ నృత్య కళాకారులు, ప్రాంతీయ బృందాలు తమ ప్రదర్శనలను ఇస్తారు.<ref>[http://www.brahannatyanjali.in/events.html Brahan Natyanjali] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200129054445/http://www.brahannatyanjali.in/events.html|date=29 January 2020}}, Thanjavur, Tamil Nadu</ref> === రథోత్సవం === 2015 ఏప్రిల్ 20న, శ్రీరామ దేవాలయానికి ఎదురుగా ఉన్న ప్రాంతం నుండి దేవాలయ రథం ప్రయోగాత్మక పరుగు (ట్రయల్ రన్) నిర్వహించబడింది; దీనిని పెద్ద సంఖ్యలో ప్రజలు తిలకించారు.<ref>[http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/trial-run-of-big-temple-car/article7124357.ece?ref=tpnews Trial run of Big Temple car, Rolls; out after 100 years; maiden run on April 29] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180919003044/https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/trial-run-of-big-temple-car/article7124357.ece?ref=tpnews|date=19 September 2018}}, [[The Hindu]], 21 April 2015</ref> తొమ్మిది రోజుల తర్వాత, దేవాలయ రథం తొలి ఊరేగింపు జరిగింది. వార్తా నివేదికల ప్రకారం, గత వంద ఏళ్లలో ఈ దేవాలయంలో జరిగిన ఇటువంటి ఊరేగింపు ఇదే మొదటిది.<ref>[http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/big-temple-chariot-festival-held-after-100-years/article7156283.ece?mstac=0 Big temple chariot festival held after 100 years] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180919003049/https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/big-temple-chariot-festival-held-after-100-years/article7156283.ece?mstac=0|date=19 September 2018}}, [[The Hindu]], 30 April 2015</ref> === నవలలు === ప్రముఖ తమిళ నవలా రచయిత [[కల్కి కృష్ణమూర్తి]], [[రాజరాజ చోళుడు I|రాజరాజు]] జీవితం ఆధారంగా ''[[పొన్నియిన్ సెల్వన్]]'' అనే చారిత్రక నవలను రచించారు.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/books/age-hardly-withers-charm-of-ponniyin-selvan/article2550847.ece|title=Age hardly withers charm of Ponniyin Selvan|last=A.|first=Srivathsan|date=19 October 2011|newspaper=The Hindu|access-date=9 May 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170605103559/http://www.thehindu.com/books/age-hardly-withers-charm-of-ponniyin-selvan/article2550847.ece|archive-date=5 June 2017|location=Chennai}}</ref> మరొక తమిళ రచయిత అయిన బాలకుమారన్, మొదటి రాజరాజ చోళుని జీవితం, ఆ దేవాలయ నిర్మాణం ఇతివృత్తంగా 'ఉడైయార్' అనే నవలను రచించారు.<ref>{{cite news|url=http://www.newindianexpress.com/cities/chennai/Special-Coin-to-Remember-Rajendra-Chola/2014/02/04/article2036004.ece|title=Special Coin to Remember Rajendra Chola|date=4 February 2014|work=Express News Service|access-date=9 May 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150519130228/http://www.newindianexpress.com/cities/chennai/Special-Coin-to-Remember-Rajendra-Chola/2014/02/04/article2036004.ece|archive-date=19 May 2015|publisher=The New Indian Express|location=Chennai}}</ref> == పరిపాలన == ప్రస్తుతం ఈ దేవాలయ నిర్వహణ బాధ్యతలను [[తంజావూరు మరాఠీ రాజ్యం|తంజావూరు మరాఠా రాజవంశానికి]] చెందిన బాబాజీ భోంస్లే (బాబాజీ రాజా భోంస్లే ఛత్రపతి) చూసుకుంటున్నారు. బృహదీశ్వరాలయంతో సహా పూర్వపు తంజావూరు ప్రాంతంలోని 88 దేవాలయాలను నిర్వహిస్తున్న '[[తంజావూర్ ప్యాలెస్ దేవస్థానం|ప్యాలెస్ దేవస్థానం]]'కు ఆయన వంశపారంపర్య ధర్మకర్తగా వ్యవహరిస్తున్నారు. బాబాజీ భోంస్లే [[చోళ సామ్రాజ్యం|చోళ]] లేదా తమిళ వంశానికి చెందినవారు కానందున, ఆయనకున్న ఈ నిర్వహణ హక్కులను రద్దు చేయాలని కోరుతూ కొన్ని తమిళ జాతీయవాద వర్గాలు తమిళనాడు ప్రభుత్వానికి విజ్ఞప్తులు చేసినప్పటికీ, అవి సఫలం కాలేదు. నిరసనకారులలో ఒకరు, 'బిగ్ టెంపుల్ రైట్స్ రిట్రీవల్ కమిటీ' సమన్వయకర్త అయిన వ్యక్తి తెలిపిన వివరాల ప్రకారం, బాబాజీ భోంస్లే తంజావూరు మరాఠా రాజులకు చట్టబద్ధమైన వారసుడు కూడా కాదు.<ref>{{cite web|title=Tamil groups want Maratha hold over Thanjavur Big Temple to go|url=http://www.theweekendleader.com/Headlines/3247/tamil-groups-want-maratha-hold-over-thanjavur-big-temple-to-go.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180512112322/http://www.theweekendleader.com/Headlines/3247/tamil-groups-want-maratha-hold-over-thanjavur-big-temple-to-go.html|archive-date=12 May 2018|access-date=2018-05-12}}</ref> == చిత్ర మాలిక == ఈ దేవాలయంలో అనేక శిల్పాలు, ఉబ్బెత్తు శిల్పాలు మరియు కుడ్యచిత్రాలు ఉన్నాయి:<ref name="Sivaramamurti1977p288">{{cite book|author=C. Sivaramamurti| title= L'Art en Inde|url= https://books.google.com/books?id=WKgQAQAAMAAJ|year= 1977|publisher= H. N. Abrams|isbn=978-0-8109-0630-3 |pages=287–288, 427}}</ref> <gallery perrow="8"> దస్త్రం:Big Temple-Temple.jpg|బృహదీశ్వరాలయం దస్త్రం:Brihadeshwara back right.jpg|<center>కుడివైపు నుండి వీక్షణం</center> దస్త్రం:Brihadeeswara.jpg|<center> ముందువైపు (ఎడమ) నుండి వీక్షణం </center> దస్త్రం:MainGopuram-BrihadisvaraTemple-Thanjavur,India.jpg|<center>''రాజగోపురం'' (దేవాలయ ప్రధాన స్తంభం) </center> దస్త్రం:OrnamentedPillar-BrihadisvaraTemple-Thanjavur,India.jpg|<center> దేవాలయ ప్రాంగణం లోని స్తంభం, రమణీయ దృశ్యం </center> దస్త్రం:Nandi-MainGopuram-BrihadisvaraTemple-Thanjavur,India.jpg|<center> ''నంది'', (వెనుక భాగంలో విమానం) </center> దస్త్రం:View from left side corner of the Brihadeeswarar Temple.JPG|దేవాలయ ఎడమ మూల నుండి వెనుకవైపు భాగం File:Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India.jpg|బృహదీశ్వరాలయం, తంజావూరు, తమిళనాడు, భారతదేశం File:An elephant relief on the Brihadisvara Temple, Thanjavur.jpg|బృహదీశ్వరాలయంపై ఏనుగు శిల్ప చిత్రం File:Sculptures at the Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2016) 04.jpg|భిక్షాటన చేస్తున్న సాధువు (భిక్షాటన మూర్తి) రూపంలో శివుడు File:Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2016) 100.jpg|పురుష, స్త్రీ తత్వాలు విడదీయలేనివని సూచించే అర్ధనారీశ్వర రూపం (సగం శివుడు, సగం పార్వతి)|అర్ధనారీశ్వర రూపం (సగం శివుడు, సగం పార్వతి) - పురుష, స్త్రీ తత్వాలు విడదీయలేనివని ఇది సూచిస్తుంది<ref>{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/topic/Ardhanarishvara|title=Ardhanārīśvara|year=2011|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|access-date=27 December 2017|archive-date=15 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180815031629/https://www.britannica.com/topic/Ardhanarishvara|url-status=live}}</ref> File:Le temple de Brihadishwara (Tanjore, Inde) (13908795928).jpg|ప్రధాన ఆలయంలోనూ మరియు ప్రత్యేక ఉపాలయంలోనూ గణేశుని రూపం చిత్రీకరించబడింది. File:Brihadeeswarar Temple 04.jpg|వెనుకవైపు ఆలయ కారిడార్‌తో కూడిన ప్రత్యేక గణేశ ఉపాలయం File:Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2009) 19.jpg|ఆవరణలో ఉత్తర భాగంలో ఉన్న సుబ్రహ్మణ్య స్వామి ఉపాలయం. వీరిని "మురుగన్", "కార్తికేయ" లేదా "స్కంద" అని కూడా పిలుస్తారు. File:Chandeshvara shrine at the Brihadisvara Temple.jpg|[[చండేశ్వర]] ఆలయం. కుడివైపున ప్రధాన ఆలయ గోడ, వెనుకవైపు తూర్పు గోపురం ఉన్నాయి. చండేశ్వరుడు ఒక ధ్యాన నిమగ్నుడైన యోగి మరియు నాయన్మార్ ([[భక్తి ఉద్యమం]]) సాధువు. File:1010 CE Brihadishwara Temple, Hindu god Shiva, built by Rajaraja I, Thanjavur Tamil Nadu India (8).jpg|మతపరమైన విశ్వాసాల కారణంగా ప్రజలను హింసించే రాక్షసుడిని సంహరిస్తున్న [[విష్ణువు]] యొక్క [[నరసింహ]] అవతారం. File:1010 CE Brihadishwara Shiva Temple, yogini, built by Rajaraja I, Thanjavur Tamil Nadu India.jpg|భక్తిపూర్వకంగా ప్రదర్శించబడిన [[లక్ష్మీ]] దేవి విగ్రహం (వైష్ణవ శిల్పం). File:Tanjore Paintings - Big temple 01.JPG|గజలక్ష్మి కుడ్యచిత్రం, ఇది మరొక [[వైష్ణవ]] సంప్రదాయ కళాఖండం. File:Sculptures at the Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2016) 01.jpg|శైవ ఆలయంలోని విష్ణుమూర్తి శిల్పం. File:1010 CE Brihadishwara Shiva Temple, wall relief, built by Rajaraja I, Thanjavur Tamil Nadu India.jpg|[[యోగ]] మరియు ధ్యానానికి సంబంధించిన శిల్ప చిత్రం (relief); ఈ ఆలయం అనేక లౌకిక మరియు సాధువులకు సంబంధించిన దృశ్యాలను చిత్రీకరిస్తుంది. File:Brihadeeswarar Temple 3407.jpg|చెట్టుపై దాక్కుని గోపికల వస్త్రాలతో కృష్ణుడు అల్లరి చేస్తున్న దృశ్యం File:Nandi Brihadeeswara.jpg|నంది ఆలయం File:Sculpture2 Brihadeeswara.jpg|శిల్పం File:Sculpture3 Brihadeeswara.jpg|విమాన గోపురం బాహ్య గోడ వివరాలు File:Relief Staircase, Brihadeeswara.jpg|మెట్లపై ఉన్న శిల్పకళా విశేషాలు File:Relief detail, Brihadeeswara.jpg|శిల్ప వివరాలు File:Relief detail 2 Brihadeeswara.jpg|శిల్ప వివరాలు File:Entrance Brihadeeswara.jpg|ప్రవేశ ద్వారం File:Thanjavur Big Temple View.jpg|విమాన గోపురం దృశ్యం File:Brihadisvara Temple - Thanjavur peruvudaiyar kovil ttkcvrvb122k23iph (299).jpg|విమాన గోపురానికి ఒక ప్రవేశ ద్వారం File:Left side view Brihadeeswara.jpg|ఎడమ వైపు దృశ్యం File:The Big Temple - Thanjavur.jpg|రాత్రి వేళ దృశ్యం File:Brihadeeswara Temple Gopuram at Night.jpg|రాత్రి వేళ బృహదీశ్వరాలయ గోపురం File:PeriyaKoil June 2016.jpg|తంజావూరు పెరియ కోయిల్‌లో ఉదయపు వేళ File:A yoga and meditation relief.jpg|యోగ మరియు ధ్యానానికి సంబంధించిన శిల్పం File:Ta-scr.jpg|బృహదీశ్వరాలయంలోని తమిళ శాసనాలు </gallery> ఈ దేవాలయానికి అనుకరణగ మరోచోళరాజు తమిళనాడు లోని జయకొండచోళపురం సమీపంలో ఇంకో దేవాలయం కట్టించాడు. ఆ రెండో గుడి తంజావూరు గుడికన్న పెద్దదైనా ప్రస్తుతం ఆదరణ లేక దీనావస్థలో ఉంది. == ఇవీ చూడండి == * [[బృహదీశ్వర ఆలయ అగ్నిప్రమాదం|బృహదీశ్వర దేవాలయ అగ్నిప్రమాదం]] * [[ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం]] * [[ఆసియా, ఆస్ట్రేలియా లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాల జాబితా]] * [[బృహదీశ్వర దేవాలయం, గంగైకొండ చోళపురం]] == మూలాలు == {{reflist}} ==గ్రంథ పట్టిక== {{Refbegin|2}} *{{cite book|author=Prasanna Kumar Acharya|title=An encyclopaedia of Hindu architecture|year=2010|publisher=Oxford University Press (Republished by Motilal Banarsidass)|url=https://archive.org/stream/encyclopaediaofh07achauoft#page/n9/mode/2up|isbn=978-81-7536-534-6}} *{{cite book|author=Prasanna Kumar Acharya|title=A Dictionary of Hindu Architecture: Treating of Sanskrit Architectural Terms with Illustrative Quotations|url=https://books.google.com/books?id=rbayQwAACAAJ|year=1997|publisher=Oxford University Press (Reprinted in 1997 by Motilal Banarsidass)|isbn=978-81-7536-113-3|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111032500/https://books.google.com/books?id=rbayQwAACAAJ|url-status=live}} *{{cite book|author1=Vinayak Bharne|author2=Krupali Krusche|title=Rediscovering the Hindu Temple: The Sacred Architecture and Urbanism of India|url=https://books.google.com/books?id=CGukBgAAQBAJ|year=2014|publisher=Cambridge Scholars Publishing|isbn=978-1-4438-6734-4|access-date=3 December 2017|archive-date=13 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230813200520/https://books.google.com/books?id=CGukBgAAQBAJ|url-status=live}} * {{citation|author=S.R. Balasubrahmanyam|title = Middle Chola Temples|publisher = Thomson Press| year=1975|isbn = 978-9060236079}} * {{cite book| first=Francis D.K.| last=Ching| year=2007| title=A Global History of Architecture| url=https://archive.org/details/globalhistoryofa0000chin| url-access=registration| publisher=John Wiley and Sons| location=New York| pages=[https://archive.org/details/globalhistoryofa0000chin/page/338 338–339]| isbn=978-0-471-26892-5}} *{{cite book|author=Alice Boner|title=Principles of Composition in Hindu Sculpture: Cave Temple Period|url=https://books.google.com/books?id=doQLZ21CGScC|year=1990|publisher=Motilal Banarsidass|isbn=978-81-208-0705-1|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111032500/https://books.google.com/books?id=doQLZ21CGScC|url-status=live}} *{{cite book|author1=Alice Boner|author2=Sadāśiva Rath Śarmā|title=Silpa Prakasa|url=https://books.google.com/books?id=itQUAAAAIAAJ|year=2005|publisher=Brill Academic (Reprinted by Motilal Banarsidass)|isbn=978-8120820524|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111031957/https://books.google.com/books?id=itQUAAAAIAAJ|url-status=live}} *{{cite book|author1=A.K. Coomaraswamy|author2=Michael W. Meister|title=Essays in Architectural Theory|url=https://books.google.com/books?id=5B1QAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts|isbn=978-0-19-563805-9|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111033002/https://books.google.com/books?id=5B1QAAAAMAAJ|url-status=live}} *Dehejia, V. (1997). ''Indian Art''. Phaidon: London. {{ISBN|0-7148-3496-3}}. *{{cite book|author=Adam Hardy|title=Indian Temple Architecture: Form and Transformation|url=https://books.google.com/books?id=aU0hCAS2-08C|year=1995|publisher=Abhinav Publications|isbn=978-81-7017-312-0|access-date=3 December 2017|archive-date=13 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230813200524/https://books.google.com/books?id=aU0hCAS2-08C|url-status=live}} *{{cite book|author=Adam Hardy|title=The Temple Architecture of India|url=https://books.google.com/books?id=ofUVAQAAIAAJ|year=2007|publisher=Wiley|isbn=978-0470028278|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111033002/https://books.google.com/books?id=ofUVAQAAIAAJ|url-status=live}} *{{cite book|author=Adam Hardy|title=Theory and Practice of Temple Architecture in Medieval India: Bhoja's Samarāṅgaṇasūtradhāra and the Bhojpur Line Drawings|url=https://books.google.com/books?id=_oADrgEACAAJ|year=2015|publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts|isbn=978-93-81406-41-0|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111033002/https://books.google.com/books?id=_oADrgEACAAJ|url-status=live}} *Harle, J.C., ''The Art and Architecture of the Indian Subcontinent'', 2nd edn. 1994, Yale University Press Pelican History of Art, {{ISBN|0300062176}} *{{cite book|author=Monica Juneja|title=Architecture in Medieval India: Forms, Contexts, Histories|url=https://books.google.com/books?id=7N7VAAAAMAAJ|year=2001|publisher=Orient Blackswan|isbn=978-8178242286|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111033003/https://books.google.com/books?id=7N7VAAAAMAAJ|url-status=live}} *{{cite book|author=Stella Kramrisch|title=The Hindu Temple Volume 1|url=https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|year=1976|publisher=Motilal Banarsidass (Reprinted 1946 Princeton University Press)|isbn=978-81-208-0223-0|access-date=3 December 2017|archive-date=10 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231110025834/https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|url-status=live}} *{{cite book|author=Stella Kramrisch|title=The Hindu Temple Volume 2|url=https://books.google.com/books?id=8-aS52MgIkMC|year=1979|publisher=Motilal Banarsidass (Reprinted 1946 Princeton University Press)|isbn=978-81-208-0224-7}} *{{cite book|author1=Michael W. Meister|author2=Madhusudan Dhaky|title=Encyclopaedia of Indian temple architecture|url=https://books.google.com/books?id=DRY3AQAAIAAJ|year=1986|publisher=American Institute of Indian Studies|isbn=978-0-8122-7992-4|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111033003/https://books.google.com/books?id=DRY3AQAAIAAJ|url-status=live}} *{{cite book|author=George Michell|title=Hindu Art and Architecture|url=https://archive.org/details/hinduartarchitec00mich|url-access=registration|year=2000|publisher=Thames & Hudson|isbn=978-0-500-20337-8}} * {{citation| last =Michell| first =George| title = The Hindu Temple: An Introduction to Its Meaning and Forms| publisher =University of Chicago Press| year =1988| location =Chicago| isbn = 0-226-53230-5}} * {{cite book| first= John| last= Man| year= 1999| title= Atlas of the Year 1000| publisher= Penguin Books| location= United Kingdom| isbn= 0-7946-0011-5| url= https://books.google.com/books?id=j-CgtWP38nsC| access-date= 15 November 2015| archive-date= 10 March 2024| archive-url= https://web.archive.org/web/20240310103400/https://books.google.com/books?id=j-CgtWP38nsC| url-status= live}} * {{cite book| first= Binda| last= Thapar| year= 2004| title= Introduction to Indian Architecture | publisher= Periplus Editions| location=Singapore| pages= 43, 52–53| isbn= 0-7946-0011-5}} *{{cite book|author=T. A. Gopinatha Rao|title=Elements of Hindu iconography|url=https://books.google.com/books?id=MJD-KresBwIC|year=1993|publisher=Motilal Banarsidass|isbn=978-81-208-0878-2|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111033003/https://books.google.com/books?id=MJD-KresBwIC|url-status=live}} *{{cite book|author=Ajay J. Sinha|title=Imagining Architects: Creativity in the Religious Monuments of India|url=https://books.google.com/books?id=WvqLzaSUGi8C|year=2000|publisher=University of Delaware Press|isbn=978-0-87413-684-5|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111033003/https://books.google.com/books?id=WvqLzaSUGi8C|url-status=live}} *{{cite book|title=South Indian Temples|author=Burton Stein|isbn=978-0706904499|publisher=Vikas|url=https://books.google.com/books?id=Hq5BngAACAAJ|year=1978|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111033004/https://books.google.com/books?id=Hq5BngAACAAJ|url-status=live}} *{{cite book|author=Burton Stein|title=The New Cambridge History of India: Vijayanagara|url=https://books.google.com/books?id=OpxeaYQbGDMC|year=1989|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-26693-2|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111033010/https://books.google.com/books?id=OpxeaYQbGDMC|url-status=live}} *{{cite book|author1=Burton Stein|author2=David Arnold|title=A History of India|url=https://books.google.com/books?id=QY4zdTDwMAQC|year=2010|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-4443-2351-1|access-date=3 December 2017|archive-date=12 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230712062730/https://books.google.com/books?id=QY4zdTDwMAQC|url-status=live}} *{{cite book|author=Kapila Vatsyayan|title=The Square and the Circle of the Indian Arts|url=https://books.google.com/books?id=vwLJc3pBzzUC&pg=PR10|year=1997|publisher=Abhinav Publications|isbn=978-81-7017-362-5|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111033504/https://books.google.com/books?id=vwLJc3pBzzUC&pg=PR10#v=onepage&q&f=false|url-status=live}} {{Refend}} == బయటి లింకులు == {{Commons category|Brihadisvara Temple}} {{Wikivoyage listing|Thanjavur}} * [[ఈనాడు]], ఏప్రిల్-6, 2010 [[ఆదివారం]] నాటి వ్యాసం * [http://whc.unesco.org/en/list/250 UNESCO's World Heritage Site] * [https://web.archive.org/web/20071222225116/http://www.world-heritage-tour.org/asia/in/cholaTemple/brihadisvara/nandi.html Panoramic 360 degree views of the Temple] * [https://web.archive.org/web/20080319230749/http://video.google.com/videoplay?docid=-5096103596865842301 TLC: Mysteries of India: Lost South Indian Temples (via Google Video)] * [http://www.indiamonuments.org Photographs of Brehadiswara and other South Indian Temples] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190406144805/http://www.indiamonuments.org/ |date=2019-04-06 }} * [http://www.hinduonnet.com/fline/fl2121/stories/20041022000406400.htm Article on Indian Murals] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090329020551/http://www.hinduonnet.com/fline/fl2121/stories/20041022000406400.htm |date=2009-03-29 }} * [http://www.templenet.com/Tamilnadu/brihtanj.html Brihadeeswarar Temple] * [http://www.shunya.net/Pictures/South%20India/Tanjore/Tanjore.htm Photos of Thanjavur Periya Kovil] * [https://ignca.gov.in/thanjavur-brhadisvara-temple/ Tanjavur Brihadisvara Temple], Indira Gandhi National Centre for the Arts, Government of India * [https://www.tamilnadutourism.tn.gov.in/destinations/brihadeeswara-temple Brihadeeswara Temple] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250304110245/https://www.tamilnadutourism.tn.gov.in/destinations/brihadeeswara-temple |date=2025-03-04 }}, Tamil Nadu tourism * [https://indianculture.gov.in/stories/dakshina-meru-brihadeswara-temple Dakshina Meru: The Brihadeswara Temple], Government of India * [http://www.art-and-archaeology.com/india/thanjavur/bri01.html Photos on art-and-archaeology web site] * [https://whc.unesco.org/en/list/250 Unesco Great Living Chola Temples] [[వర్గం:ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] [[వర్గం:ఆసియా, ఆస్ట్రలేషియా లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] [[వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు]] [[వర్గం:తమిళనాడు పుణ్యక్షేత్రాలు]] [[వర్గం:శైవ దివ్యక్షేత్రాలు]] [[వర్గం:11వ శతాబ్ద నిర్మాణాలు]] [[వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] gcrsbbbtk4rj8in3m61f1yqdb47rg6w 3 78247 4942740 3430415 2026-08-23T18:18:23Z Sudharani65 5687 /* మీరు ఎక్కించిన ఫైళ్ల లైసెన్స్ వివరాలు చేర్చటం */ సమాధానం 4942740 wikitext text/x-wiki {{PAGENAME}} గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. కొద్ది సేపట్లో వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. {{ #if: అవును | | * తెలుగులో ఎలా రాయాలో తెలుసుకోవడానికి [[వికీపీడియా:తెలుగులో రచనలు చెయ్యడం|తెలుగులో రచనలు చెయ్యడం]] మరియు [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]] చదవండి. * వికీపీడియాలో మీరు సహాయం చేయదగిన [[వికీపీడియా:WikiProject|ప్రాజెక్టు]]లు కొన్ని నిర్వహిస్తున్నారు. అందులో మీ సహకారం అందించండి. * నాలుగు టిల్డెలతో <nowiki>(~~~~)</nowiki> ఇలా సంతకం చేస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి. (ఇది చర్చా పేజీలకు మాత్రమే పరిమితం, చర్చ ఎవరు జరిపారో తెలియడానికి, వ్యాసాలలో చెయ్యరాదు.) * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. * మీరు ఈ సైటు గురించి అభిప్రాయాలు ఇక్కడ వ్రాయండి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] * [[వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం|ఈ వారం వ్యాసం]] ఈ-మైయిల్ ద్వారా తెప్పించుకొదలిస్తే [mailto:tewiki-maiku-subscribe@googlegroups.com tewiki-maiku-subscribe@googlegroups.com] అనే ఈ ఎడ్రస్సుకు ఒక మైయిల్ పంపండి. }} తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] {{#if: | | [[సభ్యులు:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] - ([[సభ్యులపై_చర్చ:కాసుబాబు|నా చర్చా పేజీ]]) 19:45, 27 మే 2008 (UTC) }} ---- {{వికీపీడియా ప్రకటనలు}} {{ఈ నాటి చిట్కా}} '''కొన్ని ఉపయోగకరమైన లింకులు:''' [[వికీపీడియా:పరిచయము|పరిచయము]] • [[వికీపీడియా:5 నిమిషాల్లో వికీ|5 నిమిషాల్లో వికీ]] • [[వికీపీడియా:పాఠం|పాఠం]] • [[వికీపీడియా:ఐదు మూలస్థంబాలు|వికిపీడియా 5 మూలస్థంబాలు]] • [[సహాయము:సూచిక|సహాయ సూచిక]] • [[వికీపీడియా:సహాయ కేంద్రం|సహాయ కేంద్రం]] • [[వికీపీడియా:శైలి|శైలి మాన్యువల్]] • [[వికీపీడియా:ఇసుకపెట్టె|ప్రయోగశాల]]) == సహాయ అభ్యర్ధన == <nowiki>{{సహాయం కావాలి}}</nowiki> <!-- కింద మీ ప్రశ్నలను అడగండి --> *నేను తెలుగు వికీపీడియా లో సభ్యురాలినైనందుకు చాలా సంతోషంగా ఉంది. కానీ ఈనాటి చిట్కాలో మీరు చెప్పినట్టు ఎలా రాయాలో,,ఇదివరకే రాసినదాన్ని ఎలా మార్చాలో సరైన అవగాహన లేక ఇంతవరకు ఏమీ చెయ్యలేదు. ఎక్కడైనా రాసిఉన్న సమాచారం తప్పుగా కనిపిస్తే మనకి తెలిసిన నిజాన్ని ఎలా రాయాలి. అది కూడా సరైనదేనని ఏమిటి నమ్మకం..అలా అందరూ మార్చేస్తూఉంటే సరైన సమాచారం ఎప్పటికైనా సమకూరుతుందా.. ఇక్కడ నాకు సహాయం కావాలి. సుధారాణిగారూ! వికీపీడియాకు స్వాగతం. ఇక మీరు వ్రాయడం గురించి. ముందుగా, మీరు తెలుగులో చక్కగా వ్రాయగలుగుతున్నారు గనుక మీరు వికీ ప్రగతికి చాలా తోడ్పడగలరు. # చాలా సింపుల్‌గా చెప్పాలంటే ఈ సందేహాన్ని వ్రాసినట్లే ఇతర వ్యాసాలు కూడా వ్రాయవచ్చును లేదా దిద్దవచ్చును. ఏదైనా పేజీలో ఉన్న విషయాన్ని (లేదా అక్షర దోషాలను) మీరు దిద్దాలనుకోండి. ఆ పేజీ పైన "మార్చు" అనే ట్యాబ్‌ను నొక్కండి. ఎడిట్ మోడ్‌లో ఆ పేజీ తెరుచుకుంటుంది. మీరు చేయాల్సిన మార్పులు చేసి తరువాత క్రింద ఉన్న "భద్రపరచు" బటన్ నొక్కండి. # వికీపీడియా ఒక సెకండరీ రిఫరెన్సు లాంటిది. కనుక ఇతర ప్రాధమిక రచనలలో ఉన్న విషయాలే ఇక్కడ వ్రాయాలి. మీకు ఖచ్చితంగా సరి అని తెలిస్తేనే ఆ విషయం వ్రాయడం ఉత్తమం. # ఇక అందరూ మార్చేస్తుంటే అనే సంగతి - విజ్ఞానం అనంతం గనుక ఇది ఒక నిరంతర ప్రక్రియగా నేను భావిస్తాను. ఎవరూ ప్రయత్నించకుంటే ఇది ముందుకు సాగదు. ఈనాడు అరకొరగా ఉన్న వ్యాసాలు తరువాత విశేష వ్యాసాలుగా రూపుదిద్దుకుంటాయి. మొలకలనుండే మహావృక్షాలుద్భవిస్తాయి. దీనిని గురించి ఆంగ్ల వికీలో మరింత సమాచారం ఉంది. ఉదాహరణగా [[:en:Wikipedia:Replies to common objections]] అనే లింకు చూడండి. # [[వికీపీడియా:5 నిమిషాల్లో వికీ]] అనే పేజీ మీకు మార్గదర్శకంగా ఉంటుందనుకొంటాను. చూడగలరు. మరేమైనా సందేహాలుంటే ఇక్కడ గాని లేదా నా చర్చాపేజీలో గాని వ్రాయగలరు. --[[వాడుకరి:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] 17:12, 19 సెప్టెంబర్ 2009 (UTC) ==పట్రాయని== నేను సాలూరుకు చెందినవాడిని. ఇక్కడి సంగీత పాఠశాల గురించి పట్రాయని వారి గురించిన నాకు చాలా కుతూహలంగా ఉన్న విషయాలు తెలియజేస్తున్నారు. ఈ బ్లాగ్ స్పాట్ ను ఎవరు నిర్వహిస్తున్నారు. వారి ఫోన్ నంబరు తెలియజేస్తే నాకు వారితో మాట్లాడాలని ఉన్నది. [[పట్రాయని]] వారి కుటుంబం గురించిన వివరాలు చర్చా పేజీలో గాని ప్రధాన పేజీలో గాని రాయండి. నేను దానిలోని తప్పుల్ని సవరిస్తాను. భయపడవద్దు.[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] 05:26, 15 ఫిబ్రవరి 2011 (UTC) * వ్యాసాలలోని దోషాల్ని సవరించాను. దయచేసి [[పట్రాయని]] పండితుల ఫోటోలు చేర్చండి.[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] 08:14, 7 అక్టోబర్ 2011 (UTC) * రెండు మంచి చిత్రపటాలు చేర్చినందుకు ధన్యవాదాలు. [[పట్రాయని]] పేజీలోనే పట్రాయనివారి వంశానికి చెందిన సమాచారాన్ని చేర్చితే బాగుంటుందేమో ఆలోచించండి.[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] 09:59, 7 అక్టోబర్ 2011 (UTC) ** [[పుత్తడి బొమ్మా పూర్ణమ్మా]] వ్యాసం మొదలుపెట్టాను. మంచి సమాచారాన్ని చేర్చండి.[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] 12:23, 7 అక్టోబర్ 2011 (UTC) ==మీ సలహాలు== వ్యాసాలలో మార్పులు తగిన దృష్టాంతాలతో మీరే చెయ్యవచ్చు. అలాగే ఒక వ్యాసం గురించి మార్పులు దాని చర్చాపేజీలో రాయండి. మీరు రచ్చబండలో రాసిన వాటిని నేను అయాపేజీలకు మారుస్తాను. --[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] 04:13, 21 ఫిబ్రవరి 2012 (UTC) <nowiki>{{సహాయం కావాలి}}</nowiki> {{సహాయం చేయబడింది}} <!-- మీ ప్రశ్నలను తెలుగు, లేక ఇంగ్లీషులోనైనా "విషయం/ శీర్షిక" పెట్టె లో మరియు దాని విస్తరణ (అవసరమైతే) ఈ వరుస క్రింద రాయండి. ధన్యవాదాలు!--> కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ బహమతి పొందిన రచయితల పేర్లో తెలుగు విభాగంలో ఇల్లింద సరస్వతీదేవి అని సమాచారం లేని పేజీ గా ఉంది. అయితే ఇల్లిందల సరస్వతీదేవి అనే పేరుతో మరో పేజ్ ఉంది. కనుక ఆ రచయితల పేర్లలో ఈ లింక్ ఇవ్వాలి. ఇల్లందల అని ఉంది ప్రధాన వ్యాసంలో ఇల్లిందుల అనేది సరైన రూపం. ::: మీరు కోరినట్లు [[ఇల్లిందుల సరస్వతీదేవి]] పేజీ సరైన పేరుతో ప్రధాన వ్యాసంగా యున్నది. పరిశీలించండి.--<span style="white-space:nowrap;text-shadow:#00BFFF 0em 0em 0.8em,#EE82EE -0.8em -0.8em 0.9em,#1D6B00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#FF0000">'''[[User:kvr.lohith| కె.వెంకటరమణ]]'''⇒<span style="font-size: 25px;">[[User talk:kvr.lohith|✉]]</span></span> 15:46, 16 జనవరి 2015 (UTC) <nowiki>{{సహాయం కావాలి}}</nowiki> {{సహాయం చేయబడింది}} <!-- మీ ప్రశ్నలను తెలుగు, లేక ఇంగ్లీషులోనైనా "విషయం/ శీర్షిక" పెట్టె లో మరియు దాని విస్తరణ (అవసరమైతే) ఈ వరుస క్రింద రాయండి. ధన్యవాదాలు!--> నాయకుడు అంటే అలంకారికులు ఇచ్చిన నిర్వచనం, లక్షణాలు వివరించాలనుకున్నాను. అయోమయ నివృత్తి అని వస్తోంది. అక్కడ ఏం చేయాలో అర్థం కాలేదు. నాయకుడు (సినిమా) అనే పేజ్ ఉంది కనుక ఇక్కడ నాయకుడు అనే కొత్త పేజ్ సృష్టించడంలో ఇబ్బంది ఉండదనుకుంటున్నాను. కానీ ఎలా ::: మీరు [[నాయకుడు]] అనే వ్యాసం ప్రారంభించండి. మీరు నాయకుడి గూర్చి వివరాలను చేర్చి అందులో విస్తరించగలరు.--<span style="white-space:nowrap;text-shadow:#00BFFF 0em 0em 0.8em,#EE82EE -0.8em -0.8em 0.9em,#1D6B00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#FF0000">'''[[User:kvr.lohith| కె.వెంకటరమణ]]'''⇒<span style="font-size: 25px;">[[User talk:kvr.lohith|✉]]</span></span> 15:37, 16 జనవరి 2015 (UTC) ==[[శ్రీధరమల్లె వేంకటస్వామి]] వ్యాసం యొక్క [[Wikipedia:Proposed deletion|తొలగింపు ప్రతిపాదన]]== [[Image:Ambox warning yellow.svg|left|link=|48px|]] [[శ్రీధరమల్లె వేంకటస్వామి]] వ్యాసాన్ని ఈ దిగువ కారణం వలన [[Wikipedia:Proposed deletion|తొలగింపు కొరకు ప్రతిపాదిస్తున్నాను]]&#32; : :'''విషయం సంగ్రహం, మూలాలు లేవు, లింకులు లేవు, దీనిని వ్యాసంగా పరిగణించలేము''' వికీపీడియాలో నిర్మాణాత్మకమైన రచనలన్నీ స్వాగతించబడినప్పటికీ, [[WP:DEL#REASON|వివిధ కారాణాల రీత్యా]] కొన్ని వ్యాసాలు లేదా రచనలను తొలగించవచ్చు. {{Tlc|proposed deletion/dated}} నోటీసును తీసివేసి, మీరు ప్రతిపాదించిన తొలగింపును ఆపవచ్చు. కానీ దానికి కారణాన్ని మీ [[సహాయం:దిద్దుబాటు సారాంశం|దిద్దుబాటు సారాంశం]]లో గానీ, [[Talk:శ్రీధరమల్లె వేంకటస్వామి|వ్యాసపు చర్చా పేజీలో]] గానీ రాయండి. తొలగింపులో ఎత్తిచూపిన కారణాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని వ్యాసాన్ని మెరుగుపరచండి. {{Tlc|proposed deletion/dated}} నోటీసును తీసెయ్యడంతో, [[Wikipedia:Proposed deletion|proposed deletion process]] ఆగవచ్చు. కానీ, చర్చలేమీ లేకుండా [[వికీపీడియా:సత్వర తొలగింపు|సత్వరమే తొలగించడం]], చర్చ ద్వారా ఒక అభిప్రాయానికి వచ్చే [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు|తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు]] వంటి ఇతర [[వికీపీడియా:తొలగింపు పద్ధతి|తొలగింపు పద్ధతులు]] కూడా ఉన్నాయి. <span style="white-space:nowrap;text-shadow:#00BFFF 0em 0em 0.8em,#EE82EE -0.8em -0.8em 0.9em,#1D6B00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#FF0000">'''--[[వాడుకరి:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]]⇒[[వాడుకరి చర్చ:K.Venkataramana|చర్చ]]'''</span> 12:58, 26 జూన్ 2018 (UTC) <!-- Template:Proposed deletion notify --> <span style="white-space:nowrap;text-shadow:#00BFFF 0em 0em 0.8em,#EE82EE -0.8em -0.8em 0.9em,#1D6B00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#FF0000">'''--[[వాడుకరి:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]]⇒[[వాడుకరి చర్చ:K.Venkataramana|చర్చ]]'''</span> 12:58, 26 జూన్ 2018 (UTC) ==[[వేంకటాచల కవి పరిమి]] వ్యాసం యొక్క [[Wikipedia:Proposed deletion|తొలగింపు ప్రతిపాదన]]== [[Image:Ambox warning yellow.svg|left|link=|48px|]] [[వేంకటాచల కవి పరిమి]] వ్యాసాన్ని ఈ దిగువ కారణం వలన [[Wikipedia:Proposed deletion|తొలగింపు కొరకు ప్రతిపాదిస్తున్నాను]]&#32; : :'''దీనిని వ్యాసంగా పరిగణించలేము. మొలక, మూలాలు లేవు.''' వికీపీడియాలో నిర్మాణాత్మకమైన రచనలన్నీ స్వాగతించబడినప్పటికీ, [[WP:DEL#REASON|వివిధ కారాణాల రీత్యా]] కొన్ని వ్యాసాలు లేదా రచనలను తొలగించవచ్చు. {{Tlc|proposed deletion/dated}} నోటీసును తీసివేసి, మీరు ప్రతిపాదించిన తొలగింపును ఆపవచ్చు. కానీ దానికి కారణాన్ని మీ [[సహాయం:దిద్దుబాటు సారాంశం|దిద్దుబాటు సారాంశం]]లో గానీ, [[Talk:వేంకటాచల కవి పరిమి|వ్యాసపు చర్చా పేజీలో]] గానీ రాయండి. తొలగింపులో ఎత్తిచూపిన కారణాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని వ్యాసాన్ని మెరుగుపరచండి. {{Tlc|proposed deletion/dated}} నోటీసును తీసెయ్యడంతో, [[Wikipedia:Proposed deletion|proposed deletion process]] ఆగవచ్చు. కానీ, చర్చలేమీ లేకుండా [[వికీపీడియా:సత్వర తొలగింపు|సత్వరమే తొలగించడం]], చర్చ ద్వారా ఒక అభిప్రాయానికి వచ్చే [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు|తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు]] వంటి ఇతర [[వికీపీడియా:తొలగింపు పద్ధతి|తొలగింపు పద్ధతులు]] కూడా ఉన్నాయి. <span style="white-space:nowrap;text-shadow:#00BFFF 0em 0em 0.8em,#EE82EE -0.8em -0.8em 0.9em,#1D6B00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#FF0000">'''--[[వాడుకరి:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]]⇒[[వాడుకరి చర్చ:K.Venkataramana|చర్చ]]'''</span> 16:16, 13 జూలై 2018 (UTC) <!-- Template:Proposed deletion notify --> <span style="white-space:nowrap;text-shadow:#00BFFF 0em 0em 0.8em,#EE82EE -0.8em -0.8em 0.9em,#1D6B00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#FF0000">'''--[[వాడుకరి:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]]⇒[[వాడుకరి చర్చ:K.Venkataramana|చర్చ]]'''</span> 16:16, 13 జూలై 2018 (UTC) == పున:స్వాగతం == సుధారాణి గారూ,<br> మీకు పున:స్వాగతం. తెవికీలో మరింత సమాచారాన్ని చరుస్తూ ముందుకు సాగుతారని భావిస్తూ ఉంటానండీ. --[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 03:41, 5 డిసెంబరు 2018 (UTC) == 2021 Wikimedia Foundation Board elections: Eligibility requirements for voters == Greetings, The eligibility requirements for voters to participate in the 2021 Board of Trustees elections have been published. You can check the requirements on [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021#Eligibility_requirements_for_voters|this page]]. You can also verify your eligibility using the [https://meta.toolforge.org/accounteligibility/56 AccountEligiblity tool]. [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 16:39, 30 జూన్ 2021 (UTC) <small>''Note: You are receiving this message as part of outreach efforts to create awareness among the voters.''</small> <!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&oldid=21669859 --> ==మీరు ఎక్కించిన ఫైళ్ల లైసెన్స్ వివరాలు చేర్చటం== @[[User:Sudharani65|Sudharani65]] గారు, మీరు బొమ్మలు ఎక్కించడం ద్వారా వికీపీడియా అభివృద్ధికి కృషి చేసినందులకు అభివందనాలు. మీరు ఎక్కించిన క్రింది బొమ్మ(ల)కు లైసెన్స్ వివరాలు చేర్చలేదు. లైసెన్స్ లేని ఫైళ్లు వికీ సమగ్రతకు భంగం, వాటిని తొలగించే వీలుంది. # [[:File:పట్రాయని_నరసింహశాస్త్రి_గారు.jpg]] # [[:File:Sangeetharao-Hindu_images_10-3-2006.jpg]] # [[:File:Patrayani_Seetharama_sastry.JPG]] వీటికి లైసెన్స్ వివరాలు సరిచేయటం సులభమే. ఈ పేజీలో {{tl|Information}} లేక {{tl|Non-free use rationale}} తో [[:వర్గం:Wikipedia_image_copyright_templates]] లో సరిపోయిన లైసెన్స్ మూసను వాటికి తగిన శీర్షికలతో చేర్చాలి. ఉదాహరణలకు ఆంగ్లవికీలో అటువంటి ఫైళ్ల వివరాలు చూడండి. ఒకవేళ ఉచితం కాని ఫైళ్ల లెసెన్స్ వివరాలు గుర్తించలేకపోతే, వాటిని తొలగించమని కోరవచ్చు. ఏమైనా సందేహాలుంటే మీరు సంబంధిత ఫైల్ చర్చాపేజీలో లేక ఇదే పేజీలో వాడుకరి:Arjunaraoc పేర్కొంటు(లింకు ఇవ్వటం ద్వారా) అడగండి. పై వాటిని సవరించితే పై ఫైళ్ల వరుసలో సరిచేసిన వివరాలను చేర్చండి. ఒక వారంలోగా మీ నుండి స్పందన లేకపోతే బొమ్మలు తొలగించుతాను. ధన్యవాదాలు.--[[వాడుకరి:Arjunaraocbot|Arjunaraocbot]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraocbot|చర్చ]]) 06:00, 21 డిసెంబరు 2021 (UTC) :అర్జున్ రావుగారికి, క్షమించాలి. మెసేజ్ చాలా ఆలస్యంగా చూసాను. పై వ్యాసాలకు సంబంధించిన ఫోటోలు మా యింట్లో మాకు సంబంధించినవి. మా తాతగారు నరసింహశాస్త్రి, సీతారామశాస్త్రి, సంగీతరావుగారు వీరికి సంబంధించిన ఫోటోలు. వాటికి లైసెన్స్ ఇతర అభ్యంతరాలు ఏమీ లేవు. సుధారాణి పట్రాయని 18:18, 23 ఆగస్టు 2026 (UTC) bsno1pqnufnz2o1wjv2uwnlz0psel4x 0 82383 4942758 3955696 2026-08-23T18:59:58Z Sainani8727 152385 ​"నిర్వహణ మూసలను (Tags) యథాతథంగా ఉంచి, కేవలం వ్యాసంలోని అక్షర, వ్యాకరణ దోషాలను, వాక్యనిర్మాణాన్ని వికీపీడియా శైలికి అనుగుణంగా సవరించాను." 4942758 wikitext text/x-wiki {{శుద్ధి}}{{క్రైస్తవ మతము}} {{Original research}} '''త్రిత్వము''' (Trinity) : దేవునిలో తండ్రి ([[యెహోవా]]), కుమారుడు ([[యేసు]]), [[పరిశుద్ధాత్మ]] అనే ముగ్గురు వ్యక్తులు ఏకమై త్రిత్వముగా ఉన్నారనేది క్రైస్తవ సిద్ధాంతమునకు విరుద్ధం. తండ్రి అనగా [[యెహోవా]], కుమారుడు అనగా [[యేసు క్రీస్తు]], పరిశుద్ధాత్మ అనగా దేవుని ఆత్మ అని పరిశుద్ధ బైబిల్ బోధిస్తున్నది. వీరు ఏకమై ఉన్నారు అనగా, ఈ ముగ్గురూ ఒకే భావాన్ని కలిగి ఉన్నారని అర్థం. అలాగే తండ్రి, కుమారుడు ఒక్కటే అని చెప్పబడింది కానీ, ముగ్గురు ఒక్కరే అని పరిశుద్ధ గ్రంథంలో ఎక్కడా చెప్పబడలేదు. 'ఒక్కటే' అనడానికి, 'ఒక్కరే' అనడానికి మధ్య ఉన్న భావాన్ని గుర్తించలేకపోవడం చాలా విచారకరం. దేవుడు ఒక్కడే కానీ, వ్యక్తులు ముగ్గురు. ఈ గొప్ప అద్భుతమైన దైవిక త్రిత్వ భావనలో వారు ఒకరితో ఒకరు విడదీయరాని (అవినాభావ) సంబంధం కలిగి ఉంటారు. క్రైస్తవ త్రిత్వ భావన ఇతర మతాల వలె ఒకరికొకరు సంబంధం లేకుండా ఉండదని అర్థం చేసుకోవాలి. వ్యక్తులు ముగ్గురైనా దేవుడు ఒక్కడే. ఈ ఒక్క మాట ఏకైక దేవుడు అనే భావాన్ని సూచిస్తుంది.{{Citation needed|date=అక్టోబరు 2016}}{{Whosaid}} ఒకే నీరు.. మంచు, నీరు, ఆవిరిగా (ఘన, ద్రవ, వాయు రూపాల్లో) ఎలా దర్శనమిస్తుందో, దేవుడు కూడా తండ్రి, కుమార (యేసు), పరిశుద్ధాత్మ అనే మూడు రూపాల్లో ఉన్నాడని చెబుతారు. అయితే ఇది వాస్తవానికి చాలా దూరం.{{Whosaid}} యెహోవా సాక్షులు ఒక్క తండ్రినే దేవునిగా అంగీకరిస్తారు.{{Whosaid}} {{Whosaid}} [[కేథలిక్|క్యాథలిక్కులు]] అయితే మరియమ్మను కూడా పూజిస్తారు. అయితే, తాము తండ్రి, కుమార, పరిశుద్ధాత్మలను మాత్రమే ఆరాధిస్తామని ఇటీవలి కాలంలో పోప్ గారు ఘంటాపథంగా చెప్పారు. బైబిల్‌కు, అందులోని 66 పుస్తకాలకు మూలం యేసుప్రభువు మాత్రమే అని పరిశుద్ధ బైబిల్ గ్రంథంలో వ్రాయబడియున్నది. యేసుప్రభువు తండ్రి ప్రేమను చూపించడానికి భూమి మీదకు వచ్చి, లోక ప్రజలందరి నిమిత్తం తన ప్రాణాలను అర్పించి, రక్తం కార్చి, మరణాన్ని జయించి (పునరుత్థానుడై) పరలోకానికి చేరుకున్నారని దేవుని వాక్యం సూచిస్తోంది. తరువాత యేసుప్రభువు పరలోకానికి వెళ్తూ, పరిశుద్ధాత్మను మానవాళికి తోడుగా ఉంచాడని బైబిల్ క్షుణ్ణంగా తెలియజేస్తోంది. యేసుప్రభువు సిలువ మీద ఉన్నప్పుడు పారిపోయిన శిష్యులు, పునరుత్థానుడైన (చనిపోయి తిరిగి లేచిన) యేసయ్యను చూసి తమ జీవితాలను మార్చుకున్నారు. వారు తమ ప్రాణాలను సైతం అర్పించి క్రైస్తవ్యాన్ని ప్రపంచానికి చాటిచెప్పారు.{{Whosaid}} [[వర్గం:క్రైస్తవ మతము]] 9pblir3x0gq2che6m45b34i6k9x6224 0 83588 4942883 4010989 2026-08-24T06:41:54Z Khansaab6281 129086 4942883 wikitext text/x-wiki {{unreferenced|date=ఏప్రిల్ 2023}} {{హిందూ మతము}} '''వేదాంతము''' అనగా అతి ఉత్కృష్ఠ జ్ఞానం అయిన బ్రహ్మమును తెలుసుకోవటం కొరకు నిర్దేశించడిన ఆధ్యాత్మిక గ్రంథముల చివరి భాగములు. వీటినే [[ఉపనిషత్తు|ఉపనిషత్తులు]] అని పిలుస్తారు. వేదాంతమునకు అర్ధం అంత్యజ్ఞానం. వేదములు అనేవి ఏ ఒక్క గ్రంథము నుండో గ్రహించినవి కావు. అవి స్వతస్సిద్ధములు, అపౌరుషేయములు. వ్రాయబడినవి కావు. వేదాంతమును 'ఉత్తర మీమాంస' అని కూడా చెప్పబడింది. అనగ తరువాతి విచారణ లేదా అధికోన్నత విచారణ అని అర్ధం. ఈ నామం 'పూర్వ మీమాంస' యజ్ఞ, యాగాదులు, ఉపాసనలకు సంబంధించిన మంత్రముల సముదాయము. (వేదాలలోని సంహిత భాగం). వేదములే మన మనుగడకు ఆధారము. ఇది అందరకు తెలిసిన విషయము. కొద్ది మందికి మాత్రమే తెలిసిన లోతైన విషయమును, నలుగురికి తెలియచేసే అవకాశము కల్పించిన వారికి ధన్యవాదములు. నాల్గు వేదములలో, ప్రతి వేదమును రెండు భాగములుగా విభజించవచ్చు. మొదటి భాగము కర్మ ఖాండ కాగా, రెండవది లేక చివరి భాగము అయినవి వేదాంతములు అని చెప్తారు. వీటినే [[పూర్వమీమాంస]], [[ఉత్తరమీమాంస]] అని కూడా తెలుసుకొనవచ్చు. ప్రతి వేదములోని ప్రథమ భాగములో, కర్మ ఖాండ విషయములు అనగా ధర్మ భద్ధంగా మనిషి యొక్క జీవన విధానాన్ని నిర్ధేశించబడి ఉన్నాయి. దీని ఆధారముతోనే మనుస్మృతి (మనువుచే వ్రాయబడినది, ధర్మ సూత్రములు ( జైమిని కారులచే వ్రాయబడినవి) వచ్చాయి. యోగాదులు, [[ధ్యానం]], [[ఆయుర్వేదం]], ఇది అది అని చెప్పనవుసరము లేదు. హైందవ సాంప్రదాయంలో మానవునికి కావలసిన అన్ని ధర్మ సూక్ష్మములు ఇక్కడే లభ్యం.దీనినే అపర [[విద్య]] అని చెప్పారు. ఇది క్లుప్తంగ ఇంత వరకు తెలుసుకుందాము. ఇక రెండవది ఉత్తర భాగం. దీనినే ఉపనిషత్తులు అని చెప్పారు. ఈ విద్య పర విద్య. వేయికి పైగా ఉపనిషత్తులు ఉండగా, 108 మాత్రము బాగా లభ్యము కాగా, అందులో 10 ఉపనిషత్తులు, అంటే దశోపనిషత్తులు మాత్రము ముఖ్యముగా ప్రాచుర్యము పొంది ఉన్నాయి. ఈ దశోపనిషత్తులకు మాత్రమే, ఆదిశంకరులవారు వ్యాఖ్యానములు వ్రాసి ఉన్నారు. అవే మనకు రక్ష అయి ఉన్నాయి. [[పరమాత్మ]], సృష్టి కర్త అయిన భగవంతుని యథార్థ ఉనికి తెలుసుకోదలచిన వారికి ఇవే శరణ్యం. ఇందలి రహస్యములను, సూత్రములుగా వ్రాసినారు వేదవ్యాసభగవానుడు. ఆవే బ్రహ్మసూత్రములు. వీటికి గూడ భాష్యము వ్రాసినారు ఆదిశంకరులవారు. ఈ పూర్వమీమాంస, ఉత్తరమీమాంస అని చెప్పబడే ఈ వేదములు, పరాపర విద్యలని తెలుసుకోవాలి. ఇవి యెవరో ఒక వ్యక్తిచే గాని, మరేదయినా పద్ధతిలో వ్రాయబడి వుండలేదు. కేవలము వినపడినవి. శ్రవణములు మాత్రమే. అందు వలననే వానిని అపౌరుషేయములని అన్నారు. అనగ ఏ మానవుని సృష్టి కాదు. ఈ భాగమునకు (ఉపనిషద్ భాగమునకు) రాగానే, గురువుగారు, మునుపటి భాగములో చెప్పిన సర్వమును ఖండించి, నేతి నేతి మాటలతో, జగన్మిథ్య, (అనగా జగత్తు పరమాత్మచే కల్పితము మాత్రమే) అనియు, పరమాత్మయే సత్యం అని బోధించుతారు. ఇక్కడ కర్మ ఖాండ పూర్తిగా నిషేధించబడుతుంది. కర్మ ఖాండ నిషేధమునకు ఒప్పుకోగల్గిన, శమ దమాదులు కలిగిన ఉత్తమ అధికారత్వము పొందిన వారికి మాత్రమే ఈ శాస్త్రము అబ్బుతంది. శాస్త్రం వారిని "కశ్ఛిత్ ధీరాః" ఒకానొక ధీరుడు లేక వివేకి మాత్రమే ఈ శాస్త్రార్ధం గ్రహించగలడు అని నిష్కర్షగ చెప్తుంది. పూర్వపు రోజులలో, వర్ణాశ్రమ ధర్మము ననుసరించి, బ్రహ్మచర్యములో గురుకులములకు వెళ్ళి, వర్ణముతో నిమిత్తము లేకుండ, విద్యనభ్యసించవలెను. తరువాత గృహస్తాశ్రమములో తాము మునుపటి ఆశ్రమములో అభ్యసించిన విద్యతో, ధర్మమార్గములో జీవనము సాగించెడివారు. వర్ణాశ్రమ ధర్మముల గురించి ఇంకను వివరముగ చెప్పవలసి ఉంది. ఈ బాటలోనే [[శ్రీకృష్ణుడు|శ్రీకృష్ణ]] పరమాత్మ, తన బాల్యములో, బ్రహ్మచర్యాశ్రమము ననుసరించి, సాంధీప మహాముని గురుకులములో తన సహపాటీలు [[కుచేలుడు]], అన్న [[బలరాముడు]]<nowiki/>తో కలసి పర అపర విద్యలను అభ్యసించాడు. ఆ విద్యను, అర్జునునకు యుధ్దభూమిలో భగవద్గీతగా చెప్పినాడు. అందువలననే గీత ఉపనిషత్ సారాంశము అయినది. అందులో పర, అపర విద్యలు (అపర విద్య = కర్మఖాండ, పర విద్య = పరమాత్మ యొక్క యథార్థ ఉనికి) ధర్శనమిస్తయి. అంటే జీవన విధానము (ధర్మ, అర్ధ, కామ) + జీవన రహశ్యము (మోక్షము), ఈ రెండు తప్ప ఇతర విషయములకు తావు లేదు. ఇదే పూర్ణ విద్య. ఈ రెండు విద్యలను, రాముల వారు తన బాల్యములో వశిష్టుల వారికి శిష్యుడయి, అభ్యసించి నాడు. అదే యోగవాశిష్టము అయినది.దానిని గీత అన్నను సరియే అగును. కనుక ఈ విద్య గురు శిష్య పరంపరగా ఈనాటికి సాగుతూ వస్తున్నది. ఇది మరుగు పడుట, ఏమైపోతుందో ననే భయము అక్కరలలేదు. రహస్యమేమిటి. ఇది ఆతని అనగా పరమాత్మ యొక్క ఉనికిని చాటే శాస్త్రము కనుక, తన శాస్త్రమునకు తానే రక్షకుడు. అలాగుననే ఈ జగత్తుకు తానే రక్షకుడు. {{హిందూ మతము}} [[వర్గం:వేదాంతము]] 0hsl5woj100vmlh4tbr7m6fjlslzhwi 4942884 4942883 2026-08-24T06:48:26Z యర్రా రామారావు 28161 యర్రా రామారావు, [[వేదాంతము]] పేజీని [[వేదాంతం]] కు తరలించారు 4942883 wikitext text/x-wiki {{unreferenced|date=ఏప్రిల్ 2023}} {{హిందూ మతము}} '''వేదాంతము''' అనగా అతి ఉత్కృష్ఠ జ్ఞానం అయిన బ్రహ్మమును తెలుసుకోవటం కొరకు నిర్దేశించడిన ఆధ్యాత్మిక గ్రంథముల చివరి భాగములు. వీటినే [[ఉపనిషత్తు|ఉపనిషత్తులు]] అని పిలుస్తారు. వేదాంతమునకు అర్ధం అంత్యజ్ఞానం. వేదములు అనేవి ఏ ఒక్క గ్రంథము నుండో గ్రహించినవి కావు. అవి స్వతస్సిద్ధములు, అపౌరుషేయములు. వ్రాయబడినవి కావు. వేదాంతమును 'ఉత్తర మీమాంస' అని కూడా చెప్పబడింది. అనగ తరువాతి విచారణ లేదా అధికోన్నత విచారణ అని అర్ధం. ఈ నామం 'పూర్వ మీమాంస' యజ్ఞ, యాగాదులు, ఉపాసనలకు సంబంధించిన మంత్రముల సముదాయము. (వేదాలలోని సంహిత భాగం). వేదములే మన మనుగడకు ఆధారము. ఇది అందరకు తెలిసిన విషయము. కొద్ది మందికి మాత్రమే తెలిసిన లోతైన విషయమును, నలుగురికి తెలియచేసే అవకాశము కల్పించిన వారికి ధన్యవాదములు. నాల్గు వేదములలో, ప్రతి వేదమును రెండు భాగములుగా విభజించవచ్చు. మొదటి భాగము కర్మ ఖాండ కాగా, రెండవది లేక చివరి భాగము అయినవి వేదాంతములు అని చెప్తారు. వీటినే [[పూర్వమీమాంస]], [[ఉత్తరమీమాంస]] అని కూడా తెలుసుకొనవచ్చు. ప్రతి వేదములోని ప్రథమ భాగములో, కర్మ ఖాండ విషయములు అనగా ధర్మ భద్ధంగా మనిషి యొక్క జీవన విధానాన్ని నిర్ధేశించబడి ఉన్నాయి. దీని ఆధారముతోనే మనుస్మృతి (మనువుచే వ్రాయబడినది, ధర్మ సూత్రములు ( జైమిని కారులచే వ్రాయబడినవి) వచ్చాయి. యోగాదులు, [[ధ్యానం]], [[ఆయుర్వేదం]], ఇది అది అని చెప్పనవుసరము లేదు. హైందవ సాంప్రదాయంలో మానవునికి కావలసిన అన్ని ధర్మ సూక్ష్మములు ఇక్కడే లభ్యం.దీనినే అపర [[విద్య]] అని చెప్పారు. ఇది క్లుప్తంగ ఇంత వరకు తెలుసుకుందాము. ఇక రెండవది ఉత్తర భాగం. దీనినే ఉపనిషత్తులు అని చెప్పారు. ఈ విద్య పర విద్య. వేయికి పైగా ఉపనిషత్తులు ఉండగా, 108 మాత్రము బాగా లభ్యము కాగా, అందులో 10 ఉపనిషత్తులు, అంటే దశోపనిషత్తులు మాత్రము ముఖ్యముగా ప్రాచుర్యము పొంది ఉన్నాయి. ఈ దశోపనిషత్తులకు మాత్రమే, ఆదిశంకరులవారు వ్యాఖ్యానములు వ్రాసి ఉన్నారు. అవే మనకు రక్ష అయి ఉన్నాయి. [[పరమాత్మ]], సృష్టి కర్త అయిన భగవంతుని యథార్థ ఉనికి తెలుసుకోదలచిన వారికి ఇవే శరణ్యం. ఇందలి రహస్యములను, సూత్రములుగా వ్రాసినారు వేదవ్యాసభగవానుడు. ఆవే బ్రహ్మసూత్రములు. వీటికి గూడ భాష్యము వ్రాసినారు ఆదిశంకరులవారు. ఈ పూర్వమీమాంస, ఉత్తరమీమాంస అని చెప్పబడే ఈ వేదములు, పరాపర విద్యలని తెలుసుకోవాలి. ఇవి యెవరో ఒక వ్యక్తిచే గాని, మరేదయినా పద్ధతిలో వ్రాయబడి వుండలేదు. కేవలము వినపడినవి. శ్రవణములు మాత్రమే. అందు వలననే వానిని అపౌరుషేయములని అన్నారు. అనగ ఏ మానవుని సృష్టి కాదు. ఈ భాగమునకు (ఉపనిషద్ భాగమునకు) రాగానే, గురువుగారు, మునుపటి భాగములో చెప్పిన సర్వమును ఖండించి, నేతి నేతి మాటలతో, జగన్మిథ్య, (అనగా జగత్తు పరమాత్మచే కల్పితము మాత్రమే) అనియు, పరమాత్మయే సత్యం అని బోధించుతారు. ఇక్కడ కర్మ ఖాండ పూర్తిగా నిషేధించబడుతుంది. కర్మ ఖాండ నిషేధమునకు ఒప్పుకోగల్గిన, శమ దమాదులు కలిగిన ఉత్తమ అధికారత్వము పొందిన వారికి మాత్రమే ఈ శాస్త్రము అబ్బుతంది. శాస్త్రం వారిని "కశ్ఛిత్ ధీరాః" ఒకానొక ధీరుడు లేక వివేకి మాత్రమే ఈ శాస్త్రార్ధం గ్రహించగలడు అని నిష్కర్షగ చెప్తుంది. పూర్వపు రోజులలో, వర్ణాశ్రమ ధర్మము ననుసరించి, బ్రహ్మచర్యములో గురుకులములకు వెళ్ళి, వర్ణముతో నిమిత్తము లేకుండ, విద్యనభ్యసించవలెను. తరువాత గృహస్తాశ్రమములో తాము మునుపటి ఆశ్రమములో అభ్యసించిన విద్యతో, ధర్మమార్గములో జీవనము సాగించెడివారు. వర్ణాశ్రమ ధర్మముల గురించి ఇంకను వివరముగ చెప్పవలసి ఉంది. ఈ బాటలోనే [[శ్రీకృష్ణుడు|శ్రీకృష్ణ]] పరమాత్మ, తన బాల్యములో, బ్రహ్మచర్యాశ్రమము ననుసరించి, సాంధీప మహాముని గురుకులములో తన సహపాటీలు [[కుచేలుడు]], అన్న [[బలరాముడు]]<nowiki/>తో కలసి పర అపర విద్యలను అభ్యసించాడు. ఆ విద్యను, అర్జునునకు యుధ్దభూమిలో భగవద్గీతగా చెప్పినాడు. అందువలననే గీత ఉపనిషత్ సారాంశము అయినది. అందులో పర, అపర విద్యలు (అపర విద్య = కర్మఖాండ, పర విద్య = పరమాత్మ యొక్క యథార్థ ఉనికి) ధర్శనమిస్తయి. అంటే జీవన విధానము (ధర్మ, అర్ధ, కామ) + జీవన రహశ్యము (మోక్షము), ఈ రెండు తప్ప ఇతర విషయములకు తావు లేదు. ఇదే పూర్ణ విద్య. ఈ రెండు విద్యలను, రాముల వారు తన బాల్యములో వశిష్టుల వారికి శిష్యుడయి, అభ్యసించి నాడు. అదే యోగవాశిష్టము అయినది.దానిని గీత అన్నను సరియే అగును. కనుక ఈ విద్య గురు శిష్య పరంపరగా ఈనాటికి సాగుతూ వస్తున్నది. ఇది మరుగు పడుట, ఏమైపోతుందో ననే భయము అక్కరలలేదు. రహస్యమేమిటి. ఇది ఆతని అనగా పరమాత్మ యొక్క ఉనికిని చాటే శాస్త్రము కనుక, తన శాస్త్రమునకు తానే రక్షకుడు. అలాగుననే ఈ జగత్తుకు తానే రక్షకుడు. {{హిందూ మతము}} [[వర్గం:వేదాంతము]] 0hsl5woj100vmlh4tbr7m6fjlslzhwi 4942888 4942884 2026-08-24T06:49:52Z యర్రా రామారావు 28161 4942888 wikitext text/x-wiki {{unreferenced|date=ఏప్రిల్ 2023}} {{హిందూ మతము}} '''వేదాంతము''' అనగా అతి ఉత్కృష్ఠ జ్ఞానం అయిన బ్రహ్మమును తెలుసుకోవటం కొరకు నిర్దేశించడిన ఆధ్యాత్మిక గ్రంథముల చివరి భాగములు. వీటినే [[ఉపనిషత్తు|ఉపనిషత్తులు]] అని పిలుస్తారు. వేదాంతమునకు అర్ధం అంత్యజ్ఞానం. వేదములు అనేవి ఏ ఒక్క గ్రంథము నుండో గ్రహించినవి కావు. అవి స్వతస్సిద్ధములు, అపౌరుషేయములు. వ్రాయబడినవి కావు. వేదాంతమును 'ఉత్తర మీమాంస' అని కూడా చెప్పబడింది. అనగ తరువాతి విచారణ లేదా అధికోన్నత విచారణ అని అర్ధం. ఈ నామం 'పూర్వ మీమాంస' యజ్ఞ, యాగాదులు, ఉపాసనలకు సంబంధించిన మంత్రముల సముదాయము. (వేదాలలోని సంహిత భాగం). వేదములే మన మనుగడకు ఆధారము. ఇది అందరకు తెలిసిన విషయము. కొద్ది మందికి మాత్రమే తెలిసిన లోతైన విషయమును, నలుగురికి తెలియచేసే అవకాశము కల్పించిన వారికి ధన్యవాదములు. నాల్గు వేదములలో, ప్రతి వేదమును రెండు భాగములుగా విభజించవచ్చు. మొదటి భాగము కర్మ ఖాండ కాగా, రెండవది లేక చివరి భాగము అయినవి వేదాంతములు అని చెప్తారు. వీటినే [[పూర్వమీమాంస]], [[ఉత్తరమీమాంస]] అని కూడా తెలుసుకొనవచ్చు. ప్రతి వేదములోని ప్రథమ భాగములో, కర్మ ఖాండ విషయములు అనగా ధర్మ భద్ధంగా మనిషి యొక్క జీవన విధానాన్ని నిర్ధేశించబడి ఉన్నాయి. దీని ఆధారముతోనే మనుస్మృతి (మనువుచే వ్రాయబడినది, ధర్మ సూత్రములు ( జైమిని కారులచే వ్రాయబడినవి) వచ్చాయి. యోగాదులు, [[ధ్యానం]], [[ఆయుర్వేదం]], ఇది అది అని చెప్పనవుసరము లేదు. హైందవ సాంప్రదాయంలో మానవునికి కావలసిన అన్ని ధర్మ సూక్ష్మములు ఇక్కడే లభ్యం.దీనినే అపర [[విద్య]] అని చెప్పారు. ఇది క్లుప్తంగ ఇంత వరకు తెలుసుకుందాము. ఇక రెండవది ఉత్తర భాగం. దీనినే ఉపనిషత్తులు అని చెప్పారు. ఈ విద్య పర విద్య. వేయికి పైగా ఉపనిషత్తులు ఉండగా, 108 మాత్రము బాగా లభ్యము కాగా, అందులో 10 ఉపనిషత్తులు, అంటే దశోపనిషత్తులు మాత్రము ముఖ్యముగా ప్రాచుర్యము పొంది ఉన్నాయి. ఈ దశోపనిషత్తులకు మాత్రమే, ఆదిశంకరులవారు వ్యాఖ్యానములు వ్రాసి ఉన్నారు. అవే మనకు రక్ష అయి ఉన్నాయి. [[పరమాత్మ]], సృష్టి కర్త అయిన భగవంతుని యథార్థ ఉనికి తెలుసుకోదలచిన వారికి ఇవే శరణ్యం. ఇందలి రహస్యములను, సూత్రములుగా వ్రాసినారు వేదవ్యాసభగవానుడు. ఆవే బ్రహ్మసూత్రములు. వీటికి గూడ భాష్యము వ్రాసినారు ఆదిశంకరులవారు. ఈ పూర్వమీమాంస, ఉత్తరమీమాంస అని చెప్పబడే ఈ వేదములు, పరాపర విద్యలని తెలుసుకోవాలి. ఇవి యెవరో ఒక వ్యక్తిచే గాని, మరేదయినా పద్ధతిలో వ్రాయబడి వుండలేదు. కేవలము వినపడినవి. శ్రవణములు మాత్రమే. అందు వలననే వానిని అపౌరుషేయములని అన్నారు. అనగ ఏ మానవుని సృష్టి కాదు. ఈ భాగమునకు (ఉపనిషద్ భాగమునకు) రాగానే, గురువుగారు, మునుపటి భాగములో చెప్పిన సర్వమును ఖండించి, నేతి నేతి మాటలతో, జగన్మిథ్య, (అనగా జగత్తు పరమాత్మచే కల్పితము మాత్రమే) అనియు, పరమాత్మయే సత్యం అని బోధించుతారు. ఇక్కడ కర్మ ఖాండ పూర్తిగా నిషేధించబడుతుంది. కర్మ ఖాండ నిషేధమునకు ఒప్పుకోగల్గిన, శమ దమాదులు కలిగిన ఉత్తమ అధికారత్వము పొందిన వారికి మాత్రమే ఈ శాస్త్రము అబ్బుతంది. శాస్త్రం వారిని "కశ్ఛిత్ ధీరాః" ఒకానొక ధీరుడు లేక వివేకి మాత్రమే ఈ శాస్త్రార్ధం గ్రహించగలడు అని నిష్కర్షగ చెప్తుంది. పూర్వపు రోజులలో, వర్ణాశ్రమ ధర్మము ననుసరించి, బ్రహ్మచర్యములో గురుకులములకు వెళ్ళి, వర్ణముతో నిమిత్తము లేకుండ, విద్యనభ్యసించవలెను. తరువాత గృహస్తాశ్రమములో తాము మునుపటి ఆశ్రమములో అభ్యసించిన విద్యతో, ధర్మమార్గములో జీవనము సాగించెడివారు. వర్ణాశ్రమ ధర్మముల గురించి ఇంకను వివరముగ చెప్పవలసి ఉంది. ఈ బాటలోనే [[శ్రీకృష్ణుడు|శ్రీకృష్ణ]] పరమాత్మ, తన బాల్యములో, బ్రహ్మచర్యాశ్రమము ననుసరించి, సాంధీప మహాముని గురుకులములో తన సహపాటీలు [[కుచేలుడు]], అన్న [[బలరాముడు]]<nowiki/>తో కలసి పర అపర విద్యలను అభ్యసించాడు. ఆ విద్యను, అర్జునునకు యుధ్దభూమిలో భగవద్గీతగా చెప్పినాడు. అందువలననే గీత ఉపనిషత్ సారాంశము అయినది. అందులో పర, అపర విద్యలు (అపర విద్య = కర్మఖాండ, పర విద్య = పరమాత్మ యొక్క యథార్థ ఉనికి) ధర్శనమిస్తయి. అంటే జీవన విధానము (ధర్మ, అర్ధ, కామ) + జీవన రహశ్యము (మోక్షము), ఈ రెండు తప్ప ఇతర విషయములకు తావు లేదు. ఇదే పూర్ణ విద్య. ఈ రెండు విద్యలను, రాముల వారు తన బాల్యములో వశిష్టుల వారికి శిష్యుడయి, అభ్యసించి నాడు. అదే యోగవాశిష్టము అయినది.దానిని గీత అన్నను సరియే అగును. కనుక ఈ విద్య గురు శిష్య పరంపరగా ఈనాటికి సాగుతూ వస్తున్నది. ఇది మరుగు పడుట, ఏమైపోతుందో ననే భయము అక్కరలలేదు. రహస్యమేమిటి. ఇది ఆతని అనగా పరమాత్మ యొక్క ఉనికిని చాటే శాస్త్రము కనుక, తన శాస్త్రమునకు తానే రక్షకుడు. అలాగుననే ఈ జగత్తుకు తానే రక్షకుడు. [[వర్గం:వేదాంతము]] q33kiouga43p7w7lzadiee6bu64mhfl 0 88213 4942588 4903986 2026-08-23T13:44:59Z CommonsDelinker 608 Vedanthabheri_-_1.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942588 wikitext text/x-wiki '''ఆధ్యాత్మిక పత్రికలు,''' ఆధ్యాత్మిక సమాచారాన్ని అందిస్తాయి. అనేక రకాల అధ్యాత్మిక పత్రికలు తెలుగు భాషలో ప్రచురితవుతున్నాయి. == కొన్ని పత్రికలు == [[దస్త్రం:Srisailaprabha-coverpage1.jpg|thumb|శ్రీశైల ఆధ్యాత్మిక పత్రిక కవర్ పేజీ దృశ్య చిత్రం]] * [[శ్రీ రామకృష్ణ ప్రభ]] <ref name=":0">{{Cite book|url=https://kinige.com/kmag.php?id=1|title=శ్రీ రామకృష్ణ ప్రభ మాసపత్రిక (Sri Ramakrishna Prabha Monthly Subcription Home Delivery) - తెలుగు పుస్తకాలు Telugu books - Kinige|access-date=2020-05-11|archive-date=2020-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20200512220923/https://kinige.com/kmag.php?id=1|url-status=dead}}</ref> - 1944లో స్వామి నిర్వికల్పానంద స్థాపించాడు. * [[యధార్ధ భారతి]] <ref>{{Cite web|url=http://vyasasramam.org/founder.html|title=Sri Vyasashramam|website=vyasasramam.org|access-date=2020-05-11}}</ref> - 1927లో [[మలయాళ స్వామి]] ప్రారంభించాడు. *[[దివ్యవాణి (వారపత్రిక)]] *[[శ్రీశైలప్రభ]] *[[తెలుగు ప్రేమ ప్రచారక్]] * శాంతి * [[మోక్షసాధని]] * [[ఆది శైవ పత్రిక]] * [[ధివ్య జ్ఞాన దీపిక]] * [[శ్రీ రామ దర్శనం]] * [[విశ్వ మీమాంస]] * [[ధర్మ జ్యోతి]] * [[కుసుమ హరనాధ]] * [[సనాతన సారధి]]<ref>{{Cite web|url=https://saireflections.org/journals/index.php|title=SRI SATHYA SAI PUBLICATIONS|website=saireflections.org|access-date=2020-05-11}}</ref> - 1958లో [[సత్య సాయి బాబా]] ప్రారంభించాడు. [[File:GIRIDHARI-1.jpg|thumb|GIRIDHARI-1]] * శుభవార్త * [[మెహర్ యుగ]] * [[సద్గురువాణి]] * [[అరణ్య స్పంధన]] * [[శుకవాణి]] * [[శివానందవాణి]] * [[గిరిధారి]] * [[వైదిక ధర్మము]] * [[వేదాంత భేరి]] * [[శ్రీ వేదాంతదీపిక]] * [[విశ్వశాంతి]] *[[దర్శనమ్, ఆధ్యాత్మిక వార్తా మాస పత్రిక]] == మూలాలు == {{మూలాల జాబితా}} == వెలుపలి లంకెలు == [[వర్గం:తెలుగు పత్రికలు]] [[వర్గం:సాహిత్యం జాబితాలు]] bq75nppdd9pm841m7vxdpznianwusig 4942592 4942588 2026-08-23T13:45:10Z CommonsDelinker 608 GIRIDHARI-1.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942592 wikitext text/x-wiki '''ఆధ్యాత్మిక పత్రికలు,''' ఆధ్యాత్మిక సమాచారాన్ని అందిస్తాయి. అనేక రకాల అధ్యాత్మిక పత్రికలు తెలుగు భాషలో ప్రచురితవుతున్నాయి. == కొన్ని పత్రికలు == [[దస్త్రం:Srisailaprabha-coverpage1.jpg|thumb|శ్రీశైల ఆధ్యాత్మిక పత్రిక కవర్ పేజీ దృశ్య చిత్రం]] * [[శ్రీ రామకృష్ణ ప్రభ]] <ref name=":0">{{Cite book|url=https://kinige.com/kmag.php?id=1|title=శ్రీ రామకృష్ణ ప్రభ మాసపత్రిక (Sri Ramakrishna Prabha Monthly Subcription Home Delivery) - తెలుగు పుస్తకాలు Telugu books - Kinige|access-date=2020-05-11|archive-date=2020-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20200512220923/https://kinige.com/kmag.php?id=1|url-status=dead}}</ref> - 1944లో స్వామి నిర్వికల్పానంద స్థాపించాడు. * [[యధార్ధ భారతి]] <ref>{{Cite web|url=http://vyasasramam.org/founder.html|title=Sri Vyasashramam|website=vyasasramam.org|access-date=2020-05-11}}</ref> - 1927లో [[మలయాళ స్వామి]] ప్రారంభించాడు. *[[దివ్యవాణి (వారపత్రిక)]] *[[శ్రీశైలప్రభ]] *[[తెలుగు ప్రేమ ప్రచారక్]] * శాంతి * [[మోక్షసాధని]] * [[ఆది శైవ పత్రిక]] * [[ధివ్య జ్ఞాన దీపిక]] * [[శ్రీ రామ దర్శనం]] * [[విశ్వ మీమాంస]] * [[ధర్మ జ్యోతి]] * [[కుసుమ హరనాధ]] * [[సనాతన సారధి]]<ref>{{Cite web|url=https://saireflections.org/journals/index.php|title=SRI SATHYA SAI PUBLICATIONS|website=saireflections.org|access-date=2020-05-11}}</ref> - 1958లో [[సత్య సాయి బాబా]] ప్రారంభించాడు. * శుభవార్త * [[మెహర్ యుగ]] * [[సద్గురువాణి]] * [[అరణ్య స్పంధన]] * [[శుకవాణి]] * [[శివానందవాణి]] * [[గిరిధారి]] * [[వైదిక ధర్మము]] * [[వేదాంత భేరి]] * [[శ్రీ వేదాంతదీపిక]] * [[విశ్వశాంతి]] *[[దర్శనమ్, ఆధ్యాత్మిక వార్తా మాస పత్రిక]] == మూలాలు == {{మూలాల జాబితా}} == వెలుపలి లంకెలు == [[వర్గం:తెలుగు పత్రికలు]] [[వర్గం:సాహిత్యం జాబితాలు]] gc4lm6lk56aehkbs7pss6axs598kg9z 0 89322 4942510 4268692 2026-08-23T12:57:14Z Sainani8727 152385 వాక్యనిర్మాణ మరియు అక్షర దోషాలను (పరిథి -> పరిధి, అబిప్రాయం -> అభిప్రాయం) సరిచేసి వ్యాసాన్ని వికీపీడియా శైలిలో శుద్ధి చేశాను. ప్రముఖుల వ్యాఖ్యలను బుల్లెట్ పాయింట్లుగా మార్చి చదవడానికి అనువుగా తీర్చిదిద్దాను 4942510 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:UNCAC 1.png|thumb|అవినీతికి వ్యతిరేకంగా ఐక్యరాజ్యసమితి సమావేశం]] '''లంచం''' (Bribery) అనగా ఒక పనిని చట్టవిరుద్ధంగా లేదా అనుచితంగా చేయడానికి గాను ఒక వ్యక్తికి ఇచ్చే డబ్బు, బహుమతి లేదా మరేదైనా ప్రతిఫలం. లంచం ఇవ్వడం, తీసుకోవడం కూడా చట్టరీత్యా [[నేరాలు]]గా పరిగణించబడతాయి. సాధారణంగా చట్టవిరుద్ధమైన పనులను నెరవేర్చుకోవడానికి లేదా చట్టబద్ధమైన పనులను వేగవంతం చేసుకోవడానికి ప్రభుత్వ లేదా ప్రైవేట్ అధికారులకు లంచాలు ఇస్తుంటారు. బ్లాక్స్ లా డిక్షనరీ (Black's Law Dictionary) ప్రకారం, లంచం ఏ రూపంలో ఇచ్చినా అది నేరంగానే పరిగణించబడుతుంది. లంచం కేవలం [[డబ్బు]]ల రూపంలోనే కాకుండా [[బహుమతులు|బహుమతుల]] రూపంలో, [[ఆస్తి]] బదిలీ రూపంలో, [[ఓటు]] వేయడం లేదా భవిష్యత్తులో సహాయం చేస్తానని మాటివ్వడం వంటి అనేక రూపాల్లో ఉండవచ్చు. లంచాలు తీసుకోవడానికి అలవాటు పడిన వ్యక్తిని '[[లంచగొండి]]' అంటారు. == అవినీతి మరియు న్యాయస్థానాల వైఖరి == ప్రభుత్వోద్యోగి అవినీతికి పాల్పడినప్పుడు లేదా ప్రజాధనాన్ని అపహరించినప్పుడు, వారిని ఉద్యోగం నుంచి తొలగించడం ఒక్కటే సరైన [[శిక్ష]] అని [[భారతదేశ అత్యున్నత న్యాయస్థానం|భారత సర్వోన్నత న్యాయస్థానం]] (సుప్రీంకోర్టు) స్పష్టం చేసింది. అవినీతి కేసుల్లో అపహరించిన సొమ్ము కొద్ది మొత్తమా, పెద్ద మొత్తమా అనేది పరిగణనలోకి తీసుకోకూడదని న్యాయస్థానం పేర్కొంది. అవినీతిపై వివిధ కమిషన్లు మరియు ప్రముఖుల వ్యాఖ్యలు: * '''ప్రత్యూష్ సిన్హా (మాజీ సెంట్రల్ విజిలెన్స్ కమిషనర్):''' "మన దేశంలో దాదాపు మూడో వంతు మంది అవినీతిపరులే, సగం మంది మధ్యస్థంగా ఉంటారు. ప్రజల్లో విలువలు కొరవడే కొద్దీ అవినీతి పెరిగిపోవడాన్ని నేను నిస్సహాయంగా చూస్తూ గడపవలసి వచ్చింది. నేను చిన్న వయసులో ఉన్నప్పుడు అవినీతిపరుడిని హీనంగా చూసేవారు. నాడు అవినీతి పరుల పట్ల సమాజానికి తృణీకార భావన ఉండేది. అదిప్పుడు లేదు. సమాజం వారిని ఆమోదిస్తున్నది, డబ్బు ఉంటే [[గౌరవము|గౌరవం]]గా చూస్తున్నారు, ఏ విధంగా సంపాదించారనేది పట్టించుకోవడం లేదు. మన దేశంలో ఇంకా నూటికి 20 మంది నిజాయితీ పరులున్నారు. వీరు ఏ ప్రలోభాలకూ లొంగని వారు. వారికి అంతరాత్మ అంటూ ఉంది." * '''[[భారత ప్రణాళికా సంఘం|ప్రణాళికా సంఘం]]:''' "అవినీతి మొత్తం సామాజిక జీవనంలో భాగమైపోయింది. అవినీతి ఉద్యోగులను గుర్తించి త్వరిత గతిన దోషులను శిక్షించే విధానాలు చేపట్టాలి." * '''[[జాతీయ నాలెడ్జ్ కమిషన్]]:''' "ప్రజాపంపిణీ వ్యవస్థ ద్వారా లబ్ధి పొందడం, జనన మరణాల ధృవపత్రాలు తెచ్చుకోవడం, నివాస ధృవీకరణ, పాస్‌పోర్టు, భూమి హక్కులు వంటి పత్రాలు పొందడం వంటివి తేలికగా, ముడుపులతో పని లేకుండా సాగాలి." * '''[[పాలనా సంస్కరణల కమిషన్]]:''' "ఎన్నికల వ్యవస్థతో ముడిపడిన అవినీతిని అరికట్టడానికి కఠిన చర్యలు తీసుకోవాలి." == అవినీతి నిర్మూలన == [[అవినీతి]] నిర్మూలనకు కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు ప్రత్యేక శాఖలను (ఉదాహరణకు: ఏసీబీ - అవినీతి నిరోధక శాఖ) ఏర్పాటు చేశాయి.<ref>[http://www.acbap.gov.in/ అవినీతి నిరోధకశాఖ ఆంధ్రప్రదేశ్ జాలస్థలి]{{Dead link|date=అక్టోబర్ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ఎవరైనా లంచం డిమాండ్ చేస్తే పౌరులు అవినీతి నిరోధక శాఖకు టోల్-ఫ్రీ నంబర్ల (ఉదా: 14400 లేదా 155361) ద్వారా ఉచితంగా సమాచారం అందించవచ్చు. అవినీతి రహిత సమాజ నిర్మాణం కోసం ప్రతి పౌరుడి సహకారం ఎంతో అవసరం. == వివిధ మత గ్రంథాలలో లంచం == === [[మహాభాగవతం|భాగవతం]] ప్రకారం === <blockquote>వ్యాప్తిన్ జెందక, వగవక, ప్రాప్తించిన లేశమైన పదివేలనిచున్ దృప్తింజెందని మనుజుఁడు సప్త ద్వీపములనైనఁ జక్కంబడునే? <br>— (పోతన భాగవతం - అష్టమ స్కంధము 573)</blockquote> === [[బైబిల్]] ప్రకారం === * న్యాయవిధులను చెరుపుటకై దుష్టుడు ఒడిలో నుండి లంచము పుచ్చుకొనును. (సామెతలు 17:23) * లంచము పుచ్చుకొనువాని దృష్టికి లంచము మాణిక్యమువలె నుండును. (సామెతలు 17:8) * లంచము పుచ్చుకొనకూడదు. లంచము, దృష్టిగలవారికి గుడ్డితనము కలుగజేసి, నీతిమంతుల మాటలకు అపార్దము చేయించును. (నిర్గమకాండము 23:8) * లంచము పుచ్చుకొనకూడదు. లంచము జ్ఞానుల కన్నులకు గుడ్డితనము కలుగజేయును. (ద్వితీయోపదేశకాండము 16:19) === [[ఇస్లాం మతం|ఇస్లాం]] ప్రకారం === * [[ఇస్లాం మతం|ఇస్లాం]] ప్రకారం లంచం తీసుకోవడం తాజిర్ (Ta'azir) నేరాల కిందకు వస్తుంది. నేర తీవ్రతను బట్టి వీటికి [[కారాగారము|జైలు]] శిక్ష లేదా [[కొరడా]] దెబ్బలు కొట్టాలని షరియా చట్టం చెబుతోంది.<ref name=sharia>{{Cite web |url=http://www.stovall-law.com/bribery.htm |title=ఆర్కైవ్ నకలు |website= |access-date=2010-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100128024625/http://www.stovall-law.com/bribery.htm |archive-date=2010-01-28 |url-status=dead }}</ref> * లంచం ఇచ్చేవాడినీ, పుచ్చుకునేవాడినీ, అలాగే మధ్యవర్తిని అల్లాహ్ శపించాడని [[ముహమ్మద్ ప్రవక్త|మహమ్మదు ప్రవక్త]] చెప్పారు.<ref name=sharia /> (దావూద్: 1595) * "ఒకరి ధనాన్ని ఒకరు కాజేయకండి. అధికారులకు లంచం ఇవ్వకండి." <ref>http://quran.com/2/188</ref> (ఖురాన్ 2:188) == మూలాలు == <references/> [[వర్గం:నేరాలు]] [[వర్గం:అవినీతి]] [[ar:فساد (توضيح)]] [[es:Corrupción]] e6f1tvwgky8v1ljkpu5z2s0vmop067o 0 102174 4942652 4591019 2026-08-23T14:35:47Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4942652 wikitext text/x-wiki '''పీచుమిఠాయి''' అనేది చక్కరతో చేసే దూది లాంటి [[మధురం|తీపి]] పదార్థం. దీనికి పాపిడీ (సోన్ పాపిడీలో ఉన్నది ఇదే) అన్న పేరు కూడా ఉంది.<ref>{{Cite web|title=తృష్ణ...|url=http://trishnaventa.blogspot.com/2009/07/?m=1|access-date=2022-10-01|website=trishnaventa.blogspot.com|language=en}}</ref> దీనిలో ఆహార రంగులు వేయడం వల్ల ఆ ప్రత్యేకమైన రంగు వస్తుంది. తఱుచుగా లేత గులాబీ రంగులో లేదా తెలుపులో దొరికే ఈ మిఠాయి నోటిలో పెట్టుకోగానే కరిగిపోతుంది. సన్నగా దూదిలా ఉండే పీచు మిఠాయిని మెలమెల్లగా చప్పరించడం ఓ సరదా అందరికీ! పుల్లకు చుట్టుకుని, ఎర్రగా... నిగనిగ లాడుతూ, లావున కనిపిస్తుంది. గట్టిగా అదిమితే గాలి పోయిన బెలూన్‌లాగా తుస్సుమని ముడుచుకుపోతుంది. దీంట్లో చాలా శాతం వరకు గాలి ఉండడం వల్ల దూదిలా ఉబ్బినందుకు అలా కనిపిస్తుంది. [[Image:Cotton candy Μαλλί της γριάς.JPG|thumb|right|Spinning cotton candy at a [[funfair]].]] [[File:Cotton Candy Machine.jpg|thumb|పత్తి మిఠాయి యంత్రం]] దీనిని [[పంచదార]]తో తయారు చేస్తారు. ఒక పుల్లకు దీనిని చుట్టి అందిస్తారు. కొన్ని సార్లు పాలిథీన్ సంచులలో పెట్టి అమ్ముతారు. తాజాగా చేసినవే పిల్లలు ఇష్టపడడం వలన అమ్మేవారు వీధుల్లో గంట కొట్టుకుంటూ తిరుగుతూ పిల్లల ఇంటిముందే తయారుచేసి ఇస్తారు. అయితే వీటి అమ్మకాలు కొన్ని ప్రత్యేకమైన ప్రదేశాల్లోనే దొరుకుతుంది. అంటే... ఎగ్జిబిషన్లు, తీర్థాలు, పార్కులు, థియేటర్లు, [[సర్కస్]], [[జాతర]] వంటిచోట మాత్రమే లభిస్తుంది. ముఖ్యంగా చిన్న పిల్లలు, కొద్ది పెద్దవాళ్ల వరకూ అందరూ తింటారు దీన్ని.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/chennai/chen-columns/disappearing-trades-bitter-reality-hits-cotton-candy-vendors/article6612184.ece|title=Bitter reality hits cotton candy vendors|date=2014-11-18|work=The Hindu|access-date=2022-10-01|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> కరిగించిన చక్కరని చిన్న బొక్కల నుండి బయటకు దారపు పోగుల్లా వస్తూ ఆపై దూదితెరల్లా పీచుమిఠాయి పైకి లేస్తుంది. దాన్ని పుల్లకు చుట్టడం గుండా ఇది ఓ దూది బంతిలా వస్తుంది. ఈ తయారు చేయుటకు ఒక చిన్న గుండ్రటి యంత్రమును వాడుతుంటారు. వీటికి స్ట్రాబెర్రీ, బ్లూబెర్రీ, నిమ్మకాయ, ద్రాక్ష, నారింజ, పుచ్చకాయ, అనాస, మామిడి లాంటి అనేక రుచులు ఉంటాయి. ==చరిత్ర== [[File:MapleCandyFloss.jpg|thumb|Maple-flavored candy floss at the cabane à sucre (sugar shack), Pakenham, Canada]] యంత్రాల ద్వారా పీచు మిఠాయిని తయారుచేయడాన్ని 1897 సంవత్సరంలో అమెరికాలోని నాష్విల్ నగరంలో డెంటిస్ట్ విలియమ్ మోరిసన్ (William Morrison), జాన్ సి. వార్టన్ (John C. Wharton) మొదటిసారిగా కనిపెట్టి 1904 ప్రపంచ సంత (World's Fair) లో ''"Fairy Floss"'' పేరుతో ప్రవేశపెట్టారు.<ref>{{cite web |url=http://www.straightdope.com/mailbag/mcottoncandy.html |title=Cotton Candy |publisher=The Straight Dope |date=2000-02-07 |accessdate=2011-11-30 |website= |archive-date=2013-08-23 |archive-url=https://www.webcitation.org/6J69kZImU?url=http://www.straightdope.com/columns/read/1738/who-invented-cotton-candy |url-status=dead }}</ref> మిఠాయిని చిన్న చిన్న చెక్క పెట్టెల్లో ప్యాక్ చేసి ప్రపంచానికి పరిచయం చేశారు. ఆనాళ్ళే అది 68,655 పెట్టెలు అమ్ముడై రికార్డు సృష్టించింది. ఆ కాలంలోనే ఒక్కొక్కటి 25¢ చొప్పున అత్యధిక రేటు పలికింది. కానీ అప్పటికి ఈ మిఠాయికి కాటన్క్యాండీ అని పేరు పెట్టలేదు. ఈ పీచు మిఠాయి యంత్రంలో 1921లో జోసెఫ్ లాక్సోక్స్ అనే ఓ డెంటిస్ట్ మరికొన్ని మార్పులు చేశాడు. Fairy floss పేరు 1920 ప్రాంతంలో ''"cotton candy"''గా మార్చబడింది. అప్పటి నుంచి ‘కాటన్ క్యాండీ ‘ అనే పేరు ప్రాచుర్యంలోకి వచ్చింది.<ref name="Cotton Candy Fun Facts">{{cite web|url=http://www.candyusa.com/FunStuff/FunFactsDetail.cfm?ItemNumber=967|title=Cotton Candy Fun Facts|accessdate=2010-10-24|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20110708114410/http://www.candyusa.com/FunStuff/FunFactsDetail.cfm?ItemNumber=967|archive-date=2011-07-08|url-status=dead}}</ref> అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలలో జాతీయ పీచు మిఠాయి దినోత్సవం (National Cotton Candy Day) డిసెంబరు 7 తేదీన జరుపుకుంటారు.<ref name="Cotton Candy Fun Facts" /> ==రకాలు== వీటిలో మూడు రకాలు. మొదటిది అందరికీ తెలిసిన నిగనిగలాడుతున్న గులాబీ రంగులో ఉండే మిఠాయి. ఇది సున్నితంగా, సుతిమెత్తగా ఉంటుంది. దీనిని కర్రల మీద వేసుకొని అమ్ముతుంటారు. రెండోది వెంట్రుకలను పోలి కొద్దిగా గరుకుగా ఉంటుంది. దీనినే ఉభయ గోదారి జిల్లాల్లో పాపిడీ అంటారు. మృదువుగా, వెన్నలాగా, పొరలు కనిపిస్తూ, ఏలకుల పలుకులతో మీగడ రంగులో దీన్ని గాజు మూత ఉన్న పెట్టలల్లో అమ్ముతుంటారు. మూడవ రకం చాలా గట్టి రకమైన పీచుమిఠాయి. దీని చివరన ఎప్పుడు ఇసక ఇసకగా ఉంటుంది. ఎందుకంటే దీనిని చక్కర లేదా బెల్లంలా మిగిలిన చెత్తతో వీటిని తయారు చేస్తారు గనుక.<ref>{{Cite web|title=COTTON CANDY (BUDDDHI - KA-BAAL / AJJAN GADDA) AND PANJU MTTAI / BOMBAY MUTTAI|url=https://memoriesofkgf.blogspot.com/2012/12/cotton-candy-budddhi-ka-baal-ajjan.html|access-date=2022-10-04|website=Kolar Gold Fields - NOSTALGIA}}</ref> ==వేరే భాషల్లో పేర్ల అర్థాలు== ప్రపంచవ్యాప్తంగా దీని తయారీ, అమ్మకం జరుగుతుంది .దీనిని [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా]] ఆంగ్లంలో '''కాటన్ క్యాండీ''', [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్|బ్రిటన్]] ఆంగ్లం '''క్యాండీ ఫ్లాస్''', [[ఆస్ట్రేలియా]] ఆంగ్లంలో '''ఫెయిరీ ఫ్లాస్, ''' ఫిన్నిష్లో '''చిన్న మబ్బుగా''', డచ్ భాషలో '''చక్కెర బూజుగా''', జర్మనలో '''చక్కర ఉన్నిగా''', ఫ్రెంచిలో '''నాన్న గడ్డం''' అని, ఇటాలియన్లో '''చుట్టిన చక్కెర''' అని, టునిసియన్లో '''తాత గడ్డంగా''', జార్జియన్లో '''పత్తి ఐస్క్రీమ్గా''', స్లోవేనియన్ లో '''చక్కర నురుగుగా''' ఆఫ్రికాన్స్ లో '''భూతం శ్వాసగా, ''' అరబ్బు దేశాలలలో '''అమ్మాయి జుట్టుగా''', హిందీ ఇంకా గ్రీక్లో '''ముసలమ్మ జుట్టుగా''', బెంగాలీలో '''గాలి లాంటి తీపికం''' అని, తమిళ, మలయాళం, కన్నడం ఇంకా కొన్ని తెలుగు ప్రాంతాలలో '''బొంబాయ్ మిఠాయిగా, ''' ఇంకొన్ని తమిళ, మలయాళ ప్రాంతాలలో '''పత్తి మిఠాయిగా''' == తయారీ విధానం == పీచు మిఠాయి తయారీ చూసేందుకు తమాషాగా కనిపిస్తుంది. పొరలు పొరలుగా దాదాపు [[సాలీడు]] గూడులానే సన్నని దారాలతో ఉంటుంది. గుండ్రటి వెడల్పు ఇత్తడి పాత్రలో కొద్దిగా [[పంచదార]], మిఠాయి రంగు వేస్తారు. అంచుల వైపు ఉండే హీటర్, పాత్ర కిందటి స్టౌ వలన [[చక్కెర]] కరిగి, అది తిరుగుతున్నప్పుడు సన్నని రంధ్రాల గుండా బూజు బూజులా బయటికి వస్తుంది. వాతావరణంలోని గాలిలో అది ఒక సాలె గూడులాగా డ్రమ్ గోడల చుట్టూ తయారౌతుంది. వేడి మీద పుల్లతో లేదా పొడవాటి కాడతో దానినుండి కావలసినంత పరిమాణంలో చేతిని గుండ్రంగా తిప్పుతూ ఒక [[బంతి]] లాగా తయారుచేస్తారు. ఒకసారి చక్కెర కొన్ని సార్లు సరిపోతుంది. పరిమాణాన్ని బట్టి అయిపోయాక మరికొంత చక్కెర వేస్తాడు. [[దస్త్రం:పీచుమిఠాయి యంత్రము.JPG|left|thumb|పీచుమిఠాయి తయారీ యంత్రము]] ==పోషక విలవలు== చాలా ఆహార పదార్థాలకన్నా రంగు లేని పీచు మిఠాయే ఆరోగ్యకరమైనది. ఎందుకంటే కేవలం చక్కెర, గాలి సాయంతోనే ఈ మిఠాయి తయారవుతుంది మరి. చక్కరతో మాత్రమే చేసినందుకు ఆరోగ్యానికి పీచు మిఠాయి బొత్తిగా మంచిది కాదని అనిపియొచ్చు కానీ సాధారణ కొలమానంతటి పీచు మిఠాయిలో కేవలం 30 గ్రాముల చక్కరనే ఉంటుంది. పైగా పీచు మిఠాయిలలో కొవ్వు గానీ, ప్రిజర్వేటివులు గానీ, సోడియం లేదా పొటాషియం గానీ ఉండవు. పైగా ఒకసారికి కేవలం 115 క్యాలరీలే ఇస్తాయి. మంచి చిరుతిండి కాకపోయినా వీటి కంటే కూడా చెడు చిరుతిండ్లు చాలానే ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|last=Today|first=Telangana|date=2020-10-23|title=Is cotton candy unhealthy?|url=https://telanganatoday.com/is-cotton-candy-unhealthy|access-date=2022-10-01|website=Telangana Today|language=en-US}}</ref> == ఆరోగ్య సమస్యలు == దీని తయారీలో రంగులు వాడనవసరం లేదు. అప్పుడు తెల్లగా ఉంటాయి ఈ మిఠాయలు. కనుక, ఆకర్షణీయంగా కనిపించడం కోసం ఈ నడుమ కృత్రిమ రంగులను వాడుతున్నారు తయారీదారలు. కానీ ఇది ఆరోగ్యానికి హానికరమని వైద్యులు హెచ్చరిస్తున్నారు ఎందుకంటే ఈ రంగుల్లో కర్క రోగం (క్యాన్సర్) తెప్పియ గలిగే రోడో మిన్‌-బి రంగు వాడుతారు. అందుకుగాను కేరళలో రంగుగల పీచు మిఠాయి (కాటన్ మిఠాయి) అమ్మకాలను ఆహార భద్రతా కమిషనర్ నిషేధించారు. తిరువనంతపురంలోని శంఖుమ్ముగం వద్ద చేపట్టిన తనిఖీల్లో పీచుమిఠాయిలలో హానికరమైన రోడో మిన్‌-బి కలర్‌ కలిపినట్లు గుర్తించారు. '''డాక్యుమెంటరీ ఫొటోస్''' మరింత అవగాహన రావాల్సిన ఈ వాస్తవికతకు ఇంకాస్త ఆందోళన కలిగించే అంశాన్ని తీసుకురావడానికి, లండన్‌కు చెందిన ఫోటోగ్రాఫర్ జోన్ ఎనోచ్ ముంబైలోని పీచు మిఠాయి అమ్మకదారుల ఫోటోలు కలిగి ఉన్న ఒక సిరీస్‌ను రూపొందించారు. "ది కాండీ మెన్" అనే పేరుగల ఈ విడ్డూరమైన పోర్ట్రెయిట్‌ల కలిమి, అమ్మకదారులు ఏయే వింత తీరులలో తమ వస్తువులపై దృష్టి తీసుకెళ్తారో, ప్రదర్శించుతారో అనే దాని గురించి. కళ్లను కట్టే, మెరుస్తున్న గులాబీ రంగుగల పీచు మిఠాయిని సృష్టించాలనే కోరిక వల్ల హానికరమైన రంగులను కలపడం నేటి కాలపు రుగ్మతలకు సరైన రూపకం అని అతను భావించాడు.<ref>{{Cite web|last=Asto|first=Joy Celine|date=2022-07-26|title=Candy Men of Mumbai: Peddling pink yet perilous treats|url=https://photofocus.com/inspiration/candy-men-of-mumbai-peddling-pink-yet-perilous-treats/|access-date=2022-10-01|website=Photofocus|language=en-US|archive-date=2022-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20221001160612/https://photofocus.com/inspiration/candy-men-of-mumbai-peddling-pink-yet-perilous-treats/|url-status=dead}}</ref> ==గ్యాలరీ== <gallery> File:Cotton_candy_making.JPG|Cotton candy making File:Cotton Candy Maker.JPG|Cotton candy making dish File:Cotton_candy_shop.JPG|Cotton candy shop File:Cotton_candy.JPG|Cotton candy File:2019 Jan 16 - Prayagraj Kumbh Mela - Cotton Candy.jpg|Cotton Candy at Prayagraj Kumbh Mela </gallery> ==మూలాలు== {{Wiktionary|పీచు మిఠాయి}} {{మూలాలజాబితా}} == బయటి లింకులు == {{Commonscat|Cotton candy}} * [http://www.foodtimeline.org/foodcandy.html#cottoncandy The Food timeline] [[వర్గం:వంటలు]] [[వర్గం:పిండి వంటలు]] [[వర్గం:మిఠాయిలు]] mvm7bhzjp7tzblikhqvlajlmznjilgk 10 102219 4942871 3952749 2026-04-14T21:22:18Z en>Jonesey95 0 replace thinsp with hairsp per [[MOS:EMOTHER]] and for consistency with other quote templates. See talk. 4942871 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Template:Quote_box/styles.css" /><div class="quotebox pullquote {{#switch: {{lc:{{{align|}}}}} | center = centered | left = floatleft | none = | floatright }} {{{class|}}}" style=" {{#if:{{{width|}}} |width:{{{width}}};}} {{#ifeq:{{{border}}}|none|border:none;|{{#if:{{{border|}}}|border-width: {{{border}}}}};}} {{#if:{{{fontsize|}}}|font-size: {{{fontsize}}};}} {{#if:{{{bgcolor|}}}|color: #202122;background-color: {{#ifeq:{{{bgcolor|}}}|none|transparent|{{{bgcolor}}}}};}} {{{style|}}}"> {{#if:{{{title|}}} |<div class="quotebox-title {{{tclass|}}}" style=" {{#if:{{{title_bg|{{{bgcolor|}}}}}}|color: #202122;background-color: {{#ifeq:{{{title_bg|{{{bgcolor}}}}}}|none|transparent|{{{title_bg|{{{bgcolor}}}}}}}};}} {{#if:{{{title_fnt|}}}|color: {{{title_fnt}}};}} {{{tstyle|}}}">{{{title}}}</div> }} <blockquote class="quotebox-quote {{main other||{{#if:{{{quoted|}}}|quoted}}}} {{#switch: {{lc:{{{qalign|{{{halign|left}}}}}}}} |right = right-aligned |center = center-aligned |left-aligned }} {{{qclass|}}}" style=" {{{qstyle|}}}"> {{ifempty|{{{text|}}}|{{{content|}}}|{{{quotetext|}}}|{{{quote|}}}|{{{1|}}}|<includeonly>{{error|Error: No text given for quotation (or equals sign used in the actual argument to an unnamed parameter)}}</includeonly><noinclude>{{lorem ipsum}}</noinclude>}} </blockquote> {{#if:{{{author|}}}{{{source|}}}{{{2|}}}{{{3|}}}|<div style="padding-bottom: 0; padding-top: 0.5em"><!-- p tag style because of phab:T352875; see talk --><cite class="{{#switch: {{lc:{{{salign|{{{qalign|{{{halign|left}}} }}} }}} }} |right = right-aligned |center = center-aligned |left-aligned }}" style="{{{sstyle|}}}">—&hairsp;{{#invoke:string|replace|{{ifempty|{{{author|}}}|{{{2|}}}}}|^[-–—― ]+||plain=false}}{{#if:{{{author|}}}{{{2|}}}|{{#if:{{{source|}}}{{{3|}}}|<!--Display comma-space only if both cite parameters are present.-->,&#32;}}}}{{#invoke:string|replace|{{ifempty|{{{source|}}}|{{{3|}}}}}|^[-–—― ]+||plain=false}}</cite></div>}} </div>{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using quote box with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Quote box]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y| 1 | 2 | 3 | align | author | bgcolor | border | class | content | fontsize | halign | qalign | qclass | qstyle | quote | quoted | quotetext | salign | source | sstyle | style | tclass | text | title | title_bg | title_fnt | tstyle | width }}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> mpam6xjxeldb5ywljufjkszab6att1f 4942872 4942871 2026-08-24T06:16:24Z K.Venkataramana 27319 [[:en:Template:Quote_box]] నుండి కూర్పును దిగుమతి చేసారు 4942871 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Template:Quote_box/styles.css" /><div class="quotebox pullquote {{#switch: {{lc:{{{align|}}}}} | center = centered | left = floatleft | none = | floatright }} {{{class|}}}" style=" {{#if:{{{width|}}} |width:{{{width}}};}} {{#ifeq:{{{border}}}|none|border:none;|{{#if:{{{border|}}}|border-width: {{{border}}}}};}} {{#if:{{{fontsize|}}}|font-size: {{{fontsize}}};}} {{#if:{{{bgcolor|}}}|color: #202122;background-color: {{#ifeq:{{{bgcolor|}}}|none|transparent|{{{bgcolor}}}}};}} {{{style|}}}"> {{#if:{{{title|}}} |<div class="quotebox-title {{{tclass|}}}" style=" {{#if:{{{title_bg|{{{bgcolor|}}}}}}|color: #202122;background-color: {{#ifeq:{{{title_bg|{{{bgcolor}}}}}}|none|transparent|{{{title_bg|{{{bgcolor}}}}}}}};}} {{#if:{{{title_fnt|}}}|color: {{{title_fnt}}};}} {{{tstyle|}}}">{{{title}}}</div> }} <blockquote class="quotebox-quote {{main other||{{#if:{{{quoted|}}}|quoted}}}} {{#switch: {{lc:{{{qalign|{{{halign|left}}}}}}}} |right = right-aligned |center = center-aligned |left-aligned }} {{{qclass|}}}" style=" {{{qstyle|}}}"> {{ifempty|{{{text|}}}|{{{content|}}}|{{{quotetext|}}}|{{{quote|}}}|{{{1|}}}|<includeonly>{{error|Error: No text given for quotation (or equals sign used in the actual argument to an unnamed parameter)}}</includeonly><noinclude>{{lorem ipsum}}</noinclude>}} </blockquote> {{#if:{{{author|}}}{{{source|}}}{{{2|}}}{{{3|}}}|<div style="padding-bottom: 0; padding-top: 0.5em"><!-- p tag style because of phab:T352875; see talk --><cite class="{{#switch: {{lc:{{{salign|{{{qalign|{{{halign|left}}} }}} }}} }} |right = right-aligned |center = center-aligned |left-aligned }}" style="{{{sstyle|}}}">—&hairsp;{{#invoke:string|replace|{{ifempty|{{{author|}}}|{{{2|}}}}}|^[-–—― ]+||plain=false}}{{#if:{{{author|}}}{{{2|}}}|{{#if:{{{source|}}}{{{3|}}}|<!--Display comma-space only if both cite parameters are present.-->,&#32;}}}}{{#invoke:string|replace|{{ifempty|{{{source|}}}|{{{3|}}}}}|^[-–—― ]+||plain=false}}</cite></div>}} </div>{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using quote box with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Quote box]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y| 1 | 2 | 3 | align | author | bgcolor | border | class | content | fontsize | halign | qalign | qclass | qstyle | quote | quoted | quotetext | salign | source | sstyle | style | tclass | text | title | title_bg | title_fnt | tstyle | width }}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> mpam6xjxeldb5ywljufjkszab6att1f 10 102257 4942906 4863570 2026-08-24T07:42:10Z K.Venkataramana 27319 4942906 wikitext text/x-wiki {{<includeonly>safesubst:</includeonly>#invoke:Unsubst||date=__DATE__ |$B= {{Fix |name = {{{name|Citation needed}}} |subst = <includeonly>{{subst:substcheck}}</includeonly> |link = Wikipedia:Citation needed |text = మూలాలు అవసరం |class = Template-Fact |title = {{{reason|This claim needs references to reliable sources.}}} |date = {{{date|}}} |cat = [[Category:All articles with unsourced statements]] |cat-date = Category:Articles with unsourced statements }}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages containing citation needed template with unsupported parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Citation needed]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y| date | name | reason }}}}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> s8rhnkryii9yanz69y90yt3vuna9ogk 0 102969 4942554 4853505 2026-08-23T13:43:04Z CommonsDelinker 608 శ్రీ_విద్యా_ప్రకాశానందగిరి_స్వామి.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942554 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = శ్రీ విద్యా ప్రకాశానందగిరి స్వామి | residence = | other_names = | image = | imagesize = 250px | caption = శ్రీ విద్యా ప్రకాశానందగిరి స్వామి | birth_name = ఆనంద మోహన్ | birth_date = {{birth year|1932|}} | birth_place = [[రేపల్లె]] | native_place = | death_date = {{death date and age|1998|04|10|1914|04|13}} | death_place = శ్రీకాళహస్తి | death_cause = వృద్ధాప్యం | known = | occupation = ఆధ్యాత్మికవేత్త,<br />శ్రీకాళహస్తి లోని శుక బ్రహ్మాశ్రమ స్థాపకులు<br />, బహుభాషాకోవిదులు, <br />శ్రీ గీతామకరంద ప్రకాశకులు, <br />భగవద్గీతా ప్రచారకులు, <br />వేదాంతభేరీ వ్యవస్థాపకులు. | religion = హిందూ మతము | father = రామస్వామి | mother = సుశీలా దేవి | website = | footnotes = | employer = | height = | weight = }} '''విద్యా ప్రకాశానందగిరి స్వామి''' ([[ఏప్రిల్ 13]], [[1914]] - [[ఏప్రిల్ 10]], [[1998]]) ఒక ఆధ్యాత్మికవేత్త. [[శ్రీకాళహస్తి]] లోని [[శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమం]] స్థాపకుడు, బహుభాషా కోవిదుడు, గీతామకరంద ప్రకాశకులు, భగవద్గీతా ప్రచారకుడు, వేదాంతభేరి వ్యవస్థాపకుడు. [[మలయాళ స్వామి]] శిష్యుల్లో ముఖ్యమైన వాడు. ఆయన జన్మనామం ఆనందమోహనుడు. బందరులో జన్మించిన ఆయన అక్కడే బి. ఎ. దాకా చదువుకున్నాడు. హిందీలో నైపుణ్యం కోసం కాశీకి వెళ్ళి వచ్చాడు. తర్వాత తండ్రి కోరిక మేరకు మలయాళ స్వామి చెంతకు చేరి అక్కడే ఆధ్యాత్మిక చైతన్యాన్ని పొందాడు. 1950 లో శ్రీకాళహస్తిలో శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమం ఏర్పాటు చేసి ప్రజలలో ఆధ్యాత్మికతను పెంపొందించేందుకు వివిధ కార్యక్రమాలు నిర్వహించాడు. దేశంలో పలు ప్రాంతాల్లో గీతాజ్ఞాన యజ్ఞాలు నిర్వహించాడు. ఉపన్యాసాలు ఇచ్చాడు. పలు పుస్తకాలు రచించాడు. భగవద్గీతపై అతను రచించిన విపులమైన వ్యాఖ్యాన గ్రంథం [[గీతా మకరందము]] చాలా ప్రాచుర్యం పొందిన గ్రంథం. వ్యాసాశ్రమం, శుకబ్రహ్మాశ్రమం తరపున పలు పుస్తకాలు ప్రచురించడం ప్రారంభించాడు. స్వాతి లాంటి పలు పత్రికల్లో అతను రాసిన పరమార్థ కథలు ప్రచురితమయ్యాయి. ఈ కథలు పామరులు కూడా అర్థం చేసుకోగలిగిన సులభ శైలిలో ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానాన్ని ప్రచారం చేశాయి. శ్రీకాళహస్తిలో ఆయన మొట్టమొదటి డిగ్రీ కళాశాలను స్థాపించడానికి తన వంతు విరాళం అందించాడు. ఈ కళాశాలను ఆయన పేరు మీదుగా శ్రీ విద్యాప్రకాశానంద డిగ్రీ కళాశాల అని వ్యవహరిస్తున్నారు. ==బాల్యం, విద్యాభ్యాసం== విద్యా ప్రకాశానందగిరి స్వామి [[ఆనంద]] నామ సంవత్సర [[చైత్ర బహుళ తదియ]] (13-4-[[1914]]) నాడు [[మచిలీపట్నం|బందరు]]లో రామస్వామి, సుశీలా దేవి అనే పుణ్య దంపతులకు మూడవ పుత్రుడుగా జన్మించాడు.<ref name="biography">{{Cite book|url=https://ia802309.us.archive.org/26/items/SaiRealAttitudeManagement-Telugu-Devotional-Spiritual-Free-eBooks-Guruvulu/GU040-VidhyaPrakasanandagiriSwamulaJeevitaCharitra.pdf|title=శ్రీ విద్యాప్రకాశానంద స్వాములవారి జీవిత చరిత్ర|last=సముద్రాల|first=లక్ష్మణయ్య|publisher=శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమం|year=1992|isbn=|location=శ్రీకాళహస్తి|pages=7}}</ref> తండ్రి రామస్వామి [[న్యాయవాది]]. దేశభక్తి మెండుగా గలవాడు. [[హైందవ మతము|హైందవ]] సమాజాన్ని చక్కగా సంస్కరించాలనే దృఢ సంకల్పంతో పనిచేసిన సంఘసంస్కర్త. [[భగవద్గీత]], [[ఉపనిషత్తులు]], బ్రహ్మ సూత్రాలను భాష్యంతో సహా అధ్యయనం చేశాడు. శిష్టాచార సంపన్నులైన ఈ పుణ్య దంపతుల ఇంటికి తరచుగా విద్వాంసులు, సాధు మహాత్ములు వచ్చేవారు. వేదాంత గోష్టులు జరుగుతుండేవి. విద్యాప్రకాశానంద బాల్యనామం ''ఆనంద మోహన్''. చిన్నతనంలోనే ఎంతో ప్రజ్ఞా ప్రాభవం ప్రదర్శించేవాడు. పసితనం నుంచే ఎంతో దైవ భక్తి ఉండేది. రామస్వామి తెనాలిలో న్యాయవాద వృత్తిలో బాగా సంపాదించాడు. తర్వాత ఆధ్యాత్మికంగా ఎదిగే కొద్దీ ప్రాపంచిక విషయాల పట్ల తీవ్ర విరక్తి ఏర్పరచుకున్నాడు. [[న్యాయవాది|వకీలు]] వృత్తికి రాజీనామా చేసి చిన్న పర్ణ కుటీరంలో జీవిస్తూ, [[ధ్యానం]], [[జపము|జపం]], [[భజన]], పారాయణం, [[అర్చన]], ఆత్మవిచారణ, వేదాంతగోష్టులతో కాలం గడపసాగాడు. ఆదర్శ గృహిణి సుశీలాదేవి భర్తకు అన్ని విధాలా సహకరించేది. సహజంగానే ఆధ్యాత్మిక సంస్కారం గల ఆనంద మోహనుని చిత్త వృత్తి దైవ మార్గంలో పురోగమించటానికి వాతావరణం అనుకూలించింది. తండ్రితో పాటు "పంచదశి", "జీవన్ముక్తి", "ప్రకాశిక " గ్రంథాలను పఠించేవాడు. "[[సుభాషిత త్రిశతి|భర్తృహరి సుభాషితం]]", "ప్రశ్నోత్తర", "గాయత్రీ రామాయణం", "ఆత్మబోధ" గ్రంథాలన్నీ కంఠస్థం చేసాడు. తండ్రి ఆంగ్లాంధ్ర భాషల్లో ప్రవీణుడవడం చేత వివిధ సంస్థల వారు [[భగవద్గీత]]పై ఉపన్యసించవలసినదిగా ఆహ్వానించేవారు. ఆనందమోహన్ కూడా ఆయా సందర్భాల్లో తండ్రి గారితో వెళ్ళి శ్లోకాలను చదువుతూ ఉంటే, అతను వ్యాఖ్యానం చేసేవాడు. ఆ విధంగా బాల్యం నుంచి ఆనందమోహన్ కు భగవద్గీతతో అనుబంధం ఏర్పడింది. [[దేశభక్తి]] ప్రభావితుడైన రామస్వామి ఇంట్లోనే నూలు వడికి [[ఖద్దరు]] వస్త్రాలనే ధరించేవాడు. [[దీపావళి]]నాడు బాణసంచా కాల్చడం నిషిద్ధం. ఆనాడు 108 జ్యోతుల్ని ఓంకారంతో వెలిగించేవాడు. శాస్త్ర విధుల ననుసరించి [[ఉపనయనము|ఉపనయన]] సంస్కారం పొందిన ఆనందమోహన్, ఒకసారి [[వేటపాలెం]] లోని [[సారస్వత నికేతనం]]లో ఆనాటి ప్రభుత్వ ఆస్థాన కవి శ్రీ [[కాశీ కృష్ణాచార్యులు]] అధ్యక్షతన జరిగిన సమావేశంలో వేద ప్రతిపాదితాలైన బ్రహ్మ చర్య ధర్మాల గురించి అనర్గళంగా తన వాక్పటిమతో [[సంస్కృతము|సంస్కృతం]], [[తెలుగు]], [[ఆంగ్ల భాష|ఆంగ్ల]] భాషల్లో ఉపన్యసించి సభలోని విద్వాంసులను పెద్దలను ఆశ్చర్యచకితుల్ని చేశాడు. బ్రహ్మశ్రీ కాశీకృష్ణాచార్యులవారు "ఈ బాలబ్రహ్మచారి భవిష్యత్తులో గొప్ప యతీశ్వరుడు కాగలడు. ఇతని కీర్తి నలుదెసలా వ్యాపిస్తుంది." అంటూ ఆశీర్వదించాడు. అతను చదువు అందరిలాగే సర్వసాధారణంగానే సాగింది. మెట్రిక్యులేషన్ వరకు [[విజయవాడ]] లోను తర్వాత డిగ్రీ [[మచిలీపట్నం]]లో పూర్తి చేశాడు. 1933 లో [[బ్యాచిలర్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్|బి.ఎ]] పట్టా పుచ్చుకొన్న ఆనందుడు కళాశాలలో చదివే రోజుల్లోనే రాష్ట్ర స్థాయిలో ఎన్నో బహుమతులు సాధించాడు. ఉన్నత చదువుల కోసం ఆ రోజుల్లో చాలామందిలానే [[వారణాసి]] లోని [[బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం|బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయానికి]] వెళ్ళాడు. అక్కడే 'కోవిద' పరీక్ష పూర్తి చేశాడు. ==ఆధ్యాత్మిక పరిమళం== అతని ఆలోచనా విధానం లౌకిక విద్య నుండి అలౌకిక విద్య వైపు మళ్ళింది. ఒకసారి అతను [[గంగానది]] తీరంలోని పుణ్యక్షేత్రమైన [[రిషికేశ్]]ను దర్శించి గంగలో స్నానమాచరించాలని వచ్చాడు. నదిలో మూడు మునకలు వేయడానికి నదిలో దిగి రెండు మునకలు పూర్తి చేసి మూడో మునక పూర్తి చేయగానే అతను చేతిలోకి తాళపత్రాల్లో లిఖించబడిన [[భగవద్గీత]] ప్రత్యక్షమయింది. అవి పూలు, పసుపు, కుంకుమలతో అర్చింపబడి ఉన్నాయి. ఈ సంఘటన అతను తన కర్తవ్య దీక్షను గుర్తు చేసిందిగా భావించాడు. గీతా సారాన్ని అందరికీ అందజేయాలని సంకల్పించాడు. తర్వాత ఆయన జీవితకాలంలో వంద గీతా మహాజ్ఞాన యాగాలను చేశాడు. వివేకానందస్వామి సారస్వతాన్ని సంపూర్ణంగా అధ్యయనం చేయటం ద్వారా ఆధ్యాత్మిక వికాసాన్ని పొందారు. భగవద్గీత బైబిల్ కు గల సామ్యాన్ని తులనాత్మకంగా అధ్యయనం చేశారు. జాతీయోద్యమంలో భాగంగా సూత్ర యజ్ఞమనే పేరుతో [[రాట్నం]] నుండి నూలు తీసి దుస్తులు నేయించి ధరించటమనే మహా యజ్ఞంలో పాల్గొని అందులోనూ స్వర్ణపతకాలు సంపాదించాడు. ఆనందమోహన్ తండ్రి శ్రీ మలయాళస్వాముల వారిని తమ గురువుగా నిర్ణయించుకున్నారు. వారు రచించిన "శుష్క వేదాంత తమోభాస్కరం" వారిని ఎంతగానో ఆకర్షించింది. తన 34వ ఏట శ్రీ సద్గురు [[మళయాళస్వామి]] వారి సన్నిధిలో సన్యాస దీక్ష స్వీకరించాడు. అప్పుడే అతను పేరు విద్యాప్రకాశానందగిరి స్వామిగా మార్చుకున్నాడు. మలయాళస్వామి అనుగ్రహ దృష్టి ఆనందమోహనుడిపై పడింది. అప్పుడే స్వామి అతడికి పంచాక్షరీ మంత్రాన్ని ఉపదేశించారు. ఆ విధంగా గురుశిష్యులిద్దరికీ అనుబంధం ఏర్పడింది. హిందీ భాషలో పరిజ్ఞానం అవసరమని భావించి రాష్ట్ర విశారద పరీక్షల్లో ఉత్తీర్ణుడైన ఆనందమోహనుడిని మరింత ఉత్తమమైన ప్రజ్ఞ సంపాదించటానికి తండ్రిగారు కాశీ విద్యా పీఠానికి పంపారు. అక్కడి విద్యార్థులు నడిపే ఇంగ్లీషు మాసపత్రికకు, "తపోభూమి" అనే హిందీ పత్రికకు ఆనందుడు సంపాదకత్వం వహించాడు. ==ఆశ్రమ ప్రవేశం== [[File:Sri SukaBrahma Ashram Entrance.jpg|thumb|శ్రీ శుక బ్రహ్మాశ్రమము ప్రవేశద్వారము, శ్రీకాళహస్తి]] [[1936]], [[మే 17]] వ తేదీన ఆనందుడు ఆశ్రమ ప్రవేశం చేశాడు. శ్రీవారి నిష్టాశ్రమానికి దక్షిణ దిశలో ఏకాంతంగా గుహాలయంలో తపోనిష్టతో కూడిన కూడిన సాధనానుష్టానాలు ప్రారంభించాడు. అపక్వాహారాన్ని (వండని ఆహారం) స్వీకరిస్తూ గురు సన్నిధిలో 12 సంవత్సరాలు తపస్సాధనలో అనేక గ్రంథాలను రచించారు. యోగవాశిష్టం అనువాదం చేశాడు. "ధర్మపథం" ఆంధ్రానువాదం చేశారు. గురుదేవులు ఓంకార సత్రయాగంలో చెప్పిన దివ్యప్రబోధాలను గ్రంథ రూపంలో అందించారు. ఒక సంవత్సరం మౌననిష్ఠ సాగించారు. శిష్యుని పురోగతిని గమనించిన గురుదేవులు అతనికి మహావాక్యాలను ఉపదేశించి సన్యాస స్వీకారానికి ఏర్పాటుచేశాడు. గిరి సంప్రదాయానుసారంగా శ్రీ విద్యా ప్రకాశనందగిరి అని అతనికి నామకరణం చేసి ఉపదేశ ప్రబోధాలను అధికారమిచ్చారు. సన్యాసం స్వీకరించిన మూడు సంవత్సరాలకు [[శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమం]]<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/sukabrahma-ashram-a-centre-for-spiritual-learning/article5908311.ece|title=Sukabrahma Ashram: a centre for spiritual learning|last=Reporter|first=Staff|date=2014-04-13|work=The Hindu|access-date=2020-12-23|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> స్థాపించాడు. గురువు [[శ్రీ వ్యాసాశ్రమం]] స్థాపిస్తే ఆయన శిష్యుడు విద్యాప్రకాశానంద వ్యాసుని కుమారుడైన శుకముని పేరు మీదుగా ఆశ్రమం స్థాపించాడు. 1950 సంవత్సరంలో శ్రీ శుక బ్రహ్మ ఆశ్రమానికి సద్గురుదేవులు శ్రీ [[మలయాళ స్వామి]] వారి ఆధ్వర్యంలో ప్రవేశోత్సవం జరిగింది. ==శుక బ్రహ్మ ఆశ్రమ కార్యక్రమాలు== [[File:Samadhi Mandir SukaBrahmaAshram.jpg|thumb|శుక బ్రహ్మాశ్రమములో సమాధి మందిరము]] {{Infobox artist|image=[[File:SWAMI VIDYAPRAKASHANANDA GIRI BOOKS.jpg|thumb|SWAMI VIDYAPRAKASHANANDA GIRI BOOKS]]}} ఆశ్రమం స్థాపించాక స్వామివారు పలు ఆధ్యాత్మిక కార్యక్రమాలు చేపట్టాడు. శుకబ్రహ్మాశ్రమం యొక్క ముఖ్యమైన సందేశం "నిర్భయుడై ఉండుము. భగవంతుడు మీ చెంతే ఉన్నాడు". ఈ ఆశ్రమం [[చిత్తూరు]] జిల్లా ప్రముఖ శైవ క్షేత్రమైన [[శ్రీకాళహస్తి]]లో సువర్ణముఖీ నదీ తీరాన వెలసి ఉంది. ఆశ్రమం స్థాపించినది మొదలు అనేక ఆధ్యాత్మిక కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తూనే ఉన్నాడు. వేదాంత సంబంధ అంశాలమీద, అలౌకిక విషయాల మీద చర్చలు జరిపాడు. అపార జ్ఞానాన్ని సంపాదించాడు. భగవద్గీత పారాయణం చేశాడు. {{Infobox artist|image=[[File:SWAMI VIDYAPRAKASHANANDA GIRI VIDEOS.jpg|thumb|SWAMI VIDYAPRAKASHANANDA GIRI VIDEOS]]}} ఆశ్రమంలో గీతా పారాయణ ప్రవచనాలపై ఒక ప్రార్థనా మందిరం నిర్మించబడింది. సాధకుల నివాసానికీ, వంటకు, భోజనాదులకు కుటీరాలు నిర్మించారు. 1954 సంవత్సరంలో శ్రీ శుక బ్రహ్మాశ్రమంలోనే [[శ్రీ వ్యాసాశ్రమం]] వారు నిర్వహించే 28 వ సనాతన సభ దిగ్విజయమయింది. 1955 లో జరిగిన ఆశ్రమ పంచమ వార్షికోత్సవానికి వ్యవస్థాపకులు [[శివానంద సరస్వతి]] మహారాజ్ తమ దివ్య సందేశాన్ని పంపించాడు. "మానవ జాతి సముద్ధరణపై వారు సాగిస్తున్న ఉద్యమం విజయవంతం అవుగాక!" అంటూ శ్రీ ముఖం పంపాడు. 1956 సంవత్సరం నుండి శ్రీ సనాతన వేదాంత సభలకు శ్రీ విద్యాప్రకాశనందగిరి స్వామి వారు అధ్యక్షస్థానం వహించారు. శ్రీ మలయాళ స్వాముల వారి అనుజ్ఞతో, ఆశీస్సులతో శ్రీ స్వాములవారు 1957 సంవత్సరంలో గీతాజ్ఞాన యజ్ఞాలను ప్రారంభించారు. [[గుంటూరు]] జిల్లాలో మొదటి గీతాజ్ఞాన యజ్ఞం నిర్వహించారు. పండితులు, పామరులు, స్త్రీలు, పురుషులు, వృద్ధులు, బాలకులు తన్మయులై స్వామివారి ప్రవచనాలు శ్రద్ధగా వినేవారు. అలా మొదలైన ఈ యజ్ఞం నిర్విఘ్నంగా కొనసాగింది. [[హైదరాబాదు]]లో [[తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానాలు|తితిదే]] వారి సౌజన్యంతో నూరవ గీతాయజ్ఞాన్ని పూర్తి చేశాడు. వివిధ వార్తాపత్రికలు స్వామిని ప్రశంసిస్తూ వారి వారి పత్రికల్లో ప్రకటనలు వేసేవారు. ఆశ్రమంలో విశేష కార్యక్రమాలు జరిగే రోజులలో భక్తులకు అన్న వస్త్ర దానాలు జరిగేవి. ఆశ్రమం చుట్టుప్రక్కల నివసించే గిరిజనుల కోసం ఆనంద వైద్యాలయం స్థాపించబడింది. [[దస్త్రం:Vidya prakaasa Vasishtha gita sample.ogg|thumbnail|right|విద్యాప్రకాశానందగిరి స్వామి స్వరంలో వశిష్ఠ గీత (నమూనా) ]] ఆశ్రమాన్ని స్థాపించిన పదమూడు సంవత్సరాలకు మౌక్తికోత్సవం నిర్వహించాడు. ఆ తరువాత [[స్వర్ణోత్సవం]] కూడా జరిగింది. వేదాంతభేరి అనే ఆధ్యాత్మిక మాసపత్రికను ప్రారంభించి వేదాంతపరమైన అనేక విషయాలపై వివరణ ఇచ్చాడు. అనేక కథల ద్వారా ప్రజలను ఆధ్యాత్మిక మార్గం వైపు మళ్ళించాడు. అదే సమయంలో గీతామకరందమనే గ్రంథాన్ని వెలువరించాడు. ==రచనలు== స్వాములవారు తమ గురువుగారి వలె అనేక రచనలు చేశారు. {{col-begin}} {{col-3}} *[[గీతా మకరందము]] * వశిష్ఠగీత * జ్ఞానపుష్పం * ఆత్మ విద్యా విలాసము * యమలోకవార్తలు * వివేకానంద సింహనాదం [https://archive.org/details/vivekananda-simhanandamu] * ఆధ్యాత్మిక జడ్జిమెంట్ *[https://archive.org/details/moksha-sadhana-rahasyamu_202604] మోక్షసాధన రహస్యము * తత్వసారము {{col-3}} * మానసబోధ.[https://archive.org/details/maanasa-bodha] * పరమార్థ కథలు [https://archive.org/details/paramartha-kathalu_202512] * భజనలు-కీర్తనలు * బ్రహ్మానంద వైభవము * అమృత బిందువులు [https://archive.org/details/amrutha-binduvulu-full-book-swami-vidyaprakashananda] * వైరాగ్య సాథన * మోక్ష ద్వారా పాలకులు * మట్టిలో మాణిక్యం [https://archive.org/details/20251225_20251225_1038] * ఆత్మ తత్వ విచారణ {{col-3}} * ధ్యాన పద్ధతి.[https://archive.org/details/dhyana-padhati_202512] * యోగవాశిష్ట రత్నాకరము * రామాయణ రత్నాకరము * ఉపనిషద్రత్నాకరము[https://archive.org/details/om_20251214_202512] * భారత రత్నాకరము [https://archive.org/details/bharata-ratnakaramu] * పాండవగీత * బ్రహ్మచర్య విజయము [https://archive.org/details/brahmacharaya-vijayamu-swami-vidayaprakashanandagiri] * వాసిష్ట మహా రామాయణము * ఆత్మాను సంధానము [https://archive.org/details/atma_20251214_20251214_1155] {{col-3}} {{col-end}} {{Infobox artist|image=[[File:Sri shukabrahmashramam books.jpg|thumb|Sri shukabrahmashramam books]]}} ==సేవా కార్యక్రమాలు== [[దస్త్రం:DaivaprarthanaGITAMAKARANDAMVidyaprakashananda.ogg|thumb|alt=DaivaprarthanaGITAMAKARANDAMVidyaprakashananda|DaivaprarthanaGITAMAKARANDAMVidyaprakashananda]] ఆయన కేవలం వేదాంత కార్యక్రమాలతోనే సంతృప్తి చెందకుండా మానవసేవయే మాధవసేవగా భావించి ప్రభుత్వానికి సహాయం చేశాడు. ఆ విరాళంతో ప్రభుత్వం డిగ్రీ కళాశాలను, తదుపరి జూనియర్ కళాశాలను స్థాపించి వాటికి ఆయన పేరే పెట్టారు. చుట్టు పక్కల ఉన్న పేద ప్రజలకోసం ఒక కంటి ఆసుపత్రిని నిర్మించాలనుకున్నాడు. భక్తకన్నప్ప పేరుతో అక్కడే ఉచిత కంటి వైద్యశాలను నిర్మించాడు.<ref>{{Cite web|url=https://www.eenadu.net/districts/latestnews/latestnews/2/121085672|title=ఆధ్యాత్మికం..సామాజికం|website=www.eenadu.net|language=te}}</ref> # తప్పు దారిలో పోతున్న యువకులను సక్రమ మార్గంలో పెట్టడం. భగవంతునిపై పూర్ణమైన విశ్వాసం కలిగించాలి. యువత భోగ విలాసాలపై మనస్సు మళ్ళించటా ఆధ్యాత్మిక బోధన లేకపోవటమే. # మితిమీరిపోతున్న హింసను అరికట్టాలి. సృష్టిలోని ఏ ప్రాణికి హాని కలిగినా అది అపకారం చేసినట్లు అవుతుంది. # మన మతం పట్ల సరైన అవగాహన లేకపోవటం వల్లనే మతమార్పిడులు జరుగుతున్నాయి. మన మత ధర్మాలను తెలియజేసి తగిన సదుపాయాలు కలుగ జేసినట్లయితే ఒక మతంలో నుండి మరొక మతం లోకి మారవలసిన అవసరం రాదు. # మానవ జీవితంలో ఎన్నో చిక్కు సమస్యలు ఎదురవుతూ ఉంటాయి. వాటిని మరొక రకంగా తీర్చలేని పరిస్థితులలో ఆధ్యాత్మిక పరిజ్ఞానం తోనే పరిష్కరించుకోవాలి. చిత్తవృత్తిని పరమాత్మ వైపు మళ్ళించి నిర్భయులై ఉండండి. బ్రహ్మానుభవం మానవ జన్మను సార్థకం చేస్తుంది. # జాతి మత కుల వర్గ భాషా విభేదాలు మనం సృష్టించుకున్నవే. ఆధ్యాత్మిక విజ్ఞానాన్ని ప్రచారం చేయడం ద్వారా శాంతి, సుఖం, ఆనందం ఏర్పడతాయి. ఉపనిషత్తుల సారమైన భగవద్గీతను జన సమూహం లోనికి తీసుకువెళ్ళీ ప్రచారం చేస్తే ప్రజలకు ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానం కలుగుతుంది. తన శిష్యుడైన [[విద్యాస్వరూపానంద స్వామి]]ని తన వారసుడిగా నియమించి [[చైత్ర శుద్ధ చతుర్దశి]] నాడు (10-4-1998) మహాసమాధి పొందాడు. అతను సమాధి చుట్టూ ఒక ధ్యానమందిరాన్ని నిర్మించి పైన శివలింగాకారంలో గోపురం ఏర్పాటు చేశారు. ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == బయటి లింకులు == * [https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/4/gitamakarandam-book ఆర్కైవ్.ఆర్గ్ లో గీతా మకరందము పుస్తక ప్రతి] * గీతా మకరందము గ్రంధపఠనము వీడియోలు link : https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/11/gitamakarandam-grandhapathanam * గీతా మకరందము videos link: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330?query=swami+Vidyaprakashananda+giri * '''Sri Sukha Brahmma Ashramam, Sri Kalahasthi''', AP Guru Peetam Archive video link: https://archive.org/details/sri-sukh-brahmma-ashramam-sri-kalahasthi-ap-guru-peetam-1st-march-2026-etv-life-spiritual * '''Sri Sukha Brahmma Ashramam, Sri Kalahasthi''' videos Internet Archive Org. Link: https://archive.org/details/@hindu_devotional4/lists/1/sri-shukabrahma-ashramam%23swami_vidyaprakashananda_giri * విద్యా ప్రకాశానందగిరి స్వామి videos and books links [https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330?query=SWAMI+VIDYAPRAKASHANANDA+GIRI&page=2&sort=title] * శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమం videos and books links [https://archive.org/details/@hindu_devotional4?query=SWAMI+VIDYAPRAKASHANANDA+GIRI&sort=title] * vidya prakashananda books [https://archive.org/details/@hindu_devotional4/lists/3/vidya-prakashananda-books] {{Authority control}} [[వర్గం:1914 జననాలు]] [[వర్గం:1998 మరణాలు]] [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] [[వర్గం:సంస్కృత రచయితలు]] [[వర్గం:కృష్ణా జిల్లా ఆధ్యాత్మిక గురువులు]] [[వర్గం:అద్వైతం]] [[వర్గం:కృష్ణా జిల్లా తత్వవేత్తలు]] [[వర్గం:కృష్ణా జిల్లా రచయితలు]] [[వర్గం:కృష్ణా జిల్లా ప్రవచనకర్తలు]] [[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]] 1z5t2tf1i8r2cu1y9d5jwnn8uyh2ven 4942595 4942554 2026-08-23T13:45:20Z CommonsDelinker 608 SWAMI_VIDYAPRAKASHANANDA_GIRI_VIDEOS.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942595 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = శ్రీ విద్యా ప్రకాశానందగిరి స్వామి | residence = | other_names = | image = | imagesize = 250px | caption = శ్రీ విద్యా ప్రకాశానందగిరి స్వామి | birth_name = ఆనంద మోహన్ | birth_date = {{birth year|1932|}} | birth_place = [[రేపల్లె]] | native_place = | death_date = {{death date and age|1998|04|10|1914|04|13}} | death_place = శ్రీకాళహస్తి | death_cause = వృద్ధాప్యం | known = | occupation = ఆధ్యాత్మికవేత్త,<br />శ్రీకాళహస్తి లోని శుక బ్రహ్మాశ్రమ స్థాపకులు<br />, బహుభాషాకోవిదులు, <br />శ్రీ గీతామకరంద ప్రకాశకులు, <br />భగవద్గీతా ప్రచారకులు, <br />వేదాంతభేరీ వ్యవస్థాపకులు. | religion = హిందూ మతము | father = రామస్వామి | mother = సుశీలా దేవి | website = | footnotes = | employer = | height = | weight = }} '''విద్యా ప్రకాశానందగిరి స్వామి''' ([[ఏప్రిల్ 13]], [[1914]] - [[ఏప్రిల్ 10]], [[1998]]) ఒక ఆధ్యాత్మికవేత్త. [[శ్రీకాళహస్తి]] లోని [[శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమం]] స్థాపకుడు, బహుభాషా కోవిదుడు, గీతామకరంద ప్రకాశకులు, భగవద్గీతా ప్రచారకుడు, వేదాంతభేరి వ్యవస్థాపకుడు. [[మలయాళ స్వామి]] శిష్యుల్లో ముఖ్యమైన వాడు. ఆయన జన్మనామం ఆనందమోహనుడు. బందరులో జన్మించిన ఆయన అక్కడే బి. ఎ. దాకా చదువుకున్నాడు. హిందీలో నైపుణ్యం కోసం కాశీకి వెళ్ళి వచ్చాడు. తర్వాత తండ్రి కోరిక మేరకు మలయాళ స్వామి చెంతకు చేరి అక్కడే ఆధ్యాత్మిక చైతన్యాన్ని పొందాడు. 1950 లో శ్రీకాళహస్తిలో శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమం ఏర్పాటు చేసి ప్రజలలో ఆధ్యాత్మికతను పెంపొందించేందుకు వివిధ కార్యక్రమాలు నిర్వహించాడు. దేశంలో పలు ప్రాంతాల్లో గీతాజ్ఞాన యజ్ఞాలు నిర్వహించాడు. ఉపన్యాసాలు ఇచ్చాడు. పలు పుస్తకాలు రచించాడు. భగవద్గీతపై అతను రచించిన విపులమైన వ్యాఖ్యాన గ్రంథం [[గీతా మకరందము]] చాలా ప్రాచుర్యం పొందిన గ్రంథం. వ్యాసాశ్రమం, శుకబ్రహ్మాశ్రమం తరపున పలు పుస్తకాలు ప్రచురించడం ప్రారంభించాడు. స్వాతి లాంటి పలు పత్రికల్లో అతను రాసిన పరమార్థ కథలు ప్రచురితమయ్యాయి. ఈ కథలు పామరులు కూడా అర్థం చేసుకోగలిగిన సులభ శైలిలో ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానాన్ని ప్రచారం చేశాయి. శ్రీకాళహస్తిలో ఆయన మొట్టమొదటి డిగ్రీ కళాశాలను స్థాపించడానికి తన వంతు విరాళం అందించాడు. ఈ కళాశాలను ఆయన పేరు మీదుగా శ్రీ విద్యాప్రకాశానంద డిగ్రీ కళాశాల అని వ్యవహరిస్తున్నారు. ==బాల్యం, విద్యాభ్యాసం== విద్యా ప్రకాశానందగిరి స్వామి [[ఆనంద]] నామ సంవత్సర [[చైత్ర బహుళ తదియ]] (13-4-[[1914]]) నాడు [[మచిలీపట్నం|బందరు]]లో రామస్వామి, సుశీలా దేవి అనే పుణ్య దంపతులకు మూడవ పుత్రుడుగా జన్మించాడు.<ref name="biography">{{Cite book|url=https://ia802309.us.archive.org/26/items/SaiRealAttitudeManagement-Telugu-Devotional-Spiritual-Free-eBooks-Guruvulu/GU040-VidhyaPrakasanandagiriSwamulaJeevitaCharitra.pdf|title=శ్రీ విద్యాప్రకాశానంద స్వాములవారి జీవిత చరిత్ర|last=సముద్రాల|first=లక్ష్మణయ్య|publisher=శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమం|year=1992|isbn=|location=శ్రీకాళహస్తి|pages=7}}</ref> తండ్రి రామస్వామి [[న్యాయవాది]]. దేశభక్తి మెండుగా గలవాడు. [[హైందవ మతము|హైందవ]] సమాజాన్ని చక్కగా సంస్కరించాలనే దృఢ సంకల్పంతో పనిచేసిన సంఘసంస్కర్త. [[భగవద్గీత]], [[ఉపనిషత్తులు]], బ్రహ్మ సూత్రాలను భాష్యంతో సహా అధ్యయనం చేశాడు. శిష్టాచార సంపన్నులైన ఈ పుణ్య దంపతుల ఇంటికి తరచుగా విద్వాంసులు, సాధు మహాత్ములు వచ్చేవారు. వేదాంత గోష్టులు జరుగుతుండేవి. విద్యాప్రకాశానంద బాల్యనామం ''ఆనంద మోహన్''. చిన్నతనంలోనే ఎంతో ప్రజ్ఞా ప్రాభవం ప్రదర్శించేవాడు. పసితనం నుంచే ఎంతో దైవ భక్తి ఉండేది. రామస్వామి తెనాలిలో న్యాయవాద వృత్తిలో బాగా సంపాదించాడు. తర్వాత ఆధ్యాత్మికంగా ఎదిగే కొద్దీ ప్రాపంచిక విషయాల పట్ల తీవ్ర విరక్తి ఏర్పరచుకున్నాడు. [[న్యాయవాది|వకీలు]] వృత్తికి రాజీనామా చేసి చిన్న పర్ణ కుటీరంలో జీవిస్తూ, [[ధ్యానం]], [[జపము|జపం]], [[భజన]], పారాయణం, [[అర్చన]], ఆత్మవిచారణ, వేదాంతగోష్టులతో కాలం గడపసాగాడు. ఆదర్శ గృహిణి సుశీలాదేవి భర్తకు అన్ని విధాలా సహకరించేది. సహజంగానే ఆధ్యాత్మిక సంస్కారం గల ఆనంద మోహనుని చిత్త వృత్తి దైవ మార్గంలో పురోగమించటానికి వాతావరణం అనుకూలించింది. తండ్రితో పాటు "పంచదశి", "జీవన్ముక్తి", "ప్రకాశిక " గ్రంథాలను పఠించేవాడు. "[[సుభాషిత త్రిశతి|భర్తృహరి సుభాషితం]]", "ప్రశ్నోత్తర", "గాయత్రీ రామాయణం", "ఆత్మబోధ" గ్రంథాలన్నీ కంఠస్థం చేసాడు. తండ్రి ఆంగ్లాంధ్ర భాషల్లో ప్రవీణుడవడం చేత వివిధ సంస్థల వారు [[భగవద్గీత]]పై ఉపన్యసించవలసినదిగా ఆహ్వానించేవారు. ఆనందమోహన్ కూడా ఆయా సందర్భాల్లో తండ్రి గారితో వెళ్ళి శ్లోకాలను చదువుతూ ఉంటే, అతను వ్యాఖ్యానం చేసేవాడు. ఆ విధంగా బాల్యం నుంచి ఆనందమోహన్ కు భగవద్గీతతో అనుబంధం ఏర్పడింది. [[దేశభక్తి]] ప్రభావితుడైన రామస్వామి ఇంట్లోనే నూలు వడికి [[ఖద్దరు]] వస్త్రాలనే ధరించేవాడు. [[దీపావళి]]నాడు బాణసంచా కాల్చడం నిషిద్ధం. ఆనాడు 108 జ్యోతుల్ని ఓంకారంతో వెలిగించేవాడు. శాస్త్ర విధుల ననుసరించి [[ఉపనయనము|ఉపనయన]] సంస్కారం పొందిన ఆనందమోహన్, ఒకసారి [[వేటపాలెం]] లోని [[సారస్వత నికేతనం]]లో ఆనాటి ప్రభుత్వ ఆస్థాన కవి శ్రీ [[కాశీ కృష్ణాచార్యులు]] అధ్యక్షతన జరిగిన సమావేశంలో వేద ప్రతిపాదితాలైన బ్రహ్మ చర్య ధర్మాల గురించి అనర్గళంగా తన వాక్పటిమతో [[సంస్కృతము|సంస్కృతం]], [[తెలుగు]], [[ఆంగ్ల భాష|ఆంగ్ల]] భాషల్లో ఉపన్యసించి సభలోని విద్వాంసులను పెద్దలను ఆశ్చర్యచకితుల్ని చేశాడు. బ్రహ్మశ్రీ కాశీకృష్ణాచార్యులవారు "ఈ బాలబ్రహ్మచారి భవిష్యత్తులో గొప్ప యతీశ్వరుడు కాగలడు. ఇతని కీర్తి నలుదెసలా వ్యాపిస్తుంది." అంటూ ఆశీర్వదించాడు. అతను చదువు అందరిలాగే సర్వసాధారణంగానే సాగింది. మెట్రిక్యులేషన్ వరకు [[విజయవాడ]] లోను తర్వాత డిగ్రీ [[మచిలీపట్నం]]లో పూర్తి చేశాడు. 1933 లో [[బ్యాచిలర్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్|బి.ఎ]] పట్టా పుచ్చుకొన్న ఆనందుడు కళాశాలలో చదివే రోజుల్లోనే రాష్ట్ర స్థాయిలో ఎన్నో బహుమతులు సాధించాడు. ఉన్నత చదువుల కోసం ఆ రోజుల్లో చాలామందిలానే [[వారణాసి]] లోని [[బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం|బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయానికి]] వెళ్ళాడు. అక్కడే 'కోవిద' పరీక్ష పూర్తి చేశాడు. ==ఆధ్యాత్మిక పరిమళం== అతని ఆలోచనా విధానం లౌకిక విద్య నుండి అలౌకిక విద్య వైపు మళ్ళింది. ఒకసారి అతను [[గంగానది]] తీరంలోని పుణ్యక్షేత్రమైన [[రిషికేశ్]]ను దర్శించి గంగలో స్నానమాచరించాలని వచ్చాడు. నదిలో మూడు మునకలు వేయడానికి నదిలో దిగి రెండు మునకలు పూర్తి చేసి మూడో మునక పూర్తి చేయగానే అతను చేతిలోకి తాళపత్రాల్లో లిఖించబడిన [[భగవద్గీత]] ప్రత్యక్షమయింది. అవి పూలు, పసుపు, కుంకుమలతో అర్చింపబడి ఉన్నాయి. ఈ సంఘటన అతను తన కర్తవ్య దీక్షను గుర్తు చేసిందిగా భావించాడు. గీతా సారాన్ని అందరికీ అందజేయాలని సంకల్పించాడు. తర్వాత ఆయన జీవితకాలంలో వంద గీతా మహాజ్ఞాన యాగాలను చేశాడు. వివేకానందస్వామి సారస్వతాన్ని సంపూర్ణంగా అధ్యయనం చేయటం ద్వారా ఆధ్యాత్మిక వికాసాన్ని పొందారు. భగవద్గీత బైబిల్ కు గల సామ్యాన్ని తులనాత్మకంగా అధ్యయనం చేశారు. జాతీయోద్యమంలో భాగంగా సూత్ర యజ్ఞమనే పేరుతో [[రాట్నం]] నుండి నూలు తీసి దుస్తులు నేయించి ధరించటమనే మహా యజ్ఞంలో పాల్గొని అందులోనూ స్వర్ణపతకాలు సంపాదించాడు. ఆనందమోహన్ తండ్రి శ్రీ మలయాళస్వాముల వారిని తమ గురువుగా నిర్ణయించుకున్నారు. వారు రచించిన "శుష్క వేదాంత తమోభాస్కరం" వారిని ఎంతగానో ఆకర్షించింది. తన 34వ ఏట శ్రీ సద్గురు [[మళయాళస్వామి]] వారి సన్నిధిలో సన్యాస దీక్ష స్వీకరించాడు. అప్పుడే అతను పేరు విద్యాప్రకాశానందగిరి స్వామిగా మార్చుకున్నాడు. మలయాళస్వామి అనుగ్రహ దృష్టి ఆనందమోహనుడిపై పడింది. అప్పుడే స్వామి అతడికి పంచాక్షరీ మంత్రాన్ని ఉపదేశించారు. ఆ విధంగా గురుశిష్యులిద్దరికీ అనుబంధం ఏర్పడింది. హిందీ భాషలో పరిజ్ఞానం అవసరమని భావించి రాష్ట్ర విశారద పరీక్షల్లో ఉత్తీర్ణుడైన ఆనందమోహనుడిని మరింత ఉత్తమమైన ప్రజ్ఞ సంపాదించటానికి తండ్రిగారు కాశీ విద్యా పీఠానికి పంపారు. అక్కడి విద్యార్థులు నడిపే ఇంగ్లీషు మాసపత్రికకు, "తపోభూమి" అనే హిందీ పత్రికకు ఆనందుడు సంపాదకత్వం వహించాడు. ==ఆశ్రమ ప్రవేశం== [[File:Sri SukaBrahma Ashram Entrance.jpg|thumb|శ్రీ శుక బ్రహ్మాశ్రమము ప్రవేశద్వారము, శ్రీకాళహస్తి]] [[1936]], [[మే 17]] వ తేదీన ఆనందుడు ఆశ్రమ ప్రవేశం చేశాడు. శ్రీవారి నిష్టాశ్రమానికి దక్షిణ దిశలో ఏకాంతంగా గుహాలయంలో తపోనిష్టతో కూడిన కూడిన సాధనానుష్టానాలు ప్రారంభించాడు. అపక్వాహారాన్ని (వండని ఆహారం) స్వీకరిస్తూ గురు సన్నిధిలో 12 సంవత్సరాలు తపస్సాధనలో అనేక గ్రంథాలను రచించారు. యోగవాశిష్టం అనువాదం చేశాడు. "ధర్మపథం" ఆంధ్రానువాదం చేశారు. గురుదేవులు ఓంకార సత్రయాగంలో చెప్పిన దివ్యప్రబోధాలను గ్రంథ రూపంలో అందించారు. ఒక సంవత్సరం మౌననిష్ఠ సాగించారు. శిష్యుని పురోగతిని గమనించిన గురుదేవులు అతనికి మహావాక్యాలను ఉపదేశించి సన్యాస స్వీకారానికి ఏర్పాటుచేశాడు. గిరి సంప్రదాయానుసారంగా శ్రీ విద్యా ప్రకాశనందగిరి అని అతనికి నామకరణం చేసి ఉపదేశ ప్రబోధాలను అధికారమిచ్చారు. సన్యాసం స్వీకరించిన మూడు సంవత్సరాలకు [[శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమం]]<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/sukabrahma-ashram-a-centre-for-spiritual-learning/article5908311.ece|title=Sukabrahma Ashram: a centre for spiritual learning|last=Reporter|first=Staff|date=2014-04-13|work=The Hindu|access-date=2020-12-23|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> స్థాపించాడు. గురువు [[శ్రీ వ్యాసాశ్రమం]] స్థాపిస్తే ఆయన శిష్యుడు విద్యాప్రకాశానంద వ్యాసుని కుమారుడైన శుకముని పేరు మీదుగా ఆశ్రమం స్థాపించాడు. 1950 సంవత్సరంలో శ్రీ శుక బ్రహ్మ ఆశ్రమానికి సద్గురుదేవులు శ్రీ [[మలయాళ స్వామి]] వారి ఆధ్వర్యంలో ప్రవేశోత్సవం జరిగింది. ==శుక బ్రహ్మ ఆశ్రమ కార్యక్రమాలు== [[File:Samadhi Mandir SukaBrahmaAshram.jpg|thumb|శుక బ్రహ్మాశ్రమములో సమాధి మందిరము]] {{Infobox artist|image=[[File:SWAMI VIDYAPRAKASHANANDA GIRI BOOKS.jpg|thumb|SWAMI VIDYAPRAKASHANANDA GIRI BOOKS]]}} ఆశ్రమం స్థాపించాక స్వామివారు పలు ఆధ్యాత్మిక కార్యక్రమాలు చేపట్టాడు. శుకబ్రహ్మాశ్రమం యొక్క ముఖ్యమైన సందేశం "నిర్భయుడై ఉండుము. భగవంతుడు మీ చెంతే ఉన్నాడు". ఈ ఆశ్రమం [[చిత్తూరు]] జిల్లా ప్రముఖ శైవ క్షేత్రమైన [[శ్రీకాళహస్తి]]లో సువర్ణముఖీ నదీ తీరాన వెలసి ఉంది. ఆశ్రమం స్థాపించినది మొదలు అనేక ఆధ్యాత్మిక కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తూనే ఉన్నాడు. వేదాంత సంబంధ అంశాలమీద, అలౌకిక విషయాల మీద చర్చలు జరిపాడు. అపార జ్ఞానాన్ని సంపాదించాడు. భగవద్గీత పారాయణం చేశాడు. {{Infobox artist|image= }} ఆశ్రమంలో గీతా పారాయణ ప్రవచనాలపై ఒక ప్రార్థనా మందిరం నిర్మించబడింది. సాధకుల నివాసానికీ, వంటకు, భోజనాదులకు కుటీరాలు నిర్మించారు. 1954 సంవత్సరంలో శ్రీ శుక బ్రహ్మాశ్రమంలోనే [[శ్రీ వ్యాసాశ్రమం]] వారు నిర్వహించే 28 వ సనాతన సభ దిగ్విజయమయింది. 1955 లో జరిగిన ఆశ్రమ పంచమ వార్షికోత్సవానికి వ్యవస్థాపకులు [[శివానంద సరస్వతి]] మహారాజ్ తమ దివ్య సందేశాన్ని పంపించాడు. "మానవ జాతి సముద్ధరణపై వారు సాగిస్తున్న ఉద్యమం విజయవంతం అవుగాక!" అంటూ శ్రీ ముఖం పంపాడు. 1956 సంవత్సరం నుండి శ్రీ సనాతన వేదాంత సభలకు శ్రీ విద్యాప్రకాశనందగిరి స్వామి వారు అధ్యక్షస్థానం వహించారు. శ్రీ మలయాళ స్వాముల వారి అనుజ్ఞతో, ఆశీస్సులతో శ్రీ స్వాములవారు 1957 సంవత్సరంలో గీతాజ్ఞాన యజ్ఞాలను ప్రారంభించారు. [[గుంటూరు]] జిల్లాలో మొదటి గీతాజ్ఞాన యజ్ఞం నిర్వహించారు. పండితులు, పామరులు, స్త్రీలు, పురుషులు, వృద్ధులు, బాలకులు తన్మయులై స్వామివారి ప్రవచనాలు శ్రద్ధగా వినేవారు. అలా మొదలైన ఈ యజ్ఞం నిర్విఘ్నంగా కొనసాగింది. [[హైదరాబాదు]]లో [[తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానాలు|తితిదే]] వారి సౌజన్యంతో నూరవ గీతాయజ్ఞాన్ని పూర్తి చేశాడు. వివిధ వార్తాపత్రికలు స్వామిని ప్రశంసిస్తూ వారి వారి పత్రికల్లో ప్రకటనలు వేసేవారు. ఆశ్రమంలో విశేష కార్యక్రమాలు జరిగే రోజులలో భక్తులకు అన్న వస్త్ర దానాలు జరిగేవి. ఆశ్రమం చుట్టుప్రక్కల నివసించే గిరిజనుల కోసం ఆనంద వైద్యాలయం స్థాపించబడింది. [[దస్త్రం:Vidya prakaasa Vasishtha gita sample.ogg|thumbnail|right|విద్యాప్రకాశానందగిరి స్వామి స్వరంలో వశిష్ఠ గీత (నమూనా) ]] ఆశ్రమాన్ని స్థాపించిన పదమూడు సంవత్సరాలకు మౌక్తికోత్సవం నిర్వహించాడు. ఆ తరువాత [[స్వర్ణోత్సవం]] కూడా జరిగింది. వేదాంతభేరి అనే ఆధ్యాత్మిక మాసపత్రికను ప్రారంభించి వేదాంతపరమైన అనేక విషయాలపై వివరణ ఇచ్చాడు. అనేక కథల ద్వారా ప్రజలను ఆధ్యాత్మిక మార్గం వైపు మళ్ళించాడు. అదే సమయంలో గీతామకరందమనే గ్రంథాన్ని వెలువరించాడు. ==రచనలు== స్వాములవారు తమ గురువుగారి వలె అనేక రచనలు చేశారు. {{col-begin}} {{col-3}} *[[గీతా మకరందము]] * వశిష్ఠగీత * జ్ఞానపుష్పం * ఆత్మ విద్యా విలాసము * యమలోకవార్తలు * వివేకానంద సింహనాదం [https://archive.org/details/vivekananda-simhanandamu] * ఆధ్యాత్మిక జడ్జిమెంట్ *[https://archive.org/details/moksha-sadhana-rahasyamu_202604] మోక్షసాధన రహస్యము * తత్వసారము {{col-3}} * మానసబోధ.[https://archive.org/details/maanasa-bodha] * పరమార్థ కథలు [https://archive.org/details/paramartha-kathalu_202512] * భజనలు-కీర్తనలు * బ్రహ్మానంద వైభవము * అమృత బిందువులు [https://archive.org/details/amrutha-binduvulu-full-book-swami-vidyaprakashananda] * వైరాగ్య సాథన * మోక్ష ద్వారా పాలకులు * మట్టిలో మాణిక్యం [https://archive.org/details/20251225_20251225_1038] * ఆత్మ తత్వ విచారణ {{col-3}} * ధ్యాన పద్ధతి.[https://archive.org/details/dhyana-padhati_202512] * యోగవాశిష్ట రత్నాకరము * రామాయణ రత్నాకరము * ఉపనిషద్రత్నాకరము[https://archive.org/details/om_20251214_202512] * భారత రత్నాకరము [https://archive.org/details/bharata-ratnakaramu] * పాండవగీత * బ్రహ్మచర్య విజయము [https://archive.org/details/brahmacharaya-vijayamu-swami-vidayaprakashanandagiri] * వాసిష్ట మహా రామాయణము * ఆత్మాను సంధానము [https://archive.org/details/atma_20251214_20251214_1155] {{col-3}} {{col-end}} {{Infobox artist|image=[[File:Sri shukabrahmashramam books.jpg|thumb|Sri shukabrahmashramam books]]}} ==సేవా కార్యక్రమాలు== [[దస్త్రం:DaivaprarthanaGITAMAKARANDAMVidyaprakashananda.ogg|thumb|alt=DaivaprarthanaGITAMAKARANDAMVidyaprakashananda|DaivaprarthanaGITAMAKARANDAMVidyaprakashananda]] ఆయన కేవలం వేదాంత కార్యక్రమాలతోనే సంతృప్తి చెందకుండా మానవసేవయే మాధవసేవగా భావించి ప్రభుత్వానికి సహాయం చేశాడు. ఆ విరాళంతో ప్రభుత్వం డిగ్రీ కళాశాలను, తదుపరి జూనియర్ కళాశాలను స్థాపించి వాటికి ఆయన పేరే పెట్టారు. చుట్టు పక్కల ఉన్న పేద ప్రజలకోసం ఒక కంటి ఆసుపత్రిని నిర్మించాలనుకున్నాడు. భక్తకన్నప్ప పేరుతో అక్కడే ఉచిత కంటి వైద్యశాలను నిర్మించాడు.<ref>{{Cite web|url=https://www.eenadu.net/districts/latestnews/latestnews/2/121085672|title=ఆధ్యాత్మికం..సామాజికం|website=www.eenadu.net|language=te}}</ref> # తప్పు దారిలో పోతున్న యువకులను సక్రమ మార్గంలో పెట్టడం. భగవంతునిపై పూర్ణమైన విశ్వాసం కలిగించాలి. యువత భోగ విలాసాలపై మనస్సు మళ్ళించటా ఆధ్యాత్మిక బోధన లేకపోవటమే. # మితిమీరిపోతున్న హింసను అరికట్టాలి. సృష్టిలోని ఏ ప్రాణికి హాని కలిగినా అది అపకారం చేసినట్లు అవుతుంది. # మన మతం పట్ల సరైన అవగాహన లేకపోవటం వల్లనే మతమార్పిడులు జరుగుతున్నాయి. మన మత ధర్మాలను తెలియజేసి తగిన సదుపాయాలు కలుగ జేసినట్లయితే ఒక మతంలో నుండి మరొక మతం లోకి మారవలసిన అవసరం రాదు. # మానవ జీవితంలో ఎన్నో చిక్కు సమస్యలు ఎదురవుతూ ఉంటాయి. వాటిని మరొక రకంగా తీర్చలేని పరిస్థితులలో ఆధ్యాత్మిక పరిజ్ఞానం తోనే పరిష్కరించుకోవాలి. చిత్తవృత్తిని పరమాత్మ వైపు మళ్ళించి నిర్భయులై ఉండండి. బ్రహ్మానుభవం మానవ జన్మను సార్థకం చేస్తుంది. # జాతి మత కుల వర్గ భాషా విభేదాలు మనం సృష్టించుకున్నవే. ఆధ్యాత్మిక విజ్ఞానాన్ని ప్రచారం చేయడం ద్వారా శాంతి, సుఖం, ఆనందం ఏర్పడతాయి. ఉపనిషత్తుల సారమైన భగవద్గీతను జన సమూహం లోనికి తీసుకువెళ్ళీ ప్రచారం చేస్తే ప్రజలకు ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానం కలుగుతుంది. తన శిష్యుడైన [[విద్యాస్వరూపానంద స్వామి]]ని తన వారసుడిగా నియమించి [[చైత్ర శుద్ధ చతుర్దశి]] నాడు (10-4-1998) మహాసమాధి పొందాడు. అతను సమాధి చుట్టూ ఒక ధ్యానమందిరాన్ని నిర్మించి పైన శివలింగాకారంలో గోపురం ఏర్పాటు చేశారు. ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == బయటి లింకులు == * [https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/4/gitamakarandam-book ఆర్కైవ్.ఆర్గ్ లో గీతా మకరందము పుస్తక ప్రతి] * గీతా మకరందము గ్రంధపఠనము వీడియోలు link : https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/11/gitamakarandam-grandhapathanam * గీతా మకరందము videos link: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330?query=swami+Vidyaprakashananda+giri * '''Sri Sukha Brahmma Ashramam, Sri Kalahasthi''', AP Guru Peetam Archive video link: https://archive.org/details/sri-sukh-brahmma-ashramam-sri-kalahasthi-ap-guru-peetam-1st-march-2026-etv-life-spiritual * '''Sri Sukha Brahmma Ashramam, Sri Kalahasthi''' videos Internet Archive Org. Link: https://archive.org/details/@hindu_devotional4/lists/1/sri-shukabrahma-ashramam%23swami_vidyaprakashananda_giri * విద్యా ప్రకాశానందగిరి స్వామి videos and books links [https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330?query=SWAMI+VIDYAPRAKASHANANDA+GIRI&page=2&sort=title] * శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమం videos and books links [https://archive.org/details/@hindu_devotional4?query=SWAMI+VIDYAPRAKASHANANDA+GIRI&sort=title] * vidya prakashananda books [https://archive.org/details/@hindu_devotional4/lists/3/vidya-prakashananda-books] {{Authority control}} [[వర్గం:1914 జననాలు]] [[వర్గం:1998 మరణాలు]] [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] [[వర్గం:సంస్కృత రచయితలు]] [[వర్గం:కృష్ణా జిల్లా ఆధ్యాత్మిక గురువులు]] [[వర్గం:అద్వైతం]] [[వర్గం:కృష్ణా జిల్లా తత్వవేత్తలు]] [[వర్గం:కృష్ణా జిల్లా రచయితలు]] [[వర్గం:కృష్ణా జిల్లా ప్రవచనకర్తలు]] [[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]] ruevo00hppn6soyr1nfsr0l4iv8m0nq 4942600 4942595 2026-08-23T13:45:31Z CommonsDelinker 608 SWAMI_VIDYAPRAKASHANANDA_GIRI_BOOKS.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942600 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = శ్రీ విద్యా ప్రకాశానందగిరి స్వామి | residence = | other_names = | image = | imagesize = 250px | caption = శ్రీ విద్యా ప్రకాశానందగిరి స్వామి | birth_name = ఆనంద మోహన్ | birth_date = {{birth year|1932|}} | birth_place = [[రేపల్లె]] | native_place = | death_date = {{death date and age|1998|04|10|1914|04|13}} | death_place = శ్రీకాళహస్తి | death_cause = వృద్ధాప్యం | known = | occupation = ఆధ్యాత్మికవేత్త,<br />శ్రీకాళహస్తి లోని శుక బ్రహ్మాశ్రమ స్థాపకులు<br />, బహుభాషాకోవిదులు, <br />శ్రీ గీతామకరంద ప్రకాశకులు, <br />భగవద్గీతా ప్రచారకులు, <br />వేదాంతభేరీ వ్యవస్థాపకులు. | religion = హిందూ మతము | father = రామస్వామి | mother = సుశీలా దేవి | website = | footnotes = | employer = | height = | weight = }} '''విద్యా ప్రకాశానందగిరి స్వామి''' ([[ఏప్రిల్ 13]], [[1914]] - [[ఏప్రిల్ 10]], [[1998]]) ఒక ఆధ్యాత్మికవేత్త. [[శ్రీకాళహస్తి]] లోని [[శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమం]] స్థాపకుడు, బహుభాషా కోవిదుడు, గీతామకరంద ప్రకాశకులు, భగవద్గీతా ప్రచారకుడు, వేదాంతభేరి వ్యవస్థాపకుడు. [[మలయాళ స్వామి]] శిష్యుల్లో ముఖ్యమైన వాడు. ఆయన జన్మనామం ఆనందమోహనుడు. బందరులో జన్మించిన ఆయన అక్కడే బి. ఎ. దాకా చదువుకున్నాడు. హిందీలో నైపుణ్యం కోసం కాశీకి వెళ్ళి వచ్చాడు. తర్వాత తండ్రి కోరిక మేరకు మలయాళ స్వామి చెంతకు చేరి అక్కడే ఆధ్యాత్మిక చైతన్యాన్ని పొందాడు. 1950 లో శ్రీకాళహస్తిలో శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమం ఏర్పాటు చేసి ప్రజలలో ఆధ్యాత్మికతను పెంపొందించేందుకు వివిధ కార్యక్రమాలు నిర్వహించాడు. దేశంలో పలు ప్రాంతాల్లో గీతాజ్ఞాన యజ్ఞాలు నిర్వహించాడు. ఉపన్యాసాలు ఇచ్చాడు. పలు పుస్తకాలు రచించాడు. భగవద్గీతపై అతను రచించిన విపులమైన వ్యాఖ్యాన గ్రంథం [[గీతా మకరందము]] చాలా ప్రాచుర్యం పొందిన గ్రంథం. వ్యాసాశ్రమం, శుకబ్రహ్మాశ్రమం తరపున పలు పుస్తకాలు ప్రచురించడం ప్రారంభించాడు. స్వాతి లాంటి పలు పత్రికల్లో అతను రాసిన పరమార్థ కథలు ప్రచురితమయ్యాయి. ఈ కథలు పామరులు కూడా అర్థం చేసుకోగలిగిన సులభ శైలిలో ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానాన్ని ప్రచారం చేశాయి. శ్రీకాళహస్తిలో ఆయన మొట్టమొదటి డిగ్రీ కళాశాలను స్థాపించడానికి తన వంతు విరాళం అందించాడు. ఈ కళాశాలను ఆయన పేరు మీదుగా శ్రీ విద్యాప్రకాశానంద డిగ్రీ కళాశాల అని వ్యవహరిస్తున్నారు. ==బాల్యం, విద్యాభ్యాసం== విద్యా ప్రకాశానందగిరి స్వామి [[ఆనంద]] నామ సంవత్సర [[చైత్ర బహుళ తదియ]] (13-4-[[1914]]) నాడు [[మచిలీపట్నం|బందరు]]లో రామస్వామి, సుశీలా దేవి అనే పుణ్య దంపతులకు మూడవ పుత్రుడుగా జన్మించాడు.<ref name="biography">{{Cite book|url=https://ia802309.us.archive.org/26/items/SaiRealAttitudeManagement-Telugu-Devotional-Spiritual-Free-eBooks-Guruvulu/GU040-VidhyaPrakasanandagiriSwamulaJeevitaCharitra.pdf|title=శ్రీ విద్యాప్రకాశానంద స్వాములవారి జీవిత చరిత్ర|last=సముద్రాల|first=లక్ష్మణయ్య|publisher=శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమం|year=1992|isbn=|location=శ్రీకాళహస్తి|pages=7}}</ref> తండ్రి రామస్వామి [[న్యాయవాది]]. దేశభక్తి మెండుగా గలవాడు. [[హైందవ మతము|హైందవ]] సమాజాన్ని చక్కగా సంస్కరించాలనే దృఢ సంకల్పంతో పనిచేసిన సంఘసంస్కర్త. [[భగవద్గీత]], [[ఉపనిషత్తులు]], బ్రహ్మ సూత్రాలను భాష్యంతో సహా అధ్యయనం చేశాడు. శిష్టాచార సంపన్నులైన ఈ పుణ్య దంపతుల ఇంటికి తరచుగా విద్వాంసులు, సాధు మహాత్ములు వచ్చేవారు. వేదాంత గోష్టులు జరుగుతుండేవి. విద్యాప్రకాశానంద బాల్యనామం ''ఆనంద మోహన్''. చిన్నతనంలోనే ఎంతో ప్రజ్ఞా ప్రాభవం ప్రదర్శించేవాడు. పసితనం నుంచే ఎంతో దైవ భక్తి ఉండేది. రామస్వామి తెనాలిలో న్యాయవాద వృత్తిలో బాగా సంపాదించాడు. తర్వాత ఆధ్యాత్మికంగా ఎదిగే కొద్దీ ప్రాపంచిక విషయాల పట్ల తీవ్ర విరక్తి ఏర్పరచుకున్నాడు. [[న్యాయవాది|వకీలు]] వృత్తికి రాజీనామా చేసి చిన్న పర్ణ కుటీరంలో జీవిస్తూ, [[ధ్యానం]], [[జపము|జపం]], [[భజన]], పారాయణం, [[అర్చన]], ఆత్మవిచారణ, వేదాంతగోష్టులతో కాలం గడపసాగాడు. ఆదర్శ గృహిణి సుశీలాదేవి భర్తకు అన్ని విధాలా సహకరించేది. సహజంగానే ఆధ్యాత్మిక సంస్కారం గల ఆనంద మోహనుని చిత్త వృత్తి దైవ మార్గంలో పురోగమించటానికి వాతావరణం అనుకూలించింది. తండ్రితో పాటు "పంచదశి", "జీవన్ముక్తి", "ప్రకాశిక " గ్రంథాలను పఠించేవాడు. "[[సుభాషిత త్రిశతి|భర్తృహరి సుభాషితం]]", "ప్రశ్నోత్తర", "గాయత్రీ రామాయణం", "ఆత్మబోధ" గ్రంథాలన్నీ కంఠస్థం చేసాడు. తండ్రి ఆంగ్లాంధ్ర భాషల్లో ప్రవీణుడవడం చేత వివిధ సంస్థల వారు [[భగవద్గీత]]పై ఉపన్యసించవలసినదిగా ఆహ్వానించేవారు. ఆనందమోహన్ కూడా ఆయా సందర్భాల్లో తండ్రి గారితో వెళ్ళి శ్లోకాలను చదువుతూ ఉంటే, అతను వ్యాఖ్యానం చేసేవాడు. ఆ విధంగా బాల్యం నుంచి ఆనందమోహన్ కు భగవద్గీతతో అనుబంధం ఏర్పడింది. [[దేశభక్తి]] ప్రభావితుడైన రామస్వామి ఇంట్లోనే నూలు వడికి [[ఖద్దరు]] వస్త్రాలనే ధరించేవాడు. [[దీపావళి]]నాడు బాణసంచా కాల్చడం నిషిద్ధం. ఆనాడు 108 జ్యోతుల్ని ఓంకారంతో వెలిగించేవాడు. శాస్త్ర విధుల ననుసరించి [[ఉపనయనము|ఉపనయన]] సంస్కారం పొందిన ఆనందమోహన్, ఒకసారి [[వేటపాలెం]] లోని [[సారస్వత నికేతనం]]లో ఆనాటి ప్రభుత్వ ఆస్థాన కవి శ్రీ [[కాశీ కృష్ణాచార్యులు]] అధ్యక్షతన జరిగిన సమావేశంలో వేద ప్రతిపాదితాలైన బ్రహ్మ చర్య ధర్మాల గురించి అనర్గళంగా తన వాక్పటిమతో [[సంస్కృతము|సంస్కృతం]], [[తెలుగు]], [[ఆంగ్ల భాష|ఆంగ్ల]] భాషల్లో ఉపన్యసించి సభలోని విద్వాంసులను పెద్దలను ఆశ్చర్యచకితుల్ని చేశాడు. బ్రహ్మశ్రీ కాశీకృష్ణాచార్యులవారు "ఈ బాలబ్రహ్మచారి భవిష్యత్తులో గొప్ప యతీశ్వరుడు కాగలడు. ఇతని కీర్తి నలుదెసలా వ్యాపిస్తుంది." అంటూ ఆశీర్వదించాడు. అతను చదువు అందరిలాగే సర్వసాధారణంగానే సాగింది. మెట్రిక్యులేషన్ వరకు [[విజయవాడ]] లోను తర్వాత డిగ్రీ [[మచిలీపట్నం]]లో పూర్తి చేశాడు. 1933 లో [[బ్యాచిలర్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్|బి.ఎ]] పట్టా పుచ్చుకొన్న ఆనందుడు కళాశాలలో చదివే రోజుల్లోనే రాష్ట్ర స్థాయిలో ఎన్నో బహుమతులు సాధించాడు. ఉన్నత చదువుల కోసం ఆ రోజుల్లో చాలామందిలానే [[వారణాసి]] లోని [[బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం|బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయానికి]] వెళ్ళాడు. అక్కడే 'కోవిద' పరీక్ష పూర్తి చేశాడు. ==ఆధ్యాత్మిక పరిమళం== అతని ఆలోచనా విధానం లౌకిక విద్య నుండి అలౌకిక విద్య వైపు మళ్ళింది. ఒకసారి అతను [[గంగానది]] తీరంలోని పుణ్యక్షేత్రమైన [[రిషికేశ్]]ను దర్శించి గంగలో స్నానమాచరించాలని వచ్చాడు. నదిలో మూడు మునకలు వేయడానికి నదిలో దిగి రెండు మునకలు పూర్తి చేసి మూడో మునక పూర్తి చేయగానే అతను చేతిలోకి తాళపత్రాల్లో లిఖించబడిన [[భగవద్గీత]] ప్రత్యక్షమయింది. అవి పూలు, పసుపు, కుంకుమలతో అర్చింపబడి ఉన్నాయి. ఈ సంఘటన అతను తన కర్తవ్య దీక్షను గుర్తు చేసిందిగా భావించాడు. గీతా సారాన్ని అందరికీ అందజేయాలని సంకల్పించాడు. తర్వాత ఆయన జీవితకాలంలో వంద గీతా మహాజ్ఞాన యాగాలను చేశాడు. వివేకానందస్వామి సారస్వతాన్ని సంపూర్ణంగా అధ్యయనం చేయటం ద్వారా ఆధ్యాత్మిక వికాసాన్ని పొందారు. భగవద్గీత బైబిల్ కు గల సామ్యాన్ని తులనాత్మకంగా అధ్యయనం చేశారు. జాతీయోద్యమంలో భాగంగా సూత్ర యజ్ఞమనే పేరుతో [[రాట్నం]] నుండి నూలు తీసి దుస్తులు నేయించి ధరించటమనే మహా యజ్ఞంలో పాల్గొని అందులోనూ స్వర్ణపతకాలు సంపాదించాడు. ఆనందమోహన్ తండ్రి శ్రీ మలయాళస్వాముల వారిని తమ గురువుగా నిర్ణయించుకున్నారు. వారు రచించిన "శుష్క వేదాంత తమోభాస్కరం" వారిని ఎంతగానో ఆకర్షించింది. తన 34వ ఏట శ్రీ సద్గురు [[మళయాళస్వామి]] వారి సన్నిధిలో సన్యాస దీక్ష స్వీకరించాడు. అప్పుడే అతను పేరు విద్యాప్రకాశానందగిరి స్వామిగా మార్చుకున్నాడు. మలయాళస్వామి అనుగ్రహ దృష్టి ఆనందమోహనుడిపై పడింది. అప్పుడే స్వామి అతడికి పంచాక్షరీ మంత్రాన్ని ఉపదేశించారు. ఆ విధంగా గురుశిష్యులిద్దరికీ అనుబంధం ఏర్పడింది. హిందీ భాషలో పరిజ్ఞానం అవసరమని భావించి రాష్ట్ర విశారద పరీక్షల్లో ఉత్తీర్ణుడైన ఆనందమోహనుడిని మరింత ఉత్తమమైన ప్రజ్ఞ సంపాదించటానికి తండ్రిగారు కాశీ విద్యా పీఠానికి పంపారు. అక్కడి విద్యార్థులు నడిపే ఇంగ్లీషు మాసపత్రికకు, "తపోభూమి" అనే హిందీ పత్రికకు ఆనందుడు సంపాదకత్వం వహించాడు. ==ఆశ్రమ ప్రవేశం== [[File:Sri SukaBrahma Ashram Entrance.jpg|thumb|శ్రీ శుక బ్రహ్మాశ్రమము ప్రవేశద్వారము, శ్రీకాళహస్తి]] [[1936]], [[మే 17]] వ తేదీన ఆనందుడు ఆశ్రమ ప్రవేశం చేశాడు. శ్రీవారి నిష్టాశ్రమానికి దక్షిణ దిశలో ఏకాంతంగా గుహాలయంలో తపోనిష్టతో కూడిన కూడిన సాధనానుష్టానాలు ప్రారంభించాడు. అపక్వాహారాన్ని (వండని ఆహారం) స్వీకరిస్తూ గురు సన్నిధిలో 12 సంవత్సరాలు తపస్సాధనలో అనేక గ్రంథాలను రచించారు. యోగవాశిష్టం అనువాదం చేశాడు. "ధర్మపథం" ఆంధ్రానువాదం చేశారు. గురుదేవులు ఓంకార సత్రయాగంలో చెప్పిన దివ్యప్రబోధాలను గ్రంథ రూపంలో అందించారు. ఒక సంవత్సరం మౌననిష్ఠ సాగించారు. శిష్యుని పురోగతిని గమనించిన గురుదేవులు అతనికి మహావాక్యాలను ఉపదేశించి సన్యాస స్వీకారానికి ఏర్పాటుచేశాడు. గిరి సంప్రదాయానుసారంగా శ్రీ విద్యా ప్రకాశనందగిరి అని అతనికి నామకరణం చేసి ఉపదేశ ప్రబోధాలను అధికారమిచ్చారు. సన్యాసం స్వీకరించిన మూడు సంవత్సరాలకు [[శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమం]]<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/sukabrahma-ashram-a-centre-for-spiritual-learning/article5908311.ece|title=Sukabrahma Ashram: a centre for spiritual learning|last=Reporter|first=Staff|date=2014-04-13|work=The Hindu|access-date=2020-12-23|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> స్థాపించాడు. గురువు [[శ్రీ వ్యాసాశ్రమం]] స్థాపిస్తే ఆయన శిష్యుడు విద్యాప్రకాశానంద వ్యాసుని కుమారుడైన శుకముని పేరు మీదుగా ఆశ్రమం స్థాపించాడు. 1950 సంవత్సరంలో శ్రీ శుక బ్రహ్మ ఆశ్రమానికి సద్గురుదేవులు శ్రీ [[మలయాళ స్వామి]] వారి ఆధ్వర్యంలో ప్రవేశోత్సవం జరిగింది. ==శుక బ్రహ్మ ఆశ్రమ కార్యక్రమాలు== [[File:Samadhi Mandir SukaBrahmaAshram.jpg|thumb|శుక బ్రహ్మాశ్రమములో సమాధి మందిరము]] {{Infobox artist|image= }} ఆశ్రమం స్థాపించాక స్వామివారు పలు ఆధ్యాత్మిక కార్యక్రమాలు చేపట్టాడు. శుకబ్రహ్మాశ్రమం యొక్క ముఖ్యమైన సందేశం "నిర్భయుడై ఉండుము. భగవంతుడు మీ చెంతే ఉన్నాడు". ఈ ఆశ్రమం [[చిత్తూరు]] జిల్లా ప్రముఖ శైవ క్షేత్రమైన [[శ్రీకాళహస్తి]]లో సువర్ణముఖీ నదీ తీరాన వెలసి ఉంది. ఆశ్రమం స్థాపించినది మొదలు అనేక ఆధ్యాత్మిక కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తూనే ఉన్నాడు. వేదాంత సంబంధ అంశాలమీద, అలౌకిక విషయాల మీద చర్చలు జరిపాడు. అపార జ్ఞానాన్ని సంపాదించాడు. భగవద్గీత పారాయణం చేశాడు. {{Infobox artist|image= }} ఆశ్రమంలో గీతా పారాయణ ప్రవచనాలపై ఒక ప్రార్థనా మందిరం నిర్మించబడింది. సాధకుల నివాసానికీ, వంటకు, భోజనాదులకు కుటీరాలు నిర్మించారు. 1954 సంవత్సరంలో శ్రీ శుక బ్రహ్మాశ్రమంలోనే [[శ్రీ వ్యాసాశ్రమం]] వారు నిర్వహించే 28 వ సనాతన సభ దిగ్విజయమయింది. 1955 లో జరిగిన ఆశ్రమ పంచమ వార్షికోత్సవానికి వ్యవస్థాపకులు [[శివానంద సరస్వతి]] మహారాజ్ తమ దివ్య సందేశాన్ని పంపించాడు. "మానవ జాతి సముద్ధరణపై వారు సాగిస్తున్న ఉద్యమం విజయవంతం అవుగాక!" అంటూ శ్రీ ముఖం పంపాడు. 1956 సంవత్సరం నుండి శ్రీ సనాతన వేదాంత సభలకు శ్రీ విద్యాప్రకాశనందగిరి స్వామి వారు అధ్యక్షస్థానం వహించారు. శ్రీ మలయాళ స్వాముల వారి అనుజ్ఞతో, ఆశీస్సులతో శ్రీ స్వాములవారు 1957 సంవత్సరంలో గీతాజ్ఞాన యజ్ఞాలను ప్రారంభించారు. [[గుంటూరు]] జిల్లాలో మొదటి గీతాజ్ఞాన యజ్ఞం నిర్వహించారు. పండితులు, పామరులు, స్త్రీలు, పురుషులు, వృద్ధులు, బాలకులు తన్మయులై స్వామివారి ప్రవచనాలు శ్రద్ధగా వినేవారు. అలా మొదలైన ఈ యజ్ఞం నిర్విఘ్నంగా కొనసాగింది. [[హైదరాబాదు]]లో [[తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానాలు|తితిదే]] వారి సౌజన్యంతో నూరవ గీతాయజ్ఞాన్ని పూర్తి చేశాడు. వివిధ వార్తాపత్రికలు స్వామిని ప్రశంసిస్తూ వారి వారి పత్రికల్లో ప్రకటనలు వేసేవారు. ఆశ్రమంలో విశేష కార్యక్రమాలు జరిగే రోజులలో భక్తులకు అన్న వస్త్ర దానాలు జరిగేవి. ఆశ్రమం చుట్టుప్రక్కల నివసించే గిరిజనుల కోసం ఆనంద వైద్యాలయం స్థాపించబడింది. [[దస్త్రం:Vidya prakaasa Vasishtha gita sample.ogg|thumbnail|right|విద్యాప్రకాశానందగిరి స్వామి స్వరంలో వశిష్ఠ గీత (నమూనా) ]] ఆశ్రమాన్ని స్థాపించిన పదమూడు సంవత్సరాలకు మౌక్తికోత్సవం నిర్వహించాడు. ఆ తరువాత [[స్వర్ణోత్సవం]] కూడా జరిగింది. వేదాంతభేరి అనే ఆధ్యాత్మిక మాసపత్రికను ప్రారంభించి వేదాంతపరమైన అనేక విషయాలపై వివరణ ఇచ్చాడు. అనేక కథల ద్వారా ప్రజలను ఆధ్యాత్మిక మార్గం వైపు మళ్ళించాడు. అదే సమయంలో గీతామకరందమనే గ్రంథాన్ని వెలువరించాడు. ==రచనలు== స్వాములవారు తమ గురువుగారి వలె అనేక రచనలు చేశారు. {{col-begin}} {{col-3}} *[[గీతా మకరందము]] * వశిష్ఠగీత * జ్ఞానపుష్పం * ఆత్మ విద్యా విలాసము * యమలోకవార్తలు * వివేకానంద సింహనాదం [https://archive.org/details/vivekananda-simhanandamu] * ఆధ్యాత్మిక జడ్జిమెంట్ *[https://archive.org/details/moksha-sadhana-rahasyamu_202604] మోక్షసాధన రహస్యము * తత్వసారము {{col-3}} * మానసబోధ.[https://archive.org/details/maanasa-bodha] * పరమార్థ కథలు [https://archive.org/details/paramartha-kathalu_202512] * భజనలు-కీర్తనలు * బ్రహ్మానంద వైభవము * అమృత బిందువులు [https://archive.org/details/amrutha-binduvulu-full-book-swami-vidyaprakashananda] * వైరాగ్య సాథన * మోక్ష ద్వారా పాలకులు * మట్టిలో మాణిక్యం [https://archive.org/details/20251225_20251225_1038] * ఆత్మ తత్వ విచారణ {{col-3}} * ధ్యాన పద్ధతి.[https://archive.org/details/dhyana-padhati_202512] * యోగవాశిష్ట రత్నాకరము * రామాయణ రత్నాకరము * ఉపనిషద్రత్నాకరము[https://archive.org/details/om_20251214_202512] * భారత రత్నాకరము [https://archive.org/details/bharata-ratnakaramu] * పాండవగీత * బ్రహ్మచర్య విజయము [https://archive.org/details/brahmacharaya-vijayamu-swami-vidayaprakashanandagiri] * వాసిష్ట మహా రామాయణము * ఆత్మాను సంధానము [https://archive.org/details/atma_20251214_20251214_1155] {{col-3}} {{col-end}} {{Infobox artist|image=[[File:Sri shukabrahmashramam books.jpg|thumb|Sri shukabrahmashramam books]]}} ==సేవా కార్యక్రమాలు== [[దస్త్రం:DaivaprarthanaGITAMAKARANDAMVidyaprakashananda.ogg|thumb|alt=DaivaprarthanaGITAMAKARANDAMVidyaprakashananda|DaivaprarthanaGITAMAKARANDAMVidyaprakashananda]] ఆయన కేవలం వేదాంత కార్యక్రమాలతోనే సంతృప్తి చెందకుండా మానవసేవయే మాధవసేవగా భావించి ప్రభుత్వానికి సహాయం చేశాడు. ఆ విరాళంతో ప్రభుత్వం డిగ్రీ కళాశాలను, తదుపరి జూనియర్ కళాశాలను స్థాపించి వాటికి ఆయన పేరే పెట్టారు. చుట్టు పక్కల ఉన్న పేద ప్రజలకోసం ఒక కంటి ఆసుపత్రిని నిర్మించాలనుకున్నాడు. భక్తకన్నప్ప పేరుతో అక్కడే ఉచిత కంటి వైద్యశాలను నిర్మించాడు.<ref>{{Cite web|url=https://www.eenadu.net/districts/latestnews/latestnews/2/121085672|title=ఆధ్యాత్మికం..సామాజికం|website=www.eenadu.net|language=te}}</ref> # తప్పు దారిలో పోతున్న యువకులను సక్రమ మార్గంలో పెట్టడం. భగవంతునిపై పూర్ణమైన విశ్వాసం కలిగించాలి. యువత భోగ విలాసాలపై మనస్సు మళ్ళించటా ఆధ్యాత్మిక బోధన లేకపోవటమే. # మితిమీరిపోతున్న హింసను అరికట్టాలి. సృష్టిలోని ఏ ప్రాణికి హాని కలిగినా అది అపకారం చేసినట్లు అవుతుంది. # మన మతం పట్ల సరైన అవగాహన లేకపోవటం వల్లనే మతమార్పిడులు జరుగుతున్నాయి. మన మత ధర్మాలను తెలియజేసి తగిన సదుపాయాలు కలుగ జేసినట్లయితే ఒక మతంలో నుండి మరొక మతం లోకి మారవలసిన అవసరం రాదు. # మానవ జీవితంలో ఎన్నో చిక్కు సమస్యలు ఎదురవుతూ ఉంటాయి. వాటిని మరొక రకంగా తీర్చలేని పరిస్థితులలో ఆధ్యాత్మిక పరిజ్ఞానం తోనే పరిష్కరించుకోవాలి. చిత్తవృత్తిని పరమాత్మ వైపు మళ్ళించి నిర్భయులై ఉండండి. బ్రహ్మానుభవం మానవ జన్మను సార్థకం చేస్తుంది. # జాతి మత కుల వర్గ భాషా విభేదాలు మనం సృష్టించుకున్నవే. ఆధ్యాత్మిక విజ్ఞానాన్ని ప్రచారం చేయడం ద్వారా శాంతి, సుఖం, ఆనందం ఏర్పడతాయి. ఉపనిషత్తుల సారమైన భగవద్గీతను జన సమూహం లోనికి తీసుకువెళ్ళీ ప్రచారం చేస్తే ప్రజలకు ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానం కలుగుతుంది. తన శిష్యుడైన [[విద్యాస్వరూపానంద స్వామి]]ని తన వారసుడిగా నియమించి [[చైత్ర శుద్ధ చతుర్దశి]] నాడు (10-4-1998) మహాసమాధి పొందాడు. అతను సమాధి చుట్టూ ఒక ధ్యానమందిరాన్ని నిర్మించి పైన శివలింగాకారంలో గోపురం ఏర్పాటు చేశారు. ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == బయటి లింకులు == * [https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/4/gitamakarandam-book ఆర్కైవ్.ఆర్గ్ లో గీతా మకరందము పుస్తక ప్రతి] * గీతా మకరందము గ్రంధపఠనము వీడియోలు link : https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/11/gitamakarandam-grandhapathanam * గీతా మకరందము videos link: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330?query=swami+Vidyaprakashananda+giri * '''Sri Sukha Brahmma Ashramam, Sri Kalahasthi''', AP Guru Peetam Archive video link: https://archive.org/details/sri-sukh-brahmma-ashramam-sri-kalahasthi-ap-guru-peetam-1st-march-2026-etv-life-spiritual * '''Sri Sukha Brahmma Ashramam, Sri Kalahasthi''' videos Internet Archive Org. Link: https://archive.org/details/@hindu_devotional4/lists/1/sri-shukabrahma-ashramam%23swami_vidyaprakashananda_giri * విద్యా ప్రకాశానందగిరి స్వామి videos and books links [https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330?query=SWAMI+VIDYAPRAKASHANANDA+GIRI&page=2&sort=title] * శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమం videos and books links [https://archive.org/details/@hindu_devotional4?query=SWAMI+VIDYAPRAKASHANANDA+GIRI&sort=title] * vidya prakashananda books [https://archive.org/details/@hindu_devotional4/lists/3/vidya-prakashananda-books] {{Authority control}} [[వర్గం:1914 జననాలు]] [[వర్గం:1998 మరణాలు]] [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] [[వర్గం:సంస్కృత రచయితలు]] [[వర్గం:కృష్ణా జిల్లా ఆధ్యాత్మిక గురువులు]] [[వర్గం:అద్వైతం]] [[వర్గం:కృష్ణా జిల్లా తత్వవేత్తలు]] [[వర్గం:కృష్ణా జిల్లా రచయితలు]] [[వర్గం:కృష్ణా జిల్లా ప్రవచనకర్తలు]] [[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]] 43wjik0nd1x14a0fn1rlka7o9d7crsa 4942606 4942600 2026-08-23T13:45:49Z CommonsDelinker 608 DaivaprarthanaGITAMAKARANDAMVidyaprakashananda.oggను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942606 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = శ్రీ విద్యా ప్రకాశానందగిరి స్వామి | residence = | other_names = | image = | imagesize = 250px | caption = శ్రీ విద్యా ప్రకాశానందగిరి స్వామి | birth_name = ఆనంద మోహన్ | birth_date = {{birth year|1932|}} | birth_place = [[రేపల్లె]] | native_place = | death_date = {{death date and age|1998|04|10|1914|04|13}} | death_place = శ్రీకాళహస్తి | death_cause = వృద్ధాప్యం | known = | occupation = ఆధ్యాత్మికవేత్త,<br />శ్రీకాళహస్తి లోని శుక బ్రహ్మాశ్రమ స్థాపకులు<br />, బహుభాషాకోవిదులు, <br />శ్రీ గీతామకరంద ప్రకాశకులు, <br />భగవద్గీతా ప్రచారకులు, <br />వేదాంతభేరీ వ్యవస్థాపకులు. | religion = హిందూ మతము | father = రామస్వామి | mother = సుశీలా దేవి | website = | footnotes = | employer = | height = | weight = }} '''విద్యా ప్రకాశానందగిరి స్వామి''' ([[ఏప్రిల్ 13]], [[1914]] - [[ఏప్రిల్ 10]], [[1998]]) ఒక ఆధ్యాత్మికవేత్త. [[శ్రీకాళహస్తి]] లోని [[శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమం]] స్థాపకుడు, బహుభాషా కోవిదుడు, గీతామకరంద ప్రకాశకులు, భగవద్గీతా ప్రచారకుడు, వేదాంతభేరి వ్యవస్థాపకుడు. [[మలయాళ స్వామి]] శిష్యుల్లో ముఖ్యమైన వాడు. ఆయన జన్మనామం ఆనందమోహనుడు. బందరులో జన్మించిన ఆయన అక్కడే బి. ఎ. దాకా చదువుకున్నాడు. హిందీలో నైపుణ్యం కోసం కాశీకి వెళ్ళి వచ్చాడు. తర్వాత తండ్రి కోరిక మేరకు మలయాళ స్వామి చెంతకు చేరి అక్కడే ఆధ్యాత్మిక చైతన్యాన్ని పొందాడు. 1950 లో శ్రీకాళహస్తిలో శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమం ఏర్పాటు చేసి ప్రజలలో ఆధ్యాత్మికతను పెంపొందించేందుకు వివిధ కార్యక్రమాలు నిర్వహించాడు. దేశంలో పలు ప్రాంతాల్లో గీతాజ్ఞాన యజ్ఞాలు నిర్వహించాడు. ఉపన్యాసాలు ఇచ్చాడు. పలు పుస్తకాలు రచించాడు. భగవద్గీతపై అతను రచించిన విపులమైన వ్యాఖ్యాన గ్రంథం [[గీతా మకరందము]] చాలా ప్రాచుర్యం పొందిన గ్రంథం. వ్యాసాశ్రమం, శుకబ్రహ్మాశ్రమం తరపున పలు పుస్తకాలు ప్రచురించడం ప్రారంభించాడు. స్వాతి లాంటి పలు పత్రికల్లో అతను రాసిన పరమార్థ కథలు ప్రచురితమయ్యాయి. ఈ కథలు పామరులు కూడా అర్థం చేసుకోగలిగిన సులభ శైలిలో ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానాన్ని ప్రచారం చేశాయి. శ్రీకాళహస్తిలో ఆయన మొట్టమొదటి డిగ్రీ కళాశాలను స్థాపించడానికి తన వంతు విరాళం అందించాడు. ఈ కళాశాలను ఆయన పేరు మీదుగా శ్రీ విద్యాప్రకాశానంద డిగ్రీ కళాశాల అని వ్యవహరిస్తున్నారు. ==బాల్యం, విద్యాభ్యాసం== విద్యా ప్రకాశానందగిరి స్వామి [[ఆనంద]] నామ సంవత్సర [[చైత్ర బహుళ తదియ]] (13-4-[[1914]]) నాడు [[మచిలీపట్నం|బందరు]]లో రామస్వామి, సుశీలా దేవి అనే పుణ్య దంపతులకు మూడవ పుత్రుడుగా జన్మించాడు.<ref name="biography">{{Cite book|url=https://ia802309.us.archive.org/26/items/SaiRealAttitudeManagement-Telugu-Devotional-Spiritual-Free-eBooks-Guruvulu/GU040-VidhyaPrakasanandagiriSwamulaJeevitaCharitra.pdf|title=శ్రీ విద్యాప్రకాశానంద స్వాములవారి జీవిత చరిత్ర|last=సముద్రాల|first=లక్ష్మణయ్య|publisher=శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమం|year=1992|isbn=|location=శ్రీకాళహస్తి|pages=7}}</ref> తండ్రి రామస్వామి [[న్యాయవాది]]. దేశభక్తి మెండుగా గలవాడు. [[హైందవ మతము|హైందవ]] సమాజాన్ని చక్కగా సంస్కరించాలనే దృఢ సంకల్పంతో పనిచేసిన సంఘసంస్కర్త. [[భగవద్గీత]], [[ఉపనిషత్తులు]], బ్రహ్మ సూత్రాలను భాష్యంతో సహా అధ్యయనం చేశాడు. శిష్టాచార సంపన్నులైన ఈ పుణ్య దంపతుల ఇంటికి తరచుగా విద్వాంసులు, సాధు మహాత్ములు వచ్చేవారు. వేదాంత గోష్టులు జరుగుతుండేవి. విద్యాప్రకాశానంద బాల్యనామం ''ఆనంద మోహన్''. చిన్నతనంలోనే ఎంతో ప్రజ్ఞా ప్రాభవం ప్రదర్శించేవాడు. పసితనం నుంచే ఎంతో దైవ భక్తి ఉండేది. రామస్వామి తెనాలిలో న్యాయవాద వృత్తిలో బాగా సంపాదించాడు. తర్వాత ఆధ్యాత్మికంగా ఎదిగే కొద్దీ ప్రాపంచిక విషయాల పట్ల తీవ్ర విరక్తి ఏర్పరచుకున్నాడు. [[న్యాయవాది|వకీలు]] వృత్తికి రాజీనామా చేసి చిన్న పర్ణ కుటీరంలో జీవిస్తూ, [[ధ్యానం]], [[జపము|జపం]], [[భజన]], పారాయణం, [[అర్చన]], ఆత్మవిచారణ, వేదాంతగోష్టులతో కాలం గడపసాగాడు. ఆదర్శ గృహిణి సుశీలాదేవి భర్తకు అన్ని విధాలా సహకరించేది. సహజంగానే ఆధ్యాత్మిక సంస్కారం గల ఆనంద మోహనుని చిత్త వృత్తి దైవ మార్గంలో పురోగమించటానికి వాతావరణం అనుకూలించింది. తండ్రితో పాటు "పంచదశి", "జీవన్ముక్తి", "ప్రకాశిక " గ్రంథాలను పఠించేవాడు. "[[సుభాషిత త్రిశతి|భర్తృహరి సుభాషితం]]", "ప్రశ్నోత్తర", "గాయత్రీ రామాయణం", "ఆత్మబోధ" గ్రంథాలన్నీ కంఠస్థం చేసాడు. తండ్రి ఆంగ్లాంధ్ర భాషల్లో ప్రవీణుడవడం చేత వివిధ సంస్థల వారు [[భగవద్గీత]]పై ఉపన్యసించవలసినదిగా ఆహ్వానించేవారు. ఆనందమోహన్ కూడా ఆయా సందర్భాల్లో తండ్రి గారితో వెళ్ళి శ్లోకాలను చదువుతూ ఉంటే, అతను వ్యాఖ్యానం చేసేవాడు. ఆ విధంగా బాల్యం నుంచి ఆనందమోహన్ కు భగవద్గీతతో అనుబంధం ఏర్పడింది. [[దేశభక్తి]] ప్రభావితుడైన రామస్వామి ఇంట్లోనే నూలు వడికి [[ఖద్దరు]] వస్త్రాలనే ధరించేవాడు. [[దీపావళి]]నాడు బాణసంచా కాల్చడం నిషిద్ధం. ఆనాడు 108 జ్యోతుల్ని ఓంకారంతో వెలిగించేవాడు. శాస్త్ర విధుల ననుసరించి [[ఉపనయనము|ఉపనయన]] సంస్కారం పొందిన ఆనందమోహన్, ఒకసారి [[వేటపాలెం]] లోని [[సారస్వత నికేతనం]]లో ఆనాటి ప్రభుత్వ ఆస్థాన కవి శ్రీ [[కాశీ కృష్ణాచార్యులు]] అధ్యక్షతన జరిగిన సమావేశంలో వేద ప్రతిపాదితాలైన బ్రహ్మ చర్య ధర్మాల గురించి అనర్గళంగా తన వాక్పటిమతో [[సంస్కృతము|సంస్కృతం]], [[తెలుగు]], [[ఆంగ్ల భాష|ఆంగ్ల]] భాషల్లో ఉపన్యసించి సభలోని విద్వాంసులను పెద్దలను ఆశ్చర్యచకితుల్ని చేశాడు. బ్రహ్మశ్రీ కాశీకృష్ణాచార్యులవారు "ఈ బాలబ్రహ్మచారి భవిష్యత్తులో గొప్ప యతీశ్వరుడు కాగలడు. ఇతని కీర్తి నలుదెసలా వ్యాపిస్తుంది." అంటూ ఆశీర్వదించాడు. అతను చదువు అందరిలాగే సర్వసాధారణంగానే సాగింది. మెట్రిక్యులేషన్ వరకు [[విజయవాడ]] లోను తర్వాత డిగ్రీ [[మచిలీపట్నం]]లో పూర్తి చేశాడు. 1933 లో [[బ్యాచిలర్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్|బి.ఎ]] పట్టా పుచ్చుకొన్న ఆనందుడు కళాశాలలో చదివే రోజుల్లోనే రాష్ట్ర స్థాయిలో ఎన్నో బహుమతులు సాధించాడు. ఉన్నత చదువుల కోసం ఆ రోజుల్లో చాలామందిలానే [[వారణాసి]] లోని [[బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం|బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయానికి]] వెళ్ళాడు. అక్కడే 'కోవిద' పరీక్ష పూర్తి చేశాడు. ==ఆధ్యాత్మిక పరిమళం== అతని ఆలోచనా విధానం లౌకిక విద్య నుండి అలౌకిక విద్య వైపు మళ్ళింది. ఒకసారి అతను [[గంగానది]] తీరంలోని పుణ్యక్షేత్రమైన [[రిషికేశ్]]ను దర్శించి గంగలో స్నానమాచరించాలని వచ్చాడు. నదిలో మూడు మునకలు వేయడానికి నదిలో దిగి రెండు మునకలు పూర్తి చేసి మూడో మునక పూర్తి చేయగానే అతను చేతిలోకి తాళపత్రాల్లో లిఖించబడిన [[భగవద్గీత]] ప్రత్యక్షమయింది. అవి పూలు, పసుపు, కుంకుమలతో అర్చింపబడి ఉన్నాయి. ఈ సంఘటన అతను తన కర్తవ్య దీక్షను గుర్తు చేసిందిగా భావించాడు. గీతా సారాన్ని అందరికీ అందజేయాలని సంకల్పించాడు. తర్వాత ఆయన జీవితకాలంలో వంద గీతా మహాజ్ఞాన యాగాలను చేశాడు. వివేకానందస్వామి సారస్వతాన్ని సంపూర్ణంగా అధ్యయనం చేయటం ద్వారా ఆధ్యాత్మిక వికాసాన్ని పొందారు. భగవద్గీత బైబిల్ కు గల సామ్యాన్ని తులనాత్మకంగా అధ్యయనం చేశారు. జాతీయోద్యమంలో భాగంగా సూత్ర యజ్ఞమనే పేరుతో [[రాట్నం]] నుండి నూలు తీసి దుస్తులు నేయించి ధరించటమనే మహా యజ్ఞంలో పాల్గొని అందులోనూ స్వర్ణపతకాలు సంపాదించాడు. ఆనందమోహన్ తండ్రి శ్రీ మలయాళస్వాముల వారిని తమ గురువుగా నిర్ణయించుకున్నారు. వారు రచించిన "శుష్క వేదాంత తమోభాస్కరం" వారిని ఎంతగానో ఆకర్షించింది. తన 34వ ఏట శ్రీ సద్గురు [[మళయాళస్వామి]] వారి సన్నిధిలో సన్యాస దీక్ష స్వీకరించాడు. అప్పుడే అతను పేరు విద్యాప్రకాశానందగిరి స్వామిగా మార్చుకున్నాడు. మలయాళస్వామి అనుగ్రహ దృష్టి ఆనందమోహనుడిపై పడింది. అప్పుడే స్వామి అతడికి పంచాక్షరీ మంత్రాన్ని ఉపదేశించారు. ఆ విధంగా గురుశిష్యులిద్దరికీ అనుబంధం ఏర్పడింది. హిందీ భాషలో పరిజ్ఞానం అవసరమని భావించి రాష్ట్ర విశారద పరీక్షల్లో ఉత్తీర్ణుడైన ఆనందమోహనుడిని మరింత ఉత్తమమైన ప్రజ్ఞ సంపాదించటానికి తండ్రిగారు కాశీ విద్యా పీఠానికి పంపారు. అక్కడి విద్యార్థులు నడిపే ఇంగ్లీషు మాసపత్రికకు, "తపోభూమి" అనే హిందీ పత్రికకు ఆనందుడు సంపాదకత్వం వహించాడు. ==ఆశ్రమ ప్రవేశం== [[File:Sri SukaBrahma Ashram Entrance.jpg|thumb|శ్రీ శుక బ్రహ్మాశ్రమము ప్రవేశద్వారము, శ్రీకాళహస్తి]] [[1936]], [[మే 17]] వ తేదీన ఆనందుడు ఆశ్రమ ప్రవేశం చేశాడు. శ్రీవారి నిష్టాశ్రమానికి దక్షిణ దిశలో ఏకాంతంగా గుహాలయంలో తపోనిష్టతో కూడిన కూడిన సాధనానుష్టానాలు ప్రారంభించాడు. అపక్వాహారాన్ని (వండని ఆహారం) స్వీకరిస్తూ గురు సన్నిధిలో 12 సంవత్సరాలు తపస్సాధనలో అనేక గ్రంథాలను రచించారు. యోగవాశిష్టం అనువాదం చేశాడు. "ధర్మపథం" ఆంధ్రానువాదం చేశారు. గురుదేవులు ఓంకార సత్రయాగంలో చెప్పిన దివ్యప్రబోధాలను గ్రంథ రూపంలో అందించారు. ఒక సంవత్సరం మౌననిష్ఠ సాగించారు. శిష్యుని పురోగతిని గమనించిన గురుదేవులు అతనికి మహావాక్యాలను ఉపదేశించి సన్యాస స్వీకారానికి ఏర్పాటుచేశాడు. గిరి సంప్రదాయానుసారంగా శ్రీ విద్యా ప్రకాశనందగిరి అని అతనికి నామకరణం చేసి ఉపదేశ ప్రబోధాలను అధికారమిచ్చారు. సన్యాసం స్వీకరించిన మూడు సంవత్సరాలకు [[శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమం]]<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/sukabrahma-ashram-a-centre-for-spiritual-learning/article5908311.ece|title=Sukabrahma Ashram: a centre for spiritual learning|last=Reporter|first=Staff|date=2014-04-13|work=The Hindu|access-date=2020-12-23|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> స్థాపించాడు. గురువు [[శ్రీ వ్యాసాశ్రమం]] స్థాపిస్తే ఆయన శిష్యుడు విద్యాప్రకాశానంద వ్యాసుని కుమారుడైన శుకముని పేరు మీదుగా ఆశ్రమం స్థాపించాడు. 1950 సంవత్సరంలో శ్రీ శుక బ్రహ్మ ఆశ్రమానికి సద్గురుదేవులు శ్రీ [[మలయాళ స్వామి]] వారి ఆధ్వర్యంలో ప్రవేశోత్సవం జరిగింది. ==శుక బ్రహ్మ ఆశ్రమ కార్యక్రమాలు== [[File:Samadhi Mandir SukaBrahmaAshram.jpg|thumb|శుక బ్రహ్మాశ్రమములో సమాధి మందిరము]] {{Infobox artist|image= }} ఆశ్రమం స్థాపించాక స్వామివారు పలు ఆధ్యాత్మిక కార్యక్రమాలు చేపట్టాడు. శుకబ్రహ్మాశ్రమం యొక్క ముఖ్యమైన సందేశం "నిర్భయుడై ఉండుము. భగవంతుడు మీ చెంతే ఉన్నాడు". ఈ ఆశ్రమం [[చిత్తూరు]] జిల్లా ప్రముఖ శైవ క్షేత్రమైన [[శ్రీకాళహస్తి]]లో సువర్ణముఖీ నదీ తీరాన వెలసి ఉంది. ఆశ్రమం స్థాపించినది మొదలు అనేక ఆధ్యాత్మిక కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తూనే ఉన్నాడు. వేదాంత సంబంధ అంశాలమీద, అలౌకిక విషయాల మీద చర్చలు జరిపాడు. అపార జ్ఞానాన్ని సంపాదించాడు. భగవద్గీత పారాయణం చేశాడు. {{Infobox artist|image= }} ఆశ్రమంలో గీతా పారాయణ ప్రవచనాలపై ఒక ప్రార్థనా మందిరం నిర్మించబడింది. సాధకుల నివాసానికీ, వంటకు, భోజనాదులకు కుటీరాలు నిర్మించారు. 1954 సంవత్సరంలో శ్రీ శుక బ్రహ్మాశ్రమంలోనే [[శ్రీ వ్యాసాశ్రమం]] వారు నిర్వహించే 28 వ సనాతన సభ దిగ్విజయమయింది. 1955 లో జరిగిన ఆశ్రమ పంచమ వార్షికోత్సవానికి వ్యవస్థాపకులు [[శివానంద సరస్వతి]] మహారాజ్ తమ దివ్య సందేశాన్ని పంపించాడు. "మానవ జాతి సముద్ధరణపై వారు సాగిస్తున్న ఉద్యమం విజయవంతం అవుగాక!" అంటూ శ్రీ ముఖం పంపాడు. 1956 సంవత్సరం నుండి శ్రీ సనాతన వేదాంత సభలకు శ్రీ విద్యాప్రకాశనందగిరి స్వామి వారు అధ్యక్షస్థానం వహించారు. శ్రీ మలయాళ స్వాముల వారి అనుజ్ఞతో, ఆశీస్సులతో శ్రీ స్వాములవారు 1957 సంవత్సరంలో గీతాజ్ఞాన యజ్ఞాలను ప్రారంభించారు. [[గుంటూరు]] జిల్లాలో మొదటి గీతాజ్ఞాన యజ్ఞం నిర్వహించారు. పండితులు, పామరులు, స్త్రీలు, పురుషులు, వృద్ధులు, బాలకులు తన్మయులై స్వామివారి ప్రవచనాలు శ్రద్ధగా వినేవారు. అలా మొదలైన ఈ యజ్ఞం నిర్విఘ్నంగా కొనసాగింది. [[హైదరాబాదు]]లో [[తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానాలు|తితిదే]] వారి సౌజన్యంతో నూరవ గీతాయజ్ఞాన్ని పూర్తి చేశాడు. వివిధ వార్తాపత్రికలు స్వామిని ప్రశంసిస్తూ వారి వారి పత్రికల్లో ప్రకటనలు వేసేవారు. ఆశ్రమంలో విశేష కార్యక్రమాలు జరిగే రోజులలో భక్తులకు అన్న వస్త్ర దానాలు జరిగేవి. ఆశ్రమం చుట్టుప్రక్కల నివసించే గిరిజనుల కోసం ఆనంద వైద్యాలయం స్థాపించబడింది. [[దస్త్రం:Vidya prakaasa Vasishtha gita sample.ogg|thumbnail|right|విద్యాప్రకాశానందగిరి స్వామి స్వరంలో వశిష్ఠ గీత (నమూనా) ]] ఆశ్రమాన్ని స్థాపించిన పదమూడు సంవత్సరాలకు మౌక్తికోత్సవం నిర్వహించాడు. ఆ తరువాత [[స్వర్ణోత్సవం]] కూడా జరిగింది. వేదాంతభేరి అనే ఆధ్యాత్మిక మాసపత్రికను ప్రారంభించి వేదాంతపరమైన అనేక విషయాలపై వివరణ ఇచ్చాడు. అనేక కథల ద్వారా ప్రజలను ఆధ్యాత్మిక మార్గం వైపు మళ్ళించాడు. అదే సమయంలో గీతామకరందమనే గ్రంథాన్ని వెలువరించాడు. ==రచనలు== స్వాములవారు తమ గురువుగారి వలె అనేక రచనలు చేశారు. {{col-begin}} {{col-3}} *[[గీతా మకరందము]] * వశిష్ఠగీత * జ్ఞానపుష్పం * ఆత్మ విద్యా విలాసము * యమలోకవార్తలు * వివేకానంద సింహనాదం [https://archive.org/details/vivekananda-simhanandamu] * ఆధ్యాత్మిక జడ్జిమెంట్ *[https://archive.org/details/moksha-sadhana-rahasyamu_202604] మోక్షసాధన రహస్యము * తత్వసారము {{col-3}} * మానసబోధ.[https://archive.org/details/maanasa-bodha] * పరమార్థ కథలు [https://archive.org/details/paramartha-kathalu_202512] * భజనలు-కీర్తనలు * బ్రహ్మానంద వైభవము * అమృత బిందువులు [https://archive.org/details/amrutha-binduvulu-full-book-swami-vidyaprakashananda] * వైరాగ్య సాథన * మోక్ష ద్వారా పాలకులు * మట్టిలో మాణిక్యం [https://archive.org/details/20251225_20251225_1038] * ఆత్మ తత్వ విచారణ {{col-3}} * ధ్యాన పద్ధతి.[https://archive.org/details/dhyana-padhati_202512] * యోగవాశిష్ట రత్నాకరము * రామాయణ రత్నాకరము * ఉపనిషద్రత్నాకరము[https://archive.org/details/om_20251214_202512] * భారత రత్నాకరము [https://archive.org/details/bharata-ratnakaramu] * పాండవగీత * బ్రహ్మచర్య విజయము [https://archive.org/details/brahmacharaya-vijayamu-swami-vidayaprakashanandagiri] * వాసిష్ట మహా రామాయణము * ఆత్మాను సంధానము [https://archive.org/details/atma_20251214_20251214_1155] {{col-3}} {{col-end}} {{Infobox artist|image=[[File:Sri shukabrahmashramam books.jpg|thumb|Sri shukabrahmashramam books]]}} ==సేవా కార్యక్రమాలు== ఆయన కేవలం వేదాంత కార్యక్రమాలతోనే సంతృప్తి చెందకుండా మానవసేవయే మాధవసేవగా భావించి ప్రభుత్వానికి సహాయం చేశాడు. ఆ విరాళంతో ప్రభుత్వం డిగ్రీ కళాశాలను, తదుపరి జూనియర్ కళాశాలను స్థాపించి వాటికి ఆయన పేరే పెట్టారు. చుట్టు పక్కల ఉన్న పేద ప్రజలకోసం ఒక కంటి ఆసుపత్రిని నిర్మించాలనుకున్నాడు. భక్తకన్నప్ప పేరుతో అక్కడే ఉచిత కంటి వైద్యశాలను నిర్మించాడు.<ref>{{Cite web|url=https://www.eenadu.net/districts/latestnews/latestnews/2/121085672|title=ఆధ్యాత్మికం..సామాజికం|website=www.eenadu.net|language=te}}</ref> # తప్పు దారిలో పోతున్న యువకులను సక్రమ మార్గంలో పెట్టడం. భగవంతునిపై పూర్ణమైన విశ్వాసం కలిగించాలి. యువత భోగ విలాసాలపై మనస్సు మళ్ళించటా ఆధ్యాత్మిక బోధన లేకపోవటమే. # మితిమీరిపోతున్న హింసను అరికట్టాలి. సృష్టిలోని ఏ ప్రాణికి హాని కలిగినా అది అపకారం చేసినట్లు అవుతుంది. # మన మతం పట్ల సరైన అవగాహన లేకపోవటం వల్లనే మతమార్పిడులు జరుగుతున్నాయి. మన మత ధర్మాలను తెలియజేసి తగిన సదుపాయాలు కలుగ జేసినట్లయితే ఒక మతంలో నుండి మరొక మతం లోకి మారవలసిన అవసరం రాదు. # మానవ జీవితంలో ఎన్నో చిక్కు సమస్యలు ఎదురవుతూ ఉంటాయి. వాటిని మరొక రకంగా తీర్చలేని పరిస్థితులలో ఆధ్యాత్మిక పరిజ్ఞానం తోనే పరిష్కరించుకోవాలి. చిత్తవృత్తిని పరమాత్మ వైపు మళ్ళించి నిర్భయులై ఉండండి. బ్రహ్మానుభవం మానవ జన్మను సార్థకం చేస్తుంది. # జాతి మత కుల వర్గ భాషా విభేదాలు మనం సృష్టించుకున్నవే. ఆధ్యాత్మిక విజ్ఞానాన్ని ప్రచారం చేయడం ద్వారా శాంతి, సుఖం, ఆనందం ఏర్పడతాయి. ఉపనిషత్తుల సారమైన భగవద్గీతను జన సమూహం లోనికి తీసుకువెళ్ళీ ప్రచారం చేస్తే ప్రజలకు ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానం కలుగుతుంది. తన శిష్యుడైన [[విద్యాస్వరూపానంద స్వామి]]ని తన వారసుడిగా నియమించి [[చైత్ర శుద్ధ చతుర్దశి]] నాడు (10-4-1998) మహాసమాధి పొందాడు. అతను సమాధి చుట్టూ ఒక ధ్యానమందిరాన్ని నిర్మించి పైన శివలింగాకారంలో గోపురం ఏర్పాటు చేశారు. ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == బయటి లింకులు == * [https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/4/gitamakarandam-book ఆర్కైవ్.ఆర్గ్ లో గీతా మకరందము పుస్తక ప్రతి] * గీతా మకరందము గ్రంధపఠనము వీడియోలు link : https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/11/gitamakarandam-grandhapathanam * గీతా మకరందము videos link: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330?query=swami+Vidyaprakashananda+giri * '''Sri Sukha Brahmma Ashramam, Sri Kalahasthi''', AP Guru Peetam Archive video link: https://archive.org/details/sri-sukh-brahmma-ashramam-sri-kalahasthi-ap-guru-peetam-1st-march-2026-etv-life-spiritual * '''Sri Sukha Brahmma Ashramam, Sri Kalahasthi''' videos Internet Archive Org. Link: https://archive.org/details/@hindu_devotional4/lists/1/sri-shukabrahma-ashramam%23swami_vidyaprakashananda_giri * విద్యా ప్రకాశానందగిరి స్వామి videos and books links [https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330?query=SWAMI+VIDYAPRAKASHANANDA+GIRI&page=2&sort=title] * శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమం videos and books links [https://archive.org/details/@hindu_devotional4?query=SWAMI+VIDYAPRAKASHANANDA+GIRI&sort=title] * vidya prakashananda books [https://archive.org/details/@hindu_devotional4/lists/3/vidya-prakashananda-books] {{Authority control}} [[వర్గం:1914 జననాలు]] [[వర్గం:1998 మరణాలు]] [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] [[వర్గం:సంస్కృత రచయితలు]] [[వర్గం:కృష్ణా జిల్లా ఆధ్యాత్మిక గురువులు]] [[వర్గం:అద్వైతం]] [[వర్గం:కృష్ణా జిల్లా తత్వవేత్తలు]] [[వర్గం:కృష్ణా జిల్లా రచయితలు]] [[వర్గం:కృష్ణా జిల్లా ప్రవచనకర్తలు]] [[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]] 6dppl2px2g02fatqeaoq1hqhtft104s 4942608 4942606 2026-08-23T13:45:55Z CommonsDelinker 608 Sri_shukabrahmashramam_books.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942608 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = శ్రీ విద్యా ప్రకాశానందగిరి స్వామి | residence = | other_names = | image = | imagesize = 250px | caption = శ్రీ విద్యా ప్రకాశానందగిరి స్వామి | birth_name = ఆనంద మోహన్ | birth_date = {{birth year|1932|}} | birth_place = [[రేపల్లె]] | native_place = | death_date = {{death date and age|1998|04|10|1914|04|13}} | death_place = శ్రీకాళహస్తి | death_cause = వృద్ధాప్యం | known = | occupation = ఆధ్యాత్మికవేత్త,<br />శ్రీకాళహస్తి లోని శుక బ్రహ్మాశ్రమ స్థాపకులు<br />, బహుభాషాకోవిదులు, <br />శ్రీ గీతామకరంద ప్రకాశకులు, <br />భగవద్గీతా ప్రచారకులు, <br />వేదాంతభేరీ వ్యవస్థాపకులు. | religion = హిందూ మతము | father = రామస్వామి | mother = సుశీలా దేవి | website = | footnotes = | employer = | height = | weight = }} '''విద్యా ప్రకాశానందగిరి స్వామి''' ([[ఏప్రిల్ 13]], [[1914]] - [[ఏప్రిల్ 10]], [[1998]]) ఒక ఆధ్యాత్మికవేత్త. [[శ్రీకాళహస్తి]] లోని [[శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమం]] స్థాపకుడు, బహుభాషా కోవిదుడు, గీతామకరంద ప్రకాశకులు, భగవద్గీతా ప్రచారకుడు, వేదాంతభేరి వ్యవస్థాపకుడు. [[మలయాళ స్వామి]] శిష్యుల్లో ముఖ్యమైన వాడు. ఆయన జన్మనామం ఆనందమోహనుడు. బందరులో జన్మించిన ఆయన అక్కడే బి. ఎ. దాకా చదువుకున్నాడు. హిందీలో నైపుణ్యం కోసం కాశీకి వెళ్ళి వచ్చాడు. తర్వాత తండ్రి కోరిక మేరకు మలయాళ స్వామి చెంతకు చేరి అక్కడే ఆధ్యాత్మిక చైతన్యాన్ని పొందాడు. 1950 లో శ్రీకాళహస్తిలో శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమం ఏర్పాటు చేసి ప్రజలలో ఆధ్యాత్మికతను పెంపొందించేందుకు వివిధ కార్యక్రమాలు నిర్వహించాడు. దేశంలో పలు ప్రాంతాల్లో గీతాజ్ఞాన యజ్ఞాలు నిర్వహించాడు. ఉపన్యాసాలు ఇచ్చాడు. పలు పుస్తకాలు రచించాడు. భగవద్గీతపై అతను రచించిన విపులమైన వ్యాఖ్యాన గ్రంథం [[గీతా మకరందము]] చాలా ప్రాచుర్యం పొందిన గ్రంథం. వ్యాసాశ్రమం, శుకబ్రహ్మాశ్రమం తరపున పలు పుస్తకాలు ప్రచురించడం ప్రారంభించాడు. స్వాతి లాంటి పలు పత్రికల్లో అతను రాసిన పరమార్థ కథలు ప్రచురితమయ్యాయి. ఈ కథలు పామరులు కూడా అర్థం చేసుకోగలిగిన సులభ శైలిలో ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానాన్ని ప్రచారం చేశాయి. శ్రీకాళహస్తిలో ఆయన మొట్టమొదటి డిగ్రీ కళాశాలను స్థాపించడానికి తన వంతు విరాళం అందించాడు. ఈ కళాశాలను ఆయన పేరు మీదుగా శ్రీ విద్యాప్రకాశానంద డిగ్రీ కళాశాల అని వ్యవహరిస్తున్నారు. ==బాల్యం, విద్యాభ్యాసం== విద్యా ప్రకాశానందగిరి స్వామి [[ఆనంద]] నామ సంవత్సర [[చైత్ర బహుళ తదియ]] (13-4-[[1914]]) నాడు [[మచిలీపట్నం|బందరు]]లో రామస్వామి, సుశీలా దేవి అనే పుణ్య దంపతులకు మూడవ పుత్రుడుగా జన్మించాడు.<ref name="biography">{{Cite book|url=https://ia802309.us.archive.org/26/items/SaiRealAttitudeManagement-Telugu-Devotional-Spiritual-Free-eBooks-Guruvulu/GU040-VidhyaPrakasanandagiriSwamulaJeevitaCharitra.pdf|title=శ్రీ విద్యాప్రకాశానంద స్వాములవారి జీవిత చరిత్ర|last=సముద్రాల|first=లక్ష్మణయ్య|publisher=శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమం|year=1992|isbn=|location=శ్రీకాళహస్తి|pages=7}}</ref> తండ్రి రామస్వామి [[న్యాయవాది]]. దేశభక్తి మెండుగా గలవాడు. [[హైందవ మతము|హైందవ]] సమాజాన్ని చక్కగా సంస్కరించాలనే దృఢ సంకల్పంతో పనిచేసిన సంఘసంస్కర్త. [[భగవద్గీత]], [[ఉపనిషత్తులు]], బ్రహ్మ సూత్రాలను భాష్యంతో సహా అధ్యయనం చేశాడు. శిష్టాచార సంపన్నులైన ఈ పుణ్య దంపతుల ఇంటికి తరచుగా విద్వాంసులు, సాధు మహాత్ములు వచ్చేవారు. వేదాంత గోష్టులు జరుగుతుండేవి. విద్యాప్రకాశానంద బాల్యనామం ''ఆనంద మోహన్''. చిన్నతనంలోనే ఎంతో ప్రజ్ఞా ప్రాభవం ప్రదర్శించేవాడు. పసితనం నుంచే ఎంతో దైవ భక్తి ఉండేది. రామస్వామి తెనాలిలో న్యాయవాద వృత్తిలో బాగా సంపాదించాడు. తర్వాత ఆధ్యాత్మికంగా ఎదిగే కొద్దీ ప్రాపంచిక విషయాల పట్ల తీవ్ర విరక్తి ఏర్పరచుకున్నాడు. [[న్యాయవాది|వకీలు]] వృత్తికి రాజీనామా చేసి చిన్న పర్ణ కుటీరంలో జీవిస్తూ, [[ధ్యానం]], [[జపము|జపం]], [[భజన]], పారాయణం, [[అర్చన]], ఆత్మవిచారణ, వేదాంతగోష్టులతో కాలం గడపసాగాడు. ఆదర్శ గృహిణి సుశీలాదేవి భర్తకు అన్ని విధాలా సహకరించేది. సహజంగానే ఆధ్యాత్మిక సంస్కారం గల ఆనంద మోహనుని చిత్త వృత్తి దైవ మార్గంలో పురోగమించటానికి వాతావరణం అనుకూలించింది. తండ్రితో పాటు "పంచదశి", "జీవన్ముక్తి", "ప్రకాశిక " గ్రంథాలను పఠించేవాడు. "[[సుభాషిత త్రిశతి|భర్తృహరి సుభాషితం]]", "ప్రశ్నోత్తర", "గాయత్రీ రామాయణం", "ఆత్మబోధ" గ్రంథాలన్నీ కంఠస్థం చేసాడు. తండ్రి ఆంగ్లాంధ్ర భాషల్లో ప్రవీణుడవడం చేత వివిధ సంస్థల వారు [[భగవద్గీత]]పై ఉపన్యసించవలసినదిగా ఆహ్వానించేవారు. ఆనందమోహన్ కూడా ఆయా సందర్భాల్లో తండ్రి గారితో వెళ్ళి శ్లోకాలను చదువుతూ ఉంటే, అతను వ్యాఖ్యానం చేసేవాడు. ఆ విధంగా బాల్యం నుంచి ఆనందమోహన్ కు భగవద్గీతతో అనుబంధం ఏర్పడింది. [[దేశభక్తి]] ప్రభావితుడైన రామస్వామి ఇంట్లోనే నూలు వడికి [[ఖద్దరు]] వస్త్రాలనే ధరించేవాడు. [[దీపావళి]]నాడు బాణసంచా కాల్చడం నిషిద్ధం. ఆనాడు 108 జ్యోతుల్ని ఓంకారంతో వెలిగించేవాడు. శాస్త్ర విధుల ననుసరించి [[ఉపనయనము|ఉపనయన]] సంస్కారం పొందిన ఆనందమోహన్, ఒకసారి [[వేటపాలెం]] లోని [[సారస్వత నికేతనం]]లో ఆనాటి ప్రభుత్వ ఆస్థాన కవి శ్రీ [[కాశీ కృష్ణాచార్యులు]] అధ్యక్షతన జరిగిన సమావేశంలో వేద ప్రతిపాదితాలైన బ్రహ్మ చర్య ధర్మాల గురించి అనర్గళంగా తన వాక్పటిమతో [[సంస్కృతము|సంస్కృతం]], [[తెలుగు]], [[ఆంగ్ల భాష|ఆంగ్ల]] భాషల్లో ఉపన్యసించి సభలోని విద్వాంసులను పెద్దలను ఆశ్చర్యచకితుల్ని చేశాడు. బ్రహ్మశ్రీ కాశీకృష్ణాచార్యులవారు "ఈ బాలబ్రహ్మచారి భవిష్యత్తులో గొప్ప యతీశ్వరుడు కాగలడు. ఇతని కీర్తి నలుదెసలా వ్యాపిస్తుంది." అంటూ ఆశీర్వదించాడు. అతను చదువు అందరిలాగే సర్వసాధారణంగానే సాగింది. మెట్రిక్యులేషన్ వరకు [[విజయవాడ]] లోను తర్వాత డిగ్రీ [[మచిలీపట్నం]]లో పూర్తి చేశాడు. 1933 లో [[బ్యాచిలర్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్|బి.ఎ]] పట్టా పుచ్చుకొన్న ఆనందుడు కళాశాలలో చదివే రోజుల్లోనే రాష్ట్ర స్థాయిలో ఎన్నో బహుమతులు సాధించాడు. ఉన్నత చదువుల కోసం ఆ రోజుల్లో చాలామందిలానే [[వారణాసి]] లోని [[బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం|బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయానికి]] వెళ్ళాడు. అక్కడే 'కోవిద' పరీక్ష పూర్తి చేశాడు. ==ఆధ్యాత్మిక పరిమళం== అతని ఆలోచనా విధానం లౌకిక విద్య నుండి అలౌకిక విద్య వైపు మళ్ళింది. ఒకసారి అతను [[గంగానది]] తీరంలోని పుణ్యక్షేత్రమైన [[రిషికేశ్]]ను దర్శించి గంగలో స్నానమాచరించాలని వచ్చాడు. నదిలో మూడు మునకలు వేయడానికి నదిలో దిగి రెండు మునకలు పూర్తి చేసి మూడో మునక పూర్తి చేయగానే అతను చేతిలోకి తాళపత్రాల్లో లిఖించబడిన [[భగవద్గీత]] ప్రత్యక్షమయింది. అవి పూలు, పసుపు, కుంకుమలతో అర్చింపబడి ఉన్నాయి. ఈ సంఘటన అతను తన కర్తవ్య దీక్షను గుర్తు చేసిందిగా భావించాడు. గీతా సారాన్ని అందరికీ అందజేయాలని సంకల్పించాడు. తర్వాత ఆయన జీవితకాలంలో వంద గీతా మహాజ్ఞాన యాగాలను చేశాడు. వివేకానందస్వామి సారస్వతాన్ని సంపూర్ణంగా అధ్యయనం చేయటం ద్వారా ఆధ్యాత్మిక వికాసాన్ని పొందారు. భగవద్గీత బైబిల్ కు గల సామ్యాన్ని తులనాత్మకంగా అధ్యయనం చేశారు. జాతీయోద్యమంలో భాగంగా సూత్ర యజ్ఞమనే పేరుతో [[రాట్నం]] నుండి నూలు తీసి దుస్తులు నేయించి ధరించటమనే మహా యజ్ఞంలో పాల్గొని అందులోనూ స్వర్ణపతకాలు సంపాదించాడు. ఆనందమోహన్ తండ్రి శ్రీ మలయాళస్వాముల వారిని తమ గురువుగా నిర్ణయించుకున్నారు. వారు రచించిన "శుష్క వేదాంత తమోభాస్కరం" వారిని ఎంతగానో ఆకర్షించింది. తన 34వ ఏట శ్రీ సద్గురు [[మళయాళస్వామి]] వారి సన్నిధిలో సన్యాస దీక్ష స్వీకరించాడు. అప్పుడే అతను పేరు విద్యాప్రకాశానందగిరి స్వామిగా మార్చుకున్నాడు. మలయాళస్వామి అనుగ్రహ దృష్టి ఆనందమోహనుడిపై పడింది. అప్పుడే స్వామి అతడికి పంచాక్షరీ మంత్రాన్ని ఉపదేశించారు. ఆ విధంగా గురుశిష్యులిద్దరికీ అనుబంధం ఏర్పడింది. హిందీ భాషలో పరిజ్ఞానం అవసరమని భావించి రాష్ట్ర విశారద పరీక్షల్లో ఉత్తీర్ణుడైన ఆనందమోహనుడిని మరింత ఉత్తమమైన ప్రజ్ఞ సంపాదించటానికి తండ్రిగారు కాశీ విద్యా పీఠానికి పంపారు. అక్కడి విద్యార్థులు నడిపే ఇంగ్లీషు మాసపత్రికకు, "తపోభూమి" అనే హిందీ పత్రికకు ఆనందుడు సంపాదకత్వం వహించాడు. ==ఆశ్రమ ప్రవేశం== [[File:Sri SukaBrahma Ashram Entrance.jpg|thumb|శ్రీ శుక బ్రహ్మాశ్రమము ప్రవేశద్వారము, శ్రీకాళహస్తి]] [[1936]], [[మే 17]] వ తేదీన ఆనందుడు ఆశ్రమ ప్రవేశం చేశాడు. శ్రీవారి నిష్టాశ్రమానికి దక్షిణ దిశలో ఏకాంతంగా గుహాలయంలో తపోనిష్టతో కూడిన కూడిన సాధనానుష్టానాలు ప్రారంభించాడు. అపక్వాహారాన్ని (వండని ఆహారం) స్వీకరిస్తూ గురు సన్నిధిలో 12 సంవత్సరాలు తపస్సాధనలో అనేక గ్రంథాలను రచించారు. యోగవాశిష్టం అనువాదం చేశాడు. "ధర్మపథం" ఆంధ్రానువాదం చేశారు. గురుదేవులు ఓంకార సత్రయాగంలో చెప్పిన దివ్యప్రబోధాలను గ్రంథ రూపంలో అందించారు. ఒక సంవత్సరం మౌననిష్ఠ సాగించారు. శిష్యుని పురోగతిని గమనించిన గురుదేవులు అతనికి మహావాక్యాలను ఉపదేశించి సన్యాస స్వీకారానికి ఏర్పాటుచేశాడు. గిరి సంప్రదాయానుసారంగా శ్రీ విద్యా ప్రకాశనందగిరి అని అతనికి నామకరణం చేసి ఉపదేశ ప్రబోధాలను అధికారమిచ్చారు. సన్యాసం స్వీకరించిన మూడు సంవత్సరాలకు [[శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమం]]<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/sukabrahma-ashram-a-centre-for-spiritual-learning/article5908311.ece|title=Sukabrahma Ashram: a centre for spiritual learning|last=Reporter|first=Staff|date=2014-04-13|work=The Hindu|access-date=2020-12-23|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> స్థాపించాడు. గురువు [[శ్రీ వ్యాసాశ్రమం]] స్థాపిస్తే ఆయన శిష్యుడు విద్యాప్రకాశానంద వ్యాసుని కుమారుడైన శుకముని పేరు మీదుగా ఆశ్రమం స్థాపించాడు. 1950 సంవత్సరంలో శ్రీ శుక బ్రహ్మ ఆశ్రమానికి సద్గురుదేవులు శ్రీ [[మలయాళ స్వామి]] వారి ఆధ్వర్యంలో ప్రవేశోత్సవం జరిగింది. ==శుక బ్రహ్మ ఆశ్రమ కార్యక్రమాలు== [[File:Samadhi Mandir SukaBrahmaAshram.jpg|thumb|శుక బ్రహ్మాశ్రమములో సమాధి మందిరము]] {{Infobox artist|image= }} ఆశ్రమం స్థాపించాక స్వామివారు పలు ఆధ్యాత్మిక కార్యక్రమాలు చేపట్టాడు. శుకబ్రహ్మాశ్రమం యొక్క ముఖ్యమైన సందేశం "నిర్భయుడై ఉండుము. భగవంతుడు మీ చెంతే ఉన్నాడు". ఈ ఆశ్రమం [[చిత్తూరు]] జిల్లా ప్రముఖ శైవ క్షేత్రమైన [[శ్రీకాళహస్తి]]లో సువర్ణముఖీ నదీ తీరాన వెలసి ఉంది. ఆశ్రమం స్థాపించినది మొదలు అనేక ఆధ్యాత్మిక కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తూనే ఉన్నాడు. వేదాంత సంబంధ అంశాలమీద, అలౌకిక విషయాల మీద చర్చలు జరిపాడు. అపార జ్ఞానాన్ని సంపాదించాడు. భగవద్గీత పారాయణం చేశాడు. {{Infobox artist|image= }} ఆశ్రమంలో గీతా పారాయణ ప్రవచనాలపై ఒక ప్రార్థనా మందిరం నిర్మించబడింది. సాధకుల నివాసానికీ, వంటకు, భోజనాదులకు కుటీరాలు నిర్మించారు. 1954 సంవత్సరంలో శ్రీ శుక బ్రహ్మాశ్రమంలోనే [[శ్రీ వ్యాసాశ్రమం]] వారు నిర్వహించే 28 వ సనాతన సభ దిగ్విజయమయింది. 1955 లో జరిగిన ఆశ్రమ పంచమ వార్షికోత్సవానికి వ్యవస్థాపకులు [[శివానంద సరస్వతి]] మహారాజ్ తమ దివ్య సందేశాన్ని పంపించాడు. "మానవ జాతి సముద్ధరణపై వారు సాగిస్తున్న ఉద్యమం విజయవంతం అవుగాక!" అంటూ శ్రీ ముఖం పంపాడు. 1956 సంవత్సరం నుండి శ్రీ సనాతన వేదాంత సభలకు శ్రీ విద్యాప్రకాశనందగిరి స్వామి వారు అధ్యక్షస్థానం వహించారు. శ్రీ మలయాళ స్వాముల వారి అనుజ్ఞతో, ఆశీస్సులతో శ్రీ స్వాములవారు 1957 సంవత్సరంలో గీతాజ్ఞాన యజ్ఞాలను ప్రారంభించారు. [[గుంటూరు]] జిల్లాలో మొదటి గీతాజ్ఞాన యజ్ఞం నిర్వహించారు. పండితులు, పామరులు, స్త్రీలు, పురుషులు, వృద్ధులు, బాలకులు తన్మయులై స్వామివారి ప్రవచనాలు శ్రద్ధగా వినేవారు. అలా మొదలైన ఈ యజ్ఞం నిర్విఘ్నంగా కొనసాగింది. [[హైదరాబాదు]]లో [[తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానాలు|తితిదే]] వారి సౌజన్యంతో నూరవ గీతాయజ్ఞాన్ని పూర్తి చేశాడు. వివిధ వార్తాపత్రికలు స్వామిని ప్రశంసిస్తూ వారి వారి పత్రికల్లో ప్రకటనలు వేసేవారు. ఆశ్రమంలో విశేష కార్యక్రమాలు జరిగే రోజులలో భక్తులకు అన్న వస్త్ర దానాలు జరిగేవి. ఆశ్రమం చుట్టుప్రక్కల నివసించే గిరిజనుల కోసం ఆనంద వైద్యాలయం స్థాపించబడింది. [[దస్త్రం:Vidya prakaasa Vasishtha gita sample.ogg|thumbnail|right|విద్యాప్రకాశానందగిరి స్వామి స్వరంలో వశిష్ఠ గీత (నమూనా) ]] ఆశ్రమాన్ని స్థాపించిన పదమూడు సంవత్సరాలకు మౌక్తికోత్సవం నిర్వహించాడు. ఆ తరువాత [[స్వర్ణోత్సవం]] కూడా జరిగింది. వేదాంతభేరి అనే ఆధ్యాత్మిక మాసపత్రికను ప్రారంభించి వేదాంతపరమైన అనేక విషయాలపై వివరణ ఇచ్చాడు. అనేక కథల ద్వారా ప్రజలను ఆధ్యాత్మిక మార్గం వైపు మళ్ళించాడు. అదే సమయంలో గీతామకరందమనే గ్రంథాన్ని వెలువరించాడు. ==రచనలు== స్వాములవారు తమ గురువుగారి వలె అనేక రచనలు చేశారు. {{col-begin}} {{col-3}} *[[గీతా మకరందము]] * వశిష్ఠగీత * జ్ఞానపుష్పం * ఆత్మ విద్యా విలాసము * యమలోకవార్తలు * వివేకానంద సింహనాదం [https://archive.org/details/vivekananda-simhanandamu] * ఆధ్యాత్మిక జడ్జిమెంట్ *[https://archive.org/details/moksha-sadhana-rahasyamu_202604] మోక్షసాధన రహస్యము * తత్వసారము {{col-3}} * మానసబోధ.[https://archive.org/details/maanasa-bodha] * పరమార్థ కథలు [https://archive.org/details/paramartha-kathalu_202512] * భజనలు-కీర్తనలు * బ్రహ్మానంద వైభవము * అమృత బిందువులు [https://archive.org/details/amrutha-binduvulu-full-book-swami-vidyaprakashananda] * వైరాగ్య సాథన * మోక్ష ద్వారా పాలకులు * మట్టిలో మాణిక్యం [https://archive.org/details/20251225_20251225_1038] * ఆత్మ తత్వ విచారణ {{col-3}} * ధ్యాన పద్ధతి.[https://archive.org/details/dhyana-padhati_202512] * యోగవాశిష్ట రత్నాకరము * రామాయణ రత్నాకరము * ఉపనిషద్రత్నాకరము[https://archive.org/details/om_20251214_202512] * భారత రత్నాకరము [https://archive.org/details/bharata-ratnakaramu] * పాండవగీత * బ్రహ్మచర్య విజయము [https://archive.org/details/brahmacharaya-vijayamu-swami-vidayaprakashanandagiri] * వాసిష్ట మహా రామాయణము * ఆత్మాను సంధానము [https://archive.org/details/atma_20251214_20251214_1155] {{col-3}} {{col-end}} {{Infobox artist|image= }} ==సేవా కార్యక్రమాలు== ఆయన కేవలం వేదాంత కార్యక్రమాలతోనే సంతృప్తి చెందకుండా మానవసేవయే మాధవసేవగా భావించి ప్రభుత్వానికి సహాయం చేశాడు. ఆ విరాళంతో ప్రభుత్వం డిగ్రీ కళాశాలను, తదుపరి జూనియర్ కళాశాలను స్థాపించి వాటికి ఆయన పేరే పెట్టారు. చుట్టు పక్కల ఉన్న పేద ప్రజలకోసం ఒక కంటి ఆసుపత్రిని నిర్మించాలనుకున్నాడు. భక్తకన్నప్ప పేరుతో అక్కడే ఉచిత కంటి వైద్యశాలను నిర్మించాడు.<ref>{{Cite web|url=https://www.eenadu.net/districts/latestnews/latestnews/2/121085672|title=ఆధ్యాత్మికం..సామాజికం|website=www.eenadu.net|language=te}}</ref> # తప్పు దారిలో పోతున్న యువకులను సక్రమ మార్గంలో పెట్టడం. భగవంతునిపై పూర్ణమైన విశ్వాసం కలిగించాలి. యువత భోగ విలాసాలపై మనస్సు మళ్ళించటా ఆధ్యాత్మిక బోధన లేకపోవటమే. # మితిమీరిపోతున్న హింసను అరికట్టాలి. సృష్టిలోని ఏ ప్రాణికి హాని కలిగినా అది అపకారం చేసినట్లు అవుతుంది. # మన మతం పట్ల సరైన అవగాహన లేకపోవటం వల్లనే మతమార్పిడులు జరుగుతున్నాయి. మన మత ధర్మాలను తెలియజేసి తగిన సదుపాయాలు కలుగ జేసినట్లయితే ఒక మతంలో నుండి మరొక మతం లోకి మారవలసిన అవసరం రాదు. # మానవ జీవితంలో ఎన్నో చిక్కు సమస్యలు ఎదురవుతూ ఉంటాయి. వాటిని మరొక రకంగా తీర్చలేని పరిస్థితులలో ఆధ్యాత్మిక పరిజ్ఞానం తోనే పరిష్కరించుకోవాలి. చిత్తవృత్తిని పరమాత్మ వైపు మళ్ళించి నిర్భయులై ఉండండి. బ్రహ్మానుభవం మానవ జన్మను సార్థకం చేస్తుంది. # జాతి మత కుల వర్గ భాషా విభేదాలు మనం సృష్టించుకున్నవే. ఆధ్యాత్మిక విజ్ఞానాన్ని ప్రచారం చేయడం ద్వారా శాంతి, సుఖం, ఆనందం ఏర్పడతాయి. ఉపనిషత్తుల సారమైన భగవద్గీతను జన సమూహం లోనికి తీసుకువెళ్ళీ ప్రచారం చేస్తే ప్రజలకు ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానం కలుగుతుంది. తన శిష్యుడైన [[విద్యాస్వరూపానంద స్వామి]]ని తన వారసుడిగా నియమించి [[చైత్ర శుద్ధ చతుర్దశి]] నాడు (10-4-1998) మహాసమాధి పొందాడు. అతను సమాధి చుట్టూ ఒక ధ్యానమందిరాన్ని నిర్మించి పైన శివలింగాకారంలో గోపురం ఏర్పాటు చేశారు. ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == బయటి లింకులు == * [https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/4/gitamakarandam-book ఆర్కైవ్.ఆర్గ్ లో గీతా మకరందము పుస్తక ప్రతి] * గీతా మకరందము గ్రంధపఠనము వీడియోలు link : https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/11/gitamakarandam-grandhapathanam * గీతా మకరందము videos link: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330?query=swami+Vidyaprakashananda+giri * '''Sri Sukha Brahmma Ashramam, Sri Kalahasthi''', AP Guru Peetam Archive video link: https://archive.org/details/sri-sukh-brahmma-ashramam-sri-kalahasthi-ap-guru-peetam-1st-march-2026-etv-life-spiritual * '''Sri Sukha Brahmma Ashramam, Sri Kalahasthi''' videos Internet Archive Org. Link: https://archive.org/details/@hindu_devotional4/lists/1/sri-shukabrahma-ashramam%23swami_vidyaprakashananda_giri * విద్యా ప్రకాశానందగిరి స్వామి videos and books links [https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330?query=SWAMI+VIDYAPRAKASHANANDA+GIRI&page=2&sort=title] * శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమం videos and books links [https://archive.org/details/@hindu_devotional4?query=SWAMI+VIDYAPRAKASHANANDA+GIRI&sort=title] * vidya prakashananda books [https://archive.org/details/@hindu_devotional4/lists/3/vidya-prakashananda-books] {{Authority control}} [[వర్గం:1914 జననాలు]] [[వర్గం:1998 మరణాలు]] [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] [[వర్గం:సంస్కృత రచయితలు]] [[వర్గం:కృష్ణా జిల్లా ఆధ్యాత్మిక గురువులు]] [[వర్గం:అద్వైతం]] [[వర్గం:కృష్ణా జిల్లా తత్వవేత్తలు]] [[వర్గం:కృష్ణా జిల్లా రచయితలు]] [[వర్గం:కృష్ణా జిల్లా ప్రవచనకర్తలు]] [[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]] dvnuz5tgk4ts55gqfrpabcrf84k0a4v 1 104485 4942886 566088 2026-08-24T06:48:26Z యర్రా రామారావు 28161 యర్రా రామారావు, [[చర్చ:వేదాంతము]] పేజీని [[చర్చ:వేదాంతం]] కు తరలించారు 566088 wikitext text/x-wiki వేదములే మన మనుగడకు ఆధారము. ఇది అందరకు తెలిసిన విషయము. కొద్ది మందికి మాత్రమే తెలిసిన లోతైన విషయమును, నలుగురికి తెలియచేసే అవకాశము కల్పించిన వారికి ధన్యవాదములు. నాల్గు వేదములలో, ప్రతి వేదమును రెండు భాగములుగా విభజించ వచ్చు. మొదటి భాగము కర్మ ఖాండ కాగా, రెండవది లేక చివరి భాగము అయినవి వేదాంతములు అని చెప్తారు. వీటినే పూర్వమీమాంస, ఉత్తర మీమాంస అని కూడా తెలుసుకొన వచ్చు. ప్రతి వేదములోని ప్రధమ భాగములో,కర్మ ఖాండ విషయములు అనగా ధర్మ భద్ధంగా మనిషి యొక్క జీవన విధానాన్ని నిర్ధేశించబడి వున్నాయి. దీని ఆధారముతోనే మనుస్మ్రుతి (మనువుచే వ్రాయబడినది),ధర్మ సూత్రములు( జైమిని కారులచే వ్రాయబడినవి)వచ్చాయి. యోగాదులు,ధ్యానం, ఆయుర్వేదం, ఇది అది అని చెప్పనవుసరము లేదు. హైందవ సాంప్రదాయంలో మానవునికి కావలసిన అన్ని ధర్మ సూక్ష్మములు ఇక్కడే లభ్యం.దీనినే అపర విద్య అని చెప్పారు. ఇది క్లుప్తంగ ఇంత వరకు తెలుసుకుందాము. ఇక రెండవది ఉత్తర భాగం. దీనినే ఉపనిషత్తులు అని చెప్పారు. ఈవిద్య పర విద్య. వేయికి పైగా ఉపనిషత్తులు ఉండగా, 108 మాత్రము బాగా లభ్యము కాగా, అందులో 10 ఉపనిషత్తులు, అంటే దశోపనిషత్తులు మాత్రము ముఖ్యముగా ప్రాచుర్యము పొంది వున్నాయి. ఈ దశోపనిషత్తులకు మాత్రమే, ఆదిశంకరులవారు వ్యాఖ్యానములు వ్రాసి వున్నారు. అవే మనకు రక్ష అయి వున్నాయి. పరమాత్మ, సృష్టి కర్త అయిన భగవంతుని యథార్థ ఉనికి తెలుసుకోదలచిన వారికి ఇవే శరణ్యం. ఇందలి రహస్యములను, సూత్రములుగా వ్రాసినారు వేదవ్యాసభగవానుడు. ఆవే బ్రహ్మసూత్రములు. వీటికి గూడ భాష్యము వ్రాసినారు ఆదిశంకరులవారు. ఈ పూర్వమీమాంస, ఉత్తరమీమాంస అని చెప్పబడే ఈ వేదములు, పరాపర విద్యలని తెలుసుకోవాలి. ఇవి యెవరో ఒక వ్యక్తిచే గాని, మరేదయినా పద్ధతిలో వ్రాయబడి వుండలేదు. కేవలము వినపడినవి. శ్రవణములు మాత్రమే. అందుకే వానిని అపవురుషేయములని అన్నారు. అనగ ఏ మానవుని సృష్టి కాదు. ఈ భాగమునకు రాగానే, గురువుగారు, మునుపటి భాగములో చెప్పిన సర్వమును ఖండించి, నేతి నేతి మాటలతో, జగన్మిథ్య,(అనగా జగత్తు పరమాత్మచే కల్పితము మాత్రమే) అనియు, పరమాత్మయే సత్యమ్ అని భోధించుతారు.ఇక్కడ కర్మ ఖాండ పూర్తిగ నిషేదించ బడుతుంది. కర్మ ఖాండ నిషేదమునకు ఒప్పుకొ గల్గిన, శమ దమాదులు కల్గిన మనస్సునకు మాత్రమే ఈ శాస్త్రము అబ్బుతంది. పూర్వపు రోజులలో, వర్ణాశ్రమ ధర్మము ననుసరించి, బ్రంహచర్యములో గురుకులములకు వెళ్ళి, వర్ణముతో నిమిత్తము లేకుండ, విద్యనభ్యసించ వలెను. తరువాత గృహస్తాశ్రమములో తాము మునుపటి ఆశ్రమములో అభ్యసించిన విద్యతో, ధర్మమార్గములో జీవనము సాగించెడివారు. వర్ణాశ్రమ ధర్మములను గురించి ఇంకను వివరముగ చెప్పవలసి వున్నది. ఈ బాటలోనే శ్రీకృష్ణ పరమాత్మ, తన బాల్యములో, బ్రంహచర్యాశ్రమము ననుసరించి, సాంధీప మహాముని గురుకులములో తన సహపాటీలు కుఛేలుడు, అన్న బలరాముడు తో కలసి పర అపర విద్యలను అభ్యసించాడు. ఆ విద్యను, అర్జునునకు యుధ్దభూమిలో భగవద్గీతగా చెప్పినాడు. అందువలననే గీత ఉపనిషత్ సారాంశము అయినది. అందులో పర్ అపర విద్యలు (అపర విద్య = కర్మఖాండ,పర విద్య = పరమాత్మ యొక్క యధార్థ ఉనికి) ధర్శనమిస్తయి. అంటే జీవన విధానము + జీవన రహశ్యము, ఈ రెండు తప్ప ఇతర విషయములకు తావు లేదు. ఈ రెండు విద్యలను, రాముల వారు తన బాల్యములో వశిష్టుల వారికి శిష్యుడయి, అభ్యసించి నాడు. అదే యోగవాశిష్టము అయినది.దానిని గీత అన్నను సరియే అగును. కనుక ఈ విద్య గురు శిష్య పరంపరగా ఈనాటికి సాగుతూ వస్తున్నది. ఇది మరుగు పడుట, ఏమైపోతుందో ననే భయము అక్కరలలేదు. రహస్యమేమిటి. ఇది ఆతని అనగా పరమాత్మ యొక్క ఉనికిని చాటే శాస్త్రము కనుక, తన శాస్త్రమునకు తానే రక్షకుడు. అలాగుననే ఈ జగత్తుకు తానే రక్షకుడు. l9ej1pjqu7acy8t8ecw0u4a5ja3o112 0 118227 4942685 4214032 2026-08-23T16:44:06Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4942685 wikitext text/x-wiki {{సినిమా |name = పోతే పోనీ |year = 2006 |image = |starring = [[శివ బాలాజీ]], [[సింధు తులాని]], స్వప్న, గంగాధర పాండే |story = |screenplay = |director = [[తమ్మారెడ్డి భరద్వాజ]] |dialogues = [[కులశేఖర్]] |lyrics = |producer = వి.వై. ప్రవీణ్ కుమార్ |distributor = |released = 3 ఫిబ్రవరి 2006 |runtime = |language = తెలుగు |music = [[మిక్కీ జె. మేయర్]]<br> [[ఆర్.పి. పట్నాయక్]] (నేపథ్య సంగీతం) |playback_singer = |choreography = |cinematography = సి. రామ్ ప్రసాద్ |editing = శ్రీకర ప్రసాద్ |production_company = డ్రీమ్ టీమ్ ఎంటర్టైన్మెంట్ |awards = |budget = 7 కోట్లు |imdb_id =1080781 }} '''పోతే పోనీ''' 2006, ఫిబ్రవరి 3న విడుదలైన [[తెలుగు]] [[చలనచిత్రం]].<ref>{{Cite web|url=https://movies.fullhyderabad.com/pothe-poni/telugu/pothe-poni-movie-reviews-1566-2.html|title=Pothe Poni Review|website=movies.fullhyderabad.com|url-status=live|access-date=2021-04-06}}</ref> డ్రీమ్ టీమ్ ఎంటర్టైన్మెంట్ పతాకంపై వి.వై. ప్రవీణ్ కుమార్ నిర్మించిన ఈ సినిమాకు [[తమ్మారెడ్డి భరద్వాజ]] దర్శకత్వం వహించాడు.<ref>{{Cite web|url=https://filmytoday.com/movies/12545/overview/|title=Pothe Poni movie overview, wiki, cast and crew, reviews|website=filmytoday.com|url-status=live|access-date=2021-04-06}}{{Dead link|date=ఆగస్టు 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ఈ చిత్రంలో [[శివ బాలాజీ]], [[సింధు తులాని]], స్వప్న, గంగాధర పాండే నటించగా, [[మిక్కీ జె. మేయర్]] సంగీతం అందించాడు.<ref>{{Cite web|url=https://moviegq.com/movie/pothe-poni-6868|title=Pothe Poni 2006 Telugu Movie|website=MovieGQ|url-status=dead|access-date=2021-04-05|archive-date=2023-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20230925124459/https://moviegq.com/movie/pothe-poni-6868}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.filmibeat.com/telugu/movies/pothe-poni/cast-crew.html|title=Pothe poni Cast & Crew, Pothe poni Telugu Movie Cast, Actor, Actress, Director|website=FilmiBeat|url-status=live|access-date=2021-04-06}}</ref> ఉత్తమ ప్రధమ చిత్రంగా బంగారు నంది అవార్డ్ == నటవర్గం == {{Div col|colwidth=25em|gap=2em}} * [[శివ బాలాజీ]] * [[సింధు తులాని]] * [[స్వప్న (నటి)|స్వప్న]] * గంగాధర పాండే * హేమ * [[పావలా శ్యామల]] * [[సుభాషిణి (నటి)|సుభాషిణి]] * జ్యోతి * [[శివన్నారాయణ]] * [[సి.వి.ఎల్.నరసింహారావు|సి.వి.ఎల్.]] * [[రాంజగన్]] * [[సత్యం రాజేష్]] {{div col end}} == పాటలు == ఈ చిత్రానికి [[మిక్కీ జె. మేయర్]] సంగీతం అందించాడు. [[కులశేఖర్]], [[సుద్దాల అశోక్ తేజ]] పాటలు రాశారు.<ref>{{Cite web|url=https://moviegq.com/movie/pothe-poni-6868/songs|title=Pothe Poni 2006 Telugu Movie Songs|website=MovieGQ|url-status=live|access-date=2021-04-05}}{{Dead link|date=ఆగస్టు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> # చెలి చెలియా - కార్తీక్ # కనులలోన - సునిత సారథి # నాలో లేత లేత - శ్రావణి # ప్రేమిస్తే - కార్తీక్, శ్రావణి # సంఘం ఓ కుక్క # ఎవరిచ్చారు - సునిత సారథి == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == ఇతర లంకెలు == *{{IMDb title|id=1080781}} [[వర్గం:తెలుగు ప్రేమకథా సినిమాలు]] [[వర్గం:2006 తెలుగు సినిమాలు]] 19oijvdqomyju8x1mbxfvs945f64wjn 0 122512 4942725 4933020 2026-08-23T17:59:18Z యర్రా రామారావు 28161 సవరణ: Harv/Sfn no-target ఎర్రర్ సరిదిద్దాను (sfnHarvFixer.js) 4942725 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu temple | name = అరుణాచలేశ్వర దేవాలయం | native_name = అన్నమలైయార్ దేవాలయం | image = Arunachalam temple from a nearby hill.jpg | alt = నేపథ్యంగా నగర కేంద్రం, కొండశ్రేణి ఉండగా దేవాలయ గోపురాల సమూహం | caption = [[అరుణాచల]] కొండ నుంచి కనిపించే దేవాలయ సముదాయం దృశ్యం | map_type = Tamil Nadu#India | map_caption = తమిళనాడులోని స్థానం | coordinates = {{coord|12|13|53.76|N|79|4|1.92|E|type:landmark_region:IN|display=inline,title}} | locale = [[తిరువణ్ణామలై]] | deity = అన్నమలైయార్ ([[శివుడు]])<br>ఉన్నములై అమ్మై ([[పార్వతి]]) | festivals = {{Bulleted list | [[కార్తిక దీపం|కార్తిగై దీపం]] | [[మహా శివరాత్రి]] | తై తిరువుడల్ ఉత్సవం | మాసి మగం | ఆణి తిరుమంజనం | మార్గళి తిరువాతిరై | తిరువెంపావై ఉత్సవం }} | district = [[తిరువణ్ణామలై జిల్లా|తిరువణ్ణామలై]] | state = [[తమిళనాడు]] | country = భారతదేశం | website = {{url|https://annamalaiyar.hrce.tn.gov.in/}} | creator = [[చోళ సామ్రాజ్యం|చోళులు]] | year_completed = క్రీస్తుశకం 9వ శతాబ్దం | temple_tank = 360 పవిత్ర తీర్థాలు | architecture = [[తమిళ నిర్మాణశైలి]]{{sfn|Melton|2014|p=610}} }} '''అరుణాచలేశ్వర ఆలయం''' లేదా '''అన్నమలైయార్ ఆలయం''' భారతదేశంలోని [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రంలోని [[తిరువణ్ణామలై]] నగరంలో, [[అరుణాచలం|అరుణాచల]] కొండ పాదభాగంలో ఉన్న [[హిందూ దేవాలయం]]. ఈ ఆలయం [[శివుడు|శివ]], [[పార్వతి]] దేవికి అంకితం చేయబడింది. ఇది తమిళ శైవ సంప్రదాయంలో అత్యంత ప్రముఖ ఆలయాలలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది. ఇది [[పంచభూతలింగ క్షేత్రాలు|పంచ భూత స్థలాల]] లో ఒకటి కాగా, ఐదు సహజ మూలకాలలో అగ్ని ([[అగ్ని]]) తత్త్వానికి సంబంధించిన స్థలంగా గుర్తించబడింది. ఈ ఆలయ ప్రధాన దేవత అన్నమలైయార్ (అర్థం: "ఎవరూ చేరలేని పర్వతం")గా ప్రసిద్ధి. అరుణాచల పర్వతాన్నే శివస్వరూపంగా భావించి పూజిస్తారు. ఆయనను అగ్ని తత్త్వానికి ప్రతీకగా ఉన్న ''అగ్ని లింగం'' రూపంలో ప్రతిష్టించారు. పార్వతి దేవిని ఉన్నములై అమ్మగా ఆరాధిస్తారు. ఆమెను [[యోని]] రూపంలో ప్రతిష్టించారు; ఆమె విగ్రహాన్ని ''అగ్ని యోని'' అని పిలుస్తారు.{{sfn|Singh|Brown|Elliott|Harding|2009|p=418}}{{sfn|Abram|Edwards|Ford|Jacobs|2011|p=456}} ఈ ఆలయం ''పాడల్ పెట్ర'' స్థలాలలో ఒకటిగా వర్గీకరించబడింది. మధ్యయుగ తమిళ శైవ సాహిత్యంలో మహిమాన్వితమైనదిగా చెప్పబడిన 276 పవిత్ర శైవ ఆలయాలలో ఇది ఒకటి. ఇది 7వ శతాబ్దంలో [[నాయనార్లు]] రచించిన ''[[తేవారం]]'', 9వ శతాబ్దంలో [[మాణిక్కవాచకర్]] రచించిన ''[[తిరువెంబావై]]'', అలాగే 14వ శతాబ్దంలో [[అరుణగిరినాథర్]] రచించిన ''[[తిరుప్పుగళ్]]'' వంటి తమిళ భక్తి గ్రంథాలలో ప్రాశస్త్యం పొందింది. ప్రస్తుత ఆలయ నిర్మాణం 9వ శతాబ్దంలో [[చోళ సామ్రాజ్యం]] కాలంలో నిర్మించబడింది. తరువాతి విస్తరణలు 13వ నుండి 15వ శతాబ్దాల మధ్య [[విజయనగర సామ్రాజ్యం|విజయనగర పాలన]] సమయంలో జరిగాయి. ఆలయ సముదాయం 10 హెక్టార్ల విస్తీర్ణంలో వ్యాపించి, భారతదేశంలో అతిపెద్ద ఆలయ సముదాయాలలో ఒకటిగా గుర్తించబడింది.{{sfn|Bajwa|Kaur|2008|p=1069}} ఈ ఆలయానికి నాలుగు భారీ గోపురాలు ఉన్నాయి. అందులో తూర్పు గోపురం అత్యంత ఎత్తైనది; ఇది 11 అంతస్తులతో {{cvt|66|m}} ఎత్తు కలిగి ఉంది.{{sfn|Bajwa|Kaur|2008|p=1069}} ఆలయంలో అనేక ఉప ఆలయాలు ఉన్నాయి, ఇవి వివిధ హిందూ దేవతలకు అంకితం చేయబడ్డాయి. ఇందులో విజయనగర కాలంలో నిర్మించిన ప్రసిద్ధ వెయ్యి స్తంభాల మండపం వంటి అనేక పెద్ద మండపాలు ఉన్నాయి. ఈ ఆలయాన్ని తమిళనాడు రాష్ట్రప్రభుత్వానికి చెందిన హిందూ మత, ధార్మిక శాఖ నిర్వహిస్తుంది. ఈ ఆలయంలో ప్రతిరోజూ ఆరు పూజా కర్మలు నిర్వహించబడతాయి. ఇవి ఉదయం 5:30 నుండి రాత్రి 10:00 వరకు కొనసాగుతాయి. ఆలయంలో సంవత్సరానికి పన్నెండు ప్రధాన పండుగలు జరుపబడతాయి. [[కార్తిక దీపం|కార్తిగై దీపం]] పండుగ సమయంలో, [[తమిళ క్యాలెండర్|తమిళ నెల]] కార్తీకమాసంలో వచ్చే [[పౌర్ణమి]] రోజున అరుణాచల కొండ శిఖరంపై ఒక భారీ దీపశిఖ వెలిగించబడుతుంది. ఈ దీపం మైళ్ళ దూరం నుండే కనిపిస్తుంది. ఇది శివుని [[జ్యోతిర్లింగం]] స్వరూపాన్ని ప్రతీకగా సూచిస్తుంది, ఆయన అగ్ని స్తంభ రూపంలో విస్తరించినట్లు భావిస్తారు.{{sfn|Bradnock|2009|p=827–828}} ఈ సందర్భానికి లక్షలాది భక్తులు చేరుకుంటారు. వారు కొండ చుట్టూ ప్రదక్షిణ చేసే సంప్రదాయాన్ని [[గిరివలము]] అని పిలుస్తారు.{{sfn|Bajwa|Kaur|2008|p=1069}}{{sfn|Bradnock|2009|p=827–828}} == నామవ్యుత్పత్తి == ''అన్నామలై'' అనే పదం రెండు [[తమిళ భాష]] పదాల కలయిక నుండి ఉద్భవించింది. ఇందులో "అన్న" అంటే "మహత్తరమైనది" లేదా "శక్తివంతమైనది" అని, "మలై" అంటే కొండ అని అర్థం. ''అరుణాచల'' అనే పదం [[సంస్కృతం|సంస్కృతంలోని]] "అరుణ" (సూర్యకిరణాలు), "అచల" (కదలని) అనే పదాల నుండి ఉద్భవించింది. [[శివుడు]] అగ్ని స్తంభ రూపంలో కొండ నుండి ప్రకాశించే స్వరూపంగా ప్రతిష్ఠింపబడినందున, ఈ స్థలానికి ఆ పేరు స్థిరపడింది.{{sfn|Paranjape|2013|p=100}} == పురాణకథలు == [[శివ పురాణం]] ప్రకారం, సృష్టికర్త దేవుడు [[బ్రహ్మ]], పరిరక్షక దేవుడు [[విష్ణువు]] తమ తమ పరమాధికారాన్ని గురించి వాదనకు దిగారు.<ref name="Purana2">{{cite book |url=https://books.google.com/books/edition/Siva_Purana_Vidyeswara_Samhitha_English/c_ZLEAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&pg=PA42-IA4|title=Siva Purana: Vidyeswara Samhitha: English Translation only without Slokas|date=24 October 2021|publisher=Kausiki Books|pages=42-44}}</ref>{{sfn|Shastri|1950|p=92-113}} ఈ వివాదానికి పరిష్కారంగా, శివుడు [[ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాలు|జ్యోతిర్లింగం]] రూపంలో అనంతమైన అగ్ని లేదా వెలుగుకాంతి స్తంభంగా అవతరించాడు; అది మూడు లోకాలకు అవధులు దాటి వ్యాపించింది.{{sfn|Pattanaik|2017|p=141}}{{sfn|Gangashetty|2019|p=100}} విష్ణువు [[వరాహావతారము|వరాహ]] రూపంలో స్తంభం అడుగుభాగాన్ని వెదుకుతూ భూమి లోతుల్లోకి దిగాడు; బ్రహ్మ అయితే హంస రూపాన్ని ధరించి ఆ స్తంభ శిఖరాన్ని కనుగొనడానికి పైకి ఎగిరిపోయాడు. విష్ణువు తన ప్రయత్నంలో విఫలమై తిరిగి వచ్చి, నిజాయితీగా ఫలితాన్ని తెలిపాడు. బ్రహ్మ మాత్రం పైకి వెళ్ళే క్రమంలో ఒక [[మొగిలి పువ్వు|తాళంపువ్వును]] (''థలంపు'') చూసాడు.<ref name="Purana2" /> విచారణలో ఆ పువ్వు అనేక సంవత్సరాలుగా ఆ వెలుగుస్తంభం నుండి క్రిందికి పడుతూ వస్తున్నదని తెలుసుకున్నాడు. అప్పుడు బ్రహ్మ ఆ పువ్వును విష్ణువుతో అబద్ధం చెప్పమని ఆదేశించి, తాను స్తంభశిఖరాన్ని చూశానని చెప్పించాలనుకున్నాడు. బ్రహ్మ చేసిన ఈ అసత్యం శివుడికి ఆగ్రహాన్ని కలిగించింది. ఫలితంగా శివుడు బ్రహ్మను శపిస్తూ, భూమిపై అతనికి పూజలు జరగవని ప్రకటించాడు. అలాగే విష్ణువు నిజాయితీకి ప్రతిఫలంగా, ఆయన శాశ్వతంగా పూజింపబడతాడని తెలిపాడు.<ref name="Purana2" />{{sfn|Gangashetty|2019|p=100}} శివుడు [[తిరువణ్ణామలై|తిరువణ్ణామలైలోని]] [[అన్నామలయ్య స్వామి దేవాలయం|అరుణాచల కొండపై]] అగ్ని రూపంగా అవతరించాడు. అనంతరం కొండ అడుగున [[లింగం]] రూపంలో స్థిరపడ్డాడని పురాణాలు చెబుతాయి.<ref name="Hist2">{{cite web|url=https://annamalaiyar.hrce.tn.gov.in/hrcehome/history.php?tid=20343|title=History of the temple|work=[[Government of Tamil Nadu]]|access-date=1 June 2024|archive-date=26 మే 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240526053152/https://annamalaiyar.hrce.tn.gov.in/hrcehome/history.php?tid=20343|url-status=dead}}</ref> ఇంకొక హిందూ పురాణకథ ప్రకారం, ఒకసారి [[పార్వతి]] శివుని కళ్లను మూసివేయగా, సర్వభూమి చీకటిలో మునిగిపోయింది. శివుడు తన మూడవ కంటిని తెరిచి భూమిపై వెలుగును ప్రసరింపజేశాడు. తన తప్పును గ్రహించిన పార్వతి శివుని క్షమాపణ కోరింది. శివుడు ఆమెను తిరువణ్ణామలైకు వెళ్లి, ఋషి [[గౌతమ మహర్షి]] ఆశ్రమంలో [[తపస్సు]] చేయమని ఆదేశించాడు. ఆ సమయంలో [[మహిషాసురుడు]] ఆమె తపస్సును భంగం చేయగా, పార్వతి [[దుర్గాదేవి]] రూపం ధరించి ఆ [[అసురుడు|అసురుణ్ణి]] సంహరించింది. అనంతరం తమిళ నెల [[కార్తికై|కార్తికైలో]] వచ్చే [[పౌర్ణమి]] రోజున శివుడు ఆమెను మళ్లీ స్వీకరించాడు.<ref name="Hist2" /> శివుడు జ్యోతిర్లింగ రూపంలో అవతరించిన సంఘటనను, అలాగే పార్వతిని మళ్లీ స్వీకరించిన సందర్భాన్ని స్మరించేందుకు [[కార్తిక దీపం]] పండుగను ఘనంగా నిర్వహిస్తారు.<ref name="Hist2" /><ref name="Deepam2">{{cite web|url=https://tiruvannamalai.nic.in/karthigai-festival/|title=Karthigai festival|work=[[Government of Tamil Nadu]]|access-date=1 June 2024}}</ref> == చరిత్ర == [[దస్త్రం:Tiruvannamalai_Temple_1.jpg|thumb|ముందుభాగంలో దేవాలయం కనిపిస్తూ [[అరుణాచల]] కొండ]] ఈ దేవతలను క్రీస్తుశకం 7వ శతాబ్దానికి చెందిన శైవ గ్రంథమైన ''[[తేవారం]]'' లో వర్ణించారు. ''[[పెరియ పురాణం]]'' రచయిత [[సెక్కిళార్]] ప్రకారం, [[అప్పర్]], [[సంబందర్]] ఈ దేవాలయంలో అన్నమలైయారును పూజించారు.<ref name="Arunachala2">{{cite web|url=http://www.tiruvannamalai.tn.nic.in|title=Arunachaleswarar Thirukoil|year=2012|access-date=6 September 2012|work=[[Government of Tamil Nadu]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110924193702/http://www.tiruvannamalai.tn.nic.in/|archive-date=24 September 2011|url-status=dead}}</ref> దేవాలయానికి చెందిన ప్రస్తుత రాయి నిర్మాణం క్రీస్తుశకం 9వ శతాబ్దంలో [[చోళ వంశం|చోళుల]] పాలన కాలానికి చెందింది. దేవాలయంలో లభించిన శాసనాలు భూమి, ఆవులు వంటి కానుకలను వివిధ చోళ రాజులు దేవాలయానికి ఇచ్చినట్లు నమోదు చేశాయి.<ref name="History2">{{cite web |url=http://municipality.tn.gov.in/thiruvannamalai/abcity_Historical%20Moments.htm|title=Tiruvannamali Historical moments|year=2011|access-date=6 September 2012|work=Tiruvannamalai Municipality|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029191523/http://municipality.tn.gov.in/thiruvannamalai/abcity_Historical%20Moments.htm|archive-date=29 October 2013}}</ref>{{sfn|Aiyar|1982|p=191–203}} మరిన్ని శాసనాల ప్రకారం, 9వ శతాబ్దానికి ముందు ఈ ప్రాంతం [[పల్లవ వంశం|పల్లవ]] రాజుల ఆధీనంలో ఉండేది; వారు [[కాంచీపురం]] నుండి పాలన సాగించారు.{{sfn|Mack|2002|p=88–90}} హోయసళులు క్రీస్తుశకం 1328లో దేవాలయం చుట్టూ ఉన్న ప్రాంతాన్ని తమ రాజధానిగా చేసుకున్నారు.<ref name="History2" />{{sfn|Aiyangar|1991|p=174}} ఈ దేవాలయం [[విజయనగర సామ్రాజ్యం]] కాలంలో వ్యూహాత్మక స్థానంలో ఉండేది; ముఖ్యమైన తీర్థయాత్రా కేంద్రాలు, సైనిక మార్గాలను కలుపుతూ ఉండేది.{{sfn|Mack|2002|p=71–72}} శాసనాలు దేవాలయ విస్తరణను, అలాగే అన్నమలైయార్ దేవాలయం చుట్టూ పట్టణ అభివృద్ధిని వివరించాయి.{{sfn|Mack|2002|p=71–72}}<ref>{{cite web |url=http://municipality.tn.gov.in/thiruvannamalai/abcity_city.htm|title=Tiruvannamalai - About the town|year=2011|access-date=6 September 2012|work=Tiruvannamalai Municipality|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130125023644/http://municipality.tn.gov.in/thiruvannamalai/abcity_city.htm|archive-date=25 January 2013}}</ref> [[సంగమ వంశం|సంగమ వంశానికి]] (1336–1485) చెందిన 48 శాసనాలు, [[సాళువ వంశం|సాళువ వంశానికి]] చెందిన రెండు శాసనాలు, అలాగే [[తులువ వంశం|తులువ వంశానికి]] (1491–1570) చెందిన 55 శాసనాలు లభించాయి. ఇవి ఆయా పాలకులు దేవాలయానికి ఇచ్చిన వివిధ దానాలను వివరించాయి.{{sfn|Mack|2002|p=82}} [[కృష్ణదేవరాయలు]] (1509–1529) కాలానికి చెందిన శాసనాలు దేవాలయానికి ఆయన చేసిన పోషణను సూచిస్తున్నాయి.{{sfn|Mack|2002|p=88–90}} విజయనగర శాసనాలలో ఎక్కువ భాగం [[తమిళ భాష|తమిళంలో]] ఉండగా, కొన్ని [[కన్నడ]], [[సంస్కృతం]] లో ఉన్నాయి.{{sfn|Mack|2002|p=81}} దేవాలయ విస్తరణ, తూర్పు ప్రవేశద్వారంలో ఉన్న భారీ గోపురం నిర్మాణం కృష్ణదేవరాయల పాలనలో ప్రారంభమై, [[సేవప్ప నాయక|సేవప్ప నాయకుడు]] (1532–80) కాలంలో పూర్తయింది.<ref name="History2" />{{sfn|Vriddhagirisan|1995|p=ii}}{{sfn|Aiyar|1982|p=191–203}} ఈ గోపురాన్ని శివనేసా, అతని సోదరుడు లోకనాథ 1572లో నిర్మించారని శాసనాలు సూచిస్తున్నాయి.{{sfn|Vriddhagirisan|1995|p=31}} ''టంజావూరి ఆంధ్ర రాజ చరితము'' గ్రంథం ప్రకారం, కృష్ణదేవరాయలు ఈ గోపురాన్ని, దేవాలయ బాహ్య ప్రాకారాలను నిర్మించాడు.{{sfn|Vriddhagirisan|1995|p=31}} ''[[రఘునాథాభ్యుదయం]]'', ''సంగీత సుధా'' వంటి [[తంజావూరు నాయక]] కాల గ్రంథాలు ఈ గోపురాలను వివరించాయి.{{sfn|Vriddhagirisan|1995|p=31}} కృష్ణదేవరాయల కాలంలో వెయ్యిస్థంభ మండపం, ఒక జలాశయం కూడా దేవాలయ ప్రాంగణంలో నిర్మించబడ్డాయి.{{sfn|Bradnock|2009|p=827–828}}{{sfn|Aiyar|1982|p=546}} క్రీస్తుశకం 17వ శతాబ్దంలో ఈ దేవాలయం [[కర్ణాటక సుల్తానేట్]] ఆధీనంలోకి వచ్చింది.{{sfn|Hunter|1908|p=129–130}} అనంతరం మురారు రాయ, కృష్ణ రాయ, మృతిస్ అలీ ఖాన్,, బుర్కట్ ఉల్లాఖాన్ వంటి పాలకులు వరుసగా దేవాలయాన్ని ముట్టడించారు. యూరోపియన్ దండయాత్రలు పెరిగినప్పుడు, తిరువణ్ణామలైపై [[ఫ్రెంచ్ ఇండీస్ కంపెనీ|ఫ్రెంచ్]], [[ఇంగ్లీష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ|ఇంగ్లిష్]] దాడులు జరిగాయి. ఫ్రెంచ్ 1757లో పట్టణాన్ని ఆక్రమించగా, 1760లో దేవాలయం, పట్టణం బ్రిటిష్ నియంత్రణలోకి వచ్చాయి.{{sfn|Aiyar|1982|p=191–203}} 1790లో [[టిప్పు సుల్తాన్]] దీనిని స్వాధీనం చేసుకున్నాడు; ఆయన 1750–1799 మధ్య పాలించాడు.{{sfn|Hunter|1908|p=129–130}} 19వ శతాబ్దం మొదటి భాగంలో పట్టణం, దేవాలయం [[బ్రిటిష్ రాజ్|బ్రిటిష్ పాలనలోకి]] వచ్చాయి.{{sfn|Aiyar|1982|p=191–203}} [[భారత స్వాతంత్ర్య చట్టం 1947|భారత స్వాతంత్ర్యం]] తరువాత, 1951 నుండి ఈ దేవాలయాన్ని తమిళనాడు ప్రభుత్వంలోని హిందూ మత, దానధర్మాల శాఖ నిర్వహిస్తోంది.<ref name="Arunachala2" /> 2002లో భారత పురావస్తు సర్వే విభాగం దీనిని జాతీయ వారసత్వ స్మారకంగా ప్రకటించి నిర్వహణ చేపట్టింది. అనంతరం [[భారత సుప్రీంకోర్టు|భారత సుప్రీం కోర్టు]]<nowiki/>లో న్యాయపోరాటం తరువాత దేవాలయ పరిపాలన తిరిగి హిందూ మత, దానధర్మాల బోర్డుకు అప్పగించబడింది.{{sfn|Gaur|2006|p=126}}<ref>{{cite web|url=http://www.tnhrce.org/|title=Hindu Religious and Endowment Board|year=2011|access-date=27 December 2012|work=Department of Hindu Religious and Endowment Board, [[Government of Tamil Nadu]]|archive-date=28 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140228080342/http://www.tnhrce.org/|url-status=live}}</ref> 20వ శతాబ్దం మధ్యకాలంలో [[రమణ మహర్షి]] (1879–1950) కృషి వల్ల ఈ దేవాలయం, పట్టణం పాశ్చాత్య ప్రపంచంలో ప్రసిద్ధి చెందాయి.{{sfn|Singh|Brown|Elliott|Harding|2009|p=418}}{{sfn|Melton|2002}} రమణ మహర్షి ధ్యానం చేసిన గుహ అన్నమలై కొండల దిగువ వాలుదారులపై ఉంది; [[శ్రీ రమణాశ్రమం]] మరింత దిగువన కొండ అడుగున ఉంది.{{sfn|Gaur|2006|p=35–46}}{{sfn|Abram|Edwards|Ford|Jacobs|2011|p=972}} == మతపరమైన ప్రాధాన్యత == అరుణాచలేశ్వర ఆలయం [[పంచభూతలింగ క్షేత్రాలు|పంచభూత స్థలాలులో]] ఒకటి. ఇవి ఐదు ప్రధాన శివాలయాలు కాగా, ప్రతి ఆలయం ఒకొక్క [[మహాభూతం|సహజ మూలకం]] అవతారాన్ని సూచిస్తుంది.{{sfn|Ramaswamy|2007|p=301–302}} ఆలయ గర్భగృహంలో ఉన్న లింగాన్ని ''అగ్ని లింగం'' అని పిలుస్తారు. ఇది అగ్ని తత్త్వం ([[అగ్ని]])ను ప్రతీకగా సూచిస్తూ, ధర్మం, తపస్సు (ప్రాయశ్చిత్తం), త్యాగం,, ఆధ్యాత్మిక విముక్తి వంటి భావాలను ప్రతిబింబిస్తుంది.{{sfn|Blavatsky|1892|p=189}} 7వ శతాబ్దానికి చెందిన తమిళ కవి సాంబందర్, ''తేవారం''లో పది పద్యాల ద్వారా అన్నమలైయార్, ఉన్నములై అమ్మన్‌లను స్తుతించారు. ఈ రచన తొలి ''[[తిరుమురై]]''గా సంకలనం చేయబడింది.<ref>{{cite book |title=Muthal Thirumurai|url=http://www.projectmadurai.org/pm_etexts/pdf/pm0150.pdf|year=2004|publisher=project Madurai|access-date=16 October 2011|archive-date=11 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111011190914/http://www.projectmadurai.org/pm_etexts/pdf/pm0150.pdf|url-status=live|p=27–28}}</ref> సాంబందర్‌కు సమకాలీనుడైన అప్పర్ కూడా ''తేవారం''లో పది పద్యాలలో ఈ దేవతను ప్రశంసించారు. ఇది ఐదవ ''తిరుమురై''గా సంకలనం చేయబడింది.<ref>{{cite book |title=Aintham Thirumurai|url=http://www.projectmadurai.org/pm_etexts/pdf/pm0186.pdf|year=2004|publisher=project Madurai|p=8–11}}</ref> ఈ ఆలయం ''తేవారం''లో ప్రాశస్త్యం పొందినందున, దీనిని ''[[పాడల్ పేట్ర క్షేత్రాలు|పాడల్ పెట్ర స్థలం]]''గా వర్గీకరిస్తారు. ఇది తమిళ శైవ కెనాన్‌లో పేర్కొన్న 276 ఆలయాలలో ఒకటి.<ref>{{cite web|url=http://www.thevaaram.org/en/thirumurai_1/songview.php?thiru=1&Song_idField=1010&padhi=136+&button=Please+go|title=Muthalam Thirumurai Translation|year=2012|access-date=6 September 2012|work=Thevaaram.org|archive-date=13 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140113065008/http://www.thevaaram.org/en/thirumurai_1/songview.php?thiru=1&Song_idField=1010&padhi=136+&button=Please+go|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.templenet.com/Tamilnadu/shivlist.html|title=A comprehensive description of the 276 Shivastalams glorified by the Tevaram hymns|work=Templenet|access-date=1 June 2025}}</ref> 9వ శతాబ్దానికి చెందిన తమిళ సంతుడు, కవి [[మాణిక్కవాచకర్]], ఈ ఆలయంలోనే ''[[తిరువెంబావై]]''ను రచించారు. ఆయన దేవతలను "అన్నమలై", "ఉన్నములై" అని వర్ణించారు.{{sfn|Pope|2004|p=150}}<ref>{{cite web|url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2002/06/21/stories/2002062101820600.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20030627190034/http://www.hindu.com/thehindu/fr/2002/06/21/stories/2002062101820600.htm|url-status=dead|archive-date=27 June 2003|title=Fire that stokes up faith|year=2002|access-date=6 September 2012|work=[[The Hindu]]}}</ref> [[అరుణగిరినాథర్]] 15వ శతాబ్దానికి చెందిన తమిళ కవి. ఆయన తిరువన్నామలైలో జన్మించారు. ఆయన ముఖ్యంగా [[మురుగన్|మురుగన్ను]] మహిమపరచే తమిళ భక్తిగీతాలను రచించారు. వాటిలో అత్యంత ప్రసిద్ధ గ్రంథం ''[[తిరుప్పుగళ్]]''.{{sfn|Aiyar|1982|p=191–203}}{{sfn|Zvelebil|1975|p=217}} ఆధార తలాలు అనేవి మానవ శరీరంలోని తాంత్రిక [[చక్రం|చక్రంలతో]] అనుసంధానించబడిన శివాలయాలు. అరుణాచలేశ్వర ఆలయం ''[[మణిపూరక చక్రము|మణిపూరగ]] చక్రం''కు (సౌర నాభి కేంద్రం) అనుగుణంగా ఉంటుంది.{{sfn|Kamalabaskaran|1994}}{{sfn|Spear|2011}} ఈ స్థలాన్ని ''ముక్తి తలం'' (మోక్ష స్థలం) అని కూడా పిలుస్తారు. రమణ మహర్షి, [[సేషాద్రి స్వామిగల్]], గుగై నమశివాయర్, [[యోగి రాంసురత్కుమార్]] వంటి మహానుభావులు ఈ ఆలయంలో మోక్షాన్ని పొందారని విశ్వాసం ఉంది.{{sfn|Sura|2006|p=79}} == నిర్మాణశైలి == [[దస్త్రం:Tiruvannamalai_Temple_Tower.jpg|alt=అనేక అంతస్థులతో ఉన్న ప్రవేశ గోపురం|thumb|రాజ [[గోపురం]], ఆలయంలోని అత్యంత ఎత్తైన గోపురం]] === సముదాయం, గోపురాలు === ఈ ఆలయం అన్నామలై కొండల అడుగుభాగంలో स्थितిచి, సుమారు {{cvt|25|acre}} విస్తీర్ణంలో వ్యాపించి ఉంది. ఆలయ ప్రాకార గోడల పొడవులు తూర్పు, పడమర వైపున {{cvt|700|ft}}, దక్షిణ భాగంలో {{cvt|1479|ft}}, ఉత్తర భాగంలో {{cvt|1590|ft}} గా ఉన్నాయి.<ref>{{cite report |title=Epigraphy|year=1903|publisher=[[Archaeological Survey of India]]|location=Madras|page=5}}</ref> ఆలయానికి నాలుగు వైపులా అలంకారప్రదమైన ప్రవేశ గోపురాలు (గోపురాలు) ఉన్నాయి. తూర్పు వైపున్న గోపురాన్ని ''రాజగోపురం'' అని పిలుస్తారు. ఇది అత్యంత ఎత్తైనదిగా, అలాగే అడుగుభాగం {{cvt|135|ft}} × {{cvt|98|ft}} పరిమాణాలతో అతిపెద్దదిగా ఉంది.<ref name="Arunachala2" /> దక్షిణ గోపురాన్ని ''తిరుమాంచన్ గోపురం''గా, పడమర గోపురాన్ని ''పే గోపురం''గా, ఉత్తర గోపురాన్ని ''అమ్మణి అమ్మన్ గోపురం''గా పేర్కొంటారు.{{sfn|Vriddhagirisan|1995|p=31}} ఆలయ సముదాయంలో ఐదు ప్రాకారాలు ఉన్నాయి. ప్రతి ప్రాకారంలో ఒక పెద్ద [[నంది]] విగ్రహం స్థాపించబడింది. చిన్న గోపురాలలో వల్లాల మహారాజ, కిలి గోపురాలు ముఖ్యమైనవి.{{sfn|Mack|2002|p=72–74}} నాల్గవ ప్రాకారంలో ''బ్రహ్మ నన్నీర్'' అనే ఆలయ తటాకం ఉంది.{{sfn|Nārāyaṇasvāmi|1992|p=24}} === దేవాలయ గర్భగృహాలు === [[దస్త్రం:Arunchaleshvara_Temple_-_Tiruvannamalai_-_India.JPG|ఎడమ|thumb|ఆలయ సముదాయంలోని ఒక చిన్న గర్భాలయం]] అన్నామలైయార్ లింగం ప్రతిష్ఠించిన ప్రధాన గర్భగృహం తూర్పు ముఖంగా ఉంటుంది. ఇది ఆలయ సముదాయంలోని అత్యంత పురాతన నిర్మాణాలలో ఒకటిగా భావించబడుతుంది. ఇందులో శివుని [[వాహనం]] అయిన నంది, అలాగే సూర్యదేవుని ([[సూర్యుడు]]) విగ్రహాలు ఉన్నాయి.{{sfn|Mack|2002|p=72–74}} గర్భగృహ గోడల వెనుక భాగంలో వేణుగోపాలస్వామి (అంటే [[కృష్ణుడు|కృష్ణ]] రూపం, [[విష్ణువు]] అవతారం) యొక్క మూర్తి ఉంది. గర్భగృహాన్ని చుట్టుముట్టి సోమకాంతర్, [[దుర్గాదేవి|దుర్గ]], చండేశ్వరుడు, [[గజలక్ష్మి]], [[కార్తికేయుడు|అరుముగస్వామి]], [[దక్షిణామూర్తి]], [[భైరవుడు]], [[నటరాజు]], లింగోద్భవ మూర్తి వంటి అనేక దేవతల ప్రతిమలు ఉన్నాయి. దేవతలు విశ్రాంతి తీసుకునే దివ్యకక్ష్య అయిన ''పల్లియరై'' మొదటి ప్రాకారంలో గర్భగృహానికి సమీపంలో ఉంది.{{sfn|Nārāyaṇasvāmi|1992|p=24}} శివుని సహధర్మిణి అయిన ఉన్నమలై అమ్మై గర్భాలయం రెండవ ప్రాకారంలో ఉంది. ఇందులో దేవిని నిలువుగా నిలిచిన భంగిమలో చూపిస్తారు. ధ్వజస్తంభానికి ఉత్తరంగా [[గణపతి|సంబంత పిళ్ళయ్యార్]] ఆలయం ఉంది. నాల్గవ ప్రాకారంలో ''యానై తిరై కొండ పిళ్ళయ్యార్'' ఆలయం కూడా ఉంది.{{sfn|Nārāyaṇasvāmi|1992|p=24}} వెయ్యిస్థంభాల మండపానికి దక్షిణంగా సుబ్రహ్మణ్యునికి చెందిన చిన్న ఆలయం, ఒక పెద్ద తటాకం ఉన్నాయి.{{sfn|Bradnock|2009|p=827–828}} శివగంగై తటాకం ఉత్తర తీరం వెంట ''శివగంగై పిళ్ళయ్యార్'' ఆలయం ఉంది.{{sfn|Nārāyaṇasvāmi|1992|p=24}} ఆలయ సముదాయం లోపల ఎత్తైన మండపం కిందభాగంలో ఉన్న ''పాతాళ లింగం'' (భూగర్భ లింగం) వద్ద రమణ మహర్షి తపస్సు చేసి పరమ జ్ఞానాన్ని పొందాడని విశ్వసించబడుతుంది.{{sfn|Abram|Edwards|Ford|Jacobs|2011|p=972}}{{sfn|Sura|2006|p=79}}{{sfn|Gaur|2006|p=35–46}} ఆలయం వెలుపలి ప్రాకారంలో ఓ రాతి [[త్రిశూలం]] బహిరంగంగా నిలిచి ఉంది; దీనికి రక్షణ కోసం ఇనుప కంచెలు ఏర్పాటు చేశారు.{{sfn|Elgood|1999|p=48}} ఆలయ వృక్షంగా ''మగిళా'' చెట్టును పవిత్రమైనదిగా, ఔషధగుణాలు కలిగినదిగా భావిస్తారు. సంతానం లేని దంపతులు భక్తిగా చిన్న ఊయలలను దాని కొమ్మలకు కట్టి ప్రార్థనలు చేస్తారు.{{sfn|Elgood|1999|p=23}} == మండపాలు == [[దస్త్రం:Thousand_pillar.jpg|thumb|దేవాలయం లోపల ఉన్న వెయ్యిస్థంభ మండపం]] దేవాలయ ప్రాంగణంలో అనేక మండపాలు ఉన్నాయి. మూడవ ప్రాకారంలో ఉన్న పదహారు స్తంభాల మండపాన్ని ''దీప కாட்சி అరంగం'' (ప్రకాశ మండపం) అని పిలుస్తారు. విజయనగర శైలిలో నిర్మించబడిన ''తిరుమణ మండపం'' (వివాహ మండపం) ఆ ప్రాకారానికి నైరుతి భాగంలో ఉంది.{{sfn|Elgood|1999|p=48}} అదే ప్రాకారంలో ఉన్న ''ఇలవెనిల్ మండపం'' (వసంత మండపం) లో కలహతీశ్వర ఆలయం, దేవాలయ కార్యాలయం ఉన్నాయి.{{sfn|Kamalabaskaran|1994}} నాలుగవ ప్రాకారంలో వల్లాలుడు స్థాపించిన ఆరు అడుగుల ఎత్తైన నంది విగ్రహంతో కూడిన ఒక మండపం ఉంది.{{sfn|Nārāyaṇasvāmi|1992|p=24}} ఐదవ, బాహ్య ప్రాకారంలో, విజయనగర కాలాంత్యంలో నిర్మితమైన వెయ్యిస్థంభ మండపం ఉంది.{{sfn|Bradnock|2009|p=827–828}} ఈ మండపంలోని స్తంభాలపై సింహ శరీరం, ఏనుగు తల కలిగిన పౌరాణిక ప్రాణి ''[[యాళి]]'' చిత్రాలు చెక్కబడ్డాయి.<ref>{{cite book |title=Let's go: India & Nepal, 2004|year=2004|publisher=Martin's Press|location=New York|isbn=0-312-32006-X|url-access=registration|url=https://archive.org/details/letsgoindianepal00lets|p=615}}</ref> అరుణగిరినాథర్ మండపం, కల్యాణ లింగ సుందర ఈశ్వర మండపానికి కుడివైపు ఉంది. వల్లాల గోపురానికి వెళ్లే రాయి మెట్ల ఎడమవైపు గోపురతిలయనార్ ఆలయం ఉంది.{{sfn|Kamalabaskaran|1994}} == పూజలు, ఉత్సవాలు == [[దస్త్రం:Thiruvannaamalai_temple.jpg|thumb|[[కార్తిక దీపం]] సమయంలో దీపాలతో వెలిగించే దేవాలయం]] ఈ దేవాలయ పూజారులు ప్రతిరోజు ఆరు సార్లు ''పూజలు'' (ఆచార కర్మలు) నిర్వహిస్తారు. అవి ఉదయం 5:30కి ''కాలైప్పని'', ఉదయం 8:00కి ''కాలై వళిపాడు'', ఉదయం 10:00కి ''నడుంచామ వళిపాడు'', సాయంత్రం 6:00కి ''మాలైప్పని'', రాత్రి 8:00కి ''ఇరండామ్ కాలై పణి'',, రాత్రి 10:00కి ''ఇరవుప్పని''గా జరుగుతాయి.<ref name="Ritual2">{{cite web |url=http://arunachaleswarar.org/poojas.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20111212023612/http://arunachaleswarar.org/poojas.html|url-status=dead|archive-date=12 December 2011|title=Annamalaiyar Temple rituals|year=2011|access-date=27 December 2012|work=Annamalaiyar Temple}}</ref> ప్రతి పూజలో నాలుగు దశలు ఉంటాయి: ''తిరుమంజనం'' (పవిత్ర స్నానం), ''అలంకారం'' (అలంకరణ), ''నైవేద్యం'' (ఆహార సమర్పణ), ''దీపారాధన'' (దీపాలు ఊపడం). ఈ విధులు అన్నమలైయార్, ఉన్నములై అమ్మన్ ఇద్దరికీ నిర్వహించబడతాయి. పూజలు ''[[నాదస్వరం|నాగస్వరం]]'' (వాయిద్యం), ''[[తవిల్]]'' (తాళ వాయిద్యం) సంగీతం మధ్య జరుగుతాయి. పూజారులు [[వేదాలు]] చదువుతారు, భక్తులు దేవాలయ ధ్వజస్తంభం ఎదుట సాష్టాంగ నమస్కారం చేస్తారు.{{cn|date=December 2025}} సోమవారాలు (సోమవారం), శుక్రవారాలు (శుక్రవారం) ప్రత్యేక పూజలు నిర్వహిస్తారు. అలాగే [[ప్రదోషం]], [[అమావాస్య]], [[పౌర్ణమి]], [[చతుర్థి]],, [[కృత్తిక|కిరుతిగై]] రోజుల్లో కూడా ప్రత్యేక పూజలు జరుగుతాయి.<ref name="Ritual2" /> [[దస్త్రం:Thiruvannamalai_car_festival.jpg|ఎడమ|thumb|[[ఆలయ రథం|ఆలయ రథ]] ఊరేగింపు]] ఈ ఆలయంలో సంవత్సరమంతా వివిధ [[హిందూ పండుగలు]] ఘనంగా జరుపబడుతాయి.{{sfn|Mack|2002|p=72–73}} ప్రతి సంవత్సరం నాలుగు ప్రధాన పండుగలను ''తిరువిళా''గా నిర్వహిస్తారు. వీటిలో అత్యంత ముఖ్యమైన పండుగ పది రోజులపాటు [[తమిళ క్యాలెండర్|తమిళ నెల]] ''[[కార్తిగై]]'' (నవంబర్–డిసెంబర్)లో జరుగుతుంది. ఈ ఉత్సవం చివరగా [[కార్తిక దీపం]] వేడుకతో ముగుస్తుంది. దీపం పండుగ సమయంలో, అన్నమలై కొండ శిఖరంపై టన్నుల కొద్దీ [[నెయ్యి|నెయ్యితో]] నింపబడిన భారీ [[కలశం|కలశంలో]] ఒక దీపాన్ని వెలిగిస్తారు.{{sfn|Bradnock|2009|p=827–828}}<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/2005/12/14/stories/2005121406840500.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20060219060430/http://www.hindu.com/2005/12/14/stories/2005121406840500.htm|url-status=dead|archive-date=19 February 2006|title=10 lakh devotees witness Tiruvannamalai Deepam|year=2005|access-date=6 September 2012|newspaper=[[The Hindu]]}}</ref> ఈ సందర్భంగా అన్నమలైయార్ విగ్రహాన్ని చెక్క రథంపై కొండ చుట్టూ ఊరేగిస్తారు.{{sfn|Shanmuganathan|2014|p=121}} శాసనాల ప్రకారం ఈ పండుగ చోళ కాలం (క్రీ.శ. 850 నుంచి 1280 వరకు) నుంచే జరుపబడుతోంది. 20వ శతాబ్దంలో ఈ ఉత్సవాన్ని పది రోజులపాటు నిర్వహించేలా విస్తరించారు.{{sfn|Mack|2002|p=72–74}} ప్రతి [[పౌర్ణమి]] రోజున వేలాదిగా యాత్రికులు అన్నమలై కొండను నంగపాదాలతో ప్రదక్షిణ చేస్తారు.{{sfn|Bradnock|2009|p=827–828}} ఈ ప్రదక్షిణ మొత్తం {{cvt|14|km}} దూరం ఉంటుంది. దీనిని ''గిరివలము'' అని పిలుస్తారు.<ref>{{cite web |url=http://municipality.tn.gov.in/thiruvannamalai/abcity_Place%20of%20interest.htm|title=Tiruvannamalai - Places of interest|year=2011|access-date=6 September 2012|work=Tiruvannamalai Municipality|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130824234839/http://municipality.tn.gov.in/thiruvannamalai/abcity_Place%20of%20interest.htm|archive-date=24 August 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://arunachaleswarar.org/girivalam.html|title=Tiruvannamalai temple - Girivalam details|year=2011|access-date=6 September 2012|work=Tiruvannamalai Temple Administration|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120829022609/http://arunachaleswarar.org/girivalam.html|archive-date=29 August 2012}}</ref> హిందూ పురాణ కథనాల ప్రకారం, ఈ ప్రదక్షిణ చేయడం పాప విమోచనంగా భావించబడుతుంది. ఇది భక్తుల కోరికలను నెరవేర్చడంలో, అలాగే [[సంసారం|జననం–మరణం చక్రం]] నుండి విముక్తి పొందడంలో సహాయపడుతుందని విశ్వాసం ఉంది.<ref name="Arunachala2" /> కొండ చుట్టూ ఉన్న ఆలయ చెరువులు, ఉపాలయాలు, స్తంభ మండపాలు, జలధారలు, గుహలలో వివిధ నైవేద్యాలు సమర్పించబడతాయి.{{sfn|Abram|Edwards|Ford|Jacobs|2011|p=456}} [[చిత్ర పౌర్ణమి]] రోజున, దేవతలను ఊరేగింపుగా తీసుకువెళ్లేందుకు ఐదు చెక్క [[ఆలయ రథం|ఆలయ రథాలు]] ఉపయోగిస్తారు.<ref name="Arunachala2" /> ''తిరువూడల్'' అనే పండుగ ప్రతి సంవత్సరం [[తై (నెల)|తై]] నెల మొదటి వారంలో జరుపబడుతుంది. [[మాట్టు పొంగల్]] ఉదయం నంది విగ్రహాన్ని పండ్లు, కూరగాయలు, తీపి పదార్థాలతో చేసిన మాలలతో అలంకరిస్తారు. సాయంత్రం సమయంలో అన్నమలైయార్, ఉన్నములై అమ్మన్ దేవతలను ఆలయం నుండి బయటకు తీసుకువెళ్లి ''తిరువూడల్ వీధి''లో స్థాపిస్తారు. అక్కడ దేవదంపతుల మధ్య జరిగే ''ఊడల్'' (ప్రేమతో కూడిన చిన్న కలహం)ను నాటకీయంగా ప్రదర్శిస్తారు.<ref name="Arunachala2" />{{sfn|Anantharaman|2006|p=28}} == గిరిప్రదక్షిణం == '''గిరి ప్రదక్షణం చేసేటప్పుడు తిస్కోవాల్సిన జాగ్రత్తలు''' * గిరిప్రదక్షణం చెప్పులు లేకుండా చేయాలి. * గిరి ప్రదక్షిణ లో 8 లింగాలు ఉంటాయి అవి తప్పక దర్శించుకోండి. ( ఇంద్ర లింగం, అగ్ని లింగం, యమ లింగం, నైరుతి లింగం,వరుణ లింగం, వాయు లింగం, కుబేర లింగం, ఈశాన్య లింగం. వీటితో పాటు సూర్య చంద్ర లింగాలు కూడా ఉన్నాయి. ) * బరువు ఎక్కువగా ఉన్నవాటిని మీ కూడా తీసుకువెళ్ళకండి (సంచులు అలాంటివి) * గిరిప్రదక్షణం 14 కి.మీ దూరం ఉంటుంది. * ఉదయం పూట గిరిప్రదక్షణం చేయడం చాలా కష్టం. 9 లోపు ముగించడం మంచిది . * గిరి ప్రదక్షణం పౌర్ణమి రోజు ఎక్కువ మంది చేస్తారు.ఖచ్చితంగా పౌర్ణమి రోజు చెయ్యాలి అనే నియమం లేదు. శివుడు భోళా శంకరుడు,నిశ్చల భక్తితో శివుడు మీద మనస్సు పెట్టి చేస్తే పౌర్ణమి రోజు చేసినట్టే. మనం ఎంత భక్తితో చేస్తున్నాం అన్నదే ముఖ్యం. * అరుణగిరి ప్రదక్షిణ మొదలు పెట్టాక ఎలాంటి కోరికలు కోర రాదు ప్రదక్షిణ నిష్కామంగా కొనసాగించాలి. * చిల్లర తిసుకువెళ్ళడం మరిచిపొవద్దు. * గిరిప్రదక్షణంలో "నేర్ (ఎదురుగా) శివాలయం" అని ఉంది దానికర్ధం శిఖరానికి ఎదురుగా ఉన్న శివాలయం అని. * [[స్వామి నిత్యానంద|నిత్యానంద స్వామి]] అశ్రమం పక్కనే భక్త కన్నప్ప ఆలయం ఉంటుంది. * గిరిప్రదక్షణం ప్రతిరోజూ చేస్తారు . * అరుణగిరి ప్రదక్షిణ చేసేటప్పుడు తల పైన టోపీ లాంటివి ధరించకూడదు. * అరుణాచల గిరి ప్రదక్షిణలో తప్పనిసరిగా అది అన్నామలై దేవాలయం తప్పక సందర్శించండి.ఆది అన్నామలై దేవాలయం లో శివ లింగం సాక్షాత్తు బ్రహ్మ దేవుడు ప్రతిష్టించింది. * గిరి ప్రదక్షిణలో మీకు తోచిన సహాయం చెయ్యండి. * ఎంత త్వరగా గిరి ప్రదక్షిణ పూర్తి చేసాము అనేది కాకుండా, నిండు గర్భిణి వలే నిదానంగా అరుణాచల నామస్మరణ చేస్తూ వెళ్ళండి. * గిరి ప్రదక్షిణలో ప్రతి దేవాలయం వద్ద విభూతి ప్రసాదంగా ఇస్తారు అది తప్పక తీసుకోండి. * అన్ని లింగాలలో కెల్లా నైరుతి లింగం కొంచెం శక్తి వంతమైనది. కావ్య కంట గణపతి మహా ముని అక్కడ నిరంతరం తపో ధ్యానం లో ఉండేవారు. అక్కడ కొద్దిసేపు కూచొని శివ నామస్మరణ చేస్తూ ధ్యానం చేయండి. * మీకు కుదిరితే ప్రదక్షిణలో కొద్ది మందికి అయినా అన్న దానం చెయ్యండి లేదా ఏదో ఒక ఆహారం సాదువులకు ఇవ్వండి.విశేష ఫలితం కలుగుతుంది. అక్కడ మనకు తెలియకుండా సిద్ధులు సాదువుల రూపంలో ఉంటారు. అందుకే గిరి ప్రదక్షిణ మహిమాన్వితమైనది. * అరుణాచలంలో గిరి ప్రదక్షిణ మొదలుపెట్టడానికి ముందు తప్పనిసరిగా రాజగోపురం ముందు ఒక దీపం పెట్టి మనసులో " స్వామి నాకు ఏది ఇస్తే నేను ఆనందంగా ఉంటానో అదే నాకు ప్రసాధించు " అని కోరుకొని బయలుదేరండి.గిరి ప్రదక్షిణ మొత్తం శివ నామస్మరణ చేస్తూ వెళ్ళండి. * గిరి ప్రదక్షిణ లో ఎట్టి పరిస్థితులలోను ఇతర విషయాలు మాట్లాడకండి. వీలైతే శివ పాటలు పాడుతూ భజన చేసుకుంటూ వెళ్ళండి. * గిరి ప్రదక్షిణ అంటే అదొక రేస్ కాదు నేను ఇన్ని గంటల్లో పూర్తి చేశాను అని చెప్పుకోవడానికి. సాక్షాత్తు పరమ శివుడికి మనం ప్రదక్షిణ చేస్తున్నట్టు, అందుకే భక్తితో ఇతర విషయాలు మాట్లాడకుండా శివుడి మీద మనసు ఉంచి చేయండి. * గిరి ప్రదక్షిణలో మీతో పాటు కొంచెం చిల్లర వెంట పెట్టుకొని వెళ్ళండి. సాధువులు ఎంతో మంది ఆ ప్రదక్షిణలో వుంటారు కాబట్టి వారికి తోచిన సహాయం చెయ్యండి. * గిరి ప్రదక్షిణ మొత్తం తారు రోడ్డు కాబట్టి వీలైతే ఉదయం 10 లోపు పూర్తి చెయ్యండి.సాయంత్రం 4 తరువాత మొదలు పెట్టండి. * గిరి ప్రదక్షిణలో రమణ మహర్షి ఆశ్రమం తప్పక సందర్శించండి. అక్కడ ఆశ్రమంలో ధ్యాన మందిరంలో ధ్యానం చేస్తే, విశేషమైన మానసిక ఆనందం కలుగుతుంది అని చాలా మంది అనుభవంతో చెప్పారు. * సంతానం కోసం, వివాహం కానివారు గిరి ప్రదక్షిణలో దుర్వాస మహార్శి దేవాలయం పక్కన ఒక చెట్టుకు తాడు కడతారు ( తాడు అక్కడ అమ్ముతుంటారు).అది చాలా చక్కని ఫలితం ఇస్తుంది. * గిరి ప్రదక్షిణ చేసేటప్పుడు సాధ్యమైనన్ని సార్లు గిరికి నమస్కరిస్తూ ఓం అరుణాచల శివ అని స్మరణ చేస్తూ వెళ్ళండి. * గిరి ప్రదక్షిణ కేవలం మనకు ఎడమవైపున మాత్రమే చెయ్యాలి. ఎందుకంటె కుడివైపు దేవతలు, సిద్దులు అదృశ్య రూపంలో గిరికి ప్రదక్షిణ చేస్తుంటారు. కాబట్టి మనం వారికి ఎదురుగా వెళ్ళకూడదు. * గిరి ప్రదక్షిణ చేసి రూమ్ కు రాగానే వెంటనే కాళ్ళు కడుక్కోవడం చెయ్యవద్దు. కాసేపు అరుణాచల శివ నామస్మరణ చేసి భక్తితో మనస్సులో నామస్మరణ చేసి అప్పుడు విశ్రాంతి తీసుకోండి. == అరుణాచల శివ నామాలు == అరుణాచల క్షేత్రానికి వెళ్లినప్పుడు గుడిలో ఏ నామాలను స్మరించాలో సాక్షాత్తు ఆ పరమేశ్వరుడే నిర్ణయించారు. ఆ నామాలను గౌతమ మహర్షికి ఉపదేశించారు. అరుణాచల క్షేత్రానికి వెళ్ళినప్పుడు గుడిలో లేదా గిరి ప్రదక్షిణలో ఈ నామాలతో పరమేశ్వరుని ప్రార్థన చేస్తే స్వామి ఎంతో ప్రీతి చెందుతాడు. ఇవి మొత్తం 89 నామాలు. {| class="wikitable" |+ అరుణాచల శివ నామాలు |- | శ్రోణాద్రీశుడు || నిరంజనుడు || విమలుడు |- | అరుణాద్రీశుడు || జగన్నాధుడు || నాగభూషణుడు |- | దేవాధీశుడు || మహాదేవుడు || అరుణుడు |- | జనప్రియుడు || త్రినేత్రుడు || బహురూపుడు |- | ప్రసన్న రక్షకుడు || త్రిపురాంతకుడు || విరూపాక్షుడు |- | ధీరుడు || భక్తాపరాధ సోడూడు || అక్షరాకృతి |- | శివుడు || యోగీశుడు || అనాది |- | సేవకవర్ధకుడు || భోగ నాయకుడు || అంతరహితుడు |- | అక్షిప్రేయామృతేశానుడు || బాలమూర్తి || శివకాముడు |- | స్త్రీపుంభావప్రదాయకుడు || క్షమామూర్తి || స్వయంప్రభువు |- | భక్త విఘ్నప్తి సంధాత || ధర్మ రక్షకుడు || సచ్చిదానంద రూపుడు |- | దీన బంధ విమోచకుడు || వృషధ్వజుడు || సర్వాత్మ |- | ముఖ రాంఘ్రింపతి || హరుడు || జీవధారకుడు |- | శ్రీమంతుడు || గిరీశ్వరుడు || స్త్రీసంగవామసుభగుడు |- | మృడుడు || భర్గుడు || విధి |- | ఆషుతోషుడు || చంద్రశేఖరావతంసకుడు || విహిత సుందరుడు |- | మృగమదేశ్వరుడు || స్మరాంతకుడు || జ్ఞానప్రదుడు |- | భక్తప్రేక్షణ కృత్ || అంధకరిపుడు || ముక్తి ధాత |- | సాక్షి || సిద్ధరాజు || భక్తవాంఛితదాయకుడు |- | భక్తదోష నివర్తకుడు || దిగంబరుడు || ఆశ్చర్యవైభవుడు |- | జ్ఞానసంబంధనాధుడు || ఆరామప్రియుడు || కామీ |- | శ్రీ హాలాహల సుందరుడు || ఈశానుడు || నిరవద్యుడు |- | ఆహవైశ్వర్య దాత || భస్మ రుద్రాక్ష లాంచనుడు || నిధిప్రదుడు |- | స్మర్త్యసర్వా ఘనాశకుడు || శ్రీపతి || శూలి |- | వ్యత్యాస్తన్రు త్యద్ధ్వజధృక్ || శంకరుడు || పశుపతి |- | సకాంతి || స్రష్ట || శంభుడు |- | నటనేశ్వరుడు || సర్వవిఘ్నేశ్వరుడు || స్వాయంభువుడు |- | సామప్రియుడు || అనఘుడు || గిరీశుడు |- | కలిధ్వంసి || గంగాధరుడు || మృడుడు |- | వేదమూర్తి || క్రతుధ్వంసి |- |} == రమణాశ్రమం == {{main|శ్రీ రమణాశ్రమం}} రమణాశ్రమం అరుణాచలేశ్వరాలాయనికి 2 కి.మీ. దూరంలో ఉంటుంది. అరుణాచలం వెళ్ళిన వాళ్ళు రమణాశ్రమాన్ని సందర్శిస్తూంటారు. అక్కడ స్థానికులకంటే విదేశీయులే ఎక్కువగా కనిపిస్తారు. సాయంత్రం సమయంలో రమణాశ్రమంలో చేసే ప్రార్థన చాల బాగుంటుంది . రమణాశ్రమంలో రమణుల సమాధిని మనం చూడవచ్చు . రమణాశ్రమంలో కోతులు ఎక్కువగా కనిపిస్తాయి . నెమళ్ళు కూడా స్వేచ్ఛగా తిరుగుతుంటాయి. రమణాశ్రమంలో ఇంకా లక్ష్మి (ఆవు) సమాధి, కాకి సమాధి, శునకం సమాధిని కూడా చూడవచ్చు . ఇవన్నీ వరుసగా ఉంటాయి. అక్కడ గ్రంథాలాయంలో రమణుల గురించిన పుస్తకాలు లభిస్తాయి. ఆశ్రమంలో ఉండాలంటే ముందుగానే వసతి కోసం నమోదు చేసుకోవాల్సి ఉంటుంది. == శేషాద్రి స్వామి ఆశ్రమం == రమణాశ్రమం కంటే ముందే మనకు [[శేషాద్రి స్వామి]] ఆశ్రమం కనిపిస్తుంది. శేషాద్రి స్వామి సమాధి కూడా అక్కడే ఉంది. ఇక్కడా ఉండటానికి వసతి గదులు ఉన్నాయి. వీటిని ముందుగానే నమోదు చేసుకోవాల్సి ఉంటుంది. ==చెన్నై నుండి దూరం== * చెన్నై నుంచి 185 కి.మి. దూరంలో ఉంది. చెన్నై నుంచి బస్సు, రైలు సౌకర్యం ఉంది. చెన్నై లోని కోయంబేడు (సి.యమ్.బి.టి.) బస్సు నిలయం నుండి అరుణాచలం చేరుటకు 4-5 గంటల సమయం పడుతుంది. ==చిత్రమాలిక== <gallery> File:Arunachala.JPG|అరుణాచల పర్వతం File:Seshadri Swamy Ashramam.jpg|శేషాద్రి స్వామి అశ్రమం File:Sri-Ramana-Sramam.jpg|రమణాశ్రమం File:Sri-Ramana-Sramam-photo17.jpg|రమణాశ్రమం File:Arunachalam temple.jpg|దేవాలయ గోపురం </gallery> == ఇవికూడా చూడండి == * [[మాణిక్యవాచకర్]] * స్కందాశ్రమం * విరూపాక్ష గుహ ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} === గ్రంథసూచి === {{refbegin|30em}} * {{cite book |last=Aiyar |first=P.V.Jagadisa |title=South Indian Shrines: Illustrated |url=https://books.google.com/books?id=NLSGFW1uZboC&q=tiruvannamalai&pg=PA190 |year=1982 |publisher=Asian Educational Services |location=New Delhi |isbn=81-206-0151-3 }} * {{cite book |last1=Abram |first1=David |first2=Nick |last2=Edwards |first3=Mike |last3=Ford |first4=Daniel |last4=Jacobs |first5=Shafik |last5=Meghji |first6=Devdan |last6=Sen |first7=Gavin |last7=Thomas |title=The Rough guide to India |url=https://books.google.com/books?id=sEhJBfbhTAAC&q=tiruvannamalai&pg=PA542 |year=2011 |publisher=Rough Guides |isbn=978-1-84836-563-6 }} * {{cite book |first= Krishnaswami S. |last=Aiyangar |title=South India and Her Muhammadan Invaders |year=1991 |publisher=Asian Educational Services |location=New Delhi |isbn=81-206-0536-5}} * {{cite book|title=Temples of South India|first=Ambujam|last=Anantharaman|publisher=East West books|year=2006|isbn=8-188661-42-2|url=https://books.google.com/books?id=cmrXAAAAMAAJ&q=thiruvoodal}} * {{cite book |last1=Bajwa |first1=Jagir Singh |first2=Ravinder |last2=Kaur |title=Tourism Management |year=2008|publisher=S.B. Nangia |location=New Delhi |isbn=978-81-313-0047-3}} * {{cite book |last=Blavatsky |first=Helena Petrovna |title=The theosophical glossary |url=https://archive.org/details/theosophicalglos0000hpbl_i1b3 |year=1892 |publisher=[[Theosophical Society]] |location=London }} * {{cite book |last1=Bradnock |first1=Roma |first2=Robert |last2=Bradnock |title=Footprint India |url=https://archive.org/details/footprintindia0000brad |year=2009|publisher=Patrick Dawson |location=USA |isbn=978-1-904777-00-7}} * {{cite book |last=Elgood |first=Heather |title=Hinduism and the Religious Arts |url=https://archive.org/details/hinduismreligiou0000heat |year=1999 |publisher=British Library Cataloguing-in-Publication Data |location=New York |isbn=0-304-70739-2}} * {{cite book |last=Gangashetty |first=Ramesh |url=https://www.google.co.in/books/edition/THIRTHA_YATRA/ajK6DwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&pg=PT100 |title=Thirtha Yatra: A Guide to Holy Temples and Thirtha Kshetras in India |date=2019 |publisher=[[Notion Press]] |isbn=978-1-68466-134-3 }} * {{cite book |last=Gaur |first=Mahendra |title=Indian affairs annual |year=2006 |publisher=Kalpaz Publications |location=Delhi |isbn=81-7835-529-9 |url=https://books.google.com/books?id=eOms0Cw9S-UC&q=Indian+affairs+annual+%2B+tiruvannamalai&pg=PA126 }} * {{cite book |last=Goodman |first=Martin |title=On Sacred Mountains |year=2002 |publisher=Heart of Albion Press |isbn=1-872883-58-3}} * {{cite book|last=Hunter |first=Sir William|title=Imperial gazetteer of India: Provincial series, Volume 18 |year=1908 |publisher=Superindent of Government Printing |location=Calcutta }} * {{cite book |last=Kamalabaskaran |first=Iswari |title=The light of Arunachaleswarar |url=https://archive.org/details/lightofarunachal0000kama |year=1994 |publisher=Affiliated East-West Press }} * {{cite book |last1=Kingsbury |first1=Francis |first2=Godfrey Edward |last2=Phillips |title=Hymns of the Tamil Śaivite saints |year=1921 |publisher=Bishop of Dornakal |location=New York }} * {{cite book |last=Mack |first=Alexander |title=Spiritual journey, imperial city: pilgrimage to the temples of Vijayanagara |url=https://books.google.com/books?id=KA7A4R-bA3wC&q=tiruvannamalai&pg=PA88 |year=2002 |publisher=Vedam e-books |location=New Delhi |isbn=81-7936-004-0 }} * {{cite book|title=Temples in South India|first=V.|last=Meena|publisher=Harikumar Arts|location=Kanniyakumari|year=1974|edition=1st}} * {{cite book |last1=Melton |first1=J. Gordon |title=Faiths Across Time: 5,000 Years of Religious History [4 Volumes]: 5,000 Years of Religious History |date=2014 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-1-610-69026-3 |url=https://books.google.com/books?id=bI9_AwAAQBAJ&q=Arunachalesvara%7CAnnamalaiyar+temple+dravidian%7CTamil+architecture&pg=PA610 |access-date=26 February 2019 }} * {{cite book |last=Melton |first= J. Gordon |title=The Encyclopedia of Religious Phenomena|year=2002 |publisher=Visible Ink Press |location=MI |isbn=978-1-610-69026-3}} * {{cite book |last=Nārāyaṇasvāmi |first=Veṅkaṭarāma |title=Thiruvannamalai |year=1992 |publisher=Manivasagar Noolagam |location=Madras }} * {{cite book|title=Acts of Faith: Journeys to Sacred India|first=Makarand R. |last=Paranjape|year=2013|isbn=978-9-38139-835-7|publisher=Hay House}} * {{cite book |last=Pattanaik |first=Devdutt |author-link=Devdutt Pattanaik |url=https://books.google.com/books/edition/Devlok_2/-jrCDgAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&pg=PT141 |title=Devlok 2: 2 |date=2017 |publisher=Random House Publishers|isbn=978-9-38649-515-0 }} * {{cite book |last=Pope |first=G. U. |author-link=G. U. Pope |title=Tiruvacagam or Sacred Utterances of the Tamil Poet, Saint and Sage |url=http://www.projectmadurai.org/pm_etexts/pdf/pm0094.pdf |year=2004 |publisher=project Madurai |location=Online |access-date=16 October 2011 |archive-date=11 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111011190923/http://www.projectmadurai.org/pm_etexts/pdf/pm0094.pdf |url-status=live }} * {{cite book |last=Ramaswamy |first=Vijaya |title=Historical dictionary of the Tamils |year=2007|publisher=Scarecrow Press|location=United States|isbn=978-0-470-82958-5}} * {{cite book|title=A Remarkable Political Journey|url=https://books.google.com/books?id=XL8wBQAAQBAJ&q=thiruvarur+temple&pg=PA121|page=121|last=Shanmuganathan|first=V.|isbn=978-8-18430-257-8|publisher=Prabhat Prakashan|year=2014}} * {{cite book|title=The Shiva Purana|first=J. L. |last=Shastri|year=1950|publisher=[[Motilal Banarsidass]]|chapter=Battle between Brahmā and Viṣṇu}} * {{cite book |last1=Singh |first1=Sarina |first2=Lindsay |last2=Brown |first3=Mark |last3=Elliott |first4=Paul |last4=Harding |first5=Abigail |last5=Hole |first6=Patrick |last6=Horton |title=Lonely Planet India |url=https://books.google.com/books?id=8KnLFpjEHpUC&q=tiruvannamalai&pg=PA418 |year=2009 |publisher=[[Lonely Planet]] |isbn=978-1-74179-151-8 }} * {{cite book |last=Spear |first=Heidi |title=The Everything Guide to Chakra Healing: Use Your Body's Subtle Energies to promote Health, Healing and Happiness |url=https://archive.org/details/everythingguidet0000spea_r6i4 |year=2011 |publisher=Adams Media |isbn=978-1-44052-649-7}} * {{cite book | first=R. | last=Venugopalam | year=2003 | title=Meditation: Any Time Any Where | publisher= B. Jain Publishers | edition=First | isbn=978-8-18056-373-7 | url=https://books.google.com/books?id=ZtnNw_hiA9oC&q=jyotirlinga&pg=PT113 }} * {{cite book|first=V.|last=Vriddhagirisan|title=Nayaks of Tanjore|year=1995|publisher=Asian Educational Services|url=https://books.google.com/books?id=GD_6ka-aYuQC&q=tiruvannamalai&pg=PA183|location=New Delhi|isbn=81-206-0996-4}} * {{cite book |last=Subramanian |first=V.K. |title= 101 Mystics of India |year=2007 |publisher=Abhinav Publications|location=New Delhi |isbn=978-81-7017-471-4}} * {{cite book |title=Tourist Guide to South India |year=2006 |publisher=Sura Books |location=New Delhi |isbn=81-7478-175-7 |url=https://books.google.com/books?id=ta6AD7MNFioC&q=Tourist+guide+to+south+india+%2B+tiruvannamalai&pg=PA49 |ref={{sfnRef|Sura|2006}}}} * {{cite book |first=Kamil |last=Zvelebil |author-link=Kamil Zvelebil |title=Tamil literature, Volume 2, Part 1 |url=https://books.google.com/books?id=OQ33i496MsIC&q=tiruvempavai&pg=PA105 |year=1975 |publisher=E.J. Brill |location=Leiden |isbn=90-04-04190-7 }} {{refend}} == బాహ్య లింకులు == {{Commons category|Arunchaleshvara Temple}} * [http://www.arunachaleswarartemple.tnhrce.in ఆలయ అధికారిక వెబ్‌సైట్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211106091736/http://www.arunachaleswarartemple.tnhrce.in/ |date=2021-11-06 }} * [https://templeknowledge.com/about-arunachalam-temple/ అరుణాచలేశ్వర ఆలయ వివరాలు] {{పంచభూత లింగ క్షేత్రములు}} [[వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు]] [[వర్గం:తమిళనాడు దేవాలయాలు]] [[వర్గం:పాడల్ పేట్ర క్షేత్రాలు]] [[Category:తిరువణ్ణామలై]] [[వర్గం:చోళుల నిర్మాణ శైలి]] [[వర్గం:ద్రావిడ శిల్పకళ]] [[వర్గం:తిరువణ్ణామలై జిల్లాలోని శివాలయాలు]] [[Category:రమణ మహర్షి]] [[వర్గం:తమిళనాడు పర్యాటక ప్రదేశాలు]] [[వర్గం:తమిళనాడు పుణ్యక్షేత్రాలు]] cdqiz3dnql5pqqbrqaonm6cad252ooi 0 133475 4942941 4364365 2026-08-24T09:21:21Z రవిచంద్ర 3079 /* నేపథ్యం */ వికీ శైలి సవరణలు 4942941 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = గీతా మాధురి | image = GeetaMadhuri.jpg | birth_date = {{Birth date and age|1985|08|24}} | birth_name = శొంఠి గీతా మాధురి | back ground = నేపథ్య గాయని <gallery> <gallery> Example.jpg|ఉపశీర్షిక1 Example.jpg|ఉపశీర్షిక2 </gallery> <gallery> <gallery> Example.jpg|ఉపశీర్షిక1 Example.jpg|ఉపశీర్షిక2 </gallery> <gallery> <gallery> Example.jpg|ఉపశీర్షిక1 Example.jpg|ఉపశీర్షిక2 </gallery> <gallery> <gallery> Example.jpg|ఉపశీర్షిక1 Example.jpg|ఉపశీర్షిక2 </gallery> </gallery> </gallery> </gallery> </gallery> | spouse =[[నందు (నటుడు)|నందు]] | birth_place = | origin = | occupation = గాయని<br/> అనువాద కళాకారిణి<br/> | years_active = 2006-ఇప్పటివరకు }} '''శొంఠి గీతా మాధురి ''' ఒక తెలుగు సినీ గాయని. [[తెలుగు సినిమా|తెలుగు]] సినిమాలలో అనేక శ్రావ్యమైన [[పాటలు]] పాడింది. నచ్చావులే([[2008]]) సినిమాలో ఆమె పాడిన ''నిన్నే నిన్నే'' పాటతో ఎంతో ప్రాచుర్యం సంపాదించుకుంది. ఈ పాటకుగాను మొదటి [[నంది అవార్డు]] అందుకుంది. [[మాటీవి]]లో ప్రసారమైన సూపర్ సింగర్ అనే షో లో కూడా ఆమె పాల్గొంది.<ref name="గొంతు ఒక మిషన్‌ కాదు..">{{cite news |last1=Andhrajyothy |title=గొంతు ఒక మిషన్‌ కాదు.. |url=https://www.andhrajyothy.com/2024/navya/geetha-madhuri-voice-is-not-a-mission-1265792.html |accessdate=9 June 2024 |date=9 June 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240609141346/https://www.andhrajyothy.com/2024/navya/geetha-madhuri-voice-is-not-a-mission-1265792.html |archivedate=9 June 2024 |language=te}}</ref> == నేపథ్యం == గీతా మాధురి తల్లిదండ్రులు ప్రభాకర్, లక్ష్మిలకు ఆమె ఏకైక సంతానం. ఆమె తండ్రి ప్రభాకర్ ఎస్‌బీహెచ్ బ్యాంక్ లో పనిచేస్తున్నారు. వారిది గోదావరి ప్రాంతానికి చెందిన [[కుటుంబము|కుటుంబం]]. ఆమె చాలా చిన్న వయసులోనే [[హైదరాబాద్]] కు తరలి వెళ్ళింది. ఆమె ప్రాథమిక విద్య హైదరాబాద్, [[వనస్థలిపురం]] లోని లయోలా పాఠశాల లో చదువుకున్నారు. చిన్నప్పటి నుంచే ఆమె సంగీతం అభ్యసించడం మొదలుపెట్టింది. లిటిల్ మ్యుజిషియన్స్ అకాడమీలో కచ్చర్లకోట పద్మావతి, రామాచారిల వద్ద చిన్న వయసు నుండే శాస్త్రీయ, సినీ, లలిత సంగీతాలలో శిక్షణ పొందింది. [[ఈటీవి]] లో ప్రసారమైన "సై సింగర్స్ ఛాలెంజ్ "లో ఆమె ఫైనలిస్ట్ గా నిలిచింది. కులశేఖర్ దర్శకత్వం వహించిన ప్రేమలేఖ రాశా సినిమాలోని ఒక పాటతో ఆమె సినీ రంగప్రవేశం చేసింది. == వివాహం == [[గీతామాధురి]] వివాహం నటుడు నందుతో 9 ఫిబ్రవరి 2014 న [[హైదరాబాద్]], [[నాగోల్]] లోని శుభం కన్వెన్షన్ లో జరిగింది.<ref name="BB Telugu 2 runner up Geetha Madhuri wishes hubby Nandu on wedding anniversary with a cute post; the latter's reply is unmissable - Times of India">{{cite news |last1=The Times of India |title=BB Telugu 2 runner up Geetha Madhuri wishes hubby Nandu on wedding anniversary with a cute post; the latter's reply is unmissable - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/telugu/bb-telugu-2-runner-up-geetha-madhuri-wishes-hubby-nandu-on-wedding-anniversary-with-a-cute-post-the-latters-reply-is-unmissable/articleshow/80761899.cms |accessdate=9 June 2021 |work=The Times of India |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210609115943/https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/telugu/bb-telugu-2-runner-up-geetha-madhuri-wishes-hubby-nandu-on-wedding-anniversary-with-a-cute-post-the-latters-reply-is-unmissable/articleshow/80761899.cms |archivedate=9 జూన్ 2021 |language=en |url-status=live }}</ref> వారికీ కూతురు దాక్షాయ‌ణి, కుమారుడు ధృవధీర్‌ తారక్‌ ఉన్నారు.<ref name="గీతామాధురి, నందు కుమారుడి బార‌సాల‌.. ఎన్టీఆర్ పేరు వ‌చ్చేలా నామ‌క‌ర‌ణం">{{cite news|url=https://www.chitrajyothy.com/2024/cinema-news/nandu-geetha-madhuri-son-name-viral-ktr-51511.html|title=గీతామాధురి, నందు కుమారుడి బార‌సాల‌.. ఎన్టీఆర్ పేరు వ‌చ్చేలా నామ‌క‌ర‌ణం {{!}} Nandu Geetha Madhuri Son Name Viral ktr|last1=Chitrajyothy|date=4 March 2024|work=|accessdate=5 March 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240305042230/https://www.chitrajyothy.com/2024/cinema-news/nandu-geetha-madhuri-son-name-viral-ktr-51511.html|archivedate=5 March 2024|language=te}}</ref> నందు 100% లవ్([[2011]]) సినిమాలో ఆజిత్ గా ప్రాచుర్యం పొందారు. వీరిద్దరూ కలసి ''అదితి '' అనే లఘు చిత్రం(షార్ట్ ఫిలిం)లో కథానాయకుడు, కథానాయికగా నటించారు. ఈ సందర్భంలో వీరిరువురి మధ్య ప్రేమ చిగురించింది. ఇరువైపుల పెద్దలు ఈ ప్రేమకు అంగీకారం తెలిపారు. ==డిస్కోగ్రఫీ== {{ప్రధాన వ్యాసం|గీతా మాధురి పాడిన తెలుగు సినిమా పాటల జాబితా}} === నంది ఉత్తమ నేపధ్యగాయని పురస్కారము === * 2008లో [[చిరుత]] లోని '''చమ్‌కా చమ్‌కా ''' పాటకు [[m:en:CineMAA Awards|మా టీవీ ఉత్తమ నేపధ్యగాయని]] పురస్కారము.<ref>{{cite web|url=http://www.idlebrain.com/news/2000march20/nandiawards2008.html |title=Nandi awards 2008 announced - Telugu cinema news |publisher=Idlebrain.com |date=2008-10-24 |accessdate=2012-02-29}}</ref> * 2009 లో [[నచ్చావులే]] చిత్రానికి గానూ ఉత్తమ నేపధ్యగాయనిగా [[m:en:Santosham Film Awards|సంతోషం పురస్కారము]] .<ref>{{cite web|url=http://www.idlebrain.com/news/functions/santoshamawards2009.html |title=Santosham film awards 2009 - Telugu cinema function |publisher=Idlebrain.com |date=2009-08-21 |accessdate=2012-02-29}}</ref> *2010 లో [[ఏక్ నిరంజన్]] లోని '''గుండెల్లో గిటార్ ''' పాటకు గానూ [[m:en:South Scope|సౌత్ స్కోప్]] పురస్కారము.<ref>{{cite web |url=http://www.supergoodmovies.com/8678/tollywood/South-Scope-Awards-Function-News-Details |title=South Scope Awards Function |publisher=Supergoodmovies.com |date=2010-09-20 |accessdate=2012-02-29 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20120304132850/http://www.supergoodmovies.com/8678/tollywood/South-Scope-Awards-Function-News-Details |archive-date=2012-03-04 |url-status=dead }}</ref> * [[నంది పురస్కారం]] - [[2012 నంది పురస్కారాలు]]: ఉత్తమ గాయని (ఎదలో నదిలాగా - గుడ్ మార్నింగ్)<ref>{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/regional-movies/nandi-awards-here-s-the-complete-list-of-winners-for-2012-and-2013/story-98h1g3ETtYipb4qGVgcgaM.html|title=Nandi Awards: Here’s the complete list of winners for 2012 and 2013|date=2017-03-01|work=hindustantimes.com/|access-date=29 June 2020|language=en}}</ref><ref name="బెస్ట్ హీరో అవార్డ్ ను సొంతం చేసుకున్న బాహుబలి ప్రభాస్..!!">{{cite news |last1=మన తెలంగాణ |first1=ప్రత్యేక వార్తలు |title=బెస్ట్ హీరో అవార్డ్ ను సొంతం చేసుకున్న బాహుబలి ప్రభాస్..!! |url=https://www.manatelangana.news/ap-govt-announces-nandi-awards-for-2012-and-2013/ |accessdate=29 June 2020 |date=1 March 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200626033718/https://www.manatelangana.news/ap-govt-announces-nandi-awards-for-2012-and-2013/ |archivedate=26 June 2020}}</ref><ref name="నంది అవార్డులు 2012, 2013">{{cite news |last1=సాక్షి |first1=ఎడ్యుకేషన్ |title=నంది అవార్డులు 2012, 2013 |url=https://www.sakshieducation.com/Ca/TStory.aspx?cid=1&sid=298&chid=1495&nid=157657 |accessdate=29 June 2020 |work=www.sakshieducation.com |date=2 March 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200626033421/http://www.sakshieducation.com/Ca/TStory.aspx?cid=1&sid=298&chid=1495&nid=157657 |archivedate=26 June 2020}}</ref><ref name="2012, 2013 నంది అవార్డుల ప్రకటన">{{cite news |last1=నవ తెలంగాణ |first1=నవచిత్రం |title=2012, 2013 నంది అవార్డుల ప్రకటన |url=https://www.navatelangana.com/article/nava-chitram/513169 |accessdate=29 June 2020 |work=NavaTelangana |date=2 March 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200626034527/http://www.navatelangana.com/article/nava-chitram/513169 |archivedate=26 June 2020}}</ref> ==మూలాలు== <references/> {{Authority control}} [[వర్గం:1985 జననాలు]] [[వర్గం:తెలుగువారిలో సంగీతకారులు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నేపథ్యగాయకులు]] [[వర్గం:నంది ఉత్తమ నేపథ్య గాయనీమణులు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా డబ్బింగు కళాకారిణులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:భారతీయ మహిళా గాయకులు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా మహిళా నేపథ్య గాయకులు]] f7bpsvz769i8g0jvjcif7psqeovmzfj 0 139281 4942653 4649245 2026-08-23T14:37:55Z Kopparthi janardhan1965 124192 సాంకేతిక వర్గం 4942653 wikitext text/x-wiki {{Infobox Film | name = శ్రీఆంజనేయం | image = శ్రీఆంజనేయం.jpg | imdb_id = | writer = [[కృష్ణవంశీ]]| starring = [[నితిన్]]<br>[[ఛార్మీ కౌర్]]<br>[[అర్జున్ సర్జా]]<br>[[ప్రకాశ్ రాజ్]]<br>[[రమ్యకృష్ణ]] | director = [[కృష్ణవంశీ]] | producer = కృష్ణవంశీ | distributor = | released = జూలై 24, 2004 | runtime = | country = భారతదేశం| cinematography = | language = తెలుగు| music = [[మణిశర్మ]] | awards = | budget = | }} '''శ్రీఆంజనేయం ''' 2004 జూలై 24 విడుదలైన సోషియో ఫాంటసీ [[తెలుగు]] చిత్రం.<ref name=idlebrain>{{cite web|last1=జీవి|title=శ్రీ ఆంజనేయం సినిమా సమీక్ష|url=http://www.idlebrain.com/movie/archive/mr-srianjaneyam.html|website=idlebrain.com|publisher=ఐడిల్ బ్రెయిన్|accessdate=12 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170217094555/http://www.idlebrain.com/movie/archive/mr-srianjaneyam.html|archive-date=17 ఫిబ్రవరి 2017|url-status=dead}}</ref> కృష్ణ వంశీ దర్శకత్వంలో నితిన్, ఛార్మి కౌర్ అర్జున్ సర్జా, రమ్యకృష్ణ నటించిన ఈ చిత్రానికి సంగీతం మణిశర్మ అందించగా కృష్ణ వంశీ ఈ చిత్రాన్ని నిర్మించారు. ==కథ== రామాపురం అనే గ్రామంలో ఒక [[సివిల్ ఇంజనీరింగ్|సివిల్]] ఇంజనీరు (ప్రకాష్ రాజ్) సీతమ్మ తల్లి డ్యాం అనే [[ఆనకట్ట]]ను కట్టడానికి ప్రభుత్వం నియమిస్తుంది. ప్రాంతీయంగా ప్రాబల్యం ఉన్న ఓ రాజకీయ నాయకుడు బ్రహ్మం (పిల్ల ప్రసాద్) దాన్ని అడ్డుకుంటాడు. ఆ ఇంజనీరు బెదిరింపులకు లొంగకపోవడంతో బ్రహ్మం అతన్ని, అతని భార్యను చంపిస్తాడు. వారిద్దరి కొడుకు అంజి (నితిన్) అనాథ అవుతాడు. అతన్ని ఆ ఊరి రామాలయ పూజారి (చంద్రమోహన్) తో పాటు మిగతా గ్రామస్తులు అతన్ని పెంచి పెద్ద జేస్తారు. అంజి చిన్నప్పటి నుంచి ఆంజనేయుడికి వీరభక్తుడు. బ్రహ్మానికి ఆ ఊర్లో 100 ఏళ్ళ పురాతనమైన [[దేవాలయం|గుడి]] అడుగున గ్రానైటు [[శిలలు]] ఉన్నాయని తెలిసి ఆ గుడిని కూల్చేసి వేరే దగ్గర కొత్త [[దేవాలయం]] నిర్మించాలని చూస్తుంటాడు. అంజి దాన్ని అడ్డుకోవాలని ప్రయత్నిస్తాడు కానీ బ్రహ్మం దగ్గరున్న గూండాలను చూసి భయపడుతుంటాడు. ఒక రోజు ఆంజనేయ స్వామి (అర్జున్) మారు వేషంలో అంజి కర్తవ్యాన్ని గురించి చెప్పడానికి వస్తాడు. అతన్ని అప్పటి దాకా ఆగిపోయిన సీతమ్మ తల్లి డ్యాం ను మళ్ళీ ప్రారంభించేలా అతన్ని ప్రోత్సహిస్తాడు. ఈ ప్రయత్నంలో బ్రహ్మం [[మనుషులు]] అతన్ని అనేకరకాలుగా అడ్డుకుంటూ ఉంటారు. వారందరినీ ఎదుర్కొని అంజి తన కర్తవ్యాన్ని ఎలా నెరవేర్చాడన్నది మిగతా కథ. ==నటవర్గం== * ఆంజనేయుడిగా [[అర్జున్ సర్జా]] * అంజిగా [[నితిన్]] * [[చార్మి]] * గుడి పూజారిగా [[చంద్రమోహన్]] * [[జోగి నాయుడు]] * [[ఎల్బీ శ్రీరాం]] * [[అల్లరి సుభాషిణి]] * [[బలిరెడ్డి పృథ్వీరాజ్]] * [[సేతు శ్రీరామ్]] == సాంకేతిక వర్గం == * దర్శకుడు: కృష్ణవంశీ * రచన: కృష్ణవంశీ * సంగీతం: మణిశర్మ * గీత రచయితలు: వేటూరి సుందరరామమూర్తి, సిరివెన్నెల (చెంబోలు) సీతారామశాస్త్రి * నేపథ్య గాయకులు: శంకర్ మహదేవన్, మల్లిఖార్జున్, శ్రీపతి పండితారాధ్యుల బాలసుబ్రహ్మణ్యం, శ్రేయా ఘోషల్, కల్పన, రాఘవేంద్ర, కె.ఎస్.చిత్ర, టిప్పు * ఫోటోగ్రఫి: సి.రాంప్రసాద్ * కూర్పు: కె.వి.కృష్ణారెడ్డి * నిర్మాత: కృష్ణవంశీ * విడుదల: 24:07:2004. ==సంగీతం== [[మణిశర్మ]] స్వరపరచిన ఈ సినిమా పాటలు మారుతి మ్యూజిక్ కంపెనీ ద్వారా విడుదలయ్యాయి. {{Track listing | collapsed = | headline = | extra_column = గానం | total_length = 31:00 | all_writing = | all_lyrics = | all_music = | title1 = ఊరేగి రావయ్య | lyrics1 = [[వేటూరి సుందరరామమూర్తి]] | extra1 = [[శంకర్ మహదేవన్]] | length1 = 5:48 | title2 = రామ రామ రఘురామ | lyrics2 = [[సిరివెన్నెల సీతారామశాస్త్రి]] | extra2 = [[మల్లికార్జున్]] | length2 = 5:17 | title3 = అవ్వాయి తువ్వాయి | lyrics3 = సిరివెన్నెల సీతారామశాస్త్రి | extra3 = [[టిప్పు]], [[శ్రేయా ఘోషాల్]] | length3 = 4:09 | title4 = పూల ఘుమ ఘుమ | lyrics4 = సిరివెన్నెల సీతారామశాస్త్రి | extra4 = శ్రేయా ఘోషాల్ | length4 = 5:04 | title5 = శ్లోకం | lyrics5 = | extra5 = [[కె. ఎస్. చిత్ర]], [[కల్పనా రాఘవేంద్ర|కల్పన రాఘవేంద్ర]] | length5 = 2:37 | title6 = తిక మక | lyrics6 = సిరివెన్నెల సీతారామశాస్త్రి | extra6 = [[ఎస్.పి.బాలసుబ్రహ్మణ్యం]] | length6 = 4:50 | title7 = ఏ యోగమనుకోను | lyrics7 = సిరివెన్నెల సీతారామశాస్త్రి | extra7 = ఎస్.పి.బాలసుబ్రహ్మణ్యం | length7 = 3:14 }} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} ==బయటి లంకెలు== * [https://www.youtube.com/watch?v=E2vBO64G0vo యూట్యూబులో శ్రీ ఆంజనేయం సినిమా] {{DEFAULTSORT:శ్రీఆంజనేయం}} [[వర్గం:2004 తెలుగు సినిమాలు]] [[వర్గం:తెలుగు భక్తి సినిమాలు]] [[వర్గం:కృష్ణవంశీ దర్శకత్వం వహించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:నితిన్ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:మణిశర్మ సంగీతం అందించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:అర్జున్ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:చంద్రమోహన్ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:ఎల్. బి. శ్రీరాం నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:ప్రకాష్ రాజ్ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:రమ్యకృష్ణ నటించిన సినిమాలు]] b0ov9ts8mqjvj4z94mx0cg3u1kedo2o 4942658 4942653 2026-08-23T14:55:42Z Kopparthi janardhan1965 124192 పాత్రలు _ పాత్రధారులు 4942658 wikitext text/x-wiki {{Infobox Film | name = శ్రీఆంజనేయం | image = శ్రీఆంజనేయం.jpg | imdb_id = | writer = [[కృష్ణవంశీ]]| starring = [[నితిన్]]<br>[[ఛార్మీ కౌర్]]<br>[[అర్జున్ సర్జా]]<br>[[ప్రకాశ్ రాజ్]]<br>[[రమ్యకృష్ణ]] | director = [[కృష్ణవంశీ]] | producer = కృష్ణవంశీ | distributor = | released = జూలై 24, 2004 | runtime = | country = భారతదేశం| cinematography = | language = తెలుగు| music = [[మణిశర్మ]] | awards = | budget = | }} '''శ్రీఆంజనేయం ''' 2004 జూలై 24 విడుదలైన సోషియో ఫాంటసీ [[తెలుగు]] చిత్రం.<ref name=idlebrain>{{cite web|last1=జీవి|title=శ్రీ ఆంజనేయం సినిమా సమీక్ష|url=http://www.idlebrain.com/movie/archive/mr-srianjaneyam.html|website=idlebrain.com|publisher=ఐడిల్ బ్రెయిన్|accessdate=12 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170217094555/http://www.idlebrain.com/movie/archive/mr-srianjaneyam.html|archive-date=17 ఫిబ్రవరి 2017|url-status=dead}}</ref> కృష్ణ వంశీ దర్శకత్వంలో నితిన్, ఛార్మి కౌర్ అర్జున్ సర్జా, రమ్యకృష్ణ నటించిన ఈ చిత్రానికి సంగీతం మణిశర్మ అందించగా కృష్ణ వంశీ ఈ చిత్రాన్ని నిర్మించారు. ==కథ== రామాపురం అనే గ్రామంలో ఒక [[సివిల్ ఇంజనీరింగ్|సివిల్]] ఇంజనీరు (ప్రకాష్ రాజ్) సీతమ్మ తల్లి డ్యాం అనే [[ఆనకట్ట]]ను కట్టడానికి ప్రభుత్వం నియమిస్తుంది. ప్రాంతీయంగా ప్రాబల్యం ఉన్న ఓ రాజకీయ నాయకుడు బ్రహ్మం (పిల్ల ప్రసాద్) దాన్ని అడ్డుకుంటాడు. ఆ ఇంజనీరు బెదిరింపులకు లొంగకపోవడంతో బ్రహ్మం అతన్ని, అతని భార్యను చంపిస్తాడు. వారిద్దరి కొడుకు అంజి (నితిన్) అనాథ అవుతాడు. అతన్ని ఆ ఊరి రామాలయ పూజారి (చంద్రమోహన్) తో పాటు మిగతా గ్రామస్తులు అతన్ని పెంచి పెద్ద జేస్తారు. అంజి చిన్నప్పటి నుంచి ఆంజనేయుడికి వీరభక్తుడు. బ్రహ్మానికి ఆ ఊర్లో 100 ఏళ్ళ పురాతనమైన [[దేవాలయం|గుడి]] అడుగున గ్రానైటు [[శిలలు]] ఉన్నాయని తెలిసి ఆ గుడిని కూల్చేసి వేరే దగ్గర కొత్త [[దేవాలయం]] నిర్మించాలని చూస్తుంటాడు. అంజి దాన్ని అడ్డుకోవాలని ప్రయత్నిస్తాడు కానీ బ్రహ్మం దగ్గరున్న గూండాలను చూసి భయపడుతుంటాడు. ఒక రోజు ఆంజనేయ స్వామి (అర్జున్) మారు వేషంలో అంజి కర్తవ్యాన్ని గురించి చెప్పడానికి వస్తాడు. అతన్ని అప్పటి దాకా ఆగిపోయిన సీతమ్మ తల్లి డ్యాం ను మళ్ళీ ప్రారంభించేలా అతన్ని ప్రోత్సహిస్తాడు. ఈ ప్రయత్నంలో బ్రహ్మం [[మనుషులు]] అతన్ని అనేకరకాలుగా అడ్డుకుంటూ ఉంటారు. వారందరినీ ఎదుర్కొని అంజి తన కర్తవ్యాన్ని ఎలా నెరవేర్చాడన్నది మిగతా కథ. ==నటవర్గం== * ఆంజనేయుడిగా [[అర్జున్ సర్జా]] * అంజిగా [[నితిన్]] * పద్మిని "పద్దు " గా [[చార్మి]]<nowiki/>కౌర్ * గుడి పూజారిగా [[చంద్రమోహన్]] * [[జోగి నాయుడు]] * పద్దు తండ్రి గా [[ఎల్బీ శ్రీరాం]] * [[అల్లరి సుభాషిణి]] * బ్లాక్ మెజిసియన్ గా [[బలిరెడ్డి పృథ్వీరాజ్]] * [[సేతు శ్రీరామ్]] * అంజి తండ్రి గా ప్రకాష్ రాజ్ * అంజి తల్లి గా రమ్యకృష్ణ * బ్రహ్మం గా పిల్లా ప్రసాద్ * శీను గా కన్నెగంటి బ్రహ్మానందం * రామచంద్రమూర్తి గా ఎర్రా గిరిబాబు * తాడు గ్యాంగ్ లీడర్ గా సుబ్బరాజు * కానిస్టేబుల్ గా గౌతంరాజు * లాయర్ అన్నయ్య గా అనంత్ బాబు * గిరిధర్ * విమలశ్రీ * టార్జాన్ లక్ష్మీనారాయణ * లావణ్య . == సాంకేతిక వర్గం == * దర్శకుడు: కృష్ణవంశీ * రచన: కృష్ణవంశీ * సంగీతం: మణిశర్మ * గీత రచయితలు: వేటూరి సుందరరామమూర్తి, సిరివెన్నెల (చెంబోలు) సీతారామశాస్త్రి * నేపథ్య గాయకులు: శంకర్ మహదేవన్, మల్లిఖార్జున్, శ్రీపతి పండితారాధ్యుల బాలసుబ్రహ్మణ్యం, శ్రేయా ఘోషల్, కల్పన, రాఘవేంద్ర, కె.ఎస్.చిత్ర, టిప్పు * ఫోటోగ్రఫి: సి.రాంప్రసాద్ * కూర్పు: కె.వి.కృష్ణారెడ్డి * నిర్మాత: కృష్ణవంశీ * విడుదల: 24:07:2004. ==సంగీతం== [[మణిశర్మ]] స్వరపరచిన ఈ సినిమా పాటలు మారుతి మ్యూజిక్ కంపెనీ ద్వారా విడుదలయ్యాయి. {{Track listing | collapsed = | headline = | extra_column = గానం | total_length = 31:00 | all_writing = | all_lyrics = | all_music = | title1 = ఊరేగి రావయ్య | lyrics1 = [[వేటూరి సుందరరామమూర్తి]] | extra1 = [[శంకర్ మహదేవన్]] | length1 = 5:48 | title2 = రామ రామ రఘురామ | lyrics2 = [[సిరివెన్నెల సీతారామశాస్త్రి]] | extra2 = [[మల్లికార్జున్]] | length2 = 5:17 | title3 = అవ్వాయి తువ్వాయి | lyrics3 = సిరివెన్నెల సీతారామశాస్త్రి | extra3 = [[టిప్పు]], [[శ్రేయా ఘోషాల్]] | length3 = 4:09 | title4 = పూల ఘుమ ఘుమ | lyrics4 = సిరివెన్నెల సీతారామశాస్త్రి | extra4 = శ్రేయా ఘోషాల్ | length4 = 5:04 | title5 = శ్లోకం | lyrics5 = | extra5 = [[కె. ఎస్. చిత్ర]], [[కల్పనా రాఘవేంద్ర|కల్పన రాఘవేంద్ర]] | length5 = 2:37 | title6 = తిక మక | lyrics6 = సిరివెన్నెల సీతారామశాస్త్రి | extra6 = [[ఎస్.పి.బాలసుబ్రహ్మణ్యం]] | length6 = 4:50 | title7 = ఏ యోగమనుకోను | lyrics7 = సిరివెన్నెల సీతారామశాస్త్రి | extra7 = ఎస్.పి.బాలసుబ్రహ్మణ్యం | length7 = 3:14 }} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} ==బయటి లంకెలు== * [https://www.youtube.com/watch?v=E2vBO64G0vo యూట్యూబులో శ్రీ ఆంజనేయం సినిమా] {{DEFAULTSORT:శ్రీఆంజనేయం}} [[వర్గం:2004 తెలుగు సినిమాలు]] [[వర్గం:తెలుగు భక్తి సినిమాలు]] [[వర్గం:కృష్ణవంశీ దర్శకత్వం వహించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:నితిన్ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:మణిశర్మ సంగీతం అందించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:అర్జున్ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:చంద్రమోహన్ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:ఎల్. బి. శ్రీరాం నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:ప్రకాష్ రాజ్ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:రమ్యకృష్ణ నటించిన సినిమాలు]] 3pl4is7ik290wtr3pwlpzfodlhpceqx 0 147237 4942781 4811282 2026-08-23T21:43:29Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4942781 wikitext text/x-wiki {{Infobox disease | Name =బట్టతల (Alopecia) | Image = alopecia.jpg | Caption = బట్టతల వ్యాధితో బాధపడుతున్న 33 సంవత్సరాల యువకుడు | DiseasesDB = 14765 | ICD10 = {{ICD10|L|65|9|l|60}} | ICD9 = {{ICD9|704.09}} | ICDO = | OMIM = | MedlinePlus = 003246 | eMedicineSubj = | eMedicineTopic = | MeshID = D000505 }} మానవులలో, కొన్ని జంతువులలో [[తల]]పై సహజముగా పెరిగే [[వెంట్రుక]]లు ఒక వయస్సు వచ్చిన తర్వాత క్రమంగా రాలిపోయి '''బట్టతల''' అనే వ్యాధికి దారితీస్తాయి. ==అధ్యయనము== పురుషుల్లో బట్టతల ఆరంభం కావడానికి [[గురుత్వాకర్షణ|భూమి ఆకర్షణ శక్తి]] కూడా కారణం అయ్యే అవకాశముందని, దీనికితోడు టెస్టోస్టిరాన్‌లో మార్పులు కూడా కారణమని [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా]] పరిశోధకులు తమ అధ్యయనంలో వెల్లడించారు. టెస్టోస్టిరాన్‌లో మార్పుల వల్ల తలపై కొన్ని భాగాల్లో జట్టు ఊడిపోతుందని, హార్మోన్‌లో ఈ మార్పును డిహైడ్రోటెస్టోస్టిరాన్ (డీహెచ్‌టీ) అంటారు. డీహెచ్‌టీ వల్ల తలపై ఉండే చర్మంలో [[కొవ్వు పదార్ధాలు|కొవ్వు]] మోతాదు తగ్గగడం వల్ల ఒత్తిడిని తట్టుకోలేక జట్టు ఊడిపోతుందన్నది వీరి పరిశోధనలో గుర్తింపు. ఇలా మాడుపై కాకుండా శరీరంలోని ఇతర భాగాల్లో వచ్చే [[వెంట్రుక|వెంట్రుకల]] విషయంలో మాత్రం [[DHT వల్ల జుట్టు రాలడం|డీహెచ్‌టీ]] పాత్ర విభిన్నంగా ఉంటుంది. దీనికితోడు ఇతర పురుష హార్మోన్ల వల్ల అక్కడి వెంట్రుకల కింద చర్మం మందంగా తయారవుతుందని అంటున్నారు. అయితే, వయసు పెరిగే కొద్దీ చర్మం, దాని కింది కొవ్వు తగ్గిపోవడంతో వెండ్రుకలు ఊడిపోతాయి. దీనికి పురుషుల్లో టెస్టోస్టిరాన్ కీలక ప్రాత పోషిస్తుందంటున్నారు. అదే [[మహిళ]]ల విషయంలో మాత్రం ఇలా వెండ్రుకలు ఊడిపోకుండా ఈస్ట్రోజన్ హార్మోన్ నివారిస్తుందని, కనీసం మెనోపాజ్ వరకైనా ఈ పరిస్థితి ఉంటుందని శాస్త్రవేత్తలు అంటున్నారు. జుట్టు రాలుతున్నట్టు మొదట్లో గమనిస్తే.. ఆహారంలో మార్పులు చేసుకొని అదుపు చేయొచ్చు. ముఖ్యంగా [[పోషకాలు|పోషక పదార్థాలు]] ఎక్కువగా వుండే ఆహారాలను తీసుకుంటే.. [[జుట్టు]] రాలే సమస్యను<ref>[http://www.stylecraze.com/articles/home-remedies-to-control-hair-fall/ జుట్టు రాలే సమస్యను],</ref> చాలా సులభంగా అరికట్టవచ్చు. == బట్టతల రకాలు == === మగ సరళి బట్టతల === ఈ వంశపారంపర్య పరిస్థితి పురుషులలో కనిపిస్తుంది బట్టతల మచ్చతో లేదా వెంట్రుకలతో తగ్గుతుంది. === ఆడ సరళి బట్టతల === ఇది మహిళల్లో కనిపిస్తుంది ఇది వ్యక్తి [[జన్యువు|జన్యు అలంకరణకు]] కూడా సంబంధించింది. ఇది అరుదుగా పూర్తి బట్టతల వస్తుంది. === అలోపేసియా అరేటా === జుట్టు రాలడం జరుగుతుంది, ఇది బట్టతల మచ్చలకు దారితీస్తుంది. నెత్తిమీద జుట్టు మొత్తం పోతే ఇది అలోపేసియా టోటిలిస్‌కు కూడా పురోగమిస్తుంది. === మచ్చ అలోపేసియా === గాయం, కాలిన గాయాలు, [[రేడియేషన్]] లేదా వ్యాధుల వల్ల (చర్మ వ్యాధులు వంటివి) బట్టతల మచ్చలు అభివృద్ధి చెందితే, ఈ పరిస్థితిని మచ్చల అలోపేసియా అంటారు. === టాక్సిక్ అలోపేసియా === ఈ పరిస్థితి సాధారణంగా తాత్కాలికమైనది తీవ్రమైన అనారోగ్యాలు, అధిక [[జ్వరం|జ్వరాలు]] లేదా కొన్ని మందుల వల్ల వస్తుంది.<ref>https://www.stylecraze.com/articles/10-effective-home-remedies-for-baldness/</ref> ==జుట్టు రాలుట నిరోదించే ఆహార పదార్థాలు:== * చిలకడ దుంపలు * పాలకూర * గుడ్లు * వాల్నట్ * బ్లూ బెర్రీలు * సోయా * సాల్మన్ * [[అవకాడో|అవకాడొలు]] * పాలు * వోట్స్ == లక్షణాలు, కారణాలు: == చాలా మంది ప్రజలకి నెలలో జుట్టు అరఅంగుళం పెరుగుతుంది, 90% జుట్టు ఏ సమయంలోనైనా చురుకుగా పెరుగుతుంది10, మిగిలిన శాతం నిద్రావస్థలో ఉంటుంది. రెండు లేదా మూడు నెలలు తర్వాత, ఈ నిద్రాణమైన జుట్టు బయటకు వస్తుంది ఇతర ఫోలికల్స్ నిద్రాణ దశలో మొదలవుతున్నప్పుడు దాని గ్రీవము (ఫోలికల్) కొత్త జుట్టు పెరుగుతుంది. వెంట్రుకలు కత్తిరించడం అనేది వెంట్రుక నష్టానికి భిన్నంగా ఉంటుంది, జుట్టు తగ్గిపోయినప్పుడు తిరిగి పెరుగుతుంది. ఒత్తిడికి సంబంధించిన సంఘటనలలో, తరచుగా ప్రసవ, విచ్ఛిన్నం లేదా దుఃఖం సందర్భాలలో ప్రజలు తరచూ జుట్టును కత్తిరిస్తారు. అలోపేసియా అనేది జుట్టు నష్టంకి వాడే వైద్య పదం, ఇది చర్మంపై మాత్రమే జరుగుతుంది. కొన్ని అనారోగ్యాలు [[ఔషధం|ఔషధాలు]] మొత్తం శరీరం మీద బట్టతలని ప్రేరేపించగలవు, అయితే చాలా సందర్భాలలో జెనెటిక్స్ వల్ల కూడా యీ బట్టతల ఏర్పడవచ్చు. వంశపారంకాకుండా, గుర్తించదగిన జుట్టు నష్టం అనేక రకాల కారణాల వల్ల సంభవించవచ్చు: === 1. కఠినమైన కేశాలంకరణ లేదా చికిత్సలు: === రబ్బరు బ్యాండ్లు, రోలర్లు లేదా బారెట్లను నిరంతరం ఉపయోగిస్తున్న కేశాలంకరణ, లేదా పొదలు వంటి గట్టి శైలులుగా జుట్టు లాగి కట్టటం వల్ల జుట్టు ఉడిపోయే ప్రమాదం ఎక్కువ. రంగులు, బ్లీచెస్, straighteners లేదా శాశ్వత వేవ్ పరిష్కారాలు వంటి తప్పుగా రసాయన ఉత్పత్తులు ఉపయోగించటం. నష్టం డిగ్రీని బట్టి, ఫలితంగా జుట్టు నష్టం శాశ్వతంగా ఉంటుంది. === 2. హార్మోన్ అసమతౌల్యం: === మహిళల్లో, జనన నియంత్రణ మాత్రలు, [[గర్భం]], శిశుజననం, రుతువిరతి లేదా గర్భాశయ శోథల నుండి హార్మోన్ల మార్పులు, నిద్రావస్థ దశలోకి ప్రవేశించడానికి సాధారణమైన వాటి కంటే ఎక్కువ జుట్టు గ్రీవములను ప్రేరేపిస్తాయి.అప్పుడు జుట్టు నష్టం ఎక్కువుగా వుంటుంది. === 3. అనారోగ్యం లేదా శస్త్రచికిత్స: === అనారోగ్యం లేదా శస్త్రచికిత్స నుండి ఒత్తిడి శరీరానికి తాత్కాలికంగా జుట్టు ఉత్పత్తి వంటి తాత్కాలికంగా నిలిపి వేయబడతాయి. [[థైరాయిడ్|థైరాయిడ్ లోపాలు]], సిఫిలిస్, ఇనుము లోపం, లూపస్ లేదా తీవ్రమైన సంక్రమణంతో సహా నిర్దిష్ట పరిస్థితులు కూడా దీనిని ప్రేరేపిస్తాయి. అలోప్సియా ఐరాటా అని పిలిచే ఒక ఆటో ఇమ్యూన్ పరిస్థితి, ఎటువంటి నివారణ లేదు, వేగంగా శరీర-వైడ్ జుట్టు నష్టంకి కారణమవుతుంది. === 4. మందులు విటమిన్లు: === క్యాన్సర్ కీమోథెరపీ, శరీర చుట్టూ అన్ని వేగంగా పెరుగుతున్న కణాలు చంపడానికి దాని ప్రయత్నంలో జుట్టు గ్రీవము దాడి, జుట్టు నష్టం కోసం ఒక ప్రసిద్ధ కారణం. ఇతర మందుల దుష్ప్రభావాలు వెంట్రుకలు తొలగిస్తాయి, కొన్నింటిని అధిక రక్తపోటు గౌట్ (యూరిక్ ఆమ్లం నిర్మించటం వలన కలిగే బాధాకరమైన ఉమ్మడి స్థితి) వంటివి. విటమిన్ A అధిక స్థాయిలు కూడా దోహదం చేస్తాయి. === 5. పోషకాహార లోపాలు: === బులీమియా అనోరెక్సియా వంటి భారీ ఆహారపదార్థాలు తినడం రుగ్మతలు తాత్కాలికంగా స్టఫ్ హిప్ ఫోలికల్స్ వృద్ధిని నిలిపివేస్తాయి. ఇది కూడా తగినంత ప్రోటీన్, విటమిన్ లేదా ఖనిజ ఉపయోజనం నుండి సంభవించవచ్చు. === 6. వృద్ధాప్యం: === పెరుగుతున్న వయసు సహజ ప్రభావం జుట్టు పెరుగుదల మందగించటం. మహిళలు సాధారణంగా పూర్తిగా బట్టబయలు చేయరు, కానీ నుదుటపై జుట్టు నష్టపోతారు. పురుషులు తమ నుదుట మీద జుట్టు కోల్పోతారు, మహిళలు పూర్తిగా బట్టతలకి వెళ్ళే పరిస్థితి కంటే ఎక్కువగా ఉంటారు. === 7. చికిత్స & మందులు: === జుట్టు నష్టం నివారణలు మందమైన నుండి తీవ్ర వరకు ఖరీదు తక్కువ నుండి ఎక్కువ వ్యయంతో ఉంటాయి. ఎంత ఎక్కువ జుట్టు పోయిందో దాని లేమిని మార్చడం లేదా భర్తీ చేయడం ఎంత ఎక్కువగా ఉన్నది అనేదానిపై ఆధారపడి ఉంటుంది. జుట్టుకి చికిత్సలు ప్రక్రుతిపరమైనవి మందులు, రసాయనాలుకి సంబంధించిన రాకలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web |url=https://www.medlife.com/blog/te/hair-baldness-causes-treatments/ |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2020-10-14 |website= |archive-date=2020-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201015225948/https://www.medlife.com/blog/te/hair-baldness-causes-treatments/ |url-status=dead }}</ref> == ఆడ సరళి బట్టతల నివారించడానికి ఆయుర్వేద చిట్కాలు== 1.ఒత్తిడి, ఆందోళనను నిర్వహించడానికి మంచి నిద్ర. 2. చేపలు, గుడ్లు, బీన్స్, [[ఎండుద్రాక్ష]], బీన్స్, మొలకలు, మత్స్య, తాజా కూరగాయలు, మొలకలు, చిక్కుళ్ళు, సోయా, తెలుపు నువ్వులు, పండ్లు, ఆకు కూరగాయలు, పాలు.ఈ ఆహారాన్ని ఎక్కువగా తీసుకోండి 3.ఉదయం సూర్యరశ్మికి గురైనప్పుడు ధ్యానం, యోగా సాధన చేయండి. 4.ఎక్కువ నీరు త్రాగలి. 5.జంక్ ఫుడ్ నుండి దూరంగా ఉండండి, తక్షణమే వంట చేయడానికి రెడీమేడ్ ఫుడ్ ఉపయోగించవద్దు. 6.కఠినమైన రసాయనాలు మీ జుట్టు కుదుళ్లను దెబ్బతీస్తున్నందున సింథటిక్ జుట్టు సంరక్షణ ఉత్పత్తులను ఉపయోగించవద్దు.<ref>https://vedix.com/blogs/articles/female-pattern-baldness</ref> <big>ఈ వ్యాధి బారిన పడిన కొంతమంది ప్రముఖుల చిత్రాలు:</big> [[File:Andre Agassi 2005 US Clay Court.jpg|thumb|తల మధ్య భాగములో వచ్చే బట్టతలతో బాధపడుతున్న సుప్రసిద్ద [[టెన్నిస్]] ఆటగాడు [[ఆండ్రీ అగస్సీ]]]] [[File:Ambrose Burnside2.jpg|thumb| బట్టతల వ్యాధితో బాఢపడిన జనరల్ [[m:en:Ambrose Burnside|ఆంబ్రోస్ బర్న్‌సైడ్]] (photo by [[Mathew Brady]], c. 1860) ]] [[File:Reagan and Gorbachev signing.jpg|thumb|240px|The characteristic [[m:en:port-wine stain|port-wine stain]] of [[m:en:Mikhail Gorbachev|Mikhail Gorbachev]] (here signing the [[m:en:INF Treaty|INF Treaty]] in Washington, 1987) would have remained unknown – if he had not been bald.]] ==ఇవికూడా చూడండి== * [[హెయిర్ ట్రాన్స్‌ప్లాంటేషన్‌]] * [[అలోపీసీయా ఎరేటా]] == మూలాలు == {{మూలాల జాబితా}} ==బయటి లంకెలు== {{Commons category|Alopecia}} * {{DMOZ|/Health/Conditions_and_Diseases/Skin_Disorders/Hair_Loss/|Hair loss}} *[https://choose.clinic/hair-transplant-in-hyderabad/ జుట్టు మార్పిడి ప్రక్రియను డీమిస్టిఫై చేయడం] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200807044330/https://choose.clinic/hair-transplant-in-hyderabad/ |date=2020-08-07 }} * [http://www.unboundmedicine.com/5minute/ub/view/5-Minute-Clinical-Consult/116012/8/alopecia 5-Minute Clinical Consult ''Alopecia images''] *[https://eternelleaesthetics.com/ 35 సహజ జుట్టు పెరుగుదల చిట్కాలు] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221003134611/https://eternelleaesthetics.com/ |date=2022-10-03 }} [[వర్గం:చర్మ వ్యాధులు]] hrh43xp9sk1cg3tnvjlkew3xn9ebv17 0 154216 4942535 4941193 2026-08-23T13:42:04Z CommonsDelinker 608 SUNDARA_CHAITANYA_BHAGAVATAM_001.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942535 wikitext text/x-wiki {{శుద్ధి}}{{మూలాలు సమీక్షించండి}}{{Infobox Hindu leader |name='''Sadhguru Swami Sundara Chaitanyananda'''<br />స్వామి సుందర చైతన్యానంద |image= SADHGURU SWAMI SUNDARA CHAITANYANANDA.jpg |caption = సుందర చైతన్యానంద |birth_name = సుందర రాజన్ |birth_date = 25 - డిసెంబర్ - 1947 |birth_place = కట్టుబడి పాలెం, నెల్లూరు, ఆంధ్ర ప్రదేశ్, భారతదేశం. |known = సద్గురు, జ్ఞాన బ్రహ్మ, ఆర్షవిద్యా వాచస్పతి, సత్సంగ ప్రచారమణి, సనాతన ధర్మ దీపికాధారి, చైతన్య భగవద్గీత ప్రకాశకులు. |father = శ్రీ పెరుంబుదూరు వేంకట శేషాచార్యులు |mother = రంగనాయకమ్మ |religion = సనాతన ధర్మము(హిందూ మతము) |philosophy = అద్వైతము |quote = మోక్షః జ్ఞాన రూపేన అస్తి. |signature = |footnotes = }} '''శ్రీ స్వామి సుందర చైతన్యానంద''' ([[ఆంగ్లము]]: Swami Sundara Chaitanyananda) అఖిలాంద్ర దేశంలో తన [[ఉపన్యాసము]]లద్వారా, రచనల ద్వారా, [[సంకీర్తన|సంకీర్తనల]] ద్వారా భక్తులకు జ్ఞాబోధ చేసాడు. అరవై యేడు సంవత్సరాల జీవిత కాలములో నలబై రెండు సంవత్సరాలు [[భక్తి|భక్త]] జన సంక్షేమానికి వినియోగించాడు. వక్తగా, [[రచయిత]]గా, [[గాయకులు|గాయకుడు]]గా, [[బోధన|బోధకుడు]]గా, [[గురువు]]గా భక్త జనుల గౌరవాలు అందుకున్నాడు. == ఆధ్యాత్మిక సేవా స్వర్ణోత్సవ సమారోహం == [[దస్త్రం:SWAMI SUNDARA CHAITANYANANDA - INDIAN POSTAGE STAMP - 1966-2016 .... 50 Years of Devotional Service CELEBRATIONS.jpg|thumb|200px|left| స్వామి సుందర చైతన్యానంద భారత తపాలా బిల్లా (పోస్టల్ స్టాంపు).]] శ్రోత్రీయ బ్రాహ్మణిష్టా గరిష్ఠులైన పూజ్య గురుదేవుల యాభై వసంతాల పవిత్ర ఆధ్యాత్మిక సేవా ప్రస్థానం (1966 నుండి 2016వరకు) ఆధ్యాత్మిక సేవా స్వర్ణోత్సవ౦ గా కీర్తించబడింది. ఈ సందర్భంగా మార్చి 19 వ తేదీన భారత ప్రభుత్వ తపాలా శాఖ వారు ఈ సేవా స్వర్ణోత్సవం సందర్భంగా పూజ్య గురుదేవుల ఫోటో ముద్రించిన ప్రత్యేక పోస్టల్ కవరును.<ref>{{cite web | url = http://www.indianphilately.net/images/sundarachaitanyanandajispc190316.jpg | title = Special Cover on 50 years of Spiritual Journey of H. H. Swami Sundara Chaitanyanandaji Maharaj – 19th March 2016 | author = Sagi Srinivas Raju |accessdate=2016-10-13 }} </ref> పోస్టల్ స్టాంపును వేదికపై ఘనంగా విడుదల చేయడం జరిగింది. ఈ అరుదైన ప్రతిష్ఠాత్మక కార్యక్రమమును శ్రీ సోమసుందరం, ఐ.పి.ఎస్., డైరెక్టర్ ఆఫ్ పోస్టల్ సర్వీస్ వారు ఆవిష్కరించారు. ఈ ఈవెంటు పూజ్య గురుదేవుల ఆధ్యాత్మిక సేవా స్వర్ణోత్సవానికి మకుటాయమానమై భాసించింది. [[భక్తులు|భక్తుల]] ఆనందానికి అవధి లేకుండా పోయింది. == శ్రీ చైతన్య జయ ధ్వజం == <poem> :సర్వజిత్ - మార్గ శీర్ష శ్రీ : :గీతా భాగావతో దయః :జ్ఞానబ్రహ్మార్ష సర్వజ్ఞ :శ్రీ చైతన్య జయ ద్వజః </poem> #శ్రీ [[సర్వజిత్తు|సర్వజిత్]] [[వైకుంఠ ఏకాదశి]] [[గీతా జయంతి|గీతా జయంతీ]] పరోషస్సున [[1947]] [[డిసెంబరు]] 25 తేది ఉదయం 4: 30 గంటలకు శ్రీ స్వామీజీ వారి ఆవిర్భావ [[విజయం]] #శ్రీ [[ప్లవంగ]] [[వినాయక చవితి|వినాయక చతుర్ది]] 1967 డిసెంబరు 8 వ తేది శ్రీ స్వామిజీ వారి వాగావిష్కార విజయం. #శ్రీ రక్తాక్షీ [[కార్తీకమాసము|కార్తీక]] కృష్ణ తృతీయ తదియ [[1984]] [[నవంబరు]] 11 వ తేదీ స్వామీజీ వారి [[ఆశ్రమం|ఆశ్రమ]] స్వీకార విజయం. #శ్రీ[[క్రోధి]] [[ఆశ్వయుజమాసము|ఆశ్వయుజ]] కృష్ణ తృతీయ [[చవితి]] 1985 నవంబరు 14 వ తేదీ స్వామీజీ వారి స్థాపించిన ఆధ్యాత్మిక మాస పత్రిక గిరిధారి ప్రసార విజయం. #శ్రీ ప్రజాపతి మార్గశీర్ష శుక్ల షష్ఠి 1991 డిసెంబరు 12 వ తేదీ శ్రీ స్వామీజీ వారి జ్ఞాన శతక్రతు విజయం. #శ్రీ ఈశ్వర మార్గశీర్ష శుక్ల సప్తమి 1997 డిసెంబరు 6 వ తేదీ శ్రీ స్వామీజీ వారి భాగ్యనగర ఆశ్రమ ప్రవేశ విజయం. #శ్రీ [[చిత్రభాను]] జ్యేశ్ట శుక్ల నవమి 2002 జూన్ 19 వ తేదీ శ్రీ స్వామీజీ వారి [[విశాఖపట్నం|విశాఖపట్టణ]] సాగరగట్టాణ తీరాశ్రమ స్తాపాన విజయం. #శ్రీ వికృతి నామ చైత్ర శుక్ల అష్టమి 2010 మార్చి 23 వ తేదీ శ్రీ స్వామీజీ వారి చైతన్య భగవద్గీతా గ్రంథ ఆవిష్కార విజయం. ఇంకా #ఆయుత పత్ర (10,000) రచనాపూర్తి విజయం. #పంచ సహస్ర (5,000) ప్రవచనా పూర్తి విజయం. ఇది శ్రీ సుందర చైతన్యానంద స్వామి విజయానుభూతి. ==అవతార విశేషం== 1947 డిసెంబరు 25 న [[నెల్లూరు జిల్లా]] లోని కట్టుబడిపాళ్ళెం అనే గ్రామంలో [[బ్రహ్మ మూహూర్తం|బ్రహ్మముహూర్త]]మున [[వైష్ణవము|వైష్ణవ]] [[కుటుంబము|కుటుంబం]]లో సుందర చైతన్యానంద జన్మించారు. అది పరమాత్మ స్వరూపమైన మార్గశీర్ష మాసం. ఆ రోజే వైకుంఠ [[ఏకాదశి]], గీతా జయంతి కలసి వచ్చాయి. శ్రీ పెరుంబుదూరు వేంకట శేషాచార్యులు, రంగనాయకమ్మ అను దంపతులకు అష్టమ సంతానంగా సుందర చైతన్యానంద జన్మించారు. స్వామీజీ పూర్వాశ్రమం పేరు శ్రీ సుందర రాజన్. స్వామీజీ పూర్వీకులు [[తమిళనాడు|ద్రవిడ దేశము]] వారు. వీరి తాత గారు బాల్య దశలో [[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రాంతానికి]] వచ్చారు. చంగల్పట్టు జిల్లా లోని [[రామానుజాచార్యుడు|రామానుజాచార్యుల]] వారి జన్మ స్థలమైన శ్రీ పెరుంబుదూరు వీరి స్వగ్రామము.<ref>{{cite web | url = http://www.aboutyourphilosophy.blogspot.in/2013/07/swami-sundara-chaitanyananda.html | title = Sadhguru Swami Sundara Chaitanyananda | author = Raghuveer Onbv | accessdate = 2016-10-13 | website = | archive-url = https://web.archive.org/web/20160611000149/http://aboutyourphilosophy.blogspot.in/2013/07/swami-sundara-chaitanyananda.html | archive-date = 2016-06-11 | url-status = dead }}</ref> స్వామి వారి తాతలు విద్వత్తు గల వారై గ్రంథ రచనలు చేసారు. దేవాలయార్చకులుగా, తోమాల సేవకులుగా, గాయకులుగా, భక్తీ ప్రబంధ రచయితలుగా వన్నెకెక్కారు. [[తిక్కన|కవిబ్రహ్మ తిక్కన]], [[ఆతుకూరి మొల్ల|కవయిత్రి మొల్ల]], జ్ఞాన బ్రహ్మ సుందర చైతన్యులు - ఈ ముగ్గురు [[సింహపురి]] సీమలో విరబూసిన జ్ఞాన మందారాలని స్తుతిస్తూ [[నెల్లూరు]] పట్టణంలో 15-6-1994 నుండి 24-6-1994 వరకు పూజ్య స్వామీజీ నిర్వహించిన 118 వ జ్ఞాన [[యజ్ఞం]]లో పూజ్య స్వామీజీకి కనకాభిషేకం చేసిన సందర్భంలో సింహ పురీయులు ఒక [[తెలుగు పద్యము|తెలుగు పద్య]] మందారమును సమర్పించుకుని యున్నారు. శ్రీ స్వామీజీ బి.ఏ.లిట్ పట్టమును పొందారు. పూప వయస్సు నందే వేదాంత గ్రంథాలను రాత్రింబవళ్ళు అధ్యయనం చేశారు. చేతిలో వేదాంత గ్రంథం లేకుండా బాల్యంలో వారు ఎవ్వరికీ కనిపించి ఉండరు. నిత్యమూ నియమముతో ధ్యానము చేసే వారు. భక్తుల కోర్కె మేరకు [[యజ్ఞం|యజ్ఞాలు]] ప్రారంభించారు. ప్రతి యజ్ఞంలో వేలాది సంఖ్యలో వచ్చి భక్తులు వారి ఉపన్యాసాలను ఆలకించేవారు, ఆలకిస్తూ ఉన్నారు.స్వామి వారిది [[అద్వైతం|అద్వైత]] మార్గము. ఆ విషయంలో రాజీ పడకుండా భోదిస్తారు. జ్ఞానమును [[భక్తి]]ని సమన్వయం చేసి బోధించడం వారి ప్రత్యేకత. సనాతన ధర్మ మహా [[సాగరం]]లో ఉత్తుంగ తరంగాలై ఎగసిన భక్తుల, మహాత్ముల గాథలు చదువుతూ 'ఇవి నిజాలా!' అని సందేహించే ఆధునిక యువతరానికి చక్కని సమాధానం చెబుతుంది స్వామివారి సున్నిత [[గుండె|హృదయం]], అద్భుత జీవన విధానం. ==ఆధ్యాత్మిక స్పూర్తి - అఖండ కీర్తి== నలబై ఐదు సంవత్సరాల క్రితం మాట ... సత్య సందేశాలు అందించే సద్గ్రంథాలు అక్కడక్కడా లభించేవి. కాని అవి ఎక్కువ శాతం పండితుల బరువు పెంచడానికి మాత్రమే ఉపయోగ పడేవి. సమాజానికి వాటిని అందిద్దామనే పుణ్యాత్ములు ఉన్నా, సామాన్యుని స్థాయిని గ్రహించలేని కారణంగా అట్టి ఎందరివో ప్రయత్నాలు వ్యర్ధంగా మిగిలి పోయాయి. అభివృద్ధి చెందిన [[విజ్ఞాన శాస్త్రం]] నూతన తరాన్ని వినూత్న సంశయాలలో ముంచెత్తింది. అర్ధం లేని భౌతిక వాదం, జనులలో పెరిగిన అలసత్వం - అన్నీ కలసి జీవితాన్ని శోభింప చేసే విజ్ఞాన మణులను వెదజల్లే వేదాంత శాస్త్రాన్ని కాలక్షేపం స్థాయికి దించాయి. ఇవన్ని పరిశీలించిన శ్రీ స్వామీజీ యువ హృదయం తీవ్రంగా స్పందించింది. జ్ఞాన ప్రకాశంలో రమించ వలసిన [[భారతదేశం|భారతదేశము]] 'దరిద్రులున్న సంపన్న దేశం' గా మిగలడం ఆ చిన్న హృదయం భరించలేక పోయింది. కుదురుగా, మెలకువతో, అద్వితీయ సామాజిక స్ఫూర్తితో, అవగాహనతో అక్కడ ఓ బృహద్యత్నానికి అంకురార్పణ జరిగింది. సామాన్యునికి, సత్యానికి మధ్యనున్న అగాధాన్ని పూడ్చదానికి ఆ చిన్నారి చేతులు నడుం బిగించాయి.నేటి ఈ సుందర చైతన్య మహోద్యమాన్ని మన ముందుంచాయి. ఈ రోజు సమాజానికి ఏమి అందించాలన్న విషయంలో సుస్పష్టమైన, శాస్త్రీయ మైన అవగాహనతో ప్రారంభమై, అందుకు భగవత్ కృపను తోడు చేసుకుని రేయింబవళ్ళు శ్రీ స్వామీజీ శ్రమించారు. ఇంతింతై ఎదిగి ఎదిగి గుండె గుండెను మీటుతూ మహా ప్రవాహమై - దరిచేరిన వారిని పావనులను గావించే పుణ్య సలిలగా, మహోన్నత జ్ఞాన [[గంగా|గంగా నది]] ప్రవాహంగా నేడు సుందర మహోద్యమం రూపు దాల్చింది. శ్రీ స్వామీజీ మాటల మద్య మానవ జీవితానికి అర్ధం చెబుతూ, పాటలలో తియ్యగా పరమార్ధాన్ని విప్పి చూపుతూ, నిర్జీవ మౌతున్న సమాజానికి జీవిత పాటాలను సహనంతో నేర్పుతూ 220 కు పైగా జ్ఞాన యజ్ఞాలను నిర్వహించి, [[తెలుగు]] లోను, [[ఆంగ్ల భాష|ఆంగ్లం]] లోను 150 కి పైగా గ్రంథాలను రచించారు.<ref>{{cite web | url = http://www.sundarachaitanyam.in/AboutSwamiji.html | title = About Sadguru Swami Sundara Chaitanyanandaji | author = Official website |accessdate=2016-10-13 }} </ref> 200 సత్సంగ శాఖలను రాష్ట్ర మంతటా నెలకొల్పి, 22 మురళీ కృష్ణ ఆలయాలను, ధ్యాన మందిరాలను నిర్మించి, 'గిరిధారి' మాసపత్రిక ద్వారా, టి.వి ద్వారా ఆడియో, [[వీడియో]] సి.డి. ల ద్వారా ఆర్శవిద్యా వాణిని జనావళికి వినిపిస్తూ ఉన్నారు. ==ఆశ్రమ స్వీకారం== గత నలభై ఐదు సంవత్సరాలుగా పూజ్య స్వామీజీ ఆంధ్రావనికి అందించిన ఆధ్యాత్మిక సేవలు అనితర సాధ్యాలు. ఈ మహత్తర కార్యక్రమానికి కార్యక్షేత్ర౦గా 1984, మే 11 వ తేది ప్రథమంగా [[ధవళేశ్వరం]] సుందర చైతన్యాశ్రమం రూపు దిద్దుకుంది. తపోవనంలా, సుందర నందనోద్యాన వనంలా శోభించే [[ఆశ్రమం]] వేలాది సత్సంగీయులకు, భక్తులకు స్ఫూర్తి కేంద్రంగా దినదినాభివృద్ధి చెందింది. అద్భుత కలాఖండమైన ఈ ఆశ్రమం ప్రస్తుతం వానప్రస్తాశ్రమంగా అలరారుతోంది. 1997 డిసెంబరు 25 వ తేది అభినవ బృందావనంలా [[హైదరాబాద్|హైదరాబాదు]] [[సుందర చైతన్య ఆశ్రమం]]ం వెలసింది. దేశ విదేశాలలో ఆధ్యాత్మిక సేవలందించేందుకు శ్రీ స్వామీజీ వారికి ఆశ్రమం ఒక పనిముట్టు అయ్యింది. పచ్చని పొలాల మధ్య పదమూడు ఎకరాల స్థలంలో నిర్మింపబడిన ఈ సువిశాలమైన ఆశ్రమం భక్తుల పాలిటి కల్పవృక్షం. భక్తీ భావ పరంపరలో ముంచెత్తే 76 అడుగుల ఎత్తు గల మురళీకృష్ణ భగవానుని [[ఆలయం|దేవాలయం]], నిరంతరం గురుదేవుల జ్ఞాన ప్రభోదాలతో ప్రతిధ్వనించే శృతి మందిరం - ఈ రెండూ భక్తీ జ్ఞాన సమ్మేళనమైన సుందర చైతన్య మహోద్యమానికి సంకేతాలు. 2002 జూన్ 19 వ తేదిన [[విశాఖపట్నం|విశాఖ]] సాగర తీరంలో మూడవది అయిన సుందర చైతన్య ఆశ్రమం నెలకొల్ప బడింది. ==చైతన్య శంఖారావం== ఒక [[యుద్ధం]] రణరంగంలో ముగిసి ఉండవచ్చు. కాని, అది పుట్టింది మాత్రం ఒక వ్యక్తీ మనస్సులోనే. మార్పు అనేది సంభవమైతే అది సమాజంలో కాదు. వ్యక్తిలో. వ్యక్తీ ఆలోచనా సరళి మారితే వ్యక్తీ ప్రవర్తనలో పరివర్తన వస్తుంది. మనసు మారితేనే మనుగడ మారుతుంది. మనిషి మారితేనే సమాజం మారుతుంది. *సుందర సత్సంగాలు: మాది గొప్ప అంటే మాది గొప్ప అంటూ అందించ బడే పలు రకాల సిద్ధాంతాలు, సందేశాలు, మాయలు, మహిమలు మనిషిని చుట్టూ ముట్టి మభ్య పెడుతున్న ఈ గందరగోల పరిస్థితులలో, అసలు ఇన్ని రకాల ఆలోచనల వెనుక ఉన్న ఆంతర్య మేమిటి? అది పుట్టిన దెక్కడి నుంచి? పయనిస్తున్నదే తీరానికి? ఇంతకీ మోక్ష మంటే ఏమిటి? దానికి మార్గ మేది? - ఇటు వంటి సహజ, అనివార్య సంశాయాలకు సహేతుకమైన సశాస్త్రీయ మైన సమాధానాలను అందిస్తూ, విచారము - [[అనుభవము|అనుభవం]] - ప్రచారము - ఈ మూడింటిని లక్ష్యంగా కలిగిన సుందర సత్సంగాలను శ్రీ స్వామీజీ నలభై సంవత్సరాల క్రితమే రాష్ట్ర మంతటా నెలకొల్పారు. కుల తత్వాల నధిగమించి, 'నాకులం ఒక్కటే - సానుకూలం' అనే గురుదేవుని అడుగు జాడల్లో ఏకాత్మ భావంతో సత్సంగీయులు అందరూ జీవిస్తున్నారు. *చైతన్య మాతృ మండలి: [[గృహలక్ష్మి]] గృహానికి మూల స్తంభం వంటిది. ఆ కల్పవల్లి నీడ లోనే గృహం సుఖ శాంతులతో వర్ధిల్లుతుంది. బిడ్డలకు [[అమ్మ]] ఒడి ప్రథమ [[బడి|పాఠశాల]]. అవగాహన గల తల్లులు ఇంటిని శాంతి నిలయం చేయగలరన్న మహోన్నత ఆశయంతో ముందు మాతృ మూర్తులను తీర్చిదిద్దే ప్రయత్నంలో శ్రీ స్వామీజీ అన్నీ గ్రామాలలో, పట్టణాలలో ' చైతన్య మాతృమండలి' స్థాపించారు. నిత్యమూ స్వాధ్యాయంతో, సేవా కార్యక్రమాలతో చైతన్య మాతృ మండలి ఆదర్శవంతంగా శోభిస్తూ ఉంది. *చైతన్య యువత: గోడ యొక్క గొప్పదనం ఇటుకల మీద ఆధారపది ఉన్నట్లు, [[దేశం]] యొక్క స్థిరత, ఐక్యత, పురోగతి [[యువత]] మీద ఆధారపడి ఉంది అన్న ఉధేశంతో 'చైతన్య యువత' విభాగాన్ని శ్రీ స్వామీజీ నెలకొల్పి యువతను [[క్రమశిక్షణ]] తో, సంయమనంతో, ఆధ్యాత్మిక స్ఫూర్తితో ప్రగతి మార్గంలో నడుపుతూ ఉన్నారు. ప్రేమతో, సేవా భావంతో, చరిస్తూ, వారు నమ్ముకున్న విలువల వైశిష్ట్యాన్ని, ఈ మార్గంలో వారికి కలిగిన సంతృప్తిని అందరికి అందించాలని పూర్ణ హృదయంతో ప్రయత్నించడమే కర్తవ్యంగా పెట్టుకుని, భావి తరాలకు ఆశాజ్యోతులుగా చైతన్య యువత వేల్గొందుతూ ఉంది. *గిరిధారి: సర్వ వేదాంత సారంగా, సర్వ సమస్యలకు ఏకైక పరిష్కారంగా, అనుభావామ్రుతాన్ని చక్కటి వ్యాసాల రూపంలో, కథల రోపంలో కవితల రూపంలో, ప్రశ్నోత్తర రూపంలో నింపి శ్రీ స్వామీజీ గత 30 సంవత్సరాలుగా ఆంధ్రావనికి మాసం మాసం అందిస్తున్న అమృత కలషమే గిరిధారి. 20,000 మంది జీవిత సభ్యులను కలిగిన గిరిధారి ఆధ్యాత్మిక మాస పత్రిక పాటకులను నిత్యమూ చైతన్యవంతం చేస్తూ, ఆనంద తీరాలకు తరలిస్తూ ఉంది. ==పశ్చిమంలో యతి పాదం== [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా]] లోని భక్తుల ఆహ్వానాన్ని మన్నించి పూజ్య స్వామీజీ 1998 సెప్టెంబరులో ప్రథమంగా [[అమెరికా|అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]] దేశం పర్యటించారు. సనాతన ధర్మ వైభవ కేతనాన్ని అమెరికాలో రెపరెప లాడించారు. [[చికాగో]], [[డెట్రాయిట్]], క్లీవ్ లాండ్, ఓర్లాండో మొదలైన నగరాలలో జ్ఞాన యజ్ఞాలను నిర్వహించి జనులను అమితంగా స్పందింప జేశారు. Chicago people get another Vivekananda-like saint to expound Advaita Vedanta. Saint thrills Chicago Audience with mesmerizing philosophical discourses. 'Advaita Vedanta delivered to the common man in simple, palatable terms' - అనే శీర్షికలతో దిన పత్రికలు పూజ్య స్వామీజీని శ్లాఘించాయి. ==అపురూప విజ్ఞాన వేది - అసమాన కవితా పయోనిధి== శ్రీ స్వామివారు తమ దివ్య భోదలతో అలసిపోయిన జీవితాలలో ఆశలతలను పూయిస్తున్నారు. అలుపెరుగని కంటంతో మానవాళి అశాంతి తలుపులను మూయిస్తున్నారు. వారికున్న శ్రావ్యమైన గాత్రం, గాన గంధర్వ వైదుష్యం అసమానము, అనితర సాధ్యము. మైదానాలనే తరగతి గదులుగా మార్చి లోతైన ఉపనిషత్ రహస్యాలను శ్రోతల హృదయాలలో నిక్షిప్తం చేసిన ఖ్యాతి శ్రీ స్వామీజిది. వారి [[భాష]], బాణీ అద్భుతం. వారి గళం, కలం ఒక దానితో మరొకటి పోటీ పడుతూ ఉంటాయి. ఒక దాని నొకటి మించి పోవాలనుకుంటాయి. వేదాంత సాహితీ [[ప్రపంచము|ప్రపంచ]]లో, తాత్విక భావనా జగత్తులో పూజ్య స్వామీజీ అపురూప విజ్ఞాన వేది. అసమాన కవితా పయోనిధి. గహన మైన వేదాంత విషయాలను సాధారణ మానవులకు కూడా అవలీలగా, అలవోకగా అందించే వారి అసాధారణ వైదుష్యం అనుపమానము, అద్భుతము. అసామాన్య పాండిత్యంతో, అద్భుత రచనా పటిమతో శతాధిక గ్రంథాలతో పాటు చైతన్య [[భాగవతం|మహాభాగవతం]], చైతన్య [[రామాయణం|రామాయణము]], చైతన్య [[మహాభారత|మహా భారతము]] గ్రంథాలను ప్రసాదించిన శ్రీ సుందర చైతన్యనందుల వారు ఎప్పుడెప్పుడా అని ఆంధ్ర ప్రజానీకం ఎదురు చూసిన చైతన్య భగవద్గీత గ్రంథాన్ని వాసుదేవుని ప్రసాదంగా సహృదయ లోకానికి సమర్పించి సంతర్పణం చేశారు. [[వేదమాతరమ్|వేదమాత]]కు నీరాజనాలు అర్పించారు. ==చైతన్య దీప్తి== జ్ఞానబ్రహ్మ, ఆర్షవిద్యా వాచస్పతి, సత్సంగ ప్రచారమణి, సనాతన ధర్మ దీపికాధారి అను పలు బిరుదులతో యోగి పుంగవులు పూజ్య స్వామీజీని సత్కరించగా, సువర్ణ కంటాభరనాలతో, హస్త కంకణాలతో, సువర్ణ కిరీటాలతో, గండ పెండేర పురస్కారాలతో, గజారోహణలతో, కనకాభిషేకాలతో వివిధ ప్రాంతాలలోని భక్తులు, అనేక సంస్కృతిక, ఆధ్యాత్మిక సంస్థలు వీరిని సంన్మానించాయి. శ్రీ స్వామీ వారిది ప్రచారోద్యమం. జన జాగరణోద్యమం, సమాజాన్ని చైతన్యవంతం చేసే సుందర సమోద్యమం. ఆయన భారతీయ విజ్ఞాన సర్వస్వం. సనాతన ధర్మ పరిమళం. ఆర్ష సంస్కృతీ సభ్యతల భాండాగారం. ఇది ఆంధ్రుల భాగ్యం. శ్రీ స్వామీ సుందర చైతన్యానందుల వారికి మనం సమకాలీనులం కావడం మన పురాకృత పుణ్యఫల విశేషం. శ్రీ స్వామి వారి అవిరళ కృషికి, త్యాగ జీవనానికి, జనులపై వారికున్న అపార కృపకి ఆంధ్రావని భక్తీ భావంతో, కృతజ్ఞతా భావంతో శిరమోడ్చి, కరములు జోడించి స్వామి వారి పాదపద్మాలకు నమస్కరిస్తూ ఉంది. ==గ్రంథములు== #[[చైతన్య భగవద్గీత]] # [[చైతన్య భాగవతము]] # చైతన్య మహాభారతం # [[చైతన్య రామాయణము]] #చైతన్య పాంచజన్యం #చంద్రభాగాతరంగాలు #విష్ణు సహస్రనామం #శ్రీ కృష్ణ కర్ణామృతం #నిత్యసాధన చైతన్యం #చైతన్య భగవద్గీత (చిన్న సైజు) #అపరోక్షానుభుతి #అయితే విను #ఆత్మా విద్యా విలాసం #ఆనంద లహరి #ఆనంద తీరాలు #ఆత్మభోద #అధ్వైతానుభుతి #అవధూత గీత #భాస్కర శతకం #భజనావలి #భజ గోవిందం #బాలముకుందం #బ్రహ్మ సూత్ర దీపిక #చైతన్య లేఖలు - 3 #చైతన్య సమీరాలు #చైతన్య భావ సుమాలు #చైతన్య ప్రసంగాలు #చైతన్య గీతికలు #దాశరథీ శతకం #ధన్యాష్టకం #ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగములు #ఈశావాస్యోపనిషత్తు #గురు గీత #గీతాంజలి #గోపీ హృదయం #జగద్గుర్వష్టకం #జ్ఞానదేవ్ అభంగాలు #జీవన్ముక్త గీత #హరివిల్లు #కీర్తనాంజలి #కృష్ణ లీలలు #కభీర్ గీతావళి #కేనోపనిషత్తు #కృష్ణకథా గానము #లక్ష్మీనృసింహ స్తోత్రము #మలయ మారుతం #మహిష్మతిలో శంకరయతి #ముండకోపనిషత్తు #ముక్తికోపనిషత్తు #మువ్వల సవ్వడి #ముకుంద మాల #నరసింహ శతకం #నారద గాన రామాయణము #న్యాయ దీపిక #నారాయణ స్మరణం #నిర్వాణశట్ట్కం #నిగ్రహం #నిర్గుణ మానస పూజ; సదాచారం #పురుషసూక్తం #పూజావిధానం #ప్రపంచసారము #పండుగలు - ప్రాశస్త్యము #ప్రభోద సుదాకరము; వేదాంతడిండిమ౦ #ప్రశ్నోత్తర రత్నమాలికా #ప్రశ్నోపనిషత్తు #ప్రాతః స్మరణ స్తోత్రం #రామ గీత #[[రామజోగి]] చిట్కాలు #శ్రీ రుద్రమ్ #సాధువాక్యం #సదాశివబ్రహ్మేంద్ర కీర్తనలు #సుందర సంపాదకీయాలు - 1 #సుందర సంపాదకీయాలు - 2 #సుందర పారిజాతాలు #సనాతన స్రవంతి #సంక్షిప్త రామాయణము #స్వామియే శరణం అయ్యప్ప #సాధన సోపానాలు #సాధన పంచకం #సుందర మందారాలు #శ్రీ రామ అష్టోత్తర శతనామ స్తోత్రం #శివ గీత #శివ స్తోత్రం #శివ దర్శనం #శ్రీ కాళహస్తీశ్వర శతకం #సువర్ణమాలా స్తుతి #శతశ్లోకి #స్వాత్మ ప్రకాశికా #శివానంద లహరి #షట్పదీస్తోత్రం; సారతత్వోపదేశం #కనకథారా స్తోత్రం #శ్రీ శంకరచార్యస్వామి జీవితము #శివాపరాధ క్షమాపణ స్తోత్రం #శివ మహిమ్నః స్తోత్రం #సౌందర్య లహరి #తత్వ బోధ #విజ్ఞాన నౌక #విజ్ఞాన కదంబం #వేదాంత పంచదశి #వేదాంత వెన్నెల #వేమన యోగి #వ్యాస ప్రసాదం #విభూతి పండ్లు #విచారబిందు ఉపనిషత్తు #వేదాంతసార ఉపనిషత్తు #యోగాసారోపనిషత్తు #యక్షప్రశ్నలు #జీవన సత్యాలు #[[సుందర మందారాలు]] ==[[సుందర చైతన్య భజనలు]]== '''[[సుందర చైతన్య భజనలు]]''' * '''భజనామృతం''' [https://archive.org/details/16.-narayana-yanara] * '''స్తోత్రగాన మంజరి''' [https://archive.org/details/stotramanjari-3] * '''సర్వదేవ నమస్కారం''' [https://archive.org/details/2.-mrutyunjaya-shiva] * '''నమః పార్వతీ పతయే''' [https://archive.org/details/10.-girijaramana-goureesha] * '''రామనామ సుధ''' [https://archive.org/details/b-1._20260530] * '''చైతన్య మురళి''' [https://archive.org/details/7.-siva-namavalyashtakam-sankara] * '''కొండదేవుని కొలువు''' [https://archive.org/details/8.-ee-natakamanta-navvulake_202605] * '''రామకథా స్రవంతి''' [https://archive.org/details/ramakatha-a] * '''చైతన్యగానం''' [https://archive.org/details/chaitanya-b-02] * '''ఆనందవర్షిణి''' [https://archive.org/details/sri-ramachandra-kripalu-bhajaman-tulasidas] * '''కొండదేవుని కొలువు''' [https://archive.org/details/8.-ee-natakamanta-navvulake_202605] * '''కీర్తనాంజలి''' [https://archive.org/details/kirtananjali-a-02] * '''జయదేవుని అష్టపదులు''' [https://archive.org/details/4.-kapee-madhuripuna] * '''సదాశివ బ్రహ్మేంద్ర కీర్తనలు''' [https://archive.org/details/smaravaram-varam] * '''సుందర చైతన్య భజనలు Internet Archive Playlist''' [https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/2/sundara-chaitanya-bhajans] '''[[చైతన్యగానం - 01 ]]''' * చైతన్య గానం - 1 * పూజాఫలము * * 01.శారదాం - విశారదాం * 02.పావన యమునా జలములు చల్లన * 03.సత్యమైన నీ కథ విని * 04.వసంతం విరబూసిన గాని * 05.నల్లనివాడు - అల్లరివాడు * 06.పూజాఫలము నీకే ఉండనీ! * 07.ఎంత నేర్చినా ఎలా బ్రతికినా * 08.పాల సంద్రమున పవ్వళించావా! * 09.బృందావనిలో నంద నందనుని '''[[చైతన్యగానం - 01 ]]''' VIDEOS FOLDER LINK: [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/70/%E0%B0%9A%E0%B1%88%E0%B0%A4%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%82-01-?sort=title] '''[[చైతన్యగానం - 02 ]]''' చైతన్య గానం - 2 * మువ్వల గోపాల * * 10.మువ్వల గోపాల - చిరునవ్వుల గోపాల * 11.మరువలేను - మరపు రానీను * 12.సాధన సాగనీ స్వామి * 13.సుందర సురభిళ యమునా తీరవనం * 14.గాలికి లోటున్నదా? * 15.హే గోవింద! హే గోపాల! * 16.ఆశా నిరాశల జీవిత మింతే * 17.కావగరావా! కరుణింపగ లేవా! * 18.కరుణించు నా స్వామి! * 19.ఉన్నది గాంచవే ఓ మనసా! '''[[చైతన్యగానం - 02 ]]''' VIDEOS FOLDER LINK: [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/71/%E0%B0%9A%E0%B1%88%E0%B0%A4%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%82---02-] ==[[చైతన్య భాగవతము|చైతన్య భాగవతము]]== ==నీరాజనం== ఉష్ణము అగ్నియొక్క ధర్మము. శీతము జలము యొక్క ధర్మము. క్రౌర్యము వ్యాఘ్ర ధర్మము. చపలత్వము లేడి ధర్మము. వర్షించుట మేఘ ధర్మము. ప్రేమించుట ప్రేమ ధర్మము. ప్రేమకు అన్యధర్మములు తెలియవు. ప్రపంచము ప్రేమనుండి జనించినది. ప్రేమలో జీవిస్తున్నది. ప్రేమలో లయిస్తుంది. ప్రేమకు పుట్టుకలేదు. ప్రేమయే సృష్టికి మూలకారణము. వ్యష్టికి మూలాధారము. సమిష్టి మనుగడకు మూల విషయము. ప్రేమ అద్భుతమైన శక్తి. ప్రకృతి స్పందనలో, సౌందర్యములో తొంగిచూసే అసమాన ఆకర్షణాశక్తి మానవ హృదయంలో, ఆరాధనా రూపంలో కదిలే భక్తి. సకల ప్రాణుల హృదయాలలో ఊరట పేరున కలిగే తృప్తి. జీవికి నిజమైన భుక్తి. ఒక్కమాటలో చెప్పాలంటే అదియే తన స్వరూపమైన ముక్తి. ప్రేమ సర్వాంతర్యామి. అది కదులును, కదలదు. దగ్గర లేదు, దూరము ఉండదు. '''తదేజతి తన్నై జతి తద్దూరే తద్వంతికే '''తదంతరస్య సర్వస్య తదు సర్వస్యాస్య బాహ్యతః'''''' “అది కదులును. అది కదలదు. అది దూరమున గలదు. దగ్గరనూ గలదు. అది దీని అంతటిలో కలదు. దీని యంతటికి బాహ్యమున కూడా కలదు.” అని ఉపనిషత్తు పలికింది. ప్రేమకు రూపము లేదు. అరూపమైన ఉజ్వల ప్రేమ రూపమును దిద్దుకుని వ్యక్తమయితే ఎలా వుంటుంది? సముజ్వల విగ్రహమై భాసిస్తుంది. అట్టి సుందర సముజ్వల విగ్రహమే ప్రేమమూర్తియైన శ్రీకృష్ణ పరమాత్మ. శ్రీకృష్ణుడు ప్రేమావతారమూర్తి. ప్రేమ నిండిన హృదిలో వెలితి తెలియదు. వెలుగు చెదరదు. ప్రేమ భాషణమునకు అలవాటుపడిన వ్యక్తికి అసంపూర్ణత అర్థం కాదు. అది సరస్వతీ నదీతీరము. వేదములను సంస్కరించిన మహనీయుడు, అష్టాదశ పురాణములకు కర్తయైనవాడు, బ్రహ్మసూత్రములను రచించినవాడునగు వేదవ్యాసుడు అశ్రుపూర్ణవదనుడై విచారముతో కూర్చొనియుండెను. దారిన వెడుచుండిన నారదమహర్షి వ్యాసభగవానుని జూచెను. ఆయన ముఖారవిందమున గోచరమయ్యే అవ్యక్తబాధను గ్రహించెను. మహర్షిని సమీపించి, "ఆర్యపూజితా! పరాశరాత్మజా! మీ వదనమున విషాదఛాయలు అలుముకొనుటకు కారణమేమి? సర్వశాస్త్ర పారంగతులైన మిమ్ములను అశాంతి అలుముకున్నదా? కారణమేమిటి?" అని అడిగెను. "నారద మునీంద్రా! అదియే నాకును అవగతమగుటలేదు. నీవు త్రిలోక సంచారివి. జ్ఞానివి. నీకు తెలియని విషయము లేదు. నా ఈ విషాదమునకు కారణమును తెలియజేయుము" అని తెలిపెను. '''నీ కెఱుగరాని ధర్మము లోకములను లేదు బహువిలోకివి నీవీ '''నా కొఱత యెట్టిదంతయు నాకున్ వివరింపుమయ్యనారద! కరుణన్'''''' అని వ్యాసుడు ప్రార్థించెను. నారదుడు ఒక క్షణమాలోచించాడు. కారణాన్ని అన్వేషించి అవగత మొనర్చుకున్నాడు. అర్థమైన విషయాన్ని అభ్యర్థించిన వ్యాసునికి తెలియజేశాడు. అచింతమైన ధర్మచయమంతయుఁ జెప్పితి వందులోన నిం చుకగాని విష్ణుకథ లేర్పడఁ జెప్పవు; ధర్మముల్ ప్రవచిం చిన మెచ్చునే గుణ విశేషము లెన్నినఁగాక, నీకు నీ కొంచెము వచ్చుటెల్ల హరిఁగోరి నుతింపుమి నార్యపూజితా! "మహాత్మా! వ్యాసా! జటిలమైన వేదాంతశాస్త్రమును ప్రవచించిన నీవు భగవద్భక్తిని గూర్చి ప్రత్యేకముగా ప్రవచించవైతివి. ఎంతటి జ్ఞానము కలిగినను భక్తి లేనిదే ముక్తి రాదు. భగవానుని అనంత కళ్యాణ గుణములను కీర్తించకపోవుటయే నీ ఆవేదనకు ముఖ్యకారణము. "హరిభక్తిని విరివిగా పంచెడి భాగవత కావ్యమును రచించి, మీ హృదిలోని ఆవేదనను పోగొట్టుకొనుడు" అని తెలియజేసెను. '''నిగమంబులు వేయిఁ జదివిన సుగమంబులు గావు ముక్తి సుభగత్వంబుల్''' '''సుగమంబు భాగవతమను నిగమంబుఁ బఠింప ముక్తి నివసనము బుధా!''' నారదమహర్షి చేత ప్రభావితుడైన వ్యాసమునీంద్రుడు శమ్యాప్రాసమనే ఒక ఆశ్రమంలో ఉండి భక్తిరస ప్రధానమైన భాగవత కావ్యమును రచించెను. తత్ఫలితముగ హృదయావేదనను పోగొట్టుకొని నిర్వికల్పానందములో రమించెను. శ్రీమద్భాగవత కథామృతము మహాజ్ఞానియైన వ్యాసమహర్షి కలమునుండి కదలి, మహా వైరాగ్యమూర్తియైన శుకబ్రహ్మ గళమునుండి స్రవించి, మహాభక్తుడైన పరీక్షిత్తుని హృదయమున నిలిచినది. కనుక ఈ మహాకావ్యము భక్తి, జ్ఞాన, వైరాగ్య రూపమని తెలియుచున్నది. వ్యాసమహర్షి విరచితమును, నిరోధలీలా ప్రతిపాదకమునగు ద్వాదశస్కంధ సముల్లసితమగు ఈ భాగవత గ్రంథము పరమపావన గ్రంథము. "భాగవతము" అనెడి పదములోని ఐదు అక్షరములు స్వరూపానుభూతికి పంచ సోపానములవలె తెలియుచున్నవి. మొదటి అక్షరమైన 'భా' శబ్దము ప్రకాశవంతమైన భక్తిని తెలియచేయుచుండ, రెండవ అక్షరమైన 'గా’ శబ్దము ప్రజ్ఞానఘనమైన జ్ఞానమును నిర్దేశించుచుండ, మూడవ అక్షరమైన 'వ ' శబ్దము వివేకయుతమైన వైరాగ్యమును సూచించుచుండ, నాల్గవ అక్షరమైన ‘త‘ వృచ్ఛకుడు నాలుగుసార్లు భాగవతము - భాగవతము- భాగవతము - భాగవతము యని పలికెను. ఇలా పలుకుదుండగా భాగవతమనెడి పదము పునశ్చరణ వేగానికి "బాగవుతాము" యని వినిపించును. వెంటనే ఆ సంత్ పురుషుడు "నాయనా చూచితివా భాగవతమును పఠించినచో మనమంతా బాగవుతాము" యనెను. బాగును తెలియక సాగే జీవులకు భవ్యమైన, యోగ్యమైన బాటను తెలిపే బావుటాయే భాగవతము. బుధజనులారా! ఇది భాగవతము. ఎవరినో బాగుచేయాలని నేను వ్రాయలేదు నన్ను బాగుచేసుకొనేందుకు వ్రాసుకున్నాను. నా జీవన ప్రయాణంలో దారిబత్తెమైన ఈ భాగవతమును తోటి సహచరులైన మీకు పంచడం నా బాధ్యతగా భావించాను. రుచి ఉందో లేదో! రుచిగా వడ్డించాలనే అభిరుచి మాత్రం నాలో నిండుగా ఉండింది. ప్రేమతో అందిస్తున్నాను. గ్రహించండి. ప్రమోద భరితమైన ఈ పవిత్ర గ్రంధమును ప్రశాంతముగా కూర్చుని రచించే అదృష్టం కలుగలేదు. నిర్విరామ కార్యక్రమాల మధ్య ప్రయాసతో రచించాను. ఒకరి చేత రామభద్రుడు వ్రాయించాడు. నాచేత వ్రాయించమని శ్యామభద్రుని కన్నీళ్ళతో ప్రార్థించాను. నేను చేసినది అంతే. చివరగా ఒక్కమాట, వస్తువు మహాప్రసాదము. పూజారి ఎవరని చూడకండి. తీర్థపుగిన్నె ఎలా ఉన్నదని వీక్షించకండి. అనంత కరుణామయుడైన శ్యామసుందరుని నిర్హేతుక కృపా విశేషము, అసమాన ప్రేమాన్వితులైన మీ అందరి ప్రేమలు నాకు కొండవలె అండగా నిలచి నా బ్రతుకు పంటను దండిగా పండించాయి. అందరికీ వడ్డించే అవకాశాన్నిచ్చాయి. అందుకోవడంతోనే సరిపోయింది. తిరిగి ఏమి అందించగలను? ఏమీ లేదు. ఏమీలేని వాడను. మీకు ఇవ్వగలిగింది కూడా ఏమీ లేదు వందనము తప్ప. ఆ వందనమునే వంద జేసి అందిస్తున్నాను. అందుకోండి. భాగవత సాగర తీరాన …ఒక రేణువు…'''స్వామి సుందర చైతన్యానంద''' * '''చైతన్య భాగవతము''' PDF LINK: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/9/chaitanya-bhagavathamu * '''శ్రీ మద్భాగవతం''' videos link: https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/4/srimad-bhagavatam * '''స్వామి సుందర చైతన్వానంద pdf books,audios,videos Internet Archive Links:''' 1. https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330?query=swami+sundara+chaitanyananda 2. https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/1/chitanya-bhajans- 3. '''Bhakti Dyana Drusya Malika''' '''1.భక్త కుచేల 2. నంద గోకులం 3. శబరి 4. శాంతి తీరాలు 1 & 2 VIDEOS LINK''': https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/20/bhakti-dyana-drusya-malika ==[[చైతన్య రామాయణము|చైతన్య రామాయణమ]]ు== ఎందుకు? ఎవరి కొరకు? ఏమి సాధించాలని? - చెబుతాను. నా కథ చెప్పేముందు ప్రస్తావనగా రెండు మాటలు రామచంద్రుని గుణానుకీర్తనము పుణ్యప్రదము. ముక్తిప్రదము. రాముడు ధీరోదాత్త నాయకుడు. అట్టి సుగుణాభిరాముని కళ్యాణ చరితమును కమనీయంగా రచించిన వారిలో ఒకరైన కవిబ్రహ్మ తిక్కన తన "నిర్వచనోత్తర రామాయణము" నకు, హేతువును ఇలా చెబుతాడు. '''ఎత్తఱి నైనను ధీరోదాత్త నృపోత్తముడు రామధరణీపతి '''సద్వృత్తము సంభావ్యమౌట నుత్తర రామాయణోక్తి యుక్తుడ నైతిన్'''''' అని తన మనోభిప్రాయాన్ని వ్యక్తం చేశాడు ఉభయకవిమిత్రుడు తిక్కనార్యుడు. రామకథారచన కార్యాన్ని జీవిత లక్ష్యంగా భావించి, రచించి, తరించిన మహానుభావు లెందరో ఈ పుణ్యభూమిలో. అంతేకాదు. రామకార్యమే నిజమైన పని యని, తక్కినదంతా శని యని భావించినవారూ ఉన్నారు. '''ఏ పనికో జన్మించితి నని నీ వెంచవలదు శ్రీరామ నే॥నేపనికో॥ '''శ్రీపతి శ్రీరామచంద్ర నీ చిత్తానికే తెలియదా నే ॥నేపనికో॥''' '''వాల్మీకాది మునులు నరులు నిన్ను వర్ణించిన నా యాస దీరునా''' '''మేల్మియై యుండు సద్భక్తులు మెచ్చుదురే త్యాగరాజ నుత నే ॥నేపనికో॥'''''' అని కీర్తిస్తూ, రామ గుణానుకీర్తనమే తన జీవితానికి ముఖ్య ప్రయోజనము అంటాడు త్యాగరాజస్వామి. [[దస్త్రం:SriRamJayaRamaJayaJayaRama-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio sample.ogg|thumb|alt=File:SriRamJayaRamaJayaJayaRama-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio sample.ogg|File:SriRamJayaRamaJayaJayaRama-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio sample.ogg]] * '''Ramam-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio''' [https://archive.org/details/ramam-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio] =='''ఇక నా కథ'''== ఇది '''చైతన్య రామాయణం'''. రామ చైతన్యాన్ని వర్ణించే గ్రంథం. రామాయణ చైతన్యాన్ని వివరించే గ్రంథం. నాకు దైవ నియోగం మీకు ప్రసాద వినియోగం. పైనుండి అందింది పిలుపు ... క్రింద అందించబోయేది మేలుకొలుపు. ఇరవైఏడు సంవత్సరాలుగా చేసిన కొలువు గ్రామ గ్రామాన కనుల పండుగగా సాగిన భక్తి చెలువు - ఏకమై నాకు ఈ రామాయణ రచనా భాగ్యాన్ని ప్రసాదించాయి. కవినై వ్రాయలేదు. పండితుణ్ణి ప్రవచించలేదు. తియ్యని రామకథను, పవిత్రమైన రాముని గాథను తెల్లని కాగితంపై వ్రాశాను. అంతే. ప్రజాభాషలో వ్రాశాను. జనప్రియంగా చెప్పాను. సరళభాషలో వ్రాశాను. వాడుక భాషలో వ్రాశాను. వేడుకగా వ్రాశాను. వేడుకుంటూ వ్రాశాను. నన్ను వాడుకోమంటూ వ్రాశాను. శేముషీ సింధువునై వ్రాయలేదు. ఆర్తజన బంధువునై వ్రాశాను. "నేనా! దద్దమ్మను. రామన్న కథ రాయడం నాకు సాధ్యమా!" అని పెద్దమ్మ పాదం పట్టుకున్నాను. అమ్మల గన్న అమ్మను వేడుకున్నాను. దాశరథి గాథను దద్దరిల్లేలా వ్రాయమని పెద్దమ్మ ధైర్యాన్ని నూరిపోసింది. నా అదృష్టానికి పొంగిపోతూ శతధా ధన్యుణ్ణి రచన కుపక్రమించాను. ఇది సాహసమే నని నాకు తెలుసు. గంగానదిని పూర్ణంగా ఆపోశనం పట్టాలని భావించే గోరువంక ప్రయత్నం అని నాకు తెలుసు. అయినా ప్రారంభించాను. ప్రయత్నించాను. త్రికరణశుద్ధితో రామాయణాన్ని రచించేవారికి, అంభోధిని దాటిన అంజనేయుడు అండగా ఉంటాడనే మాట మీద విశ్వాసమున్న వాణ్ణి. దైవకృప ఎలా ఉంటుందో జీవితంలో చూసినవాణ్ణి. రామాయణాన్ని కొందరు కథగా వ్రాశారు. కొందరు మూలానికి శ్లోక తాత్పర్యాలు సమకూర్చారు. కొందరు యథాతథంగా భావాన్ని అందించారు. కావ్యంలోని కవితా పరిమళాన్ని కొందరు వెదజల్లారు. నేను ఇవేమీ చేయలేక పోయాను. మహిమను వర్ణించి మనిషిని తీర్చిదిద్దే ప్రయత్నం చేశాను. అది నా జీవితలక్ష్యం. దైవశాసనం. ఆంధ్రావనిలో ఈనాడు నాకు ఉండేది ఊడే ఉద్యోగం కాదు. ఊరేగే ఉద్యమం. చూస్తూ నమ్మలేని సభలు. సమయాల్ని పాటిస్తూ, నియమాల్ని అనుసరిస్తూ సకాలానికి సభాస్థలికి గలగలమంటూ నదిలా కదిలొచ్చే జనప్రవాహం. ప్రసంగించినంత కాలం విస్తరంగ జలధిలా నిశ్చేష్టులై కూర్చుని, ఆశ్చర్యంతో ఆర్ద్రతతో ఆనందంతో మూగబాధతో పకపకమనే నవ్వులతో కొంత సేపు తడి ఆరని కన్నులతో మరికొంత సేపు రెండు గంటల్ని రెండు నిముషాలుగా భావించి జీవిత లక్ష్యాన్ని, మార్గాన్ని పొందామనే తృప్తితో లేచిపోయే అశేష జనావళి ఈనాడు ఆంధ్రావనిలో ఎక్కడైనా సుందర చైతన్య సభలలో ప్రత్యక్షం! ఆహా! ఏమి వైభవం! ఏమి ప్రాభవం! ఎవరిది ఇదంతా! ఇదంతా సనాతనధర్మ వైభవమే! ఏనాటి పుణ్యఫలమో! వాసుదేవుని కృపా వీక్షణమో, వ్యాసవాల్మీకాదులు అభిషేకించిన పుణ్యతీర్థం నన్ను కరుణించింది. తీర్థపుగిన్నె నా చేతికి వచ్చింది. వినమ్రుడనై, వినీతుడనై వినియోగ భారాన్ని భుజాల కెత్తుకున్నాను. వితరణశీలినయ్యాను. నమ్మకమున్న వాణ్ణి గాని అమ్మకం తెలియని వాణ్ణి. అయితే నేమి? అమ్మి పెట్టేవాడు అచ్యుతు డయ్యాడు. వేడుకంతా వేదికవద్దే. చెప్పినట్లు చేయమన్న వాని చరిత్రను వ్రాసి మూడు సంవత్సరాల క్రితం విడుదల చేశాను. వేలాది కాపీలు గంటలో ఎగిరిపోయాయి. చేసినట్లు చేయమన్న వాని చరిత్రను ఇప్పుడు వ్రాస్తున్నాను. ముస్తాబు కాకముందే మాకంటే మాకని ముచ్చటపడుతున్నారు వేలాది భక్తులు. నమ్మి నడచిన బ్రతుకు వమ్ము కాదు. జీవికి ఏనాడైనా ప్రధానమైంది సొమ్ము కాదు. రెండు దశాబ్దాలు ఆంధ్రావనిలో గీతాప్రవచనం చేశాను. తేట తెలుగులో ఉపనిషత్తులు వినిపించాను. భాగవతామృతాన్ని త్రాగించాను. రామాయణసాగరం వైపుకు నడిపించాను. ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ అనే దివ్య ద్వాదశాక్షరీ మంత్రాన్ని మిన్ను ముట్టేలా వాడవాడలా ప్రతిధ్వనింప చేశాను. సత్సంగాలు నెలకొల్పాను. సన్మార్గాన్ని బోధించాను. చేయవలసిన సందడంతా చేశాను. మహర్షుల వైభవాన్ని దర్శించిన నా హృదయం విశ్రాంతిని విసర్జించింది. నిద్రను నిర్జించింది. ఆరోగ్యాన్ని విస్మరించింది. నోరు మూతను పారేసుకుంది. కంఠం పగ్గాన్ని తెంచుకుంది. కాళ్ళు సంకెళ్ళను ఛేదించుకున్నాయి. చేతులు కట్లును వదిలించుకున్నాయి. ప్రవచనాలు జోరుగా సాగాయి. పాటలు శ్రావ్యంగా కాసెట్ల కెక్కాయి. ఊరూరు ప్రయాణాలయ్యాయి. చాప పరచినట్లు గ్రంథాలు వెలువడ్డాయి.పరిశ్రమ ఫలించింది. పరిస్థితి మారిపోయింది. ఇంతకాలం విని ఆనందించిన వారంతా ఇకమీదట కని తృప్తి చెందాలని తపన చెందుతున్నారు. ధర్మజీవనాన్ని గడిపేందుకు నడుం బిగిస్తున్నారు. ఇప్పుడు రామాయణం వారికి చాలా అవసరమై ఉంది. ఈ క్షణం కొరకే వేచియున్న నేను కలం కదిలించి, రాత్రింబవళ్ళు శ్రమించి, సాధకజన లోకానికి రామాయణాన్ని అందించాలని సంకల్పించాను. దానికి తోడు ఈనాటి సమాజానికి రామాయణం అవసరం ఎంతో ఉంది. తల్లిదండ్రుల మాట బిడ్డలు వినరు. బిడ్డల భవిష్యత్తును తల్లిదండ్రులు పట్టించుకోరు. భర్త మాట భార్య వినదు. భార్య సుఖాన్ని భర్త కనడు. గురువులపై శిష్యులకు గౌరవం లేదు. శిష్యులపై గురువులకు వాత్సల్యం లేదు. స్నేహితుల మధ్య నమ్మకాలు నశించాయి. బంధువుల మధ్య దూరాలు పెరిగాయి. వ్యాపారాలు, ఉద్యోగాలు, పాలకులు, పాలితులు అంతా కాలుష్యమే. కాపట్యమే. ఈ వ్యసనాన్ని పారద్రోలి, సద్వ్యవస్థను ఆహ్వానించాలని ధర్మవ్యవస్థను సమాజంలో ఆవిష్కరించాలని అభిలషించి, ఆశపడి దేశకాల పరిస్థితులను దృష్టిలో ఉంచుకొని సామాజిక స్పృహను మదిలో నింపుకొని అధఃపతనమవుతున్న ఆధునిక సమాజానికి సనాతనధర్మ ప్రగతిని అందించాలని అజ్ఞాన అనారోగ్యంతో నీరసించిన సమాజానికి దివ్యారోగ్యాన్ని ప్రసాదించే జ్ఞానరక్తాన్ని ఎక్కించాలని, పట్టించాలని పట్టుపట్టి, పట్టుదలతో రామాయణాన్ని రచిస్తున్నాను. ఇది చైతన్య రామాయణం భక్తులకు సారథి. విమర్శకులకు వారధి. సాధకులకు పెన్నిధి. నిజానికి రామప్రభువు సన్నిధి. రామాయణంలో చైతన్యమూర్తి రామభద్రుడు. చైతన్యునిలో అదృశ్యశక్తి శ్యామభద్రుడు. కళ్ళ ముందు రాముడు మనసు వెనుక శ్యాముడు నేను మధ్యవర్తిని. మీకు మధ్యవర్తిని. మీ మధ్యవర్తిని. చైతన్య రామాయణమంతా వాల్మీకమే. అవాల్మీకాలు సుందరంగా గోచరించిన చోట వాటి చిరునామాలు తెలుపుకుంటూ నడిచాను. రాముని ఆలయమే రామాయణం అది భక్తుల పాలిటి దేవాలయం. విగ్రహం రామునిది ప్రతిష్ఠ వాల్మీకిది నా దేమి టంటారా? పరిచర్యలే. సేవలే. మెట్లు శుభ్రం చేయడం దారిని సుగమం చేయడం సున్నం కొట్టడం రంగులు పులమడం అంతే, రాజు కట్టిన వంతెనపై ప్రాకి చీమ నదిని దాటుతుంది. వాల్మీకి రామాయణాన్ని ఆశ్రయించి నేను నా కార్యాన్ని పూర్తి చేసుకున్నాను. చీమకు చేవ ఎంతో - మీకు తెలుసు. చైతన్యుని శక్తి అంతే - అని నాకు తెలుసు. కృషి రవ్వంత కృప కొండంత. అంతే అంతా. పుణ్యాత్ములారా ! శ్రీరామ చరితామృతం మన చేతి కందింది. శ్రీరామ పాదతీర్థం మనకు లభించింది. శ్రీరామ నామసుధ మనకు ప్రాప్తించింది. ఇక ఆలస్య మెందుకు? జుర్రుదామా! జుర్రెద మీ కథామృతము జుట్టెద మీ పదపంకజ తోయమున్ జుర్రెద రామనామమున జొబ్బిలుచున్న సుధారసంబు నే జుర్రెద జుఱ్ఱ జుఱ్ఱుగ రుచుల్ గనువారి పదంబు గూర్పవే తఱ్ఱుల తోడి పొత్తిడక దాశరథీ కరుణా పయోనిధీ "కళ్యాణరామా! కరుణామయా! నీ చరితామృతాన్ని, నీ పాదతీర్థాన్ని, నీ నామపీయూషాన్ని కడుపారా గ్రోలుతాను. "దశరథరామా! దయామయా! నీ నామసుధను, నీ కథామృతాన్ని జుట్టి జుణ్ణి తృప్తిచెందిన సత్పురుషుల సహచర్య భాగ్యమును నాకు ప్రసాదించు. "కోదండరామా! కోమల హృదయా! కఠినాత్ముల కూరిమిని ఖండించు తండ్రీ!" అన్నాడు ఆనాడు భద్రాచల రామదాసు. ఆ మాటే ఈనాడు నేనూ అంటున్నాను, వినమ్రుడనై. నిజ భక్తుల చరణధూళినై అంటూనే ఉంటాను. చల్లని చూపుల నల్లని స్వామి పదముల కడ వాడని పువ్వులా పడి ఉండాలని పరితపించే, పరిశ్రమించే..మీ…'''స్వామి సుందరచైతన్యానంద''' * '''చైతన్య రామాయణము''' PDF Book Link: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/8/chaitanya-ramayanamu?sort=title # '''శ్రీ మద్రామాయణం''' videos link: https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/5/srimad-ramayanam?sort=title '''* స్వామి సుందర చైతన్వానంద pdf books,audios,videos Internet Archive Links:''' 1. https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330?query=swami+sundara+chaitanyananda 2. https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/1/chitanya-bhajans- ==[[చైతన్య భగవద్గీత]]== [[దస్త్రం:CHAITANYA BHAGAVADGITA.jpg|thumb|alt=CHAITANYA BHAGAVADGITA|CHAITANYA BHAGAVADGITA]] [[దస్త్రం:SRIMADBHAGAVADGITA SUNDARACHAITANYA DHYANA SLOKAMULU.ogg|thumb|alt=SRIMADBHAGAVADGITA SUNDARACHAITANYA DHYANA SLOKAMULU|SRIMADBHAGAVADGITA SUNDARACHAITANYA DHYANA SLOKAMULU]] [[దస్త్రం:ఓం జయగీతా మాతా గీతా మాత హారతి.ogg|thumb|alt=ఓం జయగీతా మాతా గీతా మాత హారతి|ఓం జయగీతా మాతా గీతా మాత హారతి]] ఏనాటి పుణ్యఫలమో ఏ దివ్యాత్ముని కృపా వీక్షణమో బాల్యంలోనే నా మనస్సు బాలగోపాలుని బడి కెళ్ళి కూర్చుంది. అక్షరాలు నేర్చింది, పాఠాలు విన్నది అక్కడే. మాట లొచ్చింది, పాట లొచ్చింది ఆ బడి లోనే. 'తండ్రీ! నీవు మహోన్నతమైన తండ్రివి. నేను అర్హత లేని బిడ్డను. ఆశ ఒక్కటే నా ఆస్తి. అదే నా అర్హత. పారిజాత సుమాలను పట్టుకున్న చేతులతో నమస్కరిస్తూ ఉంటాను. తులసీ దళములను పట్టుకున్న హస్తాలను జోడించి వందన మంటూ ఉంటాను. నీ మాట వింటూ బ్రతుకుతాను. నీ భాషను పట్టుకొనే శక్తి లేనివాణ్ణి. నీ భావాన్ని ముట్టుకొనే సామర్థ్యం లేనివాణ్ణి.' ఇదంతా నా చిన్ననాటి వేడుకోలు. ఆ వేడుకోలు వెన్నుని చరణాల చెంతకు చేరుతుందని, తన వేడుకను ఆవిష్కరించే మహాకార్యంలో నన్ను వాడుకోవడం జరుగుతుందని నేను కలలో కూడా ఊహించ లేదు. గీత తోనే చెలిమి చేశాను గీతే నా కలిమి అని భావించాను మనస్సు పట్టుకోలేక పోయినా చేతులు గీతను విడిచి పెట్టేవి కావు. అదొక సుదినం. శుభదినం భగవద్వాణిపై గురి కుదిరింది భగవద్గీతపై మది నిలిచింది. '''య ఇమం పరమం గుహ్యం మద్బక్తే ష్వభిధాస్యతి |''' '''భక్తిం మయి పరాం కృత్వా మామే వైష్య త్యసంశయః ||''' '''న చ తస్మా న్మనుష్యేషు కశ్చిన్మే ప్రియకృత్తమః |''' '''భవితా న చ మే తస్మా దన్యః ప్రియతరో భువి ||''' ఈ గీతాశాస్త్రము అతి రహస్యము. దీనిని నా భక్తులకు ఉపదేశించే వాడు నాకు సరమ భక్తుడు అవుతాడు. నిస్సందేహంగా వాడు నన్నే పొందుతాడు. అర్జునా! అతని కంటే ప్రియమైన వాడు మానవ ప్రపంచంలో మరొకడ నేడు లేడు. మున్ముందు ఉండబోడు కూడా. ఈ రెండు శ్లోకాలు గీతను సమాప్తం చేస్తూ భగవంతుడు వినిపించిన అమూల్యమైన రత్నాలు అనే నా పాలిటి రత్నాల గనులు నన్ను సంపన్నుల్లోణ్ణి చేసిన రత్నరావులు, '''గీతా మే వరమా విద్యా బ్రహ్మరూపా న సంశయః''' భగవద్గీత ఒక్కటే నాకు శ్రేష్ఠమైన జ్ఞానము శీత పరమేశ్వరుని స్వరూపము. సంశయం లేదు. అంతే, ముక్కుపచ్చ లారని పూస వయస్సులో బుద్ధిలో భగవంతుని నింపుకొని, ఎవరి కొరకూ ఎదురు చూడకుండా గీతా ప్రచార భారాన్ని భుజాని కెత్తుకున్నాను. శక్తి ఉండి ఆ కార్యానికి పూనుకోలేదు భక్తి ఉందనే ధైర్యం వల్ల మానుకోలేదు. కొండ మోసిన వాడే అండగా నిలిచాడు సేవా పంటను దండిగా పండించాడు. త్రికరణ శుద్ధిగా నమ్మి నడిచి నందుకు మాటిచ్చిన వాడు మాటను నిలబెట్టు కున్నాడు. నాలుగు దశాబ్దాలు దేశం నలు చెరగులా గీతను వినిపించే భాగ్యాన్ని అనుగ్రహించాడు. ధన్యోం స్మి. భగవాన్! ధన్యోం పి. ఎన్నో గ్రంథాలు వ్రాశారు. గీతను వ్రాయ రెందుకని? ఎంతో కాలంగా ఇదే భక్తులు నాపై సంధిస్తున్న ప్రశ్న. వినతిని వినిపిస్తూనే ఉన్నా! ఆనతి వస్తే తప్పక వ్రాస్తా! - ఇదే భక్తులకు నే నిచ్చిన సమాధానం. ఆజ్ఞ అయింది. క్షణం ఆగకుండా శుభారంభం చేశా! రచన ఊపందు కుంది. చిత్ర విచిత్రంగా, నిత్య నూతనంగా రూపు దిద్దుకుంటూ సాగింది. అర్జునునికి బాహ్యంలో నిలబడి బోధించిన వాడు నాకు మాత్రం లోపలే స్థిరపడి గుట్టు విప్పాడు. తెలిసిందంతా వ్రాయలేక పోయాను. వ్రాయ గలిగిందంతా వ్రాశాను. తెలుసుకోవాలి తరించాలి అని భావించే పుణ్యాత్ములకు మరొకటి తెలియ నవసరం లేకుండా వ్రాశాను. శ్రమనే ఆహారంగా పరిశ్రమనే పానీయంగా నిరీక్షణే నిద్రగా భావించి అనంత సహనంతో నిరంతర మననంతో విచిత్రంగా కదులుతూ వినూత్నంగా కలలు కంటూ నడకను మరచి పరుగును వలచి సూర్యుణ్ణి విడిచి చంద్రుణ్ణి మరచి దీప జ్వాలకే అంకితమై కాలం తెలియకుండా కాళ్ళు మడచి కూర్చుని మాటలకు ప్రాణం పోస్తూ వాక్యాలకు వన్నె లద్దుతూ మది నంతా మాధవుని నింపుకొని హృది నంతా గీతామాతను నిలుపుకొని శంకరునికి కింకరుణ్ణ వంకరలు లేకుండా శంకలు కదలకుండా రెండు వేల పుటలను కుప్పపోసి నాలుగు సంపుటాల లోకి ఎత్తి నింపి భక్తుల భుజాలకు తగిలిస్తున్నా! అలా ఋషి ఋణాన్ని తీర్చుకుంటున్నా! '''నివేదన''' '''త త ద్వస్తు స్వభావజ్ఞః తత్పలం వేత్తి నాపరః |''' ఎవరికి ఏ వస్తు పరిజ్ఞాన ముందో వారికే దాని ఫలం పూర్ణంగా తెలుస్తుంది. భగవద్గీత ఏమిటో, ఏం చెబుతూ ఉందో, ఏ ఫలితాన్ని ప్రసాదిస్తూ ఉందో బ్రతుకునే సమర్పించుకొని అర్థం చేసుకున్నాను. గీతాసుగీతా కర్తవ్యా కిమన్యైః శాస్త్ర సంగ్రహైః ఇతర శాస్త్రాల ప్రసక్తి ఎందుకు? గీతను చక్కగా పఠిస్తే చాలు. అనే హితవాక్యం యొక్క ప్రభావ మేమిటో జీవితంలో చూశాను అందుకే, ఆరు పదులు నిండిన దశలో అనుభవాన్ని రంగరించి వ్రాశాను. గీతకు ఎన్నో వ్యాఖ్యానాలు వచ్చాయి. వస్తున్నాయి. వస్తూనే ఉంటాయి. ఎవరు ఎందుకు వ్రాశారో, వ్రాస్తున్నారో నాకు తెలియదు. గీతను ప్రవచించడం వేరు. గీతను రచించడం వేరు గీతను బోధించే వాళ్ళందరూ గీతను వ్రాయలేరు. వినే వారికి అర్థమయ్యే లాగా బోధించడం బోధకు అందరికీ బోధకులందరికీ సాధ్యం కాదు చదివే వారికి అర్థమయ్యే లాగా రచించడం కూడా రచయిత లందరికీ సాధ్యం కాదు. మరొక అడుగు ముందు కేస్తే గీత అర్థం కాని వాళ్ళు ఎలాగూ గీతను వ్రాయలేరు గీతను అర్థం చేసుకున్న వాళ్ళందరూ కూడా గీతను వ్రాయ గలరని చెప్పలేము. అందుచేతనే, భగవద్గీతకు ఎన్ని వ్యాఖ్యానాలు వచ్చినా వ్యాఖ్యానం అనగానే, శ్రీ శంకర భాష్యమే మనస్సులో మెదుల్తుంది అదే ప్రసన్నము. అదే గంభీరము. ప్రసన్న గంభీరము. కొందరికి కొన్ని వ్యాఖ్యానాలు బాగుంటాయి కొందరికి కొన్ని వ్యాఖ్యానాలు బాగుండవు కొందరికి ఏవైనా బాగుంటాయి కొందరికి బాగున్నవే బాగుంటాయి. ఏది బాగు? ఏది ఓగు? తెలిసి చెప్ప గలిగే దెవరు? బాగు పడాలనే దృఢదీక్ష కలవారు బాగేమిటో తెలుసు కుంటారు. బాగును గ్రహించిన వారే ఇతరులకు బాగును అనుగ్రహించ గలరు. తాదృశానాం దశాం తాం తాం తాదృశా ఏవ జానతే! అలాంటి వారి స్థితిని అలాంటి వారే తెలుసుకుంటారు. ఇది చైతన్య భగవద్గీత నాకు తపః ఫలం మీకు పుణ్య ఫలం ఏదో సాదాగా చదివి ప్రక్కన పెట్టే గ్రంథం కాదు అప్పుడప్పుడు, అక్కడక్కడ కొన్ని కొన్ని పుటలు ఎన్నుకొని చదివేది అసలే కాదు. సొంతము సాదరంగా అధ్యయనం చేయవలసిన గ్రంథము బుద్ధితో పాటు భక్తిని తోడు చేసుకొని చదువ వలసిన గ్రంథము. భక్తి రేవ ఏనం గమయతి భక్తి రేవ ఏనం దర్శయతి భక్తి వశః పురుషః భక్తి చేయి పట్టుకొని భగవంతుని వద్దకు నడిపిస్తుంది భక్తి కళ్ళు తెరిపించి భగవంతుని చూపిస్తుంది ఎందుకనో తెలుసా? భగవంతుడు భక్తికి వశుడు. ఎవరి ఇంట్లో ఏదుందో, ఏది లేదో నాకు మాత్రం ఏం తెలుసు? అన్ని ఇళ్ళల్లో గీత ఉండాలి భగవంతుని దర్శించ డానికి ఆలయానికి వెళ్ళాలి. దేవాలయానికి వెళ్ళాలి గీత మీ గృహంలో ఉంటే, మీ గృహమే గీతా మందిర మవుతుంది గోవిందుడు గీత లోనే ఉన్నందున గోవింద మందిర మవుతుంది. గీతాశ్రయో_హం తిష్ఠామి గీతా మే చోత్తమం గృహమ్ ! నేను గీతను ఆశ్రయించుకొని ఉంటాను. గీతే నా నివాస స్థానము ఇది ఎవరో ఎవరికో చెప్పింది కాదు. భర్త భార్యకు చెప్పింది అడిగింది ధరణి. తన చిరునామా ఎక్కడో చెప్పింది ధరణీపతి. ఇది వరాహపురాణం లోని వార్త. భూదేవి ప్రశ్నించింది అంటే భూలోక వాసు లందరి పక్షాన ప్రశ్నించిందని అర్థము భూదేవికి చిరునామా నందించాడు అంటే భూలోక వాసు లందరికీ అందించాడని అర్థము. గీత మన ఇంట్లో ఉంటే చాలు మన ఇంటికి రమ్మని అచ్యుతుని ఆహ్వానించ నవసరం లేదు మనందరము అచ్యుతుని ఇంటి లోనే ఆనందంగా ఉంటాము. గృహమే గుడి గోవిందుని దర్శించాలని భావించే భక్తులకు ఎన్ని గుళ్ళని నిర్మించ గలను? గూళ్ళనే గుడులుగా మారిస్తే ఎలా ఉంటుందని ఆలోచించాను. ఇలా ఉంటుంది అనిపించింది అదే చైతన్య భగవద్గీత. సర్వం సఫలం - సర్వం సంపూర్ణం నా ఆశయం నెరవేరింది. నా ఏకైక వాంఛ తీరి పోయింది నా బ్రతుకు సఫల మైంది. పురుషార్థం సిద్ధించింది. చాలు. చాలు. చాలు. భగవదారాధన సమాప్త మైంది భక్తులకు ప్రసాదం ప్రాప్తించింది. మహాకృతి మహోజ్జ్వలంగా సమాప్త మైంది కృతి కర్త ఎవరు? కృతి భర్త ఎవరు? కృతి భర్త నేను కాదని మీకే తెలుసు కృతి కర్తను నేను అనేది మీ భావన కాదని చెప్పేందుకే చివరగా ఈ పొడి మాటలు. కర్తను కాను అంటే పనిముట్టును అనుకుంటా రేమో! పనిముట్టును కానే కాను; పనిని ముట్టుకున్నాను. అంతే. కర్తా బహిః అకర్తా న్తః బాహ్యానికి కర్తగా కనిపిస్తున్నా ఆంతర్యంలో అకర్త గానే ఉన్నా! కృతి భర్తే కృతి కర్త కృతజ్ఞత చెప్పే ధైర్యం లేదు ఐదు పది చేసి తల వంచుతున్నా! అలాగే ఉంటానని విన్నవించు కుంటున్నా! కృతార్థుణ్ణయ్యా నని వినమ్రుణ్ణి పలుకుతున్నా! మనసైన మాట శతాధిక గ్రంథాలను ప్రచురించే అదృష్టానికి నోచుకుంది సుందర చైతన్యాశ్రమం. ఎంతో కాలంగా సర్వులూ ఎదురు చూచిన గ్రంథం చైతన్య భగవద్గీత కూడా ఎదలను అలరించేందుకు ఆవిర్భవించింది. ఎందరో ఎన్నో విధాలుగా ఈ కార్యక్రమాలలో వారి వారి సేవలను అందించి తృప్తి చెందారు. అందరికీ ఆశ్రమం ఋణపడి ఉంటుంది. ఇక ప్రస్తుత విషయం చైతన్య భగవద్గీత. రెండు వేల పుటల గ్రంథాన్ని అచ్చు తప్పులు దిద్దుతూ, సవరించి సరి చేయడం సాధారణమైన కార్యం కాదు. బాల్యం లోనే కదిలిన ప్రస్థానము. నాపై ఎందరి ప్రభావ ముందో నాకే తెలియదు. బాల్యం లోనే విశేషంగా గ్రంథ పఠనం చేశాను. అవి ఎంత గానో నన్ను ఉత్తేజ పరచాయి. ఎందరో మహాత్ముల జీవితాలు, బోధలు నన్ను ప్రభావితం చేశాయి. తనదైన శైలిలో సమాజం కూడా తన వంతు పాత్రను తాను నిర్వహించింది. విశేషగ్రంథ పరిచయం, అశేష జన సంసర్గం కలవాణ్ణి. పేరు పేరున ఎందరికి కృతజ్ఞతలు చెప్పేది? ఎన్ని గ్రంథాలను ఉటంకించేది? ఎలాగూ ఉండనే ఉంది మూలమంత్రం, 'అందరికీ వందనాలు'. దాని తోనే ప్రస్తుతానికి సరిపెట్టు కుంటున్నా. చివరగా మీ అందరికీ నా మనసైన మాట. ఇలాంటి గ్రంథాలు అరుదుగా ఉంటాయి. దొరికి నపుడే దోచుకోవాలి. హృదయంలో దాచుకోవాలి. జీవించి నంత కాలం తోడుగా ఉండ వలసిన గ్రంథము. పుస్తకాన్ని పుస్తకంగా ఉంచకుండా, శ్రమించి మస్తకానికి పట్టించండి. మన వద్ద ఉన్నది మనది కాదు మన మనస్సు కెక్కిందే మనది. సద్భావన సత్కార్యాన్ని రూపొందిస్తుంది సత్కార్యం సత్ఫలితాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. పుణ్య ఫల విశేషంగా తీర్థపు గిన్నె పూజారి చేతికి వచ్చినట్లు, చైతన్య భగవద్గీత గ్రంథాన్ని అందించే అదృష్టం మమ్మల్ని వరించింది. ఈ గ్రంథం మీది. మీతో ఉండ వలసింది మీరు కొనండి. మరి కొందరి చేత కొనిపించండి. మీరు శ్రద్ధతో చదవండి. ఇతరుల చేత చదివించండి కానుకగా ఎవరి కైనా సమర్పిస్తారా? ఇంతకు మించిన అమూల్యమైన రత్నం ఎక్కడ దొరుకుతుంది? …సర్వేజనాః సుఖినో భవన్తు ..ప్రణవ ప్రేమలతో..గీతామాత సేవలో ==[[చైతన్య భగవద్గీత]] వీడియోస్ == * SRIMADBHAGAVADGITA SUNDARACHAITANYA LYRICAL VIDEOS 18 CHAPTERS SLOKAM WITH BHAVAM PLAYLIST [https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/13/srimadbhagavadgita-sundarachaitanya?sort=title] * BHAGAVADGITA Introduction_dhyanaslokas - 1 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/7/introduction_dhyanaslokas] * 01.Arjuna Vishada Yogam - 2 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/8/arjuna-vishada-yogam] * 02.Saankya Yogam - 6 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/9/saankya-yogam] * 03.Karma Yogam#44 - 13 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/23/karma-yogam%2344] * 04.Gyana Yogam - 8 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/15/gyana-yogam] * 05.Karma Sanyasa Yogam - 4 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/16/karma-sanyasa-yogam] * 06.Atma Samyama Yogam - 4 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/6/atma-samyama-yogam] * 07.Vignana Yogam - 2 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/49/vignana-yogam] * 08.Akshara Parabrahma Yogam - 2 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/48/akshara-parabrahma-yogam] * 09.Raja Vidya Raja Guhya Yogam# 50 - 8 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/32/raja-vidya-raja-guhya-yogam%23-50] * 10. Vibhuti Yogam…6 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/56/10.-vibhuti-yogam] * 11.vishwarupa sandarshana yogam - 2 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/17/vishwarupa-sandarshana-yogam] * 12.BhaktiYogamu - 2 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/51/-bhaktiyogamu] * 13. Ksetra kshetrgna vibhaga yogamu…1 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/67/13.-ksetra-kshetrgna-vibhaga-yogamu] [[దస్త్రం:SUNDARA CHAITANYANANDA PANCHAJANYAMU.jpg|thumb|alt=SUNDARA CHAITANYANANDA PANCHAJANYAMU|SUNDARA CHAITANYANANDA PANCHAJANYAMU]] =='''చైతన్య పాంచజన్యం'''== ==మనసైన మాట== ఎంత మందితో నాకు పరిచయాలు ఉన్నాయి; ఎవరెవరు నాకు తెలుసు అనే ఆలోచనల కన్నా, నాతో నాకు ఎంత వరకు పరిచయం? అనే ప్రశ్న వేసుకోగలిగితే, ఆ క్షణమే జీవితం ఒక అందమైన మలుపు తిరుగుతుంది. సదవగాహనకు మనస్సు సిద్ధ పడుతుంది. ఆ నిముషం నుండి బ్రతుకు సరళంగా, సజావుగా సాగుతుంది. నేను ఒక్కట్లే. కాని, నాలో నేను తొంగి చూసినపుడు తెలుస్తుంది నేను ఒక్కడిగా లేనవి. వాలో నేను ఇద్దరుగా ఉన్నానని. రెండుగా ఉన్నానని. (1) నాలో వాంఛలు ఉన్నాయి; వ్యథలు ఉన్నాయి. బాధలు ఉన్నాయి; అపజయాలు ఉన్నాయి. గాయాలు ఉన్నాయి. చెప్పుకోలేని గాథ లున్నాయి. ఇలా నేను ఒకణ్ణి. ఇలా ఉండాలని ఎవరైనా ఎందుకు అనుకుంటారు? కాని అలా ఉన్నారు. మరోలా ఉండలేకపోతున్నారు అంటే, ఈ విధమైన జీవనము వెనుక బలమైన కారణా లున్నాయి. ధర్మాలున్నాయి. నియతి ఉంది. నేను ఇలా ఉండటానికి ఏది కారణమో, నా జీవితం ఇలా ఉండటానికి ఏ నియతి కారణమో, అదే నా పరిసరాల్లో ఉంది. ప్రపంచంలో ఉంది. వ్యక్తులలో ఉంది. వారి ప్రవర్తనల లోనూ ఉంది. ఆ సమయంలో అలా ప్రవర్తించకుండా ఉంటే బావుండేది. అక్కడ అలా చేసి ఉంటే బావుండేది అనే మాటలు పలికేది మనమే. చేయకూడని దానిని ఎవరు చేయమన్నారు? చేయవలసిన దానిని ఆపమని చెప్పిం దెవరు? మానుకున్నది మనమే. పూనుకున్నదీ మనమే. అంతా తెలిసే చేశాం. అప్పుడు మరోలా చేయటం, మరో విధంగా ఉండటం సాధ్య మయ్యేది కాదు అని ఇప్పుడు కూడా తెలుసుకోలేక పోతున్నాం. చేయవలసింది ఎంతైనా ఉండవచ్చు. చేయగలిగిందే మనం చేయగలం. ఉండవలసినవే మన వద్ద ఉంటాయి. లేనివి రావచ్చు. మన కొరకు లేనివి రమ్మన్నా రావు. పోయేందుకు వచ్చినవి ఉండమన్నా ఉండవు. ఉండటానికి వచ్చినవి పొమ్మన్నా పోవు. మనకు ఇష్టం లేనివి ఎన్నో మనం చేస్తున్నాము. ఇతరులు చేసే వాటిని ప్రశ్నించే హక్కు మనకు ఎక్కడుంది? నా జీవితంలో అయినా, పరుల జీవితంలో అయినా, ప్రపంచంలో అయినా జరుగవలసినవియే జరుగుతున్నాయి. జరుగకూడనివి అయితే ఎందుకు జరుగుతాయి? గతంలో ఇలాగే జరిగాయి. చైతన్య పాంచజన్యం వర్తమానంలో కూడా ఇచే రాగం. భవిష్యత్తులో కూడా ఇదే పాట. ఇదే బాట, ఇదే జీవితంలో ఘర్షణ. జీవిలో సంఘర్షణ. మనిషిలో అంతా ఇంతేనా? బ్రతుకంతా బాధలేనా? నాలో ఇంకేమైనా ఉందా? ఉంది. అదే ఆ రెండో నేను. (2) నాలో తృప్తి ఉంది. విశ్రాంతి ఉంది. హాయి ఉంది. సాధించినవి ఉన్నాయి. ప్రేమ ఉంది. దయ ఉంది. సానుభూతి ఉంది. ఇలా నేను మరొకణ్ణి. ఏదీ అవసరం లేనివాణ్ణి, ఎవరూ అవసరం లేనివాణ్ణి. దేనినీ కాదనలేని వాణ్ణి; ఎవరినీ కాదనలేని వాణ్ణి. సుఖాన్ని కోరనివాణ్ణి; సుఖమై ఉండేవాణ్ణి. ఉండాలి అమకోని వాణి; ఎప్పుడూ ఉండేవాణ్ణి. అందగాణ్ణి కాదు; అందంగా ఉంటాను. మాటలు లేవు: మాట్లాడుతాము. పాటలు రావు; పాడుతాను. పోవాలి అనుకోను; ఉండాలి అని భావించను. పోయినా ఉండేవాణ్ణి; పోకుండా ఉండేవాణ్ణి. రమ్మని పిలవని వాణ్ణి పొమ్మని చెప్పని వాణ్ణి. అదిగా ఇదిగా ఉండనివాణ్ణి ఏదోగా ఉండని వాణ్ణి వేమగా ఉండేవాణ్ణి. చలికి చెలికాణ్ణి. వానకు వేస్తాన్ని. ఎండకు మిత్రుణ్ణి. కాలంతో కలసి తిరుగుతాము. గాలితో చేతులు కలిపి షికారు కెళ్తాను. వెన్నెలను వాటేసుకొని ఊరేగుతాను. ఇదే జీవితంలో సరళత్వం. జీవికి సమత్వం. మనిషి తనలో తాము ఇలా లేదా? ఈ జీవన కళ తనకు లేదా? తనది కాదా? అవును.. తనదే. నీదే. నాదే. ఇదే ఆ రెండో నేను. నీవు ఒక్కడివే. ఎలా ఉంటావు రెండుగా? - రెండు ఉన్నా, ఉన్న దొక్కటే. నీవుగా ఉన్న దొక్కటే. అదేదో మనం తేల్చుకోవాలి. నీవు, మొదటి నీవే అయితే, ఇక జీవితంలో కాంతి మిగలదు. నీవు, రెండవ నీవే అయితే, ఇక జీవితంలో అశాంతి నిలవదు. ఇది తేలాలి. అప్పుడే, బ్రతుకు తేలిక పడుతుంది. తేలిపోతుంది. లేదా అమాంతం, ఆసాంతం మునిగిపోతుంది. శనిని వలచి మునిగిపోవడమా? మునిని తలచి తేలిపోవడమా? తరించిపోవడమా? ఇదే నిర్ణయం కావాలి. ఇదే బుద్దిలో స్పష్టత. బ్రతుకులో వరిష్ఠత. అందమైనవి. అమోఘమైనవి. అద్భుతమైనవి - ఎన్నో ఉన్నాయి ఈ ప్రపంచంలో. వినీలాకాశము పచ్చని పాలము సాగర జలము - అందంగా ఉంటాయి. వాల్మీకి కవిత్వం నారదుని సంగీతం విశ్వకర్మ నిర్మాణం - అమోఘంగా ఉంటాయి. రవీంద్రుని గేయాలు రవివర్మ చిత్రాలు తిక్కన పద్యాలు పోతన పలుకులు అద్భుతంగా ఉంటాయి. అన్నీ ఆకర్షణలే. అన్నీ అందాలే. ఆనందాలే. అద్భుతాలే. అన్నిటికన్నా అందమైనది, ఆకర్షణీయమైనది. అద్భుతమైనది ఏదయినా ఒక్కటి చెప్పండి అవి మీరెవరన్నా నన్ను అడిగితే, "స్పష్టత" అని సమాధానం చెబుతాను. స్పష్టత అంటే ఏ సంశయం లేకుండా ఉన్నది ఉన్నట్లు స్వచ్చంగా తెలియటం. అందుకే నేమో, "జ్ఞానానికి సమమైన పవిత్ర వస్తువు లేదు" అన్నది భగవద్గీత. ఈ విషయంలో మన శాస్త్రాలు విలక్షణంగా శోధిస్తాయి. మన మహర్షులు వైభవంతో ప్రకాశిస్తారు. జ్ఞానము హృదయంలో వెన్నెలను కాయిస్తుంది. బుద్ధిలో స్పష్టంగా మనస్సులో మల్లెలను పూయిస్తుంది. మనం ఏదో చేయాలని ప్రపంచానికి రాలేదు. ఏదో కావాలని ప్రారబ్ధంతో కలసి వచ్చాము. మనం ఏమి కాలేకపోయామని, ఏదీ చేయలేకపోయా మని కాలం చూస్తూ కూర్చోదు. పరుగు లెత్తే కాలాన్ని మనం కూర్చోబెట్టలేము. మనం శాంతిలో పవ్వళించే దెలాగో అర్థం చేసుకోవాలి. పరమార్థాన్ని పొంది తరించాలి. అందుకే పుస్తకాలకు గుడి కట్టిన సుందర చైతన్యాశ్రమం మరీ మడి కట్టుకొని ఈ పుస్తకాన్ని ప్రపంచానికి సమర్పిస్తోంది. నిక్కమైన మంచి నీల మొక్కటి చాలు" అన్నట్లు, ఈ ఒక్క పుస్తకం మస్తకంలో స్పష్టతను కలిగించి, నిష్టను పెంచుతుందని, బ్రహ్మనిష్ఠ వైపు మనిషిని త్రిప్పుతుందని ప్రగాఢంగా విశ్వసిస్తున్నాను. సంతోషంతో మీ చేతుల్లో పెడుతున్నాను. నేను శ్రమించినా, మీరు ఈ గ్రంధము తాంతాన్ని, విశ్రాంతాన్ని, ప్రశాంతాన్ని ప్రసాదిస్తుంది అనే భావన రాగానే శ్రమ కూడా ఆశ్రమ జీవనమంత హాయిగా ఉంది. నిజం చెప్పాలంటే, రచనలో నాకు ఏవేవో తెలిసి ఉండవచ్చు. కాని, శ్రమ మాత్రం ఎప్పుడూ తెలిసి రాలేదు. నేను శ్రమించి ఉండొచ్చు. శ్రమ పడలేదు. వాది రచన కాదు. నేను రచించలేదు. నాది అర్చన. రచన నాకు అర్చన. అర్చనలో 'నేను' ఎలా ఉంటాను? నేనే లేను. ఇక శ్రమ ఎవరికి? అర్చించటం అదృష్టం. అదృష్టఫలం. పూజారి నేనే అయినా, ఆలయాన్ని కొందరు చిమ్ముతారు. కొందరు పూలు కోసి పెడతారు. కొందరు దీపారాధన చేస్తారు. కొందరు పూజలో ప్రత్యక్షంగా పాల్గొని తృప్తి చెందుతారు. పూజా ఫలము నీకే ఉండనీ పూజే ఫలముగ మాకు మిగలనీ సలిలము నిండిన మా నయనాలలో కదలక నీ రూపు మిగిలిపోన అని, చైతన్య గానాన్ని పాడుకొంటూ తన్మయత్వం చెందుతారు. ఇది చైతన్య పాంచజన్యం 'హరహర మహాదేవ' - అంటూ' భంభం అని మ్రోగిన శంఖారావం. ఆశ్రమం ప్రచురించిన ఎన్నో గ్రంధాలు రికార్డు స్థాయిలో పాఠకుల చేతుల్లోకి వెళ్ళాయి. ఎందరికో, ఎంతగానో స్ఫూర్తి నిచ్చాయి. తృప్తి నిచ్చాయి. కాని, "చైతన్య పాంచజన్యం" గ్రంథం వేరు. ఈ గ్రంథం నాకే ఎనలేని తృప్తి నిచ్చింది. దీపాన్ని దర్శించినంతగా తృప్తిపడ్డాను. ఎన్నో గ్రంథాలకు తల్లివైన నాకు ఈ గ్రంథం ముద్దుబిడ్డ అయింది. ఈ గ్రంధం పాఠకులకు ఎనలేని స్ఫూర్తిని ఇస్తుందని భావిస్తున్నాను. ముముక్షువులకు అమృతపానం లాంటిదని నా అభిప్రాయం. ఎక్కువ పుటలున్న ఈ గ్రంథం తక్కువ కాలంలో వెలువడింది. సమయం అబ్బే లేదు. అయినా సుందరంగా తయారైంది. శారదా మందిరంగా కళకళలాడింది. ఈ పవిత్ర కార్యంలో ఎందరో తమ వంతు సేవలను అందించి పుణ్యాన్ని చేరుకున్నారు. ఆశ్రమవాసులు, సత్సంగ్ సభ్యులు కంప్యూటర్ టైప్ సెట్టింగ్లోను, ఫోటో డిజైనింగ్, ప్రూఫ్ రీడింగ్ తదితర సేవలలో తృప్తి చెందారు. ఇక చివరగా, స్పష్టతకు ప్రతిరూపంగా శోభిస్తూ, పరమాత్మ ప్రసాదంగా అందిన ఈ గ్రంథము ముముక్షువులకు సుస్పష్టంగా అర్థమయ్యేలా ఆశీర్వదించమని మురళీకృష్ణ స్వామిని వేడుకొంటున్నాను… మీ … స్వామి సుందర చైతన్యానంద =='''వేదసంస్కృతి - ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ'''== ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ ! ఈ మంత్రం ఎందుకు జపించాలి.? ఇప్పటికి సరిగ్గా 1500 సంవత్సరాల క్రితం సంఘటన. ఒక ముసలివాడు ”ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” అనే మంత్రాన్ని వల్లెవేస్తూ గంగానది తీరంలో నడుస్తున్నాడు. చేతిలో జపమాల మెడలో రుద్రాక్ష హారం ధరించాడు. ఈ ”ఓం భగవతే వాసుదేవాయ” అనే మంత్రం చదవడం వలన ఆ తరంగాలు కలిపురుషుడుని తాకాయి. ఎక్కడి నుండి వస్తున్నది ”ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” అనే మంత్ర శబ్దం అని చుట్టూ పరికించాడు. గంగానది తీరంలో ఒక బక్కచిక్కిన ముదుసలి '''ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ'''అనే నామాన్ని జపించడం చూసి ఆ మంత్ర జపాన్ని ఆపాలని ఆ ముసలివాడి దగ్గరికి వెళ్లి పట్టుకోబోయాడు. అయన మీద చేయి వేసిన వెంటనే ఎగిరి అర యోజన దూరంలో పడ్డాడు. కొంతసేపు ఏమి జరిగిందో తెలియక చూస్తే ఆ ముసలివాడు ముందు ఎక్కడో ”ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” అనే మంత్రాన్ని జపిస్తూ వెళ్తున్నాడు. ఎలాగైనా పట్టుకుని నామజపాన్ని ఆపాలని దగ్గరికి వెళ్ళాడు. పట్టుకోబోతే ఈసారి యోజనం దూరంలో పడ్డాడు. ఆ దెబ్బకి కలిపురుషుడు గజగజ ఒణికిపోయాడు. చూస్తే బక్కచిక్కి ఉన్నాడు. గట్టిగా గాలి వస్తే ఎగిరేలా ఉన్నాడు. కాని పట్టుకుందామంటే నేను ఎక్కడో పడుతున్నాను. ఒకవేళ నాశక్తి సన్నగిల్లిందా? కలియుగం ఆరంభంలో కృష్ణుడు వలన నా రాక ఆలస్యం అయింది. ఇదేమైన శ్రీకృష్ణుడి మాయా ప్రభావమా? అసలు ఇంతకీ ఆ ముసలివాడు ఎవ్వడు. శివుడా? విష్ణువా? అనుకుంటూ ఉండగా అటుగా వెళ్తున్న ”వేదవ్యాసుడు” కనిపించాడు. కలి వెంటనే వ్యాసుడు దగ్గరికి వెళ్లి మహానుభావ సమయానికి వచ్చావు. నా సందేహాన్ని నివృత్తి చేయండి. అన్నాడు. వ్యాసుడు నవ్వి. ఇది నీరాజ్యం. ఈకలికాలం నీది. నీకు సందేహమా? ఏ ఇద్దరుని సక్రమంగా ఉండనివ్వవు. ఎవరైనా కలిసున్నారంటే కళ్ళలో నిప్పులు పోసుకుంటావు. ఇలాంటి నీకు నా అవసరం ఏముంది? ఇంతకి నువ్వు కుశలమే కదా! కుశలమే! నారాజ్యంలో నేను కాక నువ్వు పాలించవు. కదా! అదిగో ఆ దూరంగా వెళ్తున్నాడే ఆ ముసలివాడు ఎవరు? ఆయన్ని పట్టుకోబోతే నా బలం సరిపోవడం లేదు. ఇదసలు నా రాజ్యమేనా? లేక మీరందరూ కలిసి నన్ను మాయ చేస్తున్నారా? చెప్పండి అని వేడుకున్నాడు. వేదవ్యాసుడు నవ్వి, ఓహో అదా నీ సందేహం. అయన పరమ విష్ణు భక్తుడు. అయన జపించే నామం వలన విష్ణు శక్తి ఉత్పన్నమై నిన్ను దగ్గరికి రానివ్వదు. పట్టుకోవాలని ప్రయత్నించవా! విష్ణువు నిన్ను నాశనం చేసి కలియుగాన్నే లేకుండా చేస్తాడు. త్రికరణ శుద్దిగా నిత్యం ” ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” అనే నామాన్ని ఎవరు పఠిస్తూ ఉంటారో వారిని నువ్వు కనీసం తాకనుకూడా తాకలేవు. కనుక ”ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” ఈ మంత్రాన్ని ప్రజలు పట్టుకునే లోపే నువ్వు పట్టుకో. లేదంటే నీ రాజ్యంలో నువ్వు ఉండలేవు. అని చెప్పి వెళ్ళిపోయాడు. ఇంతటి మహత్తరమైన ఈ మంత్రాన్ని నిత్యం జపించండి. [[దస్త్రం:OmNamoBhagavatheVasudevaya-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio sample.ogg|thumb|alt=File:OmNamoBhagavatheVasudevaya-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio sample.ogg|File:OmNamoBhagavatheVasudevaya-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio sample.ogg]] '''ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ''' ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ '''వేదసంస్కృతి'''ఆశ్రమాలు #సుందర చైతన్యాశ్రమం దవలైశ్వరం, [[రాజమండ్రి|రాజమహేంద్రవరం]]. #[[సుందర చైతన్య ఆశ్రమం|సుందర చైతన్యాశ్రమం]] దు౦డిగల్, [[హైదరాబాద్]]. #సుందర చైతన్యాశ్రమం [[విశాఖపట్నం]]. == మూలాలు == {{reflist}} [[వర్గం:నెల్లూరు జిల్లా ఆధ్యాత్మిక గురువులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:హిందూ గురువులు]] [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] r4el38eju8s76ft25pmtnmghbt66m5d 4942575 4942535 2026-08-23T13:44:19Z CommonsDelinker 608 CHAITANYA_BHAGAVADGITA.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942575 wikitext text/x-wiki {{శుద్ధి}}{{మూలాలు సమీక్షించండి}}{{Infobox Hindu leader |name='''Sadhguru Swami Sundara Chaitanyananda'''<br />స్వామి సుందర చైతన్యానంద |image= SADHGURU SWAMI SUNDARA CHAITANYANANDA.jpg |caption = సుందర చైతన్యానంద |birth_name = సుందర రాజన్ |birth_date = 25 - డిసెంబర్ - 1947 |birth_place = కట్టుబడి పాలెం, నెల్లూరు, ఆంధ్ర ప్రదేశ్, భారతదేశం. |known = సద్గురు, జ్ఞాన బ్రహ్మ, ఆర్షవిద్యా వాచస్పతి, సత్సంగ ప్రచారమణి, సనాతన ధర్మ దీపికాధారి, చైతన్య భగవద్గీత ప్రకాశకులు. |father = శ్రీ పెరుంబుదూరు వేంకట శేషాచార్యులు |mother = రంగనాయకమ్మ |religion = సనాతన ధర్మము(హిందూ మతము) |philosophy = అద్వైతము |quote = మోక్షః జ్ఞాన రూపేన అస్తి. |signature = |footnotes = }} '''శ్రీ స్వామి సుందర చైతన్యానంద''' ([[ఆంగ్లము]]: Swami Sundara Chaitanyananda) అఖిలాంద్ర దేశంలో తన [[ఉపన్యాసము]]లద్వారా, రచనల ద్వారా, [[సంకీర్తన|సంకీర్తనల]] ద్వారా భక్తులకు జ్ఞాబోధ చేసాడు. అరవై యేడు సంవత్సరాల జీవిత కాలములో నలబై రెండు సంవత్సరాలు [[భక్తి|భక్త]] జన సంక్షేమానికి వినియోగించాడు. వక్తగా, [[రచయిత]]గా, [[గాయకులు|గాయకుడు]]గా, [[బోధన|బోధకుడు]]గా, [[గురువు]]గా భక్త జనుల గౌరవాలు అందుకున్నాడు. == ఆధ్యాత్మిక సేవా స్వర్ణోత్సవ సమారోహం == [[దస్త్రం:SWAMI SUNDARA CHAITANYANANDA - INDIAN POSTAGE STAMP - 1966-2016 .... 50 Years of Devotional Service CELEBRATIONS.jpg|thumb|200px|left| స్వామి సుందర చైతన్యానంద భారత తపాలా బిల్లా (పోస్టల్ స్టాంపు).]] శ్రోత్రీయ బ్రాహ్మణిష్టా గరిష్ఠులైన పూజ్య గురుదేవుల యాభై వసంతాల పవిత్ర ఆధ్యాత్మిక సేవా ప్రస్థానం (1966 నుండి 2016వరకు) ఆధ్యాత్మిక సేవా స్వర్ణోత్సవ౦ గా కీర్తించబడింది. ఈ సందర్భంగా మార్చి 19 వ తేదీన భారత ప్రభుత్వ తపాలా శాఖ వారు ఈ సేవా స్వర్ణోత్సవం సందర్భంగా పూజ్య గురుదేవుల ఫోటో ముద్రించిన ప్రత్యేక పోస్టల్ కవరును.<ref>{{cite web | url = http://www.indianphilately.net/images/sundarachaitanyanandajispc190316.jpg | title = Special Cover on 50 years of Spiritual Journey of H. H. Swami Sundara Chaitanyanandaji Maharaj – 19th March 2016 | author = Sagi Srinivas Raju |accessdate=2016-10-13 }} </ref> పోస్టల్ స్టాంపును వేదికపై ఘనంగా విడుదల చేయడం జరిగింది. ఈ అరుదైన ప్రతిష్ఠాత్మక కార్యక్రమమును శ్రీ సోమసుందరం, ఐ.పి.ఎస్., డైరెక్టర్ ఆఫ్ పోస్టల్ సర్వీస్ వారు ఆవిష్కరించారు. ఈ ఈవెంటు పూజ్య గురుదేవుల ఆధ్యాత్మిక సేవా స్వర్ణోత్సవానికి మకుటాయమానమై భాసించింది. [[భక్తులు|భక్తుల]] ఆనందానికి అవధి లేకుండా పోయింది. == శ్రీ చైతన్య జయ ధ్వజం == <poem> :సర్వజిత్ - మార్గ శీర్ష శ్రీ : :గీతా భాగావతో దయః :జ్ఞానబ్రహ్మార్ష సర్వజ్ఞ :శ్రీ చైతన్య జయ ద్వజః </poem> #శ్రీ [[సర్వజిత్తు|సర్వజిత్]] [[వైకుంఠ ఏకాదశి]] [[గీతా జయంతి|గీతా జయంతీ]] పరోషస్సున [[1947]] [[డిసెంబరు]] 25 తేది ఉదయం 4: 30 గంటలకు శ్రీ స్వామీజీ వారి ఆవిర్భావ [[విజయం]] #శ్రీ [[ప్లవంగ]] [[వినాయక చవితి|వినాయక చతుర్ది]] 1967 డిసెంబరు 8 వ తేది శ్రీ స్వామిజీ వారి వాగావిష్కార విజయం. #శ్రీ రక్తాక్షీ [[కార్తీకమాసము|కార్తీక]] కృష్ణ తృతీయ తదియ [[1984]] [[నవంబరు]] 11 వ తేదీ స్వామీజీ వారి [[ఆశ్రమం|ఆశ్రమ]] స్వీకార విజయం. #శ్రీ[[క్రోధి]] [[ఆశ్వయుజమాసము|ఆశ్వయుజ]] కృష్ణ తృతీయ [[చవితి]] 1985 నవంబరు 14 వ తేదీ స్వామీజీ వారి స్థాపించిన ఆధ్యాత్మిక మాస పత్రిక గిరిధారి ప్రసార విజయం. #శ్రీ ప్రజాపతి మార్గశీర్ష శుక్ల షష్ఠి 1991 డిసెంబరు 12 వ తేదీ శ్రీ స్వామీజీ వారి జ్ఞాన శతక్రతు విజయం. #శ్రీ ఈశ్వర మార్గశీర్ష శుక్ల సప్తమి 1997 డిసెంబరు 6 వ తేదీ శ్రీ స్వామీజీ వారి భాగ్యనగర ఆశ్రమ ప్రవేశ విజయం. #శ్రీ [[చిత్రభాను]] జ్యేశ్ట శుక్ల నవమి 2002 జూన్ 19 వ తేదీ శ్రీ స్వామీజీ వారి [[విశాఖపట్నం|విశాఖపట్టణ]] సాగరగట్టాణ తీరాశ్రమ స్తాపాన విజయం. #శ్రీ వికృతి నామ చైత్ర శుక్ల అష్టమి 2010 మార్చి 23 వ తేదీ శ్రీ స్వామీజీ వారి చైతన్య భగవద్గీతా గ్రంథ ఆవిష్కార విజయం. ఇంకా #ఆయుత పత్ర (10,000) రచనాపూర్తి విజయం. #పంచ సహస్ర (5,000) ప్రవచనా పూర్తి విజయం. ఇది శ్రీ సుందర చైతన్యానంద స్వామి విజయానుభూతి. ==అవతార విశేషం== 1947 డిసెంబరు 25 న [[నెల్లూరు జిల్లా]] లోని కట్టుబడిపాళ్ళెం అనే గ్రామంలో [[బ్రహ్మ మూహూర్తం|బ్రహ్మముహూర్త]]మున [[వైష్ణవము|వైష్ణవ]] [[కుటుంబము|కుటుంబం]]లో సుందర చైతన్యానంద జన్మించారు. అది పరమాత్మ స్వరూపమైన మార్గశీర్ష మాసం. ఆ రోజే వైకుంఠ [[ఏకాదశి]], గీతా జయంతి కలసి వచ్చాయి. శ్రీ పెరుంబుదూరు వేంకట శేషాచార్యులు, రంగనాయకమ్మ అను దంపతులకు అష్టమ సంతానంగా సుందర చైతన్యానంద జన్మించారు. స్వామీజీ పూర్వాశ్రమం పేరు శ్రీ సుందర రాజన్. స్వామీజీ పూర్వీకులు [[తమిళనాడు|ద్రవిడ దేశము]] వారు. వీరి తాత గారు బాల్య దశలో [[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రాంతానికి]] వచ్చారు. చంగల్పట్టు జిల్లా లోని [[రామానుజాచార్యుడు|రామానుజాచార్యుల]] వారి జన్మ స్థలమైన శ్రీ పెరుంబుదూరు వీరి స్వగ్రామము.<ref>{{cite web | url = http://www.aboutyourphilosophy.blogspot.in/2013/07/swami-sundara-chaitanyananda.html | title = Sadhguru Swami Sundara Chaitanyananda | author = Raghuveer Onbv | accessdate = 2016-10-13 | website = | archive-url = https://web.archive.org/web/20160611000149/http://aboutyourphilosophy.blogspot.in/2013/07/swami-sundara-chaitanyananda.html | archive-date = 2016-06-11 | url-status = dead }}</ref> స్వామి వారి తాతలు విద్వత్తు గల వారై గ్రంథ రచనలు చేసారు. దేవాలయార్చకులుగా, తోమాల సేవకులుగా, గాయకులుగా, భక్తీ ప్రబంధ రచయితలుగా వన్నెకెక్కారు. [[తిక్కన|కవిబ్రహ్మ తిక్కన]], [[ఆతుకూరి మొల్ల|కవయిత్రి మొల్ల]], జ్ఞాన బ్రహ్మ సుందర చైతన్యులు - ఈ ముగ్గురు [[సింహపురి]] సీమలో విరబూసిన జ్ఞాన మందారాలని స్తుతిస్తూ [[నెల్లూరు]] పట్టణంలో 15-6-1994 నుండి 24-6-1994 వరకు పూజ్య స్వామీజీ నిర్వహించిన 118 వ జ్ఞాన [[యజ్ఞం]]లో పూజ్య స్వామీజీకి కనకాభిషేకం చేసిన సందర్భంలో సింహ పురీయులు ఒక [[తెలుగు పద్యము|తెలుగు పద్య]] మందారమును సమర్పించుకుని యున్నారు. శ్రీ స్వామీజీ బి.ఏ.లిట్ పట్టమును పొందారు. పూప వయస్సు నందే వేదాంత గ్రంథాలను రాత్రింబవళ్ళు అధ్యయనం చేశారు. చేతిలో వేదాంత గ్రంథం లేకుండా బాల్యంలో వారు ఎవ్వరికీ కనిపించి ఉండరు. నిత్యమూ నియమముతో ధ్యానము చేసే వారు. భక్తుల కోర్కె మేరకు [[యజ్ఞం|యజ్ఞాలు]] ప్రారంభించారు. ప్రతి యజ్ఞంలో వేలాది సంఖ్యలో వచ్చి భక్తులు వారి ఉపన్యాసాలను ఆలకించేవారు, ఆలకిస్తూ ఉన్నారు.స్వామి వారిది [[అద్వైతం|అద్వైత]] మార్గము. ఆ విషయంలో రాజీ పడకుండా భోదిస్తారు. జ్ఞానమును [[భక్తి]]ని సమన్వయం చేసి బోధించడం వారి ప్రత్యేకత. సనాతన ధర్మ మహా [[సాగరం]]లో ఉత్తుంగ తరంగాలై ఎగసిన భక్తుల, మహాత్ముల గాథలు చదువుతూ 'ఇవి నిజాలా!' అని సందేహించే ఆధునిక యువతరానికి చక్కని సమాధానం చెబుతుంది స్వామివారి సున్నిత [[గుండె|హృదయం]], అద్భుత జీవన విధానం. ==ఆధ్యాత్మిక స్పూర్తి - అఖండ కీర్తి== నలబై ఐదు సంవత్సరాల క్రితం మాట ... సత్య సందేశాలు అందించే సద్గ్రంథాలు అక్కడక్కడా లభించేవి. కాని అవి ఎక్కువ శాతం పండితుల బరువు పెంచడానికి మాత్రమే ఉపయోగ పడేవి. సమాజానికి వాటిని అందిద్దామనే పుణ్యాత్ములు ఉన్నా, సామాన్యుని స్థాయిని గ్రహించలేని కారణంగా అట్టి ఎందరివో ప్రయత్నాలు వ్యర్ధంగా మిగిలి పోయాయి. అభివృద్ధి చెందిన [[విజ్ఞాన శాస్త్రం]] నూతన తరాన్ని వినూత్న సంశయాలలో ముంచెత్తింది. అర్ధం లేని భౌతిక వాదం, జనులలో పెరిగిన అలసత్వం - అన్నీ కలసి జీవితాన్ని శోభింప చేసే విజ్ఞాన మణులను వెదజల్లే వేదాంత శాస్త్రాన్ని కాలక్షేపం స్థాయికి దించాయి. ఇవన్ని పరిశీలించిన శ్రీ స్వామీజీ యువ హృదయం తీవ్రంగా స్పందించింది. జ్ఞాన ప్రకాశంలో రమించ వలసిన [[భారతదేశం|భారతదేశము]] 'దరిద్రులున్న సంపన్న దేశం' గా మిగలడం ఆ చిన్న హృదయం భరించలేక పోయింది. కుదురుగా, మెలకువతో, అద్వితీయ సామాజిక స్ఫూర్తితో, అవగాహనతో అక్కడ ఓ బృహద్యత్నానికి అంకురార్పణ జరిగింది. సామాన్యునికి, సత్యానికి మధ్యనున్న అగాధాన్ని పూడ్చదానికి ఆ చిన్నారి చేతులు నడుం బిగించాయి.నేటి ఈ సుందర చైతన్య మహోద్యమాన్ని మన ముందుంచాయి. ఈ రోజు సమాజానికి ఏమి అందించాలన్న విషయంలో సుస్పష్టమైన, శాస్త్రీయ మైన అవగాహనతో ప్రారంభమై, అందుకు భగవత్ కృపను తోడు చేసుకుని రేయింబవళ్ళు శ్రీ స్వామీజీ శ్రమించారు. ఇంతింతై ఎదిగి ఎదిగి గుండె గుండెను మీటుతూ మహా ప్రవాహమై - దరిచేరిన వారిని పావనులను గావించే పుణ్య సలిలగా, మహోన్నత జ్ఞాన [[గంగా|గంగా నది]] ప్రవాహంగా నేడు సుందర మహోద్యమం రూపు దాల్చింది. శ్రీ స్వామీజీ మాటల మద్య మానవ జీవితానికి అర్ధం చెబుతూ, పాటలలో తియ్యగా పరమార్ధాన్ని విప్పి చూపుతూ, నిర్జీవ మౌతున్న సమాజానికి జీవిత పాటాలను సహనంతో నేర్పుతూ 220 కు పైగా జ్ఞాన యజ్ఞాలను నిర్వహించి, [[తెలుగు]] లోను, [[ఆంగ్ల భాష|ఆంగ్లం]] లోను 150 కి పైగా గ్రంథాలను రచించారు.<ref>{{cite web | url = http://www.sundarachaitanyam.in/AboutSwamiji.html | title = About Sadguru Swami Sundara Chaitanyanandaji | author = Official website |accessdate=2016-10-13 }} </ref> 200 సత్సంగ శాఖలను రాష్ట్ర మంతటా నెలకొల్పి, 22 మురళీ కృష్ణ ఆలయాలను, ధ్యాన మందిరాలను నిర్మించి, 'గిరిధారి' మాసపత్రిక ద్వారా, టి.వి ద్వారా ఆడియో, [[వీడియో]] సి.డి. ల ద్వారా ఆర్శవిద్యా వాణిని జనావళికి వినిపిస్తూ ఉన్నారు. ==ఆశ్రమ స్వీకారం== గత నలభై ఐదు సంవత్సరాలుగా పూజ్య స్వామీజీ ఆంధ్రావనికి అందించిన ఆధ్యాత్మిక సేవలు అనితర సాధ్యాలు. ఈ మహత్తర కార్యక్రమానికి కార్యక్షేత్ర౦గా 1984, మే 11 వ తేది ప్రథమంగా [[ధవళేశ్వరం]] సుందర చైతన్యాశ్రమం రూపు దిద్దుకుంది. తపోవనంలా, సుందర నందనోద్యాన వనంలా శోభించే [[ఆశ్రమం]] వేలాది సత్సంగీయులకు, భక్తులకు స్ఫూర్తి కేంద్రంగా దినదినాభివృద్ధి చెందింది. అద్భుత కలాఖండమైన ఈ ఆశ్రమం ప్రస్తుతం వానప్రస్తాశ్రమంగా అలరారుతోంది. 1997 డిసెంబరు 25 వ తేది అభినవ బృందావనంలా [[హైదరాబాద్|హైదరాబాదు]] [[సుందర చైతన్య ఆశ్రమం]]ం వెలసింది. దేశ విదేశాలలో ఆధ్యాత్మిక సేవలందించేందుకు శ్రీ స్వామీజీ వారికి ఆశ్రమం ఒక పనిముట్టు అయ్యింది. పచ్చని పొలాల మధ్య పదమూడు ఎకరాల స్థలంలో నిర్మింపబడిన ఈ సువిశాలమైన ఆశ్రమం భక్తుల పాలిటి కల్పవృక్షం. భక్తీ భావ పరంపరలో ముంచెత్తే 76 అడుగుల ఎత్తు గల మురళీకృష్ణ భగవానుని [[ఆలయం|దేవాలయం]], నిరంతరం గురుదేవుల జ్ఞాన ప్రభోదాలతో ప్రతిధ్వనించే శృతి మందిరం - ఈ రెండూ భక్తీ జ్ఞాన సమ్మేళనమైన సుందర చైతన్య మహోద్యమానికి సంకేతాలు. 2002 జూన్ 19 వ తేదిన [[విశాఖపట్నం|విశాఖ]] సాగర తీరంలో మూడవది అయిన సుందర చైతన్య ఆశ్రమం నెలకొల్ప బడింది. ==చైతన్య శంఖారావం== ఒక [[యుద్ధం]] రణరంగంలో ముగిసి ఉండవచ్చు. కాని, అది పుట్టింది మాత్రం ఒక వ్యక్తీ మనస్సులోనే. మార్పు అనేది సంభవమైతే అది సమాజంలో కాదు. వ్యక్తిలో. వ్యక్తీ ఆలోచనా సరళి మారితే వ్యక్తీ ప్రవర్తనలో పరివర్తన వస్తుంది. మనసు మారితేనే మనుగడ మారుతుంది. మనిషి మారితేనే సమాజం మారుతుంది. *సుందర సత్సంగాలు: మాది గొప్ప అంటే మాది గొప్ప అంటూ అందించ బడే పలు రకాల సిద్ధాంతాలు, సందేశాలు, మాయలు, మహిమలు మనిషిని చుట్టూ ముట్టి మభ్య పెడుతున్న ఈ గందరగోల పరిస్థితులలో, అసలు ఇన్ని రకాల ఆలోచనల వెనుక ఉన్న ఆంతర్య మేమిటి? అది పుట్టిన దెక్కడి నుంచి? పయనిస్తున్నదే తీరానికి? ఇంతకీ మోక్ష మంటే ఏమిటి? దానికి మార్గ మేది? - ఇటు వంటి సహజ, అనివార్య సంశాయాలకు సహేతుకమైన సశాస్త్రీయ మైన సమాధానాలను అందిస్తూ, విచారము - [[అనుభవము|అనుభవం]] - ప్రచారము - ఈ మూడింటిని లక్ష్యంగా కలిగిన సుందర సత్సంగాలను శ్రీ స్వామీజీ నలభై సంవత్సరాల క్రితమే రాష్ట్ర మంతటా నెలకొల్పారు. కుల తత్వాల నధిగమించి, 'నాకులం ఒక్కటే - సానుకూలం' అనే గురుదేవుని అడుగు జాడల్లో ఏకాత్మ భావంతో సత్సంగీయులు అందరూ జీవిస్తున్నారు. *చైతన్య మాతృ మండలి: [[గృహలక్ష్మి]] గృహానికి మూల స్తంభం వంటిది. ఆ కల్పవల్లి నీడ లోనే గృహం సుఖ శాంతులతో వర్ధిల్లుతుంది. బిడ్డలకు [[అమ్మ]] ఒడి ప్రథమ [[బడి|పాఠశాల]]. అవగాహన గల తల్లులు ఇంటిని శాంతి నిలయం చేయగలరన్న మహోన్నత ఆశయంతో ముందు మాతృ మూర్తులను తీర్చిదిద్దే ప్రయత్నంలో శ్రీ స్వామీజీ అన్నీ గ్రామాలలో, పట్టణాలలో ' చైతన్య మాతృమండలి' స్థాపించారు. నిత్యమూ స్వాధ్యాయంతో, సేవా కార్యక్రమాలతో చైతన్య మాతృ మండలి ఆదర్శవంతంగా శోభిస్తూ ఉంది. *చైతన్య యువత: గోడ యొక్క గొప్పదనం ఇటుకల మీద ఆధారపది ఉన్నట్లు, [[దేశం]] యొక్క స్థిరత, ఐక్యత, పురోగతి [[యువత]] మీద ఆధారపడి ఉంది అన్న ఉధేశంతో 'చైతన్య యువత' విభాగాన్ని శ్రీ స్వామీజీ నెలకొల్పి యువతను [[క్రమశిక్షణ]] తో, సంయమనంతో, ఆధ్యాత్మిక స్ఫూర్తితో ప్రగతి మార్గంలో నడుపుతూ ఉన్నారు. ప్రేమతో, సేవా భావంతో, చరిస్తూ, వారు నమ్ముకున్న విలువల వైశిష్ట్యాన్ని, ఈ మార్గంలో వారికి కలిగిన సంతృప్తిని అందరికి అందించాలని పూర్ణ హృదయంతో ప్రయత్నించడమే కర్తవ్యంగా పెట్టుకుని, భావి తరాలకు ఆశాజ్యోతులుగా చైతన్య యువత వేల్గొందుతూ ఉంది. *గిరిధారి: సర్వ వేదాంత సారంగా, సర్వ సమస్యలకు ఏకైక పరిష్కారంగా, అనుభావామ్రుతాన్ని చక్కటి వ్యాసాల రూపంలో, కథల రోపంలో కవితల రూపంలో, ప్రశ్నోత్తర రూపంలో నింపి శ్రీ స్వామీజీ గత 30 సంవత్సరాలుగా ఆంధ్రావనికి మాసం మాసం అందిస్తున్న అమృత కలషమే గిరిధారి. 20,000 మంది జీవిత సభ్యులను కలిగిన గిరిధారి ఆధ్యాత్మిక మాస పత్రిక పాటకులను నిత్యమూ చైతన్యవంతం చేస్తూ, ఆనంద తీరాలకు తరలిస్తూ ఉంది. ==పశ్చిమంలో యతి పాదం== [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా]] లోని భక్తుల ఆహ్వానాన్ని మన్నించి పూజ్య స్వామీజీ 1998 సెప్టెంబరులో ప్రథమంగా [[అమెరికా|అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]] దేశం పర్యటించారు. సనాతన ధర్మ వైభవ కేతనాన్ని అమెరికాలో రెపరెప లాడించారు. [[చికాగో]], [[డెట్రాయిట్]], క్లీవ్ లాండ్, ఓర్లాండో మొదలైన నగరాలలో జ్ఞాన యజ్ఞాలను నిర్వహించి జనులను అమితంగా స్పందింప జేశారు. Chicago people get another Vivekananda-like saint to expound Advaita Vedanta. Saint thrills Chicago Audience with mesmerizing philosophical discourses. 'Advaita Vedanta delivered to the common man in simple, palatable terms' - అనే శీర్షికలతో దిన పత్రికలు పూజ్య స్వామీజీని శ్లాఘించాయి. ==అపురూప విజ్ఞాన వేది - అసమాన కవితా పయోనిధి== శ్రీ స్వామివారు తమ దివ్య భోదలతో అలసిపోయిన జీవితాలలో ఆశలతలను పూయిస్తున్నారు. అలుపెరుగని కంటంతో మానవాళి అశాంతి తలుపులను మూయిస్తున్నారు. వారికున్న శ్రావ్యమైన గాత్రం, గాన గంధర్వ వైదుష్యం అసమానము, అనితర సాధ్యము. మైదానాలనే తరగతి గదులుగా మార్చి లోతైన ఉపనిషత్ రహస్యాలను శ్రోతల హృదయాలలో నిక్షిప్తం చేసిన ఖ్యాతి శ్రీ స్వామీజిది. వారి [[భాష]], బాణీ అద్భుతం. వారి గళం, కలం ఒక దానితో మరొకటి పోటీ పడుతూ ఉంటాయి. ఒక దాని నొకటి మించి పోవాలనుకుంటాయి. వేదాంత సాహితీ [[ప్రపంచము|ప్రపంచ]]లో, తాత్విక భావనా జగత్తులో పూజ్య స్వామీజీ అపురూప విజ్ఞాన వేది. అసమాన కవితా పయోనిధి. గహన మైన వేదాంత విషయాలను సాధారణ మానవులకు కూడా అవలీలగా, అలవోకగా అందించే వారి అసాధారణ వైదుష్యం అనుపమానము, అద్భుతము. అసామాన్య పాండిత్యంతో, అద్భుత రచనా పటిమతో శతాధిక గ్రంథాలతో పాటు చైతన్య [[భాగవతం|మహాభాగవతం]], చైతన్య [[రామాయణం|రామాయణము]], చైతన్య [[మహాభారత|మహా భారతము]] గ్రంథాలను ప్రసాదించిన శ్రీ సుందర చైతన్యనందుల వారు ఎప్పుడెప్పుడా అని ఆంధ్ర ప్రజానీకం ఎదురు చూసిన చైతన్య భగవద్గీత గ్రంథాన్ని వాసుదేవుని ప్రసాదంగా సహృదయ లోకానికి సమర్పించి సంతర్పణం చేశారు. [[వేదమాతరమ్|వేదమాత]]కు నీరాజనాలు అర్పించారు. ==చైతన్య దీప్తి== జ్ఞానబ్రహ్మ, ఆర్షవిద్యా వాచస్పతి, సత్సంగ ప్రచారమణి, సనాతన ధర్మ దీపికాధారి అను పలు బిరుదులతో యోగి పుంగవులు పూజ్య స్వామీజీని సత్కరించగా, సువర్ణ కంటాభరనాలతో, హస్త కంకణాలతో, సువర్ణ కిరీటాలతో, గండ పెండేర పురస్కారాలతో, గజారోహణలతో, కనకాభిషేకాలతో వివిధ ప్రాంతాలలోని భక్తులు, అనేక సంస్కృతిక, ఆధ్యాత్మిక సంస్థలు వీరిని సంన్మానించాయి. శ్రీ స్వామీ వారిది ప్రచారోద్యమం. జన జాగరణోద్యమం, సమాజాన్ని చైతన్యవంతం చేసే సుందర సమోద్యమం. ఆయన భారతీయ విజ్ఞాన సర్వస్వం. సనాతన ధర్మ పరిమళం. ఆర్ష సంస్కృతీ సభ్యతల భాండాగారం. ఇది ఆంధ్రుల భాగ్యం. శ్రీ స్వామీ సుందర చైతన్యానందుల వారికి మనం సమకాలీనులం కావడం మన పురాకృత పుణ్యఫల విశేషం. శ్రీ స్వామి వారి అవిరళ కృషికి, త్యాగ జీవనానికి, జనులపై వారికున్న అపార కృపకి ఆంధ్రావని భక్తీ భావంతో, కృతజ్ఞతా భావంతో శిరమోడ్చి, కరములు జోడించి స్వామి వారి పాదపద్మాలకు నమస్కరిస్తూ ఉంది. ==గ్రంథములు== #[[చైతన్య భగవద్గీత]] # [[చైతన్య భాగవతము]] # చైతన్య మహాభారతం # [[చైతన్య రామాయణము]] #చైతన్య పాంచజన్యం #చంద్రభాగాతరంగాలు #విష్ణు సహస్రనామం #శ్రీ కృష్ణ కర్ణామృతం #నిత్యసాధన చైతన్యం #చైతన్య భగవద్గీత (చిన్న సైజు) #అపరోక్షానుభుతి #అయితే విను #ఆత్మా విద్యా విలాసం #ఆనంద లహరి #ఆనంద తీరాలు #ఆత్మభోద #అధ్వైతానుభుతి #అవధూత గీత #భాస్కర శతకం #భజనావలి #భజ గోవిందం #బాలముకుందం #బ్రహ్మ సూత్ర దీపిక #చైతన్య లేఖలు - 3 #చైతన్య సమీరాలు #చైతన్య భావ సుమాలు #చైతన్య ప్రసంగాలు #చైతన్య గీతికలు #దాశరథీ శతకం #ధన్యాష్టకం #ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగములు #ఈశావాస్యోపనిషత్తు #గురు గీత #గీతాంజలి #గోపీ హృదయం #జగద్గుర్వష్టకం #జ్ఞానదేవ్ అభంగాలు #జీవన్ముక్త గీత #హరివిల్లు #కీర్తనాంజలి #కృష్ణ లీలలు #కభీర్ గీతావళి #కేనోపనిషత్తు #కృష్ణకథా గానము #లక్ష్మీనృసింహ స్తోత్రము #మలయ మారుతం #మహిష్మతిలో శంకరయతి #ముండకోపనిషత్తు #ముక్తికోపనిషత్తు #మువ్వల సవ్వడి #ముకుంద మాల #నరసింహ శతకం #నారద గాన రామాయణము #న్యాయ దీపిక #నారాయణ స్మరణం #నిర్వాణశట్ట్కం #నిగ్రహం #నిర్గుణ మానస పూజ; సదాచారం #పురుషసూక్తం #పూజావిధానం #ప్రపంచసారము #పండుగలు - ప్రాశస్త్యము #ప్రభోద సుదాకరము; వేదాంతడిండిమ౦ #ప్రశ్నోత్తర రత్నమాలికా #ప్రశ్నోపనిషత్తు #ప్రాతః స్మరణ స్తోత్రం #రామ గీత #[[రామజోగి]] చిట్కాలు #శ్రీ రుద్రమ్ #సాధువాక్యం #సదాశివబ్రహ్మేంద్ర కీర్తనలు #సుందర సంపాదకీయాలు - 1 #సుందర సంపాదకీయాలు - 2 #సుందర పారిజాతాలు #సనాతన స్రవంతి #సంక్షిప్త రామాయణము #స్వామియే శరణం అయ్యప్ప #సాధన సోపానాలు #సాధన పంచకం #సుందర మందారాలు #శ్రీ రామ అష్టోత్తర శతనామ స్తోత్రం #శివ గీత #శివ స్తోత్రం #శివ దర్శనం #శ్రీ కాళహస్తీశ్వర శతకం #సువర్ణమాలా స్తుతి #శతశ్లోకి #స్వాత్మ ప్రకాశికా #శివానంద లహరి #షట్పదీస్తోత్రం; సారతత్వోపదేశం #కనకథారా స్తోత్రం #శ్రీ శంకరచార్యస్వామి జీవితము #శివాపరాధ క్షమాపణ స్తోత్రం #శివ మహిమ్నః స్తోత్రం #సౌందర్య లహరి #తత్వ బోధ #విజ్ఞాన నౌక #విజ్ఞాన కదంబం #వేదాంత పంచదశి #వేదాంత వెన్నెల #వేమన యోగి #వ్యాస ప్రసాదం #విభూతి పండ్లు #విచారబిందు ఉపనిషత్తు #వేదాంతసార ఉపనిషత్తు #యోగాసారోపనిషత్తు #యక్షప్రశ్నలు #జీవన సత్యాలు #[[సుందర మందారాలు]] ==[[సుందర చైతన్య భజనలు]]== '''[[సుందర చైతన్య భజనలు]]''' * '''భజనామృతం''' [https://archive.org/details/16.-narayana-yanara] * '''స్తోత్రగాన మంజరి''' [https://archive.org/details/stotramanjari-3] * '''సర్వదేవ నమస్కారం''' [https://archive.org/details/2.-mrutyunjaya-shiva] * '''నమః పార్వతీ పతయే''' [https://archive.org/details/10.-girijaramana-goureesha] * '''రామనామ సుధ''' [https://archive.org/details/b-1._20260530] * '''చైతన్య మురళి''' [https://archive.org/details/7.-siva-namavalyashtakam-sankara] * '''కొండదేవుని కొలువు''' [https://archive.org/details/8.-ee-natakamanta-navvulake_202605] * '''రామకథా స్రవంతి''' [https://archive.org/details/ramakatha-a] * '''చైతన్యగానం''' [https://archive.org/details/chaitanya-b-02] * '''ఆనందవర్షిణి''' [https://archive.org/details/sri-ramachandra-kripalu-bhajaman-tulasidas] * '''కొండదేవుని కొలువు''' [https://archive.org/details/8.-ee-natakamanta-navvulake_202605] * '''కీర్తనాంజలి''' [https://archive.org/details/kirtananjali-a-02] * '''జయదేవుని అష్టపదులు''' [https://archive.org/details/4.-kapee-madhuripuna] * '''సదాశివ బ్రహ్మేంద్ర కీర్తనలు''' [https://archive.org/details/smaravaram-varam] * '''సుందర చైతన్య భజనలు Internet Archive Playlist''' [https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/2/sundara-chaitanya-bhajans] '''[[చైతన్యగానం - 01 ]]''' * చైతన్య గానం - 1 * పూజాఫలము * * 01.శారదాం - విశారదాం * 02.పావన యమునా జలములు చల్లన * 03.సత్యమైన నీ కథ విని * 04.వసంతం విరబూసిన గాని * 05.నల్లనివాడు - అల్లరివాడు * 06.పూజాఫలము నీకే ఉండనీ! * 07.ఎంత నేర్చినా ఎలా బ్రతికినా * 08.పాల సంద్రమున పవ్వళించావా! * 09.బృందావనిలో నంద నందనుని '''[[చైతన్యగానం - 01 ]]''' VIDEOS FOLDER LINK: [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/70/%E0%B0%9A%E0%B1%88%E0%B0%A4%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%82-01-?sort=title] '''[[చైతన్యగానం - 02 ]]''' చైతన్య గానం - 2 * మువ్వల గోపాల * * 10.మువ్వల గోపాల - చిరునవ్వుల గోపాల * 11.మరువలేను - మరపు రానీను * 12.సాధన సాగనీ స్వామి * 13.సుందర సురభిళ యమునా తీరవనం * 14.గాలికి లోటున్నదా? * 15.హే గోవింద! హే గోపాల! * 16.ఆశా నిరాశల జీవిత మింతే * 17.కావగరావా! కరుణింపగ లేవా! * 18.కరుణించు నా స్వామి! * 19.ఉన్నది గాంచవే ఓ మనసా! '''[[చైతన్యగానం - 02 ]]''' VIDEOS FOLDER LINK: [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/71/%E0%B0%9A%E0%B1%88%E0%B0%A4%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%82---02-] ==[[చైతన్య భాగవతము|చైతన్య భాగవతము]]== ==నీరాజనం== ఉష్ణము అగ్నియొక్క ధర్మము. శీతము జలము యొక్క ధర్మము. క్రౌర్యము వ్యాఘ్ర ధర్మము. చపలత్వము లేడి ధర్మము. వర్షించుట మేఘ ధర్మము. ప్రేమించుట ప్రేమ ధర్మము. ప్రేమకు అన్యధర్మములు తెలియవు. ప్రపంచము ప్రేమనుండి జనించినది. ప్రేమలో జీవిస్తున్నది. ప్రేమలో లయిస్తుంది. ప్రేమకు పుట్టుకలేదు. ప్రేమయే సృష్టికి మూలకారణము. వ్యష్టికి మూలాధారము. సమిష్టి మనుగడకు మూల విషయము. ప్రేమ అద్భుతమైన శక్తి. ప్రకృతి స్పందనలో, సౌందర్యములో తొంగిచూసే అసమాన ఆకర్షణాశక్తి మానవ హృదయంలో, ఆరాధనా రూపంలో కదిలే భక్తి. సకల ప్రాణుల హృదయాలలో ఊరట పేరున కలిగే తృప్తి. జీవికి నిజమైన భుక్తి. ఒక్కమాటలో చెప్పాలంటే అదియే తన స్వరూపమైన ముక్తి. ప్రేమ సర్వాంతర్యామి. అది కదులును, కదలదు. దగ్గర లేదు, దూరము ఉండదు. '''తదేజతి తన్నై జతి తద్దూరే తద్వంతికే '''తదంతరస్య సర్వస్య తదు సర్వస్యాస్య బాహ్యతః'''''' “అది కదులును. అది కదలదు. అది దూరమున గలదు. దగ్గరనూ గలదు. అది దీని అంతటిలో కలదు. దీని యంతటికి బాహ్యమున కూడా కలదు.” అని ఉపనిషత్తు పలికింది. ప్రేమకు రూపము లేదు. అరూపమైన ఉజ్వల ప్రేమ రూపమును దిద్దుకుని వ్యక్తమయితే ఎలా వుంటుంది? సముజ్వల విగ్రహమై భాసిస్తుంది. అట్టి సుందర సముజ్వల విగ్రహమే ప్రేమమూర్తియైన శ్రీకృష్ణ పరమాత్మ. శ్రీకృష్ణుడు ప్రేమావతారమూర్తి. ప్రేమ నిండిన హృదిలో వెలితి తెలియదు. వెలుగు చెదరదు. ప్రేమ భాషణమునకు అలవాటుపడిన వ్యక్తికి అసంపూర్ణత అర్థం కాదు. అది సరస్వతీ నదీతీరము. వేదములను సంస్కరించిన మహనీయుడు, అష్టాదశ పురాణములకు కర్తయైనవాడు, బ్రహ్మసూత్రములను రచించినవాడునగు వేదవ్యాసుడు అశ్రుపూర్ణవదనుడై విచారముతో కూర్చొనియుండెను. దారిన వెడుచుండిన నారదమహర్షి వ్యాసభగవానుని జూచెను. ఆయన ముఖారవిందమున గోచరమయ్యే అవ్యక్తబాధను గ్రహించెను. మహర్షిని సమీపించి, "ఆర్యపూజితా! పరాశరాత్మజా! మీ వదనమున విషాదఛాయలు అలుముకొనుటకు కారణమేమి? సర్వశాస్త్ర పారంగతులైన మిమ్ములను అశాంతి అలుముకున్నదా? కారణమేమిటి?" అని అడిగెను. "నారద మునీంద్రా! అదియే నాకును అవగతమగుటలేదు. నీవు త్రిలోక సంచారివి. జ్ఞానివి. నీకు తెలియని విషయము లేదు. నా ఈ విషాదమునకు కారణమును తెలియజేయుము" అని తెలిపెను. '''నీ కెఱుగరాని ధర్మము లోకములను లేదు బహువిలోకివి నీవీ '''నా కొఱత యెట్టిదంతయు నాకున్ వివరింపుమయ్యనారద! కరుణన్'''''' అని వ్యాసుడు ప్రార్థించెను. నారదుడు ఒక క్షణమాలోచించాడు. కారణాన్ని అన్వేషించి అవగత మొనర్చుకున్నాడు. అర్థమైన విషయాన్ని అభ్యర్థించిన వ్యాసునికి తెలియజేశాడు. అచింతమైన ధర్మచయమంతయుఁ జెప్పితి వందులోన నిం చుకగాని విష్ణుకథ లేర్పడఁ జెప్పవు; ధర్మముల్ ప్రవచిం చిన మెచ్చునే గుణ విశేషము లెన్నినఁగాక, నీకు నీ కొంచెము వచ్చుటెల్ల హరిఁగోరి నుతింపుమి నార్యపూజితా! "మహాత్మా! వ్యాసా! జటిలమైన వేదాంతశాస్త్రమును ప్రవచించిన నీవు భగవద్భక్తిని గూర్చి ప్రత్యేకముగా ప్రవచించవైతివి. ఎంతటి జ్ఞానము కలిగినను భక్తి లేనిదే ముక్తి రాదు. భగవానుని అనంత కళ్యాణ గుణములను కీర్తించకపోవుటయే నీ ఆవేదనకు ముఖ్యకారణము. "హరిభక్తిని విరివిగా పంచెడి భాగవత కావ్యమును రచించి, మీ హృదిలోని ఆవేదనను పోగొట్టుకొనుడు" అని తెలియజేసెను. '''నిగమంబులు వేయిఁ జదివిన సుగమంబులు గావు ముక్తి సుభగత్వంబుల్''' '''సుగమంబు భాగవతమను నిగమంబుఁ బఠింప ముక్తి నివసనము బుధా!''' నారదమహర్షి చేత ప్రభావితుడైన వ్యాసమునీంద్రుడు శమ్యాప్రాసమనే ఒక ఆశ్రమంలో ఉండి భక్తిరస ప్రధానమైన భాగవత కావ్యమును రచించెను. తత్ఫలితముగ హృదయావేదనను పోగొట్టుకొని నిర్వికల్పానందములో రమించెను. శ్రీమద్భాగవత కథామృతము మహాజ్ఞానియైన వ్యాసమహర్షి కలమునుండి కదలి, మహా వైరాగ్యమూర్తియైన శుకబ్రహ్మ గళమునుండి స్రవించి, మహాభక్తుడైన పరీక్షిత్తుని హృదయమున నిలిచినది. కనుక ఈ మహాకావ్యము భక్తి, జ్ఞాన, వైరాగ్య రూపమని తెలియుచున్నది. వ్యాసమహర్షి విరచితమును, నిరోధలీలా ప్రతిపాదకమునగు ద్వాదశస్కంధ సముల్లసితమగు ఈ భాగవత గ్రంథము పరమపావన గ్రంథము. "భాగవతము" అనెడి పదములోని ఐదు అక్షరములు స్వరూపానుభూతికి పంచ సోపానములవలె తెలియుచున్నవి. మొదటి అక్షరమైన 'భా' శబ్దము ప్రకాశవంతమైన భక్తిని తెలియచేయుచుండ, రెండవ అక్షరమైన 'గా’ శబ్దము ప్రజ్ఞానఘనమైన జ్ఞానమును నిర్దేశించుచుండ, మూడవ అక్షరమైన 'వ ' శబ్దము వివేకయుతమైన వైరాగ్యమును సూచించుచుండ, నాల్గవ అక్షరమైన ‘త‘ వృచ్ఛకుడు నాలుగుసార్లు భాగవతము - భాగవతము- భాగవతము - భాగవతము యని పలికెను. ఇలా పలుకుదుండగా భాగవతమనెడి పదము పునశ్చరణ వేగానికి "బాగవుతాము" యని వినిపించును. వెంటనే ఆ సంత్ పురుషుడు "నాయనా చూచితివా భాగవతమును పఠించినచో మనమంతా బాగవుతాము" యనెను. బాగును తెలియక సాగే జీవులకు భవ్యమైన, యోగ్యమైన బాటను తెలిపే బావుటాయే భాగవతము. బుధజనులారా! ఇది భాగవతము. ఎవరినో బాగుచేయాలని నేను వ్రాయలేదు నన్ను బాగుచేసుకొనేందుకు వ్రాసుకున్నాను. నా జీవన ప్రయాణంలో దారిబత్తెమైన ఈ భాగవతమును తోటి సహచరులైన మీకు పంచడం నా బాధ్యతగా భావించాను. రుచి ఉందో లేదో! రుచిగా వడ్డించాలనే అభిరుచి మాత్రం నాలో నిండుగా ఉండింది. ప్రేమతో అందిస్తున్నాను. గ్రహించండి. ప్రమోద భరితమైన ఈ పవిత్ర గ్రంధమును ప్రశాంతముగా కూర్చుని రచించే అదృష్టం కలుగలేదు. నిర్విరామ కార్యక్రమాల మధ్య ప్రయాసతో రచించాను. ఒకరి చేత రామభద్రుడు వ్రాయించాడు. నాచేత వ్రాయించమని శ్యామభద్రుని కన్నీళ్ళతో ప్రార్థించాను. నేను చేసినది అంతే. చివరగా ఒక్కమాట, వస్తువు మహాప్రసాదము. పూజారి ఎవరని చూడకండి. తీర్థపుగిన్నె ఎలా ఉన్నదని వీక్షించకండి. అనంత కరుణామయుడైన శ్యామసుందరుని నిర్హేతుక కృపా విశేషము, అసమాన ప్రేమాన్వితులైన మీ అందరి ప్రేమలు నాకు కొండవలె అండగా నిలచి నా బ్రతుకు పంటను దండిగా పండించాయి. అందరికీ వడ్డించే అవకాశాన్నిచ్చాయి. అందుకోవడంతోనే సరిపోయింది. తిరిగి ఏమి అందించగలను? ఏమీ లేదు. ఏమీలేని వాడను. మీకు ఇవ్వగలిగింది కూడా ఏమీ లేదు వందనము తప్ప. ఆ వందనమునే వంద జేసి అందిస్తున్నాను. అందుకోండి. భాగవత సాగర తీరాన …ఒక రేణువు…'''స్వామి సుందర చైతన్యానంద''' * '''చైతన్య భాగవతము''' PDF LINK: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/9/chaitanya-bhagavathamu * '''శ్రీ మద్భాగవతం''' videos link: https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/4/srimad-bhagavatam * '''స్వామి సుందర చైతన్వానంద pdf books,audios,videos Internet Archive Links:''' 1. https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330?query=swami+sundara+chaitanyananda 2. https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/1/chitanya-bhajans- 3. '''Bhakti Dyana Drusya Malika''' '''1.భక్త కుచేల 2. నంద గోకులం 3. శబరి 4. శాంతి తీరాలు 1 & 2 VIDEOS LINK''': https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/20/bhakti-dyana-drusya-malika ==[[చైతన్య రామాయణము|చైతన్య రామాయణమ]]ు== ఎందుకు? ఎవరి కొరకు? ఏమి సాధించాలని? - చెబుతాను. నా కథ చెప్పేముందు ప్రస్తావనగా రెండు మాటలు రామచంద్రుని గుణానుకీర్తనము పుణ్యప్రదము. ముక్తిప్రదము. రాముడు ధీరోదాత్త నాయకుడు. అట్టి సుగుణాభిరాముని కళ్యాణ చరితమును కమనీయంగా రచించిన వారిలో ఒకరైన కవిబ్రహ్మ తిక్కన తన "నిర్వచనోత్తర రామాయణము" నకు, హేతువును ఇలా చెబుతాడు. '''ఎత్తఱి నైనను ధీరోదాత్త నృపోత్తముడు రామధరణీపతి '''సద్వృత్తము సంభావ్యమౌట నుత్తర రామాయణోక్తి యుక్తుడ నైతిన్'''''' అని తన మనోభిప్రాయాన్ని వ్యక్తం చేశాడు ఉభయకవిమిత్రుడు తిక్కనార్యుడు. రామకథారచన కార్యాన్ని జీవిత లక్ష్యంగా భావించి, రచించి, తరించిన మహానుభావు లెందరో ఈ పుణ్యభూమిలో. అంతేకాదు. రామకార్యమే నిజమైన పని యని, తక్కినదంతా శని యని భావించినవారూ ఉన్నారు. '''ఏ పనికో జన్మించితి నని నీ వెంచవలదు శ్రీరామ నే॥నేపనికో॥ '''శ్రీపతి శ్రీరామచంద్ర నీ చిత్తానికే తెలియదా నే ॥నేపనికో॥''' '''వాల్మీకాది మునులు నరులు నిన్ను వర్ణించిన నా యాస దీరునా''' '''మేల్మియై యుండు సద్భక్తులు మెచ్చుదురే త్యాగరాజ నుత నే ॥నేపనికో॥'''''' అని కీర్తిస్తూ, రామ గుణానుకీర్తనమే తన జీవితానికి ముఖ్య ప్రయోజనము అంటాడు త్యాగరాజస్వామి. [[దస్త్రం:SriRamJayaRamaJayaJayaRama-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio sample.ogg|thumb|alt=File:SriRamJayaRamaJayaJayaRama-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio sample.ogg|File:SriRamJayaRamaJayaJayaRama-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio sample.ogg]] * '''Ramam-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio''' [https://archive.org/details/ramam-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio] =='''ఇక నా కథ'''== ఇది '''చైతన్య రామాయణం'''. రామ చైతన్యాన్ని వర్ణించే గ్రంథం. రామాయణ చైతన్యాన్ని వివరించే గ్రంథం. నాకు దైవ నియోగం మీకు ప్రసాద వినియోగం. పైనుండి అందింది పిలుపు ... క్రింద అందించబోయేది మేలుకొలుపు. ఇరవైఏడు సంవత్సరాలుగా చేసిన కొలువు గ్రామ గ్రామాన కనుల పండుగగా సాగిన భక్తి చెలువు - ఏకమై నాకు ఈ రామాయణ రచనా భాగ్యాన్ని ప్రసాదించాయి. కవినై వ్రాయలేదు. పండితుణ్ణి ప్రవచించలేదు. తియ్యని రామకథను, పవిత్రమైన రాముని గాథను తెల్లని కాగితంపై వ్రాశాను. అంతే. ప్రజాభాషలో వ్రాశాను. జనప్రియంగా చెప్పాను. సరళభాషలో వ్రాశాను. వాడుక భాషలో వ్రాశాను. వేడుకగా వ్రాశాను. వేడుకుంటూ వ్రాశాను. నన్ను వాడుకోమంటూ వ్రాశాను. శేముషీ సింధువునై వ్రాయలేదు. ఆర్తజన బంధువునై వ్రాశాను. "నేనా! దద్దమ్మను. రామన్న కథ రాయడం నాకు సాధ్యమా!" అని పెద్దమ్మ పాదం పట్టుకున్నాను. అమ్మల గన్న అమ్మను వేడుకున్నాను. దాశరథి గాథను దద్దరిల్లేలా వ్రాయమని పెద్దమ్మ ధైర్యాన్ని నూరిపోసింది. నా అదృష్టానికి పొంగిపోతూ శతధా ధన్యుణ్ణి రచన కుపక్రమించాను. ఇది సాహసమే నని నాకు తెలుసు. గంగానదిని పూర్ణంగా ఆపోశనం పట్టాలని భావించే గోరువంక ప్రయత్నం అని నాకు తెలుసు. అయినా ప్రారంభించాను. ప్రయత్నించాను. త్రికరణశుద్ధితో రామాయణాన్ని రచించేవారికి, అంభోధిని దాటిన అంజనేయుడు అండగా ఉంటాడనే మాట మీద విశ్వాసమున్న వాణ్ణి. దైవకృప ఎలా ఉంటుందో జీవితంలో చూసినవాణ్ణి. రామాయణాన్ని కొందరు కథగా వ్రాశారు. కొందరు మూలానికి శ్లోక తాత్పర్యాలు సమకూర్చారు. కొందరు యథాతథంగా భావాన్ని అందించారు. కావ్యంలోని కవితా పరిమళాన్ని కొందరు వెదజల్లారు. నేను ఇవేమీ చేయలేక పోయాను. మహిమను వర్ణించి మనిషిని తీర్చిదిద్దే ప్రయత్నం చేశాను. అది నా జీవితలక్ష్యం. దైవశాసనం. ఆంధ్రావనిలో ఈనాడు నాకు ఉండేది ఊడే ఉద్యోగం కాదు. ఊరేగే ఉద్యమం. చూస్తూ నమ్మలేని సభలు. సమయాల్ని పాటిస్తూ, నియమాల్ని అనుసరిస్తూ సకాలానికి సభాస్థలికి గలగలమంటూ నదిలా కదిలొచ్చే జనప్రవాహం. ప్రసంగించినంత కాలం విస్తరంగ జలధిలా నిశ్చేష్టులై కూర్చుని, ఆశ్చర్యంతో ఆర్ద్రతతో ఆనందంతో మూగబాధతో పకపకమనే నవ్వులతో కొంత సేపు తడి ఆరని కన్నులతో మరికొంత సేపు రెండు గంటల్ని రెండు నిముషాలుగా భావించి జీవిత లక్ష్యాన్ని, మార్గాన్ని పొందామనే తృప్తితో లేచిపోయే అశేష జనావళి ఈనాడు ఆంధ్రావనిలో ఎక్కడైనా సుందర చైతన్య సభలలో ప్రత్యక్షం! ఆహా! ఏమి వైభవం! ఏమి ప్రాభవం! ఎవరిది ఇదంతా! ఇదంతా సనాతనధర్మ వైభవమే! ఏనాటి పుణ్యఫలమో! వాసుదేవుని కృపా వీక్షణమో, వ్యాసవాల్మీకాదులు అభిషేకించిన పుణ్యతీర్థం నన్ను కరుణించింది. తీర్థపుగిన్నె నా చేతికి వచ్చింది. వినమ్రుడనై, వినీతుడనై వినియోగ భారాన్ని భుజాల కెత్తుకున్నాను. వితరణశీలినయ్యాను. నమ్మకమున్న వాణ్ణి గాని అమ్మకం తెలియని వాణ్ణి. అయితే నేమి? అమ్మి పెట్టేవాడు అచ్యుతు డయ్యాడు. వేడుకంతా వేదికవద్దే. చెప్పినట్లు చేయమన్న వాని చరిత్రను వ్రాసి మూడు సంవత్సరాల క్రితం విడుదల చేశాను. వేలాది కాపీలు గంటలో ఎగిరిపోయాయి. చేసినట్లు చేయమన్న వాని చరిత్రను ఇప్పుడు వ్రాస్తున్నాను. ముస్తాబు కాకముందే మాకంటే మాకని ముచ్చటపడుతున్నారు వేలాది భక్తులు. నమ్మి నడచిన బ్రతుకు వమ్ము కాదు. జీవికి ఏనాడైనా ప్రధానమైంది సొమ్ము కాదు. రెండు దశాబ్దాలు ఆంధ్రావనిలో గీతాప్రవచనం చేశాను. తేట తెలుగులో ఉపనిషత్తులు వినిపించాను. భాగవతామృతాన్ని త్రాగించాను. రామాయణసాగరం వైపుకు నడిపించాను. ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ అనే దివ్య ద్వాదశాక్షరీ మంత్రాన్ని మిన్ను ముట్టేలా వాడవాడలా ప్రతిధ్వనింప చేశాను. సత్సంగాలు నెలకొల్పాను. సన్మార్గాన్ని బోధించాను. చేయవలసిన సందడంతా చేశాను. మహర్షుల వైభవాన్ని దర్శించిన నా హృదయం విశ్రాంతిని విసర్జించింది. నిద్రను నిర్జించింది. ఆరోగ్యాన్ని విస్మరించింది. నోరు మూతను పారేసుకుంది. కంఠం పగ్గాన్ని తెంచుకుంది. కాళ్ళు సంకెళ్ళను ఛేదించుకున్నాయి. చేతులు కట్లును వదిలించుకున్నాయి. ప్రవచనాలు జోరుగా సాగాయి. పాటలు శ్రావ్యంగా కాసెట్ల కెక్కాయి. ఊరూరు ప్రయాణాలయ్యాయి. చాప పరచినట్లు గ్రంథాలు వెలువడ్డాయి.పరిశ్రమ ఫలించింది. పరిస్థితి మారిపోయింది. ఇంతకాలం విని ఆనందించిన వారంతా ఇకమీదట కని తృప్తి చెందాలని తపన చెందుతున్నారు. ధర్మజీవనాన్ని గడిపేందుకు నడుం బిగిస్తున్నారు. ఇప్పుడు రామాయణం వారికి చాలా అవసరమై ఉంది. ఈ క్షణం కొరకే వేచియున్న నేను కలం కదిలించి, రాత్రింబవళ్ళు శ్రమించి, సాధకజన లోకానికి రామాయణాన్ని అందించాలని సంకల్పించాను. దానికి తోడు ఈనాటి సమాజానికి రామాయణం అవసరం ఎంతో ఉంది. తల్లిదండ్రుల మాట బిడ్డలు వినరు. బిడ్డల భవిష్యత్తును తల్లిదండ్రులు పట్టించుకోరు. భర్త మాట భార్య వినదు. భార్య సుఖాన్ని భర్త కనడు. గురువులపై శిష్యులకు గౌరవం లేదు. శిష్యులపై గురువులకు వాత్సల్యం లేదు. స్నేహితుల మధ్య నమ్మకాలు నశించాయి. బంధువుల మధ్య దూరాలు పెరిగాయి. వ్యాపారాలు, ఉద్యోగాలు, పాలకులు, పాలితులు అంతా కాలుష్యమే. కాపట్యమే. ఈ వ్యసనాన్ని పారద్రోలి, సద్వ్యవస్థను ఆహ్వానించాలని ధర్మవ్యవస్థను సమాజంలో ఆవిష్కరించాలని అభిలషించి, ఆశపడి దేశకాల పరిస్థితులను దృష్టిలో ఉంచుకొని సామాజిక స్పృహను మదిలో నింపుకొని అధఃపతనమవుతున్న ఆధునిక సమాజానికి సనాతనధర్మ ప్రగతిని అందించాలని అజ్ఞాన అనారోగ్యంతో నీరసించిన సమాజానికి దివ్యారోగ్యాన్ని ప్రసాదించే జ్ఞానరక్తాన్ని ఎక్కించాలని, పట్టించాలని పట్టుపట్టి, పట్టుదలతో రామాయణాన్ని రచిస్తున్నాను. ఇది చైతన్య రామాయణం భక్తులకు సారథి. విమర్శకులకు వారధి. సాధకులకు పెన్నిధి. నిజానికి రామప్రభువు సన్నిధి. రామాయణంలో చైతన్యమూర్తి రామభద్రుడు. చైతన్యునిలో అదృశ్యశక్తి శ్యామభద్రుడు. కళ్ళ ముందు రాముడు మనసు వెనుక శ్యాముడు నేను మధ్యవర్తిని. మీకు మధ్యవర్తిని. మీ మధ్యవర్తిని. చైతన్య రామాయణమంతా వాల్మీకమే. అవాల్మీకాలు సుందరంగా గోచరించిన చోట వాటి చిరునామాలు తెలుపుకుంటూ నడిచాను. రాముని ఆలయమే రామాయణం అది భక్తుల పాలిటి దేవాలయం. విగ్రహం రామునిది ప్రతిష్ఠ వాల్మీకిది నా దేమి టంటారా? పరిచర్యలే. సేవలే. మెట్లు శుభ్రం చేయడం దారిని సుగమం చేయడం సున్నం కొట్టడం రంగులు పులమడం అంతే, రాజు కట్టిన వంతెనపై ప్రాకి చీమ నదిని దాటుతుంది. వాల్మీకి రామాయణాన్ని ఆశ్రయించి నేను నా కార్యాన్ని పూర్తి చేసుకున్నాను. చీమకు చేవ ఎంతో - మీకు తెలుసు. చైతన్యుని శక్తి అంతే - అని నాకు తెలుసు. కృషి రవ్వంత కృప కొండంత. అంతే అంతా. పుణ్యాత్ములారా ! శ్రీరామ చరితామృతం మన చేతి కందింది. శ్రీరామ పాదతీర్థం మనకు లభించింది. శ్రీరామ నామసుధ మనకు ప్రాప్తించింది. ఇక ఆలస్య మెందుకు? జుర్రుదామా! జుర్రెద మీ కథామృతము జుట్టెద మీ పదపంకజ తోయమున్ జుర్రెద రామనామమున జొబ్బిలుచున్న సుధారసంబు నే జుర్రెద జుఱ్ఱ జుఱ్ఱుగ రుచుల్ గనువారి పదంబు గూర్పవే తఱ్ఱుల తోడి పొత్తిడక దాశరథీ కరుణా పయోనిధీ "కళ్యాణరామా! కరుణామయా! నీ చరితామృతాన్ని, నీ పాదతీర్థాన్ని, నీ నామపీయూషాన్ని కడుపారా గ్రోలుతాను. "దశరథరామా! దయామయా! నీ నామసుధను, నీ కథామృతాన్ని జుట్టి జుణ్ణి తృప్తిచెందిన సత్పురుషుల సహచర్య భాగ్యమును నాకు ప్రసాదించు. "కోదండరామా! కోమల హృదయా! కఠినాత్ముల కూరిమిని ఖండించు తండ్రీ!" అన్నాడు ఆనాడు భద్రాచల రామదాసు. ఆ మాటే ఈనాడు నేనూ అంటున్నాను, వినమ్రుడనై. నిజ భక్తుల చరణధూళినై అంటూనే ఉంటాను. చల్లని చూపుల నల్లని స్వామి పదముల కడ వాడని పువ్వులా పడి ఉండాలని పరితపించే, పరిశ్రమించే..మీ…'''స్వామి సుందరచైతన్యానంద''' * '''చైతన్య రామాయణము''' PDF Book Link: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/8/chaitanya-ramayanamu?sort=title # '''శ్రీ మద్రామాయణం''' videos link: https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/5/srimad-ramayanam?sort=title '''* స్వామి సుందర చైతన్వానంద pdf books,audios,videos Internet Archive Links:''' 1. https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330?query=swami+sundara+chaitanyananda 2. https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/1/chitanya-bhajans- ==[[చైతన్య భగవద్గీత]]== [[దస్త్రం:SRIMADBHAGAVADGITA SUNDARACHAITANYA DHYANA SLOKAMULU.ogg|thumb|alt=SRIMADBHAGAVADGITA SUNDARACHAITANYA DHYANA SLOKAMULU|SRIMADBHAGAVADGITA SUNDARACHAITANYA DHYANA SLOKAMULU]] [[దస్త్రం:ఓం జయగీతా మాతా గీతా మాత హారతి.ogg|thumb|alt=ఓం జయగీతా మాతా గీతా మాత హారతి|ఓం జయగీతా మాతా గీతా మాత హారతి]] ఏనాటి పుణ్యఫలమో ఏ దివ్యాత్ముని కృపా వీక్షణమో బాల్యంలోనే నా మనస్సు బాలగోపాలుని బడి కెళ్ళి కూర్చుంది. అక్షరాలు నేర్చింది, పాఠాలు విన్నది అక్కడే. మాట లొచ్చింది, పాట లొచ్చింది ఆ బడి లోనే. 'తండ్రీ! నీవు మహోన్నతమైన తండ్రివి. నేను అర్హత లేని బిడ్డను. ఆశ ఒక్కటే నా ఆస్తి. అదే నా అర్హత. పారిజాత సుమాలను పట్టుకున్న చేతులతో నమస్కరిస్తూ ఉంటాను. తులసీ దళములను పట్టుకున్న హస్తాలను జోడించి వందన మంటూ ఉంటాను. నీ మాట వింటూ బ్రతుకుతాను. నీ భాషను పట్టుకొనే శక్తి లేనివాణ్ణి. నీ భావాన్ని ముట్టుకొనే సామర్థ్యం లేనివాణ్ణి.' ఇదంతా నా చిన్ననాటి వేడుకోలు. ఆ వేడుకోలు వెన్నుని చరణాల చెంతకు చేరుతుందని, తన వేడుకను ఆవిష్కరించే మహాకార్యంలో నన్ను వాడుకోవడం జరుగుతుందని నేను కలలో కూడా ఊహించ లేదు. గీత తోనే చెలిమి చేశాను గీతే నా కలిమి అని భావించాను మనస్సు పట్టుకోలేక పోయినా చేతులు గీతను విడిచి పెట్టేవి కావు. అదొక సుదినం. శుభదినం భగవద్వాణిపై గురి కుదిరింది భగవద్గీతపై మది నిలిచింది. '''య ఇమం పరమం గుహ్యం మద్బక్తే ష్వభిధాస్యతి |''' '''భక్తిం మయి పరాం కృత్వా మామే వైష్య త్యసంశయః ||''' '''న చ తస్మా న్మనుష్యేషు కశ్చిన్మే ప్రియకృత్తమః |''' '''భవితా న చ మే తస్మా దన్యః ప్రియతరో భువి ||''' ఈ గీతాశాస్త్రము అతి రహస్యము. దీనిని నా భక్తులకు ఉపదేశించే వాడు నాకు సరమ భక్తుడు అవుతాడు. నిస్సందేహంగా వాడు నన్నే పొందుతాడు. అర్జునా! అతని కంటే ప్రియమైన వాడు మానవ ప్రపంచంలో మరొకడ నేడు లేడు. మున్ముందు ఉండబోడు కూడా. ఈ రెండు శ్లోకాలు గీతను సమాప్తం చేస్తూ భగవంతుడు వినిపించిన అమూల్యమైన రత్నాలు అనే నా పాలిటి రత్నాల గనులు నన్ను సంపన్నుల్లోణ్ణి చేసిన రత్నరావులు, '''గీతా మే వరమా విద్యా బ్రహ్మరూపా న సంశయః''' భగవద్గీత ఒక్కటే నాకు శ్రేష్ఠమైన జ్ఞానము శీత పరమేశ్వరుని స్వరూపము. సంశయం లేదు. అంతే, ముక్కుపచ్చ లారని పూస వయస్సులో బుద్ధిలో భగవంతుని నింపుకొని, ఎవరి కొరకూ ఎదురు చూడకుండా గీతా ప్రచార భారాన్ని భుజాని కెత్తుకున్నాను. శక్తి ఉండి ఆ కార్యానికి పూనుకోలేదు భక్తి ఉందనే ధైర్యం వల్ల మానుకోలేదు. కొండ మోసిన వాడే అండగా నిలిచాడు సేవా పంటను దండిగా పండించాడు. త్రికరణ శుద్ధిగా నమ్మి నడిచి నందుకు మాటిచ్చిన వాడు మాటను నిలబెట్టు కున్నాడు. నాలుగు దశాబ్దాలు దేశం నలు చెరగులా గీతను వినిపించే భాగ్యాన్ని అనుగ్రహించాడు. ధన్యోం స్మి. భగవాన్! ధన్యోం పి. ఎన్నో గ్రంథాలు వ్రాశారు. గీతను వ్రాయ రెందుకని? ఎంతో కాలంగా ఇదే భక్తులు నాపై సంధిస్తున్న ప్రశ్న. వినతిని వినిపిస్తూనే ఉన్నా! ఆనతి వస్తే తప్పక వ్రాస్తా! - ఇదే భక్తులకు నే నిచ్చిన సమాధానం. ఆజ్ఞ అయింది. క్షణం ఆగకుండా శుభారంభం చేశా! రచన ఊపందు కుంది. చిత్ర విచిత్రంగా, నిత్య నూతనంగా రూపు దిద్దుకుంటూ సాగింది. అర్జునునికి బాహ్యంలో నిలబడి బోధించిన వాడు నాకు మాత్రం లోపలే స్థిరపడి గుట్టు విప్పాడు. తెలిసిందంతా వ్రాయలేక పోయాను. వ్రాయ గలిగిందంతా వ్రాశాను. తెలుసుకోవాలి తరించాలి అని భావించే పుణ్యాత్ములకు మరొకటి తెలియ నవసరం లేకుండా వ్రాశాను. శ్రమనే ఆహారంగా పరిశ్రమనే పానీయంగా నిరీక్షణే నిద్రగా భావించి అనంత సహనంతో నిరంతర మననంతో విచిత్రంగా కదులుతూ వినూత్నంగా కలలు కంటూ నడకను మరచి పరుగును వలచి సూర్యుణ్ణి విడిచి చంద్రుణ్ణి మరచి దీప జ్వాలకే అంకితమై కాలం తెలియకుండా కాళ్ళు మడచి కూర్చుని మాటలకు ప్రాణం పోస్తూ వాక్యాలకు వన్నె లద్దుతూ మది నంతా మాధవుని నింపుకొని హృది నంతా గీతామాతను నిలుపుకొని శంకరునికి కింకరుణ్ణ వంకరలు లేకుండా శంకలు కదలకుండా రెండు వేల పుటలను కుప్పపోసి నాలుగు సంపుటాల లోకి ఎత్తి నింపి భక్తుల భుజాలకు తగిలిస్తున్నా! అలా ఋషి ఋణాన్ని తీర్చుకుంటున్నా! '''నివేదన''' '''త త ద్వస్తు స్వభావజ్ఞః తత్పలం వేత్తి నాపరః |''' ఎవరికి ఏ వస్తు పరిజ్ఞాన ముందో వారికే దాని ఫలం పూర్ణంగా తెలుస్తుంది. భగవద్గీత ఏమిటో, ఏం చెబుతూ ఉందో, ఏ ఫలితాన్ని ప్రసాదిస్తూ ఉందో బ్రతుకునే సమర్పించుకొని అర్థం చేసుకున్నాను. గీతాసుగీతా కర్తవ్యా కిమన్యైః శాస్త్ర సంగ్రహైః ఇతర శాస్త్రాల ప్రసక్తి ఎందుకు? గీతను చక్కగా పఠిస్తే చాలు. అనే హితవాక్యం యొక్క ప్రభావ మేమిటో జీవితంలో చూశాను అందుకే, ఆరు పదులు నిండిన దశలో అనుభవాన్ని రంగరించి వ్రాశాను. గీతకు ఎన్నో వ్యాఖ్యానాలు వచ్చాయి. వస్తున్నాయి. వస్తూనే ఉంటాయి. ఎవరు ఎందుకు వ్రాశారో, వ్రాస్తున్నారో నాకు తెలియదు. గీతను ప్రవచించడం వేరు. గీతను రచించడం వేరు గీతను బోధించే వాళ్ళందరూ గీతను వ్రాయలేరు. వినే వారికి అర్థమయ్యే లాగా బోధించడం బోధకు అందరికీ బోధకులందరికీ సాధ్యం కాదు చదివే వారికి అర్థమయ్యే లాగా రచించడం కూడా రచయిత లందరికీ సాధ్యం కాదు. మరొక అడుగు ముందు కేస్తే గీత అర్థం కాని వాళ్ళు ఎలాగూ గీతను వ్రాయలేరు గీతను అర్థం చేసుకున్న వాళ్ళందరూ కూడా గీతను వ్రాయ గలరని చెప్పలేము. అందుచేతనే, భగవద్గీతకు ఎన్ని వ్యాఖ్యానాలు వచ్చినా వ్యాఖ్యానం అనగానే, శ్రీ శంకర భాష్యమే మనస్సులో మెదుల్తుంది అదే ప్రసన్నము. అదే గంభీరము. ప్రసన్న గంభీరము. కొందరికి కొన్ని వ్యాఖ్యానాలు బాగుంటాయి కొందరికి కొన్ని వ్యాఖ్యానాలు బాగుండవు కొందరికి ఏవైనా బాగుంటాయి కొందరికి బాగున్నవే బాగుంటాయి. ఏది బాగు? ఏది ఓగు? తెలిసి చెప్ప గలిగే దెవరు? బాగు పడాలనే దృఢదీక్ష కలవారు బాగేమిటో తెలుసు కుంటారు. బాగును గ్రహించిన వారే ఇతరులకు బాగును అనుగ్రహించ గలరు. తాదృశానాం దశాం తాం తాం తాదృశా ఏవ జానతే! అలాంటి వారి స్థితిని అలాంటి వారే తెలుసుకుంటారు. ఇది చైతన్య భగవద్గీత నాకు తపః ఫలం మీకు పుణ్య ఫలం ఏదో సాదాగా చదివి ప్రక్కన పెట్టే గ్రంథం కాదు అప్పుడప్పుడు, అక్కడక్కడ కొన్ని కొన్ని పుటలు ఎన్నుకొని చదివేది అసలే కాదు. సొంతము సాదరంగా అధ్యయనం చేయవలసిన గ్రంథము బుద్ధితో పాటు భక్తిని తోడు చేసుకొని చదువ వలసిన గ్రంథము. భక్తి రేవ ఏనం గమయతి భక్తి రేవ ఏనం దర్శయతి భక్తి వశః పురుషః భక్తి చేయి పట్టుకొని భగవంతుని వద్దకు నడిపిస్తుంది భక్తి కళ్ళు తెరిపించి భగవంతుని చూపిస్తుంది ఎందుకనో తెలుసా? భగవంతుడు భక్తికి వశుడు. ఎవరి ఇంట్లో ఏదుందో, ఏది లేదో నాకు మాత్రం ఏం తెలుసు? అన్ని ఇళ్ళల్లో గీత ఉండాలి భగవంతుని దర్శించ డానికి ఆలయానికి వెళ్ళాలి. దేవాలయానికి వెళ్ళాలి గీత మీ గృహంలో ఉంటే, మీ గృహమే గీతా మందిర మవుతుంది గోవిందుడు గీత లోనే ఉన్నందున గోవింద మందిర మవుతుంది. గీతాశ్రయో_హం తిష్ఠామి గీతా మే చోత్తమం గృహమ్ ! నేను గీతను ఆశ్రయించుకొని ఉంటాను. గీతే నా నివాస స్థానము ఇది ఎవరో ఎవరికో చెప్పింది కాదు. భర్త భార్యకు చెప్పింది అడిగింది ధరణి. తన చిరునామా ఎక్కడో చెప్పింది ధరణీపతి. ఇది వరాహపురాణం లోని వార్త. భూదేవి ప్రశ్నించింది అంటే భూలోక వాసు లందరి పక్షాన ప్రశ్నించిందని అర్థము భూదేవికి చిరునామా నందించాడు అంటే భూలోక వాసు లందరికీ అందించాడని అర్థము. గీత మన ఇంట్లో ఉంటే చాలు మన ఇంటికి రమ్మని అచ్యుతుని ఆహ్వానించ నవసరం లేదు మనందరము అచ్యుతుని ఇంటి లోనే ఆనందంగా ఉంటాము. గృహమే గుడి గోవిందుని దర్శించాలని భావించే భక్తులకు ఎన్ని గుళ్ళని నిర్మించ గలను? గూళ్ళనే గుడులుగా మారిస్తే ఎలా ఉంటుందని ఆలోచించాను. ఇలా ఉంటుంది అనిపించింది అదే చైతన్య భగవద్గీత. సర్వం సఫలం - సర్వం సంపూర్ణం నా ఆశయం నెరవేరింది. నా ఏకైక వాంఛ తీరి పోయింది నా బ్రతుకు సఫల మైంది. పురుషార్థం సిద్ధించింది. చాలు. చాలు. చాలు. భగవదారాధన సమాప్త మైంది భక్తులకు ప్రసాదం ప్రాప్తించింది. మహాకృతి మహోజ్జ్వలంగా సమాప్త మైంది కృతి కర్త ఎవరు? కృతి భర్త ఎవరు? కృతి భర్త నేను కాదని మీకే తెలుసు కృతి కర్తను నేను అనేది మీ భావన కాదని చెప్పేందుకే చివరగా ఈ పొడి మాటలు. కర్తను కాను అంటే పనిముట్టును అనుకుంటా రేమో! పనిముట్టును కానే కాను; పనిని ముట్టుకున్నాను. అంతే. కర్తా బహిః అకర్తా న్తః బాహ్యానికి కర్తగా కనిపిస్తున్నా ఆంతర్యంలో అకర్త గానే ఉన్నా! కృతి భర్తే కృతి కర్త కృతజ్ఞత చెప్పే ధైర్యం లేదు ఐదు పది చేసి తల వంచుతున్నా! అలాగే ఉంటానని విన్నవించు కుంటున్నా! కృతార్థుణ్ణయ్యా నని వినమ్రుణ్ణి పలుకుతున్నా! మనసైన మాట శతాధిక గ్రంథాలను ప్రచురించే అదృష్టానికి నోచుకుంది సుందర చైతన్యాశ్రమం. ఎంతో కాలంగా సర్వులూ ఎదురు చూచిన గ్రంథం చైతన్య భగవద్గీత కూడా ఎదలను అలరించేందుకు ఆవిర్భవించింది. ఎందరో ఎన్నో విధాలుగా ఈ కార్యక్రమాలలో వారి వారి సేవలను అందించి తృప్తి చెందారు. అందరికీ ఆశ్రమం ఋణపడి ఉంటుంది. ఇక ప్రస్తుత విషయం చైతన్య భగవద్గీత. రెండు వేల పుటల గ్రంథాన్ని అచ్చు తప్పులు దిద్దుతూ, సవరించి సరి చేయడం సాధారణమైన కార్యం కాదు. బాల్యం లోనే కదిలిన ప్రస్థానము. నాపై ఎందరి ప్రభావ ముందో నాకే తెలియదు. బాల్యం లోనే విశేషంగా గ్రంథ పఠనం చేశాను. అవి ఎంత గానో నన్ను ఉత్తేజ పరచాయి. ఎందరో మహాత్ముల జీవితాలు, బోధలు నన్ను ప్రభావితం చేశాయి. తనదైన శైలిలో సమాజం కూడా తన వంతు పాత్రను తాను నిర్వహించింది. విశేషగ్రంథ పరిచయం, అశేష జన సంసర్గం కలవాణ్ణి. పేరు పేరున ఎందరికి కృతజ్ఞతలు చెప్పేది? ఎన్ని గ్రంథాలను ఉటంకించేది? ఎలాగూ ఉండనే ఉంది మూలమంత్రం, 'అందరికీ వందనాలు'. దాని తోనే ప్రస్తుతానికి సరిపెట్టు కుంటున్నా. చివరగా మీ అందరికీ నా మనసైన మాట. ఇలాంటి గ్రంథాలు అరుదుగా ఉంటాయి. దొరికి నపుడే దోచుకోవాలి. హృదయంలో దాచుకోవాలి. జీవించి నంత కాలం తోడుగా ఉండ వలసిన గ్రంథము. పుస్తకాన్ని పుస్తకంగా ఉంచకుండా, శ్రమించి మస్తకానికి పట్టించండి. మన వద్ద ఉన్నది మనది కాదు మన మనస్సు కెక్కిందే మనది. సద్భావన సత్కార్యాన్ని రూపొందిస్తుంది సత్కార్యం సత్ఫలితాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. పుణ్య ఫల విశేషంగా తీర్థపు గిన్నె పూజారి చేతికి వచ్చినట్లు, చైతన్య భగవద్గీత గ్రంథాన్ని అందించే అదృష్టం మమ్మల్ని వరించింది. ఈ గ్రంథం మీది. మీతో ఉండ వలసింది మీరు కొనండి. మరి కొందరి చేత కొనిపించండి. మీరు శ్రద్ధతో చదవండి. ఇతరుల చేత చదివించండి కానుకగా ఎవరి కైనా సమర్పిస్తారా? ఇంతకు మించిన అమూల్యమైన రత్నం ఎక్కడ దొరుకుతుంది? …సర్వేజనాః సుఖినో భవన్తు ..ప్రణవ ప్రేమలతో..గీతామాత సేవలో ==[[చైతన్య భగవద్గీత]] వీడియోస్ == * SRIMADBHAGAVADGITA SUNDARACHAITANYA LYRICAL VIDEOS 18 CHAPTERS SLOKAM WITH BHAVAM PLAYLIST [https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/13/srimadbhagavadgita-sundarachaitanya?sort=title] * BHAGAVADGITA Introduction_dhyanaslokas - 1 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/7/introduction_dhyanaslokas] * 01.Arjuna Vishada Yogam - 2 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/8/arjuna-vishada-yogam] * 02.Saankya Yogam - 6 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/9/saankya-yogam] * 03.Karma Yogam#44 - 13 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/23/karma-yogam%2344] * 04.Gyana Yogam - 8 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/15/gyana-yogam] * 05.Karma Sanyasa Yogam - 4 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/16/karma-sanyasa-yogam] * 06.Atma Samyama Yogam - 4 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/6/atma-samyama-yogam] * 07.Vignana Yogam - 2 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/49/vignana-yogam] * 08.Akshara Parabrahma Yogam - 2 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/48/akshara-parabrahma-yogam] * 09.Raja Vidya Raja Guhya Yogam# 50 - 8 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/32/raja-vidya-raja-guhya-yogam%23-50] * 10. Vibhuti Yogam…6 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/56/10.-vibhuti-yogam] * 11.vishwarupa sandarshana yogam - 2 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/17/vishwarupa-sandarshana-yogam] * 12.BhaktiYogamu - 2 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/51/-bhaktiyogamu] * 13. Ksetra kshetrgna vibhaga yogamu…1 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/67/13.-ksetra-kshetrgna-vibhaga-yogamu] [[దస్త్రం:SUNDARA CHAITANYANANDA PANCHAJANYAMU.jpg|thumb|alt=SUNDARA CHAITANYANANDA PANCHAJANYAMU|SUNDARA CHAITANYANANDA PANCHAJANYAMU]] =='''చైతన్య పాంచజన్యం'''== ==మనసైన మాట== ఎంత మందితో నాకు పరిచయాలు ఉన్నాయి; ఎవరెవరు నాకు తెలుసు అనే ఆలోచనల కన్నా, నాతో నాకు ఎంత వరకు పరిచయం? అనే ప్రశ్న వేసుకోగలిగితే, ఆ క్షణమే జీవితం ఒక అందమైన మలుపు తిరుగుతుంది. సదవగాహనకు మనస్సు సిద్ధ పడుతుంది. ఆ నిముషం నుండి బ్రతుకు సరళంగా, సజావుగా సాగుతుంది. నేను ఒక్కట్లే. కాని, నాలో నేను తొంగి చూసినపుడు తెలుస్తుంది నేను ఒక్కడిగా లేనవి. వాలో నేను ఇద్దరుగా ఉన్నానని. రెండుగా ఉన్నానని. (1) నాలో వాంఛలు ఉన్నాయి; వ్యథలు ఉన్నాయి. బాధలు ఉన్నాయి; అపజయాలు ఉన్నాయి. గాయాలు ఉన్నాయి. చెప్పుకోలేని గాథ లున్నాయి. ఇలా నేను ఒకణ్ణి. ఇలా ఉండాలని ఎవరైనా ఎందుకు అనుకుంటారు? కాని అలా ఉన్నారు. మరోలా ఉండలేకపోతున్నారు అంటే, ఈ విధమైన జీవనము వెనుక బలమైన కారణా లున్నాయి. ధర్మాలున్నాయి. నియతి ఉంది. నేను ఇలా ఉండటానికి ఏది కారణమో, నా జీవితం ఇలా ఉండటానికి ఏ నియతి కారణమో, అదే నా పరిసరాల్లో ఉంది. ప్రపంచంలో ఉంది. వ్యక్తులలో ఉంది. వారి ప్రవర్తనల లోనూ ఉంది. ఆ సమయంలో అలా ప్రవర్తించకుండా ఉంటే బావుండేది. అక్కడ అలా చేసి ఉంటే బావుండేది అనే మాటలు పలికేది మనమే. చేయకూడని దానిని ఎవరు చేయమన్నారు? చేయవలసిన దానిని ఆపమని చెప్పిం దెవరు? మానుకున్నది మనమే. పూనుకున్నదీ మనమే. అంతా తెలిసే చేశాం. అప్పుడు మరోలా చేయటం, మరో విధంగా ఉండటం సాధ్య మయ్యేది కాదు అని ఇప్పుడు కూడా తెలుసుకోలేక పోతున్నాం. చేయవలసింది ఎంతైనా ఉండవచ్చు. చేయగలిగిందే మనం చేయగలం. ఉండవలసినవే మన వద్ద ఉంటాయి. లేనివి రావచ్చు. మన కొరకు లేనివి రమ్మన్నా రావు. పోయేందుకు వచ్చినవి ఉండమన్నా ఉండవు. ఉండటానికి వచ్చినవి పొమ్మన్నా పోవు. మనకు ఇష్టం లేనివి ఎన్నో మనం చేస్తున్నాము. ఇతరులు చేసే వాటిని ప్రశ్నించే హక్కు మనకు ఎక్కడుంది? నా జీవితంలో అయినా, పరుల జీవితంలో అయినా, ప్రపంచంలో అయినా జరుగవలసినవియే జరుగుతున్నాయి. జరుగకూడనివి అయితే ఎందుకు జరుగుతాయి? గతంలో ఇలాగే జరిగాయి. చైతన్య పాంచజన్యం వర్తమానంలో కూడా ఇచే రాగం. భవిష్యత్తులో కూడా ఇదే పాట. ఇదే బాట, ఇదే జీవితంలో ఘర్షణ. జీవిలో సంఘర్షణ. మనిషిలో అంతా ఇంతేనా? బ్రతుకంతా బాధలేనా? నాలో ఇంకేమైనా ఉందా? ఉంది. అదే ఆ రెండో నేను. (2) నాలో తృప్తి ఉంది. విశ్రాంతి ఉంది. హాయి ఉంది. సాధించినవి ఉన్నాయి. ప్రేమ ఉంది. దయ ఉంది. సానుభూతి ఉంది. ఇలా నేను మరొకణ్ణి. ఏదీ అవసరం లేనివాణ్ణి, ఎవరూ అవసరం లేనివాణ్ణి. దేనినీ కాదనలేని వాణ్ణి; ఎవరినీ కాదనలేని వాణ్ణి. సుఖాన్ని కోరనివాణ్ణి; సుఖమై ఉండేవాణ్ణి. ఉండాలి అమకోని వాణి; ఎప్పుడూ ఉండేవాణ్ణి. అందగాణ్ణి కాదు; అందంగా ఉంటాను. మాటలు లేవు: మాట్లాడుతాము. పాటలు రావు; పాడుతాను. పోవాలి అనుకోను; ఉండాలి అని భావించను. పోయినా ఉండేవాణ్ణి; పోకుండా ఉండేవాణ్ణి. రమ్మని పిలవని వాణ్ణి పొమ్మని చెప్పని వాణ్ణి. అదిగా ఇదిగా ఉండనివాణ్ణి ఏదోగా ఉండని వాణ్ణి వేమగా ఉండేవాణ్ణి. చలికి చెలికాణ్ణి. వానకు వేస్తాన్ని. ఎండకు మిత్రుణ్ణి. కాలంతో కలసి తిరుగుతాము. గాలితో చేతులు కలిపి షికారు కెళ్తాను. వెన్నెలను వాటేసుకొని ఊరేగుతాను. ఇదే జీవితంలో సరళత్వం. జీవికి సమత్వం. మనిషి తనలో తాము ఇలా లేదా? ఈ జీవన కళ తనకు లేదా? తనది కాదా? అవును.. తనదే. నీదే. నాదే. ఇదే ఆ రెండో నేను. నీవు ఒక్కడివే. ఎలా ఉంటావు రెండుగా? - రెండు ఉన్నా, ఉన్న దొక్కటే. నీవుగా ఉన్న దొక్కటే. అదేదో మనం తేల్చుకోవాలి. నీవు, మొదటి నీవే అయితే, ఇక జీవితంలో కాంతి మిగలదు. నీవు, రెండవ నీవే అయితే, ఇక జీవితంలో అశాంతి నిలవదు. ఇది తేలాలి. అప్పుడే, బ్రతుకు తేలిక పడుతుంది. తేలిపోతుంది. లేదా అమాంతం, ఆసాంతం మునిగిపోతుంది. శనిని వలచి మునిగిపోవడమా? మునిని తలచి తేలిపోవడమా? తరించిపోవడమా? ఇదే నిర్ణయం కావాలి. ఇదే బుద్దిలో స్పష్టత. బ్రతుకులో వరిష్ఠత. అందమైనవి. అమోఘమైనవి. అద్భుతమైనవి - ఎన్నో ఉన్నాయి ఈ ప్రపంచంలో. వినీలాకాశము పచ్చని పాలము సాగర జలము - అందంగా ఉంటాయి. వాల్మీకి కవిత్వం నారదుని సంగీతం విశ్వకర్మ నిర్మాణం - అమోఘంగా ఉంటాయి. రవీంద్రుని గేయాలు రవివర్మ చిత్రాలు తిక్కన పద్యాలు పోతన పలుకులు అద్భుతంగా ఉంటాయి. అన్నీ ఆకర్షణలే. అన్నీ అందాలే. ఆనందాలే. అద్భుతాలే. అన్నిటికన్నా అందమైనది, ఆకర్షణీయమైనది. అద్భుతమైనది ఏదయినా ఒక్కటి చెప్పండి అవి మీరెవరన్నా నన్ను అడిగితే, "స్పష్టత" అని సమాధానం చెబుతాను. స్పష్టత అంటే ఏ సంశయం లేకుండా ఉన్నది ఉన్నట్లు స్వచ్చంగా తెలియటం. అందుకే నేమో, "జ్ఞానానికి సమమైన పవిత్ర వస్తువు లేదు" అన్నది భగవద్గీత. ఈ విషయంలో మన శాస్త్రాలు విలక్షణంగా శోధిస్తాయి. మన మహర్షులు వైభవంతో ప్రకాశిస్తారు. జ్ఞానము హృదయంలో వెన్నెలను కాయిస్తుంది. బుద్ధిలో స్పష్టంగా మనస్సులో మల్లెలను పూయిస్తుంది. మనం ఏదో చేయాలని ప్రపంచానికి రాలేదు. ఏదో కావాలని ప్రారబ్ధంతో కలసి వచ్చాము. మనం ఏమి కాలేకపోయామని, ఏదీ చేయలేకపోయా మని కాలం చూస్తూ కూర్చోదు. పరుగు లెత్తే కాలాన్ని మనం కూర్చోబెట్టలేము. మనం శాంతిలో పవ్వళించే దెలాగో అర్థం చేసుకోవాలి. పరమార్థాన్ని పొంది తరించాలి. అందుకే పుస్తకాలకు గుడి కట్టిన సుందర చైతన్యాశ్రమం మరీ మడి కట్టుకొని ఈ పుస్తకాన్ని ప్రపంచానికి సమర్పిస్తోంది. నిక్కమైన మంచి నీల మొక్కటి చాలు" అన్నట్లు, ఈ ఒక్క పుస్తకం మస్తకంలో స్పష్టతను కలిగించి, నిష్టను పెంచుతుందని, బ్రహ్మనిష్ఠ వైపు మనిషిని త్రిప్పుతుందని ప్రగాఢంగా విశ్వసిస్తున్నాను. సంతోషంతో మీ చేతుల్లో పెడుతున్నాను. నేను శ్రమించినా, మీరు ఈ గ్రంధము తాంతాన్ని, విశ్రాంతాన్ని, ప్రశాంతాన్ని ప్రసాదిస్తుంది అనే భావన రాగానే శ్రమ కూడా ఆశ్రమ జీవనమంత హాయిగా ఉంది. నిజం చెప్పాలంటే, రచనలో నాకు ఏవేవో తెలిసి ఉండవచ్చు. కాని, శ్రమ మాత్రం ఎప్పుడూ తెలిసి రాలేదు. నేను శ్రమించి ఉండొచ్చు. శ్రమ పడలేదు. వాది రచన కాదు. నేను రచించలేదు. నాది అర్చన. రచన నాకు అర్చన. అర్చనలో 'నేను' ఎలా ఉంటాను? నేనే లేను. ఇక శ్రమ ఎవరికి? అర్చించటం అదృష్టం. అదృష్టఫలం. పూజారి నేనే అయినా, ఆలయాన్ని కొందరు చిమ్ముతారు. కొందరు పూలు కోసి పెడతారు. కొందరు దీపారాధన చేస్తారు. కొందరు పూజలో ప్రత్యక్షంగా పాల్గొని తృప్తి చెందుతారు. పూజా ఫలము నీకే ఉండనీ పూజే ఫలముగ మాకు మిగలనీ సలిలము నిండిన మా నయనాలలో కదలక నీ రూపు మిగిలిపోన అని, చైతన్య గానాన్ని పాడుకొంటూ తన్మయత్వం చెందుతారు. ఇది చైతన్య పాంచజన్యం 'హరహర మహాదేవ' - అంటూ' భంభం అని మ్రోగిన శంఖారావం. ఆశ్రమం ప్రచురించిన ఎన్నో గ్రంధాలు రికార్డు స్థాయిలో పాఠకుల చేతుల్లోకి వెళ్ళాయి. ఎందరికో, ఎంతగానో స్ఫూర్తి నిచ్చాయి. తృప్తి నిచ్చాయి. కాని, "చైతన్య పాంచజన్యం" గ్రంథం వేరు. ఈ గ్రంథం నాకే ఎనలేని తృప్తి నిచ్చింది. దీపాన్ని దర్శించినంతగా తృప్తిపడ్డాను. ఎన్నో గ్రంథాలకు తల్లివైన నాకు ఈ గ్రంథం ముద్దుబిడ్డ అయింది. ఈ గ్రంధం పాఠకులకు ఎనలేని స్ఫూర్తిని ఇస్తుందని భావిస్తున్నాను. ముముక్షువులకు అమృతపానం లాంటిదని నా అభిప్రాయం. ఎక్కువ పుటలున్న ఈ గ్రంథం తక్కువ కాలంలో వెలువడింది. సమయం అబ్బే లేదు. అయినా సుందరంగా తయారైంది. శారదా మందిరంగా కళకళలాడింది. ఈ పవిత్ర కార్యంలో ఎందరో తమ వంతు సేవలను అందించి పుణ్యాన్ని చేరుకున్నారు. ఆశ్రమవాసులు, సత్సంగ్ సభ్యులు కంప్యూటర్ టైప్ సెట్టింగ్లోను, ఫోటో డిజైనింగ్, ప్రూఫ్ రీడింగ్ తదితర సేవలలో తృప్తి చెందారు. ఇక చివరగా, స్పష్టతకు ప్రతిరూపంగా శోభిస్తూ, పరమాత్మ ప్రసాదంగా అందిన ఈ గ్రంథము ముముక్షువులకు సుస్పష్టంగా అర్థమయ్యేలా ఆశీర్వదించమని మురళీకృష్ణ స్వామిని వేడుకొంటున్నాను… మీ … స్వామి సుందర చైతన్యానంద =='''వేదసంస్కృతి - ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ'''== ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ ! ఈ మంత్రం ఎందుకు జపించాలి.? ఇప్పటికి సరిగ్గా 1500 సంవత్సరాల క్రితం సంఘటన. ఒక ముసలివాడు ”ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” అనే మంత్రాన్ని వల్లెవేస్తూ గంగానది తీరంలో నడుస్తున్నాడు. చేతిలో జపమాల మెడలో రుద్రాక్ష హారం ధరించాడు. ఈ ”ఓం భగవతే వాసుదేవాయ” అనే మంత్రం చదవడం వలన ఆ తరంగాలు కలిపురుషుడుని తాకాయి. ఎక్కడి నుండి వస్తున్నది ”ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” అనే మంత్ర శబ్దం అని చుట్టూ పరికించాడు. గంగానది తీరంలో ఒక బక్కచిక్కిన ముదుసలి '''ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ'''అనే నామాన్ని జపించడం చూసి ఆ మంత్ర జపాన్ని ఆపాలని ఆ ముసలివాడి దగ్గరికి వెళ్లి పట్టుకోబోయాడు. అయన మీద చేయి వేసిన వెంటనే ఎగిరి అర యోజన దూరంలో పడ్డాడు. కొంతసేపు ఏమి జరిగిందో తెలియక చూస్తే ఆ ముసలివాడు ముందు ఎక్కడో ”ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” అనే మంత్రాన్ని జపిస్తూ వెళ్తున్నాడు. ఎలాగైనా పట్టుకుని నామజపాన్ని ఆపాలని దగ్గరికి వెళ్ళాడు. పట్టుకోబోతే ఈసారి యోజనం దూరంలో పడ్డాడు. ఆ దెబ్బకి కలిపురుషుడు గజగజ ఒణికిపోయాడు. చూస్తే బక్కచిక్కి ఉన్నాడు. గట్టిగా గాలి వస్తే ఎగిరేలా ఉన్నాడు. కాని పట్టుకుందామంటే నేను ఎక్కడో పడుతున్నాను. ఒకవేళ నాశక్తి సన్నగిల్లిందా? కలియుగం ఆరంభంలో కృష్ణుడు వలన నా రాక ఆలస్యం అయింది. ఇదేమైన శ్రీకృష్ణుడి మాయా ప్రభావమా? అసలు ఇంతకీ ఆ ముసలివాడు ఎవ్వడు. శివుడా? విష్ణువా? అనుకుంటూ ఉండగా అటుగా వెళ్తున్న ”వేదవ్యాసుడు” కనిపించాడు. కలి వెంటనే వ్యాసుడు దగ్గరికి వెళ్లి మహానుభావ సమయానికి వచ్చావు. నా సందేహాన్ని నివృత్తి చేయండి. అన్నాడు. వ్యాసుడు నవ్వి. ఇది నీరాజ్యం. ఈకలికాలం నీది. నీకు సందేహమా? ఏ ఇద్దరుని సక్రమంగా ఉండనివ్వవు. ఎవరైనా కలిసున్నారంటే కళ్ళలో నిప్పులు పోసుకుంటావు. ఇలాంటి నీకు నా అవసరం ఏముంది? ఇంతకి నువ్వు కుశలమే కదా! కుశలమే! నారాజ్యంలో నేను కాక నువ్వు పాలించవు. కదా! అదిగో ఆ దూరంగా వెళ్తున్నాడే ఆ ముసలివాడు ఎవరు? ఆయన్ని పట్టుకోబోతే నా బలం సరిపోవడం లేదు. ఇదసలు నా రాజ్యమేనా? లేక మీరందరూ కలిసి నన్ను మాయ చేస్తున్నారా? చెప్పండి అని వేడుకున్నాడు. వేదవ్యాసుడు నవ్వి, ఓహో అదా నీ సందేహం. అయన పరమ విష్ణు భక్తుడు. అయన జపించే నామం వలన విష్ణు శక్తి ఉత్పన్నమై నిన్ను దగ్గరికి రానివ్వదు. పట్టుకోవాలని ప్రయత్నించవా! విష్ణువు నిన్ను నాశనం చేసి కలియుగాన్నే లేకుండా చేస్తాడు. త్రికరణ శుద్దిగా నిత్యం ” ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” అనే నామాన్ని ఎవరు పఠిస్తూ ఉంటారో వారిని నువ్వు కనీసం తాకనుకూడా తాకలేవు. కనుక ”ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” ఈ మంత్రాన్ని ప్రజలు పట్టుకునే లోపే నువ్వు పట్టుకో. లేదంటే నీ రాజ్యంలో నువ్వు ఉండలేవు. అని చెప్పి వెళ్ళిపోయాడు. ఇంతటి మహత్తరమైన ఈ మంత్రాన్ని నిత్యం జపించండి. [[దస్త్రం:OmNamoBhagavatheVasudevaya-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio sample.ogg|thumb|alt=File:OmNamoBhagavatheVasudevaya-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio sample.ogg|File:OmNamoBhagavatheVasudevaya-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio sample.ogg]] '''ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ''' ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ '''వేదసంస్కృతి'''ఆశ్రమాలు #సుందర చైతన్యాశ్రమం దవలైశ్వరం, [[రాజమండ్రి|రాజమహేంద్రవరం]]. #[[సుందర చైతన్య ఆశ్రమం|సుందర చైతన్యాశ్రమం]] దు౦డిగల్, [[హైదరాబాద్]]. #సుందర చైతన్యాశ్రమం [[విశాఖపట్నం]]. == మూలాలు == {{reflist}} [[వర్గం:నెల్లూరు జిల్లా ఆధ్యాత్మిక గురువులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:హిందూ గురువులు]] [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] 73yw7d37raccb67ef38dksywgph9tbl 4942576 4942575 2026-08-23T13:44:23Z CommonsDelinker 608 SUNDARA_CHAITANYANANDA_PANCHAJANYAMU.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942576 wikitext text/x-wiki {{శుద్ధి}}{{మూలాలు సమీక్షించండి}}{{Infobox Hindu leader |name='''Sadhguru Swami Sundara Chaitanyananda'''<br />స్వామి సుందర చైతన్యానంద |image= SADHGURU SWAMI SUNDARA CHAITANYANANDA.jpg |caption = సుందర చైతన్యానంద |birth_name = సుందర రాజన్ |birth_date = 25 - డిసెంబర్ - 1947 |birth_place = కట్టుబడి పాలెం, నెల్లూరు, ఆంధ్ర ప్రదేశ్, భారతదేశం. |known = సద్గురు, జ్ఞాన బ్రహ్మ, ఆర్షవిద్యా వాచస్పతి, సత్సంగ ప్రచారమణి, సనాతన ధర్మ దీపికాధారి, చైతన్య భగవద్గీత ప్రకాశకులు. |father = శ్రీ పెరుంబుదూరు వేంకట శేషాచార్యులు |mother = రంగనాయకమ్మ |religion = సనాతన ధర్మము(హిందూ మతము) |philosophy = అద్వైతము |quote = మోక్షః జ్ఞాన రూపేన అస్తి. |signature = |footnotes = }} '''శ్రీ స్వామి సుందర చైతన్యానంద''' ([[ఆంగ్లము]]: Swami Sundara Chaitanyananda) అఖిలాంద్ర దేశంలో తన [[ఉపన్యాసము]]లద్వారా, రచనల ద్వారా, [[సంకీర్తన|సంకీర్తనల]] ద్వారా భక్తులకు జ్ఞాబోధ చేసాడు. అరవై యేడు సంవత్సరాల జీవిత కాలములో నలబై రెండు సంవత్సరాలు [[భక్తి|భక్త]] జన సంక్షేమానికి వినియోగించాడు. వక్తగా, [[రచయిత]]గా, [[గాయకులు|గాయకుడు]]గా, [[బోధన|బోధకుడు]]గా, [[గురువు]]గా భక్త జనుల గౌరవాలు అందుకున్నాడు. == ఆధ్యాత్మిక సేవా స్వర్ణోత్సవ సమారోహం == [[దస్త్రం:SWAMI SUNDARA CHAITANYANANDA - INDIAN POSTAGE STAMP - 1966-2016 .... 50 Years of Devotional Service CELEBRATIONS.jpg|thumb|200px|left| స్వామి సుందర చైతన్యానంద భారత తపాలా బిల్లా (పోస్టల్ స్టాంపు).]] శ్రోత్రీయ బ్రాహ్మణిష్టా గరిష్ఠులైన పూజ్య గురుదేవుల యాభై వసంతాల పవిత్ర ఆధ్యాత్మిక సేవా ప్రస్థానం (1966 నుండి 2016వరకు) ఆధ్యాత్మిక సేవా స్వర్ణోత్సవ౦ గా కీర్తించబడింది. ఈ సందర్భంగా మార్చి 19 వ తేదీన భారత ప్రభుత్వ తపాలా శాఖ వారు ఈ సేవా స్వర్ణోత్సవం సందర్భంగా పూజ్య గురుదేవుల ఫోటో ముద్రించిన ప్రత్యేక పోస్టల్ కవరును.<ref>{{cite web | url = http://www.indianphilately.net/images/sundarachaitanyanandajispc190316.jpg | title = Special Cover on 50 years of Spiritual Journey of H. H. Swami Sundara Chaitanyanandaji Maharaj – 19th March 2016 | author = Sagi Srinivas Raju |accessdate=2016-10-13 }} </ref> పోస్టల్ స్టాంపును వేదికపై ఘనంగా విడుదల చేయడం జరిగింది. ఈ అరుదైన ప్రతిష్ఠాత్మక కార్యక్రమమును శ్రీ సోమసుందరం, ఐ.పి.ఎస్., డైరెక్టర్ ఆఫ్ పోస్టల్ సర్వీస్ వారు ఆవిష్కరించారు. ఈ ఈవెంటు పూజ్య గురుదేవుల ఆధ్యాత్మిక సేవా స్వర్ణోత్సవానికి మకుటాయమానమై భాసించింది. [[భక్తులు|భక్తుల]] ఆనందానికి అవధి లేకుండా పోయింది. == శ్రీ చైతన్య జయ ధ్వజం == <poem> :సర్వజిత్ - మార్గ శీర్ష శ్రీ : :గీతా భాగావతో దయః :జ్ఞానబ్రహ్మార్ష సర్వజ్ఞ :శ్రీ చైతన్య జయ ద్వజః </poem> #శ్రీ [[సర్వజిత్తు|సర్వజిత్]] [[వైకుంఠ ఏకాదశి]] [[గీతా జయంతి|గీతా జయంతీ]] పరోషస్సున [[1947]] [[డిసెంబరు]] 25 తేది ఉదయం 4: 30 గంటలకు శ్రీ స్వామీజీ వారి ఆవిర్భావ [[విజయం]] #శ్రీ [[ప్లవంగ]] [[వినాయక చవితి|వినాయక చతుర్ది]] 1967 డిసెంబరు 8 వ తేది శ్రీ స్వామిజీ వారి వాగావిష్కార విజయం. #శ్రీ రక్తాక్షీ [[కార్తీకమాసము|కార్తీక]] కృష్ణ తృతీయ తదియ [[1984]] [[నవంబరు]] 11 వ తేదీ స్వామీజీ వారి [[ఆశ్రమం|ఆశ్రమ]] స్వీకార విజయం. #శ్రీ[[క్రోధి]] [[ఆశ్వయుజమాసము|ఆశ్వయుజ]] కృష్ణ తృతీయ [[చవితి]] 1985 నవంబరు 14 వ తేదీ స్వామీజీ వారి స్థాపించిన ఆధ్యాత్మిక మాస పత్రిక గిరిధారి ప్రసార విజయం. #శ్రీ ప్రజాపతి మార్గశీర్ష శుక్ల షష్ఠి 1991 డిసెంబరు 12 వ తేదీ శ్రీ స్వామీజీ వారి జ్ఞాన శతక్రతు విజయం. #శ్రీ ఈశ్వర మార్గశీర్ష శుక్ల సప్తమి 1997 డిసెంబరు 6 వ తేదీ శ్రీ స్వామీజీ వారి భాగ్యనగర ఆశ్రమ ప్రవేశ విజయం. #శ్రీ [[చిత్రభాను]] జ్యేశ్ట శుక్ల నవమి 2002 జూన్ 19 వ తేదీ శ్రీ స్వామీజీ వారి [[విశాఖపట్నం|విశాఖపట్టణ]] సాగరగట్టాణ తీరాశ్రమ స్తాపాన విజయం. #శ్రీ వికృతి నామ చైత్ర శుక్ల అష్టమి 2010 మార్చి 23 వ తేదీ శ్రీ స్వామీజీ వారి చైతన్య భగవద్గీతా గ్రంథ ఆవిష్కార విజయం. ఇంకా #ఆయుత పత్ర (10,000) రచనాపూర్తి విజయం. #పంచ సహస్ర (5,000) ప్రవచనా పూర్తి విజయం. ఇది శ్రీ సుందర చైతన్యానంద స్వామి విజయానుభూతి. ==అవతార విశేషం== 1947 డిసెంబరు 25 న [[నెల్లూరు జిల్లా]] లోని కట్టుబడిపాళ్ళెం అనే గ్రామంలో [[బ్రహ్మ మూహూర్తం|బ్రహ్మముహూర్త]]మున [[వైష్ణవము|వైష్ణవ]] [[కుటుంబము|కుటుంబం]]లో సుందర చైతన్యానంద జన్మించారు. అది పరమాత్మ స్వరూపమైన మార్గశీర్ష మాసం. ఆ రోజే వైకుంఠ [[ఏకాదశి]], గీతా జయంతి కలసి వచ్చాయి. శ్రీ పెరుంబుదూరు వేంకట శేషాచార్యులు, రంగనాయకమ్మ అను దంపతులకు అష్టమ సంతానంగా సుందర చైతన్యానంద జన్మించారు. స్వామీజీ పూర్వాశ్రమం పేరు శ్రీ సుందర రాజన్. స్వామీజీ పూర్వీకులు [[తమిళనాడు|ద్రవిడ దేశము]] వారు. వీరి తాత గారు బాల్య దశలో [[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రాంతానికి]] వచ్చారు. చంగల్పట్టు జిల్లా లోని [[రామానుజాచార్యుడు|రామానుజాచార్యుల]] వారి జన్మ స్థలమైన శ్రీ పెరుంబుదూరు వీరి స్వగ్రామము.<ref>{{cite web | url = http://www.aboutyourphilosophy.blogspot.in/2013/07/swami-sundara-chaitanyananda.html | title = Sadhguru Swami Sundara Chaitanyananda | author = Raghuveer Onbv | accessdate = 2016-10-13 | website = | archive-url = https://web.archive.org/web/20160611000149/http://aboutyourphilosophy.blogspot.in/2013/07/swami-sundara-chaitanyananda.html | archive-date = 2016-06-11 | url-status = dead }}</ref> స్వామి వారి తాతలు విద్వత్తు గల వారై గ్రంథ రచనలు చేసారు. దేవాలయార్చకులుగా, తోమాల సేవకులుగా, గాయకులుగా, భక్తీ ప్రబంధ రచయితలుగా వన్నెకెక్కారు. [[తిక్కన|కవిబ్రహ్మ తిక్కన]], [[ఆతుకూరి మొల్ల|కవయిత్రి మొల్ల]], జ్ఞాన బ్రహ్మ సుందర చైతన్యులు - ఈ ముగ్గురు [[సింహపురి]] సీమలో విరబూసిన జ్ఞాన మందారాలని స్తుతిస్తూ [[నెల్లూరు]] పట్టణంలో 15-6-1994 నుండి 24-6-1994 వరకు పూజ్య స్వామీజీ నిర్వహించిన 118 వ జ్ఞాన [[యజ్ఞం]]లో పూజ్య స్వామీజీకి కనకాభిషేకం చేసిన సందర్భంలో సింహ పురీయులు ఒక [[తెలుగు పద్యము|తెలుగు పద్య]] మందారమును సమర్పించుకుని యున్నారు. శ్రీ స్వామీజీ బి.ఏ.లిట్ పట్టమును పొందారు. పూప వయస్సు నందే వేదాంత గ్రంథాలను రాత్రింబవళ్ళు అధ్యయనం చేశారు. చేతిలో వేదాంత గ్రంథం లేకుండా బాల్యంలో వారు ఎవ్వరికీ కనిపించి ఉండరు. నిత్యమూ నియమముతో ధ్యానము చేసే వారు. భక్తుల కోర్కె మేరకు [[యజ్ఞం|యజ్ఞాలు]] ప్రారంభించారు. ప్రతి యజ్ఞంలో వేలాది సంఖ్యలో వచ్చి భక్తులు వారి ఉపన్యాసాలను ఆలకించేవారు, ఆలకిస్తూ ఉన్నారు.స్వామి వారిది [[అద్వైతం|అద్వైత]] మార్గము. ఆ విషయంలో రాజీ పడకుండా భోదిస్తారు. జ్ఞానమును [[భక్తి]]ని సమన్వయం చేసి బోధించడం వారి ప్రత్యేకత. సనాతన ధర్మ మహా [[సాగరం]]లో ఉత్తుంగ తరంగాలై ఎగసిన భక్తుల, మహాత్ముల గాథలు చదువుతూ 'ఇవి నిజాలా!' అని సందేహించే ఆధునిక యువతరానికి చక్కని సమాధానం చెబుతుంది స్వామివారి సున్నిత [[గుండె|హృదయం]], అద్భుత జీవన విధానం. ==ఆధ్యాత్మిక స్పూర్తి - అఖండ కీర్తి== నలబై ఐదు సంవత్సరాల క్రితం మాట ... సత్య సందేశాలు అందించే సద్గ్రంథాలు అక్కడక్కడా లభించేవి. కాని అవి ఎక్కువ శాతం పండితుల బరువు పెంచడానికి మాత్రమే ఉపయోగ పడేవి. సమాజానికి వాటిని అందిద్దామనే పుణ్యాత్ములు ఉన్నా, సామాన్యుని స్థాయిని గ్రహించలేని కారణంగా అట్టి ఎందరివో ప్రయత్నాలు వ్యర్ధంగా మిగిలి పోయాయి. అభివృద్ధి చెందిన [[విజ్ఞాన శాస్త్రం]] నూతన తరాన్ని వినూత్న సంశయాలలో ముంచెత్తింది. అర్ధం లేని భౌతిక వాదం, జనులలో పెరిగిన అలసత్వం - అన్నీ కలసి జీవితాన్ని శోభింప చేసే విజ్ఞాన మణులను వెదజల్లే వేదాంత శాస్త్రాన్ని కాలక్షేపం స్థాయికి దించాయి. ఇవన్ని పరిశీలించిన శ్రీ స్వామీజీ యువ హృదయం తీవ్రంగా స్పందించింది. జ్ఞాన ప్రకాశంలో రమించ వలసిన [[భారతదేశం|భారతదేశము]] 'దరిద్రులున్న సంపన్న దేశం' గా మిగలడం ఆ చిన్న హృదయం భరించలేక పోయింది. కుదురుగా, మెలకువతో, అద్వితీయ సామాజిక స్ఫూర్తితో, అవగాహనతో అక్కడ ఓ బృహద్యత్నానికి అంకురార్పణ జరిగింది. సామాన్యునికి, సత్యానికి మధ్యనున్న అగాధాన్ని పూడ్చదానికి ఆ చిన్నారి చేతులు నడుం బిగించాయి.నేటి ఈ సుందర చైతన్య మహోద్యమాన్ని మన ముందుంచాయి. ఈ రోజు సమాజానికి ఏమి అందించాలన్న విషయంలో సుస్పష్టమైన, శాస్త్రీయ మైన అవగాహనతో ప్రారంభమై, అందుకు భగవత్ కృపను తోడు చేసుకుని రేయింబవళ్ళు శ్రీ స్వామీజీ శ్రమించారు. ఇంతింతై ఎదిగి ఎదిగి గుండె గుండెను మీటుతూ మహా ప్రవాహమై - దరిచేరిన వారిని పావనులను గావించే పుణ్య సలిలగా, మహోన్నత జ్ఞాన [[గంగా|గంగా నది]] ప్రవాహంగా నేడు సుందర మహోద్యమం రూపు దాల్చింది. శ్రీ స్వామీజీ మాటల మద్య మానవ జీవితానికి అర్ధం చెబుతూ, పాటలలో తియ్యగా పరమార్ధాన్ని విప్పి చూపుతూ, నిర్జీవ మౌతున్న సమాజానికి జీవిత పాటాలను సహనంతో నేర్పుతూ 220 కు పైగా జ్ఞాన యజ్ఞాలను నిర్వహించి, [[తెలుగు]] లోను, [[ఆంగ్ల భాష|ఆంగ్లం]] లోను 150 కి పైగా గ్రంథాలను రచించారు.<ref>{{cite web | url = http://www.sundarachaitanyam.in/AboutSwamiji.html | title = About Sadguru Swami Sundara Chaitanyanandaji | author = Official website |accessdate=2016-10-13 }} </ref> 200 సత్సంగ శాఖలను రాష్ట్ర మంతటా నెలకొల్పి, 22 మురళీ కృష్ణ ఆలయాలను, ధ్యాన మందిరాలను నిర్మించి, 'గిరిధారి' మాసపత్రిక ద్వారా, టి.వి ద్వారా ఆడియో, [[వీడియో]] సి.డి. ల ద్వారా ఆర్శవిద్యా వాణిని జనావళికి వినిపిస్తూ ఉన్నారు. ==ఆశ్రమ స్వీకారం== గత నలభై ఐదు సంవత్సరాలుగా పూజ్య స్వామీజీ ఆంధ్రావనికి అందించిన ఆధ్యాత్మిక సేవలు అనితర సాధ్యాలు. ఈ మహత్తర కార్యక్రమానికి కార్యక్షేత్ర౦గా 1984, మే 11 వ తేది ప్రథమంగా [[ధవళేశ్వరం]] సుందర చైతన్యాశ్రమం రూపు దిద్దుకుంది. తపోవనంలా, సుందర నందనోద్యాన వనంలా శోభించే [[ఆశ్రమం]] వేలాది సత్సంగీయులకు, భక్తులకు స్ఫూర్తి కేంద్రంగా దినదినాభివృద్ధి చెందింది. అద్భుత కలాఖండమైన ఈ ఆశ్రమం ప్రస్తుతం వానప్రస్తాశ్రమంగా అలరారుతోంది. 1997 డిసెంబరు 25 వ తేది అభినవ బృందావనంలా [[హైదరాబాద్|హైదరాబాదు]] [[సుందర చైతన్య ఆశ్రమం]]ం వెలసింది. దేశ విదేశాలలో ఆధ్యాత్మిక సేవలందించేందుకు శ్రీ స్వామీజీ వారికి ఆశ్రమం ఒక పనిముట్టు అయ్యింది. పచ్చని పొలాల మధ్య పదమూడు ఎకరాల స్థలంలో నిర్మింపబడిన ఈ సువిశాలమైన ఆశ్రమం భక్తుల పాలిటి కల్పవృక్షం. భక్తీ భావ పరంపరలో ముంచెత్తే 76 అడుగుల ఎత్తు గల మురళీకృష్ణ భగవానుని [[ఆలయం|దేవాలయం]], నిరంతరం గురుదేవుల జ్ఞాన ప్రభోదాలతో ప్రతిధ్వనించే శృతి మందిరం - ఈ రెండూ భక్తీ జ్ఞాన సమ్మేళనమైన సుందర చైతన్య మహోద్యమానికి సంకేతాలు. 2002 జూన్ 19 వ తేదిన [[విశాఖపట్నం|విశాఖ]] సాగర తీరంలో మూడవది అయిన సుందర చైతన్య ఆశ్రమం నెలకొల్ప బడింది. ==చైతన్య శంఖారావం== ఒక [[యుద్ధం]] రణరంగంలో ముగిసి ఉండవచ్చు. కాని, అది పుట్టింది మాత్రం ఒక వ్యక్తీ మనస్సులోనే. మార్పు అనేది సంభవమైతే అది సమాజంలో కాదు. వ్యక్తిలో. వ్యక్తీ ఆలోచనా సరళి మారితే వ్యక్తీ ప్రవర్తనలో పరివర్తన వస్తుంది. మనసు మారితేనే మనుగడ మారుతుంది. మనిషి మారితేనే సమాజం మారుతుంది. *సుందర సత్సంగాలు: మాది గొప్ప అంటే మాది గొప్ప అంటూ అందించ బడే పలు రకాల సిద్ధాంతాలు, సందేశాలు, మాయలు, మహిమలు మనిషిని చుట్టూ ముట్టి మభ్య పెడుతున్న ఈ గందరగోల పరిస్థితులలో, అసలు ఇన్ని రకాల ఆలోచనల వెనుక ఉన్న ఆంతర్య మేమిటి? అది పుట్టిన దెక్కడి నుంచి? పయనిస్తున్నదే తీరానికి? ఇంతకీ మోక్ష మంటే ఏమిటి? దానికి మార్గ మేది? - ఇటు వంటి సహజ, అనివార్య సంశాయాలకు సహేతుకమైన సశాస్త్రీయ మైన సమాధానాలను అందిస్తూ, విచారము - [[అనుభవము|అనుభవం]] - ప్రచారము - ఈ మూడింటిని లక్ష్యంగా కలిగిన సుందర సత్సంగాలను శ్రీ స్వామీజీ నలభై సంవత్సరాల క్రితమే రాష్ట్ర మంతటా నెలకొల్పారు. కుల తత్వాల నధిగమించి, 'నాకులం ఒక్కటే - సానుకూలం' అనే గురుదేవుని అడుగు జాడల్లో ఏకాత్మ భావంతో సత్సంగీయులు అందరూ జీవిస్తున్నారు. *చైతన్య మాతృ మండలి: [[గృహలక్ష్మి]] గృహానికి మూల స్తంభం వంటిది. ఆ కల్పవల్లి నీడ లోనే గృహం సుఖ శాంతులతో వర్ధిల్లుతుంది. బిడ్డలకు [[అమ్మ]] ఒడి ప్రథమ [[బడి|పాఠశాల]]. అవగాహన గల తల్లులు ఇంటిని శాంతి నిలయం చేయగలరన్న మహోన్నత ఆశయంతో ముందు మాతృ మూర్తులను తీర్చిదిద్దే ప్రయత్నంలో శ్రీ స్వామీజీ అన్నీ గ్రామాలలో, పట్టణాలలో ' చైతన్య మాతృమండలి' స్థాపించారు. నిత్యమూ స్వాధ్యాయంతో, సేవా కార్యక్రమాలతో చైతన్య మాతృ మండలి ఆదర్శవంతంగా శోభిస్తూ ఉంది. *చైతన్య యువత: గోడ యొక్క గొప్పదనం ఇటుకల మీద ఆధారపది ఉన్నట్లు, [[దేశం]] యొక్క స్థిరత, ఐక్యత, పురోగతి [[యువత]] మీద ఆధారపడి ఉంది అన్న ఉధేశంతో 'చైతన్య యువత' విభాగాన్ని శ్రీ స్వామీజీ నెలకొల్పి యువతను [[క్రమశిక్షణ]] తో, సంయమనంతో, ఆధ్యాత్మిక స్ఫూర్తితో ప్రగతి మార్గంలో నడుపుతూ ఉన్నారు. ప్రేమతో, సేవా భావంతో, చరిస్తూ, వారు నమ్ముకున్న విలువల వైశిష్ట్యాన్ని, ఈ మార్గంలో వారికి కలిగిన సంతృప్తిని అందరికి అందించాలని పూర్ణ హృదయంతో ప్రయత్నించడమే కర్తవ్యంగా పెట్టుకుని, భావి తరాలకు ఆశాజ్యోతులుగా చైతన్య యువత వేల్గొందుతూ ఉంది. *గిరిధారి: సర్వ వేదాంత సారంగా, సర్వ సమస్యలకు ఏకైక పరిష్కారంగా, అనుభావామ్రుతాన్ని చక్కటి వ్యాసాల రూపంలో, కథల రోపంలో కవితల రూపంలో, ప్రశ్నోత్తర రూపంలో నింపి శ్రీ స్వామీజీ గత 30 సంవత్సరాలుగా ఆంధ్రావనికి మాసం మాసం అందిస్తున్న అమృత కలషమే గిరిధారి. 20,000 మంది జీవిత సభ్యులను కలిగిన గిరిధారి ఆధ్యాత్మిక మాస పత్రిక పాటకులను నిత్యమూ చైతన్యవంతం చేస్తూ, ఆనంద తీరాలకు తరలిస్తూ ఉంది. ==పశ్చిమంలో యతి పాదం== [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా]] లోని భక్తుల ఆహ్వానాన్ని మన్నించి పూజ్య స్వామీజీ 1998 సెప్టెంబరులో ప్రథమంగా [[అమెరికా|అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]] దేశం పర్యటించారు. సనాతన ధర్మ వైభవ కేతనాన్ని అమెరికాలో రెపరెప లాడించారు. [[చికాగో]], [[డెట్రాయిట్]], క్లీవ్ లాండ్, ఓర్లాండో మొదలైన నగరాలలో జ్ఞాన యజ్ఞాలను నిర్వహించి జనులను అమితంగా స్పందింప జేశారు. Chicago people get another Vivekananda-like saint to expound Advaita Vedanta. Saint thrills Chicago Audience with mesmerizing philosophical discourses. 'Advaita Vedanta delivered to the common man in simple, palatable terms' - అనే శీర్షికలతో దిన పత్రికలు పూజ్య స్వామీజీని శ్లాఘించాయి. ==అపురూప విజ్ఞాన వేది - అసమాన కవితా పయోనిధి== శ్రీ స్వామివారు తమ దివ్య భోదలతో అలసిపోయిన జీవితాలలో ఆశలతలను పూయిస్తున్నారు. అలుపెరుగని కంటంతో మానవాళి అశాంతి తలుపులను మూయిస్తున్నారు. వారికున్న శ్రావ్యమైన గాత్రం, గాన గంధర్వ వైదుష్యం అసమానము, అనితర సాధ్యము. మైదానాలనే తరగతి గదులుగా మార్చి లోతైన ఉపనిషత్ రహస్యాలను శ్రోతల హృదయాలలో నిక్షిప్తం చేసిన ఖ్యాతి శ్రీ స్వామీజిది. వారి [[భాష]], బాణీ అద్భుతం. వారి గళం, కలం ఒక దానితో మరొకటి పోటీ పడుతూ ఉంటాయి. ఒక దాని నొకటి మించి పోవాలనుకుంటాయి. వేదాంత సాహితీ [[ప్రపంచము|ప్రపంచ]]లో, తాత్విక భావనా జగత్తులో పూజ్య స్వామీజీ అపురూప విజ్ఞాన వేది. అసమాన కవితా పయోనిధి. గహన మైన వేదాంత విషయాలను సాధారణ మానవులకు కూడా అవలీలగా, అలవోకగా అందించే వారి అసాధారణ వైదుష్యం అనుపమానము, అద్భుతము. అసామాన్య పాండిత్యంతో, అద్భుత రచనా పటిమతో శతాధిక గ్రంథాలతో పాటు చైతన్య [[భాగవతం|మహాభాగవతం]], చైతన్య [[రామాయణం|రామాయణము]], చైతన్య [[మహాభారత|మహా భారతము]] గ్రంథాలను ప్రసాదించిన శ్రీ సుందర చైతన్యనందుల వారు ఎప్పుడెప్పుడా అని ఆంధ్ర ప్రజానీకం ఎదురు చూసిన చైతన్య భగవద్గీత గ్రంథాన్ని వాసుదేవుని ప్రసాదంగా సహృదయ లోకానికి సమర్పించి సంతర్పణం చేశారు. [[వేదమాతరమ్|వేదమాత]]కు నీరాజనాలు అర్పించారు. ==చైతన్య దీప్తి== జ్ఞానబ్రహ్మ, ఆర్షవిద్యా వాచస్పతి, సత్సంగ ప్రచారమణి, సనాతన ధర్మ దీపికాధారి అను పలు బిరుదులతో యోగి పుంగవులు పూజ్య స్వామీజీని సత్కరించగా, సువర్ణ కంటాభరనాలతో, హస్త కంకణాలతో, సువర్ణ కిరీటాలతో, గండ పెండేర పురస్కారాలతో, గజారోహణలతో, కనకాభిషేకాలతో వివిధ ప్రాంతాలలోని భక్తులు, అనేక సంస్కృతిక, ఆధ్యాత్మిక సంస్థలు వీరిని సంన్మానించాయి. శ్రీ స్వామీ వారిది ప్రచారోద్యమం. జన జాగరణోద్యమం, సమాజాన్ని చైతన్యవంతం చేసే సుందర సమోద్యమం. ఆయన భారతీయ విజ్ఞాన సర్వస్వం. సనాతన ధర్మ పరిమళం. ఆర్ష సంస్కృతీ సభ్యతల భాండాగారం. ఇది ఆంధ్రుల భాగ్యం. శ్రీ స్వామీ సుందర చైతన్యానందుల వారికి మనం సమకాలీనులం కావడం మన పురాకృత పుణ్యఫల విశేషం. శ్రీ స్వామి వారి అవిరళ కృషికి, త్యాగ జీవనానికి, జనులపై వారికున్న అపార కృపకి ఆంధ్రావని భక్తీ భావంతో, కృతజ్ఞతా భావంతో శిరమోడ్చి, కరములు జోడించి స్వామి వారి పాదపద్మాలకు నమస్కరిస్తూ ఉంది. ==గ్రంథములు== #[[చైతన్య భగవద్గీత]] # [[చైతన్య భాగవతము]] # చైతన్య మహాభారతం # [[చైతన్య రామాయణము]] #చైతన్య పాంచజన్యం #చంద్రభాగాతరంగాలు #విష్ణు సహస్రనామం #శ్రీ కృష్ణ కర్ణామృతం #నిత్యసాధన చైతన్యం #చైతన్య భగవద్గీత (చిన్న సైజు) #అపరోక్షానుభుతి #అయితే విను #ఆత్మా విద్యా విలాసం #ఆనంద లహరి #ఆనంద తీరాలు #ఆత్మభోద #అధ్వైతానుభుతి #అవధూత గీత #భాస్కర శతకం #భజనావలి #భజ గోవిందం #బాలముకుందం #బ్రహ్మ సూత్ర దీపిక #చైతన్య లేఖలు - 3 #చైతన్య సమీరాలు #చైతన్య భావ సుమాలు #చైతన్య ప్రసంగాలు #చైతన్య గీతికలు #దాశరథీ శతకం #ధన్యాష్టకం #ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగములు #ఈశావాస్యోపనిషత్తు #గురు గీత #గీతాంజలి #గోపీ హృదయం #జగద్గుర్వష్టకం #జ్ఞానదేవ్ అభంగాలు #జీవన్ముక్త గీత #హరివిల్లు #కీర్తనాంజలి #కృష్ణ లీలలు #కభీర్ గీతావళి #కేనోపనిషత్తు #కృష్ణకథా గానము #లక్ష్మీనృసింహ స్తోత్రము #మలయ మారుతం #మహిష్మతిలో శంకరయతి #ముండకోపనిషత్తు #ముక్తికోపనిషత్తు #మువ్వల సవ్వడి #ముకుంద మాల #నరసింహ శతకం #నారద గాన రామాయణము #న్యాయ దీపిక #నారాయణ స్మరణం #నిర్వాణశట్ట్కం #నిగ్రహం #నిర్గుణ మానస పూజ; సదాచారం #పురుషసూక్తం #పూజావిధానం #ప్రపంచసారము #పండుగలు - ప్రాశస్త్యము #ప్రభోద సుదాకరము; వేదాంతడిండిమ౦ #ప్రశ్నోత్తర రత్నమాలికా #ప్రశ్నోపనిషత్తు #ప్రాతః స్మరణ స్తోత్రం #రామ గీత #[[రామజోగి]] చిట్కాలు #శ్రీ రుద్రమ్ #సాధువాక్యం #సదాశివబ్రహ్మేంద్ర కీర్తనలు #సుందర సంపాదకీయాలు - 1 #సుందర సంపాదకీయాలు - 2 #సుందర పారిజాతాలు #సనాతన స్రవంతి #సంక్షిప్త రామాయణము #స్వామియే శరణం అయ్యప్ప #సాధన సోపానాలు #సాధన పంచకం #సుందర మందారాలు #శ్రీ రామ అష్టోత్తర శతనామ స్తోత్రం #శివ గీత #శివ స్తోత్రం #శివ దర్శనం #శ్రీ కాళహస్తీశ్వర శతకం #సువర్ణమాలా స్తుతి #శతశ్లోకి #స్వాత్మ ప్రకాశికా #శివానంద లహరి #షట్పదీస్తోత్రం; సారతత్వోపదేశం #కనకథారా స్తోత్రం #శ్రీ శంకరచార్యస్వామి జీవితము #శివాపరాధ క్షమాపణ స్తోత్రం #శివ మహిమ్నః స్తోత్రం #సౌందర్య లహరి #తత్వ బోధ #విజ్ఞాన నౌక #విజ్ఞాన కదంబం #వేదాంత పంచదశి #వేదాంత వెన్నెల #వేమన యోగి #వ్యాస ప్రసాదం #విభూతి పండ్లు #విచారబిందు ఉపనిషత్తు #వేదాంతసార ఉపనిషత్తు #యోగాసారోపనిషత్తు #యక్షప్రశ్నలు #జీవన సత్యాలు #[[సుందర మందారాలు]] ==[[సుందర చైతన్య భజనలు]]== '''[[సుందర చైతన్య భజనలు]]''' * '''భజనామృతం''' [https://archive.org/details/16.-narayana-yanara] * '''స్తోత్రగాన మంజరి''' [https://archive.org/details/stotramanjari-3] * '''సర్వదేవ నమస్కారం''' [https://archive.org/details/2.-mrutyunjaya-shiva] * '''నమః పార్వతీ పతయే''' [https://archive.org/details/10.-girijaramana-goureesha] * '''రామనామ సుధ''' [https://archive.org/details/b-1._20260530] * '''చైతన్య మురళి''' [https://archive.org/details/7.-siva-namavalyashtakam-sankara] * '''కొండదేవుని కొలువు''' [https://archive.org/details/8.-ee-natakamanta-navvulake_202605] * '''రామకథా స్రవంతి''' [https://archive.org/details/ramakatha-a] * '''చైతన్యగానం''' [https://archive.org/details/chaitanya-b-02] * '''ఆనందవర్షిణి''' [https://archive.org/details/sri-ramachandra-kripalu-bhajaman-tulasidas] * '''కొండదేవుని కొలువు''' [https://archive.org/details/8.-ee-natakamanta-navvulake_202605] * '''కీర్తనాంజలి''' [https://archive.org/details/kirtananjali-a-02] * '''జయదేవుని అష్టపదులు''' [https://archive.org/details/4.-kapee-madhuripuna] * '''సదాశివ బ్రహ్మేంద్ర కీర్తనలు''' [https://archive.org/details/smaravaram-varam] * '''సుందర చైతన్య భజనలు Internet Archive Playlist''' [https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/2/sundara-chaitanya-bhajans] '''[[చైతన్యగానం - 01 ]]''' * చైతన్య గానం - 1 * పూజాఫలము * * 01.శారదాం - విశారదాం * 02.పావన యమునా జలములు చల్లన * 03.సత్యమైన నీ కథ విని * 04.వసంతం విరబూసిన గాని * 05.నల్లనివాడు - అల్లరివాడు * 06.పూజాఫలము నీకే ఉండనీ! * 07.ఎంత నేర్చినా ఎలా బ్రతికినా * 08.పాల సంద్రమున పవ్వళించావా! * 09.బృందావనిలో నంద నందనుని '''[[చైతన్యగానం - 01 ]]''' VIDEOS FOLDER LINK: [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/70/%E0%B0%9A%E0%B1%88%E0%B0%A4%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%82-01-?sort=title] '''[[చైతన్యగానం - 02 ]]''' చైతన్య గానం - 2 * మువ్వల గోపాల * * 10.మువ్వల గోపాల - చిరునవ్వుల గోపాల * 11.మరువలేను - మరపు రానీను * 12.సాధన సాగనీ స్వామి * 13.సుందర సురభిళ యమునా తీరవనం * 14.గాలికి లోటున్నదా? * 15.హే గోవింద! హే గోపాల! * 16.ఆశా నిరాశల జీవిత మింతే * 17.కావగరావా! కరుణింపగ లేవా! * 18.కరుణించు నా స్వామి! * 19.ఉన్నది గాంచవే ఓ మనసా! '''[[చైతన్యగానం - 02 ]]''' VIDEOS FOLDER LINK: [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/71/%E0%B0%9A%E0%B1%88%E0%B0%A4%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%82---02-] ==[[చైతన్య భాగవతము|చైతన్య భాగవతము]]== ==నీరాజనం== ఉష్ణము అగ్నియొక్క ధర్మము. శీతము జలము యొక్క ధర్మము. క్రౌర్యము వ్యాఘ్ర ధర్మము. చపలత్వము లేడి ధర్మము. వర్షించుట మేఘ ధర్మము. ప్రేమించుట ప్రేమ ధర్మము. ప్రేమకు అన్యధర్మములు తెలియవు. ప్రపంచము ప్రేమనుండి జనించినది. ప్రేమలో జీవిస్తున్నది. ప్రేమలో లయిస్తుంది. ప్రేమకు పుట్టుకలేదు. ప్రేమయే సృష్టికి మూలకారణము. వ్యష్టికి మూలాధారము. సమిష్టి మనుగడకు మూల విషయము. ప్రేమ అద్భుతమైన శక్తి. ప్రకృతి స్పందనలో, సౌందర్యములో తొంగిచూసే అసమాన ఆకర్షణాశక్తి మానవ హృదయంలో, ఆరాధనా రూపంలో కదిలే భక్తి. సకల ప్రాణుల హృదయాలలో ఊరట పేరున కలిగే తృప్తి. జీవికి నిజమైన భుక్తి. ఒక్కమాటలో చెప్పాలంటే అదియే తన స్వరూపమైన ముక్తి. ప్రేమ సర్వాంతర్యామి. అది కదులును, కదలదు. దగ్గర లేదు, దూరము ఉండదు. '''తదేజతి తన్నై జతి తద్దూరే తద్వంతికే '''తదంతరస్య సర్వస్య తదు సర్వస్యాస్య బాహ్యతః'''''' “అది కదులును. అది కదలదు. అది దూరమున గలదు. దగ్గరనూ గలదు. అది దీని అంతటిలో కలదు. దీని యంతటికి బాహ్యమున కూడా కలదు.” అని ఉపనిషత్తు పలికింది. ప్రేమకు రూపము లేదు. అరూపమైన ఉజ్వల ప్రేమ రూపమును దిద్దుకుని వ్యక్తమయితే ఎలా వుంటుంది? సముజ్వల విగ్రహమై భాసిస్తుంది. అట్టి సుందర సముజ్వల విగ్రహమే ప్రేమమూర్తియైన శ్రీకృష్ణ పరమాత్మ. శ్రీకృష్ణుడు ప్రేమావతారమూర్తి. ప్రేమ నిండిన హృదిలో వెలితి తెలియదు. వెలుగు చెదరదు. ప్రేమ భాషణమునకు అలవాటుపడిన వ్యక్తికి అసంపూర్ణత అర్థం కాదు. అది సరస్వతీ నదీతీరము. వేదములను సంస్కరించిన మహనీయుడు, అష్టాదశ పురాణములకు కర్తయైనవాడు, బ్రహ్మసూత్రములను రచించినవాడునగు వేదవ్యాసుడు అశ్రుపూర్ణవదనుడై విచారముతో కూర్చొనియుండెను. దారిన వెడుచుండిన నారదమహర్షి వ్యాసభగవానుని జూచెను. ఆయన ముఖారవిందమున గోచరమయ్యే అవ్యక్తబాధను గ్రహించెను. మహర్షిని సమీపించి, "ఆర్యపూజితా! పరాశరాత్మజా! మీ వదనమున విషాదఛాయలు అలుముకొనుటకు కారణమేమి? సర్వశాస్త్ర పారంగతులైన మిమ్ములను అశాంతి అలుముకున్నదా? కారణమేమిటి?" అని అడిగెను. "నారద మునీంద్రా! అదియే నాకును అవగతమగుటలేదు. నీవు త్రిలోక సంచారివి. జ్ఞానివి. నీకు తెలియని విషయము లేదు. నా ఈ విషాదమునకు కారణమును తెలియజేయుము" అని తెలిపెను. '''నీ కెఱుగరాని ధర్మము లోకములను లేదు బహువిలోకివి నీవీ '''నా కొఱత యెట్టిదంతయు నాకున్ వివరింపుమయ్యనారద! కరుణన్'''''' అని వ్యాసుడు ప్రార్థించెను. నారదుడు ఒక క్షణమాలోచించాడు. కారణాన్ని అన్వేషించి అవగత మొనర్చుకున్నాడు. అర్థమైన విషయాన్ని అభ్యర్థించిన వ్యాసునికి తెలియజేశాడు. అచింతమైన ధర్మచయమంతయుఁ జెప్పితి వందులోన నిం చుకగాని విష్ణుకథ లేర్పడఁ జెప్పవు; ధర్మముల్ ప్రవచిం చిన మెచ్చునే గుణ విశేషము లెన్నినఁగాక, నీకు నీ కొంచెము వచ్చుటెల్ల హరిఁగోరి నుతింపుమి నార్యపూజితా! "మహాత్మా! వ్యాసా! జటిలమైన వేదాంతశాస్త్రమును ప్రవచించిన నీవు భగవద్భక్తిని గూర్చి ప్రత్యేకముగా ప్రవచించవైతివి. ఎంతటి జ్ఞానము కలిగినను భక్తి లేనిదే ముక్తి రాదు. భగవానుని అనంత కళ్యాణ గుణములను కీర్తించకపోవుటయే నీ ఆవేదనకు ముఖ్యకారణము. "హరిభక్తిని విరివిగా పంచెడి భాగవత కావ్యమును రచించి, మీ హృదిలోని ఆవేదనను పోగొట్టుకొనుడు" అని తెలియజేసెను. '''నిగమంబులు వేయిఁ జదివిన సుగమంబులు గావు ముక్తి సుభగత్వంబుల్''' '''సుగమంబు భాగవతమను నిగమంబుఁ బఠింప ముక్తి నివసనము బుధా!''' నారదమహర్షి చేత ప్రభావితుడైన వ్యాసమునీంద్రుడు శమ్యాప్రాసమనే ఒక ఆశ్రమంలో ఉండి భక్తిరస ప్రధానమైన భాగవత కావ్యమును రచించెను. తత్ఫలితముగ హృదయావేదనను పోగొట్టుకొని నిర్వికల్పానందములో రమించెను. శ్రీమద్భాగవత కథామృతము మహాజ్ఞానియైన వ్యాసమహర్షి కలమునుండి కదలి, మహా వైరాగ్యమూర్తియైన శుకబ్రహ్మ గళమునుండి స్రవించి, మహాభక్తుడైన పరీక్షిత్తుని హృదయమున నిలిచినది. కనుక ఈ మహాకావ్యము భక్తి, జ్ఞాన, వైరాగ్య రూపమని తెలియుచున్నది. వ్యాసమహర్షి విరచితమును, నిరోధలీలా ప్రతిపాదకమునగు ద్వాదశస్కంధ సముల్లసితమగు ఈ భాగవత గ్రంథము పరమపావన గ్రంథము. "భాగవతము" అనెడి పదములోని ఐదు అక్షరములు స్వరూపానుభూతికి పంచ సోపానములవలె తెలియుచున్నవి. మొదటి అక్షరమైన 'భా' శబ్దము ప్రకాశవంతమైన భక్తిని తెలియచేయుచుండ, రెండవ అక్షరమైన 'గా’ శబ్దము ప్రజ్ఞానఘనమైన జ్ఞానమును నిర్దేశించుచుండ, మూడవ అక్షరమైన 'వ ' శబ్దము వివేకయుతమైన వైరాగ్యమును సూచించుచుండ, నాల్గవ అక్షరమైన ‘త‘ వృచ్ఛకుడు నాలుగుసార్లు భాగవతము - భాగవతము- భాగవతము - భాగవతము యని పలికెను. ఇలా పలుకుదుండగా భాగవతమనెడి పదము పునశ్చరణ వేగానికి "బాగవుతాము" యని వినిపించును. వెంటనే ఆ సంత్ పురుషుడు "నాయనా చూచితివా భాగవతమును పఠించినచో మనమంతా బాగవుతాము" యనెను. బాగును తెలియక సాగే జీవులకు భవ్యమైన, యోగ్యమైన బాటను తెలిపే బావుటాయే భాగవతము. బుధజనులారా! ఇది భాగవతము. ఎవరినో బాగుచేయాలని నేను వ్రాయలేదు నన్ను బాగుచేసుకొనేందుకు వ్రాసుకున్నాను. నా జీవన ప్రయాణంలో దారిబత్తెమైన ఈ భాగవతమును తోటి సహచరులైన మీకు పంచడం నా బాధ్యతగా భావించాను. రుచి ఉందో లేదో! రుచిగా వడ్డించాలనే అభిరుచి మాత్రం నాలో నిండుగా ఉండింది. ప్రేమతో అందిస్తున్నాను. గ్రహించండి. ప్రమోద భరితమైన ఈ పవిత్ర గ్రంధమును ప్రశాంతముగా కూర్చుని రచించే అదృష్టం కలుగలేదు. నిర్విరామ కార్యక్రమాల మధ్య ప్రయాసతో రచించాను. ఒకరి చేత రామభద్రుడు వ్రాయించాడు. నాచేత వ్రాయించమని శ్యామభద్రుని కన్నీళ్ళతో ప్రార్థించాను. నేను చేసినది అంతే. చివరగా ఒక్కమాట, వస్తువు మహాప్రసాదము. పూజారి ఎవరని చూడకండి. తీర్థపుగిన్నె ఎలా ఉన్నదని వీక్షించకండి. అనంత కరుణామయుడైన శ్యామసుందరుని నిర్హేతుక కృపా విశేషము, అసమాన ప్రేమాన్వితులైన మీ అందరి ప్రేమలు నాకు కొండవలె అండగా నిలచి నా బ్రతుకు పంటను దండిగా పండించాయి. అందరికీ వడ్డించే అవకాశాన్నిచ్చాయి. అందుకోవడంతోనే సరిపోయింది. తిరిగి ఏమి అందించగలను? ఏమీ లేదు. ఏమీలేని వాడను. మీకు ఇవ్వగలిగింది కూడా ఏమీ లేదు వందనము తప్ప. ఆ వందనమునే వంద జేసి అందిస్తున్నాను. అందుకోండి. భాగవత సాగర తీరాన …ఒక రేణువు…'''స్వామి సుందర చైతన్యానంద''' * '''చైతన్య భాగవతము''' PDF LINK: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/9/chaitanya-bhagavathamu * '''శ్రీ మద్భాగవతం''' videos link: https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/4/srimad-bhagavatam * '''స్వామి సుందర చైతన్వానంద pdf books,audios,videos Internet Archive Links:''' 1. https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330?query=swami+sundara+chaitanyananda 2. https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/1/chitanya-bhajans- 3. '''Bhakti Dyana Drusya Malika''' '''1.భక్త కుచేల 2. నంద గోకులం 3. శబరి 4. శాంతి తీరాలు 1 & 2 VIDEOS LINK''': https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/20/bhakti-dyana-drusya-malika ==[[చైతన్య రామాయణము|చైతన్య రామాయణమ]]ు== ఎందుకు? ఎవరి కొరకు? ఏమి సాధించాలని? - చెబుతాను. నా కథ చెప్పేముందు ప్రస్తావనగా రెండు మాటలు రామచంద్రుని గుణానుకీర్తనము పుణ్యప్రదము. ముక్తిప్రదము. రాముడు ధీరోదాత్త నాయకుడు. అట్టి సుగుణాభిరాముని కళ్యాణ చరితమును కమనీయంగా రచించిన వారిలో ఒకరైన కవిబ్రహ్మ తిక్కన తన "నిర్వచనోత్తర రామాయణము" నకు, హేతువును ఇలా చెబుతాడు. '''ఎత్తఱి నైనను ధీరోదాత్త నృపోత్తముడు రామధరణీపతి '''సద్వృత్తము సంభావ్యమౌట నుత్తర రామాయణోక్తి యుక్తుడ నైతిన్'''''' అని తన మనోభిప్రాయాన్ని వ్యక్తం చేశాడు ఉభయకవిమిత్రుడు తిక్కనార్యుడు. రామకథారచన కార్యాన్ని జీవిత లక్ష్యంగా భావించి, రచించి, తరించిన మహానుభావు లెందరో ఈ పుణ్యభూమిలో. అంతేకాదు. రామకార్యమే నిజమైన పని యని, తక్కినదంతా శని యని భావించినవారూ ఉన్నారు. '''ఏ పనికో జన్మించితి నని నీ వెంచవలదు శ్రీరామ నే॥నేపనికో॥ '''శ్రీపతి శ్రీరామచంద్ర నీ చిత్తానికే తెలియదా నే ॥నేపనికో॥''' '''వాల్మీకాది మునులు నరులు నిన్ను వర్ణించిన నా యాస దీరునా''' '''మేల్మియై యుండు సద్భక్తులు మెచ్చుదురే త్యాగరాజ నుత నే ॥నేపనికో॥'''''' అని కీర్తిస్తూ, రామ గుణానుకీర్తనమే తన జీవితానికి ముఖ్య ప్రయోజనము అంటాడు త్యాగరాజస్వామి. [[దస్త్రం:SriRamJayaRamaJayaJayaRama-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio sample.ogg|thumb|alt=File:SriRamJayaRamaJayaJayaRama-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio sample.ogg|File:SriRamJayaRamaJayaJayaRama-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio sample.ogg]] * '''Ramam-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio''' [https://archive.org/details/ramam-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio] =='''ఇక నా కథ'''== ఇది '''చైతన్య రామాయణం'''. రామ చైతన్యాన్ని వర్ణించే గ్రంథం. రామాయణ చైతన్యాన్ని వివరించే గ్రంథం. నాకు దైవ నియోగం మీకు ప్రసాద వినియోగం. పైనుండి అందింది పిలుపు ... క్రింద అందించబోయేది మేలుకొలుపు. ఇరవైఏడు సంవత్సరాలుగా చేసిన కొలువు గ్రామ గ్రామాన కనుల పండుగగా సాగిన భక్తి చెలువు - ఏకమై నాకు ఈ రామాయణ రచనా భాగ్యాన్ని ప్రసాదించాయి. కవినై వ్రాయలేదు. పండితుణ్ణి ప్రవచించలేదు. తియ్యని రామకథను, పవిత్రమైన రాముని గాథను తెల్లని కాగితంపై వ్రాశాను. అంతే. ప్రజాభాషలో వ్రాశాను. జనప్రియంగా చెప్పాను. సరళభాషలో వ్రాశాను. వాడుక భాషలో వ్రాశాను. వేడుకగా వ్రాశాను. వేడుకుంటూ వ్రాశాను. నన్ను వాడుకోమంటూ వ్రాశాను. శేముషీ సింధువునై వ్రాయలేదు. ఆర్తజన బంధువునై వ్రాశాను. "నేనా! దద్దమ్మను. రామన్న కథ రాయడం నాకు సాధ్యమా!" అని పెద్దమ్మ పాదం పట్టుకున్నాను. అమ్మల గన్న అమ్మను వేడుకున్నాను. దాశరథి గాథను దద్దరిల్లేలా వ్రాయమని పెద్దమ్మ ధైర్యాన్ని నూరిపోసింది. నా అదృష్టానికి పొంగిపోతూ శతధా ధన్యుణ్ణి రచన కుపక్రమించాను. ఇది సాహసమే నని నాకు తెలుసు. గంగానదిని పూర్ణంగా ఆపోశనం పట్టాలని భావించే గోరువంక ప్రయత్నం అని నాకు తెలుసు. అయినా ప్రారంభించాను. ప్రయత్నించాను. త్రికరణశుద్ధితో రామాయణాన్ని రచించేవారికి, అంభోధిని దాటిన అంజనేయుడు అండగా ఉంటాడనే మాట మీద విశ్వాసమున్న వాణ్ణి. దైవకృప ఎలా ఉంటుందో జీవితంలో చూసినవాణ్ణి. రామాయణాన్ని కొందరు కథగా వ్రాశారు. కొందరు మూలానికి శ్లోక తాత్పర్యాలు సమకూర్చారు. కొందరు యథాతథంగా భావాన్ని అందించారు. కావ్యంలోని కవితా పరిమళాన్ని కొందరు వెదజల్లారు. నేను ఇవేమీ చేయలేక పోయాను. మహిమను వర్ణించి మనిషిని తీర్చిదిద్దే ప్రయత్నం చేశాను. అది నా జీవితలక్ష్యం. దైవశాసనం. ఆంధ్రావనిలో ఈనాడు నాకు ఉండేది ఊడే ఉద్యోగం కాదు. ఊరేగే ఉద్యమం. చూస్తూ నమ్మలేని సభలు. సమయాల్ని పాటిస్తూ, నియమాల్ని అనుసరిస్తూ సకాలానికి సభాస్థలికి గలగలమంటూ నదిలా కదిలొచ్చే జనప్రవాహం. ప్రసంగించినంత కాలం విస్తరంగ జలధిలా నిశ్చేష్టులై కూర్చుని, ఆశ్చర్యంతో ఆర్ద్రతతో ఆనందంతో మూగబాధతో పకపకమనే నవ్వులతో కొంత సేపు తడి ఆరని కన్నులతో మరికొంత సేపు రెండు గంటల్ని రెండు నిముషాలుగా భావించి జీవిత లక్ష్యాన్ని, మార్గాన్ని పొందామనే తృప్తితో లేచిపోయే అశేష జనావళి ఈనాడు ఆంధ్రావనిలో ఎక్కడైనా సుందర చైతన్య సభలలో ప్రత్యక్షం! ఆహా! ఏమి వైభవం! ఏమి ప్రాభవం! ఎవరిది ఇదంతా! ఇదంతా సనాతనధర్మ వైభవమే! ఏనాటి పుణ్యఫలమో! వాసుదేవుని కృపా వీక్షణమో, వ్యాసవాల్మీకాదులు అభిషేకించిన పుణ్యతీర్థం నన్ను కరుణించింది. తీర్థపుగిన్నె నా చేతికి వచ్చింది. వినమ్రుడనై, వినీతుడనై వినియోగ భారాన్ని భుజాల కెత్తుకున్నాను. వితరణశీలినయ్యాను. నమ్మకమున్న వాణ్ణి గాని అమ్మకం తెలియని వాణ్ణి. అయితే నేమి? అమ్మి పెట్టేవాడు అచ్యుతు డయ్యాడు. వేడుకంతా వేదికవద్దే. చెప్పినట్లు చేయమన్న వాని చరిత్రను వ్రాసి మూడు సంవత్సరాల క్రితం విడుదల చేశాను. వేలాది కాపీలు గంటలో ఎగిరిపోయాయి. చేసినట్లు చేయమన్న వాని చరిత్రను ఇప్పుడు వ్రాస్తున్నాను. ముస్తాబు కాకముందే మాకంటే మాకని ముచ్చటపడుతున్నారు వేలాది భక్తులు. నమ్మి నడచిన బ్రతుకు వమ్ము కాదు. జీవికి ఏనాడైనా ప్రధానమైంది సొమ్ము కాదు. రెండు దశాబ్దాలు ఆంధ్రావనిలో గీతాప్రవచనం చేశాను. తేట తెలుగులో ఉపనిషత్తులు వినిపించాను. భాగవతామృతాన్ని త్రాగించాను. రామాయణసాగరం వైపుకు నడిపించాను. ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ అనే దివ్య ద్వాదశాక్షరీ మంత్రాన్ని మిన్ను ముట్టేలా వాడవాడలా ప్రతిధ్వనింప చేశాను. సత్సంగాలు నెలకొల్పాను. సన్మార్గాన్ని బోధించాను. చేయవలసిన సందడంతా చేశాను. మహర్షుల వైభవాన్ని దర్శించిన నా హృదయం విశ్రాంతిని విసర్జించింది. నిద్రను నిర్జించింది. ఆరోగ్యాన్ని విస్మరించింది. నోరు మూతను పారేసుకుంది. కంఠం పగ్గాన్ని తెంచుకుంది. కాళ్ళు సంకెళ్ళను ఛేదించుకున్నాయి. చేతులు కట్లును వదిలించుకున్నాయి. ప్రవచనాలు జోరుగా సాగాయి. పాటలు శ్రావ్యంగా కాసెట్ల కెక్కాయి. ఊరూరు ప్రయాణాలయ్యాయి. చాప పరచినట్లు గ్రంథాలు వెలువడ్డాయి.పరిశ్రమ ఫలించింది. పరిస్థితి మారిపోయింది. ఇంతకాలం విని ఆనందించిన వారంతా ఇకమీదట కని తృప్తి చెందాలని తపన చెందుతున్నారు. ధర్మజీవనాన్ని గడిపేందుకు నడుం బిగిస్తున్నారు. ఇప్పుడు రామాయణం వారికి చాలా అవసరమై ఉంది. ఈ క్షణం కొరకే వేచియున్న నేను కలం కదిలించి, రాత్రింబవళ్ళు శ్రమించి, సాధకజన లోకానికి రామాయణాన్ని అందించాలని సంకల్పించాను. దానికి తోడు ఈనాటి సమాజానికి రామాయణం అవసరం ఎంతో ఉంది. తల్లిదండ్రుల మాట బిడ్డలు వినరు. బిడ్డల భవిష్యత్తును తల్లిదండ్రులు పట్టించుకోరు. భర్త మాట భార్య వినదు. భార్య సుఖాన్ని భర్త కనడు. గురువులపై శిష్యులకు గౌరవం లేదు. శిష్యులపై గురువులకు వాత్సల్యం లేదు. స్నేహితుల మధ్య నమ్మకాలు నశించాయి. బంధువుల మధ్య దూరాలు పెరిగాయి. వ్యాపారాలు, ఉద్యోగాలు, పాలకులు, పాలితులు అంతా కాలుష్యమే. కాపట్యమే. ఈ వ్యసనాన్ని పారద్రోలి, సద్వ్యవస్థను ఆహ్వానించాలని ధర్మవ్యవస్థను సమాజంలో ఆవిష్కరించాలని అభిలషించి, ఆశపడి దేశకాల పరిస్థితులను దృష్టిలో ఉంచుకొని సామాజిక స్పృహను మదిలో నింపుకొని అధఃపతనమవుతున్న ఆధునిక సమాజానికి సనాతనధర్మ ప్రగతిని అందించాలని అజ్ఞాన అనారోగ్యంతో నీరసించిన సమాజానికి దివ్యారోగ్యాన్ని ప్రసాదించే జ్ఞానరక్తాన్ని ఎక్కించాలని, పట్టించాలని పట్టుపట్టి, పట్టుదలతో రామాయణాన్ని రచిస్తున్నాను. ఇది చైతన్య రామాయణం భక్తులకు సారథి. విమర్శకులకు వారధి. సాధకులకు పెన్నిధి. నిజానికి రామప్రభువు సన్నిధి. రామాయణంలో చైతన్యమూర్తి రామభద్రుడు. చైతన్యునిలో అదృశ్యశక్తి శ్యామభద్రుడు. కళ్ళ ముందు రాముడు మనసు వెనుక శ్యాముడు నేను మధ్యవర్తిని. మీకు మధ్యవర్తిని. మీ మధ్యవర్తిని. చైతన్య రామాయణమంతా వాల్మీకమే. అవాల్మీకాలు సుందరంగా గోచరించిన చోట వాటి చిరునామాలు తెలుపుకుంటూ నడిచాను. రాముని ఆలయమే రామాయణం అది భక్తుల పాలిటి దేవాలయం. విగ్రహం రామునిది ప్రతిష్ఠ వాల్మీకిది నా దేమి టంటారా? పరిచర్యలే. సేవలే. మెట్లు శుభ్రం చేయడం దారిని సుగమం చేయడం సున్నం కొట్టడం రంగులు పులమడం అంతే, రాజు కట్టిన వంతెనపై ప్రాకి చీమ నదిని దాటుతుంది. వాల్మీకి రామాయణాన్ని ఆశ్రయించి నేను నా కార్యాన్ని పూర్తి చేసుకున్నాను. చీమకు చేవ ఎంతో - మీకు తెలుసు. చైతన్యుని శక్తి అంతే - అని నాకు తెలుసు. కృషి రవ్వంత కృప కొండంత. అంతే అంతా. పుణ్యాత్ములారా ! శ్రీరామ చరితామృతం మన చేతి కందింది. శ్రీరామ పాదతీర్థం మనకు లభించింది. శ్రీరామ నామసుధ మనకు ప్రాప్తించింది. ఇక ఆలస్య మెందుకు? జుర్రుదామా! జుర్రెద మీ కథామృతము జుట్టెద మీ పదపంకజ తోయమున్ జుర్రెద రామనామమున జొబ్బిలుచున్న సుధారసంబు నే జుర్రెద జుఱ్ఱ జుఱ్ఱుగ రుచుల్ గనువారి పదంబు గూర్పవే తఱ్ఱుల తోడి పొత్తిడక దాశరథీ కరుణా పయోనిధీ "కళ్యాణరామా! కరుణామయా! నీ చరితామృతాన్ని, నీ పాదతీర్థాన్ని, నీ నామపీయూషాన్ని కడుపారా గ్రోలుతాను. "దశరథరామా! దయామయా! నీ నామసుధను, నీ కథామృతాన్ని జుట్టి జుణ్ణి తృప్తిచెందిన సత్పురుషుల సహచర్య భాగ్యమును నాకు ప్రసాదించు. "కోదండరామా! కోమల హృదయా! కఠినాత్ముల కూరిమిని ఖండించు తండ్రీ!" అన్నాడు ఆనాడు భద్రాచల రామదాసు. ఆ మాటే ఈనాడు నేనూ అంటున్నాను, వినమ్రుడనై. నిజ భక్తుల చరణధూళినై అంటూనే ఉంటాను. చల్లని చూపుల నల్లని స్వామి పదముల కడ వాడని పువ్వులా పడి ఉండాలని పరితపించే, పరిశ్రమించే..మీ…'''స్వామి సుందరచైతన్యానంద''' * '''చైతన్య రామాయణము''' PDF Book Link: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/8/chaitanya-ramayanamu?sort=title # '''శ్రీ మద్రామాయణం''' videos link: https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/5/srimad-ramayanam?sort=title '''* స్వామి సుందర చైతన్వానంద pdf books,audios,videos Internet Archive Links:''' 1. https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330?query=swami+sundara+chaitanyananda 2. https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/1/chitanya-bhajans- ==[[చైతన్య భగవద్గీత]]== [[దస్త్రం:SRIMADBHAGAVADGITA SUNDARACHAITANYA DHYANA SLOKAMULU.ogg|thumb|alt=SRIMADBHAGAVADGITA SUNDARACHAITANYA DHYANA SLOKAMULU|SRIMADBHAGAVADGITA SUNDARACHAITANYA DHYANA SLOKAMULU]] [[దస్త్రం:ఓం జయగీతా మాతా గీతా మాత హారతి.ogg|thumb|alt=ఓం జయగీతా మాతా గీతా మాత హారతి|ఓం జయగీతా మాతా గీతా మాత హారతి]] ఏనాటి పుణ్యఫలమో ఏ దివ్యాత్ముని కృపా వీక్షణమో బాల్యంలోనే నా మనస్సు బాలగోపాలుని బడి కెళ్ళి కూర్చుంది. అక్షరాలు నేర్చింది, పాఠాలు విన్నది అక్కడే. మాట లొచ్చింది, పాట లొచ్చింది ఆ బడి లోనే. 'తండ్రీ! నీవు మహోన్నతమైన తండ్రివి. నేను అర్హత లేని బిడ్డను. ఆశ ఒక్కటే నా ఆస్తి. అదే నా అర్హత. పారిజాత సుమాలను పట్టుకున్న చేతులతో నమస్కరిస్తూ ఉంటాను. తులసీ దళములను పట్టుకున్న హస్తాలను జోడించి వందన మంటూ ఉంటాను. నీ మాట వింటూ బ్రతుకుతాను. నీ భాషను పట్టుకొనే శక్తి లేనివాణ్ణి. నీ భావాన్ని ముట్టుకొనే సామర్థ్యం లేనివాణ్ణి.' ఇదంతా నా చిన్ననాటి వేడుకోలు. ఆ వేడుకోలు వెన్నుని చరణాల చెంతకు చేరుతుందని, తన వేడుకను ఆవిష్కరించే మహాకార్యంలో నన్ను వాడుకోవడం జరుగుతుందని నేను కలలో కూడా ఊహించ లేదు. గీత తోనే చెలిమి చేశాను గీతే నా కలిమి అని భావించాను మనస్సు పట్టుకోలేక పోయినా చేతులు గీతను విడిచి పెట్టేవి కావు. అదొక సుదినం. శుభదినం భగవద్వాణిపై గురి కుదిరింది భగవద్గీతపై మది నిలిచింది. '''య ఇమం పరమం గుహ్యం మద్బక్తే ష్వభిధాస్యతి |''' '''భక్తిం మయి పరాం కృత్వా మామే వైష్య త్యసంశయః ||''' '''న చ తస్మా న్మనుష్యేషు కశ్చిన్మే ప్రియకృత్తమః |''' '''భవితా న చ మే తస్మా దన్యః ప్రియతరో భువి ||''' ఈ గీతాశాస్త్రము అతి రహస్యము. దీనిని నా భక్తులకు ఉపదేశించే వాడు నాకు సరమ భక్తుడు అవుతాడు. నిస్సందేహంగా వాడు నన్నే పొందుతాడు. అర్జునా! అతని కంటే ప్రియమైన వాడు మానవ ప్రపంచంలో మరొకడ నేడు లేడు. మున్ముందు ఉండబోడు కూడా. ఈ రెండు శ్లోకాలు గీతను సమాప్తం చేస్తూ భగవంతుడు వినిపించిన అమూల్యమైన రత్నాలు అనే నా పాలిటి రత్నాల గనులు నన్ను సంపన్నుల్లోణ్ణి చేసిన రత్నరావులు, '''గీతా మే వరమా విద్యా బ్రహ్మరూపా న సంశయః''' భగవద్గీత ఒక్కటే నాకు శ్రేష్ఠమైన జ్ఞానము శీత పరమేశ్వరుని స్వరూపము. సంశయం లేదు. అంతే, ముక్కుపచ్చ లారని పూస వయస్సులో బుద్ధిలో భగవంతుని నింపుకొని, ఎవరి కొరకూ ఎదురు చూడకుండా గీతా ప్రచార భారాన్ని భుజాని కెత్తుకున్నాను. శక్తి ఉండి ఆ కార్యానికి పూనుకోలేదు భక్తి ఉందనే ధైర్యం వల్ల మానుకోలేదు. కొండ మోసిన వాడే అండగా నిలిచాడు సేవా పంటను దండిగా పండించాడు. త్రికరణ శుద్ధిగా నమ్మి నడిచి నందుకు మాటిచ్చిన వాడు మాటను నిలబెట్టు కున్నాడు. నాలుగు దశాబ్దాలు దేశం నలు చెరగులా గీతను వినిపించే భాగ్యాన్ని అనుగ్రహించాడు. ధన్యోం స్మి. భగవాన్! ధన్యోం పి. ఎన్నో గ్రంథాలు వ్రాశారు. గీతను వ్రాయ రెందుకని? ఎంతో కాలంగా ఇదే భక్తులు నాపై సంధిస్తున్న ప్రశ్న. వినతిని వినిపిస్తూనే ఉన్నా! ఆనతి వస్తే తప్పక వ్రాస్తా! - ఇదే భక్తులకు నే నిచ్చిన సమాధానం. ఆజ్ఞ అయింది. క్షణం ఆగకుండా శుభారంభం చేశా! రచన ఊపందు కుంది. చిత్ర విచిత్రంగా, నిత్య నూతనంగా రూపు దిద్దుకుంటూ సాగింది. అర్జునునికి బాహ్యంలో నిలబడి బోధించిన వాడు నాకు మాత్రం లోపలే స్థిరపడి గుట్టు విప్పాడు. తెలిసిందంతా వ్రాయలేక పోయాను. వ్రాయ గలిగిందంతా వ్రాశాను. తెలుసుకోవాలి తరించాలి అని భావించే పుణ్యాత్ములకు మరొకటి తెలియ నవసరం లేకుండా వ్రాశాను. శ్రమనే ఆహారంగా పరిశ్రమనే పానీయంగా నిరీక్షణే నిద్రగా భావించి అనంత సహనంతో నిరంతర మననంతో విచిత్రంగా కదులుతూ వినూత్నంగా కలలు కంటూ నడకను మరచి పరుగును వలచి సూర్యుణ్ణి విడిచి చంద్రుణ్ణి మరచి దీప జ్వాలకే అంకితమై కాలం తెలియకుండా కాళ్ళు మడచి కూర్చుని మాటలకు ప్రాణం పోస్తూ వాక్యాలకు వన్నె లద్దుతూ మది నంతా మాధవుని నింపుకొని హృది నంతా గీతామాతను నిలుపుకొని శంకరునికి కింకరుణ్ణ వంకరలు లేకుండా శంకలు కదలకుండా రెండు వేల పుటలను కుప్పపోసి నాలుగు సంపుటాల లోకి ఎత్తి నింపి భక్తుల భుజాలకు తగిలిస్తున్నా! అలా ఋషి ఋణాన్ని తీర్చుకుంటున్నా! '''నివేదన''' '''త త ద్వస్తు స్వభావజ్ఞః తత్పలం వేత్తి నాపరః |''' ఎవరికి ఏ వస్తు పరిజ్ఞాన ముందో వారికే దాని ఫలం పూర్ణంగా తెలుస్తుంది. భగవద్గీత ఏమిటో, ఏం చెబుతూ ఉందో, ఏ ఫలితాన్ని ప్రసాదిస్తూ ఉందో బ్రతుకునే సమర్పించుకొని అర్థం చేసుకున్నాను. గీతాసుగీతా కర్తవ్యా కిమన్యైః శాస్త్ర సంగ్రహైః ఇతర శాస్త్రాల ప్రసక్తి ఎందుకు? గీతను చక్కగా పఠిస్తే చాలు. అనే హితవాక్యం యొక్క ప్రభావ మేమిటో జీవితంలో చూశాను అందుకే, ఆరు పదులు నిండిన దశలో అనుభవాన్ని రంగరించి వ్రాశాను. గీతకు ఎన్నో వ్యాఖ్యానాలు వచ్చాయి. వస్తున్నాయి. వస్తూనే ఉంటాయి. ఎవరు ఎందుకు వ్రాశారో, వ్రాస్తున్నారో నాకు తెలియదు. గీతను ప్రవచించడం వేరు. గీతను రచించడం వేరు గీతను బోధించే వాళ్ళందరూ గీతను వ్రాయలేరు. వినే వారికి అర్థమయ్యే లాగా బోధించడం బోధకు అందరికీ బోధకులందరికీ సాధ్యం కాదు చదివే వారికి అర్థమయ్యే లాగా రచించడం కూడా రచయిత లందరికీ సాధ్యం కాదు. మరొక అడుగు ముందు కేస్తే గీత అర్థం కాని వాళ్ళు ఎలాగూ గీతను వ్రాయలేరు గీతను అర్థం చేసుకున్న వాళ్ళందరూ కూడా గీతను వ్రాయ గలరని చెప్పలేము. అందుచేతనే, భగవద్గీతకు ఎన్ని వ్యాఖ్యానాలు వచ్చినా వ్యాఖ్యానం అనగానే, శ్రీ శంకర భాష్యమే మనస్సులో మెదుల్తుంది అదే ప్రసన్నము. అదే గంభీరము. ప్రసన్న గంభీరము. కొందరికి కొన్ని వ్యాఖ్యానాలు బాగుంటాయి కొందరికి కొన్ని వ్యాఖ్యానాలు బాగుండవు కొందరికి ఏవైనా బాగుంటాయి కొందరికి బాగున్నవే బాగుంటాయి. ఏది బాగు? ఏది ఓగు? తెలిసి చెప్ప గలిగే దెవరు? బాగు పడాలనే దృఢదీక్ష కలవారు బాగేమిటో తెలుసు కుంటారు. బాగును గ్రహించిన వారే ఇతరులకు బాగును అనుగ్రహించ గలరు. తాదృశానాం దశాం తాం తాం తాదృశా ఏవ జానతే! అలాంటి వారి స్థితిని అలాంటి వారే తెలుసుకుంటారు. ఇది చైతన్య భగవద్గీత నాకు తపః ఫలం మీకు పుణ్య ఫలం ఏదో సాదాగా చదివి ప్రక్కన పెట్టే గ్రంథం కాదు అప్పుడప్పుడు, అక్కడక్కడ కొన్ని కొన్ని పుటలు ఎన్నుకొని చదివేది అసలే కాదు. సొంతము సాదరంగా అధ్యయనం చేయవలసిన గ్రంథము బుద్ధితో పాటు భక్తిని తోడు చేసుకొని చదువ వలసిన గ్రంథము. భక్తి రేవ ఏనం గమయతి భక్తి రేవ ఏనం దర్శయతి భక్తి వశః పురుషః భక్తి చేయి పట్టుకొని భగవంతుని వద్దకు నడిపిస్తుంది భక్తి కళ్ళు తెరిపించి భగవంతుని చూపిస్తుంది ఎందుకనో తెలుసా? భగవంతుడు భక్తికి వశుడు. ఎవరి ఇంట్లో ఏదుందో, ఏది లేదో నాకు మాత్రం ఏం తెలుసు? అన్ని ఇళ్ళల్లో గీత ఉండాలి భగవంతుని దర్శించ డానికి ఆలయానికి వెళ్ళాలి. దేవాలయానికి వెళ్ళాలి గీత మీ గృహంలో ఉంటే, మీ గృహమే గీతా మందిర మవుతుంది గోవిందుడు గీత లోనే ఉన్నందున గోవింద మందిర మవుతుంది. గీతాశ్రయో_హం తిష్ఠామి గీతా మే చోత్తమం గృహమ్ ! నేను గీతను ఆశ్రయించుకొని ఉంటాను. గీతే నా నివాస స్థానము ఇది ఎవరో ఎవరికో చెప్పింది కాదు. భర్త భార్యకు చెప్పింది అడిగింది ధరణి. తన చిరునామా ఎక్కడో చెప్పింది ధరణీపతి. ఇది వరాహపురాణం లోని వార్త. భూదేవి ప్రశ్నించింది అంటే భూలోక వాసు లందరి పక్షాన ప్రశ్నించిందని అర్థము భూదేవికి చిరునామా నందించాడు అంటే భూలోక వాసు లందరికీ అందించాడని అర్థము. గీత మన ఇంట్లో ఉంటే చాలు మన ఇంటికి రమ్మని అచ్యుతుని ఆహ్వానించ నవసరం లేదు మనందరము అచ్యుతుని ఇంటి లోనే ఆనందంగా ఉంటాము. గృహమే గుడి గోవిందుని దర్శించాలని భావించే భక్తులకు ఎన్ని గుళ్ళని నిర్మించ గలను? గూళ్ళనే గుడులుగా మారిస్తే ఎలా ఉంటుందని ఆలోచించాను. ఇలా ఉంటుంది అనిపించింది అదే చైతన్య భగవద్గీత. సర్వం సఫలం - సర్వం సంపూర్ణం నా ఆశయం నెరవేరింది. నా ఏకైక వాంఛ తీరి పోయింది నా బ్రతుకు సఫల మైంది. పురుషార్థం సిద్ధించింది. చాలు. చాలు. చాలు. భగవదారాధన సమాప్త మైంది భక్తులకు ప్రసాదం ప్రాప్తించింది. మహాకృతి మహోజ్జ్వలంగా సమాప్త మైంది కృతి కర్త ఎవరు? కృతి భర్త ఎవరు? కృతి భర్త నేను కాదని మీకే తెలుసు కృతి కర్తను నేను అనేది మీ భావన కాదని చెప్పేందుకే చివరగా ఈ పొడి మాటలు. కర్తను కాను అంటే పనిముట్టును అనుకుంటా రేమో! పనిముట్టును కానే కాను; పనిని ముట్టుకున్నాను. అంతే. కర్తా బహిః అకర్తా న్తః బాహ్యానికి కర్తగా కనిపిస్తున్నా ఆంతర్యంలో అకర్త గానే ఉన్నా! కృతి భర్తే కృతి కర్త కృతజ్ఞత చెప్పే ధైర్యం లేదు ఐదు పది చేసి తల వంచుతున్నా! అలాగే ఉంటానని విన్నవించు కుంటున్నా! కృతార్థుణ్ణయ్యా నని వినమ్రుణ్ణి పలుకుతున్నా! మనసైన మాట శతాధిక గ్రంథాలను ప్రచురించే అదృష్టానికి నోచుకుంది సుందర చైతన్యాశ్రమం. ఎంతో కాలంగా సర్వులూ ఎదురు చూచిన గ్రంథం చైతన్య భగవద్గీత కూడా ఎదలను అలరించేందుకు ఆవిర్భవించింది. ఎందరో ఎన్నో విధాలుగా ఈ కార్యక్రమాలలో వారి వారి సేవలను అందించి తృప్తి చెందారు. అందరికీ ఆశ్రమం ఋణపడి ఉంటుంది. ఇక ప్రస్తుత విషయం చైతన్య భగవద్గీత. రెండు వేల పుటల గ్రంథాన్ని అచ్చు తప్పులు దిద్దుతూ, సవరించి సరి చేయడం సాధారణమైన కార్యం కాదు. బాల్యం లోనే కదిలిన ప్రస్థానము. నాపై ఎందరి ప్రభావ ముందో నాకే తెలియదు. బాల్యం లోనే విశేషంగా గ్రంథ పఠనం చేశాను. అవి ఎంత గానో నన్ను ఉత్తేజ పరచాయి. ఎందరో మహాత్ముల జీవితాలు, బోధలు నన్ను ప్రభావితం చేశాయి. తనదైన శైలిలో సమాజం కూడా తన వంతు పాత్రను తాను నిర్వహించింది. విశేషగ్రంథ పరిచయం, అశేష జన సంసర్గం కలవాణ్ణి. పేరు పేరున ఎందరికి కృతజ్ఞతలు చెప్పేది? ఎన్ని గ్రంథాలను ఉటంకించేది? ఎలాగూ ఉండనే ఉంది మూలమంత్రం, 'అందరికీ వందనాలు'. దాని తోనే ప్రస్తుతానికి సరిపెట్టు కుంటున్నా. చివరగా మీ అందరికీ నా మనసైన మాట. ఇలాంటి గ్రంథాలు అరుదుగా ఉంటాయి. దొరికి నపుడే దోచుకోవాలి. హృదయంలో దాచుకోవాలి. జీవించి నంత కాలం తోడుగా ఉండ వలసిన గ్రంథము. పుస్తకాన్ని పుస్తకంగా ఉంచకుండా, శ్రమించి మస్తకానికి పట్టించండి. మన వద్ద ఉన్నది మనది కాదు మన మనస్సు కెక్కిందే మనది. సద్భావన సత్కార్యాన్ని రూపొందిస్తుంది సత్కార్యం సత్ఫలితాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. పుణ్య ఫల విశేషంగా తీర్థపు గిన్నె పూజారి చేతికి వచ్చినట్లు, చైతన్య భగవద్గీత గ్రంథాన్ని అందించే అదృష్టం మమ్మల్ని వరించింది. ఈ గ్రంథం మీది. మీతో ఉండ వలసింది మీరు కొనండి. మరి కొందరి చేత కొనిపించండి. మీరు శ్రద్ధతో చదవండి. ఇతరుల చేత చదివించండి కానుకగా ఎవరి కైనా సమర్పిస్తారా? ఇంతకు మించిన అమూల్యమైన రత్నం ఎక్కడ దొరుకుతుంది? …సర్వేజనాః సుఖినో భవన్తు ..ప్రణవ ప్రేమలతో..గీతామాత సేవలో ==[[చైతన్య భగవద్గీత]] వీడియోస్ == * SRIMADBHAGAVADGITA SUNDARACHAITANYA LYRICAL VIDEOS 18 CHAPTERS SLOKAM WITH BHAVAM PLAYLIST [https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/13/srimadbhagavadgita-sundarachaitanya?sort=title] * BHAGAVADGITA Introduction_dhyanaslokas - 1 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/7/introduction_dhyanaslokas] * 01.Arjuna Vishada Yogam - 2 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/8/arjuna-vishada-yogam] * 02.Saankya Yogam - 6 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/9/saankya-yogam] * 03.Karma Yogam#44 - 13 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/23/karma-yogam%2344] * 04.Gyana Yogam - 8 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/15/gyana-yogam] * 05.Karma Sanyasa Yogam - 4 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/16/karma-sanyasa-yogam] * 06.Atma Samyama Yogam - 4 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/6/atma-samyama-yogam] * 07.Vignana Yogam - 2 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/49/vignana-yogam] * 08.Akshara Parabrahma Yogam - 2 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/48/akshara-parabrahma-yogam] * 09.Raja Vidya Raja Guhya Yogam# 50 - 8 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/32/raja-vidya-raja-guhya-yogam%23-50] * 10. Vibhuti Yogam…6 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/56/10.-vibhuti-yogam] * 11.vishwarupa sandarshana yogam - 2 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/17/vishwarupa-sandarshana-yogam] * 12.BhaktiYogamu - 2 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/51/-bhaktiyogamu] * 13. Ksetra kshetrgna vibhaga yogamu…1 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/67/13.-ksetra-kshetrgna-vibhaga-yogamu] =='''చైతన్య పాంచజన్యం'''== ==మనసైన మాట== ఎంత మందితో నాకు పరిచయాలు ఉన్నాయి; ఎవరెవరు నాకు తెలుసు అనే ఆలోచనల కన్నా, నాతో నాకు ఎంత వరకు పరిచయం? అనే ప్రశ్న వేసుకోగలిగితే, ఆ క్షణమే జీవితం ఒక అందమైన మలుపు తిరుగుతుంది. సదవగాహనకు మనస్సు సిద్ధ పడుతుంది. ఆ నిముషం నుండి బ్రతుకు సరళంగా, సజావుగా సాగుతుంది. నేను ఒక్కట్లే. కాని, నాలో నేను తొంగి చూసినపుడు తెలుస్తుంది నేను ఒక్కడిగా లేనవి. వాలో నేను ఇద్దరుగా ఉన్నానని. రెండుగా ఉన్నానని. (1) నాలో వాంఛలు ఉన్నాయి; వ్యథలు ఉన్నాయి. బాధలు ఉన్నాయి; అపజయాలు ఉన్నాయి. గాయాలు ఉన్నాయి. చెప్పుకోలేని గాథ లున్నాయి. ఇలా నేను ఒకణ్ణి. ఇలా ఉండాలని ఎవరైనా ఎందుకు అనుకుంటారు? కాని అలా ఉన్నారు. మరోలా ఉండలేకపోతున్నారు అంటే, ఈ విధమైన జీవనము వెనుక బలమైన కారణా లున్నాయి. ధర్మాలున్నాయి. నియతి ఉంది. నేను ఇలా ఉండటానికి ఏది కారణమో, నా జీవితం ఇలా ఉండటానికి ఏ నియతి కారణమో, అదే నా పరిసరాల్లో ఉంది. ప్రపంచంలో ఉంది. వ్యక్తులలో ఉంది. వారి ప్రవర్తనల లోనూ ఉంది. ఆ సమయంలో అలా ప్రవర్తించకుండా ఉంటే బావుండేది. అక్కడ అలా చేసి ఉంటే బావుండేది అనే మాటలు పలికేది మనమే. చేయకూడని దానిని ఎవరు చేయమన్నారు? చేయవలసిన దానిని ఆపమని చెప్పిం దెవరు? మానుకున్నది మనమే. పూనుకున్నదీ మనమే. అంతా తెలిసే చేశాం. అప్పుడు మరోలా చేయటం, మరో విధంగా ఉండటం సాధ్య మయ్యేది కాదు అని ఇప్పుడు కూడా తెలుసుకోలేక పోతున్నాం. చేయవలసింది ఎంతైనా ఉండవచ్చు. చేయగలిగిందే మనం చేయగలం. ఉండవలసినవే మన వద్ద ఉంటాయి. లేనివి రావచ్చు. మన కొరకు లేనివి రమ్మన్నా రావు. పోయేందుకు వచ్చినవి ఉండమన్నా ఉండవు. ఉండటానికి వచ్చినవి పొమ్మన్నా పోవు. మనకు ఇష్టం లేనివి ఎన్నో మనం చేస్తున్నాము. ఇతరులు చేసే వాటిని ప్రశ్నించే హక్కు మనకు ఎక్కడుంది? నా జీవితంలో అయినా, పరుల జీవితంలో అయినా, ప్రపంచంలో అయినా జరుగవలసినవియే జరుగుతున్నాయి. జరుగకూడనివి అయితే ఎందుకు జరుగుతాయి? గతంలో ఇలాగే జరిగాయి. చైతన్య పాంచజన్యం వర్తమానంలో కూడా ఇచే రాగం. భవిష్యత్తులో కూడా ఇదే పాట. ఇదే బాట, ఇదే జీవితంలో ఘర్షణ. జీవిలో సంఘర్షణ. మనిషిలో అంతా ఇంతేనా? బ్రతుకంతా బాధలేనా? నాలో ఇంకేమైనా ఉందా? ఉంది. అదే ఆ రెండో నేను. (2) నాలో తృప్తి ఉంది. విశ్రాంతి ఉంది. హాయి ఉంది. సాధించినవి ఉన్నాయి. ప్రేమ ఉంది. దయ ఉంది. సానుభూతి ఉంది. ఇలా నేను మరొకణ్ణి. ఏదీ అవసరం లేనివాణ్ణి, ఎవరూ అవసరం లేనివాణ్ణి. దేనినీ కాదనలేని వాణ్ణి; ఎవరినీ కాదనలేని వాణ్ణి. సుఖాన్ని కోరనివాణ్ణి; సుఖమై ఉండేవాణ్ణి. ఉండాలి అమకోని వాణి; ఎప్పుడూ ఉండేవాణ్ణి. అందగాణ్ణి కాదు; అందంగా ఉంటాను. మాటలు లేవు: మాట్లాడుతాము. పాటలు రావు; పాడుతాను. పోవాలి అనుకోను; ఉండాలి అని భావించను. పోయినా ఉండేవాణ్ణి; పోకుండా ఉండేవాణ్ణి. రమ్మని పిలవని వాణ్ణి పొమ్మని చెప్పని వాణ్ణి. అదిగా ఇదిగా ఉండనివాణ్ణి ఏదోగా ఉండని వాణ్ణి వేమగా ఉండేవాణ్ణి. చలికి చెలికాణ్ణి. వానకు వేస్తాన్ని. ఎండకు మిత్రుణ్ణి. కాలంతో కలసి తిరుగుతాము. గాలితో చేతులు కలిపి షికారు కెళ్తాను. వెన్నెలను వాటేసుకొని ఊరేగుతాను. ఇదే జీవితంలో సరళత్వం. జీవికి సమత్వం. మనిషి తనలో తాము ఇలా లేదా? ఈ జీవన కళ తనకు లేదా? తనది కాదా? అవును.. తనదే. నీదే. నాదే. ఇదే ఆ రెండో నేను. నీవు ఒక్కడివే. ఎలా ఉంటావు రెండుగా? - రెండు ఉన్నా, ఉన్న దొక్కటే. నీవుగా ఉన్న దొక్కటే. అదేదో మనం తేల్చుకోవాలి. నీవు, మొదటి నీవే అయితే, ఇక జీవితంలో కాంతి మిగలదు. నీవు, రెండవ నీవే అయితే, ఇక జీవితంలో అశాంతి నిలవదు. ఇది తేలాలి. అప్పుడే, బ్రతుకు తేలిక పడుతుంది. తేలిపోతుంది. లేదా అమాంతం, ఆసాంతం మునిగిపోతుంది. శనిని వలచి మునిగిపోవడమా? మునిని తలచి తేలిపోవడమా? తరించిపోవడమా? ఇదే నిర్ణయం కావాలి. ఇదే బుద్దిలో స్పష్టత. బ్రతుకులో వరిష్ఠత. అందమైనవి. అమోఘమైనవి. అద్భుతమైనవి - ఎన్నో ఉన్నాయి ఈ ప్రపంచంలో. వినీలాకాశము పచ్చని పాలము సాగర జలము - అందంగా ఉంటాయి. వాల్మీకి కవిత్వం నారదుని సంగీతం విశ్వకర్మ నిర్మాణం - అమోఘంగా ఉంటాయి. రవీంద్రుని గేయాలు రవివర్మ చిత్రాలు తిక్కన పద్యాలు పోతన పలుకులు అద్భుతంగా ఉంటాయి. అన్నీ ఆకర్షణలే. అన్నీ అందాలే. ఆనందాలే. అద్భుతాలే. అన్నిటికన్నా అందమైనది, ఆకర్షణీయమైనది. అద్భుతమైనది ఏదయినా ఒక్కటి చెప్పండి అవి మీరెవరన్నా నన్ను అడిగితే, "స్పష్టత" అని సమాధానం చెబుతాను. స్పష్టత అంటే ఏ సంశయం లేకుండా ఉన్నది ఉన్నట్లు స్వచ్చంగా తెలియటం. అందుకే నేమో, "జ్ఞానానికి సమమైన పవిత్ర వస్తువు లేదు" అన్నది భగవద్గీత. ఈ విషయంలో మన శాస్త్రాలు విలక్షణంగా శోధిస్తాయి. మన మహర్షులు వైభవంతో ప్రకాశిస్తారు. జ్ఞానము హృదయంలో వెన్నెలను కాయిస్తుంది. బుద్ధిలో స్పష్టంగా మనస్సులో మల్లెలను పూయిస్తుంది. మనం ఏదో చేయాలని ప్రపంచానికి రాలేదు. ఏదో కావాలని ప్రారబ్ధంతో కలసి వచ్చాము. మనం ఏమి కాలేకపోయామని, ఏదీ చేయలేకపోయా మని కాలం చూస్తూ కూర్చోదు. పరుగు లెత్తే కాలాన్ని మనం కూర్చోబెట్టలేము. మనం శాంతిలో పవ్వళించే దెలాగో అర్థం చేసుకోవాలి. పరమార్థాన్ని పొంది తరించాలి. అందుకే పుస్తకాలకు గుడి కట్టిన సుందర చైతన్యాశ్రమం మరీ మడి కట్టుకొని ఈ పుస్తకాన్ని ప్రపంచానికి సమర్పిస్తోంది. నిక్కమైన మంచి నీల మొక్కటి చాలు" అన్నట్లు, ఈ ఒక్క పుస్తకం మస్తకంలో స్పష్టతను కలిగించి, నిష్టను పెంచుతుందని, బ్రహ్మనిష్ఠ వైపు మనిషిని త్రిప్పుతుందని ప్రగాఢంగా విశ్వసిస్తున్నాను. సంతోషంతో మీ చేతుల్లో పెడుతున్నాను. నేను శ్రమించినా, మీరు ఈ గ్రంధము తాంతాన్ని, విశ్రాంతాన్ని, ప్రశాంతాన్ని ప్రసాదిస్తుంది అనే భావన రాగానే శ్రమ కూడా ఆశ్రమ జీవనమంత హాయిగా ఉంది. నిజం చెప్పాలంటే, రచనలో నాకు ఏవేవో తెలిసి ఉండవచ్చు. కాని, శ్రమ మాత్రం ఎప్పుడూ తెలిసి రాలేదు. నేను శ్రమించి ఉండొచ్చు. శ్రమ పడలేదు. వాది రచన కాదు. నేను రచించలేదు. నాది అర్చన. రచన నాకు అర్చన. అర్చనలో 'నేను' ఎలా ఉంటాను? నేనే లేను. ఇక శ్రమ ఎవరికి? అర్చించటం అదృష్టం. అదృష్టఫలం. పూజారి నేనే అయినా, ఆలయాన్ని కొందరు చిమ్ముతారు. కొందరు పూలు కోసి పెడతారు. కొందరు దీపారాధన చేస్తారు. కొందరు పూజలో ప్రత్యక్షంగా పాల్గొని తృప్తి చెందుతారు. పూజా ఫలము నీకే ఉండనీ పూజే ఫలముగ మాకు మిగలనీ సలిలము నిండిన మా నయనాలలో కదలక నీ రూపు మిగిలిపోన అని, చైతన్య గానాన్ని పాడుకొంటూ తన్మయత్వం చెందుతారు. ఇది చైతన్య పాంచజన్యం 'హరహర మహాదేవ' - అంటూ' భంభం అని మ్రోగిన శంఖారావం. ఆశ్రమం ప్రచురించిన ఎన్నో గ్రంధాలు రికార్డు స్థాయిలో పాఠకుల చేతుల్లోకి వెళ్ళాయి. ఎందరికో, ఎంతగానో స్ఫూర్తి నిచ్చాయి. తృప్తి నిచ్చాయి. కాని, "చైతన్య పాంచజన్యం" గ్రంథం వేరు. ఈ గ్రంథం నాకే ఎనలేని తృప్తి నిచ్చింది. దీపాన్ని దర్శించినంతగా తృప్తిపడ్డాను. ఎన్నో గ్రంథాలకు తల్లివైన నాకు ఈ గ్రంథం ముద్దుబిడ్డ అయింది. ఈ గ్రంధం పాఠకులకు ఎనలేని స్ఫూర్తిని ఇస్తుందని భావిస్తున్నాను. ముముక్షువులకు అమృతపానం లాంటిదని నా అభిప్రాయం. ఎక్కువ పుటలున్న ఈ గ్రంథం తక్కువ కాలంలో వెలువడింది. సమయం అబ్బే లేదు. అయినా సుందరంగా తయారైంది. శారదా మందిరంగా కళకళలాడింది. ఈ పవిత్ర కార్యంలో ఎందరో తమ వంతు సేవలను అందించి పుణ్యాన్ని చేరుకున్నారు. ఆశ్రమవాసులు, సత్సంగ్ సభ్యులు కంప్యూటర్ టైప్ సెట్టింగ్లోను, ఫోటో డిజైనింగ్, ప్రూఫ్ రీడింగ్ తదితర సేవలలో తృప్తి చెందారు. ఇక చివరగా, స్పష్టతకు ప్రతిరూపంగా శోభిస్తూ, పరమాత్మ ప్రసాదంగా అందిన ఈ గ్రంథము ముముక్షువులకు సుస్పష్టంగా అర్థమయ్యేలా ఆశీర్వదించమని మురళీకృష్ణ స్వామిని వేడుకొంటున్నాను… మీ … స్వామి సుందర చైతన్యానంద =='''వేదసంస్కృతి - ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ'''== ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ ! ఈ మంత్రం ఎందుకు జపించాలి.? ఇప్పటికి సరిగ్గా 1500 సంవత్సరాల క్రితం సంఘటన. ఒక ముసలివాడు ”ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” అనే మంత్రాన్ని వల్లెవేస్తూ గంగానది తీరంలో నడుస్తున్నాడు. చేతిలో జపమాల మెడలో రుద్రాక్ష హారం ధరించాడు. ఈ ”ఓం భగవతే వాసుదేవాయ” అనే మంత్రం చదవడం వలన ఆ తరంగాలు కలిపురుషుడుని తాకాయి. ఎక్కడి నుండి వస్తున్నది ”ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” అనే మంత్ర శబ్దం అని చుట్టూ పరికించాడు. గంగానది తీరంలో ఒక బక్కచిక్కిన ముదుసలి '''ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ'''అనే నామాన్ని జపించడం చూసి ఆ మంత్ర జపాన్ని ఆపాలని ఆ ముసలివాడి దగ్గరికి వెళ్లి పట్టుకోబోయాడు. అయన మీద చేయి వేసిన వెంటనే ఎగిరి అర యోజన దూరంలో పడ్డాడు. కొంతసేపు ఏమి జరిగిందో తెలియక చూస్తే ఆ ముసలివాడు ముందు ఎక్కడో ”ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” అనే మంత్రాన్ని జపిస్తూ వెళ్తున్నాడు. ఎలాగైనా పట్టుకుని నామజపాన్ని ఆపాలని దగ్గరికి వెళ్ళాడు. పట్టుకోబోతే ఈసారి యోజనం దూరంలో పడ్డాడు. ఆ దెబ్బకి కలిపురుషుడు గజగజ ఒణికిపోయాడు. చూస్తే బక్కచిక్కి ఉన్నాడు. గట్టిగా గాలి వస్తే ఎగిరేలా ఉన్నాడు. కాని పట్టుకుందామంటే నేను ఎక్కడో పడుతున్నాను. ఒకవేళ నాశక్తి సన్నగిల్లిందా? కలియుగం ఆరంభంలో కృష్ణుడు వలన నా రాక ఆలస్యం అయింది. ఇదేమైన శ్రీకృష్ణుడి మాయా ప్రభావమా? అసలు ఇంతకీ ఆ ముసలివాడు ఎవ్వడు. శివుడా? విష్ణువా? అనుకుంటూ ఉండగా అటుగా వెళ్తున్న ”వేదవ్యాసుడు” కనిపించాడు. కలి వెంటనే వ్యాసుడు దగ్గరికి వెళ్లి మహానుభావ సమయానికి వచ్చావు. నా సందేహాన్ని నివృత్తి చేయండి. అన్నాడు. వ్యాసుడు నవ్వి. ఇది నీరాజ్యం. ఈకలికాలం నీది. నీకు సందేహమా? ఏ ఇద్దరుని సక్రమంగా ఉండనివ్వవు. ఎవరైనా కలిసున్నారంటే కళ్ళలో నిప్పులు పోసుకుంటావు. ఇలాంటి నీకు నా అవసరం ఏముంది? ఇంతకి నువ్వు కుశలమే కదా! కుశలమే! నారాజ్యంలో నేను కాక నువ్వు పాలించవు. కదా! అదిగో ఆ దూరంగా వెళ్తున్నాడే ఆ ముసలివాడు ఎవరు? ఆయన్ని పట్టుకోబోతే నా బలం సరిపోవడం లేదు. ఇదసలు నా రాజ్యమేనా? లేక మీరందరూ కలిసి నన్ను మాయ చేస్తున్నారా? చెప్పండి అని వేడుకున్నాడు. వేదవ్యాసుడు నవ్వి, ఓహో అదా నీ సందేహం. అయన పరమ విష్ణు భక్తుడు. అయన జపించే నామం వలన విష్ణు శక్తి ఉత్పన్నమై నిన్ను దగ్గరికి రానివ్వదు. పట్టుకోవాలని ప్రయత్నించవా! విష్ణువు నిన్ను నాశనం చేసి కలియుగాన్నే లేకుండా చేస్తాడు. త్రికరణ శుద్దిగా నిత్యం ” ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” అనే నామాన్ని ఎవరు పఠిస్తూ ఉంటారో వారిని నువ్వు కనీసం తాకనుకూడా తాకలేవు. కనుక ”ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” ఈ మంత్రాన్ని ప్రజలు పట్టుకునే లోపే నువ్వు పట్టుకో. లేదంటే నీ రాజ్యంలో నువ్వు ఉండలేవు. అని చెప్పి వెళ్ళిపోయాడు. ఇంతటి మహత్తరమైన ఈ మంత్రాన్ని నిత్యం జపించండి. [[దస్త్రం:OmNamoBhagavatheVasudevaya-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio sample.ogg|thumb|alt=File:OmNamoBhagavatheVasudevaya-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio sample.ogg|File:OmNamoBhagavatheVasudevaya-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio sample.ogg]] '''ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ''' ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ '''వేదసంస్కృతి'''ఆశ్రమాలు #సుందర చైతన్యాశ్రమం దవలైశ్వరం, [[రాజమండ్రి|రాజమహేంద్రవరం]]. #[[సుందర చైతన్య ఆశ్రమం|సుందర చైతన్యాశ్రమం]] దు౦డిగల్, [[హైదరాబాద్]]. #సుందర చైతన్యాశ్రమం [[విశాఖపట్నం]]. == మూలాలు == {{reflist}} [[వర్గం:నెల్లూరు జిల్లా ఆధ్యాత్మిక గురువులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:హిందూ గురువులు]] [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] dskek6klm7jnns3wqmdwbrrhqq4d1di 4942603 4942576 2026-08-23T13:45:40Z CommonsDelinker 608 SRIMADBHAGAVADGITA_SUNDARACHAITANYA_DHYANA_SLOKAMULU.oggను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942603 wikitext text/x-wiki {{శుద్ధి}}{{మూలాలు సమీక్షించండి}}{{Infobox Hindu leader |name='''Sadhguru Swami Sundara Chaitanyananda'''<br />స్వామి సుందర చైతన్యానంద |image= SADHGURU SWAMI SUNDARA CHAITANYANANDA.jpg |caption = సుందర చైతన్యానంద |birth_name = సుందర రాజన్ |birth_date = 25 - డిసెంబర్ - 1947 |birth_place = కట్టుబడి పాలెం, నెల్లూరు, ఆంధ్ర ప్రదేశ్, భారతదేశం. |known = సద్గురు, జ్ఞాన బ్రహ్మ, ఆర్షవిద్యా వాచస్పతి, సత్సంగ ప్రచారమణి, సనాతన ధర్మ దీపికాధారి, చైతన్య భగవద్గీత ప్రకాశకులు. |father = శ్రీ పెరుంబుదూరు వేంకట శేషాచార్యులు |mother = రంగనాయకమ్మ |religion = సనాతన ధర్మము(హిందూ మతము) |philosophy = అద్వైతము |quote = మోక్షః జ్ఞాన రూపేన అస్తి. |signature = |footnotes = }} '''శ్రీ స్వామి సుందర చైతన్యానంద''' ([[ఆంగ్లము]]: Swami Sundara Chaitanyananda) అఖిలాంద్ర దేశంలో తన [[ఉపన్యాసము]]లద్వారా, రచనల ద్వారా, [[సంకీర్తన|సంకీర్తనల]] ద్వారా భక్తులకు జ్ఞాబోధ చేసాడు. అరవై యేడు సంవత్సరాల జీవిత కాలములో నలబై రెండు సంవత్సరాలు [[భక్తి|భక్త]] జన సంక్షేమానికి వినియోగించాడు. వక్తగా, [[రచయిత]]గా, [[గాయకులు|గాయకుడు]]గా, [[బోధన|బోధకుడు]]గా, [[గురువు]]గా భక్త జనుల గౌరవాలు అందుకున్నాడు. == ఆధ్యాత్మిక సేవా స్వర్ణోత్సవ సమారోహం == [[దస్త్రం:SWAMI SUNDARA CHAITANYANANDA - INDIAN POSTAGE STAMP - 1966-2016 .... 50 Years of Devotional Service CELEBRATIONS.jpg|thumb|200px|left| స్వామి సుందర చైతన్యానంద భారత తపాలా బిల్లా (పోస్టల్ స్టాంపు).]] శ్రోత్రీయ బ్రాహ్మణిష్టా గరిష్ఠులైన పూజ్య గురుదేవుల యాభై వసంతాల పవిత్ర ఆధ్యాత్మిక సేవా ప్రస్థానం (1966 నుండి 2016వరకు) ఆధ్యాత్మిక సేవా స్వర్ణోత్సవ౦ గా కీర్తించబడింది. ఈ సందర్భంగా మార్చి 19 వ తేదీన భారత ప్రభుత్వ తపాలా శాఖ వారు ఈ సేవా స్వర్ణోత్సవం సందర్భంగా పూజ్య గురుదేవుల ఫోటో ముద్రించిన ప్రత్యేక పోస్టల్ కవరును.<ref>{{cite web | url = http://www.indianphilately.net/images/sundarachaitanyanandajispc190316.jpg | title = Special Cover on 50 years of Spiritual Journey of H. H. Swami Sundara Chaitanyanandaji Maharaj – 19th March 2016 | author = Sagi Srinivas Raju |accessdate=2016-10-13 }} </ref> పోస్టల్ స్టాంపును వేదికపై ఘనంగా విడుదల చేయడం జరిగింది. ఈ అరుదైన ప్రతిష్ఠాత్మక కార్యక్రమమును శ్రీ సోమసుందరం, ఐ.పి.ఎస్., డైరెక్టర్ ఆఫ్ పోస్టల్ సర్వీస్ వారు ఆవిష్కరించారు. ఈ ఈవెంటు పూజ్య గురుదేవుల ఆధ్యాత్మిక సేవా స్వర్ణోత్సవానికి మకుటాయమానమై భాసించింది. [[భక్తులు|భక్తుల]] ఆనందానికి అవధి లేకుండా పోయింది. == శ్రీ చైతన్య జయ ధ్వజం == <poem> :సర్వజిత్ - మార్గ శీర్ష శ్రీ : :గీతా భాగావతో దయః :జ్ఞానబ్రహ్మార్ష సర్వజ్ఞ :శ్రీ చైతన్య జయ ద్వజః </poem> #శ్రీ [[సర్వజిత్తు|సర్వజిత్]] [[వైకుంఠ ఏకాదశి]] [[గీతా జయంతి|గీతా జయంతీ]] పరోషస్సున [[1947]] [[డిసెంబరు]] 25 తేది ఉదయం 4: 30 గంటలకు శ్రీ స్వామీజీ వారి ఆవిర్భావ [[విజయం]] #శ్రీ [[ప్లవంగ]] [[వినాయక చవితి|వినాయక చతుర్ది]] 1967 డిసెంబరు 8 వ తేది శ్రీ స్వామిజీ వారి వాగావిష్కార విజయం. #శ్రీ రక్తాక్షీ [[కార్తీకమాసము|కార్తీక]] కృష్ణ తృతీయ తదియ [[1984]] [[నవంబరు]] 11 వ తేదీ స్వామీజీ వారి [[ఆశ్రమం|ఆశ్రమ]] స్వీకార విజయం. #శ్రీ[[క్రోధి]] [[ఆశ్వయుజమాసము|ఆశ్వయుజ]] కృష్ణ తృతీయ [[చవితి]] 1985 నవంబరు 14 వ తేదీ స్వామీజీ వారి స్థాపించిన ఆధ్యాత్మిక మాస పత్రిక గిరిధారి ప్రసార విజయం. #శ్రీ ప్రజాపతి మార్గశీర్ష శుక్ల షష్ఠి 1991 డిసెంబరు 12 వ తేదీ శ్రీ స్వామీజీ వారి జ్ఞాన శతక్రతు విజయం. #శ్రీ ఈశ్వర మార్గశీర్ష శుక్ల సప్తమి 1997 డిసెంబరు 6 వ తేదీ శ్రీ స్వామీజీ వారి భాగ్యనగర ఆశ్రమ ప్రవేశ విజయం. #శ్రీ [[చిత్రభాను]] జ్యేశ్ట శుక్ల నవమి 2002 జూన్ 19 వ తేదీ శ్రీ స్వామీజీ వారి [[విశాఖపట్నం|విశాఖపట్టణ]] సాగరగట్టాణ తీరాశ్రమ స్తాపాన విజయం. #శ్రీ వికృతి నామ చైత్ర శుక్ల అష్టమి 2010 మార్చి 23 వ తేదీ శ్రీ స్వామీజీ వారి చైతన్య భగవద్గీతా గ్రంథ ఆవిష్కార విజయం. ఇంకా #ఆయుత పత్ర (10,000) రచనాపూర్తి విజయం. #పంచ సహస్ర (5,000) ప్రవచనా పూర్తి విజయం. ఇది శ్రీ సుందర చైతన్యానంద స్వామి విజయానుభూతి. ==అవతార విశేషం== 1947 డిసెంబరు 25 న [[నెల్లూరు జిల్లా]] లోని కట్టుబడిపాళ్ళెం అనే గ్రామంలో [[బ్రహ్మ మూహూర్తం|బ్రహ్మముహూర్త]]మున [[వైష్ణవము|వైష్ణవ]] [[కుటుంబము|కుటుంబం]]లో సుందర చైతన్యానంద జన్మించారు. అది పరమాత్మ స్వరూపమైన మార్గశీర్ష మాసం. ఆ రోజే వైకుంఠ [[ఏకాదశి]], గీతా జయంతి కలసి వచ్చాయి. శ్రీ పెరుంబుదూరు వేంకట శేషాచార్యులు, రంగనాయకమ్మ అను దంపతులకు అష్టమ సంతానంగా సుందర చైతన్యానంద జన్మించారు. స్వామీజీ పూర్వాశ్రమం పేరు శ్రీ సుందర రాజన్. స్వామీజీ పూర్వీకులు [[తమిళనాడు|ద్రవిడ దేశము]] వారు. వీరి తాత గారు బాల్య దశలో [[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రాంతానికి]] వచ్చారు. చంగల్పట్టు జిల్లా లోని [[రామానుజాచార్యుడు|రామానుజాచార్యుల]] వారి జన్మ స్థలమైన శ్రీ పెరుంబుదూరు వీరి స్వగ్రామము.<ref>{{cite web | url = http://www.aboutyourphilosophy.blogspot.in/2013/07/swami-sundara-chaitanyananda.html | title = Sadhguru Swami Sundara Chaitanyananda | author = Raghuveer Onbv | accessdate = 2016-10-13 | website = | archive-url = https://web.archive.org/web/20160611000149/http://aboutyourphilosophy.blogspot.in/2013/07/swami-sundara-chaitanyananda.html | archive-date = 2016-06-11 | url-status = dead }}</ref> స్వామి వారి తాతలు విద్వత్తు గల వారై గ్రంథ రచనలు చేసారు. దేవాలయార్చకులుగా, తోమాల సేవకులుగా, గాయకులుగా, భక్తీ ప్రబంధ రచయితలుగా వన్నెకెక్కారు. [[తిక్కన|కవిబ్రహ్మ తిక్కన]], [[ఆతుకూరి మొల్ల|కవయిత్రి మొల్ల]], జ్ఞాన బ్రహ్మ సుందర చైతన్యులు - ఈ ముగ్గురు [[సింహపురి]] సీమలో విరబూసిన జ్ఞాన మందారాలని స్తుతిస్తూ [[నెల్లూరు]] పట్టణంలో 15-6-1994 నుండి 24-6-1994 వరకు పూజ్య స్వామీజీ నిర్వహించిన 118 వ జ్ఞాన [[యజ్ఞం]]లో పూజ్య స్వామీజీకి కనకాభిషేకం చేసిన సందర్భంలో సింహ పురీయులు ఒక [[తెలుగు పద్యము|తెలుగు పద్య]] మందారమును సమర్పించుకుని యున్నారు. శ్రీ స్వామీజీ బి.ఏ.లిట్ పట్టమును పొందారు. పూప వయస్సు నందే వేదాంత గ్రంథాలను రాత్రింబవళ్ళు అధ్యయనం చేశారు. చేతిలో వేదాంత గ్రంథం లేకుండా బాల్యంలో వారు ఎవ్వరికీ కనిపించి ఉండరు. నిత్యమూ నియమముతో ధ్యానము చేసే వారు. భక్తుల కోర్కె మేరకు [[యజ్ఞం|యజ్ఞాలు]] ప్రారంభించారు. ప్రతి యజ్ఞంలో వేలాది సంఖ్యలో వచ్చి భక్తులు వారి ఉపన్యాసాలను ఆలకించేవారు, ఆలకిస్తూ ఉన్నారు.స్వామి వారిది [[అద్వైతం|అద్వైత]] మార్గము. ఆ విషయంలో రాజీ పడకుండా భోదిస్తారు. జ్ఞానమును [[భక్తి]]ని సమన్వయం చేసి బోధించడం వారి ప్రత్యేకత. సనాతన ధర్మ మహా [[సాగరం]]లో ఉత్తుంగ తరంగాలై ఎగసిన భక్తుల, మహాత్ముల గాథలు చదువుతూ 'ఇవి నిజాలా!' అని సందేహించే ఆధునిక యువతరానికి చక్కని సమాధానం చెబుతుంది స్వామివారి సున్నిత [[గుండె|హృదయం]], అద్భుత జీవన విధానం. ==ఆధ్యాత్మిక స్పూర్తి - అఖండ కీర్తి== నలబై ఐదు సంవత్సరాల క్రితం మాట ... సత్య సందేశాలు అందించే సద్గ్రంథాలు అక్కడక్కడా లభించేవి. కాని అవి ఎక్కువ శాతం పండితుల బరువు పెంచడానికి మాత్రమే ఉపయోగ పడేవి. సమాజానికి వాటిని అందిద్దామనే పుణ్యాత్ములు ఉన్నా, సామాన్యుని స్థాయిని గ్రహించలేని కారణంగా అట్టి ఎందరివో ప్రయత్నాలు వ్యర్ధంగా మిగిలి పోయాయి. అభివృద్ధి చెందిన [[విజ్ఞాన శాస్త్రం]] నూతన తరాన్ని వినూత్న సంశయాలలో ముంచెత్తింది. అర్ధం లేని భౌతిక వాదం, జనులలో పెరిగిన అలసత్వం - అన్నీ కలసి జీవితాన్ని శోభింప చేసే విజ్ఞాన మణులను వెదజల్లే వేదాంత శాస్త్రాన్ని కాలక్షేపం స్థాయికి దించాయి. ఇవన్ని పరిశీలించిన శ్రీ స్వామీజీ యువ హృదయం తీవ్రంగా స్పందించింది. జ్ఞాన ప్రకాశంలో రమించ వలసిన [[భారతదేశం|భారతదేశము]] 'దరిద్రులున్న సంపన్న దేశం' గా మిగలడం ఆ చిన్న హృదయం భరించలేక పోయింది. కుదురుగా, మెలకువతో, అద్వితీయ సామాజిక స్ఫూర్తితో, అవగాహనతో అక్కడ ఓ బృహద్యత్నానికి అంకురార్పణ జరిగింది. సామాన్యునికి, సత్యానికి మధ్యనున్న అగాధాన్ని పూడ్చదానికి ఆ చిన్నారి చేతులు నడుం బిగించాయి.నేటి ఈ సుందర చైతన్య మహోద్యమాన్ని మన ముందుంచాయి. ఈ రోజు సమాజానికి ఏమి అందించాలన్న విషయంలో సుస్పష్టమైన, శాస్త్రీయ మైన అవగాహనతో ప్రారంభమై, అందుకు భగవత్ కృపను తోడు చేసుకుని రేయింబవళ్ళు శ్రీ స్వామీజీ శ్రమించారు. ఇంతింతై ఎదిగి ఎదిగి గుండె గుండెను మీటుతూ మహా ప్రవాహమై - దరిచేరిన వారిని పావనులను గావించే పుణ్య సలిలగా, మహోన్నత జ్ఞాన [[గంగా|గంగా నది]] ప్రవాహంగా నేడు సుందర మహోద్యమం రూపు దాల్చింది. శ్రీ స్వామీజీ మాటల మద్య మానవ జీవితానికి అర్ధం చెబుతూ, పాటలలో తియ్యగా పరమార్ధాన్ని విప్పి చూపుతూ, నిర్జీవ మౌతున్న సమాజానికి జీవిత పాటాలను సహనంతో నేర్పుతూ 220 కు పైగా జ్ఞాన యజ్ఞాలను నిర్వహించి, [[తెలుగు]] లోను, [[ఆంగ్ల భాష|ఆంగ్లం]] లోను 150 కి పైగా గ్రంథాలను రచించారు.<ref>{{cite web | url = http://www.sundarachaitanyam.in/AboutSwamiji.html | title = About Sadguru Swami Sundara Chaitanyanandaji | author = Official website |accessdate=2016-10-13 }} </ref> 200 సత్సంగ శాఖలను రాష్ట్ర మంతటా నెలకొల్పి, 22 మురళీ కృష్ణ ఆలయాలను, ధ్యాన మందిరాలను నిర్మించి, 'గిరిధారి' మాసపత్రిక ద్వారా, టి.వి ద్వారా ఆడియో, [[వీడియో]] సి.డి. ల ద్వారా ఆర్శవిద్యా వాణిని జనావళికి వినిపిస్తూ ఉన్నారు. ==ఆశ్రమ స్వీకారం== గత నలభై ఐదు సంవత్సరాలుగా పూజ్య స్వామీజీ ఆంధ్రావనికి అందించిన ఆధ్యాత్మిక సేవలు అనితర సాధ్యాలు. ఈ మహత్తర కార్యక్రమానికి కార్యక్షేత్ర౦గా 1984, మే 11 వ తేది ప్రథమంగా [[ధవళేశ్వరం]] సుందర చైతన్యాశ్రమం రూపు దిద్దుకుంది. తపోవనంలా, సుందర నందనోద్యాన వనంలా శోభించే [[ఆశ్రమం]] వేలాది సత్సంగీయులకు, భక్తులకు స్ఫూర్తి కేంద్రంగా దినదినాభివృద్ధి చెందింది. అద్భుత కలాఖండమైన ఈ ఆశ్రమం ప్రస్తుతం వానప్రస్తాశ్రమంగా అలరారుతోంది. 1997 డిసెంబరు 25 వ తేది అభినవ బృందావనంలా [[హైదరాబాద్|హైదరాబాదు]] [[సుందర చైతన్య ఆశ్రమం]]ం వెలసింది. దేశ విదేశాలలో ఆధ్యాత్మిక సేవలందించేందుకు శ్రీ స్వామీజీ వారికి ఆశ్రమం ఒక పనిముట్టు అయ్యింది. పచ్చని పొలాల మధ్య పదమూడు ఎకరాల స్థలంలో నిర్మింపబడిన ఈ సువిశాలమైన ఆశ్రమం భక్తుల పాలిటి కల్పవృక్షం. భక్తీ భావ పరంపరలో ముంచెత్తే 76 అడుగుల ఎత్తు గల మురళీకృష్ణ భగవానుని [[ఆలయం|దేవాలయం]], నిరంతరం గురుదేవుల జ్ఞాన ప్రభోదాలతో ప్రతిధ్వనించే శృతి మందిరం - ఈ రెండూ భక్తీ జ్ఞాన సమ్మేళనమైన సుందర చైతన్య మహోద్యమానికి సంకేతాలు. 2002 జూన్ 19 వ తేదిన [[విశాఖపట్నం|విశాఖ]] సాగర తీరంలో మూడవది అయిన సుందర చైతన్య ఆశ్రమం నెలకొల్ప బడింది. ==చైతన్య శంఖారావం== ఒక [[యుద్ధం]] రణరంగంలో ముగిసి ఉండవచ్చు. కాని, అది పుట్టింది మాత్రం ఒక వ్యక్తీ మనస్సులోనే. మార్పు అనేది సంభవమైతే అది సమాజంలో కాదు. వ్యక్తిలో. వ్యక్తీ ఆలోచనా సరళి మారితే వ్యక్తీ ప్రవర్తనలో పరివర్తన వస్తుంది. మనసు మారితేనే మనుగడ మారుతుంది. మనిషి మారితేనే సమాజం మారుతుంది. *సుందర సత్సంగాలు: మాది గొప్ప అంటే మాది గొప్ప అంటూ అందించ బడే పలు రకాల సిద్ధాంతాలు, సందేశాలు, మాయలు, మహిమలు మనిషిని చుట్టూ ముట్టి మభ్య పెడుతున్న ఈ గందరగోల పరిస్థితులలో, అసలు ఇన్ని రకాల ఆలోచనల వెనుక ఉన్న ఆంతర్య మేమిటి? అది పుట్టిన దెక్కడి నుంచి? పయనిస్తున్నదే తీరానికి? ఇంతకీ మోక్ష మంటే ఏమిటి? దానికి మార్గ మేది? - ఇటు వంటి సహజ, అనివార్య సంశాయాలకు సహేతుకమైన సశాస్త్రీయ మైన సమాధానాలను అందిస్తూ, విచారము - [[అనుభవము|అనుభవం]] - ప్రచారము - ఈ మూడింటిని లక్ష్యంగా కలిగిన సుందర సత్సంగాలను శ్రీ స్వామీజీ నలభై సంవత్సరాల క్రితమే రాష్ట్ర మంతటా నెలకొల్పారు. కుల తత్వాల నధిగమించి, 'నాకులం ఒక్కటే - సానుకూలం' అనే గురుదేవుని అడుగు జాడల్లో ఏకాత్మ భావంతో సత్సంగీయులు అందరూ జీవిస్తున్నారు. *చైతన్య మాతృ మండలి: [[గృహలక్ష్మి]] గృహానికి మూల స్తంభం వంటిది. ఆ కల్పవల్లి నీడ లోనే గృహం సుఖ శాంతులతో వర్ధిల్లుతుంది. బిడ్డలకు [[అమ్మ]] ఒడి ప్రథమ [[బడి|పాఠశాల]]. అవగాహన గల తల్లులు ఇంటిని శాంతి నిలయం చేయగలరన్న మహోన్నత ఆశయంతో ముందు మాతృ మూర్తులను తీర్చిదిద్దే ప్రయత్నంలో శ్రీ స్వామీజీ అన్నీ గ్రామాలలో, పట్టణాలలో ' చైతన్య మాతృమండలి' స్థాపించారు. నిత్యమూ స్వాధ్యాయంతో, సేవా కార్యక్రమాలతో చైతన్య మాతృ మండలి ఆదర్శవంతంగా శోభిస్తూ ఉంది. *చైతన్య యువత: గోడ యొక్క గొప్పదనం ఇటుకల మీద ఆధారపది ఉన్నట్లు, [[దేశం]] యొక్క స్థిరత, ఐక్యత, పురోగతి [[యువత]] మీద ఆధారపడి ఉంది అన్న ఉధేశంతో 'చైతన్య యువత' విభాగాన్ని శ్రీ స్వామీజీ నెలకొల్పి యువతను [[క్రమశిక్షణ]] తో, సంయమనంతో, ఆధ్యాత్మిక స్ఫూర్తితో ప్రగతి మార్గంలో నడుపుతూ ఉన్నారు. ప్రేమతో, సేవా భావంతో, చరిస్తూ, వారు నమ్ముకున్న విలువల వైశిష్ట్యాన్ని, ఈ మార్గంలో వారికి కలిగిన సంతృప్తిని అందరికి అందించాలని పూర్ణ హృదయంతో ప్రయత్నించడమే కర్తవ్యంగా పెట్టుకుని, భావి తరాలకు ఆశాజ్యోతులుగా చైతన్య యువత వేల్గొందుతూ ఉంది. *గిరిధారి: సర్వ వేదాంత సారంగా, సర్వ సమస్యలకు ఏకైక పరిష్కారంగా, అనుభావామ్రుతాన్ని చక్కటి వ్యాసాల రూపంలో, కథల రోపంలో కవితల రూపంలో, ప్రశ్నోత్తర రూపంలో నింపి శ్రీ స్వామీజీ గత 30 సంవత్సరాలుగా ఆంధ్రావనికి మాసం మాసం అందిస్తున్న అమృత కలషమే గిరిధారి. 20,000 మంది జీవిత సభ్యులను కలిగిన గిరిధారి ఆధ్యాత్మిక మాస పత్రిక పాటకులను నిత్యమూ చైతన్యవంతం చేస్తూ, ఆనంద తీరాలకు తరలిస్తూ ఉంది. ==పశ్చిమంలో యతి పాదం== [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా]] లోని భక్తుల ఆహ్వానాన్ని మన్నించి పూజ్య స్వామీజీ 1998 సెప్టెంబరులో ప్రథమంగా [[అమెరికా|అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]] దేశం పర్యటించారు. సనాతన ధర్మ వైభవ కేతనాన్ని అమెరికాలో రెపరెప లాడించారు. [[చికాగో]], [[డెట్రాయిట్]], క్లీవ్ లాండ్, ఓర్లాండో మొదలైన నగరాలలో జ్ఞాన యజ్ఞాలను నిర్వహించి జనులను అమితంగా స్పందింప జేశారు. Chicago people get another Vivekananda-like saint to expound Advaita Vedanta. Saint thrills Chicago Audience with mesmerizing philosophical discourses. 'Advaita Vedanta delivered to the common man in simple, palatable terms' - అనే శీర్షికలతో దిన పత్రికలు పూజ్య స్వామీజీని శ్లాఘించాయి. ==అపురూప విజ్ఞాన వేది - అసమాన కవితా పయోనిధి== శ్రీ స్వామివారు తమ దివ్య భోదలతో అలసిపోయిన జీవితాలలో ఆశలతలను పూయిస్తున్నారు. అలుపెరుగని కంటంతో మానవాళి అశాంతి తలుపులను మూయిస్తున్నారు. వారికున్న శ్రావ్యమైన గాత్రం, గాన గంధర్వ వైదుష్యం అసమానము, అనితర సాధ్యము. మైదానాలనే తరగతి గదులుగా మార్చి లోతైన ఉపనిషత్ రహస్యాలను శ్రోతల హృదయాలలో నిక్షిప్తం చేసిన ఖ్యాతి శ్రీ స్వామీజిది. వారి [[భాష]], బాణీ అద్భుతం. వారి గళం, కలం ఒక దానితో మరొకటి పోటీ పడుతూ ఉంటాయి. ఒక దాని నొకటి మించి పోవాలనుకుంటాయి. వేదాంత సాహితీ [[ప్రపంచము|ప్రపంచ]]లో, తాత్విక భావనా జగత్తులో పూజ్య స్వామీజీ అపురూప విజ్ఞాన వేది. అసమాన కవితా పయోనిధి. గహన మైన వేదాంత విషయాలను సాధారణ మానవులకు కూడా అవలీలగా, అలవోకగా అందించే వారి అసాధారణ వైదుష్యం అనుపమానము, అద్భుతము. అసామాన్య పాండిత్యంతో, అద్భుత రచనా పటిమతో శతాధిక గ్రంథాలతో పాటు చైతన్య [[భాగవతం|మహాభాగవతం]], చైతన్య [[రామాయణం|రామాయణము]], చైతన్య [[మహాభారత|మహా భారతము]] గ్రంథాలను ప్రసాదించిన శ్రీ సుందర చైతన్యనందుల వారు ఎప్పుడెప్పుడా అని ఆంధ్ర ప్రజానీకం ఎదురు చూసిన చైతన్య భగవద్గీత గ్రంథాన్ని వాసుదేవుని ప్రసాదంగా సహృదయ లోకానికి సమర్పించి సంతర్పణం చేశారు. [[వేదమాతరమ్|వేదమాత]]కు నీరాజనాలు అర్పించారు. ==చైతన్య దీప్తి== జ్ఞానబ్రహ్మ, ఆర్షవిద్యా వాచస్పతి, సత్సంగ ప్రచారమణి, సనాతన ధర్మ దీపికాధారి అను పలు బిరుదులతో యోగి పుంగవులు పూజ్య స్వామీజీని సత్కరించగా, సువర్ణ కంటాభరనాలతో, హస్త కంకణాలతో, సువర్ణ కిరీటాలతో, గండ పెండేర పురస్కారాలతో, గజారోహణలతో, కనకాభిషేకాలతో వివిధ ప్రాంతాలలోని భక్తులు, అనేక సంస్కృతిక, ఆధ్యాత్మిక సంస్థలు వీరిని సంన్మానించాయి. శ్రీ స్వామీ వారిది ప్రచారోద్యమం. జన జాగరణోద్యమం, సమాజాన్ని చైతన్యవంతం చేసే సుందర సమోద్యమం. ఆయన భారతీయ విజ్ఞాన సర్వస్వం. సనాతన ధర్మ పరిమళం. ఆర్ష సంస్కృతీ సభ్యతల భాండాగారం. ఇది ఆంధ్రుల భాగ్యం. శ్రీ స్వామీ సుందర చైతన్యానందుల వారికి మనం సమకాలీనులం కావడం మన పురాకృత పుణ్యఫల విశేషం. శ్రీ స్వామి వారి అవిరళ కృషికి, త్యాగ జీవనానికి, జనులపై వారికున్న అపార కృపకి ఆంధ్రావని భక్తీ భావంతో, కృతజ్ఞతా భావంతో శిరమోడ్చి, కరములు జోడించి స్వామి వారి పాదపద్మాలకు నమస్కరిస్తూ ఉంది. ==గ్రంథములు== #[[చైతన్య భగవద్గీత]] # [[చైతన్య భాగవతము]] # చైతన్య మహాభారతం # [[చైతన్య రామాయణము]] #చైతన్య పాంచజన్యం #చంద్రభాగాతరంగాలు #విష్ణు సహస్రనామం #శ్రీ కృష్ణ కర్ణామృతం #నిత్యసాధన చైతన్యం #చైతన్య భగవద్గీత (చిన్న సైజు) #అపరోక్షానుభుతి #అయితే విను #ఆత్మా విద్యా విలాసం #ఆనంద లహరి #ఆనంద తీరాలు #ఆత్మభోద #అధ్వైతానుభుతి #అవధూత గీత #భాస్కర శతకం #భజనావలి #భజ గోవిందం #బాలముకుందం #బ్రహ్మ సూత్ర దీపిక #చైతన్య లేఖలు - 3 #చైతన్య సమీరాలు #చైతన్య భావ సుమాలు #చైతన్య ప్రసంగాలు #చైతన్య గీతికలు #దాశరథీ శతకం #ధన్యాష్టకం #ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగములు #ఈశావాస్యోపనిషత్తు #గురు గీత #గీతాంజలి #గోపీ హృదయం #జగద్గుర్వష్టకం #జ్ఞానదేవ్ అభంగాలు #జీవన్ముక్త గీత #హరివిల్లు #కీర్తనాంజలి #కృష్ణ లీలలు #కభీర్ గీతావళి #కేనోపనిషత్తు #కృష్ణకథా గానము #లక్ష్మీనృసింహ స్తోత్రము #మలయ మారుతం #మహిష్మతిలో శంకరయతి #ముండకోపనిషత్తు #ముక్తికోపనిషత్తు #మువ్వల సవ్వడి #ముకుంద మాల #నరసింహ శతకం #నారద గాన రామాయణము #న్యాయ దీపిక #నారాయణ స్మరణం #నిర్వాణశట్ట్కం #నిగ్రహం #నిర్గుణ మానస పూజ; సదాచారం #పురుషసూక్తం #పూజావిధానం #ప్రపంచసారము #పండుగలు - ప్రాశస్త్యము #ప్రభోద సుదాకరము; వేదాంతడిండిమ౦ #ప్రశ్నోత్తర రత్నమాలికా #ప్రశ్నోపనిషత్తు #ప్రాతః స్మరణ స్తోత్రం #రామ గీత #[[రామజోగి]] చిట్కాలు #శ్రీ రుద్రమ్ #సాధువాక్యం #సదాశివబ్రహ్మేంద్ర కీర్తనలు #సుందర సంపాదకీయాలు - 1 #సుందర సంపాదకీయాలు - 2 #సుందర పారిజాతాలు #సనాతన స్రవంతి #సంక్షిప్త రామాయణము #స్వామియే శరణం అయ్యప్ప #సాధన సోపానాలు #సాధన పంచకం #సుందర మందారాలు #శ్రీ రామ అష్టోత్తర శతనామ స్తోత్రం #శివ గీత #శివ స్తోత్రం #శివ దర్శనం #శ్రీ కాళహస్తీశ్వర శతకం #సువర్ణమాలా స్తుతి #శతశ్లోకి #స్వాత్మ ప్రకాశికా #శివానంద లహరి #షట్పదీస్తోత్రం; సారతత్వోపదేశం #కనకథారా స్తోత్రం #శ్రీ శంకరచార్యస్వామి జీవితము #శివాపరాధ క్షమాపణ స్తోత్రం #శివ మహిమ్నః స్తోత్రం #సౌందర్య లహరి #తత్వ బోధ #విజ్ఞాన నౌక #విజ్ఞాన కదంబం #వేదాంత పంచదశి #వేదాంత వెన్నెల #వేమన యోగి #వ్యాస ప్రసాదం #విభూతి పండ్లు #విచారబిందు ఉపనిషత్తు #వేదాంతసార ఉపనిషత్తు #యోగాసారోపనిషత్తు #యక్షప్రశ్నలు #జీవన సత్యాలు #[[సుందర మందారాలు]] ==[[సుందర చైతన్య భజనలు]]== '''[[సుందర చైతన్య భజనలు]]''' * '''భజనామృతం''' [https://archive.org/details/16.-narayana-yanara] * '''స్తోత్రగాన మంజరి''' [https://archive.org/details/stotramanjari-3] * '''సర్వదేవ నమస్కారం''' [https://archive.org/details/2.-mrutyunjaya-shiva] * '''నమః పార్వతీ పతయే''' [https://archive.org/details/10.-girijaramana-goureesha] * '''రామనామ సుధ''' [https://archive.org/details/b-1._20260530] * '''చైతన్య మురళి''' [https://archive.org/details/7.-siva-namavalyashtakam-sankara] * '''కొండదేవుని కొలువు''' [https://archive.org/details/8.-ee-natakamanta-navvulake_202605] * '''రామకథా స్రవంతి''' [https://archive.org/details/ramakatha-a] * '''చైతన్యగానం''' [https://archive.org/details/chaitanya-b-02] * '''ఆనందవర్షిణి''' [https://archive.org/details/sri-ramachandra-kripalu-bhajaman-tulasidas] * '''కొండదేవుని కొలువు''' [https://archive.org/details/8.-ee-natakamanta-navvulake_202605] * '''కీర్తనాంజలి''' [https://archive.org/details/kirtananjali-a-02] * '''జయదేవుని అష్టపదులు''' [https://archive.org/details/4.-kapee-madhuripuna] * '''సదాశివ బ్రహ్మేంద్ర కీర్తనలు''' [https://archive.org/details/smaravaram-varam] * '''సుందర చైతన్య భజనలు Internet Archive Playlist''' [https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/2/sundara-chaitanya-bhajans] '''[[చైతన్యగానం - 01 ]]''' * చైతన్య గానం - 1 * పూజాఫలము * * 01.శారదాం - విశారదాం * 02.పావన యమునా జలములు చల్లన * 03.సత్యమైన నీ కథ విని * 04.వసంతం విరబూసిన గాని * 05.నల్లనివాడు - అల్లరివాడు * 06.పూజాఫలము నీకే ఉండనీ! * 07.ఎంత నేర్చినా ఎలా బ్రతికినా * 08.పాల సంద్రమున పవ్వళించావా! * 09.బృందావనిలో నంద నందనుని '''[[చైతన్యగానం - 01 ]]''' VIDEOS FOLDER LINK: [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/70/%E0%B0%9A%E0%B1%88%E0%B0%A4%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%82-01-?sort=title] '''[[చైతన్యగానం - 02 ]]''' చైతన్య గానం - 2 * మువ్వల గోపాల * * 10.మువ్వల గోపాల - చిరునవ్వుల గోపాల * 11.మరువలేను - మరపు రానీను * 12.సాధన సాగనీ స్వామి * 13.సుందర సురభిళ యమునా తీరవనం * 14.గాలికి లోటున్నదా? * 15.హే గోవింద! హే గోపాల! * 16.ఆశా నిరాశల జీవిత మింతే * 17.కావగరావా! కరుణింపగ లేవా! * 18.కరుణించు నా స్వామి! * 19.ఉన్నది గాంచవే ఓ మనసా! '''[[చైతన్యగానం - 02 ]]''' VIDEOS FOLDER LINK: [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/71/%E0%B0%9A%E0%B1%88%E0%B0%A4%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%82---02-] ==[[చైతన్య భాగవతము|చైతన్య భాగవతము]]== ==నీరాజనం== ఉష్ణము అగ్నియొక్క ధర్మము. శీతము జలము యొక్క ధర్మము. క్రౌర్యము వ్యాఘ్ర ధర్మము. చపలత్వము లేడి ధర్మము. వర్షించుట మేఘ ధర్మము. ప్రేమించుట ప్రేమ ధర్మము. ప్రేమకు అన్యధర్మములు తెలియవు. ప్రపంచము ప్రేమనుండి జనించినది. ప్రేమలో జీవిస్తున్నది. ప్రేమలో లయిస్తుంది. ప్రేమకు పుట్టుకలేదు. ప్రేమయే సృష్టికి మూలకారణము. వ్యష్టికి మూలాధారము. సమిష్టి మనుగడకు మూల విషయము. ప్రేమ అద్భుతమైన శక్తి. ప్రకృతి స్పందనలో, సౌందర్యములో తొంగిచూసే అసమాన ఆకర్షణాశక్తి మానవ హృదయంలో, ఆరాధనా రూపంలో కదిలే భక్తి. సకల ప్రాణుల హృదయాలలో ఊరట పేరున కలిగే తృప్తి. జీవికి నిజమైన భుక్తి. ఒక్కమాటలో చెప్పాలంటే అదియే తన స్వరూపమైన ముక్తి. ప్రేమ సర్వాంతర్యామి. అది కదులును, కదలదు. దగ్గర లేదు, దూరము ఉండదు. '''తదేజతి తన్నై జతి తద్దూరే తద్వంతికే '''తదంతరస్య సర్వస్య తదు సర్వస్యాస్య బాహ్యతః'''''' “అది కదులును. అది కదలదు. అది దూరమున గలదు. దగ్గరనూ గలదు. అది దీని అంతటిలో కలదు. దీని యంతటికి బాహ్యమున కూడా కలదు.” అని ఉపనిషత్తు పలికింది. ప్రేమకు రూపము లేదు. అరూపమైన ఉజ్వల ప్రేమ రూపమును దిద్దుకుని వ్యక్తమయితే ఎలా వుంటుంది? సముజ్వల విగ్రహమై భాసిస్తుంది. అట్టి సుందర సముజ్వల విగ్రహమే ప్రేమమూర్తియైన శ్రీకృష్ణ పరమాత్మ. శ్రీకృష్ణుడు ప్రేమావతారమూర్తి. ప్రేమ నిండిన హృదిలో వెలితి తెలియదు. వెలుగు చెదరదు. ప్రేమ భాషణమునకు అలవాటుపడిన వ్యక్తికి అసంపూర్ణత అర్థం కాదు. అది సరస్వతీ నదీతీరము. వేదములను సంస్కరించిన మహనీయుడు, అష్టాదశ పురాణములకు కర్తయైనవాడు, బ్రహ్మసూత్రములను రచించినవాడునగు వేదవ్యాసుడు అశ్రుపూర్ణవదనుడై విచారముతో కూర్చొనియుండెను. దారిన వెడుచుండిన నారదమహర్షి వ్యాసభగవానుని జూచెను. ఆయన ముఖారవిందమున గోచరమయ్యే అవ్యక్తబాధను గ్రహించెను. మహర్షిని సమీపించి, "ఆర్యపూజితా! పరాశరాత్మజా! మీ వదనమున విషాదఛాయలు అలుముకొనుటకు కారణమేమి? సర్వశాస్త్ర పారంగతులైన మిమ్ములను అశాంతి అలుముకున్నదా? కారణమేమిటి?" అని అడిగెను. "నారద మునీంద్రా! అదియే నాకును అవగతమగుటలేదు. నీవు త్రిలోక సంచారివి. జ్ఞానివి. నీకు తెలియని విషయము లేదు. నా ఈ విషాదమునకు కారణమును తెలియజేయుము" అని తెలిపెను. '''నీ కెఱుగరాని ధర్మము లోకములను లేదు బహువిలోకివి నీవీ '''నా కొఱత యెట్టిదంతయు నాకున్ వివరింపుమయ్యనారద! కరుణన్'''''' అని వ్యాసుడు ప్రార్థించెను. నారదుడు ఒక క్షణమాలోచించాడు. కారణాన్ని అన్వేషించి అవగత మొనర్చుకున్నాడు. అర్థమైన విషయాన్ని అభ్యర్థించిన వ్యాసునికి తెలియజేశాడు. అచింతమైన ధర్మచయమంతయుఁ జెప్పితి వందులోన నిం చుకగాని విష్ణుకథ లేర్పడఁ జెప్పవు; ధర్మముల్ ప్రవచిం చిన మెచ్చునే గుణ విశేషము లెన్నినఁగాక, నీకు నీ కొంచెము వచ్చుటెల్ల హరిఁగోరి నుతింపుమి నార్యపూజితా! "మహాత్మా! వ్యాసా! జటిలమైన వేదాంతశాస్త్రమును ప్రవచించిన నీవు భగవద్భక్తిని గూర్చి ప్రత్యేకముగా ప్రవచించవైతివి. ఎంతటి జ్ఞానము కలిగినను భక్తి లేనిదే ముక్తి రాదు. భగవానుని అనంత కళ్యాణ గుణములను కీర్తించకపోవుటయే నీ ఆవేదనకు ముఖ్యకారణము. "హరిభక్తిని విరివిగా పంచెడి భాగవత కావ్యమును రచించి, మీ హృదిలోని ఆవేదనను పోగొట్టుకొనుడు" అని తెలియజేసెను. '''నిగమంబులు వేయిఁ జదివిన సుగమంబులు గావు ముక్తి సుభగత్వంబుల్''' '''సుగమంబు భాగవతమను నిగమంబుఁ బఠింప ముక్తి నివసనము బుధా!''' నారదమహర్షి చేత ప్రభావితుడైన వ్యాసమునీంద్రుడు శమ్యాప్రాసమనే ఒక ఆశ్రమంలో ఉండి భక్తిరస ప్రధానమైన భాగవత కావ్యమును రచించెను. తత్ఫలితముగ హృదయావేదనను పోగొట్టుకొని నిర్వికల్పానందములో రమించెను. శ్రీమద్భాగవత కథామృతము మహాజ్ఞానియైన వ్యాసమహర్షి కలమునుండి కదలి, మహా వైరాగ్యమూర్తియైన శుకబ్రహ్మ గళమునుండి స్రవించి, మహాభక్తుడైన పరీక్షిత్తుని హృదయమున నిలిచినది. కనుక ఈ మహాకావ్యము భక్తి, జ్ఞాన, వైరాగ్య రూపమని తెలియుచున్నది. వ్యాసమహర్షి విరచితమును, నిరోధలీలా ప్రతిపాదకమునగు ద్వాదశస్కంధ సముల్లసితమగు ఈ భాగవత గ్రంథము పరమపావన గ్రంథము. "భాగవతము" అనెడి పదములోని ఐదు అక్షరములు స్వరూపానుభూతికి పంచ సోపానములవలె తెలియుచున్నవి. మొదటి అక్షరమైన 'భా' శబ్దము ప్రకాశవంతమైన భక్తిని తెలియచేయుచుండ, రెండవ అక్షరమైన 'గా’ శబ్దము ప్రజ్ఞానఘనమైన జ్ఞానమును నిర్దేశించుచుండ, మూడవ అక్షరమైన 'వ ' శబ్దము వివేకయుతమైన వైరాగ్యమును సూచించుచుండ, నాల్గవ అక్షరమైన ‘త‘ వృచ్ఛకుడు నాలుగుసార్లు భాగవతము - భాగవతము- భాగవతము - భాగవతము యని పలికెను. ఇలా పలుకుదుండగా భాగవతమనెడి పదము పునశ్చరణ వేగానికి "బాగవుతాము" యని వినిపించును. వెంటనే ఆ సంత్ పురుషుడు "నాయనా చూచితివా భాగవతమును పఠించినచో మనమంతా బాగవుతాము" యనెను. బాగును తెలియక సాగే జీవులకు భవ్యమైన, యోగ్యమైన బాటను తెలిపే బావుటాయే భాగవతము. బుధజనులారా! ఇది భాగవతము. ఎవరినో బాగుచేయాలని నేను వ్రాయలేదు నన్ను బాగుచేసుకొనేందుకు వ్రాసుకున్నాను. నా జీవన ప్రయాణంలో దారిబత్తెమైన ఈ భాగవతమును తోటి సహచరులైన మీకు పంచడం నా బాధ్యతగా భావించాను. రుచి ఉందో లేదో! రుచిగా వడ్డించాలనే అభిరుచి మాత్రం నాలో నిండుగా ఉండింది. ప్రేమతో అందిస్తున్నాను. గ్రహించండి. ప్రమోద భరితమైన ఈ పవిత్ర గ్రంధమును ప్రశాంతముగా కూర్చుని రచించే అదృష్టం కలుగలేదు. నిర్విరామ కార్యక్రమాల మధ్య ప్రయాసతో రచించాను. ఒకరి చేత రామభద్రుడు వ్రాయించాడు. నాచేత వ్రాయించమని శ్యామభద్రుని కన్నీళ్ళతో ప్రార్థించాను. నేను చేసినది అంతే. చివరగా ఒక్కమాట, వస్తువు మహాప్రసాదము. పూజారి ఎవరని చూడకండి. తీర్థపుగిన్నె ఎలా ఉన్నదని వీక్షించకండి. అనంత కరుణామయుడైన శ్యామసుందరుని నిర్హేతుక కృపా విశేషము, అసమాన ప్రేమాన్వితులైన మీ అందరి ప్రేమలు నాకు కొండవలె అండగా నిలచి నా బ్రతుకు పంటను దండిగా పండించాయి. అందరికీ వడ్డించే అవకాశాన్నిచ్చాయి. అందుకోవడంతోనే సరిపోయింది. తిరిగి ఏమి అందించగలను? ఏమీ లేదు. ఏమీలేని వాడను. మీకు ఇవ్వగలిగింది కూడా ఏమీ లేదు వందనము తప్ప. ఆ వందనమునే వంద జేసి అందిస్తున్నాను. అందుకోండి. భాగవత సాగర తీరాన …ఒక రేణువు…'''స్వామి సుందర చైతన్యానంద''' * '''చైతన్య భాగవతము''' PDF LINK: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/9/chaitanya-bhagavathamu * '''శ్రీ మద్భాగవతం''' videos link: https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/4/srimad-bhagavatam * '''స్వామి సుందర చైతన్వానంద pdf books,audios,videos Internet Archive Links:''' 1. https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330?query=swami+sundara+chaitanyananda 2. https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/1/chitanya-bhajans- 3. '''Bhakti Dyana Drusya Malika''' '''1.భక్త కుచేల 2. నంద గోకులం 3. శబరి 4. శాంతి తీరాలు 1 & 2 VIDEOS LINK''': https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/20/bhakti-dyana-drusya-malika ==[[చైతన్య రామాయణము|చైతన్య రామాయణమ]]ు== ఎందుకు? ఎవరి కొరకు? ఏమి సాధించాలని? - చెబుతాను. నా కథ చెప్పేముందు ప్రస్తావనగా రెండు మాటలు రామచంద్రుని గుణానుకీర్తనము పుణ్యప్రదము. ముక్తిప్రదము. రాముడు ధీరోదాత్త నాయకుడు. అట్టి సుగుణాభిరాముని కళ్యాణ చరితమును కమనీయంగా రచించిన వారిలో ఒకరైన కవిబ్రహ్మ తిక్కన తన "నిర్వచనోత్తర రామాయణము" నకు, హేతువును ఇలా చెబుతాడు. '''ఎత్తఱి నైనను ధీరోదాత్త నృపోత్తముడు రామధరణీపతి '''సద్వృత్తము సంభావ్యమౌట నుత్తర రామాయణోక్తి యుక్తుడ నైతిన్'''''' అని తన మనోభిప్రాయాన్ని వ్యక్తం చేశాడు ఉభయకవిమిత్రుడు తిక్కనార్యుడు. రామకథారచన కార్యాన్ని జీవిత లక్ష్యంగా భావించి, రచించి, తరించిన మహానుభావు లెందరో ఈ పుణ్యభూమిలో. అంతేకాదు. రామకార్యమే నిజమైన పని యని, తక్కినదంతా శని యని భావించినవారూ ఉన్నారు. '''ఏ పనికో జన్మించితి నని నీ వెంచవలదు శ్రీరామ నే॥నేపనికో॥ '''శ్రీపతి శ్రీరామచంద్ర నీ చిత్తానికే తెలియదా నే ॥నేపనికో॥''' '''వాల్మీకాది మునులు నరులు నిన్ను వర్ణించిన నా యాస దీరునా''' '''మేల్మియై యుండు సద్భక్తులు మెచ్చుదురే త్యాగరాజ నుత నే ॥నేపనికో॥'''''' అని కీర్తిస్తూ, రామ గుణానుకీర్తనమే తన జీవితానికి ముఖ్య ప్రయోజనము అంటాడు త్యాగరాజస్వామి. [[దస్త్రం:SriRamJayaRamaJayaJayaRama-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio sample.ogg|thumb|alt=File:SriRamJayaRamaJayaJayaRama-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio sample.ogg|File:SriRamJayaRamaJayaJayaRama-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio sample.ogg]] * '''Ramam-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio''' [https://archive.org/details/ramam-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio] =='''ఇక నా కథ'''== ఇది '''చైతన్య రామాయణం'''. రామ చైతన్యాన్ని వర్ణించే గ్రంథం. రామాయణ చైతన్యాన్ని వివరించే గ్రంథం. నాకు దైవ నియోగం మీకు ప్రసాద వినియోగం. పైనుండి అందింది పిలుపు ... క్రింద అందించబోయేది మేలుకొలుపు. ఇరవైఏడు సంవత్సరాలుగా చేసిన కొలువు గ్రామ గ్రామాన కనుల పండుగగా సాగిన భక్తి చెలువు - ఏకమై నాకు ఈ రామాయణ రచనా భాగ్యాన్ని ప్రసాదించాయి. కవినై వ్రాయలేదు. పండితుణ్ణి ప్రవచించలేదు. తియ్యని రామకథను, పవిత్రమైన రాముని గాథను తెల్లని కాగితంపై వ్రాశాను. అంతే. ప్రజాభాషలో వ్రాశాను. జనప్రియంగా చెప్పాను. సరళభాషలో వ్రాశాను. వాడుక భాషలో వ్రాశాను. వేడుకగా వ్రాశాను. వేడుకుంటూ వ్రాశాను. నన్ను వాడుకోమంటూ వ్రాశాను. శేముషీ సింధువునై వ్రాయలేదు. ఆర్తజన బంధువునై వ్రాశాను. "నేనా! దద్దమ్మను. రామన్న కథ రాయడం నాకు సాధ్యమా!" అని పెద్దమ్మ పాదం పట్టుకున్నాను. అమ్మల గన్న అమ్మను వేడుకున్నాను. దాశరథి గాథను దద్దరిల్లేలా వ్రాయమని పెద్దమ్మ ధైర్యాన్ని నూరిపోసింది. నా అదృష్టానికి పొంగిపోతూ శతధా ధన్యుణ్ణి రచన కుపక్రమించాను. ఇది సాహసమే నని నాకు తెలుసు. గంగానదిని పూర్ణంగా ఆపోశనం పట్టాలని భావించే గోరువంక ప్రయత్నం అని నాకు తెలుసు. అయినా ప్రారంభించాను. ప్రయత్నించాను. త్రికరణశుద్ధితో రామాయణాన్ని రచించేవారికి, అంభోధిని దాటిన అంజనేయుడు అండగా ఉంటాడనే మాట మీద విశ్వాసమున్న వాణ్ణి. దైవకృప ఎలా ఉంటుందో జీవితంలో చూసినవాణ్ణి. రామాయణాన్ని కొందరు కథగా వ్రాశారు. కొందరు మూలానికి శ్లోక తాత్పర్యాలు సమకూర్చారు. కొందరు యథాతథంగా భావాన్ని అందించారు. కావ్యంలోని కవితా పరిమళాన్ని కొందరు వెదజల్లారు. నేను ఇవేమీ చేయలేక పోయాను. మహిమను వర్ణించి మనిషిని తీర్చిదిద్దే ప్రయత్నం చేశాను. అది నా జీవితలక్ష్యం. దైవశాసనం. ఆంధ్రావనిలో ఈనాడు నాకు ఉండేది ఊడే ఉద్యోగం కాదు. ఊరేగే ఉద్యమం. చూస్తూ నమ్మలేని సభలు. సమయాల్ని పాటిస్తూ, నియమాల్ని అనుసరిస్తూ సకాలానికి సభాస్థలికి గలగలమంటూ నదిలా కదిలొచ్చే జనప్రవాహం. ప్రసంగించినంత కాలం విస్తరంగ జలధిలా నిశ్చేష్టులై కూర్చుని, ఆశ్చర్యంతో ఆర్ద్రతతో ఆనందంతో మూగబాధతో పకపకమనే నవ్వులతో కొంత సేపు తడి ఆరని కన్నులతో మరికొంత సేపు రెండు గంటల్ని రెండు నిముషాలుగా భావించి జీవిత లక్ష్యాన్ని, మార్గాన్ని పొందామనే తృప్తితో లేచిపోయే అశేష జనావళి ఈనాడు ఆంధ్రావనిలో ఎక్కడైనా సుందర చైతన్య సభలలో ప్రత్యక్షం! ఆహా! ఏమి వైభవం! ఏమి ప్రాభవం! ఎవరిది ఇదంతా! ఇదంతా సనాతనధర్మ వైభవమే! ఏనాటి పుణ్యఫలమో! వాసుదేవుని కృపా వీక్షణమో, వ్యాసవాల్మీకాదులు అభిషేకించిన పుణ్యతీర్థం నన్ను కరుణించింది. తీర్థపుగిన్నె నా చేతికి వచ్చింది. వినమ్రుడనై, వినీతుడనై వినియోగ భారాన్ని భుజాల కెత్తుకున్నాను. వితరణశీలినయ్యాను. నమ్మకమున్న వాణ్ణి గాని అమ్మకం తెలియని వాణ్ణి. అయితే నేమి? అమ్మి పెట్టేవాడు అచ్యుతు డయ్యాడు. వేడుకంతా వేదికవద్దే. చెప్పినట్లు చేయమన్న వాని చరిత్రను వ్రాసి మూడు సంవత్సరాల క్రితం విడుదల చేశాను. వేలాది కాపీలు గంటలో ఎగిరిపోయాయి. చేసినట్లు చేయమన్న వాని చరిత్రను ఇప్పుడు వ్రాస్తున్నాను. ముస్తాబు కాకముందే మాకంటే మాకని ముచ్చటపడుతున్నారు వేలాది భక్తులు. నమ్మి నడచిన బ్రతుకు వమ్ము కాదు. జీవికి ఏనాడైనా ప్రధానమైంది సొమ్ము కాదు. రెండు దశాబ్దాలు ఆంధ్రావనిలో గీతాప్రవచనం చేశాను. తేట తెలుగులో ఉపనిషత్తులు వినిపించాను. భాగవతామృతాన్ని త్రాగించాను. రామాయణసాగరం వైపుకు నడిపించాను. ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ అనే దివ్య ద్వాదశాక్షరీ మంత్రాన్ని మిన్ను ముట్టేలా వాడవాడలా ప్రతిధ్వనింప చేశాను. సత్సంగాలు నెలకొల్పాను. సన్మార్గాన్ని బోధించాను. చేయవలసిన సందడంతా చేశాను. మహర్షుల వైభవాన్ని దర్శించిన నా హృదయం విశ్రాంతిని విసర్జించింది. నిద్రను నిర్జించింది. ఆరోగ్యాన్ని విస్మరించింది. నోరు మూతను పారేసుకుంది. కంఠం పగ్గాన్ని తెంచుకుంది. కాళ్ళు సంకెళ్ళను ఛేదించుకున్నాయి. చేతులు కట్లును వదిలించుకున్నాయి. ప్రవచనాలు జోరుగా సాగాయి. పాటలు శ్రావ్యంగా కాసెట్ల కెక్కాయి. ఊరూరు ప్రయాణాలయ్యాయి. చాప పరచినట్లు గ్రంథాలు వెలువడ్డాయి.పరిశ్రమ ఫలించింది. పరిస్థితి మారిపోయింది. ఇంతకాలం విని ఆనందించిన వారంతా ఇకమీదట కని తృప్తి చెందాలని తపన చెందుతున్నారు. ధర్మజీవనాన్ని గడిపేందుకు నడుం బిగిస్తున్నారు. ఇప్పుడు రామాయణం వారికి చాలా అవసరమై ఉంది. ఈ క్షణం కొరకే వేచియున్న నేను కలం కదిలించి, రాత్రింబవళ్ళు శ్రమించి, సాధకజన లోకానికి రామాయణాన్ని అందించాలని సంకల్పించాను. దానికి తోడు ఈనాటి సమాజానికి రామాయణం అవసరం ఎంతో ఉంది. తల్లిదండ్రుల మాట బిడ్డలు వినరు. బిడ్డల భవిష్యత్తును తల్లిదండ్రులు పట్టించుకోరు. భర్త మాట భార్య వినదు. భార్య సుఖాన్ని భర్త కనడు. గురువులపై శిష్యులకు గౌరవం లేదు. శిష్యులపై గురువులకు వాత్సల్యం లేదు. స్నేహితుల మధ్య నమ్మకాలు నశించాయి. బంధువుల మధ్య దూరాలు పెరిగాయి. వ్యాపారాలు, ఉద్యోగాలు, పాలకులు, పాలితులు అంతా కాలుష్యమే. కాపట్యమే. ఈ వ్యసనాన్ని పారద్రోలి, సద్వ్యవస్థను ఆహ్వానించాలని ధర్మవ్యవస్థను సమాజంలో ఆవిష్కరించాలని అభిలషించి, ఆశపడి దేశకాల పరిస్థితులను దృష్టిలో ఉంచుకొని సామాజిక స్పృహను మదిలో నింపుకొని అధఃపతనమవుతున్న ఆధునిక సమాజానికి సనాతనధర్మ ప్రగతిని అందించాలని అజ్ఞాన అనారోగ్యంతో నీరసించిన సమాజానికి దివ్యారోగ్యాన్ని ప్రసాదించే జ్ఞానరక్తాన్ని ఎక్కించాలని, పట్టించాలని పట్టుపట్టి, పట్టుదలతో రామాయణాన్ని రచిస్తున్నాను. ఇది చైతన్య రామాయణం భక్తులకు సారథి. విమర్శకులకు వారధి. సాధకులకు పెన్నిధి. నిజానికి రామప్రభువు సన్నిధి. రామాయణంలో చైతన్యమూర్తి రామభద్రుడు. చైతన్యునిలో అదృశ్యశక్తి శ్యామభద్రుడు. కళ్ళ ముందు రాముడు మనసు వెనుక శ్యాముడు నేను మధ్యవర్తిని. మీకు మధ్యవర్తిని. మీ మధ్యవర్తిని. చైతన్య రామాయణమంతా వాల్మీకమే. అవాల్మీకాలు సుందరంగా గోచరించిన చోట వాటి చిరునామాలు తెలుపుకుంటూ నడిచాను. రాముని ఆలయమే రామాయణం అది భక్తుల పాలిటి దేవాలయం. విగ్రహం రామునిది ప్రతిష్ఠ వాల్మీకిది నా దేమి టంటారా? పరిచర్యలే. సేవలే. మెట్లు శుభ్రం చేయడం దారిని సుగమం చేయడం సున్నం కొట్టడం రంగులు పులమడం అంతే, రాజు కట్టిన వంతెనపై ప్రాకి చీమ నదిని దాటుతుంది. వాల్మీకి రామాయణాన్ని ఆశ్రయించి నేను నా కార్యాన్ని పూర్తి చేసుకున్నాను. చీమకు చేవ ఎంతో - మీకు తెలుసు. చైతన్యుని శక్తి అంతే - అని నాకు తెలుసు. కృషి రవ్వంత కృప కొండంత. అంతే అంతా. పుణ్యాత్ములారా ! శ్రీరామ చరితామృతం మన చేతి కందింది. శ్రీరామ పాదతీర్థం మనకు లభించింది. శ్రీరామ నామసుధ మనకు ప్రాప్తించింది. ఇక ఆలస్య మెందుకు? జుర్రుదామా! జుర్రెద మీ కథామృతము జుట్టెద మీ పదపంకజ తోయమున్ జుర్రెద రామనామమున జొబ్బిలుచున్న సుధారసంబు నే జుర్రెద జుఱ్ఱ జుఱ్ఱుగ రుచుల్ గనువారి పదంబు గూర్పవే తఱ్ఱుల తోడి పొత్తిడక దాశరథీ కరుణా పయోనిధీ "కళ్యాణరామా! కరుణామయా! నీ చరితామృతాన్ని, నీ పాదతీర్థాన్ని, నీ నామపీయూషాన్ని కడుపారా గ్రోలుతాను. "దశరథరామా! దయామయా! నీ నామసుధను, నీ కథామృతాన్ని జుట్టి జుణ్ణి తృప్తిచెందిన సత్పురుషుల సహచర్య భాగ్యమును నాకు ప్రసాదించు. "కోదండరామా! కోమల హృదయా! కఠినాత్ముల కూరిమిని ఖండించు తండ్రీ!" అన్నాడు ఆనాడు భద్రాచల రామదాసు. ఆ మాటే ఈనాడు నేనూ అంటున్నాను, వినమ్రుడనై. నిజ భక్తుల చరణధూళినై అంటూనే ఉంటాను. చల్లని చూపుల నల్లని స్వామి పదముల కడ వాడని పువ్వులా పడి ఉండాలని పరితపించే, పరిశ్రమించే..మీ…'''స్వామి సుందరచైతన్యానంద''' * '''చైతన్య రామాయణము''' PDF Book Link: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/8/chaitanya-ramayanamu?sort=title # '''శ్రీ మద్రామాయణం''' videos link: https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/5/srimad-ramayanam?sort=title '''* స్వామి సుందర చైతన్వానంద pdf books,audios,videos Internet Archive Links:''' 1. https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330?query=swami+sundara+chaitanyananda 2. https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/1/chitanya-bhajans- ==[[చైతన్య భగవద్గీత]]== [[దస్త్రం:ఓం జయగీతా మాతా గీతా మాత హారతి.ogg|thumb|alt=ఓం జయగీతా మాతా గీతా మాత హారతి|ఓం జయగీతా మాతా గీతా మాత హారతి]] ఏనాటి పుణ్యఫలమో ఏ దివ్యాత్ముని కృపా వీక్షణమో బాల్యంలోనే నా మనస్సు బాలగోపాలుని బడి కెళ్ళి కూర్చుంది. అక్షరాలు నేర్చింది, పాఠాలు విన్నది అక్కడే. మాట లొచ్చింది, పాట లొచ్చింది ఆ బడి లోనే. 'తండ్రీ! నీవు మహోన్నతమైన తండ్రివి. నేను అర్హత లేని బిడ్డను. ఆశ ఒక్కటే నా ఆస్తి. అదే నా అర్హత. పారిజాత సుమాలను పట్టుకున్న చేతులతో నమస్కరిస్తూ ఉంటాను. తులసీ దళములను పట్టుకున్న హస్తాలను జోడించి వందన మంటూ ఉంటాను. నీ మాట వింటూ బ్రతుకుతాను. నీ భాషను పట్టుకొనే శక్తి లేనివాణ్ణి. నీ భావాన్ని ముట్టుకొనే సామర్థ్యం లేనివాణ్ణి.' ఇదంతా నా చిన్ననాటి వేడుకోలు. ఆ వేడుకోలు వెన్నుని చరణాల చెంతకు చేరుతుందని, తన వేడుకను ఆవిష్కరించే మహాకార్యంలో నన్ను వాడుకోవడం జరుగుతుందని నేను కలలో కూడా ఊహించ లేదు. గీత తోనే చెలిమి చేశాను గీతే నా కలిమి అని భావించాను మనస్సు పట్టుకోలేక పోయినా చేతులు గీతను విడిచి పెట్టేవి కావు. అదొక సుదినం. శుభదినం భగవద్వాణిపై గురి కుదిరింది భగవద్గీతపై మది నిలిచింది. '''య ఇమం పరమం గుహ్యం మద్బక్తే ష్వభిధాస్యతి |''' '''భక్తిం మయి పరాం కృత్వా మామే వైష్య త్యసంశయః ||''' '''న చ తస్మా న్మనుష్యేషు కశ్చిన్మే ప్రియకృత్తమః |''' '''భవితా న చ మే తస్మా దన్యః ప్రియతరో భువి ||''' ఈ గీతాశాస్త్రము అతి రహస్యము. దీనిని నా భక్తులకు ఉపదేశించే వాడు నాకు సరమ భక్తుడు అవుతాడు. నిస్సందేహంగా వాడు నన్నే పొందుతాడు. అర్జునా! అతని కంటే ప్రియమైన వాడు మానవ ప్రపంచంలో మరొకడ నేడు లేడు. మున్ముందు ఉండబోడు కూడా. ఈ రెండు శ్లోకాలు గీతను సమాప్తం చేస్తూ భగవంతుడు వినిపించిన అమూల్యమైన రత్నాలు అనే నా పాలిటి రత్నాల గనులు నన్ను సంపన్నుల్లోణ్ణి చేసిన రత్నరావులు, '''గీతా మే వరమా విద్యా బ్రహ్మరూపా న సంశయః''' భగవద్గీత ఒక్కటే నాకు శ్రేష్ఠమైన జ్ఞానము శీత పరమేశ్వరుని స్వరూపము. సంశయం లేదు. అంతే, ముక్కుపచ్చ లారని పూస వయస్సులో బుద్ధిలో భగవంతుని నింపుకొని, ఎవరి కొరకూ ఎదురు చూడకుండా గీతా ప్రచార భారాన్ని భుజాని కెత్తుకున్నాను. శక్తి ఉండి ఆ కార్యానికి పూనుకోలేదు భక్తి ఉందనే ధైర్యం వల్ల మానుకోలేదు. కొండ మోసిన వాడే అండగా నిలిచాడు సేవా పంటను దండిగా పండించాడు. త్రికరణ శుద్ధిగా నమ్మి నడిచి నందుకు మాటిచ్చిన వాడు మాటను నిలబెట్టు కున్నాడు. నాలుగు దశాబ్దాలు దేశం నలు చెరగులా గీతను వినిపించే భాగ్యాన్ని అనుగ్రహించాడు. ధన్యోం స్మి. భగవాన్! ధన్యోం పి. ఎన్నో గ్రంథాలు వ్రాశారు. గీతను వ్రాయ రెందుకని? ఎంతో కాలంగా ఇదే భక్తులు నాపై సంధిస్తున్న ప్రశ్న. వినతిని వినిపిస్తూనే ఉన్నా! ఆనతి వస్తే తప్పక వ్రాస్తా! - ఇదే భక్తులకు నే నిచ్చిన సమాధానం. ఆజ్ఞ అయింది. క్షణం ఆగకుండా శుభారంభం చేశా! రచన ఊపందు కుంది. చిత్ర విచిత్రంగా, నిత్య నూతనంగా రూపు దిద్దుకుంటూ సాగింది. అర్జునునికి బాహ్యంలో నిలబడి బోధించిన వాడు నాకు మాత్రం లోపలే స్థిరపడి గుట్టు విప్పాడు. తెలిసిందంతా వ్రాయలేక పోయాను. వ్రాయ గలిగిందంతా వ్రాశాను. తెలుసుకోవాలి తరించాలి అని భావించే పుణ్యాత్ములకు మరొకటి తెలియ నవసరం లేకుండా వ్రాశాను. శ్రమనే ఆహారంగా పరిశ్రమనే పానీయంగా నిరీక్షణే నిద్రగా భావించి అనంత సహనంతో నిరంతర మననంతో విచిత్రంగా కదులుతూ వినూత్నంగా కలలు కంటూ నడకను మరచి పరుగును వలచి సూర్యుణ్ణి విడిచి చంద్రుణ్ణి మరచి దీప జ్వాలకే అంకితమై కాలం తెలియకుండా కాళ్ళు మడచి కూర్చుని మాటలకు ప్రాణం పోస్తూ వాక్యాలకు వన్నె లద్దుతూ మది నంతా మాధవుని నింపుకొని హృది నంతా గీతామాతను నిలుపుకొని శంకరునికి కింకరుణ్ణ వంకరలు లేకుండా శంకలు కదలకుండా రెండు వేల పుటలను కుప్పపోసి నాలుగు సంపుటాల లోకి ఎత్తి నింపి భక్తుల భుజాలకు తగిలిస్తున్నా! అలా ఋషి ఋణాన్ని తీర్చుకుంటున్నా! '''నివేదన''' '''త త ద్వస్తు స్వభావజ్ఞః తత్పలం వేత్తి నాపరః |''' ఎవరికి ఏ వస్తు పరిజ్ఞాన ముందో వారికే దాని ఫలం పూర్ణంగా తెలుస్తుంది. భగవద్గీత ఏమిటో, ఏం చెబుతూ ఉందో, ఏ ఫలితాన్ని ప్రసాదిస్తూ ఉందో బ్రతుకునే సమర్పించుకొని అర్థం చేసుకున్నాను. గీతాసుగీతా కర్తవ్యా కిమన్యైః శాస్త్ర సంగ్రహైః ఇతర శాస్త్రాల ప్రసక్తి ఎందుకు? గీతను చక్కగా పఠిస్తే చాలు. అనే హితవాక్యం యొక్క ప్రభావ మేమిటో జీవితంలో చూశాను అందుకే, ఆరు పదులు నిండిన దశలో అనుభవాన్ని రంగరించి వ్రాశాను. గీతకు ఎన్నో వ్యాఖ్యానాలు వచ్చాయి. వస్తున్నాయి. వస్తూనే ఉంటాయి. ఎవరు ఎందుకు వ్రాశారో, వ్రాస్తున్నారో నాకు తెలియదు. గీతను ప్రవచించడం వేరు. గీతను రచించడం వేరు గీతను బోధించే వాళ్ళందరూ గీతను వ్రాయలేరు. వినే వారికి అర్థమయ్యే లాగా బోధించడం బోధకు అందరికీ బోధకులందరికీ సాధ్యం కాదు చదివే వారికి అర్థమయ్యే లాగా రచించడం కూడా రచయిత లందరికీ సాధ్యం కాదు. మరొక అడుగు ముందు కేస్తే గీత అర్థం కాని వాళ్ళు ఎలాగూ గీతను వ్రాయలేరు గీతను అర్థం చేసుకున్న వాళ్ళందరూ కూడా గీతను వ్రాయ గలరని చెప్పలేము. అందుచేతనే, భగవద్గీతకు ఎన్ని వ్యాఖ్యానాలు వచ్చినా వ్యాఖ్యానం అనగానే, శ్రీ శంకర భాష్యమే మనస్సులో మెదుల్తుంది అదే ప్రసన్నము. అదే గంభీరము. ప్రసన్న గంభీరము. కొందరికి కొన్ని వ్యాఖ్యానాలు బాగుంటాయి కొందరికి కొన్ని వ్యాఖ్యానాలు బాగుండవు కొందరికి ఏవైనా బాగుంటాయి కొందరికి బాగున్నవే బాగుంటాయి. ఏది బాగు? ఏది ఓగు? తెలిసి చెప్ప గలిగే దెవరు? బాగు పడాలనే దృఢదీక్ష కలవారు బాగేమిటో తెలుసు కుంటారు. బాగును గ్రహించిన వారే ఇతరులకు బాగును అనుగ్రహించ గలరు. తాదృశానాం దశాం తాం తాం తాదృశా ఏవ జానతే! అలాంటి వారి స్థితిని అలాంటి వారే తెలుసుకుంటారు. ఇది చైతన్య భగవద్గీత నాకు తపః ఫలం మీకు పుణ్య ఫలం ఏదో సాదాగా చదివి ప్రక్కన పెట్టే గ్రంథం కాదు అప్పుడప్పుడు, అక్కడక్కడ కొన్ని కొన్ని పుటలు ఎన్నుకొని చదివేది అసలే కాదు. సొంతము సాదరంగా అధ్యయనం చేయవలసిన గ్రంథము బుద్ధితో పాటు భక్తిని తోడు చేసుకొని చదువ వలసిన గ్రంథము. భక్తి రేవ ఏనం గమయతి భక్తి రేవ ఏనం దర్శయతి భక్తి వశః పురుషః భక్తి చేయి పట్టుకొని భగవంతుని వద్దకు నడిపిస్తుంది భక్తి కళ్ళు తెరిపించి భగవంతుని చూపిస్తుంది ఎందుకనో తెలుసా? భగవంతుడు భక్తికి వశుడు. ఎవరి ఇంట్లో ఏదుందో, ఏది లేదో నాకు మాత్రం ఏం తెలుసు? అన్ని ఇళ్ళల్లో గీత ఉండాలి భగవంతుని దర్శించ డానికి ఆలయానికి వెళ్ళాలి. దేవాలయానికి వెళ్ళాలి గీత మీ గృహంలో ఉంటే, మీ గృహమే గీతా మందిర మవుతుంది గోవిందుడు గీత లోనే ఉన్నందున గోవింద మందిర మవుతుంది. గీతాశ్రయో_హం తిష్ఠామి గీతా మే చోత్తమం గృహమ్ ! నేను గీతను ఆశ్రయించుకొని ఉంటాను. గీతే నా నివాస స్థానము ఇది ఎవరో ఎవరికో చెప్పింది కాదు. భర్త భార్యకు చెప్పింది అడిగింది ధరణి. తన చిరునామా ఎక్కడో చెప్పింది ధరణీపతి. ఇది వరాహపురాణం లోని వార్త. భూదేవి ప్రశ్నించింది అంటే భూలోక వాసు లందరి పక్షాన ప్రశ్నించిందని అర్థము భూదేవికి చిరునామా నందించాడు అంటే భూలోక వాసు లందరికీ అందించాడని అర్థము. గీత మన ఇంట్లో ఉంటే చాలు మన ఇంటికి రమ్మని అచ్యుతుని ఆహ్వానించ నవసరం లేదు మనందరము అచ్యుతుని ఇంటి లోనే ఆనందంగా ఉంటాము. గృహమే గుడి గోవిందుని దర్శించాలని భావించే భక్తులకు ఎన్ని గుళ్ళని నిర్మించ గలను? గూళ్ళనే గుడులుగా మారిస్తే ఎలా ఉంటుందని ఆలోచించాను. ఇలా ఉంటుంది అనిపించింది అదే చైతన్య భగవద్గీత. సర్వం సఫలం - సర్వం సంపూర్ణం నా ఆశయం నెరవేరింది. నా ఏకైక వాంఛ తీరి పోయింది నా బ్రతుకు సఫల మైంది. పురుషార్థం సిద్ధించింది. చాలు. చాలు. చాలు. భగవదారాధన సమాప్త మైంది భక్తులకు ప్రసాదం ప్రాప్తించింది. మహాకృతి మహోజ్జ్వలంగా సమాప్త మైంది కృతి కర్త ఎవరు? కృతి భర్త ఎవరు? కృతి భర్త నేను కాదని మీకే తెలుసు కృతి కర్తను నేను అనేది మీ భావన కాదని చెప్పేందుకే చివరగా ఈ పొడి మాటలు. కర్తను కాను అంటే పనిముట్టును అనుకుంటా రేమో! పనిముట్టును కానే కాను; పనిని ముట్టుకున్నాను. అంతే. కర్తా బహిః అకర్తా న్తః బాహ్యానికి కర్తగా కనిపిస్తున్నా ఆంతర్యంలో అకర్త గానే ఉన్నా! కృతి భర్తే కృతి కర్త కృతజ్ఞత చెప్పే ధైర్యం లేదు ఐదు పది చేసి తల వంచుతున్నా! అలాగే ఉంటానని విన్నవించు కుంటున్నా! కృతార్థుణ్ణయ్యా నని వినమ్రుణ్ణి పలుకుతున్నా! మనసైన మాట శతాధిక గ్రంథాలను ప్రచురించే అదృష్టానికి నోచుకుంది సుందర చైతన్యాశ్రమం. ఎంతో కాలంగా సర్వులూ ఎదురు చూచిన గ్రంథం చైతన్య భగవద్గీత కూడా ఎదలను అలరించేందుకు ఆవిర్భవించింది. ఎందరో ఎన్నో విధాలుగా ఈ కార్యక్రమాలలో వారి వారి సేవలను అందించి తృప్తి చెందారు. అందరికీ ఆశ్రమం ఋణపడి ఉంటుంది. ఇక ప్రస్తుత విషయం చైతన్య భగవద్గీత. రెండు వేల పుటల గ్రంథాన్ని అచ్చు తప్పులు దిద్దుతూ, సవరించి సరి చేయడం సాధారణమైన కార్యం కాదు. బాల్యం లోనే కదిలిన ప్రస్థానము. నాపై ఎందరి ప్రభావ ముందో నాకే తెలియదు. బాల్యం లోనే విశేషంగా గ్రంథ పఠనం చేశాను. అవి ఎంత గానో నన్ను ఉత్తేజ పరచాయి. ఎందరో మహాత్ముల జీవితాలు, బోధలు నన్ను ప్రభావితం చేశాయి. తనదైన శైలిలో సమాజం కూడా తన వంతు పాత్రను తాను నిర్వహించింది. విశేషగ్రంథ పరిచయం, అశేష జన సంసర్గం కలవాణ్ణి. పేరు పేరున ఎందరికి కృతజ్ఞతలు చెప్పేది? ఎన్ని గ్రంథాలను ఉటంకించేది? ఎలాగూ ఉండనే ఉంది మూలమంత్రం, 'అందరికీ వందనాలు'. దాని తోనే ప్రస్తుతానికి సరిపెట్టు కుంటున్నా. చివరగా మీ అందరికీ నా మనసైన మాట. ఇలాంటి గ్రంథాలు అరుదుగా ఉంటాయి. దొరికి నపుడే దోచుకోవాలి. హృదయంలో దాచుకోవాలి. జీవించి నంత కాలం తోడుగా ఉండ వలసిన గ్రంథము. పుస్తకాన్ని పుస్తకంగా ఉంచకుండా, శ్రమించి మస్తకానికి పట్టించండి. మన వద్ద ఉన్నది మనది కాదు మన మనస్సు కెక్కిందే మనది. సద్భావన సత్కార్యాన్ని రూపొందిస్తుంది సత్కార్యం సత్ఫలితాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. పుణ్య ఫల విశేషంగా తీర్థపు గిన్నె పూజారి చేతికి వచ్చినట్లు, చైతన్య భగవద్గీత గ్రంథాన్ని అందించే అదృష్టం మమ్మల్ని వరించింది. ఈ గ్రంథం మీది. మీతో ఉండ వలసింది మీరు కొనండి. మరి కొందరి చేత కొనిపించండి. మీరు శ్రద్ధతో చదవండి. ఇతరుల చేత చదివించండి కానుకగా ఎవరి కైనా సమర్పిస్తారా? ఇంతకు మించిన అమూల్యమైన రత్నం ఎక్కడ దొరుకుతుంది? …సర్వేజనాః సుఖినో భవన్తు ..ప్రణవ ప్రేమలతో..గీతామాత సేవలో ==[[చైతన్య భగవద్గీత]] వీడియోస్ == * SRIMADBHAGAVADGITA SUNDARACHAITANYA LYRICAL VIDEOS 18 CHAPTERS SLOKAM WITH BHAVAM PLAYLIST [https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/13/srimadbhagavadgita-sundarachaitanya?sort=title] * BHAGAVADGITA Introduction_dhyanaslokas - 1 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/7/introduction_dhyanaslokas] * 01.Arjuna Vishada Yogam - 2 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/8/arjuna-vishada-yogam] * 02.Saankya Yogam - 6 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/9/saankya-yogam] * 03.Karma Yogam#44 - 13 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/23/karma-yogam%2344] * 04.Gyana Yogam - 8 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/15/gyana-yogam] * 05.Karma Sanyasa Yogam - 4 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/16/karma-sanyasa-yogam] * 06.Atma Samyama Yogam - 4 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/6/atma-samyama-yogam] * 07.Vignana Yogam - 2 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/49/vignana-yogam] * 08.Akshara Parabrahma Yogam - 2 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/48/akshara-parabrahma-yogam] * 09.Raja Vidya Raja Guhya Yogam# 50 - 8 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/32/raja-vidya-raja-guhya-yogam%23-50] * 10. Vibhuti Yogam…6 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/56/10.-vibhuti-yogam] * 11.vishwarupa sandarshana yogam - 2 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/17/vishwarupa-sandarshana-yogam] * 12.BhaktiYogamu - 2 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/51/-bhaktiyogamu] * 13. Ksetra kshetrgna vibhaga yogamu…1 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/67/13.-ksetra-kshetrgna-vibhaga-yogamu] =='''చైతన్య పాంచజన్యం'''== ==మనసైన మాట== ఎంత మందితో నాకు పరిచయాలు ఉన్నాయి; ఎవరెవరు నాకు తెలుసు అనే ఆలోచనల కన్నా, నాతో నాకు ఎంత వరకు పరిచయం? అనే ప్రశ్న వేసుకోగలిగితే, ఆ క్షణమే జీవితం ఒక అందమైన మలుపు తిరుగుతుంది. సదవగాహనకు మనస్సు సిద్ధ పడుతుంది. ఆ నిముషం నుండి బ్రతుకు సరళంగా, సజావుగా సాగుతుంది. నేను ఒక్కట్లే. కాని, నాలో నేను తొంగి చూసినపుడు తెలుస్తుంది నేను ఒక్కడిగా లేనవి. వాలో నేను ఇద్దరుగా ఉన్నానని. రెండుగా ఉన్నానని. (1) నాలో వాంఛలు ఉన్నాయి; వ్యథలు ఉన్నాయి. బాధలు ఉన్నాయి; అపజయాలు ఉన్నాయి. గాయాలు ఉన్నాయి. చెప్పుకోలేని గాథ లున్నాయి. ఇలా నేను ఒకణ్ణి. ఇలా ఉండాలని ఎవరైనా ఎందుకు అనుకుంటారు? కాని అలా ఉన్నారు. మరోలా ఉండలేకపోతున్నారు అంటే, ఈ విధమైన జీవనము వెనుక బలమైన కారణా లున్నాయి. ధర్మాలున్నాయి. నియతి ఉంది. నేను ఇలా ఉండటానికి ఏది కారణమో, నా జీవితం ఇలా ఉండటానికి ఏ నియతి కారణమో, అదే నా పరిసరాల్లో ఉంది. ప్రపంచంలో ఉంది. వ్యక్తులలో ఉంది. వారి ప్రవర్తనల లోనూ ఉంది. ఆ సమయంలో అలా ప్రవర్తించకుండా ఉంటే బావుండేది. అక్కడ అలా చేసి ఉంటే బావుండేది అనే మాటలు పలికేది మనమే. చేయకూడని దానిని ఎవరు చేయమన్నారు? చేయవలసిన దానిని ఆపమని చెప్పిం దెవరు? మానుకున్నది మనమే. పూనుకున్నదీ మనమే. అంతా తెలిసే చేశాం. అప్పుడు మరోలా చేయటం, మరో విధంగా ఉండటం సాధ్య మయ్యేది కాదు అని ఇప్పుడు కూడా తెలుసుకోలేక పోతున్నాం. చేయవలసింది ఎంతైనా ఉండవచ్చు. చేయగలిగిందే మనం చేయగలం. ఉండవలసినవే మన వద్ద ఉంటాయి. లేనివి రావచ్చు. మన కొరకు లేనివి రమ్మన్నా రావు. పోయేందుకు వచ్చినవి ఉండమన్నా ఉండవు. ఉండటానికి వచ్చినవి పొమ్మన్నా పోవు. మనకు ఇష్టం లేనివి ఎన్నో మనం చేస్తున్నాము. ఇతరులు చేసే వాటిని ప్రశ్నించే హక్కు మనకు ఎక్కడుంది? నా జీవితంలో అయినా, పరుల జీవితంలో అయినా, ప్రపంచంలో అయినా జరుగవలసినవియే జరుగుతున్నాయి. జరుగకూడనివి అయితే ఎందుకు జరుగుతాయి? గతంలో ఇలాగే జరిగాయి. చైతన్య పాంచజన్యం వర్తమానంలో కూడా ఇచే రాగం. భవిష్యత్తులో కూడా ఇదే పాట. ఇదే బాట, ఇదే జీవితంలో ఘర్షణ. జీవిలో సంఘర్షణ. మనిషిలో అంతా ఇంతేనా? బ్రతుకంతా బాధలేనా? నాలో ఇంకేమైనా ఉందా? ఉంది. అదే ఆ రెండో నేను. (2) నాలో తృప్తి ఉంది. విశ్రాంతి ఉంది. హాయి ఉంది. సాధించినవి ఉన్నాయి. ప్రేమ ఉంది. దయ ఉంది. సానుభూతి ఉంది. ఇలా నేను మరొకణ్ణి. ఏదీ అవసరం లేనివాణ్ణి, ఎవరూ అవసరం లేనివాణ్ణి. దేనినీ కాదనలేని వాణ్ణి; ఎవరినీ కాదనలేని వాణ్ణి. సుఖాన్ని కోరనివాణ్ణి; సుఖమై ఉండేవాణ్ణి. ఉండాలి అమకోని వాణి; ఎప్పుడూ ఉండేవాణ్ణి. అందగాణ్ణి కాదు; అందంగా ఉంటాను. మాటలు లేవు: మాట్లాడుతాము. పాటలు రావు; పాడుతాను. పోవాలి అనుకోను; ఉండాలి అని భావించను. పోయినా ఉండేవాణ్ణి; పోకుండా ఉండేవాణ్ణి. రమ్మని పిలవని వాణ్ణి పొమ్మని చెప్పని వాణ్ణి. అదిగా ఇదిగా ఉండనివాణ్ణి ఏదోగా ఉండని వాణ్ణి వేమగా ఉండేవాణ్ణి. చలికి చెలికాణ్ణి. వానకు వేస్తాన్ని. ఎండకు మిత్రుణ్ణి. కాలంతో కలసి తిరుగుతాము. గాలితో చేతులు కలిపి షికారు కెళ్తాను. వెన్నెలను వాటేసుకొని ఊరేగుతాను. ఇదే జీవితంలో సరళత్వం. జీవికి సమత్వం. మనిషి తనలో తాము ఇలా లేదా? ఈ జీవన కళ తనకు లేదా? తనది కాదా? అవును.. తనదే. నీదే. నాదే. ఇదే ఆ రెండో నేను. నీవు ఒక్కడివే. ఎలా ఉంటావు రెండుగా? - రెండు ఉన్నా, ఉన్న దొక్కటే. నీవుగా ఉన్న దొక్కటే. అదేదో మనం తేల్చుకోవాలి. నీవు, మొదటి నీవే అయితే, ఇక జీవితంలో కాంతి మిగలదు. నీవు, రెండవ నీవే అయితే, ఇక జీవితంలో అశాంతి నిలవదు. ఇది తేలాలి. అప్పుడే, బ్రతుకు తేలిక పడుతుంది. తేలిపోతుంది. లేదా అమాంతం, ఆసాంతం మునిగిపోతుంది. శనిని వలచి మునిగిపోవడమా? మునిని తలచి తేలిపోవడమా? తరించిపోవడమా? ఇదే నిర్ణయం కావాలి. ఇదే బుద్దిలో స్పష్టత. బ్రతుకులో వరిష్ఠత. అందమైనవి. అమోఘమైనవి. అద్భుతమైనవి - ఎన్నో ఉన్నాయి ఈ ప్రపంచంలో. వినీలాకాశము పచ్చని పాలము సాగర జలము - అందంగా ఉంటాయి. వాల్మీకి కవిత్వం నారదుని సంగీతం విశ్వకర్మ నిర్మాణం - అమోఘంగా ఉంటాయి. రవీంద్రుని గేయాలు రవివర్మ చిత్రాలు తిక్కన పద్యాలు పోతన పలుకులు అద్భుతంగా ఉంటాయి. అన్నీ ఆకర్షణలే. అన్నీ అందాలే. ఆనందాలే. అద్భుతాలే. అన్నిటికన్నా అందమైనది, ఆకర్షణీయమైనది. అద్భుతమైనది ఏదయినా ఒక్కటి చెప్పండి అవి మీరెవరన్నా నన్ను అడిగితే, "స్పష్టత" అని సమాధానం చెబుతాను. స్పష్టత అంటే ఏ సంశయం లేకుండా ఉన్నది ఉన్నట్లు స్వచ్చంగా తెలియటం. అందుకే నేమో, "జ్ఞానానికి సమమైన పవిత్ర వస్తువు లేదు" అన్నది భగవద్గీత. ఈ విషయంలో మన శాస్త్రాలు విలక్షణంగా శోధిస్తాయి. మన మహర్షులు వైభవంతో ప్రకాశిస్తారు. జ్ఞానము హృదయంలో వెన్నెలను కాయిస్తుంది. బుద్ధిలో స్పష్టంగా మనస్సులో మల్లెలను పూయిస్తుంది. మనం ఏదో చేయాలని ప్రపంచానికి రాలేదు. ఏదో కావాలని ప్రారబ్ధంతో కలసి వచ్చాము. మనం ఏమి కాలేకపోయామని, ఏదీ చేయలేకపోయా మని కాలం చూస్తూ కూర్చోదు. పరుగు లెత్తే కాలాన్ని మనం కూర్చోబెట్టలేము. మనం శాంతిలో పవ్వళించే దెలాగో అర్థం చేసుకోవాలి. పరమార్థాన్ని పొంది తరించాలి. అందుకే పుస్తకాలకు గుడి కట్టిన సుందర చైతన్యాశ్రమం మరీ మడి కట్టుకొని ఈ పుస్తకాన్ని ప్రపంచానికి సమర్పిస్తోంది. నిక్కమైన మంచి నీల మొక్కటి చాలు" అన్నట్లు, ఈ ఒక్క పుస్తకం మస్తకంలో స్పష్టతను కలిగించి, నిష్టను పెంచుతుందని, బ్రహ్మనిష్ఠ వైపు మనిషిని త్రిప్పుతుందని ప్రగాఢంగా విశ్వసిస్తున్నాను. సంతోషంతో మీ చేతుల్లో పెడుతున్నాను. నేను శ్రమించినా, మీరు ఈ గ్రంధము తాంతాన్ని, విశ్రాంతాన్ని, ప్రశాంతాన్ని ప్రసాదిస్తుంది అనే భావన రాగానే శ్రమ కూడా ఆశ్రమ జీవనమంత హాయిగా ఉంది. నిజం చెప్పాలంటే, రచనలో నాకు ఏవేవో తెలిసి ఉండవచ్చు. కాని, శ్రమ మాత్రం ఎప్పుడూ తెలిసి రాలేదు. నేను శ్రమించి ఉండొచ్చు. శ్రమ పడలేదు. వాది రచన కాదు. నేను రచించలేదు. నాది అర్చన. రచన నాకు అర్చన. అర్చనలో 'నేను' ఎలా ఉంటాను? నేనే లేను. ఇక శ్రమ ఎవరికి? అర్చించటం అదృష్టం. అదృష్టఫలం. పూజారి నేనే అయినా, ఆలయాన్ని కొందరు చిమ్ముతారు. కొందరు పూలు కోసి పెడతారు. కొందరు దీపారాధన చేస్తారు. కొందరు పూజలో ప్రత్యక్షంగా పాల్గొని తృప్తి చెందుతారు. పూజా ఫలము నీకే ఉండనీ పూజే ఫలముగ మాకు మిగలనీ సలిలము నిండిన మా నయనాలలో కదలక నీ రూపు మిగిలిపోన అని, చైతన్య గానాన్ని పాడుకొంటూ తన్మయత్వం చెందుతారు. ఇది చైతన్య పాంచజన్యం 'హరహర మహాదేవ' - అంటూ' భంభం అని మ్రోగిన శంఖారావం. ఆశ్రమం ప్రచురించిన ఎన్నో గ్రంధాలు రికార్డు స్థాయిలో పాఠకుల చేతుల్లోకి వెళ్ళాయి. ఎందరికో, ఎంతగానో స్ఫూర్తి నిచ్చాయి. తృప్తి నిచ్చాయి. కాని, "చైతన్య పాంచజన్యం" గ్రంథం వేరు. ఈ గ్రంథం నాకే ఎనలేని తృప్తి నిచ్చింది. దీపాన్ని దర్శించినంతగా తృప్తిపడ్డాను. ఎన్నో గ్రంథాలకు తల్లివైన నాకు ఈ గ్రంథం ముద్దుబిడ్డ అయింది. ఈ గ్రంధం పాఠకులకు ఎనలేని స్ఫూర్తిని ఇస్తుందని భావిస్తున్నాను. ముముక్షువులకు అమృతపానం లాంటిదని నా అభిప్రాయం. ఎక్కువ పుటలున్న ఈ గ్రంథం తక్కువ కాలంలో వెలువడింది. సమయం అబ్బే లేదు. అయినా సుందరంగా తయారైంది. శారదా మందిరంగా కళకళలాడింది. ఈ పవిత్ర కార్యంలో ఎందరో తమ వంతు సేవలను అందించి పుణ్యాన్ని చేరుకున్నారు. ఆశ్రమవాసులు, సత్సంగ్ సభ్యులు కంప్యూటర్ టైప్ సెట్టింగ్లోను, ఫోటో డిజైనింగ్, ప్రూఫ్ రీడింగ్ తదితర సేవలలో తృప్తి చెందారు. ఇక చివరగా, స్పష్టతకు ప్రతిరూపంగా శోభిస్తూ, పరమాత్మ ప్రసాదంగా అందిన ఈ గ్రంథము ముముక్షువులకు సుస్పష్టంగా అర్థమయ్యేలా ఆశీర్వదించమని మురళీకృష్ణ స్వామిని వేడుకొంటున్నాను… మీ … స్వామి సుందర చైతన్యానంద =='''వేదసంస్కృతి - ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ'''== ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ ! ఈ మంత్రం ఎందుకు జపించాలి.? ఇప్పటికి సరిగ్గా 1500 సంవత్సరాల క్రితం సంఘటన. ఒక ముసలివాడు ”ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” అనే మంత్రాన్ని వల్లెవేస్తూ గంగానది తీరంలో నడుస్తున్నాడు. చేతిలో జపమాల మెడలో రుద్రాక్ష హారం ధరించాడు. ఈ ”ఓం భగవతే వాసుదేవాయ” అనే మంత్రం చదవడం వలన ఆ తరంగాలు కలిపురుషుడుని తాకాయి. ఎక్కడి నుండి వస్తున్నది ”ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” అనే మంత్ర శబ్దం అని చుట్టూ పరికించాడు. గంగానది తీరంలో ఒక బక్కచిక్కిన ముదుసలి '''ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ'''అనే నామాన్ని జపించడం చూసి ఆ మంత్ర జపాన్ని ఆపాలని ఆ ముసలివాడి దగ్గరికి వెళ్లి పట్టుకోబోయాడు. అయన మీద చేయి వేసిన వెంటనే ఎగిరి అర యోజన దూరంలో పడ్డాడు. కొంతసేపు ఏమి జరిగిందో తెలియక చూస్తే ఆ ముసలివాడు ముందు ఎక్కడో ”ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” అనే మంత్రాన్ని జపిస్తూ వెళ్తున్నాడు. ఎలాగైనా పట్టుకుని నామజపాన్ని ఆపాలని దగ్గరికి వెళ్ళాడు. పట్టుకోబోతే ఈసారి యోజనం దూరంలో పడ్డాడు. ఆ దెబ్బకి కలిపురుషుడు గజగజ ఒణికిపోయాడు. చూస్తే బక్కచిక్కి ఉన్నాడు. గట్టిగా గాలి వస్తే ఎగిరేలా ఉన్నాడు. కాని పట్టుకుందామంటే నేను ఎక్కడో పడుతున్నాను. ఒకవేళ నాశక్తి సన్నగిల్లిందా? కలియుగం ఆరంభంలో కృష్ణుడు వలన నా రాక ఆలస్యం అయింది. ఇదేమైన శ్రీకృష్ణుడి మాయా ప్రభావమా? అసలు ఇంతకీ ఆ ముసలివాడు ఎవ్వడు. శివుడా? విష్ణువా? అనుకుంటూ ఉండగా అటుగా వెళ్తున్న ”వేదవ్యాసుడు” కనిపించాడు. కలి వెంటనే వ్యాసుడు దగ్గరికి వెళ్లి మహానుభావ సమయానికి వచ్చావు. నా సందేహాన్ని నివృత్తి చేయండి. అన్నాడు. వ్యాసుడు నవ్వి. ఇది నీరాజ్యం. ఈకలికాలం నీది. నీకు సందేహమా? ఏ ఇద్దరుని సక్రమంగా ఉండనివ్వవు. ఎవరైనా కలిసున్నారంటే కళ్ళలో నిప్పులు పోసుకుంటావు. ఇలాంటి నీకు నా అవసరం ఏముంది? ఇంతకి నువ్వు కుశలమే కదా! కుశలమే! నారాజ్యంలో నేను కాక నువ్వు పాలించవు. కదా! అదిగో ఆ దూరంగా వెళ్తున్నాడే ఆ ముసలివాడు ఎవరు? ఆయన్ని పట్టుకోబోతే నా బలం సరిపోవడం లేదు. ఇదసలు నా రాజ్యమేనా? లేక మీరందరూ కలిసి నన్ను మాయ చేస్తున్నారా? చెప్పండి అని వేడుకున్నాడు. వేదవ్యాసుడు నవ్వి, ఓహో అదా నీ సందేహం. అయన పరమ విష్ణు భక్తుడు. అయన జపించే నామం వలన విష్ణు శక్తి ఉత్పన్నమై నిన్ను దగ్గరికి రానివ్వదు. పట్టుకోవాలని ప్రయత్నించవా! విష్ణువు నిన్ను నాశనం చేసి కలియుగాన్నే లేకుండా చేస్తాడు. త్రికరణ శుద్దిగా నిత్యం ” ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” అనే నామాన్ని ఎవరు పఠిస్తూ ఉంటారో వారిని నువ్వు కనీసం తాకనుకూడా తాకలేవు. కనుక ”ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” ఈ మంత్రాన్ని ప్రజలు పట్టుకునే లోపే నువ్వు పట్టుకో. లేదంటే నీ రాజ్యంలో నువ్వు ఉండలేవు. అని చెప్పి వెళ్ళిపోయాడు. ఇంతటి మహత్తరమైన ఈ మంత్రాన్ని నిత్యం జపించండి. [[దస్త్రం:OmNamoBhagavatheVasudevaya-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio sample.ogg|thumb|alt=File:OmNamoBhagavatheVasudevaya-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio sample.ogg|File:OmNamoBhagavatheVasudevaya-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio sample.ogg]] '''ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ''' ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ '''వేదసంస్కృతి'''ఆశ్రమాలు #సుందర చైతన్యాశ్రమం దవలైశ్వరం, [[రాజమండ్రి|రాజమహేంద్రవరం]]. #[[సుందర చైతన్య ఆశ్రమం|సుందర చైతన్యాశ్రమం]] దు౦డిగల్, [[హైదరాబాద్]]. #సుందర చైతన్యాశ్రమం [[విశాఖపట్నం]]. == మూలాలు == {{reflist}} [[వర్గం:నెల్లూరు జిల్లా ఆధ్యాత్మిక గురువులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:హిందూ గురువులు]] [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] n3cd6ofn7q9ze1kwi8sz3gt0okuptb0 4942607 4942603 2026-08-23T13:45:52Z CommonsDelinker 608 ఓం_జయగీతా_మాతా_గీతా_మాత_హారతి.oggను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942607 wikitext text/x-wiki {{శుద్ధి}}{{మూలాలు సమీక్షించండి}}{{Infobox Hindu leader |name='''Sadhguru Swami Sundara Chaitanyananda'''<br />స్వామి సుందర చైతన్యానంద |image= SADHGURU SWAMI SUNDARA CHAITANYANANDA.jpg |caption = సుందర చైతన్యానంద |birth_name = సుందర రాజన్ |birth_date = 25 - డిసెంబర్ - 1947 |birth_place = కట్టుబడి పాలెం, నెల్లూరు, ఆంధ్ర ప్రదేశ్, భారతదేశం. |known = సద్గురు, జ్ఞాన బ్రహ్మ, ఆర్షవిద్యా వాచస్పతి, సత్సంగ ప్రచారమణి, సనాతన ధర్మ దీపికాధారి, చైతన్య భగవద్గీత ప్రకాశకులు. |father = శ్రీ పెరుంబుదూరు వేంకట శేషాచార్యులు |mother = రంగనాయకమ్మ |religion = సనాతన ధర్మము(హిందూ మతము) |philosophy = అద్వైతము |quote = మోక్షః జ్ఞాన రూపేన అస్తి. |signature = |footnotes = }} '''శ్రీ స్వామి సుందర చైతన్యానంద''' ([[ఆంగ్లము]]: Swami Sundara Chaitanyananda) అఖిలాంద్ర దేశంలో తన [[ఉపన్యాసము]]లద్వారా, రచనల ద్వారా, [[సంకీర్తన|సంకీర్తనల]] ద్వారా భక్తులకు జ్ఞాబోధ చేసాడు. అరవై యేడు సంవత్సరాల జీవిత కాలములో నలబై రెండు సంవత్సరాలు [[భక్తి|భక్త]] జన సంక్షేమానికి వినియోగించాడు. వక్తగా, [[రచయిత]]గా, [[గాయకులు|గాయకుడు]]గా, [[బోధన|బోధకుడు]]గా, [[గురువు]]గా భక్త జనుల గౌరవాలు అందుకున్నాడు. == ఆధ్యాత్మిక సేవా స్వర్ణోత్సవ సమారోహం == [[దస్త్రం:SWAMI SUNDARA CHAITANYANANDA - INDIAN POSTAGE STAMP - 1966-2016 .... 50 Years of Devotional Service CELEBRATIONS.jpg|thumb|200px|left| స్వామి సుందర చైతన్యానంద భారత తపాలా బిల్లా (పోస్టల్ స్టాంపు).]] శ్రోత్రీయ బ్రాహ్మణిష్టా గరిష్ఠులైన పూజ్య గురుదేవుల యాభై వసంతాల పవిత్ర ఆధ్యాత్మిక సేవా ప్రస్థానం (1966 నుండి 2016వరకు) ఆధ్యాత్మిక సేవా స్వర్ణోత్సవ౦ గా కీర్తించబడింది. ఈ సందర్భంగా మార్చి 19 వ తేదీన భారత ప్రభుత్వ తపాలా శాఖ వారు ఈ సేవా స్వర్ణోత్సవం సందర్భంగా పూజ్య గురుదేవుల ఫోటో ముద్రించిన ప్రత్యేక పోస్టల్ కవరును.<ref>{{cite web | url = http://www.indianphilately.net/images/sundarachaitanyanandajispc190316.jpg | title = Special Cover on 50 years of Spiritual Journey of H. H. Swami Sundara Chaitanyanandaji Maharaj – 19th March 2016 | author = Sagi Srinivas Raju |accessdate=2016-10-13 }} </ref> పోస్టల్ స్టాంపును వేదికపై ఘనంగా విడుదల చేయడం జరిగింది. ఈ అరుదైన ప్రతిష్ఠాత్మక కార్యక్రమమును శ్రీ సోమసుందరం, ఐ.పి.ఎస్., డైరెక్టర్ ఆఫ్ పోస్టల్ సర్వీస్ వారు ఆవిష్కరించారు. ఈ ఈవెంటు పూజ్య గురుదేవుల ఆధ్యాత్మిక సేవా స్వర్ణోత్సవానికి మకుటాయమానమై భాసించింది. [[భక్తులు|భక్తుల]] ఆనందానికి అవధి లేకుండా పోయింది. == శ్రీ చైతన్య జయ ధ్వజం == <poem> :సర్వజిత్ - మార్గ శీర్ష శ్రీ : :గీతా భాగావతో దయః :జ్ఞానబ్రహ్మార్ష సర్వజ్ఞ :శ్రీ చైతన్య జయ ద్వజః </poem> #శ్రీ [[సర్వజిత్తు|సర్వజిత్]] [[వైకుంఠ ఏకాదశి]] [[గీతా జయంతి|గీతా జయంతీ]] పరోషస్సున [[1947]] [[డిసెంబరు]] 25 తేది ఉదయం 4: 30 గంటలకు శ్రీ స్వామీజీ వారి ఆవిర్భావ [[విజయం]] #శ్రీ [[ప్లవంగ]] [[వినాయక చవితి|వినాయక చతుర్ది]] 1967 డిసెంబరు 8 వ తేది శ్రీ స్వామిజీ వారి వాగావిష్కార విజయం. #శ్రీ రక్తాక్షీ [[కార్తీకమాసము|కార్తీక]] కృష్ణ తృతీయ తదియ [[1984]] [[నవంబరు]] 11 వ తేదీ స్వామీజీ వారి [[ఆశ్రమం|ఆశ్రమ]] స్వీకార విజయం. #శ్రీ[[క్రోధి]] [[ఆశ్వయుజమాసము|ఆశ్వయుజ]] కృష్ణ తృతీయ [[చవితి]] 1985 నవంబరు 14 వ తేదీ స్వామీజీ వారి స్థాపించిన ఆధ్యాత్మిక మాస పత్రిక గిరిధారి ప్రసార విజయం. #శ్రీ ప్రజాపతి మార్గశీర్ష శుక్ల షష్ఠి 1991 డిసెంబరు 12 వ తేదీ శ్రీ స్వామీజీ వారి జ్ఞాన శతక్రతు విజయం. #శ్రీ ఈశ్వర మార్గశీర్ష శుక్ల సప్తమి 1997 డిసెంబరు 6 వ తేదీ శ్రీ స్వామీజీ వారి భాగ్యనగర ఆశ్రమ ప్రవేశ విజయం. #శ్రీ [[చిత్రభాను]] జ్యేశ్ట శుక్ల నవమి 2002 జూన్ 19 వ తేదీ శ్రీ స్వామీజీ వారి [[విశాఖపట్నం|విశాఖపట్టణ]] సాగరగట్టాణ తీరాశ్రమ స్తాపాన విజయం. #శ్రీ వికృతి నామ చైత్ర శుక్ల అష్టమి 2010 మార్చి 23 వ తేదీ శ్రీ స్వామీజీ వారి చైతన్య భగవద్గీతా గ్రంథ ఆవిష్కార విజయం. ఇంకా #ఆయుత పత్ర (10,000) రచనాపూర్తి విజయం. #పంచ సహస్ర (5,000) ప్రవచనా పూర్తి విజయం. ఇది శ్రీ సుందర చైతన్యానంద స్వామి విజయానుభూతి. ==అవతార విశేషం== 1947 డిసెంబరు 25 న [[నెల్లూరు జిల్లా]] లోని కట్టుబడిపాళ్ళెం అనే గ్రామంలో [[బ్రహ్మ మూహూర్తం|బ్రహ్మముహూర్త]]మున [[వైష్ణవము|వైష్ణవ]] [[కుటుంబము|కుటుంబం]]లో సుందర చైతన్యానంద జన్మించారు. అది పరమాత్మ స్వరూపమైన మార్గశీర్ష మాసం. ఆ రోజే వైకుంఠ [[ఏకాదశి]], గీతా జయంతి కలసి వచ్చాయి. శ్రీ పెరుంబుదూరు వేంకట శేషాచార్యులు, రంగనాయకమ్మ అను దంపతులకు అష్టమ సంతానంగా సుందర చైతన్యానంద జన్మించారు. స్వామీజీ పూర్వాశ్రమం పేరు శ్రీ సుందర రాజన్. స్వామీజీ పూర్వీకులు [[తమిళనాడు|ద్రవిడ దేశము]] వారు. వీరి తాత గారు బాల్య దశలో [[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రాంతానికి]] వచ్చారు. చంగల్పట్టు జిల్లా లోని [[రామానుజాచార్యుడు|రామానుజాచార్యుల]] వారి జన్మ స్థలమైన శ్రీ పెరుంబుదూరు వీరి స్వగ్రామము.<ref>{{cite web | url = http://www.aboutyourphilosophy.blogspot.in/2013/07/swami-sundara-chaitanyananda.html | title = Sadhguru Swami Sundara Chaitanyananda | author = Raghuveer Onbv | accessdate = 2016-10-13 | website = | archive-url = https://web.archive.org/web/20160611000149/http://aboutyourphilosophy.blogspot.in/2013/07/swami-sundara-chaitanyananda.html | archive-date = 2016-06-11 | url-status = dead }}</ref> స్వామి వారి తాతలు విద్వత్తు గల వారై గ్రంథ రచనలు చేసారు. దేవాలయార్చకులుగా, తోమాల సేవకులుగా, గాయకులుగా, భక్తీ ప్రబంధ రచయితలుగా వన్నెకెక్కారు. [[తిక్కన|కవిబ్రహ్మ తిక్కన]], [[ఆతుకూరి మొల్ల|కవయిత్రి మొల్ల]], జ్ఞాన బ్రహ్మ సుందర చైతన్యులు - ఈ ముగ్గురు [[సింహపురి]] సీమలో విరబూసిన జ్ఞాన మందారాలని స్తుతిస్తూ [[నెల్లూరు]] పట్టణంలో 15-6-1994 నుండి 24-6-1994 వరకు పూజ్య స్వామీజీ నిర్వహించిన 118 వ జ్ఞాన [[యజ్ఞం]]లో పూజ్య స్వామీజీకి కనకాభిషేకం చేసిన సందర్భంలో సింహ పురీయులు ఒక [[తెలుగు పద్యము|తెలుగు పద్య]] మందారమును సమర్పించుకుని యున్నారు. శ్రీ స్వామీజీ బి.ఏ.లిట్ పట్టమును పొందారు. పూప వయస్సు నందే వేదాంత గ్రంథాలను రాత్రింబవళ్ళు అధ్యయనం చేశారు. చేతిలో వేదాంత గ్రంథం లేకుండా బాల్యంలో వారు ఎవ్వరికీ కనిపించి ఉండరు. నిత్యమూ నియమముతో ధ్యానము చేసే వారు. భక్తుల కోర్కె మేరకు [[యజ్ఞం|యజ్ఞాలు]] ప్రారంభించారు. ప్రతి యజ్ఞంలో వేలాది సంఖ్యలో వచ్చి భక్తులు వారి ఉపన్యాసాలను ఆలకించేవారు, ఆలకిస్తూ ఉన్నారు.స్వామి వారిది [[అద్వైతం|అద్వైత]] మార్గము. ఆ విషయంలో రాజీ పడకుండా భోదిస్తారు. జ్ఞానమును [[భక్తి]]ని సమన్వయం చేసి బోధించడం వారి ప్రత్యేకత. సనాతన ధర్మ మహా [[సాగరం]]లో ఉత్తుంగ తరంగాలై ఎగసిన భక్తుల, మహాత్ముల గాథలు చదువుతూ 'ఇవి నిజాలా!' అని సందేహించే ఆధునిక యువతరానికి చక్కని సమాధానం చెబుతుంది స్వామివారి సున్నిత [[గుండె|హృదయం]], అద్భుత జీవన విధానం. ==ఆధ్యాత్మిక స్పూర్తి - అఖండ కీర్తి== నలబై ఐదు సంవత్సరాల క్రితం మాట ... సత్య సందేశాలు అందించే సద్గ్రంథాలు అక్కడక్కడా లభించేవి. కాని అవి ఎక్కువ శాతం పండితుల బరువు పెంచడానికి మాత్రమే ఉపయోగ పడేవి. సమాజానికి వాటిని అందిద్దామనే పుణ్యాత్ములు ఉన్నా, సామాన్యుని స్థాయిని గ్రహించలేని కారణంగా అట్టి ఎందరివో ప్రయత్నాలు వ్యర్ధంగా మిగిలి పోయాయి. అభివృద్ధి చెందిన [[విజ్ఞాన శాస్త్రం]] నూతన తరాన్ని వినూత్న సంశయాలలో ముంచెత్తింది. అర్ధం లేని భౌతిక వాదం, జనులలో పెరిగిన అలసత్వం - అన్నీ కలసి జీవితాన్ని శోభింప చేసే విజ్ఞాన మణులను వెదజల్లే వేదాంత శాస్త్రాన్ని కాలక్షేపం స్థాయికి దించాయి. ఇవన్ని పరిశీలించిన శ్రీ స్వామీజీ యువ హృదయం తీవ్రంగా స్పందించింది. జ్ఞాన ప్రకాశంలో రమించ వలసిన [[భారతదేశం|భారతదేశము]] 'దరిద్రులున్న సంపన్న దేశం' గా మిగలడం ఆ చిన్న హృదయం భరించలేక పోయింది. కుదురుగా, మెలకువతో, అద్వితీయ సామాజిక స్ఫూర్తితో, అవగాహనతో అక్కడ ఓ బృహద్యత్నానికి అంకురార్పణ జరిగింది. సామాన్యునికి, సత్యానికి మధ్యనున్న అగాధాన్ని పూడ్చదానికి ఆ చిన్నారి చేతులు నడుం బిగించాయి.నేటి ఈ సుందర చైతన్య మహోద్యమాన్ని మన ముందుంచాయి. ఈ రోజు సమాజానికి ఏమి అందించాలన్న విషయంలో సుస్పష్టమైన, శాస్త్రీయ మైన అవగాహనతో ప్రారంభమై, అందుకు భగవత్ కృపను తోడు చేసుకుని రేయింబవళ్ళు శ్రీ స్వామీజీ శ్రమించారు. ఇంతింతై ఎదిగి ఎదిగి గుండె గుండెను మీటుతూ మహా ప్రవాహమై - దరిచేరిన వారిని పావనులను గావించే పుణ్య సలిలగా, మహోన్నత జ్ఞాన [[గంగా|గంగా నది]] ప్రవాహంగా నేడు సుందర మహోద్యమం రూపు దాల్చింది. శ్రీ స్వామీజీ మాటల మద్య మానవ జీవితానికి అర్ధం చెబుతూ, పాటలలో తియ్యగా పరమార్ధాన్ని విప్పి చూపుతూ, నిర్జీవ మౌతున్న సమాజానికి జీవిత పాటాలను సహనంతో నేర్పుతూ 220 కు పైగా జ్ఞాన యజ్ఞాలను నిర్వహించి, [[తెలుగు]] లోను, [[ఆంగ్ల భాష|ఆంగ్లం]] లోను 150 కి పైగా గ్రంథాలను రచించారు.<ref>{{cite web | url = http://www.sundarachaitanyam.in/AboutSwamiji.html | title = About Sadguru Swami Sundara Chaitanyanandaji | author = Official website |accessdate=2016-10-13 }} </ref> 200 సత్సంగ శాఖలను రాష్ట్ర మంతటా నెలకొల్పి, 22 మురళీ కృష్ణ ఆలయాలను, ధ్యాన మందిరాలను నిర్మించి, 'గిరిధారి' మాసపత్రిక ద్వారా, టి.వి ద్వారా ఆడియో, [[వీడియో]] సి.డి. ల ద్వారా ఆర్శవిద్యా వాణిని జనావళికి వినిపిస్తూ ఉన్నారు. ==ఆశ్రమ స్వీకారం== గత నలభై ఐదు సంవత్సరాలుగా పూజ్య స్వామీజీ ఆంధ్రావనికి అందించిన ఆధ్యాత్మిక సేవలు అనితర సాధ్యాలు. ఈ మహత్తర కార్యక్రమానికి కార్యక్షేత్ర౦గా 1984, మే 11 వ తేది ప్రథమంగా [[ధవళేశ్వరం]] సుందర చైతన్యాశ్రమం రూపు దిద్దుకుంది. తపోవనంలా, సుందర నందనోద్యాన వనంలా శోభించే [[ఆశ్రమం]] వేలాది సత్సంగీయులకు, భక్తులకు స్ఫూర్తి కేంద్రంగా దినదినాభివృద్ధి చెందింది. అద్భుత కలాఖండమైన ఈ ఆశ్రమం ప్రస్తుతం వానప్రస్తాశ్రమంగా అలరారుతోంది. 1997 డిసెంబరు 25 వ తేది అభినవ బృందావనంలా [[హైదరాబాద్|హైదరాబాదు]] [[సుందర చైతన్య ఆశ్రమం]]ం వెలసింది. దేశ విదేశాలలో ఆధ్యాత్మిక సేవలందించేందుకు శ్రీ స్వామీజీ వారికి ఆశ్రమం ఒక పనిముట్టు అయ్యింది. పచ్చని పొలాల మధ్య పదమూడు ఎకరాల స్థలంలో నిర్మింపబడిన ఈ సువిశాలమైన ఆశ్రమం భక్తుల పాలిటి కల్పవృక్షం. భక్తీ భావ పరంపరలో ముంచెత్తే 76 అడుగుల ఎత్తు గల మురళీకృష్ణ భగవానుని [[ఆలయం|దేవాలయం]], నిరంతరం గురుదేవుల జ్ఞాన ప్రభోదాలతో ప్రతిధ్వనించే శృతి మందిరం - ఈ రెండూ భక్తీ జ్ఞాన సమ్మేళనమైన సుందర చైతన్య మహోద్యమానికి సంకేతాలు. 2002 జూన్ 19 వ తేదిన [[విశాఖపట్నం|విశాఖ]] సాగర తీరంలో మూడవది అయిన సుందర చైతన్య ఆశ్రమం నెలకొల్ప బడింది. ==చైతన్య శంఖారావం== ఒక [[యుద్ధం]] రణరంగంలో ముగిసి ఉండవచ్చు. కాని, అది పుట్టింది మాత్రం ఒక వ్యక్తీ మనస్సులోనే. మార్పు అనేది సంభవమైతే అది సమాజంలో కాదు. వ్యక్తిలో. వ్యక్తీ ఆలోచనా సరళి మారితే వ్యక్తీ ప్రవర్తనలో పరివర్తన వస్తుంది. మనసు మారితేనే మనుగడ మారుతుంది. మనిషి మారితేనే సమాజం మారుతుంది. *సుందర సత్సంగాలు: మాది గొప్ప అంటే మాది గొప్ప అంటూ అందించ బడే పలు రకాల సిద్ధాంతాలు, సందేశాలు, మాయలు, మహిమలు మనిషిని చుట్టూ ముట్టి మభ్య పెడుతున్న ఈ గందరగోల పరిస్థితులలో, అసలు ఇన్ని రకాల ఆలోచనల వెనుక ఉన్న ఆంతర్య మేమిటి? అది పుట్టిన దెక్కడి నుంచి? పయనిస్తున్నదే తీరానికి? ఇంతకీ మోక్ష మంటే ఏమిటి? దానికి మార్గ మేది? - ఇటు వంటి సహజ, అనివార్య సంశాయాలకు సహేతుకమైన సశాస్త్రీయ మైన సమాధానాలను అందిస్తూ, విచారము - [[అనుభవము|అనుభవం]] - ప్రచారము - ఈ మూడింటిని లక్ష్యంగా కలిగిన సుందర సత్సంగాలను శ్రీ స్వామీజీ నలభై సంవత్సరాల క్రితమే రాష్ట్ర మంతటా నెలకొల్పారు. కుల తత్వాల నధిగమించి, 'నాకులం ఒక్కటే - సానుకూలం' అనే గురుదేవుని అడుగు జాడల్లో ఏకాత్మ భావంతో సత్సంగీయులు అందరూ జీవిస్తున్నారు. *చైతన్య మాతృ మండలి: [[గృహలక్ష్మి]] గృహానికి మూల స్తంభం వంటిది. ఆ కల్పవల్లి నీడ లోనే గృహం సుఖ శాంతులతో వర్ధిల్లుతుంది. బిడ్డలకు [[అమ్మ]] ఒడి ప్రథమ [[బడి|పాఠశాల]]. అవగాహన గల తల్లులు ఇంటిని శాంతి నిలయం చేయగలరన్న మహోన్నత ఆశయంతో ముందు మాతృ మూర్తులను తీర్చిదిద్దే ప్రయత్నంలో శ్రీ స్వామీజీ అన్నీ గ్రామాలలో, పట్టణాలలో ' చైతన్య మాతృమండలి' స్థాపించారు. నిత్యమూ స్వాధ్యాయంతో, సేవా కార్యక్రమాలతో చైతన్య మాతృ మండలి ఆదర్శవంతంగా శోభిస్తూ ఉంది. *చైతన్య యువత: గోడ యొక్క గొప్పదనం ఇటుకల మీద ఆధారపది ఉన్నట్లు, [[దేశం]] యొక్క స్థిరత, ఐక్యత, పురోగతి [[యువత]] మీద ఆధారపడి ఉంది అన్న ఉధేశంతో 'చైతన్య యువత' విభాగాన్ని శ్రీ స్వామీజీ నెలకొల్పి యువతను [[క్రమశిక్షణ]] తో, సంయమనంతో, ఆధ్యాత్మిక స్ఫూర్తితో ప్రగతి మార్గంలో నడుపుతూ ఉన్నారు. ప్రేమతో, సేవా భావంతో, చరిస్తూ, వారు నమ్ముకున్న విలువల వైశిష్ట్యాన్ని, ఈ మార్గంలో వారికి కలిగిన సంతృప్తిని అందరికి అందించాలని పూర్ణ హృదయంతో ప్రయత్నించడమే కర్తవ్యంగా పెట్టుకుని, భావి తరాలకు ఆశాజ్యోతులుగా చైతన్య యువత వేల్గొందుతూ ఉంది. *గిరిధారి: సర్వ వేదాంత సారంగా, సర్వ సమస్యలకు ఏకైక పరిష్కారంగా, అనుభావామ్రుతాన్ని చక్కటి వ్యాసాల రూపంలో, కథల రోపంలో కవితల రూపంలో, ప్రశ్నోత్తర రూపంలో నింపి శ్రీ స్వామీజీ గత 30 సంవత్సరాలుగా ఆంధ్రావనికి మాసం మాసం అందిస్తున్న అమృత కలషమే గిరిధారి. 20,000 మంది జీవిత సభ్యులను కలిగిన గిరిధారి ఆధ్యాత్మిక మాస పత్రిక పాటకులను నిత్యమూ చైతన్యవంతం చేస్తూ, ఆనంద తీరాలకు తరలిస్తూ ఉంది. ==పశ్చిమంలో యతి పాదం== [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా]] లోని భక్తుల ఆహ్వానాన్ని మన్నించి పూజ్య స్వామీజీ 1998 సెప్టెంబరులో ప్రథమంగా [[అమెరికా|అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]] దేశం పర్యటించారు. సనాతన ధర్మ వైభవ కేతనాన్ని అమెరికాలో రెపరెప లాడించారు. [[చికాగో]], [[డెట్రాయిట్]], క్లీవ్ లాండ్, ఓర్లాండో మొదలైన నగరాలలో జ్ఞాన యజ్ఞాలను నిర్వహించి జనులను అమితంగా స్పందింప జేశారు. Chicago people get another Vivekananda-like saint to expound Advaita Vedanta. Saint thrills Chicago Audience with mesmerizing philosophical discourses. 'Advaita Vedanta delivered to the common man in simple, palatable terms' - అనే శీర్షికలతో దిన పత్రికలు పూజ్య స్వామీజీని శ్లాఘించాయి. ==అపురూప విజ్ఞాన వేది - అసమాన కవితా పయోనిధి== శ్రీ స్వామివారు తమ దివ్య భోదలతో అలసిపోయిన జీవితాలలో ఆశలతలను పూయిస్తున్నారు. అలుపెరుగని కంటంతో మానవాళి అశాంతి తలుపులను మూయిస్తున్నారు. వారికున్న శ్రావ్యమైన గాత్రం, గాన గంధర్వ వైదుష్యం అసమానము, అనితర సాధ్యము. మైదానాలనే తరగతి గదులుగా మార్చి లోతైన ఉపనిషత్ రహస్యాలను శ్రోతల హృదయాలలో నిక్షిప్తం చేసిన ఖ్యాతి శ్రీ స్వామీజిది. వారి [[భాష]], బాణీ అద్భుతం. వారి గళం, కలం ఒక దానితో మరొకటి పోటీ పడుతూ ఉంటాయి. ఒక దాని నొకటి మించి పోవాలనుకుంటాయి. వేదాంత సాహితీ [[ప్రపంచము|ప్రపంచ]]లో, తాత్విక భావనా జగత్తులో పూజ్య స్వామీజీ అపురూప విజ్ఞాన వేది. అసమాన కవితా పయోనిధి. గహన మైన వేదాంత విషయాలను సాధారణ మానవులకు కూడా అవలీలగా, అలవోకగా అందించే వారి అసాధారణ వైదుష్యం అనుపమానము, అద్భుతము. అసామాన్య పాండిత్యంతో, అద్భుత రచనా పటిమతో శతాధిక గ్రంథాలతో పాటు చైతన్య [[భాగవతం|మహాభాగవతం]], చైతన్య [[రామాయణం|రామాయణము]], చైతన్య [[మహాభారత|మహా భారతము]] గ్రంథాలను ప్రసాదించిన శ్రీ సుందర చైతన్యనందుల వారు ఎప్పుడెప్పుడా అని ఆంధ్ర ప్రజానీకం ఎదురు చూసిన చైతన్య భగవద్గీత గ్రంథాన్ని వాసుదేవుని ప్రసాదంగా సహృదయ లోకానికి సమర్పించి సంతర్పణం చేశారు. [[వేదమాతరమ్|వేదమాత]]కు నీరాజనాలు అర్పించారు. ==చైతన్య దీప్తి== జ్ఞానబ్రహ్మ, ఆర్షవిద్యా వాచస్పతి, సత్సంగ ప్రచారమణి, సనాతన ధర్మ దీపికాధారి అను పలు బిరుదులతో యోగి పుంగవులు పూజ్య స్వామీజీని సత్కరించగా, సువర్ణ కంటాభరనాలతో, హస్త కంకణాలతో, సువర్ణ కిరీటాలతో, గండ పెండేర పురస్కారాలతో, గజారోహణలతో, కనకాభిషేకాలతో వివిధ ప్రాంతాలలోని భక్తులు, అనేక సంస్కృతిక, ఆధ్యాత్మిక సంస్థలు వీరిని సంన్మానించాయి. శ్రీ స్వామీ వారిది ప్రచారోద్యమం. జన జాగరణోద్యమం, సమాజాన్ని చైతన్యవంతం చేసే సుందర సమోద్యమం. ఆయన భారతీయ విజ్ఞాన సర్వస్వం. సనాతన ధర్మ పరిమళం. ఆర్ష సంస్కృతీ సభ్యతల భాండాగారం. ఇది ఆంధ్రుల భాగ్యం. శ్రీ స్వామీ సుందర చైతన్యానందుల వారికి మనం సమకాలీనులం కావడం మన పురాకృత పుణ్యఫల విశేషం. శ్రీ స్వామి వారి అవిరళ కృషికి, త్యాగ జీవనానికి, జనులపై వారికున్న అపార కృపకి ఆంధ్రావని భక్తీ భావంతో, కృతజ్ఞతా భావంతో శిరమోడ్చి, కరములు జోడించి స్వామి వారి పాదపద్మాలకు నమస్కరిస్తూ ఉంది. ==గ్రంథములు== #[[చైతన్య భగవద్గీత]] # [[చైతన్య భాగవతము]] # చైతన్య మహాభారతం # [[చైతన్య రామాయణము]] #చైతన్య పాంచజన్యం #చంద్రభాగాతరంగాలు #విష్ణు సహస్రనామం #శ్రీ కృష్ణ కర్ణామృతం #నిత్యసాధన చైతన్యం #చైతన్య భగవద్గీత (చిన్న సైజు) #అపరోక్షానుభుతి #అయితే విను #ఆత్మా విద్యా విలాసం #ఆనంద లహరి #ఆనంద తీరాలు #ఆత్మభోద #అధ్వైతానుభుతి #అవధూత గీత #భాస్కర శతకం #భజనావలి #భజ గోవిందం #బాలముకుందం #బ్రహ్మ సూత్ర దీపిక #చైతన్య లేఖలు - 3 #చైతన్య సమీరాలు #చైతన్య భావ సుమాలు #చైతన్య ప్రసంగాలు #చైతన్య గీతికలు #దాశరథీ శతకం #ధన్యాష్టకం #ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగములు #ఈశావాస్యోపనిషత్తు #గురు గీత #గీతాంజలి #గోపీ హృదయం #జగద్గుర్వష్టకం #జ్ఞానదేవ్ అభంగాలు #జీవన్ముక్త గీత #హరివిల్లు #కీర్తనాంజలి #కృష్ణ లీలలు #కభీర్ గీతావళి #కేనోపనిషత్తు #కృష్ణకథా గానము #లక్ష్మీనృసింహ స్తోత్రము #మలయ మారుతం #మహిష్మతిలో శంకరయతి #ముండకోపనిషత్తు #ముక్తికోపనిషత్తు #మువ్వల సవ్వడి #ముకుంద మాల #నరసింహ శతకం #నారద గాన రామాయణము #న్యాయ దీపిక #నారాయణ స్మరణం #నిర్వాణశట్ట్కం #నిగ్రహం #నిర్గుణ మానస పూజ; సదాచారం #పురుషసూక్తం #పూజావిధానం #ప్రపంచసారము #పండుగలు - ప్రాశస్త్యము #ప్రభోద సుదాకరము; వేదాంతడిండిమ౦ #ప్రశ్నోత్తర రత్నమాలికా #ప్రశ్నోపనిషత్తు #ప్రాతః స్మరణ స్తోత్రం #రామ గీత #[[రామజోగి]] చిట్కాలు #శ్రీ రుద్రమ్ #సాధువాక్యం #సదాశివబ్రహ్మేంద్ర కీర్తనలు #సుందర సంపాదకీయాలు - 1 #సుందర సంపాదకీయాలు - 2 #సుందర పారిజాతాలు #సనాతన స్రవంతి #సంక్షిప్త రామాయణము #స్వామియే శరణం అయ్యప్ప #సాధన సోపానాలు #సాధన పంచకం #సుందర మందారాలు #శ్రీ రామ అష్టోత్తర శతనామ స్తోత్రం #శివ గీత #శివ స్తోత్రం #శివ దర్శనం #శ్రీ కాళహస్తీశ్వర శతకం #సువర్ణమాలా స్తుతి #శతశ్లోకి #స్వాత్మ ప్రకాశికా #శివానంద లహరి #షట్పదీస్తోత్రం; సారతత్వోపదేశం #కనకథారా స్తోత్రం #శ్రీ శంకరచార్యస్వామి జీవితము #శివాపరాధ క్షమాపణ స్తోత్రం #శివ మహిమ్నః స్తోత్రం #సౌందర్య లహరి #తత్వ బోధ #విజ్ఞాన నౌక #విజ్ఞాన కదంబం #వేదాంత పంచదశి #వేదాంత వెన్నెల #వేమన యోగి #వ్యాస ప్రసాదం #విభూతి పండ్లు #విచారబిందు ఉపనిషత్తు #వేదాంతసార ఉపనిషత్తు #యోగాసారోపనిషత్తు #యక్షప్రశ్నలు #జీవన సత్యాలు #[[సుందర మందారాలు]] ==[[సుందర చైతన్య భజనలు]]== '''[[సుందర చైతన్య భజనలు]]''' * '''భజనామృతం''' [https://archive.org/details/16.-narayana-yanara] * '''స్తోత్రగాన మంజరి''' [https://archive.org/details/stotramanjari-3] * '''సర్వదేవ నమస్కారం''' [https://archive.org/details/2.-mrutyunjaya-shiva] * '''నమః పార్వతీ పతయే''' [https://archive.org/details/10.-girijaramana-goureesha] * '''రామనామ సుధ''' [https://archive.org/details/b-1._20260530] * '''చైతన్య మురళి''' [https://archive.org/details/7.-siva-namavalyashtakam-sankara] * '''కొండదేవుని కొలువు''' [https://archive.org/details/8.-ee-natakamanta-navvulake_202605] * '''రామకథా స్రవంతి''' [https://archive.org/details/ramakatha-a] * '''చైతన్యగానం''' [https://archive.org/details/chaitanya-b-02] * '''ఆనందవర్షిణి''' [https://archive.org/details/sri-ramachandra-kripalu-bhajaman-tulasidas] * '''కొండదేవుని కొలువు''' [https://archive.org/details/8.-ee-natakamanta-navvulake_202605] * '''కీర్తనాంజలి''' [https://archive.org/details/kirtananjali-a-02] * '''జయదేవుని అష్టపదులు''' [https://archive.org/details/4.-kapee-madhuripuna] * '''సదాశివ బ్రహ్మేంద్ర కీర్తనలు''' [https://archive.org/details/smaravaram-varam] * '''సుందర చైతన్య భజనలు Internet Archive Playlist''' [https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/2/sundara-chaitanya-bhajans] '''[[చైతన్యగానం - 01 ]]''' * చైతన్య గానం - 1 * పూజాఫలము * * 01.శారదాం - విశారదాం * 02.పావన యమునా జలములు చల్లన * 03.సత్యమైన నీ కథ విని * 04.వసంతం విరబూసిన గాని * 05.నల్లనివాడు - అల్లరివాడు * 06.పూజాఫలము నీకే ఉండనీ! * 07.ఎంత నేర్చినా ఎలా బ్రతికినా * 08.పాల సంద్రమున పవ్వళించావా! * 09.బృందావనిలో నంద నందనుని '''[[చైతన్యగానం - 01 ]]''' VIDEOS FOLDER LINK: [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/70/%E0%B0%9A%E0%B1%88%E0%B0%A4%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%82-01-?sort=title] '''[[చైతన్యగానం - 02 ]]''' చైతన్య గానం - 2 * మువ్వల గోపాల * * 10.మువ్వల గోపాల - చిరునవ్వుల గోపాల * 11.మరువలేను - మరపు రానీను * 12.సాధన సాగనీ స్వామి * 13.సుందర సురభిళ యమునా తీరవనం * 14.గాలికి లోటున్నదా? * 15.హే గోవింద! హే గోపాల! * 16.ఆశా నిరాశల జీవిత మింతే * 17.కావగరావా! కరుణింపగ లేవా! * 18.కరుణించు నా స్వామి! * 19.ఉన్నది గాంచవే ఓ మనసా! '''[[చైతన్యగానం - 02 ]]''' VIDEOS FOLDER LINK: [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/71/%E0%B0%9A%E0%B1%88%E0%B0%A4%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%82---02-] ==[[చైతన్య భాగవతము|చైతన్య భాగవతము]]== ==నీరాజనం== ఉష్ణము అగ్నియొక్క ధర్మము. శీతము జలము యొక్క ధర్మము. క్రౌర్యము వ్యాఘ్ర ధర్మము. చపలత్వము లేడి ధర్మము. వర్షించుట మేఘ ధర్మము. ప్రేమించుట ప్రేమ ధర్మము. ప్రేమకు అన్యధర్మములు తెలియవు. ప్రపంచము ప్రేమనుండి జనించినది. ప్రేమలో జీవిస్తున్నది. ప్రేమలో లయిస్తుంది. ప్రేమకు పుట్టుకలేదు. ప్రేమయే సృష్టికి మూలకారణము. వ్యష్టికి మూలాధారము. సమిష్టి మనుగడకు మూల విషయము. ప్రేమ అద్భుతమైన శక్తి. ప్రకృతి స్పందనలో, సౌందర్యములో తొంగిచూసే అసమాన ఆకర్షణాశక్తి మానవ హృదయంలో, ఆరాధనా రూపంలో కదిలే భక్తి. సకల ప్రాణుల హృదయాలలో ఊరట పేరున కలిగే తృప్తి. జీవికి నిజమైన భుక్తి. ఒక్కమాటలో చెప్పాలంటే అదియే తన స్వరూపమైన ముక్తి. ప్రేమ సర్వాంతర్యామి. అది కదులును, కదలదు. దగ్గర లేదు, దూరము ఉండదు. '''తదేజతి తన్నై జతి తద్దూరే తద్వంతికే '''తదంతరస్య సర్వస్య తదు సర్వస్యాస్య బాహ్యతః'''''' “అది కదులును. అది కదలదు. అది దూరమున గలదు. దగ్గరనూ గలదు. అది దీని అంతటిలో కలదు. దీని యంతటికి బాహ్యమున కూడా కలదు.” అని ఉపనిషత్తు పలికింది. ప్రేమకు రూపము లేదు. అరూపమైన ఉజ్వల ప్రేమ రూపమును దిద్దుకుని వ్యక్తమయితే ఎలా వుంటుంది? సముజ్వల విగ్రహమై భాసిస్తుంది. అట్టి సుందర సముజ్వల విగ్రహమే ప్రేమమూర్తియైన శ్రీకృష్ణ పరమాత్మ. శ్రీకృష్ణుడు ప్రేమావతారమూర్తి. ప్రేమ నిండిన హృదిలో వెలితి తెలియదు. వెలుగు చెదరదు. ప్రేమ భాషణమునకు అలవాటుపడిన వ్యక్తికి అసంపూర్ణత అర్థం కాదు. అది సరస్వతీ నదీతీరము. వేదములను సంస్కరించిన మహనీయుడు, అష్టాదశ పురాణములకు కర్తయైనవాడు, బ్రహ్మసూత్రములను రచించినవాడునగు వేదవ్యాసుడు అశ్రుపూర్ణవదనుడై విచారముతో కూర్చొనియుండెను. దారిన వెడుచుండిన నారదమహర్షి వ్యాసభగవానుని జూచెను. ఆయన ముఖారవిందమున గోచరమయ్యే అవ్యక్తబాధను గ్రహించెను. మహర్షిని సమీపించి, "ఆర్యపూజితా! పరాశరాత్మజా! మీ వదనమున విషాదఛాయలు అలుముకొనుటకు కారణమేమి? సర్వశాస్త్ర పారంగతులైన మిమ్ములను అశాంతి అలుముకున్నదా? కారణమేమిటి?" అని అడిగెను. "నారద మునీంద్రా! అదియే నాకును అవగతమగుటలేదు. నీవు త్రిలోక సంచారివి. జ్ఞానివి. నీకు తెలియని విషయము లేదు. నా ఈ విషాదమునకు కారణమును తెలియజేయుము" అని తెలిపెను. '''నీ కెఱుగరాని ధర్మము లోకములను లేదు బహువిలోకివి నీవీ '''నా కొఱత యెట్టిదంతయు నాకున్ వివరింపుమయ్యనారద! కరుణన్'''''' అని వ్యాసుడు ప్రార్థించెను. నారదుడు ఒక క్షణమాలోచించాడు. కారణాన్ని అన్వేషించి అవగత మొనర్చుకున్నాడు. అర్థమైన విషయాన్ని అభ్యర్థించిన వ్యాసునికి తెలియజేశాడు. అచింతమైన ధర్మచయమంతయుఁ జెప్పితి వందులోన నిం చుకగాని విష్ణుకథ లేర్పడఁ జెప్పవు; ధర్మముల్ ప్రవచిం చిన మెచ్చునే గుణ విశేషము లెన్నినఁగాక, నీకు నీ కొంచెము వచ్చుటెల్ల హరిఁగోరి నుతింపుమి నార్యపూజితా! "మహాత్మా! వ్యాసా! జటిలమైన వేదాంతశాస్త్రమును ప్రవచించిన నీవు భగవద్భక్తిని గూర్చి ప్రత్యేకముగా ప్రవచించవైతివి. ఎంతటి జ్ఞానము కలిగినను భక్తి లేనిదే ముక్తి రాదు. భగవానుని అనంత కళ్యాణ గుణములను కీర్తించకపోవుటయే నీ ఆవేదనకు ముఖ్యకారణము. "హరిభక్తిని విరివిగా పంచెడి భాగవత కావ్యమును రచించి, మీ హృదిలోని ఆవేదనను పోగొట్టుకొనుడు" అని తెలియజేసెను. '''నిగమంబులు వేయిఁ జదివిన సుగమంబులు గావు ముక్తి సుభగత్వంబుల్''' '''సుగమంబు భాగవతమను నిగమంబుఁ బఠింప ముక్తి నివసనము బుధా!''' నారదమహర్షి చేత ప్రభావితుడైన వ్యాసమునీంద్రుడు శమ్యాప్రాసమనే ఒక ఆశ్రమంలో ఉండి భక్తిరస ప్రధానమైన భాగవత కావ్యమును రచించెను. తత్ఫలితముగ హృదయావేదనను పోగొట్టుకొని నిర్వికల్పానందములో రమించెను. శ్రీమద్భాగవత కథామృతము మహాజ్ఞానియైన వ్యాసమహర్షి కలమునుండి కదలి, మహా వైరాగ్యమూర్తియైన శుకబ్రహ్మ గళమునుండి స్రవించి, మహాభక్తుడైన పరీక్షిత్తుని హృదయమున నిలిచినది. కనుక ఈ మహాకావ్యము భక్తి, జ్ఞాన, వైరాగ్య రూపమని తెలియుచున్నది. వ్యాసమహర్షి విరచితమును, నిరోధలీలా ప్రతిపాదకమునగు ద్వాదశస్కంధ సముల్లసితమగు ఈ భాగవత గ్రంథము పరమపావన గ్రంథము. "భాగవతము" అనెడి పదములోని ఐదు అక్షరములు స్వరూపానుభూతికి పంచ సోపానములవలె తెలియుచున్నవి. మొదటి అక్షరమైన 'భా' శబ్దము ప్రకాశవంతమైన భక్తిని తెలియచేయుచుండ, రెండవ అక్షరమైన 'గా’ శబ్దము ప్రజ్ఞానఘనమైన జ్ఞానమును నిర్దేశించుచుండ, మూడవ అక్షరమైన 'వ ' శబ్దము వివేకయుతమైన వైరాగ్యమును సూచించుచుండ, నాల్గవ అక్షరమైన ‘త‘ వృచ్ఛకుడు నాలుగుసార్లు భాగవతము - భాగవతము- భాగవతము - భాగవతము యని పలికెను. ఇలా పలుకుదుండగా భాగవతమనెడి పదము పునశ్చరణ వేగానికి "బాగవుతాము" యని వినిపించును. వెంటనే ఆ సంత్ పురుషుడు "నాయనా చూచితివా భాగవతమును పఠించినచో మనమంతా బాగవుతాము" యనెను. బాగును తెలియక సాగే జీవులకు భవ్యమైన, యోగ్యమైన బాటను తెలిపే బావుటాయే భాగవతము. బుధజనులారా! ఇది భాగవతము. ఎవరినో బాగుచేయాలని నేను వ్రాయలేదు నన్ను బాగుచేసుకొనేందుకు వ్రాసుకున్నాను. నా జీవన ప్రయాణంలో దారిబత్తెమైన ఈ భాగవతమును తోటి సహచరులైన మీకు పంచడం నా బాధ్యతగా భావించాను. రుచి ఉందో లేదో! రుచిగా వడ్డించాలనే అభిరుచి మాత్రం నాలో నిండుగా ఉండింది. ప్రేమతో అందిస్తున్నాను. గ్రహించండి. ప్రమోద భరితమైన ఈ పవిత్ర గ్రంధమును ప్రశాంతముగా కూర్చుని రచించే అదృష్టం కలుగలేదు. నిర్విరామ కార్యక్రమాల మధ్య ప్రయాసతో రచించాను. ఒకరి చేత రామభద్రుడు వ్రాయించాడు. నాచేత వ్రాయించమని శ్యామభద్రుని కన్నీళ్ళతో ప్రార్థించాను. నేను చేసినది అంతే. చివరగా ఒక్కమాట, వస్తువు మహాప్రసాదము. పూజారి ఎవరని చూడకండి. తీర్థపుగిన్నె ఎలా ఉన్నదని వీక్షించకండి. అనంత కరుణామయుడైన శ్యామసుందరుని నిర్హేతుక కృపా విశేషము, అసమాన ప్రేమాన్వితులైన మీ అందరి ప్రేమలు నాకు కొండవలె అండగా నిలచి నా బ్రతుకు పంటను దండిగా పండించాయి. అందరికీ వడ్డించే అవకాశాన్నిచ్చాయి. అందుకోవడంతోనే సరిపోయింది. తిరిగి ఏమి అందించగలను? ఏమీ లేదు. ఏమీలేని వాడను. మీకు ఇవ్వగలిగింది కూడా ఏమీ లేదు వందనము తప్ప. ఆ వందనమునే వంద జేసి అందిస్తున్నాను. అందుకోండి. భాగవత సాగర తీరాన …ఒక రేణువు…'''స్వామి సుందర చైతన్యానంద''' * '''చైతన్య భాగవతము''' PDF LINK: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/9/chaitanya-bhagavathamu * '''శ్రీ మద్భాగవతం''' videos link: https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/4/srimad-bhagavatam * '''స్వామి సుందర చైతన్వానంద pdf books,audios,videos Internet Archive Links:''' 1. https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330?query=swami+sundara+chaitanyananda 2. https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/1/chitanya-bhajans- 3. '''Bhakti Dyana Drusya Malika''' '''1.భక్త కుచేల 2. నంద గోకులం 3. శబరి 4. శాంతి తీరాలు 1 & 2 VIDEOS LINK''': https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/20/bhakti-dyana-drusya-malika ==[[చైతన్య రామాయణము|చైతన్య రామాయణమ]]ు== ఎందుకు? ఎవరి కొరకు? ఏమి సాధించాలని? - చెబుతాను. నా కథ చెప్పేముందు ప్రస్తావనగా రెండు మాటలు రామచంద్రుని గుణానుకీర్తనము పుణ్యప్రదము. ముక్తిప్రదము. రాముడు ధీరోదాత్త నాయకుడు. అట్టి సుగుణాభిరాముని కళ్యాణ చరితమును కమనీయంగా రచించిన వారిలో ఒకరైన కవిబ్రహ్మ తిక్కన తన "నిర్వచనోత్తర రామాయణము" నకు, హేతువును ఇలా చెబుతాడు. '''ఎత్తఱి నైనను ధీరోదాత్త నృపోత్తముడు రామధరణీపతి '''సద్వృత్తము సంభావ్యమౌట నుత్తర రామాయణోక్తి యుక్తుడ నైతిన్'''''' అని తన మనోభిప్రాయాన్ని వ్యక్తం చేశాడు ఉభయకవిమిత్రుడు తిక్కనార్యుడు. రామకథారచన కార్యాన్ని జీవిత లక్ష్యంగా భావించి, రచించి, తరించిన మహానుభావు లెందరో ఈ పుణ్యభూమిలో. అంతేకాదు. రామకార్యమే నిజమైన పని యని, తక్కినదంతా శని యని భావించినవారూ ఉన్నారు. '''ఏ పనికో జన్మించితి నని నీ వెంచవలదు శ్రీరామ నే॥నేపనికో॥ '''శ్రీపతి శ్రీరామచంద్ర నీ చిత్తానికే తెలియదా నే ॥నేపనికో॥''' '''వాల్మీకాది మునులు నరులు నిన్ను వర్ణించిన నా యాస దీరునా''' '''మేల్మియై యుండు సద్భక్తులు మెచ్చుదురే త్యాగరాజ నుత నే ॥నేపనికో॥'''''' అని కీర్తిస్తూ, రామ గుణానుకీర్తనమే తన జీవితానికి ముఖ్య ప్రయోజనము అంటాడు త్యాగరాజస్వామి. [[దస్త్రం:SriRamJayaRamaJayaJayaRama-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio sample.ogg|thumb|alt=File:SriRamJayaRamaJayaJayaRama-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio sample.ogg|File:SriRamJayaRamaJayaJayaRama-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio sample.ogg]] * '''Ramam-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio''' [https://archive.org/details/ramam-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio] =='''ఇక నా కథ'''== ఇది '''చైతన్య రామాయణం'''. రామ చైతన్యాన్ని వర్ణించే గ్రంథం. రామాయణ చైతన్యాన్ని వివరించే గ్రంథం. నాకు దైవ నియోగం మీకు ప్రసాద వినియోగం. పైనుండి అందింది పిలుపు ... క్రింద అందించబోయేది మేలుకొలుపు. ఇరవైఏడు సంవత్సరాలుగా చేసిన కొలువు గ్రామ గ్రామాన కనుల పండుగగా సాగిన భక్తి చెలువు - ఏకమై నాకు ఈ రామాయణ రచనా భాగ్యాన్ని ప్రసాదించాయి. కవినై వ్రాయలేదు. పండితుణ్ణి ప్రవచించలేదు. తియ్యని రామకథను, పవిత్రమైన రాముని గాథను తెల్లని కాగితంపై వ్రాశాను. అంతే. ప్రజాభాషలో వ్రాశాను. జనప్రియంగా చెప్పాను. సరళభాషలో వ్రాశాను. వాడుక భాషలో వ్రాశాను. వేడుకగా వ్రాశాను. వేడుకుంటూ వ్రాశాను. నన్ను వాడుకోమంటూ వ్రాశాను. శేముషీ సింధువునై వ్రాయలేదు. ఆర్తజన బంధువునై వ్రాశాను. "నేనా! దద్దమ్మను. రామన్న కథ రాయడం నాకు సాధ్యమా!" అని పెద్దమ్మ పాదం పట్టుకున్నాను. అమ్మల గన్న అమ్మను వేడుకున్నాను. దాశరథి గాథను దద్దరిల్లేలా వ్రాయమని పెద్దమ్మ ధైర్యాన్ని నూరిపోసింది. నా అదృష్టానికి పొంగిపోతూ శతధా ధన్యుణ్ణి రచన కుపక్రమించాను. ఇది సాహసమే నని నాకు తెలుసు. గంగానదిని పూర్ణంగా ఆపోశనం పట్టాలని భావించే గోరువంక ప్రయత్నం అని నాకు తెలుసు. అయినా ప్రారంభించాను. ప్రయత్నించాను. త్రికరణశుద్ధితో రామాయణాన్ని రచించేవారికి, అంభోధిని దాటిన అంజనేయుడు అండగా ఉంటాడనే మాట మీద విశ్వాసమున్న వాణ్ణి. దైవకృప ఎలా ఉంటుందో జీవితంలో చూసినవాణ్ణి. రామాయణాన్ని కొందరు కథగా వ్రాశారు. కొందరు మూలానికి శ్లోక తాత్పర్యాలు సమకూర్చారు. కొందరు యథాతథంగా భావాన్ని అందించారు. కావ్యంలోని కవితా పరిమళాన్ని కొందరు వెదజల్లారు. నేను ఇవేమీ చేయలేక పోయాను. మహిమను వర్ణించి మనిషిని తీర్చిదిద్దే ప్రయత్నం చేశాను. అది నా జీవితలక్ష్యం. దైవశాసనం. ఆంధ్రావనిలో ఈనాడు నాకు ఉండేది ఊడే ఉద్యోగం కాదు. ఊరేగే ఉద్యమం. చూస్తూ నమ్మలేని సభలు. సమయాల్ని పాటిస్తూ, నియమాల్ని అనుసరిస్తూ సకాలానికి సభాస్థలికి గలగలమంటూ నదిలా కదిలొచ్చే జనప్రవాహం. ప్రసంగించినంత కాలం విస్తరంగ జలధిలా నిశ్చేష్టులై కూర్చుని, ఆశ్చర్యంతో ఆర్ద్రతతో ఆనందంతో మూగబాధతో పకపకమనే నవ్వులతో కొంత సేపు తడి ఆరని కన్నులతో మరికొంత సేపు రెండు గంటల్ని రెండు నిముషాలుగా భావించి జీవిత లక్ష్యాన్ని, మార్గాన్ని పొందామనే తృప్తితో లేచిపోయే అశేష జనావళి ఈనాడు ఆంధ్రావనిలో ఎక్కడైనా సుందర చైతన్య సభలలో ప్రత్యక్షం! ఆహా! ఏమి వైభవం! ఏమి ప్రాభవం! ఎవరిది ఇదంతా! ఇదంతా సనాతనధర్మ వైభవమే! ఏనాటి పుణ్యఫలమో! వాసుదేవుని కృపా వీక్షణమో, వ్యాసవాల్మీకాదులు అభిషేకించిన పుణ్యతీర్థం నన్ను కరుణించింది. తీర్థపుగిన్నె నా చేతికి వచ్చింది. వినమ్రుడనై, వినీతుడనై వినియోగ భారాన్ని భుజాల కెత్తుకున్నాను. వితరణశీలినయ్యాను. నమ్మకమున్న వాణ్ణి గాని అమ్మకం తెలియని వాణ్ణి. అయితే నేమి? అమ్మి పెట్టేవాడు అచ్యుతు డయ్యాడు. వేడుకంతా వేదికవద్దే. చెప్పినట్లు చేయమన్న వాని చరిత్రను వ్రాసి మూడు సంవత్సరాల క్రితం విడుదల చేశాను. వేలాది కాపీలు గంటలో ఎగిరిపోయాయి. చేసినట్లు చేయమన్న వాని చరిత్రను ఇప్పుడు వ్రాస్తున్నాను. ముస్తాబు కాకముందే మాకంటే మాకని ముచ్చటపడుతున్నారు వేలాది భక్తులు. నమ్మి నడచిన బ్రతుకు వమ్ము కాదు. జీవికి ఏనాడైనా ప్రధానమైంది సొమ్ము కాదు. రెండు దశాబ్దాలు ఆంధ్రావనిలో గీతాప్రవచనం చేశాను. తేట తెలుగులో ఉపనిషత్తులు వినిపించాను. భాగవతామృతాన్ని త్రాగించాను. రామాయణసాగరం వైపుకు నడిపించాను. ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ అనే దివ్య ద్వాదశాక్షరీ మంత్రాన్ని మిన్ను ముట్టేలా వాడవాడలా ప్రతిధ్వనింప చేశాను. సత్సంగాలు నెలకొల్పాను. సన్మార్గాన్ని బోధించాను. చేయవలసిన సందడంతా చేశాను. మహర్షుల వైభవాన్ని దర్శించిన నా హృదయం విశ్రాంతిని విసర్జించింది. నిద్రను నిర్జించింది. ఆరోగ్యాన్ని విస్మరించింది. నోరు మూతను పారేసుకుంది. కంఠం పగ్గాన్ని తెంచుకుంది. కాళ్ళు సంకెళ్ళను ఛేదించుకున్నాయి. చేతులు కట్లును వదిలించుకున్నాయి. ప్రవచనాలు జోరుగా సాగాయి. పాటలు శ్రావ్యంగా కాసెట్ల కెక్కాయి. ఊరూరు ప్రయాణాలయ్యాయి. చాప పరచినట్లు గ్రంథాలు వెలువడ్డాయి.పరిశ్రమ ఫలించింది. పరిస్థితి మారిపోయింది. ఇంతకాలం విని ఆనందించిన వారంతా ఇకమీదట కని తృప్తి చెందాలని తపన చెందుతున్నారు. ధర్మజీవనాన్ని గడిపేందుకు నడుం బిగిస్తున్నారు. ఇప్పుడు రామాయణం వారికి చాలా అవసరమై ఉంది. ఈ క్షణం కొరకే వేచియున్న నేను కలం కదిలించి, రాత్రింబవళ్ళు శ్రమించి, సాధకజన లోకానికి రామాయణాన్ని అందించాలని సంకల్పించాను. దానికి తోడు ఈనాటి సమాజానికి రామాయణం అవసరం ఎంతో ఉంది. తల్లిదండ్రుల మాట బిడ్డలు వినరు. బిడ్డల భవిష్యత్తును తల్లిదండ్రులు పట్టించుకోరు. భర్త మాట భార్య వినదు. భార్య సుఖాన్ని భర్త కనడు. గురువులపై శిష్యులకు గౌరవం లేదు. శిష్యులపై గురువులకు వాత్సల్యం లేదు. స్నేహితుల మధ్య నమ్మకాలు నశించాయి. బంధువుల మధ్య దూరాలు పెరిగాయి. వ్యాపారాలు, ఉద్యోగాలు, పాలకులు, పాలితులు అంతా కాలుష్యమే. కాపట్యమే. ఈ వ్యసనాన్ని పారద్రోలి, సద్వ్యవస్థను ఆహ్వానించాలని ధర్మవ్యవస్థను సమాజంలో ఆవిష్కరించాలని అభిలషించి, ఆశపడి దేశకాల పరిస్థితులను దృష్టిలో ఉంచుకొని సామాజిక స్పృహను మదిలో నింపుకొని అధఃపతనమవుతున్న ఆధునిక సమాజానికి సనాతనధర్మ ప్రగతిని అందించాలని అజ్ఞాన అనారోగ్యంతో నీరసించిన సమాజానికి దివ్యారోగ్యాన్ని ప్రసాదించే జ్ఞానరక్తాన్ని ఎక్కించాలని, పట్టించాలని పట్టుపట్టి, పట్టుదలతో రామాయణాన్ని రచిస్తున్నాను. ఇది చైతన్య రామాయణం భక్తులకు సారథి. విమర్శకులకు వారధి. సాధకులకు పెన్నిధి. నిజానికి రామప్రభువు సన్నిధి. రామాయణంలో చైతన్యమూర్తి రామభద్రుడు. చైతన్యునిలో అదృశ్యశక్తి శ్యామభద్రుడు. కళ్ళ ముందు రాముడు మనసు వెనుక శ్యాముడు నేను మధ్యవర్తిని. మీకు మధ్యవర్తిని. మీ మధ్యవర్తిని. చైతన్య రామాయణమంతా వాల్మీకమే. అవాల్మీకాలు సుందరంగా గోచరించిన చోట వాటి చిరునామాలు తెలుపుకుంటూ నడిచాను. రాముని ఆలయమే రామాయణం అది భక్తుల పాలిటి దేవాలయం. విగ్రహం రామునిది ప్రతిష్ఠ వాల్మీకిది నా దేమి టంటారా? పరిచర్యలే. సేవలే. మెట్లు శుభ్రం చేయడం దారిని సుగమం చేయడం సున్నం కొట్టడం రంగులు పులమడం అంతే, రాజు కట్టిన వంతెనపై ప్రాకి చీమ నదిని దాటుతుంది. వాల్మీకి రామాయణాన్ని ఆశ్రయించి నేను నా కార్యాన్ని పూర్తి చేసుకున్నాను. చీమకు చేవ ఎంతో - మీకు తెలుసు. చైతన్యుని శక్తి అంతే - అని నాకు తెలుసు. కృషి రవ్వంత కృప కొండంత. అంతే అంతా. పుణ్యాత్ములారా ! శ్రీరామ చరితామృతం మన చేతి కందింది. శ్రీరామ పాదతీర్థం మనకు లభించింది. శ్రీరామ నామసుధ మనకు ప్రాప్తించింది. ఇక ఆలస్య మెందుకు? జుర్రుదామా! జుర్రెద మీ కథామృతము జుట్టెద మీ పదపంకజ తోయమున్ జుర్రెద రామనామమున జొబ్బిలుచున్న సుధారసంబు నే జుర్రెద జుఱ్ఱ జుఱ్ఱుగ రుచుల్ గనువారి పదంబు గూర్పవే తఱ్ఱుల తోడి పొత్తిడక దాశరథీ కరుణా పయోనిధీ "కళ్యాణరామా! కరుణామయా! నీ చరితామృతాన్ని, నీ పాదతీర్థాన్ని, నీ నామపీయూషాన్ని కడుపారా గ్రోలుతాను. "దశరథరామా! దయామయా! నీ నామసుధను, నీ కథామృతాన్ని జుట్టి జుణ్ణి తృప్తిచెందిన సత్పురుషుల సహచర్య భాగ్యమును నాకు ప్రసాదించు. "కోదండరామా! కోమల హృదయా! కఠినాత్ముల కూరిమిని ఖండించు తండ్రీ!" అన్నాడు ఆనాడు భద్రాచల రామదాసు. ఆ మాటే ఈనాడు నేనూ అంటున్నాను, వినమ్రుడనై. నిజ భక్తుల చరణధూళినై అంటూనే ఉంటాను. చల్లని చూపుల నల్లని స్వామి పదముల కడ వాడని పువ్వులా పడి ఉండాలని పరితపించే, పరిశ్రమించే..మీ…'''స్వామి సుందరచైతన్యానంద''' * '''చైతన్య రామాయణము''' PDF Book Link: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/8/chaitanya-ramayanamu?sort=title # '''శ్రీ మద్రామాయణం''' videos link: https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/5/srimad-ramayanam?sort=title '''* స్వామి సుందర చైతన్వానంద pdf books,audios,videos Internet Archive Links:''' 1. https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330?query=swami+sundara+chaitanyananda 2. https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/1/chitanya-bhajans- ==[[చైతన్య భగవద్గీత]]== ఏనాటి పుణ్యఫలమో ఏ దివ్యాత్ముని కృపా వీక్షణమో బాల్యంలోనే నా మనస్సు బాలగోపాలుని బడి కెళ్ళి కూర్చుంది. అక్షరాలు నేర్చింది, పాఠాలు విన్నది అక్కడే. మాట లొచ్చింది, పాట లొచ్చింది ఆ బడి లోనే. 'తండ్రీ! నీవు మహోన్నతమైన తండ్రివి. నేను అర్హత లేని బిడ్డను. ఆశ ఒక్కటే నా ఆస్తి. అదే నా అర్హత. పారిజాత సుమాలను పట్టుకున్న చేతులతో నమస్కరిస్తూ ఉంటాను. తులసీ దళములను పట్టుకున్న హస్తాలను జోడించి వందన మంటూ ఉంటాను. నీ మాట వింటూ బ్రతుకుతాను. నీ భాషను పట్టుకొనే శక్తి లేనివాణ్ణి. నీ భావాన్ని ముట్టుకొనే సామర్థ్యం లేనివాణ్ణి.' ఇదంతా నా చిన్ననాటి వేడుకోలు. ఆ వేడుకోలు వెన్నుని చరణాల చెంతకు చేరుతుందని, తన వేడుకను ఆవిష్కరించే మహాకార్యంలో నన్ను వాడుకోవడం జరుగుతుందని నేను కలలో కూడా ఊహించ లేదు. గీత తోనే చెలిమి చేశాను గీతే నా కలిమి అని భావించాను మనస్సు పట్టుకోలేక పోయినా చేతులు గీతను విడిచి పెట్టేవి కావు. అదొక సుదినం. శుభదినం భగవద్వాణిపై గురి కుదిరింది భగవద్గీతపై మది నిలిచింది. '''య ఇమం పరమం గుహ్యం మద్బక్తే ష్వభిధాస్యతి |''' '''భక్తిం మయి పరాం కృత్వా మామే వైష్య త్యసంశయః ||''' '''న చ తస్మా న్మనుష్యేషు కశ్చిన్మే ప్రియకృత్తమః |''' '''భవితా న చ మే తస్మా దన్యః ప్రియతరో భువి ||''' ఈ గీతాశాస్త్రము అతి రహస్యము. దీనిని నా భక్తులకు ఉపదేశించే వాడు నాకు సరమ భక్తుడు అవుతాడు. నిస్సందేహంగా వాడు నన్నే పొందుతాడు. అర్జునా! అతని కంటే ప్రియమైన వాడు మానవ ప్రపంచంలో మరొకడ నేడు లేడు. మున్ముందు ఉండబోడు కూడా. ఈ రెండు శ్లోకాలు గీతను సమాప్తం చేస్తూ భగవంతుడు వినిపించిన అమూల్యమైన రత్నాలు అనే నా పాలిటి రత్నాల గనులు నన్ను సంపన్నుల్లోణ్ణి చేసిన రత్నరావులు, '''గీతా మే వరమా విద్యా బ్రహ్మరూపా న సంశయః''' భగవద్గీత ఒక్కటే నాకు శ్రేష్ఠమైన జ్ఞానము శీత పరమేశ్వరుని స్వరూపము. సంశయం లేదు. అంతే, ముక్కుపచ్చ లారని పూస వయస్సులో బుద్ధిలో భగవంతుని నింపుకొని, ఎవరి కొరకూ ఎదురు చూడకుండా గీతా ప్రచార భారాన్ని భుజాని కెత్తుకున్నాను. శక్తి ఉండి ఆ కార్యానికి పూనుకోలేదు భక్తి ఉందనే ధైర్యం వల్ల మానుకోలేదు. కొండ మోసిన వాడే అండగా నిలిచాడు సేవా పంటను దండిగా పండించాడు. త్రికరణ శుద్ధిగా నమ్మి నడిచి నందుకు మాటిచ్చిన వాడు మాటను నిలబెట్టు కున్నాడు. నాలుగు దశాబ్దాలు దేశం నలు చెరగులా గీతను వినిపించే భాగ్యాన్ని అనుగ్రహించాడు. ధన్యోం స్మి. భగవాన్! ధన్యోం పి. ఎన్నో గ్రంథాలు వ్రాశారు. గీతను వ్రాయ రెందుకని? ఎంతో కాలంగా ఇదే భక్తులు నాపై సంధిస్తున్న ప్రశ్న. వినతిని వినిపిస్తూనే ఉన్నా! ఆనతి వస్తే తప్పక వ్రాస్తా! - ఇదే భక్తులకు నే నిచ్చిన సమాధానం. ఆజ్ఞ అయింది. క్షణం ఆగకుండా శుభారంభం చేశా! రచన ఊపందు కుంది. చిత్ర విచిత్రంగా, నిత్య నూతనంగా రూపు దిద్దుకుంటూ సాగింది. అర్జునునికి బాహ్యంలో నిలబడి బోధించిన వాడు నాకు మాత్రం లోపలే స్థిరపడి గుట్టు విప్పాడు. తెలిసిందంతా వ్రాయలేక పోయాను. వ్రాయ గలిగిందంతా వ్రాశాను. తెలుసుకోవాలి తరించాలి అని భావించే పుణ్యాత్ములకు మరొకటి తెలియ నవసరం లేకుండా వ్రాశాను. శ్రమనే ఆహారంగా పరిశ్రమనే పానీయంగా నిరీక్షణే నిద్రగా భావించి అనంత సహనంతో నిరంతర మననంతో విచిత్రంగా కదులుతూ వినూత్నంగా కలలు కంటూ నడకను మరచి పరుగును వలచి సూర్యుణ్ణి విడిచి చంద్రుణ్ణి మరచి దీప జ్వాలకే అంకితమై కాలం తెలియకుండా కాళ్ళు మడచి కూర్చుని మాటలకు ప్రాణం పోస్తూ వాక్యాలకు వన్నె లద్దుతూ మది నంతా మాధవుని నింపుకొని హృది నంతా గీతామాతను నిలుపుకొని శంకరునికి కింకరుణ్ణ వంకరలు లేకుండా శంకలు కదలకుండా రెండు వేల పుటలను కుప్పపోసి నాలుగు సంపుటాల లోకి ఎత్తి నింపి భక్తుల భుజాలకు తగిలిస్తున్నా! అలా ఋషి ఋణాన్ని తీర్చుకుంటున్నా! '''నివేదన''' '''త త ద్వస్తు స్వభావజ్ఞః తత్పలం వేత్తి నాపరః |''' ఎవరికి ఏ వస్తు పరిజ్ఞాన ముందో వారికే దాని ఫలం పూర్ణంగా తెలుస్తుంది. భగవద్గీత ఏమిటో, ఏం చెబుతూ ఉందో, ఏ ఫలితాన్ని ప్రసాదిస్తూ ఉందో బ్రతుకునే సమర్పించుకొని అర్థం చేసుకున్నాను. గీతాసుగీతా కర్తవ్యా కిమన్యైః శాస్త్ర సంగ్రహైః ఇతర శాస్త్రాల ప్రసక్తి ఎందుకు? గీతను చక్కగా పఠిస్తే చాలు. అనే హితవాక్యం యొక్క ప్రభావ మేమిటో జీవితంలో చూశాను అందుకే, ఆరు పదులు నిండిన దశలో అనుభవాన్ని రంగరించి వ్రాశాను. గీతకు ఎన్నో వ్యాఖ్యానాలు వచ్చాయి. వస్తున్నాయి. వస్తూనే ఉంటాయి. ఎవరు ఎందుకు వ్రాశారో, వ్రాస్తున్నారో నాకు తెలియదు. గీతను ప్రవచించడం వేరు. గీతను రచించడం వేరు గీతను బోధించే వాళ్ళందరూ గీతను వ్రాయలేరు. వినే వారికి అర్థమయ్యే లాగా బోధించడం బోధకు అందరికీ బోధకులందరికీ సాధ్యం కాదు చదివే వారికి అర్థమయ్యే లాగా రచించడం కూడా రచయిత లందరికీ సాధ్యం కాదు. మరొక అడుగు ముందు కేస్తే గీత అర్థం కాని వాళ్ళు ఎలాగూ గీతను వ్రాయలేరు గీతను అర్థం చేసుకున్న వాళ్ళందరూ కూడా గీతను వ్రాయ గలరని చెప్పలేము. అందుచేతనే, భగవద్గీతకు ఎన్ని వ్యాఖ్యానాలు వచ్చినా వ్యాఖ్యానం అనగానే, శ్రీ శంకర భాష్యమే మనస్సులో మెదుల్తుంది అదే ప్రసన్నము. అదే గంభీరము. ప్రసన్న గంభీరము. కొందరికి కొన్ని వ్యాఖ్యానాలు బాగుంటాయి కొందరికి కొన్ని వ్యాఖ్యానాలు బాగుండవు కొందరికి ఏవైనా బాగుంటాయి కొందరికి బాగున్నవే బాగుంటాయి. ఏది బాగు? ఏది ఓగు? తెలిసి చెప్ప గలిగే దెవరు? బాగు పడాలనే దృఢదీక్ష కలవారు బాగేమిటో తెలుసు కుంటారు. బాగును గ్రహించిన వారే ఇతరులకు బాగును అనుగ్రహించ గలరు. తాదృశానాం దశాం తాం తాం తాదృశా ఏవ జానతే! అలాంటి వారి స్థితిని అలాంటి వారే తెలుసుకుంటారు. ఇది చైతన్య భగవద్గీత నాకు తపః ఫలం మీకు పుణ్య ఫలం ఏదో సాదాగా చదివి ప్రక్కన పెట్టే గ్రంథం కాదు అప్పుడప్పుడు, అక్కడక్కడ కొన్ని కొన్ని పుటలు ఎన్నుకొని చదివేది అసలే కాదు. సొంతము సాదరంగా అధ్యయనం చేయవలసిన గ్రంథము బుద్ధితో పాటు భక్తిని తోడు చేసుకొని చదువ వలసిన గ్రంథము. భక్తి రేవ ఏనం గమయతి భక్తి రేవ ఏనం దర్శయతి భక్తి వశః పురుషః భక్తి చేయి పట్టుకొని భగవంతుని వద్దకు నడిపిస్తుంది భక్తి కళ్ళు తెరిపించి భగవంతుని చూపిస్తుంది ఎందుకనో తెలుసా? భగవంతుడు భక్తికి వశుడు. ఎవరి ఇంట్లో ఏదుందో, ఏది లేదో నాకు మాత్రం ఏం తెలుసు? అన్ని ఇళ్ళల్లో గీత ఉండాలి భగవంతుని దర్శించ డానికి ఆలయానికి వెళ్ళాలి. దేవాలయానికి వెళ్ళాలి గీత మీ గృహంలో ఉంటే, మీ గృహమే గీతా మందిర మవుతుంది గోవిందుడు గీత లోనే ఉన్నందున గోవింద మందిర మవుతుంది. గీతాశ్రయో_హం తిష్ఠామి గీతా మే చోత్తమం గృహమ్ ! నేను గీతను ఆశ్రయించుకొని ఉంటాను. గీతే నా నివాస స్థానము ఇది ఎవరో ఎవరికో చెప్పింది కాదు. భర్త భార్యకు చెప్పింది అడిగింది ధరణి. తన చిరునామా ఎక్కడో చెప్పింది ధరణీపతి. ఇది వరాహపురాణం లోని వార్త. భూదేవి ప్రశ్నించింది అంటే భూలోక వాసు లందరి పక్షాన ప్రశ్నించిందని అర్థము భూదేవికి చిరునామా నందించాడు అంటే భూలోక వాసు లందరికీ అందించాడని అర్థము. గీత మన ఇంట్లో ఉంటే చాలు మన ఇంటికి రమ్మని అచ్యుతుని ఆహ్వానించ నవసరం లేదు మనందరము అచ్యుతుని ఇంటి లోనే ఆనందంగా ఉంటాము. గృహమే గుడి గోవిందుని దర్శించాలని భావించే భక్తులకు ఎన్ని గుళ్ళని నిర్మించ గలను? గూళ్ళనే గుడులుగా మారిస్తే ఎలా ఉంటుందని ఆలోచించాను. ఇలా ఉంటుంది అనిపించింది అదే చైతన్య భగవద్గీత. సర్వం సఫలం - సర్వం సంపూర్ణం నా ఆశయం నెరవేరింది. నా ఏకైక వాంఛ తీరి పోయింది నా బ్రతుకు సఫల మైంది. పురుషార్థం సిద్ధించింది. చాలు. చాలు. చాలు. భగవదారాధన సమాప్త మైంది భక్తులకు ప్రసాదం ప్రాప్తించింది. మహాకృతి మహోజ్జ్వలంగా సమాప్త మైంది కృతి కర్త ఎవరు? కృతి భర్త ఎవరు? కృతి భర్త నేను కాదని మీకే తెలుసు కృతి కర్తను నేను అనేది మీ భావన కాదని చెప్పేందుకే చివరగా ఈ పొడి మాటలు. కర్తను కాను అంటే పనిముట్టును అనుకుంటా రేమో! పనిముట్టును కానే కాను; పనిని ముట్టుకున్నాను. అంతే. కర్తా బహిః అకర్తా న్తః బాహ్యానికి కర్తగా కనిపిస్తున్నా ఆంతర్యంలో అకర్త గానే ఉన్నా! కృతి భర్తే కృతి కర్త కృతజ్ఞత చెప్పే ధైర్యం లేదు ఐదు పది చేసి తల వంచుతున్నా! అలాగే ఉంటానని విన్నవించు కుంటున్నా! కృతార్థుణ్ణయ్యా నని వినమ్రుణ్ణి పలుకుతున్నా! మనసైన మాట శతాధిక గ్రంథాలను ప్రచురించే అదృష్టానికి నోచుకుంది సుందర చైతన్యాశ్రమం. ఎంతో కాలంగా సర్వులూ ఎదురు చూచిన గ్రంథం చైతన్య భగవద్గీత కూడా ఎదలను అలరించేందుకు ఆవిర్భవించింది. ఎందరో ఎన్నో విధాలుగా ఈ కార్యక్రమాలలో వారి వారి సేవలను అందించి తృప్తి చెందారు. అందరికీ ఆశ్రమం ఋణపడి ఉంటుంది. ఇక ప్రస్తుత విషయం చైతన్య భగవద్గీత. రెండు వేల పుటల గ్రంథాన్ని అచ్చు తప్పులు దిద్దుతూ, సవరించి సరి చేయడం సాధారణమైన కార్యం కాదు. బాల్యం లోనే కదిలిన ప్రస్థానము. నాపై ఎందరి ప్రభావ ముందో నాకే తెలియదు. బాల్యం లోనే విశేషంగా గ్రంథ పఠనం చేశాను. అవి ఎంత గానో నన్ను ఉత్తేజ పరచాయి. ఎందరో మహాత్ముల జీవితాలు, బోధలు నన్ను ప్రభావితం చేశాయి. తనదైన శైలిలో సమాజం కూడా తన వంతు పాత్రను తాను నిర్వహించింది. విశేషగ్రంథ పరిచయం, అశేష జన సంసర్గం కలవాణ్ణి. పేరు పేరున ఎందరికి కృతజ్ఞతలు చెప్పేది? ఎన్ని గ్రంథాలను ఉటంకించేది? ఎలాగూ ఉండనే ఉంది మూలమంత్రం, 'అందరికీ వందనాలు'. దాని తోనే ప్రస్తుతానికి సరిపెట్టు కుంటున్నా. చివరగా మీ అందరికీ నా మనసైన మాట. ఇలాంటి గ్రంథాలు అరుదుగా ఉంటాయి. దొరికి నపుడే దోచుకోవాలి. హృదయంలో దాచుకోవాలి. జీవించి నంత కాలం తోడుగా ఉండ వలసిన గ్రంథము. పుస్తకాన్ని పుస్తకంగా ఉంచకుండా, శ్రమించి మస్తకానికి పట్టించండి. మన వద్ద ఉన్నది మనది కాదు మన మనస్సు కెక్కిందే మనది. సద్భావన సత్కార్యాన్ని రూపొందిస్తుంది సత్కార్యం సత్ఫలితాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. పుణ్య ఫల విశేషంగా తీర్థపు గిన్నె పూజారి చేతికి వచ్చినట్లు, చైతన్య భగవద్గీత గ్రంథాన్ని అందించే అదృష్టం మమ్మల్ని వరించింది. ఈ గ్రంథం మీది. మీతో ఉండ వలసింది మీరు కొనండి. మరి కొందరి చేత కొనిపించండి. మీరు శ్రద్ధతో చదవండి. ఇతరుల చేత చదివించండి కానుకగా ఎవరి కైనా సమర్పిస్తారా? ఇంతకు మించిన అమూల్యమైన రత్నం ఎక్కడ దొరుకుతుంది? …సర్వేజనాః సుఖినో భవన్తు ..ప్రణవ ప్రేమలతో..గీతామాత సేవలో ==[[చైతన్య భగవద్గీత]] వీడియోస్ == * SRIMADBHAGAVADGITA SUNDARACHAITANYA LYRICAL VIDEOS 18 CHAPTERS SLOKAM WITH BHAVAM PLAYLIST [https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/13/srimadbhagavadgita-sundarachaitanya?sort=title] * BHAGAVADGITA Introduction_dhyanaslokas - 1 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/7/introduction_dhyanaslokas] * 01.Arjuna Vishada Yogam - 2 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/8/arjuna-vishada-yogam] * 02.Saankya Yogam - 6 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/9/saankya-yogam] * 03.Karma Yogam#44 - 13 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/23/karma-yogam%2344] * 04.Gyana Yogam - 8 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/15/gyana-yogam] * 05.Karma Sanyasa Yogam - 4 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/16/karma-sanyasa-yogam] * 06.Atma Samyama Yogam - 4 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/6/atma-samyama-yogam] * 07.Vignana Yogam - 2 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/49/vignana-yogam] * 08.Akshara Parabrahma Yogam - 2 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/48/akshara-parabrahma-yogam] * 09.Raja Vidya Raja Guhya Yogam# 50 - 8 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/32/raja-vidya-raja-guhya-yogam%23-50] * 10. Vibhuti Yogam…6 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/56/10.-vibhuti-yogam] * 11.vishwarupa sandarshana yogam - 2 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/17/vishwarupa-sandarshana-yogam] * 12.BhaktiYogamu - 2 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/51/-bhaktiyogamu] * 13. Ksetra kshetrgna vibhaga yogamu…1 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/67/13.-ksetra-kshetrgna-vibhaga-yogamu] =='''చైతన్య పాంచజన్యం'''== ==మనసైన మాట== ఎంత మందితో నాకు పరిచయాలు ఉన్నాయి; ఎవరెవరు నాకు తెలుసు అనే ఆలోచనల కన్నా, నాతో నాకు ఎంత వరకు పరిచయం? అనే ప్రశ్న వేసుకోగలిగితే, ఆ క్షణమే జీవితం ఒక అందమైన మలుపు తిరుగుతుంది. సదవగాహనకు మనస్సు సిద్ధ పడుతుంది. ఆ నిముషం నుండి బ్రతుకు సరళంగా, సజావుగా సాగుతుంది. నేను ఒక్కట్లే. కాని, నాలో నేను తొంగి చూసినపుడు తెలుస్తుంది నేను ఒక్కడిగా లేనవి. వాలో నేను ఇద్దరుగా ఉన్నానని. రెండుగా ఉన్నానని. (1) నాలో వాంఛలు ఉన్నాయి; వ్యథలు ఉన్నాయి. బాధలు ఉన్నాయి; అపజయాలు ఉన్నాయి. గాయాలు ఉన్నాయి. చెప్పుకోలేని గాథ లున్నాయి. ఇలా నేను ఒకణ్ణి. ఇలా ఉండాలని ఎవరైనా ఎందుకు అనుకుంటారు? కాని అలా ఉన్నారు. మరోలా ఉండలేకపోతున్నారు అంటే, ఈ విధమైన జీవనము వెనుక బలమైన కారణా లున్నాయి. ధర్మాలున్నాయి. నియతి ఉంది. నేను ఇలా ఉండటానికి ఏది కారణమో, నా జీవితం ఇలా ఉండటానికి ఏ నియతి కారణమో, అదే నా పరిసరాల్లో ఉంది. ప్రపంచంలో ఉంది. వ్యక్తులలో ఉంది. వారి ప్రవర్తనల లోనూ ఉంది. ఆ సమయంలో అలా ప్రవర్తించకుండా ఉంటే బావుండేది. అక్కడ అలా చేసి ఉంటే బావుండేది అనే మాటలు పలికేది మనమే. చేయకూడని దానిని ఎవరు చేయమన్నారు? చేయవలసిన దానిని ఆపమని చెప్పిం దెవరు? మానుకున్నది మనమే. పూనుకున్నదీ మనమే. అంతా తెలిసే చేశాం. అప్పుడు మరోలా చేయటం, మరో విధంగా ఉండటం సాధ్య మయ్యేది కాదు అని ఇప్పుడు కూడా తెలుసుకోలేక పోతున్నాం. చేయవలసింది ఎంతైనా ఉండవచ్చు. చేయగలిగిందే మనం చేయగలం. ఉండవలసినవే మన వద్ద ఉంటాయి. లేనివి రావచ్చు. మన కొరకు లేనివి రమ్మన్నా రావు. పోయేందుకు వచ్చినవి ఉండమన్నా ఉండవు. ఉండటానికి వచ్చినవి పొమ్మన్నా పోవు. మనకు ఇష్టం లేనివి ఎన్నో మనం చేస్తున్నాము. ఇతరులు చేసే వాటిని ప్రశ్నించే హక్కు మనకు ఎక్కడుంది? నా జీవితంలో అయినా, పరుల జీవితంలో అయినా, ప్రపంచంలో అయినా జరుగవలసినవియే జరుగుతున్నాయి. జరుగకూడనివి అయితే ఎందుకు జరుగుతాయి? గతంలో ఇలాగే జరిగాయి. చైతన్య పాంచజన్యం వర్తమానంలో కూడా ఇచే రాగం. భవిష్యత్తులో కూడా ఇదే పాట. ఇదే బాట, ఇదే జీవితంలో ఘర్షణ. జీవిలో సంఘర్షణ. మనిషిలో అంతా ఇంతేనా? బ్రతుకంతా బాధలేనా? నాలో ఇంకేమైనా ఉందా? ఉంది. అదే ఆ రెండో నేను. (2) నాలో తృప్తి ఉంది. విశ్రాంతి ఉంది. హాయి ఉంది. సాధించినవి ఉన్నాయి. ప్రేమ ఉంది. దయ ఉంది. సానుభూతి ఉంది. ఇలా నేను మరొకణ్ణి. ఏదీ అవసరం లేనివాణ్ణి, ఎవరూ అవసరం లేనివాణ్ణి. దేనినీ కాదనలేని వాణ్ణి; ఎవరినీ కాదనలేని వాణ్ణి. సుఖాన్ని కోరనివాణ్ణి; సుఖమై ఉండేవాణ్ణి. ఉండాలి అమకోని వాణి; ఎప్పుడూ ఉండేవాణ్ణి. అందగాణ్ణి కాదు; అందంగా ఉంటాను. మాటలు లేవు: మాట్లాడుతాము. పాటలు రావు; పాడుతాను. పోవాలి అనుకోను; ఉండాలి అని భావించను. పోయినా ఉండేవాణ్ణి; పోకుండా ఉండేవాణ్ణి. రమ్మని పిలవని వాణ్ణి పొమ్మని చెప్పని వాణ్ణి. అదిగా ఇదిగా ఉండనివాణ్ణి ఏదోగా ఉండని వాణ్ణి వేమగా ఉండేవాణ్ణి. చలికి చెలికాణ్ణి. వానకు వేస్తాన్ని. ఎండకు మిత్రుణ్ణి. కాలంతో కలసి తిరుగుతాము. గాలితో చేతులు కలిపి షికారు కెళ్తాను. వెన్నెలను వాటేసుకొని ఊరేగుతాను. ఇదే జీవితంలో సరళత్వం. జీవికి సమత్వం. మనిషి తనలో తాము ఇలా లేదా? ఈ జీవన కళ తనకు లేదా? తనది కాదా? అవును.. తనదే. నీదే. నాదే. ఇదే ఆ రెండో నేను. నీవు ఒక్కడివే. ఎలా ఉంటావు రెండుగా? - రెండు ఉన్నా, ఉన్న దొక్కటే. నీవుగా ఉన్న దొక్కటే. అదేదో మనం తేల్చుకోవాలి. నీవు, మొదటి నీవే అయితే, ఇక జీవితంలో కాంతి మిగలదు. నీవు, రెండవ నీవే అయితే, ఇక జీవితంలో అశాంతి నిలవదు. ఇది తేలాలి. అప్పుడే, బ్రతుకు తేలిక పడుతుంది. తేలిపోతుంది. లేదా అమాంతం, ఆసాంతం మునిగిపోతుంది. శనిని వలచి మునిగిపోవడమా? మునిని తలచి తేలిపోవడమా? తరించిపోవడమా? ఇదే నిర్ణయం కావాలి. ఇదే బుద్దిలో స్పష్టత. బ్రతుకులో వరిష్ఠత. అందమైనవి. అమోఘమైనవి. అద్భుతమైనవి - ఎన్నో ఉన్నాయి ఈ ప్రపంచంలో. వినీలాకాశము పచ్చని పాలము సాగర జలము - అందంగా ఉంటాయి. వాల్మీకి కవిత్వం నారదుని సంగీతం విశ్వకర్మ నిర్మాణం - అమోఘంగా ఉంటాయి. రవీంద్రుని గేయాలు రవివర్మ చిత్రాలు తిక్కన పద్యాలు పోతన పలుకులు అద్భుతంగా ఉంటాయి. అన్నీ ఆకర్షణలే. అన్నీ అందాలే. ఆనందాలే. అద్భుతాలే. అన్నిటికన్నా అందమైనది, ఆకర్షణీయమైనది. అద్భుతమైనది ఏదయినా ఒక్కటి చెప్పండి అవి మీరెవరన్నా నన్ను అడిగితే, "స్పష్టత" అని సమాధానం చెబుతాను. స్పష్టత అంటే ఏ సంశయం లేకుండా ఉన్నది ఉన్నట్లు స్వచ్చంగా తెలియటం. అందుకే నేమో, "జ్ఞానానికి సమమైన పవిత్ర వస్తువు లేదు" అన్నది భగవద్గీత. ఈ విషయంలో మన శాస్త్రాలు విలక్షణంగా శోధిస్తాయి. మన మహర్షులు వైభవంతో ప్రకాశిస్తారు. జ్ఞానము హృదయంలో వెన్నెలను కాయిస్తుంది. బుద్ధిలో స్పష్టంగా మనస్సులో మల్లెలను పూయిస్తుంది. మనం ఏదో చేయాలని ప్రపంచానికి రాలేదు. ఏదో కావాలని ప్రారబ్ధంతో కలసి వచ్చాము. మనం ఏమి కాలేకపోయామని, ఏదీ చేయలేకపోయా మని కాలం చూస్తూ కూర్చోదు. పరుగు లెత్తే కాలాన్ని మనం కూర్చోబెట్టలేము. మనం శాంతిలో పవ్వళించే దెలాగో అర్థం చేసుకోవాలి. పరమార్థాన్ని పొంది తరించాలి. అందుకే పుస్తకాలకు గుడి కట్టిన సుందర చైతన్యాశ్రమం మరీ మడి కట్టుకొని ఈ పుస్తకాన్ని ప్రపంచానికి సమర్పిస్తోంది. నిక్కమైన మంచి నీల మొక్కటి చాలు" అన్నట్లు, ఈ ఒక్క పుస్తకం మస్తకంలో స్పష్టతను కలిగించి, నిష్టను పెంచుతుందని, బ్రహ్మనిష్ఠ వైపు మనిషిని త్రిప్పుతుందని ప్రగాఢంగా విశ్వసిస్తున్నాను. సంతోషంతో మీ చేతుల్లో పెడుతున్నాను. నేను శ్రమించినా, మీరు ఈ గ్రంధము తాంతాన్ని, విశ్రాంతాన్ని, ప్రశాంతాన్ని ప్రసాదిస్తుంది అనే భావన రాగానే శ్రమ కూడా ఆశ్రమ జీవనమంత హాయిగా ఉంది. నిజం చెప్పాలంటే, రచనలో నాకు ఏవేవో తెలిసి ఉండవచ్చు. కాని, శ్రమ మాత్రం ఎప్పుడూ తెలిసి రాలేదు. నేను శ్రమించి ఉండొచ్చు. శ్రమ పడలేదు. వాది రచన కాదు. నేను రచించలేదు. నాది అర్చన. రచన నాకు అర్చన. అర్చనలో 'నేను' ఎలా ఉంటాను? నేనే లేను. ఇక శ్రమ ఎవరికి? అర్చించటం అదృష్టం. అదృష్టఫలం. పూజారి నేనే అయినా, ఆలయాన్ని కొందరు చిమ్ముతారు. కొందరు పూలు కోసి పెడతారు. కొందరు దీపారాధన చేస్తారు. కొందరు పూజలో ప్రత్యక్షంగా పాల్గొని తృప్తి చెందుతారు. పూజా ఫలము నీకే ఉండనీ పూజే ఫలముగ మాకు మిగలనీ సలిలము నిండిన మా నయనాలలో కదలక నీ రూపు మిగిలిపోన అని, చైతన్య గానాన్ని పాడుకొంటూ తన్మయత్వం చెందుతారు. ఇది చైతన్య పాంచజన్యం 'హరహర మహాదేవ' - అంటూ' భంభం అని మ్రోగిన శంఖారావం. ఆశ్రమం ప్రచురించిన ఎన్నో గ్రంధాలు రికార్డు స్థాయిలో పాఠకుల చేతుల్లోకి వెళ్ళాయి. ఎందరికో, ఎంతగానో స్ఫూర్తి నిచ్చాయి. తృప్తి నిచ్చాయి. కాని, "చైతన్య పాంచజన్యం" గ్రంథం వేరు. ఈ గ్రంథం నాకే ఎనలేని తృప్తి నిచ్చింది. దీపాన్ని దర్శించినంతగా తృప్తిపడ్డాను. ఎన్నో గ్రంథాలకు తల్లివైన నాకు ఈ గ్రంథం ముద్దుబిడ్డ అయింది. ఈ గ్రంధం పాఠకులకు ఎనలేని స్ఫూర్తిని ఇస్తుందని భావిస్తున్నాను. ముముక్షువులకు అమృతపానం లాంటిదని నా అభిప్రాయం. ఎక్కువ పుటలున్న ఈ గ్రంథం తక్కువ కాలంలో వెలువడింది. సమయం అబ్బే లేదు. అయినా సుందరంగా తయారైంది. శారదా మందిరంగా కళకళలాడింది. ఈ పవిత్ర కార్యంలో ఎందరో తమ వంతు సేవలను అందించి పుణ్యాన్ని చేరుకున్నారు. ఆశ్రమవాసులు, సత్సంగ్ సభ్యులు కంప్యూటర్ టైప్ సెట్టింగ్లోను, ఫోటో డిజైనింగ్, ప్రూఫ్ రీడింగ్ తదితర సేవలలో తృప్తి చెందారు. ఇక చివరగా, స్పష్టతకు ప్రతిరూపంగా శోభిస్తూ, పరమాత్మ ప్రసాదంగా అందిన ఈ గ్రంథము ముముక్షువులకు సుస్పష్టంగా అర్థమయ్యేలా ఆశీర్వదించమని మురళీకృష్ణ స్వామిని వేడుకొంటున్నాను… మీ … స్వామి సుందర చైతన్యానంద =='''వేదసంస్కృతి - ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ'''== ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ ! ఈ మంత్రం ఎందుకు జపించాలి.? ఇప్పటికి సరిగ్గా 1500 సంవత్సరాల క్రితం సంఘటన. ఒక ముసలివాడు ”ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” అనే మంత్రాన్ని వల్లెవేస్తూ గంగానది తీరంలో నడుస్తున్నాడు. చేతిలో జపమాల మెడలో రుద్రాక్ష హారం ధరించాడు. ఈ ”ఓం భగవతే వాసుదేవాయ” అనే మంత్రం చదవడం వలన ఆ తరంగాలు కలిపురుషుడుని తాకాయి. ఎక్కడి నుండి వస్తున్నది ”ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” అనే మంత్ర శబ్దం అని చుట్టూ పరికించాడు. గంగానది తీరంలో ఒక బక్కచిక్కిన ముదుసలి '''ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ'''అనే నామాన్ని జపించడం చూసి ఆ మంత్ర జపాన్ని ఆపాలని ఆ ముసలివాడి దగ్గరికి వెళ్లి పట్టుకోబోయాడు. అయన మీద చేయి వేసిన వెంటనే ఎగిరి అర యోజన దూరంలో పడ్డాడు. కొంతసేపు ఏమి జరిగిందో తెలియక చూస్తే ఆ ముసలివాడు ముందు ఎక్కడో ”ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” అనే మంత్రాన్ని జపిస్తూ వెళ్తున్నాడు. ఎలాగైనా పట్టుకుని నామజపాన్ని ఆపాలని దగ్గరికి వెళ్ళాడు. పట్టుకోబోతే ఈసారి యోజనం దూరంలో పడ్డాడు. ఆ దెబ్బకి కలిపురుషుడు గజగజ ఒణికిపోయాడు. చూస్తే బక్కచిక్కి ఉన్నాడు. గట్టిగా గాలి వస్తే ఎగిరేలా ఉన్నాడు. కాని పట్టుకుందామంటే నేను ఎక్కడో పడుతున్నాను. ఒకవేళ నాశక్తి సన్నగిల్లిందా? కలియుగం ఆరంభంలో కృష్ణుడు వలన నా రాక ఆలస్యం అయింది. ఇదేమైన శ్రీకృష్ణుడి మాయా ప్రభావమా? అసలు ఇంతకీ ఆ ముసలివాడు ఎవ్వడు. శివుడా? విష్ణువా? అనుకుంటూ ఉండగా అటుగా వెళ్తున్న ”వేదవ్యాసుడు” కనిపించాడు. కలి వెంటనే వ్యాసుడు దగ్గరికి వెళ్లి మహానుభావ సమయానికి వచ్చావు. నా సందేహాన్ని నివృత్తి చేయండి. అన్నాడు. వ్యాసుడు నవ్వి. ఇది నీరాజ్యం. ఈకలికాలం నీది. నీకు సందేహమా? ఏ ఇద్దరుని సక్రమంగా ఉండనివ్వవు. ఎవరైనా కలిసున్నారంటే కళ్ళలో నిప్పులు పోసుకుంటావు. ఇలాంటి నీకు నా అవసరం ఏముంది? ఇంతకి నువ్వు కుశలమే కదా! కుశలమే! నారాజ్యంలో నేను కాక నువ్వు పాలించవు. కదా! అదిగో ఆ దూరంగా వెళ్తున్నాడే ఆ ముసలివాడు ఎవరు? ఆయన్ని పట్టుకోబోతే నా బలం సరిపోవడం లేదు. ఇదసలు నా రాజ్యమేనా? లేక మీరందరూ కలిసి నన్ను మాయ చేస్తున్నారా? చెప్పండి అని వేడుకున్నాడు. వేదవ్యాసుడు నవ్వి, ఓహో అదా నీ సందేహం. అయన పరమ విష్ణు భక్తుడు. అయన జపించే నామం వలన విష్ణు శక్తి ఉత్పన్నమై నిన్ను దగ్గరికి రానివ్వదు. పట్టుకోవాలని ప్రయత్నించవా! విష్ణువు నిన్ను నాశనం చేసి కలియుగాన్నే లేకుండా చేస్తాడు. త్రికరణ శుద్దిగా నిత్యం ” ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” అనే నామాన్ని ఎవరు పఠిస్తూ ఉంటారో వారిని నువ్వు కనీసం తాకనుకూడా తాకలేవు. కనుక ”ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” ఈ మంత్రాన్ని ప్రజలు పట్టుకునే లోపే నువ్వు పట్టుకో. లేదంటే నీ రాజ్యంలో నువ్వు ఉండలేవు. అని చెప్పి వెళ్ళిపోయాడు. ఇంతటి మహత్తరమైన ఈ మంత్రాన్ని నిత్యం జపించండి. [[దస్త్రం:OmNamoBhagavatheVasudevaya-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio sample.ogg|thumb|alt=File:OmNamoBhagavatheVasudevaya-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio sample.ogg|File:OmNamoBhagavatheVasudevaya-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio sample.ogg]] '''ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ''' ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ '''వేదసంస్కృతి'''ఆశ్రమాలు #సుందర చైతన్యాశ్రమం దవలైశ్వరం, [[రాజమండ్రి|రాజమహేంద్రవరం]]. #[[సుందర చైతన్య ఆశ్రమం|సుందర చైతన్యాశ్రమం]] దు౦డిగల్, [[హైదరాబాద్]]. #సుందర చైతన్యాశ్రమం [[విశాఖపట్నం]]. == మూలాలు == {{reflist}} [[వర్గం:నెల్లూరు జిల్లా ఆధ్యాత్మిక గురువులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:హిందూ గురువులు]] [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] 25vlv0tguxlwfp6dudjj0jzdbjpmbn9 4942617 4942607 2026-08-23T13:46:22Z CommonsDelinker 608 SriRamJayaRamaJayaJayaRama-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio_sample.oggను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942617 wikitext text/x-wiki {{శుద్ధి}}{{మూలాలు సమీక్షించండి}}{{Infobox Hindu leader |name='''Sadhguru Swami Sundara Chaitanyananda'''<br />స్వామి సుందర చైతన్యానంద |image= SADHGURU SWAMI SUNDARA CHAITANYANANDA.jpg |caption = సుందర చైతన్యానంద |birth_name = సుందర రాజన్ |birth_date = 25 - డిసెంబర్ - 1947 |birth_place = కట్టుబడి పాలెం, నెల్లూరు, ఆంధ్ర ప్రదేశ్, భారతదేశం. |known = సద్గురు, జ్ఞాన బ్రహ్మ, ఆర్షవిద్యా వాచస్పతి, సత్సంగ ప్రచారమణి, సనాతన ధర్మ దీపికాధారి, చైతన్య భగవద్గీత ప్రకాశకులు. |father = శ్రీ పెరుంబుదూరు వేంకట శేషాచార్యులు |mother = రంగనాయకమ్మ |religion = సనాతన ధర్మము(హిందూ మతము) |philosophy = అద్వైతము |quote = మోక్షః జ్ఞాన రూపేన అస్తి. |signature = |footnotes = }} '''శ్రీ స్వామి సుందర చైతన్యానంద''' ([[ఆంగ్లము]]: Swami Sundara Chaitanyananda) అఖిలాంద్ర దేశంలో తన [[ఉపన్యాసము]]లద్వారా, రచనల ద్వారా, [[సంకీర్తన|సంకీర్తనల]] ద్వారా భక్తులకు జ్ఞాబోధ చేసాడు. అరవై యేడు సంవత్సరాల జీవిత కాలములో నలబై రెండు సంవత్సరాలు [[భక్తి|భక్త]] జన సంక్షేమానికి వినియోగించాడు. వక్తగా, [[రచయిత]]గా, [[గాయకులు|గాయకుడు]]గా, [[బోధన|బోధకుడు]]గా, [[గురువు]]గా భక్త జనుల గౌరవాలు అందుకున్నాడు. == ఆధ్యాత్మిక సేవా స్వర్ణోత్సవ సమారోహం == [[దస్త్రం:SWAMI SUNDARA CHAITANYANANDA - INDIAN POSTAGE STAMP - 1966-2016 .... 50 Years of Devotional Service CELEBRATIONS.jpg|thumb|200px|left| స్వామి సుందర చైతన్యానంద భారత తపాలా బిల్లా (పోస్టల్ స్టాంపు).]] శ్రోత్రీయ బ్రాహ్మణిష్టా గరిష్ఠులైన పూజ్య గురుదేవుల యాభై వసంతాల పవిత్ర ఆధ్యాత్మిక సేవా ప్రస్థానం (1966 నుండి 2016వరకు) ఆధ్యాత్మిక సేవా స్వర్ణోత్సవ౦ గా కీర్తించబడింది. ఈ సందర్భంగా మార్చి 19 వ తేదీన భారత ప్రభుత్వ తపాలా శాఖ వారు ఈ సేవా స్వర్ణోత్సవం సందర్భంగా పూజ్య గురుదేవుల ఫోటో ముద్రించిన ప్రత్యేక పోస్టల్ కవరును.<ref>{{cite web | url = http://www.indianphilately.net/images/sundarachaitanyanandajispc190316.jpg | title = Special Cover on 50 years of Spiritual Journey of H. H. Swami Sundara Chaitanyanandaji Maharaj – 19th March 2016 | author = Sagi Srinivas Raju |accessdate=2016-10-13 }} </ref> పోస్టల్ స్టాంపును వేదికపై ఘనంగా విడుదల చేయడం జరిగింది. ఈ అరుదైన ప్రతిష్ఠాత్మక కార్యక్రమమును శ్రీ సోమసుందరం, ఐ.పి.ఎస్., డైరెక్టర్ ఆఫ్ పోస్టల్ సర్వీస్ వారు ఆవిష్కరించారు. ఈ ఈవెంటు పూజ్య గురుదేవుల ఆధ్యాత్మిక సేవా స్వర్ణోత్సవానికి మకుటాయమానమై భాసించింది. [[భక్తులు|భక్తుల]] ఆనందానికి అవధి లేకుండా పోయింది. == శ్రీ చైతన్య జయ ధ్వజం == <poem> :సర్వజిత్ - మార్గ శీర్ష శ్రీ : :గీతా భాగావతో దయః :జ్ఞానబ్రహ్మార్ష సర్వజ్ఞ :శ్రీ చైతన్య జయ ద్వజః </poem> #శ్రీ [[సర్వజిత్తు|సర్వజిత్]] [[వైకుంఠ ఏకాదశి]] [[గీతా జయంతి|గీతా జయంతీ]] పరోషస్సున [[1947]] [[డిసెంబరు]] 25 తేది ఉదయం 4: 30 గంటలకు శ్రీ స్వామీజీ వారి ఆవిర్భావ [[విజయం]] #శ్రీ [[ప్లవంగ]] [[వినాయక చవితి|వినాయక చతుర్ది]] 1967 డిసెంబరు 8 వ తేది శ్రీ స్వామిజీ వారి వాగావిష్కార విజయం. #శ్రీ రక్తాక్షీ [[కార్తీకమాసము|కార్తీక]] కృష్ణ తృతీయ తదియ [[1984]] [[నవంబరు]] 11 వ తేదీ స్వామీజీ వారి [[ఆశ్రమం|ఆశ్రమ]] స్వీకార విజయం. #శ్రీ[[క్రోధి]] [[ఆశ్వయుజమాసము|ఆశ్వయుజ]] కృష్ణ తృతీయ [[చవితి]] 1985 నవంబరు 14 వ తేదీ స్వామీజీ వారి స్థాపించిన ఆధ్యాత్మిక మాస పత్రిక గిరిధారి ప్రసార విజయం. #శ్రీ ప్రజాపతి మార్గశీర్ష శుక్ల షష్ఠి 1991 డిసెంబరు 12 వ తేదీ శ్రీ స్వామీజీ వారి జ్ఞాన శతక్రతు విజయం. #శ్రీ ఈశ్వర మార్గశీర్ష శుక్ల సప్తమి 1997 డిసెంబరు 6 వ తేదీ శ్రీ స్వామీజీ వారి భాగ్యనగర ఆశ్రమ ప్రవేశ విజయం. #శ్రీ [[చిత్రభాను]] జ్యేశ్ట శుక్ల నవమి 2002 జూన్ 19 వ తేదీ శ్రీ స్వామీజీ వారి [[విశాఖపట్నం|విశాఖపట్టణ]] సాగరగట్టాణ తీరాశ్రమ స్తాపాన విజయం. #శ్రీ వికృతి నామ చైత్ర శుక్ల అష్టమి 2010 మార్చి 23 వ తేదీ శ్రీ స్వామీజీ వారి చైతన్య భగవద్గీతా గ్రంథ ఆవిష్కార విజయం. ఇంకా #ఆయుత పత్ర (10,000) రచనాపూర్తి విజయం. #పంచ సహస్ర (5,000) ప్రవచనా పూర్తి విజయం. ఇది శ్రీ సుందర చైతన్యానంద స్వామి విజయానుభూతి. ==అవతార విశేషం== 1947 డిసెంబరు 25 న [[నెల్లూరు జిల్లా]] లోని కట్టుబడిపాళ్ళెం అనే గ్రామంలో [[బ్రహ్మ మూహూర్తం|బ్రహ్మముహూర్త]]మున [[వైష్ణవము|వైష్ణవ]] [[కుటుంబము|కుటుంబం]]లో సుందర చైతన్యానంద జన్మించారు. అది పరమాత్మ స్వరూపమైన మార్గశీర్ష మాసం. ఆ రోజే వైకుంఠ [[ఏకాదశి]], గీతా జయంతి కలసి వచ్చాయి. శ్రీ పెరుంబుదూరు వేంకట శేషాచార్యులు, రంగనాయకమ్మ అను దంపతులకు అష్టమ సంతానంగా సుందర చైతన్యానంద జన్మించారు. స్వామీజీ పూర్వాశ్రమం పేరు శ్రీ సుందర రాజన్. స్వామీజీ పూర్వీకులు [[తమిళనాడు|ద్రవిడ దేశము]] వారు. వీరి తాత గారు బాల్య దశలో [[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రాంతానికి]] వచ్చారు. చంగల్పట్టు జిల్లా లోని [[రామానుజాచార్యుడు|రామానుజాచార్యుల]] వారి జన్మ స్థలమైన శ్రీ పెరుంబుదూరు వీరి స్వగ్రామము.<ref>{{cite web | url = http://www.aboutyourphilosophy.blogspot.in/2013/07/swami-sundara-chaitanyananda.html | title = Sadhguru Swami Sundara Chaitanyananda | author = Raghuveer Onbv | accessdate = 2016-10-13 | website = | archive-url = https://web.archive.org/web/20160611000149/http://aboutyourphilosophy.blogspot.in/2013/07/swami-sundara-chaitanyananda.html | archive-date = 2016-06-11 | url-status = dead }}</ref> స్వామి వారి తాతలు విద్వత్తు గల వారై గ్రంథ రచనలు చేసారు. దేవాలయార్చకులుగా, తోమాల సేవకులుగా, గాయకులుగా, భక్తీ ప్రబంధ రచయితలుగా వన్నెకెక్కారు. [[తిక్కన|కవిబ్రహ్మ తిక్కన]], [[ఆతుకూరి మొల్ల|కవయిత్రి మొల్ల]], జ్ఞాన బ్రహ్మ సుందర చైతన్యులు - ఈ ముగ్గురు [[సింహపురి]] సీమలో విరబూసిన జ్ఞాన మందారాలని స్తుతిస్తూ [[నెల్లూరు]] పట్టణంలో 15-6-1994 నుండి 24-6-1994 వరకు పూజ్య స్వామీజీ నిర్వహించిన 118 వ జ్ఞాన [[యజ్ఞం]]లో పూజ్య స్వామీజీకి కనకాభిషేకం చేసిన సందర్భంలో సింహ పురీయులు ఒక [[తెలుగు పద్యము|తెలుగు పద్య]] మందారమును సమర్పించుకుని యున్నారు. శ్రీ స్వామీజీ బి.ఏ.లిట్ పట్టమును పొందారు. పూప వయస్సు నందే వేదాంత గ్రంథాలను రాత్రింబవళ్ళు అధ్యయనం చేశారు. చేతిలో వేదాంత గ్రంథం లేకుండా బాల్యంలో వారు ఎవ్వరికీ కనిపించి ఉండరు. నిత్యమూ నియమముతో ధ్యానము చేసే వారు. భక్తుల కోర్కె మేరకు [[యజ్ఞం|యజ్ఞాలు]] ప్రారంభించారు. ప్రతి యజ్ఞంలో వేలాది సంఖ్యలో వచ్చి భక్తులు వారి ఉపన్యాసాలను ఆలకించేవారు, ఆలకిస్తూ ఉన్నారు.స్వామి వారిది [[అద్వైతం|అద్వైత]] మార్గము. ఆ విషయంలో రాజీ పడకుండా భోదిస్తారు. జ్ఞానమును [[భక్తి]]ని సమన్వయం చేసి బోధించడం వారి ప్రత్యేకత. సనాతన ధర్మ మహా [[సాగరం]]లో ఉత్తుంగ తరంగాలై ఎగసిన భక్తుల, మహాత్ముల గాథలు చదువుతూ 'ఇవి నిజాలా!' అని సందేహించే ఆధునిక యువతరానికి చక్కని సమాధానం చెబుతుంది స్వామివారి సున్నిత [[గుండె|హృదయం]], అద్భుత జీవన విధానం. ==ఆధ్యాత్మిక స్పూర్తి - అఖండ కీర్తి== నలబై ఐదు సంవత్సరాల క్రితం మాట ... సత్య సందేశాలు అందించే సద్గ్రంథాలు అక్కడక్కడా లభించేవి. కాని అవి ఎక్కువ శాతం పండితుల బరువు పెంచడానికి మాత్రమే ఉపయోగ పడేవి. సమాజానికి వాటిని అందిద్దామనే పుణ్యాత్ములు ఉన్నా, సామాన్యుని స్థాయిని గ్రహించలేని కారణంగా అట్టి ఎందరివో ప్రయత్నాలు వ్యర్ధంగా మిగిలి పోయాయి. అభివృద్ధి చెందిన [[విజ్ఞాన శాస్త్రం]] నూతన తరాన్ని వినూత్న సంశయాలలో ముంచెత్తింది. అర్ధం లేని భౌతిక వాదం, జనులలో పెరిగిన అలసత్వం - అన్నీ కలసి జీవితాన్ని శోభింప చేసే విజ్ఞాన మణులను వెదజల్లే వేదాంత శాస్త్రాన్ని కాలక్షేపం స్థాయికి దించాయి. ఇవన్ని పరిశీలించిన శ్రీ స్వామీజీ యువ హృదయం తీవ్రంగా స్పందించింది. జ్ఞాన ప్రకాశంలో రమించ వలసిన [[భారతదేశం|భారతదేశము]] 'దరిద్రులున్న సంపన్న దేశం' గా మిగలడం ఆ చిన్న హృదయం భరించలేక పోయింది. కుదురుగా, మెలకువతో, అద్వితీయ సామాజిక స్ఫూర్తితో, అవగాహనతో అక్కడ ఓ బృహద్యత్నానికి అంకురార్పణ జరిగింది. సామాన్యునికి, సత్యానికి మధ్యనున్న అగాధాన్ని పూడ్చదానికి ఆ చిన్నారి చేతులు నడుం బిగించాయి.నేటి ఈ సుందర చైతన్య మహోద్యమాన్ని మన ముందుంచాయి. ఈ రోజు సమాజానికి ఏమి అందించాలన్న విషయంలో సుస్పష్టమైన, శాస్త్రీయ మైన అవగాహనతో ప్రారంభమై, అందుకు భగవత్ కృపను తోడు చేసుకుని రేయింబవళ్ళు శ్రీ స్వామీజీ శ్రమించారు. ఇంతింతై ఎదిగి ఎదిగి గుండె గుండెను మీటుతూ మహా ప్రవాహమై - దరిచేరిన వారిని పావనులను గావించే పుణ్య సలిలగా, మహోన్నత జ్ఞాన [[గంగా|గంగా నది]] ప్రవాహంగా నేడు సుందర మహోద్యమం రూపు దాల్చింది. శ్రీ స్వామీజీ మాటల మద్య మానవ జీవితానికి అర్ధం చెబుతూ, పాటలలో తియ్యగా పరమార్ధాన్ని విప్పి చూపుతూ, నిర్జీవ మౌతున్న సమాజానికి జీవిత పాటాలను సహనంతో నేర్పుతూ 220 కు పైగా జ్ఞాన యజ్ఞాలను నిర్వహించి, [[తెలుగు]] లోను, [[ఆంగ్ల భాష|ఆంగ్లం]] లోను 150 కి పైగా గ్రంథాలను రచించారు.<ref>{{cite web | url = http://www.sundarachaitanyam.in/AboutSwamiji.html | title = About Sadguru Swami Sundara Chaitanyanandaji | author = Official website |accessdate=2016-10-13 }} </ref> 200 సత్సంగ శాఖలను రాష్ట్ర మంతటా నెలకొల్పి, 22 మురళీ కృష్ణ ఆలయాలను, ధ్యాన మందిరాలను నిర్మించి, 'గిరిధారి' మాసపత్రిక ద్వారా, టి.వి ద్వారా ఆడియో, [[వీడియో]] సి.డి. ల ద్వారా ఆర్శవిద్యా వాణిని జనావళికి వినిపిస్తూ ఉన్నారు. ==ఆశ్రమ స్వీకారం== గత నలభై ఐదు సంవత్సరాలుగా పూజ్య స్వామీజీ ఆంధ్రావనికి అందించిన ఆధ్యాత్మిక సేవలు అనితర సాధ్యాలు. ఈ మహత్తర కార్యక్రమానికి కార్యక్షేత్ర౦గా 1984, మే 11 వ తేది ప్రథమంగా [[ధవళేశ్వరం]] సుందర చైతన్యాశ్రమం రూపు దిద్దుకుంది. తపోవనంలా, సుందర నందనోద్యాన వనంలా శోభించే [[ఆశ్రమం]] వేలాది సత్సంగీయులకు, భక్తులకు స్ఫూర్తి కేంద్రంగా దినదినాభివృద్ధి చెందింది. అద్భుత కలాఖండమైన ఈ ఆశ్రమం ప్రస్తుతం వానప్రస్తాశ్రమంగా అలరారుతోంది. 1997 డిసెంబరు 25 వ తేది అభినవ బృందావనంలా [[హైదరాబాద్|హైదరాబాదు]] [[సుందర చైతన్య ఆశ్రమం]]ం వెలసింది. దేశ విదేశాలలో ఆధ్యాత్మిక సేవలందించేందుకు శ్రీ స్వామీజీ వారికి ఆశ్రమం ఒక పనిముట్టు అయ్యింది. పచ్చని పొలాల మధ్య పదమూడు ఎకరాల స్థలంలో నిర్మింపబడిన ఈ సువిశాలమైన ఆశ్రమం భక్తుల పాలిటి కల్పవృక్షం. భక్తీ భావ పరంపరలో ముంచెత్తే 76 అడుగుల ఎత్తు గల మురళీకృష్ణ భగవానుని [[ఆలయం|దేవాలయం]], నిరంతరం గురుదేవుల జ్ఞాన ప్రభోదాలతో ప్రతిధ్వనించే శృతి మందిరం - ఈ రెండూ భక్తీ జ్ఞాన సమ్మేళనమైన సుందర చైతన్య మహోద్యమానికి సంకేతాలు. 2002 జూన్ 19 వ తేదిన [[విశాఖపట్నం|విశాఖ]] సాగర తీరంలో మూడవది అయిన సుందర చైతన్య ఆశ్రమం నెలకొల్ప బడింది. ==చైతన్య శంఖారావం== ఒక [[యుద్ధం]] రణరంగంలో ముగిసి ఉండవచ్చు. కాని, అది పుట్టింది మాత్రం ఒక వ్యక్తీ మనస్సులోనే. మార్పు అనేది సంభవమైతే అది సమాజంలో కాదు. వ్యక్తిలో. వ్యక్తీ ఆలోచనా సరళి మారితే వ్యక్తీ ప్రవర్తనలో పరివర్తన వస్తుంది. మనసు మారితేనే మనుగడ మారుతుంది. మనిషి మారితేనే సమాజం మారుతుంది. *సుందర సత్సంగాలు: మాది గొప్ప అంటే మాది గొప్ప అంటూ అందించ బడే పలు రకాల సిద్ధాంతాలు, సందేశాలు, మాయలు, మహిమలు మనిషిని చుట్టూ ముట్టి మభ్య పెడుతున్న ఈ గందరగోల పరిస్థితులలో, అసలు ఇన్ని రకాల ఆలోచనల వెనుక ఉన్న ఆంతర్య మేమిటి? అది పుట్టిన దెక్కడి నుంచి? పయనిస్తున్నదే తీరానికి? ఇంతకీ మోక్ష మంటే ఏమిటి? దానికి మార్గ మేది? - ఇటు వంటి సహజ, అనివార్య సంశాయాలకు సహేతుకమైన సశాస్త్రీయ మైన సమాధానాలను అందిస్తూ, విచారము - [[అనుభవము|అనుభవం]] - ప్రచారము - ఈ మూడింటిని లక్ష్యంగా కలిగిన సుందర సత్సంగాలను శ్రీ స్వామీజీ నలభై సంవత్సరాల క్రితమే రాష్ట్ర మంతటా నెలకొల్పారు. కుల తత్వాల నధిగమించి, 'నాకులం ఒక్కటే - సానుకూలం' అనే గురుదేవుని అడుగు జాడల్లో ఏకాత్మ భావంతో సత్సంగీయులు అందరూ జీవిస్తున్నారు. *చైతన్య మాతృ మండలి: [[గృహలక్ష్మి]] గృహానికి మూల స్తంభం వంటిది. ఆ కల్పవల్లి నీడ లోనే గృహం సుఖ శాంతులతో వర్ధిల్లుతుంది. బిడ్డలకు [[అమ్మ]] ఒడి ప్రథమ [[బడి|పాఠశాల]]. అవగాహన గల తల్లులు ఇంటిని శాంతి నిలయం చేయగలరన్న మహోన్నత ఆశయంతో ముందు మాతృ మూర్తులను తీర్చిదిద్దే ప్రయత్నంలో శ్రీ స్వామీజీ అన్నీ గ్రామాలలో, పట్టణాలలో ' చైతన్య మాతృమండలి' స్థాపించారు. నిత్యమూ స్వాధ్యాయంతో, సేవా కార్యక్రమాలతో చైతన్య మాతృ మండలి ఆదర్శవంతంగా శోభిస్తూ ఉంది. *చైతన్య యువత: గోడ యొక్క గొప్పదనం ఇటుకల మీద ఆధారపది ఉన్నట్లు, [[దేశం]] యొక్క స్థిరత, ఐక్యత, పురోగతి [[యువత]] మీద ఆధారపడి ఉంది అన్న ఉధేశంతో 'చైతన్య యువత' విభాగాన్ని శ్రీ స్వామీజీ నెలకొల్పి యువతను [[క్రమశిక్షణ]] తో, సంయమనంతో, ఆధ్యాత్మిక స్ఫూర్తితో ప్రగతి మార్గంలో నడుపుతూ ఉన్నారు. ప్రేమతో, సేవా భావంతో, చరిస్తూ, వారు నమ్ముకున్న విలువల వైశిష్ట్యాన్ని, ఈ మార్గంలో వారికి కలిగిన సంతృప్తిని అందరికి అందించాలని పూర్ణ హృదయంతో ప్రయత్నించడమే కర్తవ్యంగా పెట్టుకుని, భావి తరాలకు ఆశాజ్యోతులుగా చైతన్య యువత వేల్గొందుతూ ఉంది. *గిరిధారి: సర్వ వేదాంత సారంగా, సర్వ సమస్యలకు ఏకైక పరిష్కారంగా, అనుభావామ్రుతాన్ని చక్కటి వ్యాసాల రూపంలో, కథల రోపంలో కవితల రూపంలో, ప్రశ్నోత్తర రూపంలో నింపి శ్రీ స్వామీజీ గత 30 సంవత్సరాలుగా ఆంధ్రావనికి మాసం మాసం అందిస్తున్న అమృత కలషమే గిరిధారి. 20,000 మంది జీవిత సభ్యులను కలిగిన గిరిధారి ఆధ్యాత్మిక మాస పత్రిక పాటకులను నిత్యమూ చైతన్యవంతం చేస్తూ, ఆనంద తీరాలకు తరలిస్తూ ఉంది. ==పశ్చిమంలో యతి పాదం== [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా]] లోని భక్తుల ఆహ్వానాన్ని మన్నించి పూజ్య స్వామీజీ 1998 సెప్టెంబరులో ప్రథమంగా [[అమెరికా|అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]] దేశం పర్యటించారు. సనాతన ధర్మ వైభవ కేతనాన్ని అమెరికాలో రెపరెప లాడించారు. [[చికాగో]], [[డెట్రాయిట్]], క్లీవ్ లాండ్, ఓర్లాండో మొదలైన నగరాలలో జ్ఞాన యజ్ఞాలను నిర్వహించి జనులను అమితంగా స్పందింప జేశారు. Chicago people get another Vivekananda-like saint to expound Advaita Vedanta. Saint thrills Chicago Audience with mesmerizing philosophical discourses. 'Advaita Vedanta delivered to the common man in simple, palatable terms' - అనే శీర్షికలతో దిన పత్రికలు పూజ్య స్వామీజీని శ్లాఘించాయి. ==అపురూప విజ్ఞాన వేది - అసమాన కవితా పయోనిధి== శ్రీ స్వామివారు తమ దివ్య భోదలతో అలసిపోయిన జీవితాలలో ఆశలతలను పూయిస్తున్నారు. అలుపెరుగని కంటంతో మానవాళి అశాంతి తలుపులను మూయిస్తున్నారు. వారికున్న శ్రావ్యమైన గాత్రం, గాన గంధర్వ వైదుష్యం అసమానము, అనితర సాధ్యము. మైదానాలనే తరగతి గదులుగా మార్చి లోతైన ఉపనిషత్ రహస్యాలను శ్రోతల హృదయాలలో నిక్షిప్తం చేసిన ఖ్యాతి శ్రీ స్వామీజిది. వారి [[భాష]], బాణీ అద్భుతం. వారి గళం, కలం ఒక దానితో మరొకటి పోటీ పడుతూ ఉంటాయి. ఒక దాని నొకటి మించి పోవాలనుకుంటాయి. వేదాంత సాహితీ [[ప్రపంచము|ప్రపంచ]]లో, తాత్విక భావనా జగత్తులో పూజ్య స్వామీజీ అపురూప విజ్ఞాన వేది. అసమాన కవితా పయోనిధి. గహన మైన వేదాంత విషయాలను సాధారణ మానవులకు కూడా అవలీలగా, అలవోకగా అందించే వారి అసాధారణ వైదుష్యం అనుపమానము, అద్భుతము. అసామాన్య పాండిత్యంతో, అద్భుత రచనా పటిమతో శతాధిక గ్రంథాలతో పాటు చైతన్య [[భాగవతం|మహాభాగవతం]], చైతన్య [[రామాయణం|రామాయణము]], చైతన్య [[మహాభారత|మహా భారతము]] గ్రంథాలను ప్రసాదించిన శ్రీ సుందర చైతన్యనందుల వారు ఎప్పుడెప్పుడా అని ఆంధ్ర ప్రజానీకం ఎదురు చూసిన చైతన్య భగవద్గీత గ్రంథాన్ని వాసుదేవుని ప్రసాదంగా సహృదయ లోకానికి సమర్పించి సంతర్పణం చేశారు. [[వేదమాతరమ్|వేదమాత]]కు నీరాజనాలు అర్పించారు. ==చైతన్య దీప్తి== జ్ఞానబ్రహ్మ, ఆర్షవిద్యా వాచస్పతి, సత్సంగ ప్రచారమణి, సనాతన ధర్మ దీపికాధారి అను పలు బిరుదులతో యోగి పుంగవులు పూజ్య స్వామీజీని సత్కరించగా, సువర్ణ కంటాభరనాలతో, హస్త కంకణాలతో, సువర్ణ కిరీటాలతో, గండ పెండేర పురస్కారాలతో, గజారోహణలతో, కనకాభిషేకాలతో వివిధ ప్రాంతాలలోని భక్తులు, అనేక సంస్కృతిక, ఆధ్యాత్మిక సంస్థలు వీరిని సంన్మానించాయి. శ్రీ స్వామీ వారిది ప్రచారోద్యమం. జన జాగరణోద్యమం, సమాజాన్ని చైతన్యవంతం చేసే సుందర సమోద్యమం. ఆయన భారతీయ విజ్ఞాన సర్వస్వం. సనాతన ధర్మ పరిమళం. ఆర్ష సంస్కృతీ సభ్యతల భాండాగారం. ఇది ఆంధ్రుల భాగ్యం. శ్రీ స్వామీ సుందర చైతన్యానందుల వారికి మనం సమకాలీనులం కావడం మన పురాకృత పుణ్యఫల విశేషం. శ్రీ స్వామి వారి అవిరళ కృషికి, త్యాగ జీవనానికి, జనులపై వారికున్న అపార కృపకి ఆంధ్రావని భక్తీ భావంతో, కృతజ్ఞతా భావంతో శిరమోడ్చి, కరములు జోడించి స్వామి వారి పాదపద్మాలకు నమస్కరిస్తూ ఉంది. ==గ్రంథములు== #[[చైతన్య భగవద్గీత]] # [[చైతన్య భాగవతము]] # చైతన్య మహాభారతం # [[చైతన్య రామాయణము]] #చైతన్య పాంచజన్యం #చంద్రభాగాతరంగాలు #విష్ణు సహస్రనామం #శ్రీ కృష్ణ కర్ణామృతం #నిత్యసాధన చైతన్యం #చైతన్య భగవద్గీత (చిన్న సైజు) #అపరోక్షానుభుతి #అయితే విను #ఆత్మా విద్యా విలాసం #ఆనంద లహరి #ఆనంద తీరాలు #ఆత్మభోద #అధ్వైతానుభుతి #అవధూత గీత #భాస్కర శతకం #భజనావలి #భజ గోవిందం #బాలముకుందం #బ్రహ్మ సూత్ర దీపిక #చైతన్య లేఖలు - 3 #చైతన్య సమీరాలు #చైతన్య భావ సుమాలు #చైతన్య ప్రసంగాలు #చైతన్య గీతికలు #దాశరథీ శతకం #ధన్యాష్టకం #ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగములు #ఈశావాస్యోపనిషత్తు #గురు గీత #గీతాంజలి #గోపీ హృదయం #జగద్గుర్వష్టకం #జ్ఞానదేవ్ అభంగాలు #జీవన్ముక్త గీత #హరివిల్లు #కీర్తనాంజలి #కృష్ణ లీలలు #కభీర్ గీతావళి #కేనోపనిషత్తు #కృష్ణకథా గానము #లక్ష్మీనృసింహ స్తోత్రము #మలయ మారుతం #మహిష్మతిలో శంకరయతి #ముండకోపనిషత్తు #ముక్తికోపనిషత్తు #మువ్వల సవ్వడి #ముకుంద మాల #నరసింహ శతకం #నారద గాన రామాయణము #న్యాయ దీపిక #నారాయణ స్మరణం #నిర్వాణశట్ట్కం #నిగ్రహం #నిర్గుణ మానస పూజ; సదాచారం #పురుషసూక్తం #పూజావిధానం #ప్రపంచసారము #పండుగలు - ప్రాశస్త్యము #ప్రభోద సుదాకరము; వేదాంతడిండిమ౦ #ప్రశ్నోత్తర రత్నమాలికా #ప్రశ్నోపనిషత్తు #ప్రాతః స్మరణ స్తోత్రం #రామ గీత #[[రామజోగి]] చిట్కాలు #శ్రీ రుద్రమ్ #సాధువాక్యం #సదాశివబ్రహ్మేంద్ర కీర్తనలు #సుందర సంపాదకీయాలు - 1 #సుందర సంపాదకీయాలు - 2 #సుందర పారిజాతాలు #సనాతన స్రవంతి #సంక్షిప్త రామాయణము #స్వామియే శరణం అయ్యప్ప #సాధన సోపానాలు #సాధన పంచకం #సుందర మందారాలు #శ్రీ రామ అష్టోత్తర శతనామ స్తోత్రం #శివ గీత #శివ స్తోత్రం #శివ దర్శనం #శ్రీ కాళహస్తీశ్వర శతకం #సువర్ణమాలా స్తుతి #శతశ్లోకి #స్వాత్మ ప్రకాశికా #శివానంద లహరి #షట్పదీస్తోత్రం; సారతత్వోపదేశం #కనకథారా స్తోత్రం #శ్రీ శంకరచార్యస్వామి జీవితము #శివాపరాధ క్షమాపణ స్తోత్రం #శివ మహిమ్నః స్తోత్రం #సౌందర్య లహరి #తత్వ బోధ #విజ్ఞాన నౌక #విజ్ఞాన కదంబం #వేదాంత పంచదశి #వేదాంత వెన్నెల #వేమన యోగి #వ్యాస ప్రసాదం #విభూతి పండ్లు #విచారబిందు ఉపనిషత్తు #వేదాంతసార ఉపనిషత్తు #యోగాసారోపనిషత్తు #యక్షప్రశ్నలు #జీవన సత్యాలు #[[సుందర మందారాలు]] ==[[సుందర చైతన్య భజనలు]]== '''[[సుందర చైతన్య భజనలు]]''' * '''భజనామృతం''' [https://archive.org/details/16.-narayana-yanara] * '''స్తోత్రగాన మంజరి''' [https://archive.org/details/stotramanjari-3] * '''సర్వదేవ నమస్కారం''' [https://archive.org/details/2.-mrutyunjaya-shiva] * '''నమః పార్వతీ పతయే''' [https://archive.org/details/10.-girijaramana-goureesha] * '''రామనామ సుధ''' [https://archive.org/details/b-1._20260530] * '''చైతన్య మురళి''' [https://archive.org/details/7.-siva-namavalyashtakam-sankara] * '''కొండదేవుని కొలువు''' [https://archive.org/details/8.-ee-natakamanta-navvulake_202605] * '''రామకథా స్రవంతి''' [https://archive.org/details/ramakatha-a] * '''చైతన్యగానం''' [https://archive.org/details/chaitanya-b-02] * '''ఆనందవర్షిణి''' [https://archive.org/details/sri-ramachandra-kripalu-bhajaman-tulasidas] * '''కొండదేవుని కొలువు''' [https://archive.org/details/8.-ee-natakamanta-navvulake_202605] * '''కీర్తనాంజలి''' [https://archive.org/details/kirtananjali-a-02] * '''జయదేవుని అష్టపదులు''' [https://archive.org/details/4.-kapee-madhuripuna] * '''సదాశివ బ్రహ్మేంద్ర కీర్తనలు''' [https://archive.org/details/smaravaram-varam] * '''సుందర చైతన్య భజనలు Internet Archive Playlist''' [https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/2/sundara-chaitanya-bhajans] '''[[చైతన్యగానం - 01 ]]''' * చైతన్య గానం - 1 * పూజాఫలము * * 01.శారదాం - విశారదాం * 02.పావన యమునా జలములు చల్లన * 03.సత్యమైన నీ కథ విని * 04.వసంతం విరబూసిన గాని * 05.నల్లనివాడు - అల్లరివాడు * 06.పూజాఫలము నీకే ఉండనీ! * 07.ఎంత నేర్చినా ఎలా బ్రతికినా * 08.పాల సంద్రమున పవ్వళించావా! * 09.బృందావనిలో నంద నందనుని '''[[చైతన్యగానం - 01 ]]''' VIDEOS FOLDER LINK: [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/70/%E0%B0%9A%E0%B1%88%E0%B0%A4%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%82-01-?sort=title] '''[[చైతన్యగానం - 02 ]]''' చైతన్య గానం - 2 * మువ్వల గోపాల * * 10.మువ్వల గోపాల - చిరునవ్వుల గోపాల * 11.మరువలేను - మరపు రానీను * 12.సాధన సాగనీ స్వామి * 13.సుందర సురభిళ యమునా తీరవనం * 14.గాలికి లోటున్నదా? * 15.హే గోవింద! హే గోపాల! * 16.ఆశా నిరాశల జీవిత మింతే * 17.కావగరావా! కరుణింపగ లేవా! * 18.కరుణించు నా స్వామి! * 19.ఉన్నది గాంచవే ఓ మనసా! '''[[చైతన్యగానం - 02 ]]''' VIDEOS FOLDER LINK: [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/71/%E0%B0%9A%E0%B1%88%E0%B0%A4%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%82---02-] ==[[చైతన్య భాగవతము|చైతన్య భాగవతము]]== ==నీరాజనం== ఉష్ణము అగ్నియొక్క ధర్మము. శీతము జలము యొక్క ధర్మము. క్రౌర్యము వ్యాఘ్ర ధర్మము. చపలత్వము లేడి ధర్మము. వర్షించుట మేఘ ధర్మము. ప్రేమించుట ప్రేమ ధర్మము. ప్రేమకు అన్యధర్మములు తెలియవు. ప్రపంచము ప్రేమనుండి జనించినది. ప్రేమలో జీవిస్తున్నది. ప్రేమలో లయిస్తుంది. ప్రేమకు పుట్టుకలేదు. ప్రేమయే సృష్టికి మూలకారణము. వ్యష్టికి మూలాధారము. సమిష్టి మనుగడకు మూల విషయము. ప్రేమ అద్భుతమైన శక్తి. ప్రకృతి స్పందనలో, సౌందర్యములో తొంగిచూసే అసమాన ఆకర్షణాశక్తి మానవ హృదయంలో, ఆరాధనా రూపంలో కదిలే భక్తి. సకల ప్రాణుల హృదయాలలో ఊరట పేరున కలిగే తృప్తి. జీవికి నిజమైన భుక్తి. ఒక్కమాటలో చెప్పాలంటే అదియే తన స్వరూపమైన ముక్తి. ప్రేమ సర్వాంతర్యామి. అది కదులును, కదలదు. దగ్గర లేదు, దూరము ఉండదు. '''తదేజతి తన్నై జతి తద్దూరే తద్వంతికే '''తదంతరస్య సర్వస్య తదు సర్వస్యాస్య బాహ్యతః'''''' “అది కదులును. అది కదలదు. అది దూరమున గలదు. దగ్గరనూ గలదు. అది దీని అంతటిలో కలదు. దీని యంతటికి బాహ్యమున కూడా కలదు.” అని ఉపనిషత్తు పలికింది. ప్రేమకు రూపము లేదు. అరూపమైన ఉజ్వల ప్రేమ రూపమును దిద్దుకుని వ్యక్తమయితే ఎలా వుంటుంది? సముజ్వల విగ్రహమై భాసిస్తుంది. అట్టి సుందర సముజ్వల విగ్రహమే ప్రేమమూర్తియైన శ్రీకృష్ణ పరమాత్మ. శ్రీకృష్ణుడు ప్రేమావతారమూర్తి. ప్రేమ నిండిన హృదిలో వెలితి తెలియదు. వెలుగు చెదరదు. ప్రేమ భాషణమునకు అలవాటుపడిన వ్యక్తికి అసంపూర్ణత అర్థం కాదు. అది సరస్వతీ నదీతీరము. వేదములను సంస్కరించిన మహనీయుడు, అష్టాదశ పురాణములకు కర్తయైనవాడు, బ్రహ్మసూత్రములను రచించినవాడునగు వేదవ్యాసుడు అశ్రుపూర్ణవదనుడై విచారముతో కూర్చొనియుండెను. దారిన వెడుచుండిన నారదమహర్షి వ్యాసభగవానుని జూచెను. ఆయన ముఖారవిందమున గోచరమయ్యే అవ్యక్తబాధను గ్రహించెను. మహర్షిని సమీపించి, "ఆర్యపూజితా! పరాశరాత్మజా! మీ వదనమున విషాదఛాయలు అలుముకొనుటకు కారణమేమి? సర్వశాస్త్ర పారంగతులైన మిమ్ములను అశాంతి అలుముకున్నదా? కారణమేమిటి?" అని అడిగెను. "నారద మునీంద్రా! అదియే నాకును అవగతమగుటలేదు. నీవు త్రిలోక సంచారివి. జ్ఞానివి. నీకు తెలియని విషయము లేదు. నా ఈ విషాదమునకు కారణమును తెలియజేయుము" అని తెలిపెను. '''నీ కెఱుగరాని ధర్మము లోకములను లేదు బహువిలోకివి నీవీ '''నా కొఱత యెట్టిదంతయు నాకున్ వివరింపుమయ్యనారద! కరుణన్'''''' అని వ్యాసుడు ప్రార్థించెను. నారదుడు ఒక క్షణమాలోచించాడు. కారణాన్ని అన్వేషించి అవగత మొనర్చుకున్నాడు. అర్థమైన విషయాన్ని అభ్యర్థించిన వ్యాసునికి తెలియజేశాడు. అచింతమైన ధర్మచయమంతయుఁ జెప్పితి వందులోన నిం చుకగాని విష్ణుకథ లేర్పడఁ జెప్పవు; ధర్మముల్ ప్రవచిం చిన మెచ్చునే గుణ విశేషము లెన్నినఁగాక, నీకు నీ కొంచెము వచ్చుటెల్ల హరిఁగోరి నుతింపుమి నార్యపూజితా! "మహాత్మా! వ్యాసా! జటిలమైన వేదాంతశాస్త్రమును ప్రవచించిన నీవు భగవద్భక్తిని గూర్చి ప్రత్యేకముగా ప్రవచించవైతివి. ఎంతటి జ్ఞానము కలిగినను భక్తి లేనిదే ముక్తి రాదు. భగవానుని అనంత కళ్యాణ గుణములను కీర్తించకపోవుటయే నీ ఆవేదనకు ముఖ్యకారణము. "హరిభక్తిని విరివిగా పంచెడి భాగవత కావ్యమును రచించి, మీ హృదిలోని ఆవేదనను పోగొట్టుకొనుడు" అని తెలియజేసెను. '''నిగమంబులు వేయిఁ జదివిన సుగమంబులు గావు ముక్తి సుభగత్వంబుల్''' '''సుగమంబు భాగవతమను నిగమంబుఁ బఠింప ముక్తి నివసనము బుధా!''' నారదమహర్షి చేత ప్రభావితుడైన వ్యాసమునీంద్రుడు శమ్యాప్రాసమనే ఒక ఆశ్రమంలో ఉండి భక్తిరస ప్రధానమైన భాగవత కావ్యమును రచించెను. తత్ఫలితముగ హృదయావేదనను పోగొట్టుకొని నిర్వికల్పానందములో రమించెను. శ్రీమద్భాగవత కథామృతము మహాజ్ఞానియైన వ్యాసమహర్షి కలమునుండి కదలి, మహా వైరాగ్యమూర్తియైన శుకబ్రహ్మ గళమునుండి స్రవించి, మహాభక్తుడైన పరీక్షిత్తుని హృదయమున నిలిచినది. కనుక ఈ మహాకావ్యము భక్తి, జ్ఞాన, వైరాగ్య రూపమని తెలియుచున్నది. వ్యాసమహర్షి విరచితమును, నిరోధలీలా ప్రతిపాదకమునగు ద్వాదశస్కంధ సముల్లసితమగు ఈ భాగవత గ్రంథము పరమపావన గ్రంథము. "భాగవతము" అనెడి పదములోని ఐదు అక్షరములు స్వరూపానుభూతికి పంచ సోపానములవలె తెలియుచున్నవి. మొదటి అక్షరమైన 'భా' శబ్దము ప్రకాశవంతమైన భక్తిని తెలియచేయుచుండ, రెండవ అక్షరమైన 'గా’ శబ్దము ప్రజ్ఞానఘనమైన జ్ఞానమును నిర్దేశించుచుండ, మూడవ అక్షరమైన 'వ ' శబ్దము వివేకయుతమైన వైరాగ్యమును సూచించుచుండ, నాల్గవ అక్షరమైన ‘త‘ వృచ్ఛకుడు నాలుగుసార్లు భాగవతము - భాగవతము- భాగవతము - భాగవతము యని పలికెను. ఇలా పలుకుదుండగా భాగవతమనెడి పదము పునశ్చరణ వేగానికి "బాగవుతాము" యని వినిపించును. వెంటనే ఆ సంత్ పురుషుడు "నాయనా చూచితివా భాగవతమును పఠించినచో మనమంతా బాగవుతాము" యనెను. బాగును తెలియక సాగే జీవులకు భవ్యమైన, యోగ్యమైన బాటను తెలిపే బావుటాయే భాగవతము. బుధజనులారా! ఇది భాగవతము. ఎవరినో బాగుచేయాలని నేను వ్రాయలేదు నన్ను బాగుచేసుకొనేందుకు వ్రాసుకున్నాను. నా జీవన ప్రయాణంలో దారిబత్తెమైన ఈ భాగవతమును తోటి సహచరులైన మీకు పంచడం నా బాధ్యతగా భావించాను. రుచి ఉందో లేదో! రుచిగా వడ్డించాలనే అభిరుచి మాత్రం నాలో నిండుగా ఉండింది. ప్రేమతో అందిస్తున్నాను. గ్రహించండి. ప్రమోద భరితమైన ఈ పవిత్ర గ్రంధమును ప్రశాంతముగా కూర్చుని రచించే అదృష్టం కలుగలేదు. నిర్విరామ కార్యక్రమాల మధ్య ప్రయాసతో రచించాను. ఒకరి చేత రామభద్రుడు వ్రాయించాడు. నాచేత వ్రాయించమని శ్యామభద్రుని కన్నీళ్ళతో ప్రార్థించాను. నేను చేసినది అంతే. చివరగా ఒక్కమాట, వస్తువు మహాప్రసాదము. పూజారి ఎవరని చూడకండి. తీర్థపుగిన్నె ఎలా ఉన్నదని వీక్షించకండి. అనంత కరుణామయుడైన శ్యామసుందరుని నిర్హేతుక కృపా విశేషము, అసమాన ప్రేమాన్వితులైన మీ అందరి ప్రేమలు నాకు కొండవలె అండగా నిలచి నా బ్రతుకు పంటను దండిగా పండించాయి. అందరికీ వడ్డించే అవకాశాన్నిచ్చాయి. అందుకోవడంతోనే సరిపోయింది. తిరిగి ఏమి అందించగలను? ఏమీ లేదు. ఏమీలేని వాడను. మీకు ఇవ్వగలిగింది కూడా ఏమీ లేదు వందనము తప్ప. ఆ వందనమునే వంద జేసి అందిస్తున్నాను. అందుకోండి. భాగవత సాగర తీరాన …ఒక రేణువు…'''స్వామి సుందర చైతన్యానంద''' * '''చైతన్య భాగవతము''' PDF LINK: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/9/chaitanya-bhagavathamu * '''శ్రీ మద్భాగవతం''' videos link: https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/4/srimad-bhagavatam * '''స్వామి సుందర చైతన్వానంద pdf books,audios,videos Internet Archive Links:''' 1. https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330?query=swami+sundara+chaitanyananda 2. https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/1/chitanya-bhajans- 3. '''Bhakti Dyana Drusya Malika''' '''1.భక్త కుచేల 2. నంద గోకులం 3. శబరి 4. శాంతి తీరాలు 1 & 2 VIDEOS LINK''': https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/20/bhakti-dyana-drusya-malika ==[[చైతన్య రామాయణము|చైతన్య రామాయణమ]]ు== ఎందుకు? ఎవరి కొరకు? ఏమి సాధించాలని? - చెబుతాను. నా కథ చెప్పేముందు ప్రస్తావనగా రెండు మాటలు రామచంద్రుని గుణానుకీర్తనము పుణ్యప్రదము. ముక్తిప్రదము. రాముడు ధీరోదాత్త నాయకుడు. అట్టి సుగుణాభిరాముని కళ్యాణ చరితమును కమనీయంగా రచించిన వారిలో ఒకరైన కవిబ్రహ్మ తిక్కన తన "నిర్వచనోత్తర రామాయణము" నకు, హేతువును ఇలా చెబుతాడు. '''ఎత్తఱి నైనను ధీరోదాత్త నృపోత్తముడు రామధరణీపతి '''సద్వృత్తము సంభావ్యమౌట నుత్తర రామాయణోక్తి యుక్తుడ నైతిన్'''''' అని తన మనోభిప్రాయాన్ని వ్యక్తం చేశాడు ఉభయకవిమిత్రుడు తిక్కనార్యుడు. రామకథారచన కార్యాన్ని జీవిత లక్ష్యంగా భావించి, రచించి, తరించిన మహానుభావు లెందరో ఈ పుణ్యభూమిలో. అంతేకాదు. రామకార్యమే నిజమైన పని యని, తక్కినదంతా శని యని భావించినవారూ ఉన్నారు. '''ఏ పనికో జన్మించితి నని నీ వెంచవలదు శ్రీరామ నే॥నేపనికో॥ '''శ్రీపతి శ్రీరామచంద్ర నీ చిత్తానికే తెలియదా నే ॥నేపనికో॥''' '''వాల్మీకాది మునులు నరులు నిన్ను వర్ణించిన నా యాస దీరునా''' '''మేల్మియై యుండు సద్భక్తులు మెచ్చుదురే త్యాగరాజ నుత నే ॥నేపనికో॥'''''' అని కీర్తిస్తూ, రామ గుణానుకీర్తనమే తన జీవితానికి ముఖ్య ప్రయోజనము అంటాడు త్యాగరాజస్వామి. * '''Ramam-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio''' [https://archive.org/details/ramam-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio] =='''ఇక నా కథ'''== ఇది '''చైతన్య రామాయణం'''. రామ చైతన్యాన్ని వర్ణించే గ్రంథం. రామాయణ చైతన్యాన్ని వివరించే గ్రంథం. నాకు దైవ నియోగం మీకు ప్రసాద వినియోగం. పైనుండి అందింది పిలుపు ... క్రింద అందించబోయేది మేలుకొలుపు. ఇరవైఏడు సంవత్సరాలుగా చేసిన కొలువు గ్రామ గ్రామాన కనుల పండుగగా సాగిన భక్తి చెలువు - ఏకమై నాకు ఈ రామాయణ రచనా భాగ్యాన్ని ప్రసాదించాయి. కవినై వ్రాయలేదు. పండితుణ్ణి ప్రవచించలేదు. తియ్యని రామకథను, పవిత్రమైన రాముని గాథను తెల్లని కాగితంపై వ్రాశాను. అంతే. ప్రజాభాషలో వ్రాశాను. జనప్రియంగా చెప్పాను. సరళభాషలో వ్రాశాను. వాడుక భాషలో వ్రాశాను. వేడుకగా వ్రాశాను. వేడుకుంటూ వ్రాశాను. నన్ను వాడుకోమంటూ వ్రాశాను. శేముషీ సింధువునై వ్రాయలేదు. ఆర్తజన బంధువునై వ్రాశాను. "నేనా! దద్దమ్మను. రామన్న కథ రాయడం నాకు సాధ్యమా!" అని పెద్దమ్మ పాదం పట్టుకున్నాను. అమ్మల గన్న అమ్మను వేడుకున్నాను. దాశరథి గాథను దద్దరిల్లేలా వ్రాయమని పెద్దమ్మ ధైర్యాన్ని నూరిపోసింది. నా అదృష్టానికి పొంగిపోతూ శతధా ధన్యుణ్ణి రచన కుపక్రమించాను. ఇది సాహసమే నని నాకు తెలుసు. గంగానదిని పూర్ణంగా ఆపోశనం పట్టాలని భావించే గోరువంక ప్రయత్నం అని నాకు తెలుసు. అయినా ప్రారంభించాను. ప్రయత్నించాను. త్రికరణశుద్ధితో రామాయణాన్ని రచించేవారికి, అంభోధిని దాటిన అంజనేయుడు అండగా ఉంటాడనే మాట మీద విశ్వాసమున్న వాణ్ణి. దైవకృప ఎలా ఉంటుందో జీవితంలో చూసినవాణ్ణి. రామాయణాన్ని కొందరు కథగా వ్రాశారు. కొందరు మూలానికి శ్లోక తాత్పర్యాలు సమకూర్చారు. కొందరు యథాతథంగా భావాన్ని అందించారు. కావ్యంలోని కవితా పరిమళాన్ని కొందరు వెదజల్లారు. నేను ఇవేమీ చేయలేక పోయాను. మహిమను వర్ణించి మనిషిని తీర్చిదిద్దే ప్రయత్నం చేశాను. అది నా జీవితలక్ష్యం. దైవశాసనం. ఆంధ్రావనిలో ఈనాడు నాకు ఉండేది ఊడే ఉద్యోగం కాదు. ఊరేగే ఉద్యమం. చూస్తూ నమ్మలేని సభలు. సమయాల్ని పాటిస్తూ, నియమాల్ని అనుసరిస్తూ సకాలానికి సభాస్థలికి గలగలమంటూ నదిలా కదిలొచ్చే జనప్రవాహం. ప్రసంగించినంత కాలం విస్తరంగ జలధిలా నిశ్చేష్టులై కూర్చుని, ఆశ్చర్యంతో ఆర్ద్రతతో ఆనందంతో మూగబాధతో పకపకమనే నవ్వులతో కొంత సేపు తడి ఆరని కన్నులతో మరికొంత సేపు రెండు గంటల్ని రెండు నిముషాలుగా భావించి జీవిత లక్ష్యాన్ని, మార్గాన్ని పొందామనే తృప్తితో లేచిపోయే అశేష జనావళి ఈనాడు ఆంధ్రావనిలో ఎక్కడైనా సుందర చైతన్య సభలలో ప్రత్యక్షం! ఆహా! ఏమి వైభవం! ఏమి ప్రాభవం! ఎవరిది ఇదంతా! ఇదంతా సనాతనధర్మ వైభవమే! ఏనాటి పుణ్యఫలమో! వాసుదేవుని కృపా వీక్షణమో, వ్యాసవాల్మీకాదులు అభిషేకించిన పుణ్యతీర్థం నన్ను కరుణించింది. తీర్థపుగిన్నె నా చేతికి వచ్చింది. వినమ్రుడనై, వినీతుడనై వినియోగ భారాన్ని భుజాల కెత్తుకున్నాను. వితరణశీలినయ్యాను. నమ్మకమున్న వాణ్ణి గాని అమ్మకం తెలియని వాణ్ణి. అయితే నేమి? అమ్మి పెట్టేవాడు అచ్యుతు డయ్యాడు. వేడుకంతా వేదికవద్దే. చెప్పినట్లు చేయమన్న వాని చరిత్రను వ్రాసి మూడు సంవత్సరాల క్రితం విడుదల చేశాను. వేలాది కాపీలు గంటలో ఎగిరిపోయాయి. చేసినట్లు చేయమన్న వాని చరిత్రను ఇప్పుడు వ్రాస్తున్నాను. ముస్తాబు కాకముందే మాకంటే మాకని ముచ్చటపడుతున్నారు వేలాది భక్తులు. నమ్మి నడచిన బ్రతుకు వమ్ము కాదు. జీవికి ఏనాడైనా ప్రధానమైంది సొమ్ము కాదు. రెండు దశాబ్దాలు ఆంధ్రావనిలో గీతాప్రవచనం చేశాను. తేట తెలుగులో ఉపనిషత్తులు వినిపించాను. భాగవతామృతాన్ని త్రాగించాను. రామాయణసాగరం వైపుకు నడిపించాను. ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ అనే దివ్య ద్వాదశాక్షరీ మంత్రాన్ని మిన్ను ముట్టేలా వాడవాడలా ప్రతిధ్వనింప చేశాను. సత్సంగాలు నెలకొల్పాను. సన్మార్గాన్ని బోధించాను. చేయవలసిన సందడంతా చేశాను. మహర్షుల వైభవాన్ని దర్శించిన నా హృదయం విశ్రాంతిని విసర్జించింది. నిద్రను నిర్జించింది. ఆరోగ్యాన్ని విస్మరించింది. నోరు మూతను పారేసుకుంది. కంఠం పగ్గాన్ని తెంచుకుంది. కాళ్ళు సంకెళ్ళను ఛేదించుకున్నాయి. చేతులు కట్లును వదిలించుకున్నాయి. ప్రవచనాలు జోరుగా సాగాయి. పాటలు శ్రావ్యంగా కాసెట్ల కెక్కాయి. ఊరూరు ప్రయాణాలయ్యాయి. చాప పరచినట్లు గ్రంథాలు వెలువడ్డాయి.పరిశ్రమ ఫలించింది. పరిస్థితి మారిపోయింది. ఇంతకాలం విని ఆనందించిన వారంతా ఇకమీదట కని తృప్తి చెందాలని తపన చెందుతున్నారు. ధర్మజీవనాన్ని గడిపేందుకు నడుం బిగిస్తున్నారు. ఇప్పుడు రామాయణం వారికి చాలా అవసరమై ఉంది. ఈ క్షణం కొరకే వేచియున్న నేను కలం కదిలించి, రాత్రింబవళ్ళు శ్రమించి, సాధకజన లోకానికి రామాయణాన్ని అందించాలని సంకల్పించాను. దానికి తోడు ఈనాటి సమాజానికి రామాయణం అవసరం ఎంతో ఉంది. తల్లిదండ్రుల మాట బిడ్డలు వినరు. బిడ్డల భవిష్యత్తును తల్లిదండ్రులు పట్టించుకోరు. భర్త మాట భార్య వినదు. భార్య సుఖాన్ని భర్త కనడు. గురువులపై శిష్యులకు గౌరవం లేదు. శిష్యులపై గురువులకు వాత్సల్యం లేదు. స్నేహితుల మధ్య నమ్మకాలు నశించాయి. బంధువుల మధ్య దూరాలు పెరిగాయి. వ్యాపారాలు, ఉద్యోగాలు, పాలకులు, పాలితులు అంతా కాలుష్యమే. కాపట్యమే. ఈ వ్యసనాన్ని పారద్రోలి, సద్వ్యవస్థను ఆహ్వానించాలని ధర్మవ్యవస్థను సమాజంలో ఆవిష్కరించాలని అభిలషించి, ఆశపడి దేశకాల పరిస్థితులను దృష్టిలో ఉంచుకొని సామాజిక స్పృహను మదిలో నింపుకొని అధఃపతనమవుతున్న ఆధునిక సమాజానికి సనాతనధర్మ ప్రగతిని అందించాలని అజ్ఞాన అనారోగ్యంతో నీరసించిన సమాజానికి దివ్యారోగ్యాన్ని ప్రసాదించే జ్ఞానరక్తాన్ని ఎక్కించాలని, పట్టించాలని పట్టుపట్టి, పట్టుదలతో రామాయణాన్ని రచిస్తున్నాను. ఇది చైతన్య రామాయణం భక్తులకు సారథి. విమర్శకులకు వారధి. సాధకులకు పెన్నిధి. నిజానికి రామప్రభువు సన్నిధి. రామాయణంలో చైతన్యమూర్తి రామభద్రుడు. చైతన్యునిలో అదృశ్యశక్తి శ్యామభద్రుడు. కళ్ళ ముందు రాముడు మనసు వెనుక శ్యాముడు నేను మధ్యవర్తిని. మీకు మధ్యవర్తిని. మీ మధ్యవర్తిని. చైతన్య రామాయణమంతా వాల్మీకమే. అవాల్మీకాలు సుందరంగా గోచరించిన చోట వాటి చిరునామాలు తెలుపుకుంటూ నడిచాను. రాముని ఆలయమే రామాయణం అది భక్తుల పాలిటి దేవాలయం. విగ్రహం రామునిది ప్రతిష్ఠ వాల్మీకిది నా దేమి టంటారా? పరిచర్యలే. సేవలే. మెట్లు శుభ్రం చేయడం దారిని సుగమం చేయడం సున్నం కొట్టడం రంగులు పులమడం అంతే, రాజు కట్టిన వంతెనపై ప్రాకి చీమ నదిని దాటుతుంది. వాల్మీకి రామాయణాన్ని ఆశ్రయించి నేను నా కార్యాన్ని పూర్తి చేసుకున్నాను. చీమకు చేవ ఎంతో - మీకు తెలుసు. చైతన్యుని శక్తి అంతే - అని నాకు తెలుసు. కృషి రవ్వంత కృప కొండంత. అంతే అంతా. పుణ్యాత్ములారా ! శ్రీరామ చరితామృతం మన చేతి కందింది. శ్రీరామ పాదతీర్థం మనకు లభించింది. శ్రీరామ నామసుధ మనకు ప్రాప్తించింది. ఇక ఆలస్య మెందుకు? జుర్రుదామా! జుర్రెద మీ కథామృతము జుట్టెద మీ పదపంకజ తోయమున్ జుర్రెద రామనామమున జొబ్బిలుచున్న సుధారసంబు నే జుర్రెద జుఱ్ఱ జుఱ్ఱుగ రుచుల్ గనువారి పదంబు గూర్పవే తఱ్ఱుల తోడి పొత్తిడక దాశరథీ కరుణా పయోనిధీ "కళ్యాణరామా! కరుణామయా! నీ చరితామృతాన్ని, నీ పాదతీర్థాన్ని, నీ నామపీయూషాన్ని కడుపారా గ్రోలుతాను. "దశరథరామా! దయామయా! నీ నామసుధను, నీ కథామృతాన్ని జుట్టి జుణ్ణి తృప్తిచెందిన సత్పురుషుల సహచర్య భాగ్యమును నాకు ప్రసాదించు. "కోదండరామా! కోమల హృదయా! కఠినాత్ముల కూరిమిని ఖండించు తండ్రీ!" అన్నాడు ఆనాడు భద్రాచల రామదాసు. ఆ మాటే ఈనాడు నేనూ అంటున్నాను, వినమ్రుడనై. నిజ భక్తుల చరణధూళినై అంటూనే ఉంటాను. చల్లని చూపుల నల్లని స్వామి పదముల కడ వాడని పువ్వులా పడి ఉండాలని పరితపించే, పరిశ్రమించే..మీ…'''స్వామి సుందరచైతన్యానంద''' * '''చైతన్య రామాయణము''' PDF Book Link: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/8/chaitanya-ramayanamu?sort=title # '''శ్రీ మద్రామాయణం''' videos link: https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/5/srimad-ramayanam?sort=title '''* స్వామి సుందర చైతన్వానంద pdf books,audios,videos Internet Archive Links:''' 1. https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330?query=swami+sundara+chaitanyananda 2. https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/1/chitanya-bhajans- ==[[చైతన్య భగవద్గీత]]== ఏనాటి పుణ్యఫలమో ఏ దివ్యాత్ముని కృపా వీక్షణమో బాల్యంలోనే నా మనస్సు బాలగోపాలుని బడి కెళ్ళి కూర్చుంది. అక్షరాలు నేర్చింది, పాఠాలు విన్నది అక్కడే. మాట లొచ్చింది, పాట లొచ్చింది ఆ బడి లోనే. 'తండ్రీ! నీవు మహోన్నతమైన తండ్రివి. నేను అర్హత లేని బిడ్డను. ఆశ ఒక్కటే నా ఆస్తి. అదే నా అర్హత. పారిజాత సుమాలను పట్టుకున్న చేతులతో నమస్కరిస్తూ ఉంటాను. తులసీ దళములను పట్టుకున్న హస్తాలను జోడించి వందన మంటూ ఉంటాను. నీ మాట వింటూ బ్రతుకుతాను. నీ భాషను పట్టుకొనే శక్తి లేనివాణ్ణి. నీ భావాన్ని ముట్టుకొనే సామర్థ్యం లేనివాణ్ణి.' ఇదంతా నా చిన్ననాటి వేడుకోలు. ఆ వేడుకోలు వెన్నుని చరణాల చెంతకు చేరుతుందని, తన వేడుకను ఆవిష్కరించే మహాకార్యంలో నన్ను వాడుకోవడం జరుగుతుందని నేను కలలో కూడా ఊహించ లేదు. గీత తోనే చెలిమి చేశాను గీతే నా కలిమి అని భావించాను మనస్సు పట్టుకోలేక పోయినా చేతులు గీతను విడిచి పెట్టేవి కావు. అదొక సుదినం. శుభదినం భగవద్వాణిపై గురి కుదిరింది భగవద్గీతపై మది నిలిచింది. '''య ఇమం పరమం గుహ్యం మద్బక్తే ష్వభిధాస్యతి |''' '''భక్తిం మయి పరాం కృత్వా మామే వైష్య త్యసంశయః ||''' '''న చ తస్మా న్మనుష్యేషు కశ్చిన్మే ప్రియకృత్తమః |''' '''భవితా న చ మే తస్మా దన్యః ప్రియతరో భువి ||''' ఈ గీతాశాస్త్రము అతి రహస్యము. దీనిని నా భక్తులకు ఉపదేశించే వాడు నాకు సరమ భక్తుడు అవుతాడు. నిస్సందేహంగా వాడు నన్నే పొందుతాడు. అర్జునా! అతని కంటే ప్రియమైన వాడు మానవ ప్రపంచంలో మరొకడ నేడు లేడు. మున్ముందు ఉండబోడు కూడా. ఈ రెండు శ్లోకాలు గీతను సమాప్తం చేస్తూ భగవంతుడు వినిపించిన అమూల్యమైన రత్నాలు అనే నా పాలిటి రత్నాల గనులు నన్ను సంపన్నుల్లోణ్ణి చేసిన రత్నరావులు, '''గీతా మే వరమా విద్యా బ్రహ్మరూపా న సంశయః''' భగవద్గీత ఒక్కటే నాకు శ్రేష్ఠమైన జ్ఞానము శీత పరమేశ్వరుని స్వరూపము. సంశయం లేదు. అంతే, ముక్కుపచ్చ లారని పూస వయస్సులో బుద్ధిలో భగవంతుని నింపుకొని, ఎవరి కొరకూ ఎదురు చూడకుండా గీతా ప్రచార భారాన్ని భుజాని కెత్తుకున్నాను. శక్తి ఉండి ఆ కార్యానికి పూనుకోలేదు భక్తి ఉందనే ధైర్యం వల్ల మానుకోలేదు. కొండ మోసిన వాడే అండగా నిలిచాడు సేవా పంటను దండిగా పండించాడు. త్రికరణ శుద్ధిగా నమ్మి నడిచి నందుకు మాటిచ్చిన వాడు మాటను నిలబెట్టు కున్నాడు. నాలుగు దశాబ్దాలు దేశం నలు చెరగులా గీతను వినిపించే భాగ్యాన్ని అనుగ్రహించాడు. ధన్యోం స్మి. భగవాన్! ధన్యోం పి. ఎన్నో గ్రంథాలు వ్రాశారు. గీతను వ్రాయ రెందుకని? ఎంతో కాలంగా ఇదే భక్తులు నాపై సంధిస్తున్న ప్రశ్న. వినతిని వినిపిస్తూనే ఉన్నా! ఆనతి వస్తే తప్పక వ్రాస్తా! - ఇదే భక్తులకు నే నిచ్చిన సమాధానం. ఆజ్ఞ అయింది. క్షణం ఆగకుండా శుభారంభం చేశా! రచన ఊపందు కుంది. చిత్ర విచిత్రంగా, నిత్య నూతనంగా రూపు దిద్దుకుంటూ సాగింది. అర్జునునికి బాహ్యంలో నిలబడి బోధించిన వాడు నాకు మాత్రం లోపలే స్థిరపడి గుట్టు విప్పాడు. తెలిసిందంతా వ్రాయలేక పోయాను. వ్రాయ గలిగిందంతా వ్రాశాను. తెలుసుకోవాలి తరించాలి అని భావించే పుణ్యాత్ములకు మరొకటి తెలియ నవసరం లేకుండా వ్రాశాను. శ్రమనే ఆహారంగా పరిశ్రమనే పానీయంగా నిరీక్షణే నిద్రగా భావించి అనంత సహనంతో నిరంతర మననంతో విచిత్రంగా కదులుతూ వినూత్నంగా కలలు కంటూ నడకను మరచి పరుగును వలచి సూర్యుణ్ణి విడిచి చంద్రుణ్ణి మరచి దీప జ్వాలకే అంకితమై కాలం తెలియకుండా కాళ్ళు మడచి కూర్చుని మాటలకు ప్రాణం పోస్తూ వాక్యాలకు వన్నె లద్దుతూ మది నంతా మాధవుని నింపుకొని హృది నంతా గీతామాతను నిలుపుకొని శంకరునికి కింకరుణ్ణ వంకరలు లేకుండా శంకలు కదలకుండా రెండు వేల పుటలను కుప్పపోసి నాలుగు సంపుటాల లోకి ఎత్తి నింపి భక్తుల భుజాలకు తగిలిస్తున్నా! అలా ఋషి ఋణాన్ని తీర్చుకుంటున్నా! '''నివేదన''' '''త త ద్వస్తు స్వభావజ్ఞః తత్పలం వేత్తి నాపరః |''' ఎవరికి ఏ వస్తు పరిజ్ఞాన ముందో వారికే దాని ఫలం పూర్ణంగా తెలుస్తుంది. భగవద్గీత ఏమిటో, ఏం చెబుతూ ఉందో, ఏ ఫలితాన్ని ప్రసాదిస్తూ ఉందో బ్రతుకునే సమర్పించుకొని అర్థం చేసుకున్నాను. గీతాసుగీతా కర్తవ్యా కిమన్యైః శాస్త్ర సంగ్రహైః ఇతర శాస్త్రాల ప్రసక్తి ఎందుకు? గీతను చక్కగా పఠిస్తే చాలు. అనే హితవాక్యం యొక్క ప్రభావ మేమిటో జీవితంలో చూశాను అందుకే, ఆరు పదులు నిండిన దశలో అనుభవాన్ని రంగరించి వ్రాశాను. గీతకు ఎన్నో వ్యాఖ్యానాలు వచ్చాయి. వస్తున్నాయి. వస్తూనే ఉంటాయి. ఎవరు ఎందుకు వ్రాశారో, వ్రాస్తున్నారో నాకు తెలియదు. గీతను ప్రవచించడం వేరు. గీతను రచించడం వేరు గీతను బోధించే వాళ్ళందరూ గీతను వ్రాయలేరు. వినే వారికి అర్థమయ్యే లాగా బోధించడం బోధకు అందరికీ బోధకులందరికీ సాధ్యం కాదు చదివే వారికి అర్థమయ్యే లాగా రచించడం కూడా రచయిత లందరికీ సాధ్యం కాదు. మరొక అడుగు ముందు కేస్తే గీత అర్థం కాని వాళ్ళు ఎలాగూ గీతను వ్రాయలేరు గీతను అర్థం చేసుకున్న వాళ్ళందరూ కూడా గీతను వ్రాయ గలరని చెప్పలేము. అందుచేతనే, భగవద్గీతకు ఎన్ని వ్యాఖ్యానాలు వచ్చినా వ్యాఖ్యానం అనగానే, శ్రీ శంకర భాష్యమే మనస్సులో మెదుల్తుంది అదే ప్రసన్నము. అదే గంభీరము. ప్రసన్న గంభీరము. కొందరికి కొన్ని వ్యాఖ్యానాలు బాగుంటాయి కొందరికి కొన్ని వ్యాఖ్యానాలు బాగుండవు కొందరికి ఏవైనా బాగుంటాయి కొందరికి బాగున్నవే బాగుంటాయి. ఏది బాగు? ఏది ఓగు? తెలిసి చెప్ప గలిగే దెవరు? బాగు పడాలనే దృఢదీక్ష కలవారు బాగేమిటో తెలుసు కుంటారు. బాగును గ్రహించిన వారే ఇతరులకు బాగును అనుగ్రహించ గలరు. తాదృశానాం దశాం తాం తాం తాదృశా ఏవ జానతే! అలాంటి వారి స్థితిని అలాంటి వారే తెలుసుకుంటారు. ఇది చైతన్య భగవద్గీత నాకు తపః ఫలం మీకు పుణ్య ఫలం ఏదో సాదాగా చదివి ప్రక్కన పెట్టే గ్రంథం కాదు అప్పుడప్పుడు, అక్కడక్కడ కొన్ని కొన్ని పుటలు ఎన్నుకొని చదివేది అసలే కాదు. సొంతము సాదరంగా అధ్యయనం చేయవలసిన గ్రంథము బుద్ధితో పాటు భక్తిని తోడు చేసుకొని చదువ వలసిన గ్రంథము. భక్తి రేవ ఏనం గమయతి భక్తి రేవ ఏనం దర్శయతి భక్తి వశః పురుషః భక్తి చేయి పట్టుకొని భగవంతుని వద్దకు నడిపిస్తుంది భక్తి కళ్ళు తెరిపించి భగవంతుని చూపిస్తుంది ఎందుకనో తెలుసా? భగవంతుడు భక్తికి వశుడు. ఎవరి ఇంట్లో ఏదుందో, ఏది లేదో నాకు మాత్రం ఏం తెలుసు? అన్ని ఇళ్ళల్లో గీత ఉండాలి భగవంతుని దర్శించ డానికి ఆలయానికి వెళ్ళాలి. దేవాలయానికి వెళ్ళాలి గీత మీ గృహంలో ఉంటే, మీ గృహమే గీతా మందిర మవుతుంది గోవిందుడు గీత లోనే ఉన్నందున గోవింద మందిర మవుతుంది. గీతాశ్రయో_హం తిష్ఠామి గీతా మే చోత్తమం గృహమ్ ! నేను గీతను ఆశ్రయించుకొని ఉంటాను. గీతే నా నివాస స్థానము ఇది ఎవరో ఎవరికో చెప్పింది కాదు. భర్త భార్యకు చెప్పింది అడిగింది ధరణి. తన చిరునామా ఎక్కడో చెప్పింది ధరణీపతి. ఇది వరాహపురాణం లోని వార్త. భూదేవి ప్రశ్నించింది అంటే భూలోక వాసు లందరి పక్షాన ప్రశ్నించిందని అర్థము భూదేవికి చిరునామా నందించాడు అంటే భూలోక వాసు లందరికీ అందించాడని అర్థము. గీత మన ఇంట్లో ఉంటే చాలు మన ఇంటికి రమ్మని అచ్యుతుని ఆహ్వానించ నవసరం లేదు మనందరము అచ్యుతుని ఇంటి లోనే ఆనందంగా ఉంటాము. గృహమే గుడి గోవిందుని దర్శించాలని భావించే భక్తులకు ఎన్ని గుళ్ళని నిర్మించ గలను? గూళ్ళనే గుడులుగా మారిస్తే ఎలా ఉంటుందని ఆలోచించాను. ఇలా ఉంటుంది అనిపించింది అదే చైతన్య భగవద్గీత. సర్వం సఫలం - సర్వం సంపూర్ణం నా ఆశయం నెరవేరింది. నా ఏకైక వాంఛ తీరి పోయింది నా బ్రతుకు సఫల మైంది. పురుషార్థం సిద్ధించింది. చాలు. చాలు. చాలు. భగవదారాధన సమాప్త మైంది భక్తులకు ప్రసాదం ప్రాప్తించింది. మహాకృతి మహోజ్జ్వలంగా సమాప్త మైంది కృతి కర్త ఎవరు? కృతి భర్త ఎవరు? కృతి భర్త నేను కాదని మీకే తెలుసు కృతి కర్తను నేను అనేది మీ భావన కాదని చెప్పేందుకే చివరగా ఈ పొడి మాటలు. కర్తను కాను అంటే పనిముట్టును అనుకుంటా రేమో! పనిముట్టును కానే కాను; పనిని ముట్టుకున్నాను. అంతే. కర్తా బహిః అకర్తా న్తః బాహ్యానికి కర్తగా కనిపిస్తున్నా ఆంతర్యంలో అకర్త గానే ఉన్నా! కృతి భర్తే కృతి కర్త కృతజ్ఞత చెప్పే ధైర్యం లేదు ఐదు పది చేసి తల వంచుతున్నా! అలాగే ఉంటానని విన్నవించు కుంటున్నా! కృతార్థుణ్ణయ్యా నని వినమ్రుణ్ణి పలుకుతున్నా! మనసైన మాట శతాధిక గ్రంథాలను ప్రచురించే అదృష్టానికి నోచుకుంది సుందర చైతన్యాశ్రమం. ఎంతో కాలంగా సర్వులూ ఎదురు చూచిన గ్రంథం చైతన్య భగవద్గీత కూడా ఎదలను అలరించేందుకు ఆవిర్భవించింది. ఎందరో ఎన్నో విధాలుగా ఈ కార్యక్రమాలలో వారి వారి సేవలను అందించి తృప్తి చెందారు. అందరికీ ఆశ్రమం ఋణపడి ఉంటుంది. ఇక ప్రస్తుత విషయం చైతన్య భగవద్గీత. రెండు వేల పుటల గ్రంథాన్ని అచ్చు తప్పులు దిద్దుతూ, సవరించి సరి చేయడం సాధారణమైన కార్యం కాదు. బాల్యం లోనే కదిలిన ప్రస్థానము. నాపై ఎందరి ప్రభావ ముందో నాకే తెలియదు. బాల్యం లోనే విశేషంగా గ్రంథ పఠనం చేశాను. అవి ఎంత గానో నన్ను ఉత్తేజ పరచాయి. ఎందరో మహాత్ముల జీవితాలు, బోధలు నన్ను ప్రభావితం చేశాయి. తనదైన శైలిలో సమాజం కూడా తన వంతు పాత్రను తాను నిర్వహించింది. విశేషగ్రంథ పరిచయం, అశేష జన సంసర్గం కలవాణ్ణి. పేరు పేరున ఎందరికి కృతజ్ఞతలు చెప్పేది? ఎన్ని గ్రంథాలను ఉటంకించేది? ఎలాగూ ఉండనే ఉంది మూలమంత్రం, 'అందరికీ వందనాలు'. దాని తోనే ప్రస్తుతానికి సరిపెట్టు కుంటున్నా. చివరగా మీ అందరికీ నా మనసైన మాట. ఇలాంటి గ్రంథాలు అరుదుగా ఉంటాయి. దొరికి నపుడే దోచుకోవాలి. హృదయంలో దాచుకోవాలి. జీవించి నంత కాలం తోడుగా ఉండ వలసిన గ్రంథము. పుస్తకాన్ని పుస్తకంగా ఉంచకుండా, శ్రమించి మస్తకానికి పట్టించండి. మన వద్ద ఉన్నది మనది కాదు మన మనస్సు కెక్కిందే మనది. సద్భావన సత్కార్యాన్ని రూపొందిస్తుంది సత్కార్యం సత్ఫలితాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. పుణ్య ఫల విశేషంగా తీర్థపు గిన్నె పూజారి చేతికి వచ్చినట్లు, చైతన్య భగవద్గీత గ్రంథాన్ని అందించే అదృష్టం మమ్మల్ని వరించింది. ఈ గ్రంథం మీది. మీతో ఉండ వలసింది మీరు కొనండి. మరి కొందరి చేత కొనిపించండి. మీరు శ్రద్ధతో చదవండి. ఇతరుల చేత చదివించండి కానుకగా ఎవరి కైనా సమర్పిస్తారా? ఇంతకు మించిన అమూల్యమైన రత్నం ఎక్కడ దొరుకుతుంది? …సర్వేజనాః సుఖినో భవన్తు ..ప్రణవ ప్రేమలతో..గీతామాత సేవలో ==[[చైతన్య భగవద్గీత]] వీడియోస్ == * SRIMADBHAGAVADGITA SUNDARACHAITANYA LYRICAL VIDEOS 18 CHAPTERS SLOKAM WITH BHAVAM PLAYLIST [https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/13/srimadbhagavadgita-sundarachaitanya?sort=title] * BHAGAVADGITA Introduction_dhyanaslokas - 1 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/7/introduction_dhyanaslokas] * 01.Arjuna Vishada Yogam - 2 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/8/arjuna-vishada-yogam] * 02.Saankya Yogam - 6 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/9/saankya-yogam] * 03.Karma Yogam#44 - 13 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/23/karma-yogam%2344] * 04.Gyana Yogam - 8 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/15/gyana-yogam] * 05.Karma Sanyasa Yogam - 4 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/16/karma-sanyasa-yogam] * 06.Atma Samyama Yogam - 4 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/6/atma-samyama-yogam] * 07.Vignana Yogam - 2 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/49/vignana-yogam] * 08.Akshara Parabrahma Yogam - 2 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/48/akshara-parabrahma-yogam] * 09.Raja Vidya Raja Guhya Yogam# 50 - 8 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/32/raja-vidya-raja-guhya-yogam%23-50] * 10. Vibhuti Yogam…6 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/56/10.-vibhuti-yogam] * 11.vishwarupa sandarshana yogam - 2 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/17/vishwarupa-sandarshana-yogam] * 12.BhaktiYogamu - 2 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/51/-bhaktiyogamu] * 13. Ksetra kshetrgna vibhaga yogamu…1 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/67/13.-ksetra-kshetrgna-vibhaga-yogamu] =='''చైతన్య పాంచజన్యం'''== ==మనసైన మాట== ఎంత మందితో నాకు పరిచయాలు ఉన్నాయి; ఎవరెవరు నాకు తెలుసు అనే ఆలోచనల కన్నా, నాతో నాకు ఎంత వరకు పరిచయం? అనే ప్రశ్న వేసుకోగలిగితే, ఆ క్షణమే జీవితం ఒక అందమైన మలుపు తిరుగుతుంది. సదవగాహనకు మనస్సు సిద్ధ పడుతుంది. ఆ నిముషం నుండి బ్రతుకు సరళంగా, సజావుగా సాగుతుంది. నేను ఒక్కట్లే. కాని, నాలో నేను తొంగి చూసినపుడు తెలుస్తుంది నేను ఒక్కడిగా లేనవి. వాలో నేను ఇద్దరుగా ఉన్నానని. రెండుగా ఉన్నానని. (1) నాలో వాంఛలు ఉన్నాయి; వ్యథలు ఉన్నాయి. బాధలు ఉన్నాయి; అపజయాలు ఉన్నాయి. గాయాలు ఉన్నాయి. చెప్పుకోలేని గాథ లున్నాయి. ఇలా నేను ఒకణ్ణి. ఇలా ఉండాలని ఎవరైనా ఎందుకు అనుకుంటారు? కాని అలా ఉన్నారు. మరోలా ఉండలేకపోతున్నారు అంటే, ఈ విధమైన జీవనము వెనుక బలమైన కారణా లున్నాయి. ధర్మాలున్నాయి. నియతి ఉంది. నేను ఇలా ఉండటానికి ఏది కారణమో, నా జీవితం ఇలా ఉండటానికి ఏ నియతి కారణమో, అదే నా పరిసరాల్లో ఉంది. ప్రపంచంలో ఉంది. వ్యక్తులలో ఉంది. వారి ప్రవర్తనల లోనూ ఉంది. ఆ సమయంలో అలా ప్రవర్తించకుండా ఉంటే బావుండేది. అక్కడ అలా చేసి ఉంటే బావుండేది అనే మాటలు పలికేది మనమే. చేయకూడని దానిని ఎవరు చేయమన్నారు? చేయవలసిన దానిని ఆపమని చెప్పిం దెవరు? మానుకున్నది మనమే. పూనుకున్నదీ మనమే. అంతా తెలిసే చేశాం. అప్పుడు మరోలా చేయటం, మరో విధంగా ఉండటం సాధ్య మయ్యేది కాదు అని ఇప్పుడు కూడా తెలుసుకోలేక పోతున్నాం. చేయవలసింది ఎంతైనా ఉండవచ్చు. చేయగలిగిందే మనం చేయగలం. ఉండవలసినవే మన వద్ద ఉంటాయి. లేనివి రావచ్చు. మన కొరకు లేనివి రమ్మన్నా రావు. పోయేందుకు వచ్చినవి ఉండమన్నా ఉండవు. ఉండటానికి వచ్చినవి పొమ్మన్నా పోవు. మనకు ఇష్టం లేనివి ఎన్నో మనం చేస్తున్నాము. ఇతరులు చేసే వాటిని ప్రశ్నించే హక్కు మనకు ఎక్కడుంది? నా జీవితంలో అయినా, పరుల జీవితంలో అయినా, ప్రపంచంలో అయినా జరుగవలసినవియే జరుగుతున్నాయి. జరుగకూడనివి అయితే ఎందుకు జరుగుతాయి? గతంలో ఇలాగే జరిగాయి. చైతన్య పాంచజన్యం వర్తమానంలో కూడా ఇచే రాగం. భవిష్యత్తులో కూడా ఇదే పాట. ఇదే బాట, ఇదే జీవితంలో ఘర్షణ. జీవిలో సంఘర్షణ. మనిషిలో అంతా ఇంతేనా? బ్రతుకంతా బాధలేనా? నాలో ఇంకేమైనా ఉందా? ఉంది. అదే ఆ రెండో నేను. (2) నాలో తృప్తి ఉంది. విశ్రాంతి ఉంది. హాయి ఉంది. సాధించినవి ఉన్నాయి. ప్రేమ ఉంది. దయ ఉంది. సానుభూతి ఉంది. ఇలా నేను మరొకణ్ణి. ఏదీ అవసరం లేనివాణ్ణి, ఎవరూ అవసరం లేనివాణ్ణి. దేనినీ కాదనలేని వాణ్ణి; ఎవరినీ కాదనలేని వాణ్ణి. సుఖాన్ని కోరనివాణ్ణి; సుఖమై ఉండేవాణ్ణి. ఉండాలి అమకోని వాణి; ఎప్పుడూ ఉండేవాణ్ణి. అందగాణ్ణి కాదు; అందంగా ఉంటాను. మాటలు లేవు: మాట్లాడుతాము. పాటలు రావు; పాడుతాను. పోవాలి అనుకోను; ఉండాలి అని భావించను. పోయినా ఉండేవాణ్ణి; పోకుండా ఉండేవాణ్ణి. రమ్మని పిలవని వాణ్ణి పొమ్మని చెప్పని వాణ్ణి. అదిగా ఇదిగా ఉండనివాణ్ణి ఏదోగా ఉండని వాణ్ణి వేమగా ఉండేవాణ్ణి. చలికి చెలికాణ్ణి. వానకు వేస్తాన్ని. ఎండకు మిత్రుణ్ణి. కాలంతో కలసి తిరుగుతాము. గాలితో చేతులు కలిపి షికారు కెళ్తాను. వెన్నెలను వాటేసుకొని ఊరేగుతాను. ఇదే జీవితంలో సరళత్వం. జీవికి సమత్వం. మనిషి తనలో తాము ఇలా లేదా? ఈ జీవన కళ తనకు లేదా? తనది కాదా? అవును.. తనదే. నీదే. నాదే. ఇదే ఆ రెండో నేను. నీవు ఒక్కడివే. ఎలా ఉంటావు రెండుగా? - రెండు ఉన్నా, ఉన్న దొక్కటే. నీవుగా ఉన్న దొక్కటే. అదేదో మనం తేల్చుకోవాలి. నీవు, మొదటి నీవే అయితే, ఇక జీవితంలో కాంతి మిగలదు. నీవు, రెండవ నీవే అయితే, ఇక జీవితంలో అశాంతి నిలవదు. ఇది తేలాలి. అప్పుడే, బ్రతుకు తేలిక పడుతుంది. తేలిపోతుంది. లేదా అమాంతం, ఆసాంతం మునిగిపోతుంది. శనిని వలచి మునిగిపోవడమా? మునిని తలచి తేలిపోవడమా? తరించిపోవడమా? ఇదే నిర్ణయం కావాలి. ఇదే బుద్దిలో స్పష్టత. బ్రతుకులో వరిష్ఠత. అందమైనవి. అమోఘమైనవి. అద్భుతమైనవి - ఎన్నో ఉన్నాయి ఈ ప్రపంచంలో. వినీలాకాశము పచ్చని పాలము సాగర జలము - అందంగా ఉంటాయి. వాల్మీకి కవిత్వం నారదుని సంగీతం విశ్వకర్మ నిర్మాణం - అమోఘంగా ఉంటాయి. రవీంద్రుని గేయాలు రవివర్మ చిత్రాలు తిక్కన పద్యాలు పోతన పలుకులు అద్భుతంగా ఉంటాయి. అన్నీ ఆకర్షణలే. అన్నీ అందాలే. ఆనందాలే. అద్భుతాలే. అన్నిటికన్నా అందమైనది, ఆకర్షణీయమైనది. అద్భుతమైనది ఏదయినా ఒక్కటి చెప్పండి అవి మీరెవరన్నా నన్ను అడిగితే, "స్పష్టత" అని సమాధానం చెబుతాను. స్పష్టత అంటే ఏ సంశయం లేకుండా ఉన్నది ఉన్నట్లు స్వచ్చంగా తెలియటం. అందుకే నేమో, "జ్ఞానానికి సమమైన పవిత్ర వస్తువు లేదు" అన్నది భగవద్గీత. ఈ విషయంలో మన శాస్త్రాలు విలక్షణంగా శోధిస్తాయి. మన మహర్షులు వైభవంతో ప్రకాశిస్తారు. జ్ఞానము హృదయంలో వెన్నెలను కాయిస్తుంది. బుద్ధిలో స్పష్టంగా మనస్సులో మల్లెలను పూయిస్తుంది. మనం ఏదో చేయాలని ప్రపంచానికి రాలేదు. ఏదో కావాలని ప్రారబ్ధంతో కలసి వచ్చాము. మనం ఏమి కాలేకపోయామని, ఏదీ చేయలేకపోయా మని కాలం చూస్తూ కూర్చోదు. పరుగు లెత్తే కాలాన్ని మనం కూర్చోబెట్టలేము. మనం శాంతిలో పవ్వళించే దెలాగో అర్థం చేసుకోవాలి. పరమార్థాన్ని పొంది తరించాలి. అందుకే పుస్తకాలకు గుడి కట్టిన సుందర చైతన్యాశ్రమం మరీ మడి కట్టుకొని ఈ పుస్తకాన్ని ప్రపంచానికి సమర్పిస్తోంది. నిక్కమైన మంచి నీల మొక్కటి చాలు" అన్నట్లు, ఈ ఒక్క పుస్తకం మస్తకంలో స్పష్టతను కలిగించి, నిష్టను పెంచుతుందని, బ్రహ్మనిష్ఠ వైపు మనిషిని త్రిప్పుతుందని ప్రగాఢంగా విశ్వసిస్తున్నాను. సంతోషంతో మీ చేతుల్లో పెడుతున్నాను. నేను శ్రమించినా, మీరు ఈ గ్రంధము తాంతాన్ని, విశ్రాంతాన్ని, ప్రశాంతాన్ని ప్రసాదిస్తుంది అనే భావన రాగానే శ్రమ కూడా ఆశ్రమ జీవనమంత హాయిగా ఉంది. నిజం చెప్పాలంటే, రచనలో నాకు ఏవేవో తెలిసి ఉండవచ్చు. కాని, శ్రమ మాత్రం ఎప్పుడూ తెలిసి రాలేదు. నేను శ్రమించి ఉండొచ్చు. శ్రమ పడలేదు. వాది రచన కాదు. నేను రచించలేదు. నాది అర్చన. రచన నాకు అర్చన. అర్చనలో 'నేను' ఎలా ఉంటాను? నేనే లేను. ఇక శ్రమ ఎవరికి? అర్చించటం అదృష్టం. అదృష్టఫలం. పూజారి నేనే అయినా, ఆలయాన్ని కొందరు చిమ్ముతారు. కొందరు పూలు కోసి పెడతారు. కొందరు దీపారాధన చేస్తారు. కొందరు పూజలో ప్రత్యక్షంగా పాల్గొని తృప్తి చెందుతారు. పూజా ఫలము నీకే ఉండనీ పూజే ఫలముగ మాకు మిగలనీ సలిలము నిండిన మా నయనాలలో కదలక నీ రూపు మిగిలిపోన అని, చైతన్య గానాన్ని పాడుకొంటూ తన్మయత్వం చెందుతారు. ఇది చైతన్య పాంచజన్యం 'హరహర మహాదేవ' - అంటూ' భంభం అని మ్రోగిన శంఖారావం. ఆశ్రమం ప్రచురించిన ఎన్నో గ్రంధాలు రికార్డు స్థాయిలో పాఠకుల చేతుల్లోకి వెళ్ళాయి. ఎందరికో, ఎంతగానో స్ఫూర్తి నిచ్చాయి. తృప్తి నిచ్చాయి. కాని, "చైతన్య పాంచజన్యం" గ్రంథం వేరు. ఈ గ్రంథం నాకే ఎనలేని తృప్తి నిచ్చింది. దీపాన్ని దర్శించినంతగా తృప్తిపడ్డాను. ఎన్నో గ్రంథాలకు తల్లివైన నాకు ఈ గ్రంథం ముద్దుబిడ్డ అయింది. ఈ గ్రంధం పాఠకులకు ఎనలేని స్ఫూర్తిని ఇస్తుందని భావిస్తున్నాను. ముముక్షువులకు అమృతపానం లాంటిదని నా అభిప్రాయం. ఎక్కువ పుటలున్న ఈ గ్రంథం తక్కువ కాలంలో వెలువడింది. సమయం అబ్బే లేదు. అయినా సుందరంగా తయారైంది. శారదా మందిరంగా కళకళలాడింది. ఈ పవిత్ర కార్యంలో ఎందరో తమ వంతు సేవలను అందించి పుణ్యాన్ని చేరుకున్నారు. ఆశ్రమవాసులు, సత్సంగ్ సభ్యులు కంప్యూటర్ టైప్ సెట్టింగ్లోను, ఫోటో డిజైనింగ్, ప్రూఫ్ రీడింగ్ తదితర సేవలలో తృప్తి చెందారు. ఇక చివరగా, స్పష్టతకు ప్రతిరూపంగా శోభిస్తూ, పరమాత్మ ప్రసాదంగా అందిన ఈ గ్రంథము ముముక్షువులకు సుస్పష్టంగా అర్థమయ్యేలా ఆశీర్వదించమని మురళీకృష్ణ స్వామిని వేడుకొంటున్నాను… మీ … స్వామి సుందర చైతన్యానంద =='''వేదసంస్కృతి - ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ'''== ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ ! ఈ మంత్రం ఎందుకు జపించాలి.? ఇప్పటికి సరిగ్గా 1500 సంవత్సరాల క్రితం సంఘటన. ఒక ముసలివాడు ”ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” అనే మంత్రాన్ని వల్లెవేస్తూ గంగానది తీరంలో నడుస్తున్నాడు. చేతిలో జపమాల మెడలో రుద్రాక్ష హారం ధరించాడు. ఈ ”ఓం భగవతే వాసుదేవాయ” అనే మంత్రం చదవడం వలన ఆ తరంగాలు కలిపురుషుడుని తాకాయి. ఎక్కడి నుండి వస్తున్నది ”ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” అనే మంత్ర శబ్దం అని చుట్టూ పరికించాడు. గంగానది తీరంలో ఒక బక్కచిక్కిన ముదుసలి '''ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ'''అనే నామాన్ని జపించడం చూసి ఆ మంత్ర జపాన్ని ఆపాలని ఆ ముసలివాడి దగ్గరికి వెళ్లి పట్టుకోబోయాడు. అయన మీద చేయి వేసిన వెంటనే ఎగిరి అర యోజన దూరంలో పడ్డాడు. కొంతసేపు ఏమి జరిగిందో తెలియక చూస్తే ఆ ముసలివాడు ముందు ఎక్కడో ”ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” అనే మంత్రాన్ని జపిస్తూ వెళ్తున్నాడు. ఎలాగైనా పట్టుకుని నామజపాన్ని ఆపాలని దగ్గరికి వెళ్ళాడు. పట్టుకోబోతే ఈసారి యోజనం దూరంలో పడ్డాడు. ఆ దెబ్బకి కలిపురుషుడు గజగజ ఒణికిపోయాడు. చూస్తే బక్కచిక్కి ఉన్నాడు. గట్టిగా గాలి వస్తే ఎగిరేలా ఉన్నాడు. కాని పట్టుకుందామంటే నేను ఎక్కడో పడుతున్నాను. ఒకవేళ నాశక్తి సన్నగిల్లిందా? కలియుగం ఆరంభంలో కృష్ణుడు వలన నా రాక ఆలస్యం అయింది. ఇదేమైన శ్రీకృష్ణుడి మాయా ప్రభావమా? అసలు ఇంతకీ ఆ ముసలివాడు ఎవ్వడు. శివుడా? విష్ణువా? అనుకుంటూ ఉండగా అటుగా వెళ్తున్న ”వేదవ్యాసుడు” కనిపించాడు. కలి వెంటనే వ్యాసుడు దగ్గరికి వెళ్లి మహానుభావ సమయానికి వచ్చావు. నా సందేహాన్ని నివృత్తి చేయండి. అన్నాడు. వ్యాసుడు నవ్వి. ఇది నీరాజ్యం. ఈకలికాలం నీది. నీకు సందేహమా? ఏ ఇద్దరుని సక్రమంగా ఉండనివ్వవు. ఎవరైనా కలిసున్నారంటే కళ్ళలో నిప్పులు పోసుకుంటావు. ఇలాంటి నీకు నా అవసరం ఏముంది? ఇంతకి నువ్వు కుశలమే కదా! కుశలమే! నారాజ్యంలో నేను కాక నువ్వు పాలించవు. కదా! అదిగో ఆ దూరంగా వెళ్తున్నాడే ఆ ముసలివాడు ఎవరు? ఆయన్ని పట్టుకోబోతే నా బలం సరిపోవడం లేదు. ఇదసలు నా రాజ్యమేనా? లేక మీరందరూ కలిసి నన్ను మాయ చేస్తున్నారా? చెప్పండి అని వేడుకున్నాడు. వేదవ్యాసుడు నవ్వి, ఓహో అదా నీ సందేహం. అయన పరమ విష్ణు భక్తుడు. అయన జపించే నామం వలన విష్ణు శక్తి ఉత్పన్నమై నిన్ను దగ్గరికి రానివ్వదు. పట్టుకోవాలని ప్రయత్నించవా! విష్ణువు నిన్ను నాశనం చేసి కలియుగాన్నే లేకుండా చేస్తాడు. త్రికరణ శుద్దిగా నిత్యం ” ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” అనే నామాన్ని ఎవరు పఠిస్తూ ఉంటారో వారిని నువ్వు కనీసం తాకనుకూడా తాకలేవు. కనుక ”ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” ఈ మంత్రాన్ని ప్రజలు పట్టుకునే లోపే నువ్వు పట్టుకో. లేదంటే నీ రాజ్యంలో నువ్వు ఉండలేవు. అని చెప్పి వెళ్ళిపోయాడు. ఇంతటి మహత్తరమైన ఈ మంత్రాన్ని నిత్యం జపించండి. [[దస్త్రం:OmNamoBhagavatheVasudevaya-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio sample.ogg|thumb|alt=File:OmNamoBhagavatheVasudevaya-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio sample.ogg|File:OmNamoBhagavatheVasudevaya-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio sample.ogg]] '''ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ''' ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ '''వేదసంస్కృతి'''ఆశ్రమాలు #సుందర చైతన్యాశ్రమం దవలైశ్వరం, [[రాజమండ్రి|రాజమహేంద్రవరం]]. #[[సుందర చైతన్య ఆశ్రమం|సుందర చైతన్యాశ్రమం]] దు౦డిగల్, [[హైదరాబాద్]]. #సుందర చైతన్యాశ్రమం [[విశాఖపట్నం]]. == మూలాలు == {{reflist}} [[వర్గం:నెల్లూరు జిల్లా ఆధ్యాత్మిక గురువులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:హిందూ గురువులు]] [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] auikvtqd1jwwqe9u87t25aegyjokmmg 4942618 4942617 2026-08-23T13:46:25Z CommonsDelinker 608 OmNamoBhagavatheVasudevaya-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio_sample.oggను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942618 wikitext text/x-wiki {{శుద్ధి}}{{మూలాలు సమీక్షించండి}}{{Infobox Hindu leader |name='''Sadhguru Swami Sundara Chaitanyananda'''<br />స్వామి సుందర చైతన్యానంద |image= SADHGURU SWAMI SUNDARA CHAITANYANANDA.jpg |caption = సుందర చైతన్యానంద |birth_name = సుందర రాజన్ |birth_date = 25 - డిసెంబర్ - 1947 |birth_place = కట్టుబడి పాలెం, నెల్లూరు, ఆంధ్ర ప్రదేశ్, భారతదేశం. |known = సద్గురు, జ్ఞాన బ్రహ్మ, ఆర్షవిద్యా వాచస్పతి, సత్సంగ ప్రచారమణి, సనాతన ధర్మ దీపికాధారి, చైతన్య భగవద్గీత ప్రకాశకులు. |father = శ్రీ పెరుంబుదూరు వేంకట శేషాచార్యులు |mother = రంగనాయకమ్మ |religion = సనాతన ధర్మము(హిందూ మతము) |philosophy = అద్వైతము |quote = మోక్షః జ్ఞాన రూపేన అస్తి. |signature = |footnotes = }} '''శ్రీ స్వామి సుందర చైతన్యానంద''' ([[ఆంగ్లము]]: Swami Sundara Chaitanyananda) అఖిలాంద్ర దేశంలో తన [[ఉపన్యాసము]]లద్వారా, రచనల ద్వారా, [[సంకీర్తన|సంకీర్తనల]] ద్వారా భక్తులకు జ్ఞాబోధ చేసాడు. అరవై యేడు సంవత్సరాల జీవిత కాలములో నలబై రెండు సంవత్సరాలు [[భక్తి|భక్త]] జన సంక్షేమానికి వినియోగించాడు. వక్తగా, [[రచయిత]]గా, [[గాయకులు|గాయకుడు]]గా, [[బోధన|బోధకుడు]]గా, [[గురువు]]గా భక్త జనుల గౌరవాలు అందుకున్నాడు. == ఆధ్యాత్మిక సేవా స్వర్ణోత్సవ సమారోహం == [[దస్త్రం:SWAMI SUNDARA CHAITANYANANDA - INDIAN POSTAGE STAMP - 1966-2016 .... 50 Years of Devotional Service CELEBRATIONS.jpg|thumb|200px|left| స్వామి సుందర చైతన్యానంద భారత తపాలా బిల్లా (పోస్టల్ స్టాంపు).]] శ్రోత్రీయ బ్రాహ్మణిష్టా గరిష్ఠులైన పూజ్య గురుదేవుల యాభై వసంతాల పవిత్ర ఆధ్యాత్మిక సేవా ప్రస్థానం (1966 నుండి 2016వరకు) ఆధ్యాత్మిక సేవా స్వర్ణోత్సవ౦ గా కీర్తించబడింది. ఈ సందర్భంగా మార్చి 19 వ తేదీన భారత ప్రభుత్వ తపాలా శాఖ వారు ఈ సేవా స్వర్ణోత్సవం సందర్భంగా పూజ్య గురుదేవుల ఫోటో ముద్రించిన ప్రత్యేక పోస్టల్ కవరును.<ref>{{cite web | url = http://www.indianphilately.net/images/sundarachaitanyanandajispc190316.jpg | title = Special Cover on 50 years of Spiritual Journey of H. H. Swami Sundara Chaitanyanandaji Maharaj – 19th March 2016 | author = Sagi Srinivas Raju |accessdate=2016-10-13 }} </ref> పోస్టల్ స్టాంపును వేదికపై ఘనంగా విడుదల చేయడం జరిగింది. ఈ అరుదైన ప్రతిష్ఠాత్మక కార్యక్రమమును శ్రీ సోమసుందరం, ఐ.పి.ఎస్., డైరెక్టర్ ఆఫ్ పోస్టల్ సర్వీస్ వారు ఆవిష్కరించారు. ఈ ఈవెంటు పూజ్య గురుదేవుల ఆధ్యాత్మిక సేవా స్వర్ణోత్సవానికి మకుటాయమానమై భాసించింది. [[భక్తులు|భక్తుల]] ఆనందానికి అవధి లేకుండా పోయింది. == శ్రీ చైతన్య జయ ధ్వజం == <poem> :సర్వజిత్ - మార్గ శీర్ష శ్రీ : :గీతా భాగావతో దయః :జ్ఞానబ్రహ్మార్ష సర్వజ్ఞ :శ్రీ చైతన్య జయ ద్వజః </poem> #శ్రీ [[సర్వజిత్తు|సర్వజిత్]] [[వైకుంఠ ఏకాదశి]] [[గీతా జయంతి|గీతా జయంతీ]] పరోషస్సున [[1947]] [[డిసెంబరు]] 25 తేది ఉదయం 4: 30 గంటలకు శ్రీ స్వామీజీ వారి ఆవిర్భావ [[విజయం]] #శ్రీ [[ప్లవంగ]] [[వినాయక చవితి|వినాయక చతుర్ది]] 1967 డిసెంబరు 8 వ తేది శ్రీ స్వామిజీ వారి వాగావిష్కార విజయం. #శ్రీ రక్తాక్షీ [[కార్తీకమాసము|కార్తీక]] కృష్ణ తృతీయ తదియ [[1984]] [[నవంబరు]] 11 వ తేదీ స్వామీజీ వారి [[ఆశ్రమం|ఆశ్రమ]] స్వీకార విజయం. #శ్రీ[[క్రోధి]] [[ఆశ్వయుజమాసము|ఆశ్వయుజ]] కృష్ణ తృతీయ [[చవితి]] 1985 నవంబరు 14 వ తేదీ స్వామీజీ వారి స్థాపించిన ఆధ్యాత్మిక మాస పత్రిక గిరిధారి ప్రసార విజయం. #శ్రీ ప్రజాపతి మార్గశీర్ష శుక్ల షష్ఠి 1991 డిసెంబరు 12 వ తేదీ శ్రీ స్వామీజీ వారి జ్ఞాన శతక్రతు విజయం. #శ్రీ ఈశ్వర మార్గశీర్ష శుక్ల సప్తమి 1997 డిసెంబరు 6 వ తేదీ శ్రీ స్వామీజీ వారి భాగ్యనగర ఆశ్రమ ప్రవేశ విజయం. #శ్రీ [[చిత్రభాను]] జ్యేశ్ట శుక్ల నవమి 2002 జూన్ 19 వ తేదీ శ్రీ స్వామీజీ వారి [[విశాఖపట్నం|విశాఖపట్టణ]] సాగరగట్టాణ తీరాశ్రమ స్తాపాన విజయం. #శ్రీ వికృతి నామ చైత్ర శుక్ల అష్టమి 2010 మార్చి 23 వ తేదీ శ్రీ స్వామీజీ వారి చైతన్య భగవద్గీతా గ్రంథ ఆవిష్కార విజయం. ఇంకా #ఆయుత పత్ర (10,000) రచనాపూర్తి విజయం. #పంచ సహస్ర (5,000) ప్రవచనా పూర్తి విజయం. ఇది శ్రీ సుందర చైతన్యానంద స్వామి విజయానుభూతి. ==అవతార విశేషం== 1947 డిసెంబరు 25 న [[నెల్లూరు జిల్లా]] లోని కట్టుబడిపాళ్ళెం అనే గ్రామంలో [[బ్రహ్మ మూహూర్తం|బ్రహ్మముహూర్త]]మున [[వైష్ణవము|వైష్ణవ]] [[కుటుంబము|కుటుంబం]]లో సుందర చైతన్యానంద జన్మించారు. అది పరమాత్మ స్వరూపమైన మార్గశీర్ష మాసం. ఆ రోజే వైకుంఠ [[ఏకాదశి]], గీతా జయంతి కలసి వచ్చాయి. శ్రీ పెరుంబుదూరు వేంకట శేషాచార్యులు, రంగనాయకమ్మ అను దంపతులకు అష్టమ సంతానంగా సుందర చైతన్యానంద జన్మించారు. స్వామీజీ పూర్వాశ్రమం పేరు శ్రీ సుందర రాజన్. స్వామీజీ పూర్వీకులు [[తమిళనాడు|ద్రవిడ దేశము]] వారు. వీరి తాత గారు బాల్య దశలో [[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రాంతానికి]] వచ్చారు. చంగల్పట్టు జిల్లా లోని [[రామానుజాచార్యుడు|రామానుజాచార్యుల]] వారి జన్మ స్థలమైన శ్రీ పెరుంబుదూరు వీరి స్వగ్రామము.<ref>{{cite web | url = http://www.aboutyourphilosophy.blogspot.in/2013/07/swami-sundara-chaitanyananda.html | title = Sadhguru Swami Sundara Chaitanyananda | author = Raghuveer Onbv | accessdate = 2016-10-13 | website = | archive-url = https://web.archive.org/web/20160611000149/http://aboutyourphilosophy.blogspot.in/2013/07/swami-sundara-chaitanyananda.html | archive-date = 2016-06-11 | url-status = dead }}</ref> స్వామి వారి తాతలు విద్వత్తు గల వారై గ్రంథ రచనలు చేసారు. దేవాలయార్చకులుగా, తోమాల సేవకులుగా, గాయకులుగా, భక్తీ ప్రబంధ రచయితలుగా వన్నెకెక్కారు. [[తిక్కన|కవిబ్రహ్మ తిక్కన]], [[ఆతుకూరి మొల్ల|కవయిత్రి మొల్ల]], జ్ఞాన బ్రహ్మ సుందర చైతన్యులు - ఈ ముగ్గురు [[సింహపురి]] సీమలో విరబూసిన జ్ఞాన మందారాలని స్తుతిస్తూ [[నెల్లూరు]] పట్టణంలో 15-6-1994 నుండి 24-6-1994 వరకు పూజ్య స్వామీజీ నిర్వహించిన 118 వ జ్ఞాన [[యజ్ఞం]]లో పూజ్య స్వామీజీకి కనకాభిషేకం చేసిన సందర్భంలో సింహ పురీయులు ఒక [[తెలుగు పద్యము|తెలుగు పద్య]] మందారమును సమర్పించుకుని యున్నారు. శ్రీ స్వామీజీ బి.ఏ.లిట్ పట్టమును పొందారు. పూప వయస్సు నందే వేదాంత గ్రంథాలను రాత్రింబవళ్ళు అధ్యయనం చేశారు. చేతిలో వేదాంత గ్రంథం లేకుండా బాల్యంలో వారు ఎవ్వరికీ కనిపించి ఉండరు. నిత్యమూ నియమముతో ధ్యానము చేసే వారు. భక్తుల కోర్కె మేరకు [[యజ్ఞం|యజ్ఞాలు]] ప్రారంభించారు. ప్రతి యజ్ఞంలో వేలాది సంఖ్యలో వచ్చి భక్తులు వారి ఉపన్యాసాలను ఆలకించేవారు, ఆలకిస్తూ ఉన్నారు.స్వామి వారిది [[అద్వైతం|అద్వైత]] మార్గము. ఆ విషయంలో రాజీ పడకుండా భోదిస్తారు. జ్ఞానమును [[భక్తి]]ని సమన్వయం చేసి బోధించడం వారి ప్రత్యేకత. సనాతన ధర్మ మహా [[సాగరం]]లో ఉత్తుంగ తరంగాలై ఎగసిన భక్తుల, మహాత్ముల గాథలు చదువుతూ 'ఇవి నిజాలా!' అని సందేహించే ఆధునిక యువతరానికి చక్కని సమాధానం చెబుతుంది స్వామివారి సున్నిత [[గుండె|హృదయం]], అద్భుత జీవన విధానం. ==ఆధ్యాత్మిక స్పూర్తి - అఖండ కీర్తి== నలబై ఐదు సంవత్సరాల క్రితం మాట ... సత్య సందేశాలు అందించే సద్గ్రంథాలు అక్కడక్కడా లభించేవి. కాని అవి ఎక్కువ శాతం పండితుల బరువు పెంచడానికి మాత్రమే ఉపయోగ పడేవి. సమాజానికి వాటిని అందిద్దామనే పుణ్యాత్ములు ఉన్నా, సామాన్యుని స్థాయిని గ్రహించలేని కారణంగా అట్టి ఎందరివో ప్రయత్నాలు వ్యర్ధంగా మిగిలి పోయాయి. అభివృద్ధి చెందిన [[విజ్ఞాన శాస్త్రం]] నూతన తరాన్ని వినూత్న సంశయాలలో ముంచెత్తింది. అర్ధం లేని భౌతిక వాదం, జనులలో పెరిగిన అలసత్వం - అన్నీ కలసి జీవితాన్ని శోభింప చేసే విజ్ఞాన మణులను వెదజల్లే వేదాంత శాస్త్రాన్ని కాలక్షేపం స్థాయికి దించాయి. ఇవన్ని పరిశీలించిన శ్రీ స్వామీజీ యువ హృదయం తీవ్రంగా స్పందించింది. జ్ఞాన ప్రకాశంలో రమించ వలసిన [[భారతదేశం|భారతదేశము]] 'దరిద్రులున్న సంపన్న దేశం' గా మిగలడం ఆ చిన్న హృదయం భరించలేక పోయింది. కుదురుగా, మెలకువతో, అద్వితీయ సామాజిక స్ఫూర్తితో, అవగాహనతో అక్కడ ఓ బృహద్యత్నానికి అంకురార్పణ జరిగింది. సామాన్యునికి, సత్యానికి మధ్యనున్న అగాధాన్ని పూడ్చదానికి ఆ చిన్నారి చేతులు నడుం బిగించాయి.నేటి ఈ సుందర చైతన్య మహోద్యమాన్ని మన ముందుంచాయి. ఈ రోజు సమాజానికి ఏమి అందించాలన్న విషయంలో సుస్పష్టమైన, శాస్త్రీయ మైన అవగాహనతో ప్రారంభమై, అందుకు భగవత్ కృపను తోడు చేసుకుని రేయింబవళ్ళు శ్రీ స్వామీజీ శ్రమించారు. ఇంతింతై ఎదిగి ఎదిగి గుండె గుండెను మీటుతూ మహా ప్రవాహమై - దరిచేరిన వారిని పావనులను గావించే పుణ్య సలిలగా, మహోన్నత జ్ఞాన [[గంగా|గంగా నది]] ప్రవాహంగా నేడు సుందర మహోద్యమం రూపు దాల్చింది. శ్రీ స్వామీజీ మాటల మద్య మానవ జీవితానికి అర్ధం చెబుతూ, పాటలలో తియ్యగా పరమార్ధాన్ని విప్పి చూపుతూ, నిర్జీవ మౌతున్న సమాజానికి జీవిత పాటాలను సహనంతో నేర్పుతూ 220 కు పైగా జ్ఞాన యజ్ఞాలను నిర్వహించి, [[తెలుగు]] లోను, [[ఆంగ్ల భాష|ఆంగ్లం]] లోను 150 కి పైగా గ్రంథాలను రచించారు.<ref>{{cite web | url = http://www.sundarachaitanyam.in/AboutSwamiji.html | title = About Sadguru Swami Sundara Chaitanyanandaji | author = Official website |accessdate=2016-10-13 }} </ref> 200 సత్సంగ శాఖలను రాష్ట్ర మంతటా నెలకొల్పి, 22 మురళీ కృష్ణ ఆలయాలను, ధ్యాన మందిరాలను నిర్మించి, 'గిరిధారి' మాసపత్రిక ద్వారా, టి.వి ద్వారా ఆడియో, [[వీడియో]] సి.డి. ల ద్వారా ఆర్శవిద్యా వాణిని జనావళికి వినిపిస్తూ ఉన్నారు. ==ఆశ్రమ స్వీకారం== గత నలభై ఐదు సంవత్సరాలుగా పూజ్య స్వామీజీ ఆంధ్రావనికి అందించిన ఆధ్యాత్మిక సేవలు అనితర సాధ్యాలు. ఈ మహత్తర కార్యక్రమానికి కార్యక్షేత్ర౦గా 1984, మే 11 వ తేది ప్రథమంగా [[ధవళేశ్వరం]] సుందర చైతన్యాశ్రమం రూపు దిద్దుకుంది. తపోవనంలా, సుందర నందనోద్యాన వనంలా శోభించే [[ఆశ్రమం]] వేలాది సత్సంగీయులకు, భక్తులకు స్ఫూర్తి కేంద్రంగా దినదినాభివృద్ధి చెందింది. అద్భుత కలాఖండమైన ఈ ఆశ్రమం ప్రస్తుతం వానప్రస్తాశ్రమంగా అలరారుతోంది. 1997 డిసెంబరు 25 వ తేది అభినవ బృందావనంలా [[హైదరాబాద్|హైదరాబాదు]] [[సుందర చైతన్య ఆశ్రమం]]ం వెలసింది. దేశ విదేశాలలో ఆధ్యాత్మిక సేవలందించేందుకు శ్రీ స్వామీజీ వారికి ఆశ్రమం ఒక పనిముట్టు అయ్యింది. పచ్చని పొలాల మధ్య పదమూడు ఎకరాల స్థలంలో నిర్మింపబడిన ఈ సువిశాలమైన ఆశ్రమం భక్తుల పాలిటి కల్పవృక్షం. భక్తీ భావ పరంపరలో ముంచెత్తే 76 అడుగుల ఎత్తు గల మురళీకృష్ణ భగవానుని [[ఆలయం|దేవాలయం]], నిరంతరం గురుదేవుల జ్ఞాన ప్రభోదాలతో ప్రతిధ్వనించే శృతి మందిరం - ఈ రెండూ భక్తీ జ్ఞాన సమ్మేళనమైన సుందర చైతన్య మహోద్యమానికి సంకేతాలు. 2002 జూన్ 19 వ తేదిన [[విశాఖపట్నం|విశాఖ]] సాగర తీరంలో మూడవది అయిన సుందర చైతన్య ఆశ్రమం నెలకొల్ప బడింది. ==చైతన్య శంఖారావం== ఒక [[యుద్ధం]] రణరంగంలో ముగిసి ఉండవచ్చు. కాని, అది పుట్టింది మాత్రం ఒక వ్యక్తీ మనస్సులోనే. మార్పు అనేది సంభవమైతే అది సమాజంలో కాదు. వ్యక్తిలో. వ్యక్తీ ఆలోచనా సరళి మారితే వ్యక్తీ ప్రవర్తనలో పరివర్తన వస్తుంది. మనసు మారితేనే మనుగడ మారుతుంది. మనిషి మారితేనే సమాజం మారుతుంది. *సుందర సత్సంగాలు: మాది గొప్ప అంటే మాది గొప్ప అంటూ అందించ బడే పలు రకాల సిద్ధాంతాలు, సందేశాలు, మాయలు, మహిమలు మనిషిని చుట్టూ ముట్టి మభ్య పెడుతున్న ఈ గందరగోల పరిస్థితులలో, అసలు ఇన్ని రకాల ఆలోచనల వెనుక ఉన్న ఆంతర్య మేమిటి? అది పుట్టిన దెక్కడి నుంచి? పయనిస్తున్నదే తీరానికి? ఇంతకీ మోక్ష మంటే ఏమిటి? దానికి మార్గ మేది? - ఇటు వంటి సహజ, అనివార్య సంశాయాలకు సహేతుకమైన సశాస్త్రీయ మైన సమాధానాలను అందిస్తూ, విచారము - [[అనుభవము|అనుభవం]] - ప్రచారము - ఈ మూడింటిని లక్ష్యంగా కలిగిన సుందర సత్సంగాలను శ్రీ స్వామీజీ నలభై సంవత్సరాల క్రితమే రాష్ట్ర మంతటా నెలకొల్పారు. కుల తత్వాల నధిగమించి, 'నాకులం ఒక్కటే - సానుకూలం' అనే గురుదేవుని అడుగు జాడల్లో ఏకాత్మ భావంతో సత్సంగీయులు అందరూ జీవిస్తున్నారు. *చైతన్య మాతృ మండలి: [[గృహలక్ష్మి]] గృహానికి మూల స్తంభం వంటిది. ఆ కల్పవల్లి నీడ లోనే గృహం సుఖ శాంతులతో వర్ధిల్లుతుంది. బిడ్డలకు [[అమ్మ]] ఒడి ప్రథమ [[బడి|పాఠశాల]]. అవగాహన గల తల్లులు ఇంటిని శాంతి నిలయం చేయగలరన్న మహోన్నత ఆశయంతో ముందు మాతృ మూర్తులను తీర్చిదిద్దే ప్రయత్నంలో శ్రీ స్వామీజీ అన్నీ గ్రామాలలో, పట్టణాలలో ' చైతన్య మాతృమండలి' స్థాపించారు. నిత్యమూ స్వాధ్యాయంతో, సేవా కార్యక్రమాలతో చైతన్య మాతృ మండలి ఆదర్శవంతంగా శోభిస్తూ ఉంది. *చైతన్య యువత: గోడ యొక్క గొప్పదనం ఇటుకల మీద ఆధారపది ఉన్నట్లు, [[దేశం]] యొక్క స్థిరత, ఐక్యత, పురోగతి [[యువత]] మీద ఆధారపడి ఉంది అన్న ఉధేశంతో 'చైతన్య యువత' విభాగాన్ని శ్రీ స్వామీజీ నెలకొల్పి యువతను [[క్రమశిక్షణ]] తో, సంయమనంతో, ఆధ్యాత్మిక స్ఫూర్తితో ప్రగతి మార్గంలో నడుపుతూ ఉన్నారు. ప్రేమతో, సేవా భావంతో, చరిస్తూ, వారు నమ్ముకున్న విలువల వైశిష్ట్యాన్ని, ఈ మార్గంలో వారికి కలిగిన సంతృప్తిని అందరికి అందించాలని పూర్ణ హృదయంతో ప్రయత్నించడమే కర్తవ్యంగా పెట్టుకుని, భావి తరాలకు ఆశాజ్యోతులుగా చైతన్య యువత వేల్గొందుతూ ఉంది. *గిరిధారి: సర్వ వేదాంత సారంగా, సర్వ సమస్యలకు ఏకైక పరిష్కారంగా, అనుభావామ్రుతాన్ని చక్కటి వ్యాసాల రూపంలో, కథల రోపంలో కవితల రూపంలో, ప్రశ్నోత్తర రూపంలో నింపి శ్రీ స్వామీజీ గత 30 సంవత్సరాలుగా ఆంధ్రావనికి మాసం మాసం అందిస్తున్న అమృత కలషమే గిరిధారి. 20,000 మంది జీవిత సభ్యులను కలిగిన గిరిధారి ఆధ్యాత్మిక మాస పత్రిక పాటకులను నిత్యమూ చైతన్యవంతం చేస్తూ, ఆనంద తీరాలకు తరలిస్తూ ఉంది. ==పశ్చిమంలో యతి పాదం== [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా]] లోని భక్తుల ఆహ్వానాన్ని మన్నించి పూజ్య స్వామీజీ 1998 సెప్టెంబరులో ప్రథమంగా [[అమెరికా|అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]] దేశం పర్యటించారు. సనాతన ధర్మ వైభవ కేతనాన్ని అమెరికాలో రెపరెప లాడించారు. [[చికాగో]], [[డెట్రాయిట్]], క్లీవ్ లాండ్, ఓర్లాండో మొదలైన నగరాలలో జ్ఞాన యజ్ఞాలను నిర్వహించి జనులను అమితంగా స్పందింప జేశారు. Chicago people get another Vivekananda-like saint to expound Advaita Vedanta. Saint thrills Chicago Audience with mesmerizing philosophical discourses. 'Advaita Vedanta delivered to the common man in simple, palatable terms' - అనే శీర్షికలతో దిన పత్రికలు పూజ్య స్వామీజీని శ్లాఘించాయి. ==అపురూప విజ్ఞాన వేది - అసమాన కవితా పయోనిధి== శ్రీ స్వామివారు తమ దివ్య భోదలతో అలసిపోయిన జీవితాలలో ఆశలతలను పూయిస్తున్నారు. అలుపెరుగని కంటంతో మానవాళి అశాంతి తలుపులను మూయిస్తున్నారు. వారికున్న శ్రావ్యమైన గాత్రం, గాన గంధర్వ వైదుష్యం అసమానము, అనితర సాధ్యము. మైదానాలనే తరగతి గదులుగా మార్చి లోతైన ఉపనిషత్ రహస్యాలను శ్రోతల హృదయాలలో నిక్షిప్తం చేసిన ఖ్యాతి శ్రీ స్వామీజిది. వారి [[భాష]], బాణీ అద్భుతం. వారి గళం, కలం ఒక దానితో మరొకటి పోటీ పడుతూ ఉంటాయి. ఒక దాని నొకటి మించి పోవాలనుకుంటాయి. వేదాంత సాహితీ [[ప్రపంచము|ప్రపంచ]]లో, తాత్విక భావనా జగత్తులో పూజ్య స్వామీజీ అపురూప విజ్ఞాన వేది. అసమాన కవితా పయోనిధి. గహన మైన వేదాంత విషయాలను సాధారణ మానవులకు కూడా అవలీలగా, అలవోకగా అందించే వారి అసాధారణ వైదుష్యం అనుపమానము, అద్భుతము. అసామాన్య పాండిత్యంతో, అద్భుత రచనా పటిమతో శతాధిక గ్రంథాలతో పాటు చైతన్య [[భాగవతం|మహాభాగవతం]], చైతన్య [[రామాయణం|రామాయణము]], చైతన్య [[మహాభారత|మహా భారతము]] గ్రంథాలను ప్రసాదించిన శ్రీ సుందర చైతన్యనందుల వారు ఎప్పుడెప్పుడా అని ఆంధ్ర ప్రజానీకం ఎదురు చూసిన చైతన్య భగవద్గీత గ్రంథాన్ని వాసుదేవుని ప్రసాదంగా సహృదయ లోకానికి సమర్పించి సంతర్పణం చేశారు. [[వేదమాతరమ్|వేదమాత]]కు నీరాజనాలు అర్పించారు. ==చైతన్య దీప్తి== జ్ఞానబ్రహ్మ, ఆర్షవిద్యా వాచస్పతి, సత్సంగ ప్రచారమణి, సనాతన ధర్మ దీపికాధారి అను పలు బిరుదులతో యోగి పుంగవులు పూజ్య స్వామీజీని సత్కరించగా, సువర్ణ కంటాభరనాలతో, హస్త కంకణాలతో, సువర్ణ కిరీటాలతో, గండ పెండేర పురస్కారాలతో, గజారోహణలతో, కనకాభిషేకాలతో వివిధ ప్రాంతాలలోని భక్తులు, అనేక సంస్కృతిక, ఆధ్యాత్మిక సంస్థలు వీరిని సంన్మానించాయి. శ్రీ స్వామీ వారిది ప్రచారోద్యమం. జన జాగరణోద్యమం, సమాజాన్ని చైతన్యవంతం చేసే సుందర సమోద్యమం. ఆయన భారతీయ విజ్ఞాన సర్వస్వం. సనాతన ధర్మ పరిమళం. ఆర్ష సంస్కృతీ సభ్యతల భాండాగారం. ఇది ఆంధ్రుల భాగ్యం. శ్రీ స్వామీ సుందర చైతన్యానందుల వారికి మనం సమకాలీనులం కావడం మన పురాకృత పుణ్యఫల విశేషం. శ్రీ స్వామి వారి అవిరళ కృషికి, త్యాగ జీవనానికి, జనులపై వారికున్న అపార కృపకి ఆంధ్రావని భక్తీ భావంతో, కృతజ్ఞతా భావంతో శిరమోడ్చి, కరములు జోడించి స్వామి వారి పాదపద్మాలకు నమస్కరిస్తూ ఉంది. ==గ్రంథములు== #[[చైతన్య భగవద్గీత]] # [[చైతన్య భాగవతము]] # చైతన్య మహాభారతం # [[చైతన్య రామాయణము]] #చైతన్య పాంచజన్యం #చంద్రభాగాతరంగాలు #విష్ణు సహస్రనామం #శ్రీ కృష్ణ కర్ణామృతం #నిత్యసాధన చైతన్యం #చైతన్య భగవద్గీత (చిన్న సైజు) #అపరోక్షానుభుతి #అయితే విను #ఆత్మా విద్యా విలాసం #ఆనంద లహరి #ఆనంద తీరాలు #ఆత్మభోద #అధ్వైతానుభుతి #అవధూత గీత #భాస్కర శతకం #భజనావలి #భజ గోవిందం #బాలముకుందం #బ్రహ్మ సూత్ర దీపిక #చైతన్య లేఖలు - 3 #చైతన్య సమీరాలు #చైతన్య భావ సుమాలు #చైతన్య ప్రసంగాలు #చైతన్య గీతికలు #దాశరథీ శతకం #ధన్యాష్టకం #ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగములు #ఈశావాస్యోపనిషత్తు #గురు గీత #గీతాంజలి #గోపీ హృదయం #జగద్గుర్వష్టకం #జ్ఞానదేవ్ అభంగాలు #జీవన్ముక్త గీత #హరివిల్లు #కీర్తనాంజలి #కృష్ణ లీలలు #కభీర్ గీతావళి #కేనోపనిషత్తు #కృష్ణకథా గానము #లక్ష్మీనృసింహ స్తోత్రము #మలయ మారుతం #మహిష్మతిలో శంకరయతి #ముండకోపనిషత్తు #ముక్తికోపనిషత్తు #మువ్వల సవ్వడి #ముకుంద మాల #నరసింహ శతకం #నారద గాన రామాయణము #న్యాయ దీపిక #నారాయణ స్మరణం #నిర్వాణశట్ట్కం #నిగ్రహం #నిర్గుణ మానస పూజ; సదాచారం #పురుషసూక్తం #పూజావిధానం #ప్రపంచసారము #పండుగలు - ప్రాశస్త్యము #ప్రభోద సుదాకరము; వేదాంతడిండిమ౦ #ప్రశ్నోత్తర రత్నమాలికా #ప్రశ్నోపనిషత్తు #ప్రాతః స్మరణ స్తోత్రం #రామ గీత #[[రామజోగి]] చిట్కాలు #శ్రీ రుద్రమ్ #సాధువాక్యం #సదాశివబ్రహ్మేంద్ర కీర్తనలు #సుందర సంపాదకీయాలు - 1 #సుందర సంపాదకీయాలు - 2 #సుందర పారిజాతాలు #సనాతన స్రవంతి #సంక్షిప్త రామాయణము #స్వామియే శరణం అయ్యప్ప #సాధన సోపానాలు #సాధన పంచకం #సుందర మందారాలు #శ్రీ రామ అష్టోత్తర శతనామ స్తోత్రం #శివ గీత #శివ స్తోత్రం #శివ దర్శనం #శ్రీ కాళహస్తీశ్వర శతకం #సువర్ణమాలా స్తుతి #శతశ్లోకి #స్వాత్మ ప్రకాశికా #శివానంద లహరి #షట్పదీస్తోత్రం; సారతత్వోపదేశం #కనకథారా స్తోత్రం #శ్రీ శంకరచార్యస్వామి జీవితము #శివాపరాధ క్షమాపణ స్తోత్రం #శివ మహిమ్నః స్తోత్రం #సౌందర్య లహరి #తత్వ బోధ #విజ్ఞాన నౌక #విజ్ఞాన కదంబం #వేదాంత పంచదశి #వేదాంత వెన్నెల #వేమన యోగి #వ్యాస ప్రసాదం #విభూతి పండ్లు #విచారబిందు ఉపనిషత్తు #వేదాంతసార ఉపనిషత్తు #యోగాసారోపనిషత్తు #యక్షప్రశ్నలు #జీవన సత్యాలు #[[సుందర మందారాలు]] ==[[సుందర చైతన్య భజనలు]]== '''[[సుందర చైతన్య భజనలు]]''' * '''భజనామృతం''' [https://archive.org/details/16.-narayana-yanara] * '''స్తోత్రగాన మంజరి''' [https://archive.org/details/stotramanjari-3] * '''సర్వదేవ నమస్కారం''' [https://archive.org/details/2.-mrutyunjaya-shiva] * '''నమః పార్వతీ పతయే''' [https://archive.org/details/10.-girijaramana-goureesha] * '''రామనామ సుధ''' [https://archive.org/details/b-1._20260530] * '''చైతన్య మురళి''' [https://archive.org/details/7.-siva-namavalyashtakam-sankara] * '''కొండదేవుని కొలువు''' [https://archive.org/details/8.-ee-natakamanta-navvulake_202605] * '''రామకథా స్రవంతి''' [https://archive.org/details/ramakatha-a] * '''చైతన్యగానం''' [https://archive.org/details/chaitanya-b-02] * '''ఆనందవర్షిణి''' [https://archive.org/details/sri-ramachandra-kripalu-bhajaman-tulasidas] * '''కొండదేవుని కొలువు''' [https://archive.org/details/8.-ee-natakamanta-navvulake_202605] * '''కీర్తనాంజలి''' [https://archive.org/details/kirtananjali-a-02] * '''జయదేవుని అష్టపదులు''' [https://archive.org/details/4.-kapee-madhuripuna] * '''సదాశివ బ్రహ్మేంద్ర కీర్తనలు''' [https://archive.org/details/smaravaram-varam] * '''సుందర చైతన్య భజనలు Internet Archive Playlist''' [https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/2/sundara-chaitanya-bhajans] '''[[చైతన్యగానం - 01 ]]''' * చైతన్య గానం - 1 * పూజాఫలము * * 01.శారదాం - విశారదాం * 02.పావన యమునా జలములు చల్లన * 03.సత్యమైన నీ కథ విని * 04.వసంతం విరబూసిన గాని * 05.నల్లనివాడు - అల్లరివాడు * 06.పూజాఫలము నీకే ఉండనీ! * 07.ఎంత నేర్చినా ఎలా బ్రతికినా * 08.పాల సంద్రమున పవ్వళించావా! * 09.బృందావనిలో నంద నందనుని '''[[చైతన్యగానం - 01 ]]''' VIDEOS FOLDER LINK: [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/70/%E0%B0%9A%E0%B1%88%E0%B0%A4%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%82-01-?sort=title] '''[[చైతన్యగానం - 02 ]]''' చైతన్య గానం - 2 * మువ్వల గోపాల * * 10.మువ్వల గోపాల - చిరునవ్వుల గోపాల * 11.మరువలేను - మరపు రానీను * 12.సాధన సాగనీ స్వామి * 13.సుందర సురభిళ యమునా తీరవనం * 14.గాలికి లోటున్నదా? * 15.హే గోవింద! హే గోపాల! * 16.ఆశా నిరాశల జీవిత మింతే * 17.కావగరావా! కరుణింపగ లేవా! * 18.కరుణించు నా స్వామి! * 19.ఉన్నది గాంచవే ఓ మనసా! '''[[చైతన్యగానం - 02 ]]''' VIDEOS FOLDER LINK: [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/71/%E0%B0%9A%E0%B1%88%E0%B0%A4%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%82---02-] ==[[చైతన్య భాగవతము|చైతన్య భాగవతము]]== ==నీరాజనం== ఉష్ణము అగ్నియొక్క ధర్మము. శీతము జలము యొక్క ధర్మము. క్రౌర్యము వ్యాఘ్ర ధర్మము. చపలత్వము లేడి ధర్మము. వర్షించుట మేఘ ధర్మము. ప్రేమించుట ప్రేమ ధర్మము. ప్రేమకు అన్యధర్మములు తెలియవు. ప్రపంచము ప్రేమనుండి జనించినది. ప్రేమలో జీవిస్తున్నది. ప్రేమలో లయిస్తుంది. ప్రేమకు పుట్టుకలేదు. ప్రేమయే సృష్టికి మూలకారణము. వ్యష్టికి మూలాధారము. సమిష్టి మనుగడకు మూల విషయము. ప్రేమ అద్భుతమైన శక్తి. ప్రకృతి స్పందనలో, సౌందర్యములో తొంగిచూసే అసమాన ఆకర్షణాశక్తి మానవ హృదయంలో, ఆరాధనా రూపంలో కదిలే భక్తి. సకల ప్రాణుల హృదయాలలో ఊరట పేరున కలిగే తృప్తి. జీవికి నిజమైన భుక్తి. ఒక్కమాటలో చెప్పాలంటే అదియే తన స్వరూపమైన ముక్తి. ప్రేమ సర్వాంతర్యామి. అది కదులును, కదలదు. దగ్గర లేదు, దూరము ఉండదు. '''తదేజతి తన్నై జతి తద్దూరే తద్వంతికే '''తదంతరస్య సర్వస్య తదు సర్వస్యాస్య బాహ్యతః'''''' “అది కదులును. అది కదలదు. అది దూరమున గలదు. దగ్గరనూ గలదు. అది దీని అంతటిలో కలదు. దీని యంతటికి బాహ్యమున కూడా కలదు.” అని ఉపనిషత్తు పలికింది. ప్రేమకు రూపము లేదు. అరూపమైన ఉజ్వల ప్రేమ రూపమును దిద్దుకుని వ్యక్తమయితే ఎలా వుంటుంది? సముజ్వల విగ్రహమై భాసిస్తుంది. అట్టి సుందర సముజ్వల విగ్రహమే ప్రేమమూర్తియైన శ్రీకృష్ణ పరమాత్మ. శ్రీకృష్ణుడు ప్రేమావతారమూర్తి. ప్రేమ నిండిన హృదిలో వెలితి తెలియదు. వెలుగు చెదరదు. ప్రేమ భాషణమునకు అలవాటుపడిన వ్యక్తికి అసంపూర్ణత అర్థం కాదు. అది సరస్వతీ నదీతీరము. వేదములను సంస్కరించిన మహనీయుడు, అష్టాదశ పురాణములకు కర్తయైనవాడు, బ్రహ్మసూత్రములను రచించినవాడునగు వేదవ్యాసుడు అశ్రుపూర్ణవదనుడై విచారముతో కూర్చొనియుండెను. దారిన వెడుచుండిన నారదమహర్షి వ్యాసభగవానుని జూచెను. ఆయన ముఖారవిందమున గోచరమయ్యే అవ్యక్తబాధను గ్రహించెను. మహర్షిని సమీపించి, "ఆర్యపూజితా! పరాశరాత్మజా! మీ వదనమున విషాదఛాయలు అలుముకొనుటకు కారణమేమి? సర్వశాస్త్ర పారంగతులైన మిమ్ములను అశాంతి అలుముకున్నదా? కారణమేమిటి?" అని అడిగెను. "నారద మునీంద్రా! అదియే నాకును అవగతమగుటలేదు. నీవు త్రిలోక సంచారివి. జ్ఞానివి. నీకు తెలియని విషయము లేదు. నా ఈ విషాదమునకు కారణమును తెలియజేయుము" అని తెలిపెను. '''నీ కెఱుగరాని ధర్మము లోకములను లేదు బహువిలోకివి నీవీ '''నా కొఱత యెట్టిదంతయు నాకున్ వివరింపుమయ్యనారద! కరుణన్'''''' అని వ్యాసుడు ప్రార్థించెను. నారదుడు ఒక క్షణమాలోచించాడు. కారణాన్ని అన్వేషించి అవగత మొనర్చుకున్నాడు. అర్థమైన విషయాన్ని అభ్యర్థించిన వ్యాసునికి తెలియజేశాడు. అచింతమైన ధర్మచయమంతయుఁ జెప్పితి వందులోన నిం చుకగాని విష్ణుకథ లేర్పడఁ జెప్పవు; ధర్మముల్ ప్రవచిం చిన మెచ్చునే గుణ విశేషము లెన్నినఁగాక, నీకు నీ కొంచెము వచ్చుటెల్ల హరిఁగోరి నుతింపుమి నార్యపూజితా! "మహాత్మా! వ్యాసా! జటిలమైన వేదాంతశాస్త్రమును ప్రవచించిన నీవు భగవద్భక్తిని గూర్చి ప్రత్యేకముగా ప్రవచించవైతివి. ఎంతటి జ్ఞానము కలిగినను భక్తి లేనిదే ముక్తి రాదు. భగవానుని అనంత కళ్యాణ గుణములను కీర్తించకపోవుటయే నీ ఆవేదనకు ముఖ్యకారణము. "హరిభక్తిని విరివిగా పంచెడి భాగవత కావ్యమును రచించి, మీ హృదిలోని ఆవేదనను పోగొట్టుకొనుడు" అని తెలియజేసెను. '''నిగమంబులు వేయిఁ జదివిన సుగమంబులు గావు ముక్తి సుభగత్వంబుల్''' '''సుగమంబు భాగవతమను నిగమంబుఁ బఠింప ముక్తి నివసనము బుధా!''' నారదమహర్షి చేత ప్రభావితుడైన వ్యాసమునీంద్రుడు శమ్యాప్రాసమనే ఒక ఆశ్రమంలో ఉండి భక్తిరస ప్రధానమైన భాగవత కావ్యమును రచించెను. తత్ఫలితముగ హృదయావేదనను పోగొట్టుకొని నిర్వికల్పానందములో రమించెను. శ్రీమద్భాగవత కథామృతము మహాజ్ఞానియైన వ్యాసమహర్షి కలమునుండి కదలి, మహా వైరాగ్యమూర్తియైన శుకబ్రహ్మ గళమునుండి స్రవించి, మహాభక్తుడైన పరీక్షిత్తుని హృదయమున నిలిచినది. కనుక ఈ మహాకావ్యము భక్తి, జ్ఞాన, వైరాగ్య రూపమని తెలియుచున్నది. వ్యాసమహర్షి విరచితమును, నిరోధలీలా ప్రతిపాదకమునగు ద్వాదశస్కంధ సముల్లసితమగు ఈ భాగవత గ్రంథము పరమపావన గ్రంథము. "భాగవతము" అనెడి పదములోని ఐదు అక్షరములు స్వరూపానుభూతికి పంచ సోపానములవలె తెలియుచున్నవి. మొదటి అక్షరమైన 'భా' శబ్దము ప్రకాశవంతమైన భక్తిని తెలియచేయుచుండ, రెండవ అక్షరమైన 'గా’ శబ్దము ప్రజ్ఞానఘనమైన జ్ఞానమును నిర్దేశించుచుండ, మూడవ అక్షరమైన 'వ ' శబ్దము వివేకయుతమైన వైరాగ్యమును సూచించుచుండ, నాల్గవ అక్షరమైన ‘త‘ వృచ్ఛకుడు నాలుగుసార్లు భాగవతము - భాగవతము- భాగవతము - భాగవతము యని పలికెను. ఇలా పలుకుదుండగా భాగవతమనెడి పదము పునశ్చరణ వేగానికి "బాగవుతాము" యని వినిపించును. వెంటనే ఆ సంత్ పురుషుడు "నాయనా చూచితివా భాగవతమును పఠించినచో మనమంతా బాగవుతాము" యనెను. బాగును తెలియక సాగే జీవులకు భవ్యమైన, యోగ్యమైన బాటను తెలిపే బావుటాయే భాగవతము. బుధజనులారా! ఇది భాగవతము. ఎవరినో బాగుచేయాలని నేను వ్రాయలేదు నన్ను బాగుచేసుకొనేందుకు వ్రాసుకున్నాను. నా జీవన ప్రయాణంలో దారిబత్తెమైన ఈ భాగవతమును తోటి సహచరులైన మీకు పంచడం నా బాధ్యతగా భావించాను. రుచి ఉందో లేదో! రుచిగా వడ్డించాలనే అభిరుచి మాత్రం నాలో నిండుగా ఉండింది. ప్రేమతో అందిస్తున్నాను. గ్రహించండి. ప్రమోద భరితమైన ఈ పవిత్ర గ్రంధమును ప్రశాంతముగా కూర్చుని రచించే అదృష్టం కలుగలేదు. నిర్విరామ కార్యక్రమాల మధ్య ప్రయాసతో రచించాను. ఒకరి చేత రామభద్రుడు వ్రాయించాడు. నాచేత వ్రాయించమని శ్యామభద్రుని కన్నీళ్ళతో ప్రార్థించాను. నేను చేసినది అంతే. చివరగా ఒక్కమాట, వస్తువు మహాప్రసాదము. పూజారి ఎవరని చూడకండి. తీర్థపుగిన్నె ఎలా ఉన్నదని వీక్షించకండి. అనంత కరుణామయుడైన శ్యామసుందరుని నిర్హేతుక కృపా విశేషము, అసమాన ప్రేమాన్వితులైన మీ అందరి ప్రేమలు నాకు కొండవలె అండగా నిలచి నా బ్రతుకు పంటను దండిగా పండించాయి. అందరికీ వడ్డించే అవకాశాన్నిచ్చాయి. అందుకోవడంతోనే సరిపోయింది. తిరిగి ఏమి అందించగలను? ఏమీ లేదు. ఏమీలేని వాడను. మీకు ఇవ్వగలిగింది కూడా ఏమీ లేదు వందనము తప్ప. ఆ వందనమునే వంద జేసి అందిస్తున్నాను. అందుకోండి. భాగవత సాగర తీరాన …ఒక రేణువు…'''స్వామి సుందర చైతన్యానంద''' * '''చైతన్య భాగవతము''' PDF LINK: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/9/chaitanya-bhagavathamu * '''శ్రీ మద్భాగవతం''' videos link: https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/4/srimad-bhagavatam * '''స్వామి సుందర చైతన్వానంద pdf books,audios,videos Internet Archive Links:''' 1. https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330?query=swami+sundara+chaitanyananda 2. https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/1/chitanya-bhajans- 3. '''Bhakti Dyana Drusya Malika''' '''1.భక్త కుచేల 2. నంద గోకులం 3. శబరి 4. శాంతి తీరాలు 1 & 2 VIDEOS LINK''': https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/20/bhakti-dyana-drusya-malika ==[[చైతన్య రామాయణము|చైతన్య రామాయణమ]]ు== ఎందుకు? ఎవరి కొరకు? ఏమి సాధించాలని? - చెబుతాను. నా కథ చెప్పేముందు ప్రస్తావనగా రెండు మాటలు రామచంద్రుని గుణానుకీర్తనము పుణ్యప్రదము. ముక్తిప్రదము. రాముడు ధీరోదాత్త నాయకుడు. అట్టి సుగుణాభిరాముని కళ్యాణ చరితమును కమనీయంగా రచించిన వారిలో ఒకరైన కవిబ్రహ్మ తిక్కన తన "నిర్వచనోత్తర రామాయణము" నకు, హేతువును ఇలా చెబుతాడు. '''ఎత్తఱి నైనను ధీరోదాత్త నృపోత్తముడు రామధరణీపతి '''సద్వృత్తము సంభావ్యమౌట నుత్తర రామాయణోక్తి యుక్తుడ నైతిన్'''''' అని తన మనోభిప్రాయాన్ని వ్యక్తం చేశాడు ఉభయకవిమిత్రుడు తిక్కనార్యుడు. రామకథారచన కార్యాన్ని జీవిత లక్ష్యంగా భావించి, రచించి, తరించిన మహానుభావు లెందరో ఈ పుణ్యభూమిలో. అంతేకాదు. రామకార్యమే నిజమైన పని యని, తక్కినదంతా శని యని భావించినవారూ ఉన్నారు. '''ఏ పనికో జన్మించితి నని నీ వెంచవలదు శ్రీరామ నే॥నేపనికో॥ '''శ్రీపతి శ్రీరామచంద్ర నీ చిత్తానికే తెలియదా నే ॥నేపనికో॥''' '''వాల్మీకాది మునులు నరులు నిన్ను వర్ణించిన నా యాస దీరునా''' '''మేల్మియై యుండు సద్భక్తులు మెచ్చుదురే త్యాగరాజ నుత నే ॥నేపనికో॥'''''' అని కీర్తిస్తూ, రామ గుణానుకీర్తనమే తన జీవితానికి ముఖ్య ప్రయోజనము అంటాడు త్యాగరాజస్వామి. * '''Ramam-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio''' [https://archive.org/details/ramam-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio] =='''ఇక నా కథ'''== ఇది '''చైతన్య రామాయణం'''. రామ చైతన్యాన్ని వర్ణించే గ్రంథం. రామాయణ చైతన్యాన్ని వివరించే గ్రంథం. నాకు దైవ నియోగం మీకు ప్రసాద వినియోగం. పైనుండి అందింది పిలుపు ... క్రింద అందించబోయేది మేలుకొలుపు. ఇరవైఏడు సంవత్సరాలుగా చేసిన కొలువు గ్రామ గ్రామాన కనుల పండుగగా సాగిన భక్తి చెలువు - ఏకమై నాకు ఈ రామాయణ రచనా భాగ్యాన్ని ప్రసాదించాయి. కవినై వ్రాయలేదు. పండితుణ్ణి ప్రవచించలేదు. తియ్యని రామకథను, పవిత్రమైన రాముని గాథను తెల్లని కాగితంపై వ్రాశాను. అంతే. ప్రజాభాషలో వ్రాశాను. జనప్రియంగా చెప్పాను. సరళభాషలో వ్రాశాను. వాడుక భాషలో వ్రాశాను. వేడుకగా వ్రాశాను. వేడుకుంటూ వ్రాశాను. నన్ను వాడుకోమంటూ వ్రాశాను. శేముషీ సింధువునై వ్రాయలేదు. ఆర్తజన బంధువునై వ్రాశాను. "నేనా! దద్దమ్మను. రామన్న కథ రాయడం నాకు సాధ్యమా!" అని పెద్దమ్మ పాదం పట్టుకున్నాను. అమ్మల గన్న అమ్మను వేడుకున్నాను. దాశరథి గాథను దద్దరిల్లేలా వ్రాయమని పెద్దమ్మ ధైర్యాన్ని నూరిపోసింది. నా అదృష్టానికి పొంగిపోతూ శతధా ధన్యుణ్ణి రచన కుపక్రమించాను. ఇది సాహసమే నని నాకు తెలుసు. గంగానదిని పూర్ణంగా ఆపోశనం పట్టాలని భావించే గోరువంక ప్రయత్నం అని నాకు తెలుసు. అయినా ప్రారంభించాను. ప్రయత్నించాను. త్రికరణశుద్ధితో రామాయణాన్ని రచించేవారికి, అంభోధిని దాటిన అంజనేయుడు అండగా ఉంటాడనే మాట మీద విశ్వాసమున్న వాణ్ణి. దైవకృప ఎలా ఉంటుందో జీవితంలో చూసినవాణ్ణి. రామాయణాన్ని కొందరు కథగా వ్రాశారు. కొందరు మూలానికి శ్లోక తాత్పర్యాలు సమకూర్చారు. కొందరు యథాతథంగా భావాన్ని అందించారు. కావ్యంలోని కవితా పరిమళాన్ని కొందరు వెదజల్లారు. నేను ఇవేమీ చేయలేక పోయాను. మహిమను వర్ణించి మనిషిని తీర్చిదిద్దే ప్రయత్నం చేశాను. అది నా జీవితలక్ష్యం. దైవశాసనం. ఆంధ్రావనిలో ఈనాడు నాకు ఉండేది ఊడే ఉద్యోగం కాదు. ఊరేగే ఉద్యమం. చూస్తూ నమ్మలేని సభలు. సమయాల్ని పాటిస్తూ, నియమాల్ని అనుసరిస్తూ సకాలానికి సభాస్థలికి గలగలమంటూ నదిలా కదిలొచ్చే జనప్రవాహం. ప్రసంగించినంత కాలం విస్తరంగ జలధిలా నిశ్చేష్టులై కూర్చుని, ఆశ్చర్యంతో ఆర్ద్రతతో ఆనందంతో మూగబాధతో పకపకమనే నవ్వులతో కొంత సేపు తడి ఆరని కన్నులతో మరికొంత సేపు రెండు గంటల్ని రెండు నిముషాలుగా భావించి జీవిత లక్ష్యాన్ని, మార్గాన్ని పొందామనే తృప్తితో లేచిపోయే అశేష జనావళి ఈనాడు ఆంధ్రావనిలో ఎక్కడైనా సుందర చైతన్య సభలలో ప్రత్యక్షం! ఆహా! ఏమి వైభవం! ఏమి ప్రాభవం! ఎవరిది ఇదంతా! ఇదంతా సనాతనధర్మ వైభవమే! ఏనాటి పుణ్యఫలమో! వాసుదేవుని కృపా వీక్షణమో, వ్యాసవాల్మీకాదులు అభిషేకించిన పుణ్యతీర్థం నన్ను కరుణించింది. తీర్థపుగిన్నె నా చేతికి వచ్చింది. వినమ్రుడనై, వినీతుడనై వినియోగ భారాన్ని భుజాల కెత్తుకున్నాను. వితరణశీలినయ్యాను. నమ్మకమున్న వాణ్ణి గాని అమ్మకం తెలియని వాణ్ణి. అయితే నేమి? అమ్మి పెట్టేవాడు అచ్యుతు డయ్యాడు. వేడుకంతా వేదికవద్దే. చెప్పినట్లు చేయమన్న వాని చరిత్రను వ్రాసి మూడు సంవత్సరాల క్రితం విడుదల చేశాను. వేలాది కాపీలు గంటలో ఎగిరిపోయాయి. చేసినట్లు చేయమన్న వాని చరిత్రను ఇప్పుడు వ్రాస్తున్నాను. ముస్తాబు కాకముందే మాకంటే మాకని ముచ్చటపడుతున్నారు వేలాది భక్తులు. నమ్మి నడచిన బ్రతుకు వమ్ము కాదు. జీవికి ఏనాడైనా ప్రధానమైంది సొమ్ము కాదు. రెండు దశాబ్దాలు ఆంధ్రావనిలో గీతాప్రవచనం చేశాను. తేట తెలుగులో ఉపనిషత్తులు వినిపించాను. భాగవతామృతాన్ని త్రాగించాను. రామాయణసాగరం వైపుకు నడిపించాను. ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ అనే దివ్య ద్వాదశాక్షరీ మంత్రాన్ని మిన్ను ముట్టేలా వాడవాడలా ప్రతిధ్వనింప చేశాను. సత్సంగాలు నెలకొల్పాను. సన్మార్గాన్ని బోధించాను. చేయవలసిన సందడంతా చేశాను. మహర్షుల వైభవాన్ని దర్శించిన నా హృదయం విశ్రాంతిని విసర్జించింది. నిద్రను నిర్జించింది. ఆరోగ్యాన్ని విస్మరించింది. నోరు మూతను పారేసుకుంది. కంఠం పగ్గాన్ని తెంచుకుంది. కాళ్ళు సంకెళ్ళను ఛేదించుకున్నాయి. చేతులు కట్లును వదిలించుకున్నాయి. ప్రవచనాలు జోరుగా సాగాయి. పాటలు శ్రావ్యంగా కాసెట్ల కెక్కాయి. ఊరూరు ప్రయాణాలయ్యాయి. చాప పరచినట్లు గ్రంథాలు వెలువడ్డాయి.పరిశ్రమ ఫలించింది. పరిస్థితి మారిపోయింది. ఇంతకాలం విని ఆనందించిన వారంతా ఇకమీదట కని తృప్తి చెందాలని తపన చెందుతున్నారు. ధర్మజీవనాన్ని గడిపేందుకు నడుం బిగిస్తున్నారు. ఇప్పుడు రామాయణం వారికి చాలా అవసరమై ఉంది. ఈ క్షణం కొరకే వేచియున్న నేను కలం కదిలించి, రాత్రింబవళ్ళు శ్రమించి, సాధకజన లోకానికి రామాయణాన్ని అందించాలని సంకల్పించాను. దానికి తోడు ఈనాటి సమాజానికి రామాయణం అవసరం ఎంతో ఉంది. తల్లిదండ్రుల మాట బిడ్డలు వినరు. బిడ్డల భవిష్యత్తును తల్లిదండ్రులు పట్టించుకోరు. భర్త మాట భార్య వినదు. భార్య సుఖాన్ని భర్త కనడు. గురువులపై శిష్యులకు గౌరవం లేదు. శిష్యులపై గురువులకు వాత్సల్యం లేదు. స్నేహితుల మధ్య నమ్మకాలు నశించాయి. బంధువుల మధ్య దూరాలు పెరిగాయి. వ్యాపారాలు, ఉద్యోగాలు, పాలకులు, పాలితులు అంతా కాలుష్యమే. కాపట్యమే. ఈ వ్యసనాన్ని పారద్రోలి, సద్వ్యవస్థను ఆహ్వానించాలని ధర్మవ్యవస్థను సమాజంలో ఆవిష్కరించాలని అభిలషించి, ఆశపడి దేశకాల పరిస్థితులను దృష్టిలో ఉంచుకొని సామాజిక స్పృహను మదిలో నింపుకొని అధఃపతనమవుతున్న ఆధునిక సమాజానికి సనాతనధర్మ ప్రగతిని అందించాలని అజ్ఞాన అనారోగ్యంతో నీరసించిన సమాజానికి దివ్యారోగ్యాన్ని ప్రసాదించే జ్ఞానరక్తాన్ని ఎక్కించాలని, పట్టించాలని పట్టుపట్టి, పట్టుదలతో రామాయణాన్ని రచిస్తున్నాను. ఇది చైతన్య రామాయణం భక్తులకు సారథి. విమర్శకులకు వారధి. సాధకులకు పెన్నిధి. నిజానికి రామప్రభువు సన్నిధి. రామాయణంలో చైతన్యమూర్తి రామభద్రుడు. చైతన్యునిలో అదృశ్యశక్తి శ్యామభద్రుడు. కళ్ళ ముందు రాముడు మనసు వెనుక శ్యాముడు నేను మధ్యవర్తిని. మీకు మధ్యవర్తిని. మీ మధ్యవర్తిని. చైతన్య రామాయణమంతా వాల్మీకమే. అవాల్మీకాలు సుందరంగా గోచరించిన చోట వాటి చిరునామాలు తెలుపుకుంటూ నడిచాను. రాముని ఆలయమే రామాయణం అది భక్తుల పాలిటి దేవాలయం. విగ్రహం రామునిది ప్రతిష్ఠ వాల్మీకిది నా దేమి టంటారా? పరిచర్యలే. సేవలే. మెట్లు శుభ్రం చేయడం దారిని సుగమం చేయడం సున్నం కొట్టడం రంగులు పులమడం అంతే, రాజు కట్టిన వంతెనపై ప్రాకి చీమ నదిని దాటుతుంది. వాల్మీకి రామాయణాన్ని ఆశ్రయించి నేను నా కార్యాన్ని పూర్తి చేసుకున్నాను. చీమకు చేవ ఎంతో - మీకు తెలుసు. చైతన్యుని శక్తి అంతే - అని నాకు తెలుసు. కృషి రవ్వంత కృప కొండంత. అంతే అంతా. పుణ్యాత్ములారా ! శ్రీరామ చరితామృతం మన చేతి కందింది. శ్రీరామ పాదతీర్థం మనకు లభించింది. శ్రీరామ నామసుధ మనకు ప్రాప్తించింది. ఇక ఆలస్య మెందుకు? జుర్రుదామా! జుర్రెద మీ కథామృతము జుట్టెద మీ పదపంకజ తోయమున్ జుర్రెద రామనామమున జొబ్బిలుచున్న సుధారసంబు నే జుర్రెద జుఱ్ఱ జుఱ్ఱుగ రుచుల్ గనువారి పదంబు గూర్పవే తఱ్ఱుల తోడి పొత్తిడక దాశరథీ కరుణా పయోనిధీ "కళ్యాణరామా! కరుణామయా! నీ చరితామృతాన్ని, నీ పాదతీర్థాన్ని, నీ నామపీయూషాన్ని కడుపారా గ్రోలుతాను. "దశరథరామా! దయామయా! నీ నామసుధను, నీ కథామృతాన్ని జుట్టి జుణ్ణి తృప్తిచెందిన సత్పురుషుల సహచర్య భాగ్యమును నాకు ప్రసాదించు. "కోదండరామా! కోమల హృదయా! కఠినాత్ముల కూరిమిని ఖండించు తండ్రీ!" అన్నాడు ఆనాడు భద్రాచల రామదాసు. ఆ మాటే ఈనాడు నేనూ అంటున్నాను, వినమ్రుడనై. నిజ భక్తుల చరణధూళినై అంటూనే ఉంటాను. చల్లని చూపుల నల్లని స్వామి పదముల కడ వాడని పువ్వులా పడి ఉండాలని పరితపించే, పరిశ్రమించే..మీ…'''స్వామి సుందరచైతన్యానంద''' * '''చైతన్య రామాయణము''' PDF Book Link: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/8/chaitanya-ramayanamu?sort=title # '''శ్రీ మద్రామాయణం''' videos link: https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/5/srimad-ramayanam?sort=title '''* స్వామి సుందర చైతన్వానంద pdf books,audios,videos Internet Archive Links:''' 1. https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330?query=swami+sundara+chaitanyananda 2. https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/1/chitanya-bhajans- ==[[చైతన్య భగవద్గీత]]== ఏనాటి పుణ్యఫలమో ఏ దివ్యాత్ముని కృపా వీక్షణమో బాల్యంలోనే నా మనస్సు బాలగోపాలుని బడి కెళ్ళి కూర్చుంది. అక్షరాలు నేర్చింది, పాఠాలు విన్నది అక్కడే. మాట లొచ్చింది, పాట లొచ్చింది ఆ బడి లోనే. 'తండ్రీ! నీవు మహోన్నతమైన తండ్రివి. నేను అర్హత లేని బిడ్డను. ఆశ ఒక్కటే నా ఆస్తి. అదే నా అర్హత. పారిజాత సుమాలను పట్టుకున్న చేతులతో నమస్కరిస్తూ ఉంటాను. తులసీ దళములను పట్టుకున్న హస్తాలను జోడించి వందన మంటూ ఉంటాను. నీ మాట వింటూ బ్రతుకుతాను. నీ భాషను పట్టుకొనే శక్తి లేనివాణ్ణి. నీ భావాన్ని ముట్టుకొనే సామర్థ్యం లేనివాణ్ణి.' ఇదంతా నా చిన్ననాటి వేడుకోలు. ఆ వేడుకోలు వెన్నుని చరణాల చెంతకు చేరుతుందని, తన వేడుకను ఆవిష్కరించే మహాకార్యంలో నన్ను వాడుకోవడం జరుగుతుందని నేను కలలో కూడా ఊహించ లేదు. గీత తోనే చెలిమి చేశాను గీతే నా కలిమి అని భావించాను మనస్సు పట్టుకోలేక పోయినా చేతులు గీతను విడిచి పెట్టేవి కావు. అదొక సుదినం. శుభదినం భగవద్వాణిపై గురి కుదిరింది భగవద్గీతపై మది నిలిచింది. '''య ఇమం పరమం గుహ్యం మద్బక్తే ష్వభిధాస్యతి |''' '''భక్తిం మయి పరాం కృత్వా మామే వైష్య త్యసంశయః ||''' '''న చ తస్మా న్మనుష్యేషు కశ్చిన్మే ప్రియకృత్తమః |''' '''భవితా న చ మే తస్మా దన్యః ప్రియతరో భువి ||''' ఈ గీతాశాస్త్రము అతి రహస్యము. దీనిని నా భక్తులకు ఉపదేశించే వాడు నాకు సరమ భక్తుడు అవుతాడు. నిస్సందేహంగా వాడు నన్నే పొందుతాడు. అర్జునా! అతని కంటే ప్రియమైన వాడు మానవ ప్రపంచంలో మరొకడ నేడు లేడు. మున్ముందు ఉండబోడు కూడా. ఈ రెండు శ్లోకాలు గీతను సమాప్తం చేస్తూ భగవంతుడు వినిపించిన అమూల్యమైన రత్నాలు అనే నా పాలిటి రత్నాల గనులు నన్ను సంపన్నుల్లోణ్ణి చేసిన రత్నరావులు, '''గీతా మే వరమా విద్యా బ్రహ్మరూపా న సంశయః''' భగవద్గీత ఒక్కటే నాకు శ్రేష్ఠమైన జ్ఞానము శీత పరమేశ్వరుని స్వరూపము. సంశయం లేదు. అంతే, ముక్కుపచ్చ లారని పూస వయస్సులో బుద్ధిలో భగవంతుని నింపుకొని, ఎవరి కొరకూ ఎదురు చూడకుండా గీతా ప్రచార భారాన్ని భుజాని కెత్తుకున్నాను. శక్తి ఉండి ఆ కార్యానికి పూనుకోలేదు భక్తి ఉందనే ధైర్యం వల్ల మానుకోలేదు. కొండ మోసిన వాడే అండగా నిలిచాడు సేవా పంటను దండిగా పండించాడు. త్రికరణ శుద్ధిగా నమ్మి నడిచి నందుకు మాటిచ్చిన వాడు మాటను నిలబెట్టు కున్నాడు. నాలుగు దశాబ్దాలు దేశం నలు చెరగులా గీతను వినిపించే భాగ్యాన్ని అనుగ్రహించాడు. ధన్యోం స్మి. భగవాన్! ధన్యోం పి. ఎన్నో గ్రంథాలు వ్రాశారు. గీతను వ్రాయ రెందుకని? ఎంతో కాలంగా ఇదే భక్తులు నాపై సంధిస్తున్న ప్రశ్న. వినతిని వినిపిస్తూనే ఉన్నా! ఆనతి వస్తే తప్పక వ్రాస్తా! - ఇదే భక్తులకు నే నిచ్చిన సమాధానం. ఆజ్ఞ అయింది. క్షణం ఆగకుండా శుభారంభం చేశా! రచన ఊపందు కుంది. చిత్ర విచిత్రంగా, నిత్య నూతనంగా రూపు దిద్దుకుంటూ సాగింది. అర్జునునికి బాహ్యంలో నిలబడి బోధించిన వాడు నాకు మాత్రం లోపలే స్థిరపడి గుట్టు విప్పాడు. తెలిసిందంతా వ్రాయలేక పోయాను. వ్రాయ గలిగిందంతా వ్రాశాను. తెలుసుకోవాలి తరించాలి అని భావించే పుణ్యాత్ములకు మరొకటి తెలియ నవసరం లేకుండా వ్రాశాను. శ్రమనే ఆహారంగా పరిశ్రమనే పానీయంగా నిరీక్షణే నిద్రగా భావించి అనంత సహనంతో నిరంతర మననంతో విచిత్రంగా కదులుతూ వినూత్నంగా కలలు కంటూ నడకను మరచి పరుగును వలచి సూర్యుణ్ణి విడిచి చంద్రుణ్ణి మరచి దీప జ్వాలకే అంకితమై కాలం తెలియకుండా కాళ్ళు మడచి కూర్చుని మాటలకు ప్రాణం పోస్తూ వాక్యాలకు వన్నె లద్దుతూ మది నంతా మాధవుని నింపుకొని హృది నంతా గీతామాతను నిలుపుకొని శంకరునికి కింకరుణ్ణ వంకరలు లేకుండా శంకలు కదలకుండా రెండు వేల పుటలను కుప్పపోసి నాలుగు సంపుటాల లోకి ఎత్తి నింపి భక్తుల భుజాలకు తగిలిస్తున్నా! అలా ఋషి ఋణాన్ని తీర్చుకుంటున్నా! '''నివేదన''' '''త త ద్వస్తు స్వభావజ్ఞః తత్పలం వేత్తి నాపరః |''' ఎవరికి ఏ వస్తు పరిజ్ఞాన ముందో వారికే దాని ఫలం పూర్ణంగా తెలుస్తుంది. భగవద్గీత ఏమిటో, ఏం చెబుతూ ఉందో, ఏ ఫలితాన్ని ప్రసాదిస్తూ ఉందో బ్రతుకునే సమర్పించుకొని అర్థం చేసుకున్నాను. గీతాసుగీతా కర్తవ్యా కిమన్యైః శాస్త్ర సంగ్రహైః ఇతర శాస్త్రాల ప్రసక్తి ఎందుకు? గీతను చక్కగా పఠిస్తే చాలు. అనే హితవాక్యం యొక్క ప్రభావ మేమిటో జీవితంలో చూశాను అందుకే, ఆరు పదులు నిండిన దశలో అనుభవాన్ని రంగరించి వ్రాశాను. గీతకు ఎన్నో వ్యాఖ్యానాలు వచ్చాయి. వస్తున్నాయి. వస్తూనే ఉంటాయి. ఎవరు ఎందుకు వ్రాశారో, వ్రాస్తున్నారో నాకు తెలియదు. గీతను ప్రవచించడం వేరు. గీతను రచించడం వేరు గీతను బోధించే వాళ్ళందరూ గీతను వ్రాయలేరు. వినే వారికి అర్థమయ్యే లాగా బోధించడం బోధకు అందరికీ బోధకులందరికీ సాధ్యం కాదు చదివే వారికి అర్థమయ్యే లాగా రచించడం కూడా రచయిత లందరికీ సాధ్యం కాదు. మరొక అడుగు ముందు కేస్తే గీత అర్థం కాని వాళ్ళు ఎలాగూ గీతను వ్రాయలేరు గీతను అర్థం చేసుకున్న వాళ్ళందరూ కూడా గీతను వ్రాయ గలరని చెప్పలేము. అందుచేతనే, భగవద్గీతకు ఎన్ని వ్యాఖ్యానాలు వచ్చినా వ్యాఖ్యానం అనగానే, శ్రీ శంకర భాష్యమే మనస్సులో మెదుల్తుంది అదే ప్రసన్నము. అదే గంభీరము. ప్రసన్న గంభీరము. కొందరికి కొన్ని వ్యాఖ్యానాలు బాగుంటాయి కొందరికి కొన్ని వ్యాఖ్యానాలు బాగుండవు కొందరికి ఏవైనా బాగుంటాయి కొందరికి బాగున్నవే బాగుంటాయి. ఏది బాగు? ఏది ఓగు? తెలిసి చెప్ప గలిగే దెవరు? బాగు పడాలనే దృఢదీక్ష కలవారు బాగేమిటో తెలుసు కుంటారు. బాగును గ్రహించిన వారే ఇతరులకు బాగును అనుగ్రహించ గలరు. తాదృశానాం దశాం తాం తాం తాదృశా ఏవ జానతే! అలాంటి వారి స్థితిని అలాంటి వారే తెలుసుకుంటారు. ఇది చైతన్య భగవద్గీత నాకు తపః ఫలం మీకు పుణ్య ఫలం ఏదో సాదాగా చదివి ప్రక్కన పెట్టే గ్రంథం కాదు అప్పుడప్పుడు, అక్కడక్కడ కొన్ని కొన్ని పుటలు ఎన్నుకొని చదివేది అసలే కాదు. సొంతము సాదరంగా అధ్యయనం చేయవలసిన గ్రంథము బుద్ధితో పాటు భక్తిని తోడు చేసుకొని చదువ వలసిన గ్రంథము. భక్తి రేవ ఏనం గమయతి భక్తి రేవ ఏనం దర్శయతి భక్తి వశః పురుషః భక్తి చేయి పట్టుకొని భగవంతుని వద్దకు నడిపిస్తుంది భక్తి కళ్ళు తెరిపించి భగవంతుని చూపిస్తుంది ఎందుకనో తెలుసా? భగవంతుడు భక్తికి వశుడు. ఎవరి ఇంట్లో ఏదుందో, ఏది లేదో నాకు మాత్రం ఏం తెలుసు? అన్ని ఇళ్ళల్లో గీత ఉండాలి భగవంతుని దర్శించ డానికి ఆలయానికి వెళ్ళాలి. దేవాలయానికి వెళ్ళాలి గీత మీ గృహంలో ఉంటే, మీ గృహమే గీతా మందిర మవుతుంది గోవిందుడు గీత లోనే ఉన్నందున గోవింద మందిర మవుతుంది. గీతాశ్రయో_హం తిష్ఠామి గీతా మే చోత్తమం గృహమ్ ! నేను గీతను ఆశ్రయించుకొని ఉంటాను. గీతే నా నివాస స్థానము ఇది ఎవరో ఎవరికో చెప్పింది కాదు. భర్త భార్యకు చెప్పింది అడిగింది ధరణి. తన చిరునామా ఎక్కడో చెప్పింది ధరణీపతి. ఇది వరాహపురాణం లోని వార్త. భూదేవి ప్రశ్నించింది అంటే భూలోక వాసు లందరి పక్షాన ప్రశ్నించిందని అర్థము భూదేవికి చిరునామా నందించాడు అంటే భూలోక వాసు లందరికీ అందించాడని అర్థము. గీత మన ఇంట్లో ఉంటే చాలు మన ఇంటికి రమ్మని అచ్యుతుని ఆహ్వానించ నవసరం లేదు మనందరము అచ్యుతుని ఇంటి లోనే ఆనందంగా ఉంటాము. గృహమే గుడి గోవిందుని దర్శించాలని భావించే భక్తులకు ఎన్ని గుళ్ళని నిర్మించ గలను? గూళ్ళనే గుడులుగా మారిస్తే ఎలా ఉంటుందని ఆలోచించాను. ఇలా ఉంటుంది అనిపించింది అదే చైతన్య భగవద్గీత. సర్వం సఫలం - సర్వం సంపూర్ణం నా ఆశయం నెరవేరింది. నా ఏకైక వాంఛ తీరి పోయింది నా బ్రతుకు సఫల మైంది. పురుషార్థం సిద్ధించింది. చాలు. చాలు. చాలు. భగవదారాధన సమాప్త మైంది భక్తులకు ప్రసాదం ప్రాప్తించింది. మహాకృతి మహోజ్జ్వలంగా సమాప్త మైంది కృతి కర్త ఎవరు? కృతి భర్త ఎవరు? కృతి భర్త నేను కాదని మీకే తెలుసు కృతి కర్తను నేను అనేది మీ భావన కాదని చెప్పేందుకే చివరగా ఈ పొడి మాటలు. కర్తను కాను అంటే పనిముట్టును అనుకుంటా రేమో! పనిముట్టును కానే కాను; పనిని ముట్టుకున్నాను. అంతే. కర్తా బహిః అకర్తా న్తః బాహ్యానికి కర్తగా కనిపిస్తున్నా ఆంతర్యంలో అకర్త గానే ఉన్నా! కృతి భర్తే కృతి కర్త కృతజ్ఞత చెప్పే ధైర్యం లేదు ఐదు పది చేసి తల వంచుతున్నా! అలాగే ఉంటానని విన్నవించు కుంటున్నా! కృతార్థుణ్ణయ్యా నని వినమ్రుణ్ణి పలుకుతున్నా! మనసైన మాట శతాధిక గ్రంథాలను ప్రచురించే అదృష్టానికి నోచుకుంది సుందర చైతన్యాశ్రమం. ఎంతో కాలంగా సర్వులూ ఎదురు చూచిన గ్రంథం చైతన్య భగవద్గీత కూడా ఎదలను అలరించేందుకు ఆవిర్భవించింది. ఎందరో ఎన్నో విధాలుగా ఈ కార్యక్రమాలలో వారి వారి సేవలను అందించి తృప్తి చెందారు. అందరికీ ఆశ్రమం ఋణపడి ఉంటుంది. ఇక ప్రస్తుత విషయం చైతన్య భగవద్గీత. రెండు వేల పుటల గ్రంథాన్ని అచ్చు తప్పులు దిద్దుతూ, సవరించి సరి చేయడం సాధారణమైన కార్యం కాదు. బాల్యం లోనే కదిలిన ప్రస్థానము. నాపై ఎందరి ప్రభావ ముందో నాకే తెలియదు. బాల్యం లోనే విశేషంగా గ్రంథ పఠనం చేశాను. అవి ఎంత గానో నన్ను ఉత్తేజ పరచాయి. ఎందరో మహాత్ముల జీవితాలు, బోధలు నన్ను ప్రభావితం చేశాయి. తనదైన శైలిలో సమాజం కూడా తన వంతు పాత్రను తాను నిర్వహించింది. విశేషగ్రంథ పరిచయం, అశేష జన సంసర్గం కలవాణ్ణి. పేరు పేరున ఎందరికి కృతజ్ఞతలు చెప్పేది? ఎన్ని గ్రంథాలను ఉటంకించేది? ఎలాగూ ఉండనే ఉంది మూలమంత్రం, 'అందరికీ వందనాలు'. దాని తోనే ప్రస్తుతానికి సరిపెట్టు కుంటున్నా. చివరగా మీ అందరికీ నా మనసైన మాట. ఇలాంటి గ్రంథాలు అరుదుగా ఉంటాయి. దొరికి నపుడే దోచుకోవాలి. హృదయంలో దాచుకోవాలి. జీవించి నంత కాలం తోడుగా ఉండ వలసిన గ్రంథము. పుస్తకాన్ని పుస్తకంగా ఉంచకుండా, శ్రమించి మస్తకానికి పట్టించండి. మన వద్ద ఉన్నది మనది కాదు మన మనస్సు కెక్కిందే మనది. సద్భావన సత్కార్యాన్ని రూపొందిస్తుంది సత్కార్యం సత్ఫలితాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. పుణ్య ఫల విశేషంగా తీర్థపు గిన్నె పూజారి చేతికి వచ్చినట్లు, చైతన్య భగవద్గీత గ్రంథాన్ని అందించే అదృష్టం మమ్మల్ని వరించింది. ఈ గ్రంథం మీది. మీతో ఉండ వలసింది మీరు కొనండి. మరి కొందరి చేత కొనిపించండి. మీరు శ్రద్ధతో చదవండి. ఇతరుల చేత చదివించండి కానుకగా ఎవరి కైనా సమర్పిస్తారా? ఇంతకు మించిన అమూల్యమైన రత్నం ఎక్కడ దొరుకుతుంది? …సర్వేజనాః సుఖినో భవన్తు ..ప్రణవ ప్రేమలతో..గీతామాత సేవలో ==[[చైతన్య భగవద్గీత]] వీడియోస్ == * SRIMADBHAGAVADGITA SUNDARACHAITANYA LYRICAL VIDEOS 18 CHAPTERS SLOKAM WITH BHAVAM PLAYLIST [https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/13/srimadbhagavadgita-sundarachaitanya?sort=title] * BHAGAVADGITA Introduction_dhyanaslokas - 1 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/7/introduction_dhyanaslokas] * 01.Arjuna Vishada Yogam - 2 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/8/arjuna-vishada-yogam] * 02.Saankya Yogam - 6 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/9/saankya-yogam] * 03.Karma Yogam#44 - 13 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/23/karma-yogam%2344] * 04.Gyana Yogam - 8 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/15/gyana-yogam] * 05.Karma Sanyasa Yogam - 4 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/16/karma-sanyasa-yogam] * 06.Atma Samyama Yogam - 4 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/6/atma-samyama-yogam] * 07.Vignana Yogam - 2 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/49/vignana-yogam] * 08.Akshara Parabrahma Yogam - 2 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/48/akshara-parabrahma-yogam] * 09.Raja Vidya Raja Guhya Yogam# 50 - 8 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/32/raja-vidya-raja-guhya-yogam%23-50] * 10. Vibhuti Yogam…6 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/56/10.-vibhuti-yogam] * 11.vishwarupa sandarshana yogam - 2 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/17/vishwarupa-sandarshana-yogam] * 12.BhaktiYogamu - 2 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/51/-bhaktiyogamu] * 13. Ksetra kshetrgna vibhaga yogamu…1 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/67/13.-ksetra-kshetrgna-vibhaga-yogamu] =='''చైతన్య పాంచజన్యం'''== ==మనసైన మాట== ఎంత మందితో నాకు పరిచయాలు ఉన్నాయి; ఎవరెవరు నాకు తెలుసు అనే ఆలోచనల కన్నా, నాతో నాకు ఎంత వరకు పరిచయం? అనే ప్రశ్న వేసుకోగలిగితే, ఆ క్షణమే జీవితం ఒక అందమైన మలుపు తిరుగుతుంది. సదవగాహనకు మనస్సు సిద్ధ పడుతుంది. ఆ నిముషం నుండి బ్రతుకు సరళంగా, సజావుగా సాగుతుంది. నేను ఒక్కట్లే. కాని, నాలో నేను తొంగి చూసినపుడు తెలుస్తుంది నేను ఒక్కడిగా లేనవి. వాలో నేను ఇద్దరుగా ఉన్నానని. రెండుగా ఉన్నానని. (1) నాలో వాంఛలు ఉన్నాయి; వ్యథలు ఉన్నాయి. బాధలు ఉన్నాయి; అపజయాలు ఉన్నాయి. గాయాలు ఉన్నాయి. చెప్పుకోలేని గాథ లున్నాయి. ఇలా నేను ఒకణ్ణి. ఇలా ఉండాలని ఎవరైనా ఎందుకు అనుకుంటారు? కాని అలా ఉన్నారు. మరోలా ఉండలేకపోతున్నారు అంటే, ఈ విధమైన జీవనము వెనుక బలమైన కారణా లున్నాయి. ధర్మాలున్నాయి. నియతి ఉంది. నేను ఇలా ఉండటానికి ఏది కారణమో, నా జీవితం ఇలా ఉండటానికి ఏ నియతి కారణమో, అదే నా పరిసరాల్లో ఉంది. ప్రపంచంలో ఉంది. వ్యక్తులలో ఉంది. వారి ప్రవర్తనల లోనూ ఉంది. ఆ సమయంలో అలా ప్రవర్తించకుండా ఉంటే బావుండేది. అక్కడ అలా చేసి ఉంటే బావుండేది అనే మాటలు పలికేది మనమే. చేయకూడని దానిని ఎవరు చేయమన్నారు? చేయవలసిన దానిని ఆపమని చెప్పిం దెవరు? మానుకున్నది మనమే. పూనుకున్నదీ మనమే. అంతా తెలిసే చేశాం. అప్పుడు మరోలా చేయటం, మరో విధంగా ఉండటం సాధ్య మయ్యేది కాదు అని ఇప్పుడు కూడా తెలుసుకోలేక పోతున్నాం. చేయవలసింది ఎంతైనా ఉండవచ్చు. చేయగలిగిందే మనం చేయగలం. ఉండవలసినవే మన వద్ద ఉంటాయి. లేనివి రావచ్చు. మన కొరకు లేనివి రమ్మన్నా రావు. పోయేందుకు వచ్చినవి ఉండమన్నా ఉండవు. ఉండటానికి వచ్చినవి పొమ్మన్నా పోవు. మనకు ఇష్టం లేనివి ఎన్నో మనం చేస్తున్నాము. ఇతరులు చేసే వాటిని ప్రశ్నించే హక్కు మనకు ఎక్కడుంది? నా జీవితంలో అయినా, పరుల జీవితంలో అయినా, ప్రపంచంలో అయినా జరుగవలసినవియే జరుగుతున్నాయి. జరుగకూడనివి అయితే ఎందుకు జరుగుతాయి? గతంలో ఇలాగే జరిగాయి. చైతన్య పాంచజన్యం వర్తమానంలో కూడా ఇచే రాగం. భవిష్యత్తులో కూడా ఇదే పాట. ఇదే బాట, ఇదే జీవితంలో ఘర్షణ. జీవిలో సంఘర్షణ. మనిషిలో అంతా ఇంతేనా? బ్రతుకంతా బాధలేనా? నాలో ఇంకేమైనా ఉందా? ఉంది. అదే ఆ రెండో నేను. (2) నాలో తృప్తి ఉంది. విశ్రాంతి ఉంది. హాయి ఉంది. సాధించినవి ఉన్నాయి. ప్రేమ ఉంది. దయ ఉంది. సానుభూతి ఉంది. ఇలా నేను మరొకణ్ణి. ఏదీ అవసరం లేనివాణ్ణి, ఎవరూ అవసరం లేనివాణ్ణి. దేనినీ కాదనలేని వాణ్ణి; ఎవరినీ కాదనలేని వాణ్ణి. సుఖాన్ని కోరనివాణ్ణి; సుఖమై ఉండేవాణ్ణి. ఉండాలి అమకోని వాణి; ఎప్పుడూ ఉండేవాణ్ణి. అందగాణ్ణి కాదు; అందంగా ఉంటాను. మాటలు లేవు: మాట్లాడుతాము. పాటలు రావు; పాడుతాను. పోవాలి అనుకోను; ఉండాలి అని భావించను. పోయినా ఉండేవాణ్ణి; పోకుండా ఉండేవాణ్ణి. రమ్మని పిలవని వాణ్ణి పొమ్మని చెప్పని వాణ్ణి. అదిగా ఇదిగా ఉండనివాణ్ణి ఏదోగా ఉండని వాణ్ణి వేమగా ఉండేవాణ్ణి. చలికి చెలికాణ్ణి. వానకు వేస్తాన్ని. ఎండకు మిత్రుణ్ణి. కాలంతో కలసి తిరుగుతాము. గాలితో చేతులు కలిపి షికారు కెళ్తాను. వెన్నెలను వాటేసుకొని ఊరేగుతాను. ఇదే జీవితంలో సరళత్వం. జీవికి సమత్వం. మనిషి తనలో తాము ఇలా లేదా? ఈ జీవన కళ తనకు లేదా? తనది కాదా? అవును.. తనదే. నీదే. నాదే. ఇదే ఆ రెండో నేను. నీవు ఒక్కడివే. ఎలా ఉంటావు రెండుగా? - రెండు ఉన్నా, ఉన్న దొక్కటే. నీవుగా ఉన్న దొక్కటే. అదేదో మనం తేల్చుకోవాలి. నీవు, మొదటి నీవే అయితే, ఇక జీవితంలో కాంతి మిగలదు. నీవు, రెండవ నీవే అయితే, ఇక జీవితంలో అశాంతి నిలవదు. ఇది తేలాలి. అప్పుడే, బ్రతుకు తేలిక పడుతుంది. తేలిపోతుంది. లేదా అమాంతం, ఆసాంతం మునిగిపోతుంది. శనిని వలచి మునిగిపోవడమా? మునిని తలచి తేలిపోవడమా? తరించిపోవడమా? ఇదే నిర్ణయం కావాలి. ఇదే బుద్దిలో స్పష్టత. బ్రతుకులో వరిష్ఠత. అందమైనవి. అమోఘమైనవి. అద్భుతమైనవి - ఎన్నో ఉన్నాయి ఈ ప్రపంచంలో. వినీలాకాశము పచ్చని పాలము సాగర జలము - అందంగా ఉంటాయి. వాల్మీకి కవిత్వం నారదుని సంగీతం విశ్వకర్మ నిర్మాణం - అమోఘంగా ఉంటాయి. రవీంద్రుని గేయాలు రవివర్మ చిత్రాలు తిక్కన పద్యాలు పోతన పలుకులు అద్భుతంగా ఉంటాయి. అన్నీ ఆకర్షణలే. అన్నీ అందాలే. ఆనందాలే. అద్భుతాలే. అన్నిటికన్నా అందమైనది, ఆకర్షణీయమైనది. అద్భుతమైనది ఏదయినా ఒక్కటి చెప్పండి అవి మీరెవరన్నా నన్ను అడిగితే, "స్పష్టత" అని సమాధానం చెబుతాను. స్పష్టత అంటే ఏ సంశయం లేకుండా ఉన్నది ఉన్నట్లు స్వచ్చంగా తెలియటం. అందుకే నేమో, "జ్ఞానానికి సమమైన పవిత్ర వస్తువు లేదు" అన్నది భగవద్గీత. ఈ విషయంలో మన శాస్త్రాలు విలక్షణంగా శోధిస్తాయి. మన మహర్షులు వైభవంతో ప్రకాశిస్తారు. జ్ఞానము హృదయంలో వెన్నెలను కాయిస్తుంది. బుద్ధిలో స్పష్టంగా మనస్సులో మల్లెలను పూయిస్తుంది. మనం ఏదో చేయాలని ప్రపంచానికి రాలేదు. ఏదో కావాలని ప్రారబ్ధంతో కలసి వచ్చాము. మనం ఏమి కాలేకపోయామని, ఏదీ చేయలేకపోయా మని కాలం చూస్తూ కూర్చోదు. పరుగు లెత్తే కాలాన్ని మనం కూర్చోబెట్టలేము. మనం శాంతిలో పవ్వళించే దెలాగో అర్థం చేసుకోవాలి. పరమార్థాన్ని పొంది తరించాలి. అందుకే పుస్తకాలకు గుడి కట్టిన సుందర చైతన్యాశ్రమం మరీ మడి కట్టుకొని ఈ పుస్తకాన్ని ప్రపంచానికి సమర్పిస్తోంది. నిక్కమైన మంచి నీల మొక్కటి చాలు" అన్నట్లు, ఈ ఒక్క పుస్తకం మస్తకంలో స్పష్టతను కలిగించి, నిష్టను పెంచుతుందని, బ్రహ్మనిష్ఠ వైపు మనిషిని త్రిప్పుతుందని ప్రగాఢంగా విశ్వసిస్తున్నాను. సంతోషంతో మీ చేతుల్లో పెడుతున్నాను. నేను శ్రమించినా, మీరు ఈ గ్రంధము తాంతాన్ని, విశ్రాంతాన్ని, ప్రశాంతాన్ని ప్రసాదిస్తుంది అనే భావన రాగానే శ్రమ కూడా ఆశ్రమ జీవనమంత హాయిగా ఉంది. నిజం చెప్పాలంటే, రచనలో నాకు ఏవేవో తెలిసి ఉండవచ్చు. కాని, శ్రమ మాత్రం ఎప్పుడూ తెలిసి రాలేదు. నేను శ్రమించి ఉండొచ్చు. శ్రమ పడలేదు. వాది రచన కాదు. నేను రచించలేదు. నాది అర్చన. రచన నాకు అర్చన. అర్చనలో 'నేను' ఎలా ఉంటాను? నేనే లేను. ఇక శ్రమ ఎవరికి? అర్చించటం అదృష్టం. అదృష్టఫలం. పూజారి నేనే అయినా, ఆలయాన్ని కొందరు చిమ్ముతారు. కొందరు పూలు కోసి పెడతారు. కొందరు దీపారాధన చేస్తారు. కొందరు పూజలో ప్రత్యక్షంగా పాల్గొని తృప్తి చెందుతారు. పూజా ఫలము నీకే ఉండనీ పూజే ఫలముగ మాకు మిగలనీ సలిలము నిండిన మా నయనాలలో కదలక నీ రూపు మిగిలిపోన అని, చైతన్య గానాన్ని పాడుకొంటూ తన్మయత్వం చెందుతారు. ఇది చైతన్య పాంచజన్యం 'హరహర మహాదేవ' - అంటూ' భంభం అని మ్రోగిన శంఖారావం. ఆశ్రమం ప్రచురించిన ఎన్నో గ్రంధాలు రికార్డు స్థాయిలో పాఠకుల చేతుల్లోకి వెళ్ళాయి. ఎందరికో, ఎంతగానో స్ఫూర్తి నిచ్చాయి. తృప్తి నిచ్చాయి. కాని, "చైతన్య పాంచజన్యం" గ్రంథం వేరు. ఈ గ్రంథం నాకే ఎనలేని తృప్తి నిచ్చింది. దీపాన్ని దర్శించినంతగా తృప్తిపడ్డాను. ఎన్నో గ్రంథాలకు తల్లివైన నాకు ఈ గ్రంథం ముద్దుబిడ్డ అయింది. ఈ గ్రంధం పాఠకులకు ఎనలేని స్ఫూర్తిని ఇస్తుందని భావిస్తున్నాను. ముముక్షువులకు అమృతపానం లాంటిదని నా అభిప్రాయం. ఎక్కువ పుటలున్న ఈ గ్రంథం తక్కువ కాలంలో వెలువడింది. సమయం అబ్బే లేదు. అయినా సుందరంగా తయారైంది. శారదా మందిరంగా కళకళలాడింది. ఈ పవిత్ర కార్యంలో ఎందరో తమ వంతు సేవలను అందించి పుణ్యాన్ని చేరుకున్నారు. ఆశ్రమవాసులు, సత్సంగ్ సభ్యులు కంప్యూటర్ టైప్ సెట్టింగ్లోను, ఫోటో డిజైనింగ్, ప్రూఫ్ రీడింగ్ తదితర సేవలలో తృప్తి చెందారు. ఇక చివరగా, స్పష్టతకు ప్రతిరూపంగా శోభిస్తూ, పరమాత్మ ప్రసాదంగా అందిన ఈ గ్రంథము ముముక్షువులకు సుస్పష్టంగా అర్థమయ్యేలా ఆశీర్వదించమని మురళీకృష్ణ స్వామిని వేడుకొంటున్నాను… మీ … స్వామి సుందర చైతన్యానంద =='''వేదసంస్కృతి - ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ'''== ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ ! ఈ మంత్రం ఎందుకు జపించాలి.? ఇప్పటికి సరిగ్గా 1500 సంవత్సరాల క్రితం సంఘటన. ఒక ముసలివాడు ”ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” అనే మంత్రాన్ని వల్లెవేస్తూ గంగానది తీరంలో నడుస్తున్నాడు. చేతిలో జపమాల మెడలో రుద్రాక్ష హారం ధరించాడు. ఈ ”ఓం భగవతే వాసుదేవాయ” అనే మంత్రం చదవడం వలన ఆ తరంగాలు కలిపురుషుడుని తాకాయి. ఎక్కడి నుండి వస్తున్నది ”ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” అనే మంత్ర శబ్దం అని చుట్టూ పరికించాడు. గంగానది తీరంలో ఒక బక్కచిక్కిన ముదుసలి '''ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ'''అనే నామాన్ని జపించడం చూసి ఆ మంత్ర జపాన్ని ఆపాలని ఆ ముసలివాడి దగ్గరికి వెళ్లి పట్టుకోబోయాడు. అయన మీద చేయి వేసిన వెంటనే ఎగిరి అర యోజన దూరంలో పడ్డాడు. కొంతసేపు ఏమి జరిగిందో తెలియక చూస్తే ఆ ముసలివాడు ముందు ఎక్కడో ”ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” అనే మంత్రాన్ని జపిస్తూ వెళ్తున్నాడు. ఎలాగైనా పట్టుకుని నామజపాన్ని ఆపాలని దగ్గరికి వెళ్ళాడు. పట్టుకోబోతే ఈసారి యోజనం దూరంలో పడ్డాడు. ఆ దెబ్బకి కలిపురుషుడు గజగజ ఒణికిపోయాడు. చూస్తే బక్కచిక్కి ఉన్నాడు. గట్టిగా గాలి వస్తే ఎగిరేలా ఉన్నాడు. కాని పట్టుకుందామంటే నేను ఎక్కడో పడుతున్నాను. ఒకవేళ నాశక్తి సన్నగిల్లిందా? కలియుగం ఆరంభంలో కృష్ణుడు వలన నా రాక ఆలస్యం అయింది. ఇదేమైన శ్రీకృష్ణుడి మాయా ప్రభావమా? అసలు ఇంతకీ ఆ ముసలివాడు ఎవ్వడు. శివుడా? విష్ణువా? అనుకుంటూ ఉండగా అటుగా వెళ్తున్న ”వేదవ్యాసుడు” కనిపించాడు. కలి వెంటనే వ్యాసుడు దగ్గరికి వెళ్లి మహానుభావ సమయానికి వచ్చావు. నా సందేహాన్ని నివృత్తి చేయండి. అన్నాడు. వ్యాసుడు నవ్వి. ఇది నీరాజ్యం. ఈకలికాలం నీది. నీకు సందేహమా? ఏ ఇద్దరుని సక్రమంగా ఉండనివ్వవు. ఎవరైనా కలిసున్నారంటే కళ్ళలో నిప్పులు పోసుకుంటావు. ఇలాంటి నీకు నా అవసరం ఏముంది? ఇంతకి నువ్వు కుశలమే కదా! కుశలమే! నారాజ్యంలో నేను కాక నువ్వు పాలించవు. కదా! అదిగో ఆ దూరంగా వెళ్తున్నాడే ఆ ముసలివాడు ఎవరు? ఆయన్ని పట్టుకోబోతే నా బలం సరిపోవడం లేదు. ఇదసలు నా రాజ్యమేనా? లేక మీరందరూ కలిసి నన్ను మాయ చేస్తున్నారా? చెప్పండి అని వేడుకున్నాడు. వేదవ్యాసుడు నవ్వి, ఓహో అదా నీ సందేహం. అయన పరమ విష్ణు భక్తుడు. అయన జపించే నామం వలన విష్ణు శక్తి ఉత్పన్నమై నిన్ను దగ్గరికి రానివ్వదు. పట్టుకోవాలని ప్రయత్నించవా! విష్ణువు నిన్ను నాశనం చేసి కలియుగాన్నే లేకుండా చేస్తాడు. త్రికరణ శుద్దిగా నిత్యం ” ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” అనే నామాన్ని ఎవరు పఠిస్తూ ఉంటారో వారిని నువ్వు కనీసం తాకనుకూడా తాకలేవు. కనుక ”ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” ఈ మంత్రాన్ని ప్రజలు పట్టుకునే లోపే నువ్వు పట్టుకో. లేదంటే నీ రాజ్యంలో నువ్వు ఉండలేవు. అని చెప్పి వెళ్ళిపోయాడు. ఇంతటి మహత్తరమైన ఈ మంత్రాన్ని నిత్యం జపించండి. '''ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ''' ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ '''వేదసంస్కృతి'''ఆశ్రమాలు #సుందర చైతన్యాశ్రమం దవలైశ్వరం, [[రాజమండ్రి|రాజమహేంద్రవరం]]. #[[సుందర చైతన్య ఆశ్రమం|సుందర చైతన్యాశ్రమం]] దు౦డిగల్, [[హైదరాబాద్]]. #సుందర చైతన్యాశ్రమం [[విశాఖపట్నం]]. == మూలాలు == {{reflist}} [[వర్గం:నెల్లూరు జిల్లా ఆధ్యాత్మిక గురువులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:హిందూ గురువులు]] [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] mlfvf2jpy5fr1hps4tr9f5eaearmxbf 4942955 4942618 2026-08-24T09:39:55Z Yedavallisreddy 122006 /* ఇక నా కథ */ 4942955 wikitext text/x-wiki {{శుద్ధి}}{{మూలాలు సమీక్షించండి}}{{Infobox Hindu leader |name='''Sadhguru Swami Sundara Chaitanyananda'''<br />స్వామి సుందర చైతన్యానంద |image= SADHGURU SWAMI SUNDARA CHAITANYANANDA.jpg |caption = సుందర చైతన్యానంద |birth_name = సుందర రాజన్ |birth_date = 25 - డిసెంబర్ - 1947 |birth_place = కట్టుబడి పాలెం, నెల్లూరు, ఆంధ్ర ప్రదేశ్, భారతదేశం. |known = సద్గురు, జ్ఞాన బ్రహ్మ, ఆర్షవిద్యా వాచస్పతి, సత్సంగ ప్రచారమణి, సనాతన ధర్మ దీపికాధారి, చైతన్య భగవద్గీత ప్రకాశకులు. |father = శ్రీ పెరుంబుదూరు వేంకట శేషాచార్యులు |mother = రంగనాయకమ్మ |religion = సనాతన ధర్మము(హిందూ మతము) |philosophy = అద్వైతము |quote = మోక్షః జ్ఞాన రూపేన అస్తి. |signature = |footnotes = }} '''శ్రీ స్వామి సుందర చైతన్యానంద''' ([[ఆంగ్లము]]: Swami Sundara Chaitanyananda) అఖిలాంద్ర దేశంలో తన [[ఉపన్యాసము]]లద్వారా, రచనల ద్వారా, [[సంకీర్తన|సంకీర్తనల]] ద్వారా భక్తులకు జ్ఞాబోధ చేసాడు. అరవై యేడు సంవత్సరాల జీవిత కాలములో నలబై రెండు సంవత్సరాలు [[భక్తి|భక్త]] జన సంక్షేమానికి వినియోగించాడు. వక్తగా, [[రచయిత]]గా, [[గాయకులు|గాయకుడు]]గా, [[బోధన|బోధకుడు]]గా, [[గురువు]]గా భక్త జనుల గౌరవాలు అందుకున్నాడు. == ఆధ్యాత్మిక సేవా స్వర్ణోత్సవ సమారోహం == [[దస్త్రం:SWAMI SUNDARA CHAITANYANANDA - INDIAN POSTAGE STAMP - 1966-2016 .... 50 Years of Devotional Service CELEBRATIONS.jpg|thumb|200px|left| స్వామి సుందర చైతన్యానంద భారత తపాలా బిల్లా (పోస్టల్ స్టాంపు).]] శ్రోత్రీయ బ్రాహ్మణిష్టా గరిష్ఠులైన పూజ్య గురుదేవుల యాభై వసంతాల పవిత్ర ఆధ్యాత్మిక సేవా ప్రస్థానం (1966 నుండి 2016వరకు) ఆధ్యాత్మిక సేవా స్వర్ణోత్సవ౦ గా కీర్తించబడింది. ఈ సందర్భంగా మార్చి 19 వ తేదీన భారత ప్రభుత్వ తపాలా శాఖ వారు ఈ సేవా స్వర్ణోత్సవం సందర్భంగా పూజ్య గురుదేవుల ఫోటో ముద్రించిన ప్రత్యేక పోస్టల్ కవరును.<ref>{{cite web | url = http://www.indianphilately.net/images/sundarachaitanyanandajispc190316.jpg | title = Special Cover on 50 years of Spiritual Journey of H. H. Swami Sundara Chaitanyanandaji Maharaj – 19th March 2016 | author = Sagi Srinivas Raju |accessdate=2016-10-13 }} </ref> పోస్టల్ స్టాంపును వేదికపై ఘనంగా విడుదల చేయడం జరిగింది. ఈ అరుదైన ప్రతిష్ఠాత్మక కార్యక్రమమును శ్రీ సోమసుందరం, ఐ.పి.ఎస్., డైరెక్టర్ ఆఫ్ పోస్టల్ సర్వీస్ వారు ఆవిష్కరించారు. ఈ ఈవెంటు పూజ్య గురుదేవుల ఆధ్యాత్మిక సేవా స్వర్ణోత్సవానికి మకుటాయమానమై భాసించింది. [[భక్తులు|భక్తుల]] ఆనందానికి అవధి లేకుండా పోయింది. == శ్రీ చైతన్య జయ ధ్వజం == <poem> :సర్వజిత్ - మార్గ శీర్ష శ్రీ : :గీతా భాగావతో దయః :జ్ఞానబ్రహ్మార్ష సర్వజ్ఞ :శ్రీ చైతన్య జయ ద్వజః </poem> #శ్రీ [[సర్వజిత్తు|సర్వజిత్]] [[వైకుంఠ ఏకాదశి]] [[గీతా జయంతి|గీతా జయంతీ]] పరోషస్సున [[1947]] [[డిసెంబరు]] 25 తేది ఉదయం 4: 30 గంటలకు శ్రీ స్వామీజీ వారి ఆవిర్భావ [[విజయం]] #శ్రీ [[ప్లవంగ]] [[వినాయక చవితి|వినాయక చతుర్ది]] 1967 డిసెంబరు 8 వ తేది శ్రీ స్వామిజీ వారి వాగావిష్కార విజయం. #శ్రీ రక్తాక్షీ [[కార్తీకమాసము|కార్తీక]] కృష్ణ తృతీయ తదియ [[1984]] [[నవంబరు]] 11 వ తేదీ స్వామీజీ వారి [[ఆశ్రమం|ఆశ్రమ]] స్వీకార విజయం. #శ్రీ[[క్రోధి]] [[ఆశ్వయుజమాసము|ఆశ్వయుజ]] కృష్ణ తృతీయ [[చవితి]] 1985 నవంబరు 14 వ తేదీ స్వామీజీ వారి స్థాపించిన ఆధ్యాత్మిక మాస పత్రిక గిరిధారి ప్రసార విజయం. #శ్రీ ప్రజాపతి మార్గశీర్ష శుక్ల షష్ఠి 1991 డిసెంబరు 12 వ తేదీ శ్రీ స్వామీజీ వారి జ్ఞాన శతక్రతు విజయం. #శ్రీ ఈశ్వర మార్గశీర్ష శుక్ల సప్తమి 1997 డిసెంబరు 6 వ తేదీ శ్రీ స్వామీజీ వారి భాగ్యనగర ఆశ్రమ ప్రవేశ విజయం. #శ్రీ [[చిత్రభాను]] జ్యేశ్ట శుక్ల నవమి 2002 జూన్ 19 వ తేదీ శ్రీ స్వామీజీ వారి [[విశాఖపట్నం|విశాఖపట్టణ]] సాగరగట్టాణ తీరాశ్రమ స్తాపాన విజయం. #శ్రీ వికృతి నామ చైత్ర శుక్ల అష్టమి 2010 మార్చి 23 వ తేదీ శ్రీ స్వామీజీ వారి చైతన్య భగవద్గీతా గ్రంథ ఆవిష్కార విజయం. ఇంకా #ఆయుత పత్ర (10,000) రచనాపూర్తి విజయం. #పంచ సహస్ర (5,000) ప్రవచనా పూర్తి విజయం. ఇది శ్రీ సుందర చైతన్యానంద స్వామి విజయానుభూతి. ==అవతార విశేషం== 1947 డిసెంబరు 25 న [[నెల్లూరు జిల్లా]] లోని కట్టుబడిపాళ్ళెం అనే గ్రామంలో [[బ్రహ్మ మూహూర్తం|బ్రహ్మముహూర్త]]మున [[వైష్ణవము|వైష్ణవ]] [[కుటుంబము|కుటుంబం]]లో సుందర చైతన్యానంద జన్మించారు. అది పరమాత్మ స్వరూపమైన మార్గశీర్ష మాసం. ఆ రోజే వైకుంఠ [[ఏకాదశి]], గీతా జయంతి కలసి వచ్చాయి. శ్రీ పెరుంబుదూరు వేంకట శేషాచార్యులు, రంగనాయకమ్మ అను దంపతులకు అష్టమ సంతానంగా సుందర చైతన్యానంద జన్మించారు. స్వామీజీ పూర్వాశ్రమం పేరు శ్రీ సుందర రాజన్. స్వామీజీ పూర్వీకులు [[తమిళనాడు|ద్రవిడ దేశము]] వారు. వీరి తాత గారు బాల్య దశలో [[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రాంతానికి]] వచ్చారు. చంగల్పట్టు జిల్లా లోని [[రామానుజాచార్యుడు|రామానుజాచార్యుల]] వారి జన్మ స్థలమైన శ్రీ పెరుంబుదూరు వీరి స్వగ్రామము.<ref>{{cite web | url = http://www.aboutyourphilosophy.blogspot.in/2013/07/swami-sundara-chaitanyananda.html | title = Sadhguru Swami Sundara Chaitanyananda | author = Raghuveer Onbv | accessdate = 2016-10-13 | website = | archive-url = https://web.archive.org/web/20160611000149/http://aboutyourphilosophy.blogspot.in/2013/07/swami-sundara-chaitanyananda.html | archive-date = 2016-06-11 | url-status = dead }}</ref> స్వామి వారి తాతలు విద్వత్తు గల వారై గ్రంథ రచనలు చేసారు. దేవాలయార్చకులుగా, తోమాల సేవకులుగా, గాయకులుగా, భక్తీ ప్రబంధ రచయితలుగా వన్నెకెక్కారు. [[తిక్కన|కవిబ్రహ్మ తిక్కన]], [[ఆతుకూరి మొల్ల|కవయిత్రి మొల్ల]], జ్ఞాన బ్రహ్మ సుందర చైతన్యులు - ఈ ముగ్గురు [[సింహపురి]] సీమలో విరబూసిన జ్ఞాన మందారాలని స్తుతిస్తూ [[నెల్లూరు]] పట్టణంలో 15-6-1994 నుండి 24-6-1994 వరకు పూజ్య స్వామీజీ నిర్వహించిన 118 వ జ్ఞాన [[యజ్ఞం]]లో పూజ్య స్వామీజీకి కనకాభిషేకం చేసిన సందర్భంలో సింహ పురీయులు ఒక [[తెలుగు పద్యము|తెలుగు పద్య]] మందారమును సమర్పించుకుని యున్నారు. శ్రీ స్వామీజీ బి.ఏ.లిట్ పట్టమును పొందారు. పూప వయస్సు నందే వేదాంత గ్రంథాలను రాత్రింబవళ్ళు అధ్యయనం చేశారు. చేతిలో వేదాంత గ్రంథం లేకుండా బాల్యంలో వారు ఎవ్వరికీ కనిపించి ఉండరు. నిత్యమూ నియమముతో ధ్యానము చేసే వారు. భక్తుల కోర్కె మేరకు [[యజ్ఞం|యజ్ఞాలు]] ప్రారంభించారు. ప్రతి యజ్ఞంలో వేలాది సంఖ్యలో వచ్చి భక్తులు వారి ఉపన్యాసాలను ఆలకించేవారు, ఆలకిస్తూ ఉన్నారు.స్వామి వారిది [[అద్వైతం|అద్వైత]] మార్గము. ఆ విషయంలో రాజీ పడకుండా భోదిస్తారు. జ్ఞానమును [[భక్తి]]ని సమన్వయం చేసి బోధించడం వారి ప్రత్యేకత. సనాతన ధర్మ మహా [[సాగరం]]లో ఉత్తుంగ తరంగాలై ఎగసిన భక్తుల, మహాత్ముల గాథలు చదువుతూ 'ఇవి నిజాలా!' అని సందేహించే ఆధునిక యువతరానికి చక్కని సమాధానం చెబుతుంది స్వామివారి సున్నిత [[గుండె|హృదయం]], అద్భుత జీవన విధానం. ==ఆధ్యాత్మిక స్పూర్తి - అఖండ కీర్తి== నలబై ఐదు సంవత్సరాల క్రితం మాట ... సత్య సందేశాలు అందించే సద్గ్రంథాలు అక్కడక్కడా లభించేవి. కాని అవి ఎక్కువ శాతం పండితుల బరువు పెంచడానికి మాత్రమే ఉపయోగ పడేవి. సమాజానికి వాటిని అందిద్దామనే పుణ్యాత్ములు ఉన్నా, సామాన్యుని స్థాయిని గ్రహించలేని కారణంగా అట్టి ఎందరివో ప్రయత్నాలు వ్యర్ధంగా మిగిలి పోయాయి. అభివృద్ధి చెందిన [[విజ్ఞాన శాస్త్రం]] నూతన తరాన్ని వినూత్న సంశయాలలో ముంచెత్తింది. అర్ధం లేని భౌతిక వాదం, జనులలో పెరిగిన అలసత్వం - అన్నీ కలసి జీవితాన్ని శోభింప చేసే విజ్ఞాన మణులను వెదజల్లే వేదాంత శాస్త్రాన్ని కాలక్షేపం స్థాయికి దించాయి. ఇవన్ని పరిశీలించిన శ్రీ స్వామీజీ యువ హృదయం తీవ్రంగా స్పందించింది. జ్ఞాన ప్రకాశంలో రమించ వలసిన [[భారతదేశం|భారతదేశము]] 'దరిద్రులున్న సంపన్న దేశం' గా మిగలడం ఆ చిన్న హృదయం భరించలేక పోయింది. కుదురుగా, మెలకువతో, అద్వితీయ సామాజిక స్ఫూర్తితో, అవగాహనతో అక్కడ ఓ బృహద్యత్నానికి అంకురార్పణ జరిగింది. సామాన్యునికి, సత్యానికి మధ్యనున్న అగాధాన్ని పూడ్చదానికి ఆ చిన్నారి చేతులు నడుం బిగించాయి.నేటి ఈ సుందర చైతన్య మహోద్యమాన్ని మన ముందుంచాయి. ఈ రోజు సమాజానికి ఏమి అందించాలన్న విషయంలో సుస్పష్టమైన, శాస్త్రీయ మైన అవగాహనతో ప్రారంభమై, అందుకు భగవత్ కృపను తోడు చేసుకుని రేయింబవళ్ళు శ్రీ స్వామీజీ శ్రమించారు. ఇంతింతై ఎదిగి ఎదిగి గుండె గుండెను మీటుతూ మహా ప్రవాహమై - దరిచేరిన వారిని పావనులను గావించే పుణ్య సలిలగా, మహోన్నత జ్ఞాన [[గంగా|గంగా నది]] ప్రవాహంగా నేడు సుందర మహోద్యమం రూపు దాల్చింది. శ్రీ స్వామీజీ మాటల మద్య మానవ జీవితానికి అర్ధం చెబుతూ, పాటలలో తియ్యగా పరమార్ధాన్ని విప్పి చూపుతూ, నిర్జీవ మౌతున్న సమాజానికి జీవిత పాటాలను సహనంతో నేర్పుతూ 220 కు పైగా జ్ఞాన యజ్ఞాలను నిర్వహించి, [[తెలుగు]] లోను, [[ఆంగ్ల భాష|ఆంగ్లం]] లోను 150 కి పైగా గ్రంథాలను రచించారు.<ref>{{cite web | url = http://www.sundarachaitanyam.in/AboutSwamiji.html | title = About Sadguru Swami Sundara Chaitanyanandaji | author = Official website |accessdate=2016-10-13 }} </ref> 200 సత్సంగ శాఖలను రాష్ట్ర మంతటా నెలకొల్పి, 22 మురళీ కృష్ణ ఆలయాలను, ధ్యాన మందిరాలను నిర్మించి, 'గిరిధారి' మాసపత్రిక ద్వారా, టి.వి ద్వారా ఆడియో, [[వీడియో]] సి.డి. ల ద్వారా ఆర్శవిద్యా వాణిని జనావళికి వినిపిస్తూ ఉన్నారు. ==ఆశ్రమ స్వీకారం== గత నలభై ఐదు సంవత్సరాలుగా పూజ్య స్వామీజీ ఆంధ్రావనికి అందించిన ఆధ్యాత్మిక సేవలు అనితర సాధ్యాలు. ఈ మహత్తర కార్యక్రమానికి కార్యక్షేత్ర౦గా 1984, మే 11 వ తేది ప్రథమంగా [[ధవళేశ్వరం]] సుందర చైతన్యాశ్రమం రూపు దిద్దుకుంది. తపోవనంలా, సుందర నందనోద్యాన వనంలా శోభించే [[ఆశ్రమం]] వేలాది సత్సంగీయులకు, భక్తులకు స్ఫూర్తి కేంద్రంగా దినదినాభివృద్ధి చెందింది. అద్భుత కలాఖండమైన ఈ ఆశ్రమం ప్రస్తుతం వానప్రస్తాశ్రమంగా అలరారుతోంది. 1997 డిసెంబరు 25 వ తేది అభినవ బృందావనంలా [[హైదరాబాద్|హైదరాబాదు]] [[సుందర చైతన్య ఆశ్రమం]]ం వెలసింది. దేశ విదేశాలలో ఆధ్యాత్మిక సేవలందించేందుకు శ్రీ స్వామీజీ వారికి ఆశ్రమం ఒక పనిముట్టు అయ్యింది. పచ్చని పొలాల మధ్య పదమూడు ఎకరాల స్థలంలో నిర్మింపబడిన ఈ సువిశాలమైన ఆశ్రమం భక్తుల పాలిటి కల్పవృక్షం. భక్తీ భావ పరంపరలో ముంచెత్తే 76 అడుగుల ఎత్తు గల మురళీకృష్ణ భగవానుని [[ఆలయం|దేవాలయం]], నిరంతరం గురుదేవుల జ్ఞాన ప్రభోదాలతో ప్రతిధ్వనించే శృతి మందిరం - ఈ రెండూ భక్తీ జ్ఞాన సమ్మేళనమైన సుందర చైతన్య మహోద్యమానికి సంకేతాలు. 2002 జూన్ 19 వ తేదిన [[విశాఖపట్నం|విశాఖ]] సాగర తీరంలో మూడవది అయిన సుందర చైతన్య ఆశ్రమం నెలకొల్ప బడింది. ==చైతన్య శంఖారావం== ఒక [[యుద్ధం]] రణరంగంలో ముగిసి ఉండవచ్చు. కాని, అది పుట్టింది మాత్రం ఒక వ్యక్తీ మనస్సులోనే. మార్పు అనేది సంభవమైతే అది సమాజంలో కాదు. వ్యక్తిలో. వ్యక్తీ ఆలోచనా సరళి మారితే వ్యక్తీ ప్రవర్తనలో పరివర్తన వస్తుంది. మనసు మారితేనే మనుగడ మారుతుంది. మనిషి మారితేనే సమాజం మారుతుంది. *సుందర సత్సంగాలు: మాది గొప్ప అంటే మాది గొప్ప అంటూ అందించ బడే పలు రకాల సిద్ధాంతాలు, సందేశాలు, మాయలు, మహిమలు మనిషిని చుట్టూ ముట్టి మభ్య పెడుతున్న ఈ గందరగోల పరిస్థితులలో, అసలు ఇన్ని రకాల ఆలోచనల వెనుక ఉన్న ఆంతర్య మేమిటి? అది పుట్టిన దెక్కడి నుంచి? పయనిస్తున్నదే తీరానికి? ఇంతకీ మోక్ష మంటే ఏమిటి? దానికి మార్గ మేది? - ఇటు వంటి సహజ, అనివార్య సంశాయాలకు సహేతుకమైన సశాస్త్రీయ మైన సమాధానాలను అందిస్తూ, విచారము - [[అనుభవము|అనుభవం]] - ప్రచారము - ఈ మూడింటిని లక్ష్యంగా కలిగిన సుందర సత్సంగాలను శ్రీ స్వామీజీ నలభై సంవత్సరాల క్రితమే రాష్ట్ర మంతటా నెలకొల్పారు. కుల తత్వాల నధిగమించి, 'నాకులం ఒక్కటే - సానుకూలం' అనే గురుదేవుని అడుగు జాడల్లో ఏకాత్మ భావంతో సత్సంగీయులు అందరూ జీవిస్తున్నారు. *చైతన్య మాతృ మండలి: [[గృహలక్ష్మి]] గృహానికి మూల స్తంభం వంటిది. ఆ కల్పవల్లి నీడ లోనే గృహం సుఖ శాంతులతో వర్ధిల్లుతుంది. బిడ్డలకు [[అమ్మ]] ఒడి ప్రథమ [[బడి|పాఠశాల]]. అవగాహన గల తల్లులు ఇంటిని శాంతి నిలయం చేయగలరన్న మహోన్నత ఆశయంతో ముందు మాతృ మూర్తులను తీర్చిదిద్దే ప్రయత్నంలో శ్రీ స్వామీజీ అన్నీ గ్రామాలలో, పట్టణాలలో ' చైతన్య మాతృమండలి' స్థాపించారు. నిత్యమూ స్వాధ్యాయంతో, సేవా కార్యక్రమాలతో చైతన్య మాతృ మండలి ఆదర్శవంతంగా శోభిస్తూ ఉంది. *చైతన్య యువత: గోడ యొక్క గొప్పదనం ఇటుకల మీద ఆధారపది ఉన్నట్లు, [[దేశం]] యొక్క స్థిరత, ఐక్యత, పురోగతి [[యువత]] మీద ఆధారపడి ఉంది అన్న ఉధేశంతో 'చైతన్య యువత' విభాగాన్ని శ్రీ స్వామీజీ నెలకొల్పి యువతను [[క్రమశిక్షణ]] తో, సంయమనంతో, ఆధ్యాత్మిక స్ఫూర్తితో ప్రగతి మార్గంలో నడుపుతూ ఉన్నారు. ప్రేమతో, సేవా భావంతో, చరిస్తూ, వారు నమ్ముకున్న విలువల వైశిష్ట్యాన్ని, ఈ మార్గంలో వారికి కలిగిన సంతృప్తిని అందరికి అందించాలని పూర్ణ హృదయంతో ప్రయత్నించడమే కర్తవ్యంగా పెట్టుకుని, భావి తరాలకు ఆశాజ్యోతులుగా చైతన్య యువత వేల్గొందుతూ ఉంది. *గిరిధారి: సర్వ వేదాంత సారంగా, సర్వ సమస్యలకు ఏకైక పరిష్కారంగా, అనుభావామ్రుతాన్ని చక్కటి వ్యాసాల రూపంలో, కథల రోపంలో కవితల రూపంలో, ప్రశ్నోత్తర రూపంలో నింపి శ్రీ స్వామీజీ గత 30 సంవత్సరాలుగా ఆంధ్రావనికి మాసం మాసం అందిస్తున్న అమృత కలషమే గిరిధారి. 20,000 మంది జీవిత సభ్యులను కలిగిన గిరిధారి ఆధ్యాత్మిక మాస పత్రిక పాటకులను నిత్యమూ చైతన్యవంతం చేస్తూ, ఆనంద తీరాలకు తరలిస్తూ ఉంది. ==పశ్చిమంలో యతి పాదం== [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా]] లోని భక్తుల ఆహ్వానాన్ని మన్నించి పూజ్య స్వామీజీ 1998 సెప్టెంబరులో ప్రథమంగా [[అమెరికా|అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]] దేశం పర్యటించారు. సనాతన ధర్మ వైభవ కేతనాన్ని అమెరికాలో రెపరెప లాడించారు. [[చికాగో]], [[డెట్రాయిట్]], క్లీవ్ లాండ్, ఓర్లాండో మొదలైన నగరాలలో జ్ఞాన యజ్ఞాలను నిర్వహించి జనులను అమితంగా స్పందింప జేశారు. Chicago people get another Vivekananda-like saint to expound Advaita Vedanta. Saint thrills Chicago Audience with mesmerizing philosophical discourses. 'Advaita Vedanta delivered to the common man in simple, palatable terms' - అనే శీర్షికలతో దిన పత్రికలు పూజ్య స్వామీజీని శ్లాఘించాయి. ==అపురూప విజ్ఞాన వేది - అసమాన కవితా పయోనిధి== శ్రీ స్వామివారు తమ దివ్య భోదలతో అలసిపోయిన జీవితాలలో ఆశలతలను పూయిస్తున్నారు. అలుపెరుగని కంటంతో మానవాళి అశాంతి తలుపులను మూయిస్తున్నారు. వారికున్న శ్రావ్యమైన గాత్రం, గాన గంధర్వ వైదుష్యం అసమానము, అనితర సాధ్యము. మైదానాలనే తరగతి గదులుగా మార్చి లోతైన ఉపనిషత్ రహస్యాలను శ్రోతల హృదయాలలో నిక్షిప్తం చేసిన ఖ్యాతి శ్రీ స్వామీజిది. వారి [[భాష]], బాణీ అద్భుతం. వారి గళం, కలం ఒక దానితో మరొకటి పోటీ పడుతూ ఉంటాయి. ఒక దాని నొకటి మించి పోవాలనుకుంటాయి. వేదాంత సాహితీ [[ప్రపంచము|ప్రపంచ]]లో, తాత్విక భావనా జగత్తులో పూజ్య స్వామీజీ అపురూప విజ్ఞాన వేది. అసమాన కవితా పయోనిధి. గహన మైన వేదాంత విషయాలను సాధారణ మానవులకు కూడా అవలీలగా, అలవోకగా అందించే వారి అసాధారణ వైదుష్యం అనుపమానము, అద్భుతము. అసామాన్య పాండిత్యంతో, అద్భుత రచనా పటిమతో శతాధిక గ్రంథాలతో పాటు చైతన్య [[భాగవతం|మహాభాగవతం]], చైతన్య [[రామాయణం|రామాయణము]], చైతన్య [[మహాభారత|మహా భారతము]] గ్రంథాలను ప్రసాదించిన శ్రీ సుందర చైతన్యనందుల వారు ఎప్పుడెప్పుడా అని ఆంధ్ర ప్రజానీకం ఎదురు చూసిన చైతన్య భగవద్గీత గ్రంథాన్ని వాసుదేవుని ప్రసాదంగా సహృదయ లోకానికి సమర్పించి సంతర్పణం చేశారు. [[వేదమాతరమ్|వేదమాత]]కు నీరాజనాలు అర్పించారు. ==చైతన్య దీప్తి== జ్ఞానబ్రహ్మ, ఆర్షవిద్యా వాచస్పతి, సత్సంగ ప్రచారమణి, సనాతన ధర్మ దీపికాధారి అను పలు బిరుదులతో యోగి పుంగవులు పూజ్య స్వామీజీని సత్కరించగా, సువర్ణ కంటాభరనాలతో, హస్త కంకణాలతో, సువర్ణ కిరీటాలతో, గండ పెండేర పురస్కారాలతో, గజారోహణలతో, కనకాభిషేకాలతో వివిధ ప్రాంతాలలోని భక్తులు, అనేక సంస్కృతిక, ఆధ్యాత్మిక సంస్థలు వీరిని సంన్మానించాయి. శ్రీ స్వామీ వారిది ప్రచారోద్యమం. జన జాగరణోద్యమం, సమాజాన్ని చైతన్యవంతం చేసే సుందర సమోద్యమం. ఆయన భారతీయ విజ్ఞాన సర్వస్వం. సనాతన ధర్మ పరిమళం. ఆర్ష సంస్కృతీ సభ్యతల భాండాగారం. ఇది ఆంధ్రుల భాగ్యం. శ్రీ స్వామీ సుందర చైతన్యానందుల వారికి మనం సమకాలీనులం కావడం మన పురాకృత పుణ్యఫల విశేషం. శ్రీ స్వామి వారి అవిరళ కృషికి, త్యాగ జీవనానికి, జనులపై వారికున్న అపార కృపకి ఆంధ్రావని భక్తీ భావంతో, కృతజ్ఞతా భావంతో శిరమోడ్చి, కరములు జోడించి స్వామి వారి పాదపద్మాలకు నమస్కరిస్తూ ఉంది. ==గ్రంథములు== #[[చైతన్య భగవద్గీత]] # [[చైతన్య భాగవతము]] # చైతన్య మహాభారతం # [[చైతన్య రామాయణము]] #చైతన్య పాంచజన్యం #చంద్రభాగాతరంగాలు #విష్ణు సహస్రనామం #శ్రీ కృష్ణ కర్ణామృతం #నిత్యసాధన చైతన్యం #చైతన్య భగవద్గీత (చిన్న సైజు) #అపరోక్షానుభుతి #అయితే విను #ఆత్మా విద్యా విలాసం #ఆనంద లహరి #ఆనంద తీరాలు #ఆత్మభోద #అధ్వైతానుభుతి #అవధూత గీత #భాస్కర శతకం #భజనావలి #భజ గోవిందం #బాలముకుందం #బ్రహ్మ సూత్ర దీపిక #చైతన్య లేఖలు - 3 #చైతన్య సమీరాలు #చైతన్య భావ సుమాలు #చైతన్య ప్రసంగాలు #చైతన్య గీతికలు #దాశరథీ శతకం #ధన్యాష్టకం #ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగములు #ఈశావాస్యోపనిషత్తు #గురు గీత #గీతాంజలి #గోపీ హృదయం #జగద్గుర్వష్టకం #జ్ఞానదేవ్ అభంగాలు #జీవన్ముక్త గీత #హరివిల్లు #కీర్తనాంజలి #కృష్ణ లీలలు #కభీర్ గీతావళి #కేనోపనిషత్తు #కృష్ణకథా గానము #లక్ష్మీనృసింహ స్తోత్రము #మలయ మారుతం #మహిష్మతిలో శంకరయతి #ముండకోపనిషత్తు #ముక్తికోపనిషత్తు #మువ్వల సవ్వడి #ముకుంద మాల #నరసింహ శతకం #నారద గాన రామాయణము #న్యాయ దీపిక #నారాయణ స్మరణం #నిర్వాణశట్ట్కం #నిగ్రహం #నిర్గుణ మానస పూజ; సదాచారం #పురుషసూక్తం #పూజావిధానం #ప్రపంచసారము #పండుగలు - ప్రాశస్త్యము #ప్రభోద సుదాకరము; వేదాంతడిండిమ౦ #ప్రశ్నోత్తర రత్నమాలికా #ప్రశ్నోపనిషత్తు #ప్రాతః స్మరణ స్తోత్రం #రామ గీత #[[రామజోగి]] చిట్కాలు #శ్రీ రుద్రమ్ #సాధువాక్యం #సదాశివబ్రహ్మేంద్ర కీర్తనలు #సుందర సంపాదకీయాలు - 1 #సుందర సంపాదకీయాలు - 2 #సుందర పారిజాతాలు #సనాతన స్రవంతి #సంక్షిప్త రామాయణము #స్వామియే శరణం అయ్యప్ప #సాధన సోపానాలు #సాధన పంచకం #సుందర మందారాలు #శ్రీ రామ అష్టోత్తర శతనామ స్తోత్రం #శివ గీత #శివ స్తోత్రం #శివ దర్శనం #శ్రీ కాళహస్తీశ్వర శతకం #సువర్ణమాలా స్తుతి #శతశ్లోకి #స్వాత్మ ప్రకాశికా #శివానంద లహరి #షట్పదీస్తోత్రం; సారతత్వోపదేశం #కనకథారా స్తోత్రం #శ్రీ శంకరచార్యస్వామి జీవితము #శివాపరాధ క్షమాపణ స్తోత్రం #శివ మహిమ్నః స్తోత్రం #సౌందర్య లహరి #తత్వ బోధ #విజ్ఞాన నౌక #విజ్ఞాన కదంబం #వేదాంత పంచదశి #వేదాంత వెన్నెల #వేమన యోగి #వ్యాస ప్రసాదం #విభూతి పండ్లు #విచారబిందు ఉపనిషత్తు #వేదాంతసార ఉపనిషత్తు #యోగాసారోపనిషత్తు #యక్షప్రశ్నలు #జీవన సత్యాలు #[[సుందర మందారాలు]] ==[[సుందర చైతన్య భజనలు]]== '''[[సుందర చైతన్య భజనలు]]''' * '''భజనామృతం''' [https://archive.org/details/16.-narayana-yanara] * '''స్తోత్రగాన మంజరి''' [https://archive.org/details/stotramanjari-3] * '''సర్వదేవ నమస్కారం''' [https://archive.org/details/2.-mrutyunjaya-shiva] * '''నమః పార్వతీ పతయే''' [https://archive.org/details/10.-girijaramana-goureesha] * '''రామనామ సుధ''' [https://archive.org/details/b-1._20260530] * '''చైతన్య మురళి''' [https://archive.org/details/7.-siva-namavalyashtakam-sankara] * '''కొండదేవుని కొలువు''' [https://archive.org/details/8.-ee-natakamanta-navvulake_202605] * '''రామకథా స్రవంతి''' [https://archive.org/details/ramakatha-a] * '''చైతన్యగానం''' [https://archive.org/details/chaitanya-b-02] * '''ఆనందవర్షిణి''' [https://archive.org/details/sri-ramachandra-kripalu-bhajaman-tulasidas] * '''కొండదేవుని కొలువు''' [https://archive.org/details/8.-ee-natakamanta-navvulake_202605] * '''కీర్తనాంజలి''' [https://archive.org/details/kirtananjali-a-02] * '''జయదేవుని అష్టపదులు''' [https://archive.org/details/4.-kapee-madhuripuna] * '''సదాశివ బ్రహ్మేంద్ర కీర్తనలు''' [https://archive.org/details/smaravaram-varam] * '''సుందర చైతన్య భజనలు Internet Archive Playlist''' [https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/2/sundara-chaitanya-bhajans] '''[[చైతన్యగానం - 01 ]]''' * చైతన్య గానం - 1 * పూజాఫలము * * 01.శారదాం - విశారదాం * 02.పావన యమునా జలములు చల్లన * 03.సత్యమైన నీ కథ విని * 04.వసంతం విరబూసిన గాని * 05.నల్లనివాడు - అల్లరివాడు * 06.పూజాఫలము నీకే ఉండనీ! * 07.ఎంత నేర్చినా ఎలా బ్రతికినా * 08.పాల సంద్రమున పవ్వళించావా! * 09.బృందావనిలో నంద నందనుని '''[[చైతన్యగానం - 01 ]]''' VIDEOS FOLDER LINK: [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/70/%E0%B0%9A%E0%B1%88%E0%B0%A4%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%82-01-?sort=title] '''[[చైతన్యగానం - 02 ]]''' చైతన్య గానం - 2 * మువ్వల గోపాల * * 10.మువ్వల గోపాల - చిరునవ్వుల గోపాల * 11.మరువలేను - మరపు రానీను * 12.సాధన సాగనీ స్వామి * 13.సుందర సురభిళ యమునా తీరవనం * 14.గాలికి లోటున్నదా? * 15.హే గోవింద! హే గోపాల! * 16.ఆశా నిరాశల జీవిత మింతే * 17.కావగరావా! కరుణింపగ లేవా! * 18.కరుణించు నా స్వామి! * 19.ఉన్నది గాంచవే ఓ మనసా! '''[[చైతన్యగానం - 02 ]]''' VIDEOS FOLDER LINK: [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/71/%E0%B0%9A%E0%B1%88%E0%B0%A4%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%82---02-] ==[[చైతన్య భాగవతము|చైతన్య భాగవతము]]== ==నీరాజనం== ఉష్ణము అగ్నియొక్క ధర్మము. శీతము జలము యొక్క ధర్మము. క్రౌర్యము వ్యాఘ్ర ధర్మము. చపలత్వము లేడి ధర్మము. వర్షించుట మేఘ ధర్మము. ప్రేమించుట ప్రేమ ధర్మము. ప్రేమకు అన్యధర్మములు తెలియవు. ప్రపంచము ప్రేమనుండి జనించినది. ప్రేమలో జీవిస్తున్నది. ప్రేమలో లయిస్తుంది. ప్రేమకు పుట్టుకలేదు. ప్రేమయే సృష్టికి మూలకారణము. వ్యష్టికి మూలాధారము. సమిష్టి మనుగడకు మూల విషయము. ప్రేమ అద్భుతమైన శక్తి. ప్రకృతి స్పందనలో, సౌందర్యములో తొంగిచూసే అసమాన ఆకర్షణాశక్తి మానవ హృదయంలో, ఆరాధనా రూపంలో కదిలే భక్తి. సకల ప్రాణుల హృదయాలలో ఊరట పేరున కలిగే తృప్తి. జీవికి నిజమైన భుక్తి. ఒక్కమాటలో చెప్పాలంటే అదియే తన స్వరూపమైన ముక్తి. ప్రేమ సర్వాంతర్యామి. అది కదులును, కదలదు. దగ్గర లేదు, దూరము ఉండదు. '''తదేజతి తన్నై జతి తద్దూరే తద్వంతికే '''తదంతరస్య సర్వస్య తదు సర్వస్యాస్య బాహ్యతః'''''' “అది కదులును. అది కదలదు. అది దూరమున గలదు. దగ్గరనూ గలదు. అది దీని అంతటిలో కలదు. దీని యంతటికి బాహ్యమున కూడా కలదు.” అని ఉపనిషత్తు పలికింది. ప్రేమకు రూపము లేదు. అరూపమైన ఉజ్వల ప్రేమ రూపమును దిద్దుకుని వ్యక్తమయితే ఎలా వుంటుంది? సముజ్వల విగ్రహమై భాసిస్తుంది. అట్టి సుందర సముజ్వల విగ్రహమే ప్రేమమూర్తియైన శ్రీకృష్ణ పరమాత్మ. శ్రీకృష్ణుడు ప్రేమావతారమూర్తి. ప్రేమ నిండిన హృదిలో వెలితి తెలియదు. వెలుగు చెదరదు. ప్రేమ భాషణమునకు అలవాటుపడిన వ్యక్తికి అసంపూర్ణత అర్థం కాదు. అది సరస్వతీ నదీతీరము. వేదములను సంస్కరించిన మహనీయుడు, అష్టాదశ పురాణములకు కర్తయైనవాడు, బ్రహ్మసూత్రములను రచించినవాడునగు వేదవ్యాసుడు అశ్రుపూర్ణవదనుడై విచారముతో కూర్చొనియుండెను. దారిన వెడుచుండిన నారదమహర్షి వ్యాసభగవానుని జూచెను. ఆయన ముఖారవిందమున గోచరమయ్యే అవ్యక్తబాధను గ్రహించెను. మహర్షిని సమీపించి, "ఆర్యపూజితా! పరాశరాత్మజా! మీ వదనమున విషాదఛాయలు అలుముకొనుటకు కారణమేమి? సర్వశాస్త్ర పారంగతులైన మిమ్ములను అశాంతి అలుముకున్నదా? కారణమేమిటి?" అని అడిగెను. "నారద మునీంద్రా! అదియే నాకును అవగతమగుటలేదు. నీవు త్రిలోక సంచారివి. జ్ఞానివి. నీకు తెలియని విషయము లేదు. నా ఈ విషాదమునకు కారణమును తెలియజేయుము" అని తెలిపెను. '''నీ కెఱుగరాని ధర్మము లోకములను లేదు బహువిలోకివి నీవీ '''నా కొఱత యెట్టిదంతయు నాకున్ వివరింపుమయ్యనారద! కరుణన్'''''' అని వ్యాసుడు ప్రార్థించెను. నారదుడు ఒక క్షణమాలోచించాడు. కారణాన్ని అన్వేషించి అవగత మొనర్చుకున్నాడు. అర్థమైన విషయాన్ని అభ్యర్థించిన వ్యాసునికి తెలియజేశాడు. అచింతమైన ధర్మచయమంతయుఁ జెప్పితి వందులోన నిం చుకగాని విష్ణుకథ లేర్పడఁ జెప్పవు; ధర్మముల్ ప్రవచిం చిన మెచ్చునే గుణ విశేషము లెన్నినఁగాక, నీకు నీ కొంచెము వచ్చుటెల్ల హరిఁగోరి నుతింపుమి నార్యపూజితా! "మహాత్మా! వ్యాసా! జటిలమైన వేదాంతశాస్త్రమును ప్రవచించిన నీవు భగవద్భక్తిని గూర్చి ప్రత్యేకముగా ప్రవచించవైతివి. ఎంతటి జ్ఞానము కలిగినను భక్తి లేనిదే ముక్తి రాదు. భగవానుని అనంత కళ్యాణ గుణములను కీర్తించకపోవుటయే నీ ఆవేదనకు ముఖ్యకారణము. "హరిభక్తిని విరివిగా పంచెడి భాగవత కావ్యమును రచించి, మీ హృదిలోని ఆవేదనను పోగొట్టుకొనుడు" అని తెలియజేసెను. '''నిగమంబులు వేయిఁ జదివిన సుగమంబులు గావు ముక్తి సుభగత్వంబుల్''' '''సుగమంబు భాగవతమను నిగమంబుఁ బఠింప ముక్తి నివసనము బుధా!''' నారదమహర్షి చేత ప్రభావితుడైన వ్యాసమునీంద్రుడు శమ్యాప్రాసమనే ఒక ఆశ్రమంలో ఉండి భక్తిరస ప్రధానమైన భాగవత కావ్యమును రచించెను. తత్ఫలితముగ హృదయావేదనను పోగొట్టుకొని నిర్వికల్పానందములో రమించెను. శ్రీమద్భాగవత కథామృతము మహాజ్ఞానియైన వ్యాసమహర్షి కలమునుండి కదలి, మహా వైరాగ్యమూర్తియైన శుకబ్రహ్మ గళమునుండి స్రవించి, మహాభక్తుడైన పరీక్షిత్తుని హృదయమున నిలిచినది. కనుక ఈ మహాకావ్యము భక్తి, జ్ఞాన, వైరాగ్య రూపమని తెలియుచున్నది. వ్యాసమహర్షి విరచితమును, నిరోధలీలా ప్రతిపాదకమునగు ద్వాదశస్కంధ సముల్లసితమగు ఈ భాగవత గ్రంథము పరమపావన గ్రంథము. "భాగవతము" అనెడి పదములోని ఐదు అక్షరములు స్వరూపానుభూతికి పంచ సోపానములవలె తెలియుచున్నవి. మొదటి అక్షరమైన 'భా' శబ్దము ప్రకాశవంతమైన భక్తిని తెలియచేయుచుండ, రెండవ అక్షరమైన 'గా’ శబ్దము ప్రజ్ఞానఘనమైన జ్ఞానమును నిర్దేశించుచుండ, మూడవ అక్షరమైన 'వ ' శబ్దము వివేకయుతమైన వైరాగ్యమును సూచించుచుండ, నాల్గవ అక్షరమైన ‘త‘ వృచ్ఛకుడు నాలుగుసార్లు భాగవతము - భాగవతము- భాగవతము - భాగవతము యని పలికెను. ఇలా పలుకుదుండగా భాగవతమనెడి పదము పునశ్చరణ వేగానికి "బాగవుతాము" యని వినిపించును. వెంటనే ఆ సంత్ పురుషుడు "నాయనా చూచితివా భాగవతమును పఠించినచో మనమంతా బాగవుతాము" యనెను. బాగును తెలియక సాగే జీవులకు భవ్యమైన, యోగ్యమైన బాటను తెలిపే బావుటాయే భాగవతము. బుధజనులారా! ఇది భాగవతము. ఎవరినో బాగుచేయాలని నేను వ్రాయలేదు నన్ను బాగుచేసుకొనేందుకు వ్రాసుకున్నాను. నా జీవన ప్రయాణంలో దారిబత్తెమైన ఈ భాగవతమును తోటి సహచరులైన మీకు పంచడం నా బాధ్యతగా భావించాను. రుచి ఉందో లేదో! రుచిగా వడ్డించాలనే అభిరుచి మాత్రం నాలో నిండుగా ఉండింది. ప్రేమతో అందిస్తున్నాను. గ్రహించండి. ప్రమోద భరితమైన ఈ పవిత్ర గ్రంధమును ప్రశాంతముగా కూర్చుని రచించే అదృష్టం కలుగలేదు. నిర్విరామ కార్యక్రమాల మధ్య ప్రయాసతో రచించాను. ఒకరి చేత రామభద్రుడు వ్రాయించాడు. నాచేత వ్రాయించమని శ్యామభద్రుని కన్నీళ్ళతో ప్రార్థించాను. నేను చేసినది అంతే. చివరగా ఒక్కమాట, వస్తువు మహాప్రసాదము. పూజారి ఎవరని చూడకండి. తీర్థపుగిన్నె ఎలా ఉన్నదని వీక్షించకండి. అనంత కరుణామయుడైన శ్యామసుందరుని నిర్హేతుక కృపా విశేషము, అసమాన ప్రేమాన్వితులైన మీ అందరి ప్రేమలు నాకు కొండవలె అండగా నిలచి నా బ్రతుకు పంటను దండిగా పండించాయి. అందరికీ వడ్డించే అవకాశాన్నిచ్చాయి. అందుకోవడంతోనే సరిపోయింది. తిరిగి ఏమి అందించగలను? ఏమీ లేదు. ఏమీలేని వాడను. మీకు ఇవ్వగలిగింది కూడా ఏమీ లేదు వందనము తప్ప. ఆ వందనమునే వంద జేసి అందిస్తున్నాను. అందుకోండి. భాగవత సాగర తీరాన …ఒక రేణువు…'''స్వామి సుందర చైతన్యానంద''' * '''చైతన్య భాగవతము''' PDF LINK: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/9/chaitanya-bhagavathamu * '''శ్రీ మద్భాగవతం''' videos link: https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/4/srimad-bhagavatam * '''స్వామి సుందర చైతన్వానంద pdf books,audios,videos Internet Archive Links:''' 1. https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330?query=swami+sundara+chaitanyananda 2. https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/1/chitanya-bhajans- 3. '''Bhakti Dyana Drusya Malika''' '''1.భక్త కుచేల 2. నంద గోకులం 3. శబరి 4. శాంతి తీరాలు 1 & 2 VIDEOS LINK''': https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/20/bhakti-dyana-drusya-malika ==[[చైతన్య రామాయణము|చైతన్య రామాయణమ]]ు== ఎందుకు? ఎవరి కొరకు? ఏమి సాధించాలని? - చెబుతాను. నా కథ చెప్పేముందు ప్రస్తావనగా రెండు మాటలు రామచంద్రుని గుణానుకీర్తనము పుణ్యప్రదము. ముక్తిప్రదము. రాముడు ధీరోదాత్త నాయకుడు. అట్టి సుగుణాభిరాముని కళ్యాణ చరితమును కమనీయంగా రచించిన వారిలో ఒకరైన కవిబ్రహ్మ తిక్కన తన "నిర్వచనోత్తర రామాయణము" నకు, హేతువును ఇలా చెబుతాడు. '''ఎత్తఱి నైనను ధీరోదాత్త నృపోత్తముడు రామధరణీపతి '''సద్వృత్తము సంభావ్యమౌట నుత్తర రామాయణోక్తి యుక్తుడ నైతిన్'''''' అని తన మనోభిప్రాయాన్ని వ్యక్తం చేశాడు ఉభయకవిమిత్రుడు తిక్కనార్యుడు. రామకథారచన కార్యాన్ని జీవిత లక్ష్యంగా భావించి, రచించి, తరించిన మహానుభావు లెందరో ఈ పుణ్యభూమిలో. అంతేకాదు. రామకార్యమే నిజమైన పని యని, తక్కినదంతా శని యని భావించినవారూ ఉన్నారు. '''ఏ పనికో జన్మించితి నని నీ వెంచవలదు శ్రీరామ నే॥నేపనికో॥ '''శ్రీపతి శ్రీరామచంద్ర నీ చిత్తానికే తెలియదా నే ॥నేపనికో॥''' '''వాల్మీకాది మునులు నరులు నిన్ను వర్ణించిన నా యాస దీరునా''' '''మేల్మియై యుండు సద్భక్తులు మెచ్చుదురే త్యాగరాజ నుత నే ॥నేపనికో॥'''''' అని కీర్తిస్తూ, రామ గుణానుకీర్తనమే తన జీవితానికి ముఖ్య ప్రయోజనము అంటాడు త్యాగరాజస్వామి. * '''Ramam-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio''' [https://archive.org/details/ramam-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio] =='''ఇక నా కథ'''== ఇది '''[[చైతన్య రామాయణం]]'''. రామ చైతన్యాన్ని వర్ణించే గ్రంథం. రామాయణ చైతన్యాన్ని వివరించే గ్రంథం. నాకు దైవ నియోగం మీకు ప్రసాద వినియోగం. పైనుండి అందింది పిలుపు ... క్రింద అందించబోయేది మేలుకొలుపు. ఇరవైఏడు సంవత్సరాలుగా చేసిన కొలువు గ్రామ గ్రామాన కనుల పండుగగా సాగిన భక్తి చెలువు - ఏకమై నాకు ఈ రామాయణ రచనా భాగ్యాన్ని ప్రసాదించాయి. కవినై వ్రాయలేదు. పండితుణ్ణి ప్రవచించలేదు. తియ్యని రామకథను, పవిత్రమైన రాముని గాథను తెల్లని కాగితంపై వ్రాశాను. అంతే. ప్రజాభాషలో వ్రాశాను. జనప్రియంగా చెప్పాను. సరళభాషలో వ్రాశాను. వాడుక భాషలో వ్రాశాను. వేడుకగా వ్రాశాను. వేడుకుంటూ వ్రాశాను. నన్ను వాడుకోమంటూ వ్రాశాను. శేముషీ సింధువునై వ్రాయలేదు. ఆర్తజన బంధువునై వ్రాశాను. "నేనా! దద్దమ్మను. రామన్న కథ రాయడం నాకు సాధ్యమా!" అని పెద్దమ్మ పాదం పట్టుకున్నాను. అమ్మల గన్న అమ్మను వేడుకున్నాను. దాశరథి గాథను దద్దరిల్లేలా వ్రాయమని పెద్దమ్మ ధైర్యాన్ని నూరిపోసింది. నా అదృష్టానికి పొంగిపోతూ శతధా ధన్యుణ్ణి రచన కుపక్రమించాను. ఇది సాహసమే నని నాకు తెలుసు. గంగానదిని పూర్ణంగా ఆపోశనం పట్టాలని భావించే గోరువంక ప్రయత్నం అని నాకు తెలుసు. అయినా ప్రారంభించాను. ప్రయత్నించాను. త్రికరణశుద్ధితో రామాయణాన్ని రచించేవారికి, అంభోధిని దాటిన అంజనేయుడు అండగా ఉంటాడనే మాట మీద విశ్వాసమున్న వాణ్ణి. దైవకృప ఎలా ఉంటుందో జీవితంలో చూసినవాణ్ణి. రామాయణాన్ని కొందరు కథగా వ్రాశారు. కొందరు మూలానికి శ్లోక తాత్పర్యాలు సమకూర్చారు. కొందరు యథాతథంగా భావాన్ని అందించారు. కావ్యంలోని కవితా పరిమళాన్ని కొందరు వెదజల్లారు. నేను ఇవేమీ చేయలేక పోయాను. మహిమను వర్ణించి మనిషిని తీర్చిదిద్దే ప్రయత్నం చేశాను. అది నా జీవితలక్ష్యం. దైవశాసనం. ఆంధ్రావనిలో ఈనాడు నాకు ఉండేది ఊడే ఉద్యోగం కాదు. ఊరేగే ఉద్యమం. చూస్తూ నమ్మలేని సభలు. సమయాల్ని పాటిస్తూ, నియమాల్ని అనుసరిస్తూ సకాలానికి సభాస్థలికి గలగలమంటూ నదిలా కదిలొచ్చే జనప్రవాహం. ప్రసంగించినంత కాలం విస్తరంగ జలధిలా నిశ్చేష్టులై కూర్చుని, ఆశ్చర్యంతో ఆర్ద్రతతో ఆనందంతో మూగబాధతో పకపకమనే నవ్వులతో కొంత సేపు తడి ఆరని కన్నులతో మరికొంత సేపు రెండు గంటల్ని రెండు నిముషాలుగా భావించి జీవిత లక్ష్యాన్ని, మార్గాన్ని పొందామనే తృప్తితో లేచిపోయే అశేష జనావళి ఈనాడు ఆంధ్రావనిలో ఎక్కడైనా సుందర చైతన్య సభలలో ప్రత్యక్షం! ఆహా! ఏమి వైభవం! ఏమి ప్రాభవం! ఎవరిది ఇదంతా! ఇదంతా సనాతనధర్మ వైభవమే! ఏనాటి పుణ్యఫలమో! వాసుదేవుని కృపా వీక్షణమో, వ్యాసవాల్మీకాదులు అభిషేకించిన పుణ్యతీర్థం నన్ను కరుణించింది. తీర్థపుగిన్నె నా చేతికి వచ్చింది. వినమ్రుడనై, వినీతుడనై వినియోగ భారాన్ని భుజాల కెత్తుకున్నాను. వితరణశీలినయ్యాను. నమ్మకమున్న వాణ్ణి గాని అమ్మకం తెలియని వాణ్ణి. అయితే నేమి? అమ్మి పెట్టేవాడు అచ్యుతు డయ్యాడు. వేడుకంతా వేదికవద్దే. చెప్పినట్లు చేయమన్న వాని చరిత్రను వ్రాసి మూడు సంవత్సరాల క్రితం విడుదల చేశాను. వేలాది కాపీలు గంటలో ఎగిరిపోయాయి. చేసినట్లు చేయమన్న వాని చరిత్రను ఇప్పుడు వ్రాస్తున్నాను. ముస్తాబు కాకముందే మాకంటే మాకని ముచ్చటపడుతున్నారు వేలాది భక్తులు. నమ్మి నడచిన బ్రతుకు వమ్ము కాదు. జీవికి ఏనాడైనా ప్రధానమైంది సొమ్ము కాదు. రెండు దశాబ్దాలు ఆంధ్రావనిలో గీతాప్రవచనం చేశాను. తేట తెలుగులో ఉపనిషత్తులు వినిపించాను. భాగవతామృతాన్ని త్రాగించాను. రామాయణసాగరం వైపుకు నడిపించాను. ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ అనే దివ్య ద్వాదశాక్షరీ మంత్రాన్ని మిన్ను ముట్టేలా వాడవాడలా ప్రతిధ్వనింప చేశాను. సత్సంగాలు నెలకొల్పాను. సన్మార్గాన్ని బోధించాను. చేయవలసిన సందడంతా చేశాను. మహర్షుల వైభవాన్ని దర్శించిన నా హృదయం విశ్రాంతిని విసర్జించింది. నిద్రను నిర్జించింది. ఆరోగ్యాన్ని విస్మరించింది. నోరు మూతను పారేసుకుంది. కంఠం పగ్గాన్ని తెంచుకుంది. కాళ్ళు సంకెళ్ళను ఛేదించుకున్నాయి. చేతులు కట్లును వదిలించుకున్నాయి. ప్రవచనాలు జోరుగా సాగాయి. పాటలు శ్రావ్యంగా కాసెట్ల కెక్కాయి. ఊరూరు ప్రయాణాలయ్యాయి. చాప పరచినట్లు గ్రంథాలు వెలువడ్డాయి.పరిశ్రమ ఫలించింది. పరిస్థితి మారిపోయింది. ఇంతకాలం విని ఆనందించిన వారంతా ఇకమీదట కని తృప్తి చెందాలని తపన చెందుతున్నారు. ధర్మజీవనాన్ని గడిపేందుకు నడుం బిగిస్తున్నారు. ఇప్పుడు రామాయణం వారికి చాలా అవసరమై ఉంది. ఈ క్షణం కొరకే వేచియున్న నేను కలం కదిలించి, రాత్రింబవళ్ళు శ్రమించి, సాధకజన లోకానికి రామాయణాన్ని అందించాలని సంకల్పించాను. దానికి తోడు ఈనాటి సమాజానికి రామాయణం అవసరం ఎంతో ఉంది. తల్లిదండ్రుల మాట బిడ్డలు వినరు. బిడ్డల భవిష్యత్తును తల్లిదండ్రులు పట్టించుకోరు. భర్త మాట భార్య వినదు. భార్య సుఖాన్ని భర్త కనడు. గురువులపై శిష్యులకు గౌరవం లేదు. శిష్యులపై గురువులకు వాత్సల్యం లేదు. స్నేహితుల మధ్య నమ్మకాలు నశించాయి. బంధువుల మధ్య దూరాలు పెరిగాయి. వ్యాపారాలు, ఉద్యోగాలు, పాలకులు, పాలితులు అంతా కాలుష్యమే. కాపట్యమే. ఈ వ్యసనాన్ని పారద్రోలి, సద్వ్యవస్థను ఆహ్వానించాలని ధర్మవ్యవస్థను సమాజంలో ఆవిష్కరించాలని అభిలషించి, ఆశపడి దేశకాల పరిస్థితులను దృష్టిలో ఉంచుకొని సామాజిక స్పృహను మదిలో నింపుకొని అధఃపతనమవుతున్న ఆధునిక సమాజానికి సనాతనధర్మ ప్రగతిని అందించాలని అజ్ఞాన అనారోగ్యంతో నీరసించిన సమాజానికి దివ్యారోగ్యాన్ని ప్రసాదించే జ్ఞానరక్తాన్ని ఎక్కించాలని, పట్టించాలని పట్టుపట్టి, పట్టుదలతో రామాయణాన్ని రచిస్తున్నాను. ఇది చైతన్య రామాయణం భక్తులకు సారథి. విమర్శకులకు వారధి. సాధకులకు పెన్నిధి. నిజానికి రామప్రభువు సన్నిధి. రామాయణంలో చైతన్యమూర్తి రామభద్రుడు. చైతన్యునిలో అదృశ్యశక్తి శ్యామభద్రుడు. కళ్ళ ముందు రాముడు మనసు వెనుక శ్యాముడు నేను మధ్యవర్తిని. మీకు మధ్యవర్తిని. మీ మధ్యవర్తిని. చైతన్య రామాయణమంతా వాల్మీకమే. అవాల్మీకాలు సుందరంగా గోచరించిన చోట వాటి చిరునామాలు తెలుపుకుంటూ నడిచాను. రాముని ఆలయమే రామాయణం అది భక్తుల పాలిటి దేవాలయం. విగ్రహం రామునిది ప్రతిష్ఠ వాల్మీకిది నా దేమి టంటారా? పరిచర్యలే. సేవలే. మెట్లు శుభ్రం చేయడం దారిని సుగమం చేయడం సున్నం కొట్టడం రంగులు పులమడం అంతే, రాజు కట్టిన వంతెనపై ప్రాకి చీమ నదిని దాటుతుంది. వాల్మీకి రామాయణాన్ని ఆశ్రయించి నేను నా కార్యాన్ని పూర్తి చేసుకున్నాను. చీమకు చేవ ఎంతో - మీకు తెలుసు. చైతన్యుని శక్తి అంతే - అని నాకు తెలుసు. కృషి రవ్వంత కృప కొండంత. అంతే అంతా. పుణ్యాత్ములారా ! శ్రీరామ చరితామృతం మన చేతి కందింది. శ్రీరామ పాదతీర్థం మనకు లభించింది. శ్రీరామ నామసుధ మనకు ప్రాప్తించింది. ఇక ఆలస్య మెందుకు? జుర్రుదామా! జుర్రెద మీ కథామృతము జుట్టెద మీ పదపంకజ తోయమున్ జుర్రెద రామనామమున జొబ్బిలుచున్న సుధారసంబు నే జుర్రెద జుఱ్ఱ జుఱ్ఱుగ రుచుల్ గనువారి పదంబు గూర్పవే తఱ్ఱుల తోడి పొత్తిడక దాశరథీ కరుణా పయోనిధీ "కళ్యాణరామా! కరుణామయా! నీ చరితామృతాన్ని, నీ పాదతీర్థాన్ని, నీ నామపీయూషాన్ని కడుపారా గ్రోలుతాను. "దశరథరామా! దయామయా! నీ నామసుధను, నీ కథామృతాన్ని జుట్టి జుణ్ణి తృప్తిచెందిన సత్పురుషుల సహచర్య భాగ్యమును నాకు ప్రసాదించు. "కోదండరామా! కోమల హృదయా! కఠినాత్ముల కూరిమిని ఖండించు తండ్రీ!" అన్నాడు ఆనాడు భద్రాచల రామదాసు. ఆ మాటే ఈనాడు నేనూ అంటున్నాను, వినమ్రుడనై. నిజ భక్తుల చరణధూళినై అంటూనే ఉంటాను. చల్లని చూపుల నల్లని స్వామి పదముల కడ వాడని పువ్వులా పడి ఉండాలని పరితపించే, పరిశ్రమించే..మీ…'''స్వామి సుందరచైతన్యానంద''' * '''చైతన్య రామాయణము''' PDF Book Link: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/8/chaitanya-ramayanamu?sort=title # '''శ్రీ మద్రామాయణం''' videos link: https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/5/srimad-ramayanam?sort=title '''* స్వామి సుందర చైతన్వానంద pdf books,audios,videos Internet Archive Links:''' 1. https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330?query=swami+sundara+chaitanyananda 2. https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/1/chitanya-bhajans- ==[[చైతన్య భగవద్గీత]]== ఏనాటి పుణ్యఫలమో ఏ దివ్యాత్ముని కృపా వీక్షణమో బాల్యంలోనే నా మనస్సు బాలగోపాలుని బడి కెళ్ళి కూర్చుంది. అక్షరాలు నేర్చింది, పాఠాలు విన్నది అక్కడే. మాట లొచ్చింది, పాట లొచ్చింది ఆ బడి లోనే. 'తండ్రీ! నీవు మహోన్నతమైన తండ్రివి. నేను అర్హత లేని బిడ్డను. ఆశ ఒక్కటే నా ఆస్తి. అదే నా అర్హత. పారిజాత సుమాలను పట్టుకున్న చేతులతో నమస్కరిస్తూ ఉంటాను. తులసీ దళములను పట్టుకున్న హస్తాలను జోడించి వందన మంటూ ఉంటాను. నీ మాట వింటూ బ్రతుకుతాను. నీ భాషను పట్టుకొనే శక్తి లేనివాణ్ణి. నీ భావాన్ని ముట్టుకొనే సామర్థ్యం లేనివాణ్ణి.' ఇదంతా నా చిన్ననాటి వేడుకోలు. ఆ వేడుకోలు వెన్నుని చరణాల చెంతకు చేరుతుందని, తన వేడుకను ఆవిష్కరించే మహాకార్యంలో నన్ను వాడుకోవడం జరుగుతుందని నేను కలలో కూడా ఊహించ లేదు. గీత తోనే చెలిమి చేశాను గీతే నా కలిమి అని భావించాను మనస్సు పట్టుకోలేక పోయినా చేతులు గీతను విడిచి పెట్టేవి కావు. అదొక సుదినం. శుభదినం భగవద్వాణిపై గురి కుదిరింది భగవద్గీతపై మది నిలిచింది. '''య ఇమం పరమం గుహ్యం మద్బక్తే ష్వభిధాస్యతి |''' '''భక్తిం మయి పరాం కృత్వా మామే వైష్య త్యసంశయః ||''' '''న చ తస్మా న్మనుష్యేషు కశ్చిన్మే ప్రియకృత్తమః |''' '''భవితా న చ మే తస్మా దన్యః ప్రియతరో భువి ||''' ఈ గీతాశాస్త్రము అతి రహస్యము. దీనిని నా భక్తులకు ఉపదేశించే వాడు నాకు సరమ భక్తుడు అవుతాడు. నిస్సందేహంగా వాడు నన్నే పొందుతాడు. అర్జునా! అతని కంటే ప్రియమైన వాడు మానవ ప్రపంచంలో మరొకడ నేడు లేడు. మున్ముందు ఉండబోడు కూడా. ఈ రెండు శ్లోకాలు గీతను సమాప్తం చేస్తూ భగవంతుడు వినిపించిన అమూల్యమైన రత్నాలు అనే నా పాలిటి రత్నాల గనులు నన్ను సంపన్నుల్లోణ్ణి చేసిన రత్నరావులు, '''గీతా మే వరమా విద్యా బ్రహ్మరూపా న సంశయః''' భగవద్గీత ఒక్కటే నాకు శ్రేష్ఠమైన జ్ఞానము శీత పరమేశ్వరుని స్వరూపము. సంశయం లేదు. అంతే, ముక్కుపచ్చ లారని పూస వయస్సులో బుద్ధిలో భగవంతుని నింపుకొని, ఎవరి కొరకూ ఎదురు చూడకుండా గీతా ప్రచార భారాన్ని భుజాని కెత్తుకున్నాను. శక్తి ఉండి ఆ కార్యానికి పూనుకోలేదు భక్తి ఉందనే ధైర్యం వల్ల మానుకోలేదు. కొండ మోసిన వాడే అండగా నిలిచాడు సేవా పంటను దండిగా పండించాడు. త్రికరణ శుద్ధిగా నమ్మి నడిచి నందుకు మాటిచ్చిన వాడు మాటను నిలబెట్టు కున్నాడు. నాలుగు దశాబ్దాలు దేశం నలు చెరగులా గీతను వినిపించే భాగ్యాన్ని అనుగ్రహించాడు. ధన్యోం స్మి. భగవాన్! ధన్యోం పి. ఎన్నో గ్రంథాలు వ్రాశారు. గీతను వ్రాయ రెందుకని? ఎంతో కాలంగా ఇదే భక్తులు నాపై సంధిస్తున్న ప్రశ్న. వినతిని వినిపిస్తూనే ఉన్నా! ఆనతి వస్తే తప్పక వ్రాస్తా! - ఇదే భక్తులకు నే నిచ్చిన సమాధానం. ఆజ్ఞ అయింది. క్షణం ఆగకుండా శుభారంభం చేశా! రచన ఊపందు కుంది. చిత్ర విచిత్రంగా, నిత్య నూతనంగా రూపు దిద్దుకుంటూ సాగింది. అర్జునునికి బాహ్యంలో నిలబడి బోధించిన వాడు నాకు మాత్రం లోపలే స్థిరపడి గుట్టు విప్పాడు. తెలిసిందంతా వ్రాయలేక పోయాను. వ్రాయ గలిగిందంతా వ్రాశాను. తెలుసుకోవాలి తరించాలి అని భావించే పుణ్యాత్ములకు మరొకటి తెలియ నవసరం లేకుండా వ్రాశాను. శ్రమనే ఆహారంగా పరిశ్రమనే పానీయంగా నిరీక్షణే నిద్రగా భావించి అనంత సహనంతో నిరంతర మననంతో విచిత్రంగా కదులుతూ వినూత్నంగా కలలు కంటూ నడకను మరచి పరుగును వలచి సూర్యుణ్ణి విడిచి చంద్రుణ్ణి మరచి దీప జ్వాలకే అంకితమై కాలం తెలియకుండా కాళ్ళు మడచి కూర్చుని మాటలకు ప్రాణం పోస్తూ వాక్యాలకు వన్నె లద్దుతూ మది నంతా మాధవుని నింపుకొని హృది నంతా గీతామాతను నిలుపుకొని శంకరునికి కింకరుణ్ణ వంకరలు లేకుండా శంకలు కదలకుండా రెండు వేల పుటలను కుప్పపోసి నాలుగు సంపుటాల లోకి ఎత్తి నింపి భక్తుల భుజాలకు తగిలిస్తున్నా! అలా ఋషి ఋణాన్ని తీర్చుకుంటున్నా! '''నివేదన''' '''త త ద్వస్తు స్వభావజ్ఞః తత్పలం వేత్తి నాపరః |''' ఎవరికి ఏ వస్తు పరిజ్ఞాన ముందో వారికే దాని ఫలం పూర్ణంగా తెలుస్తుంది. భగవద్గీత ఏమిటో, ఏం చెబుతూ ఉందో, ఏ ఫలితాన్ని ప్రసాదిస్తూ ఉందో బ్రతుకునే సమర్పించుకొని అర్థం చేసుకున్నాను. గీతాసుగీతా కర్తవ్యా కిమన్యైః శాస్త్ర సంగ్రహైః ఇతర శాస్త్రాల ప్రసక్తి ఎందుకు? గీతను చక్కగా పఠిస్తే చాలు. అనే హితవాక్యం యొక్క ప్రభావ మేమిటో జీవితంలో చూశాను అందుకే, ఆరు పదులు నిండిన దశలో అనుభవాన్ని రంగరించి వ్రాశాను. గీతకు ఎన్నో వ్యాఖ్యానాలు వచ్చాయి. వస్తున్నాయి. వస్తూనే ఉంటాయి. ఎవరు ఎందుకు వ్రాశారో, వ్రాస్తున్నారో నాకు తెలియదు. గీతను ప్రవచించడం వేరు. గీతను రచించడం వేరు గీతను బోధించే వాళ్ళందరూ గీతను వ్రాయలేరు. వినే వారికి అర్థమయ్యే లాగా బోధించడం బోధకు అందరికీ బోధకులందరికీ సాధ్యం కాదు చదివే వారికి అర్థమయ్యే లాగా రచించడం కూడా రచయిత లందరికీ సాధ్యం కాదు. మరొక అడుగు ముందు కేస్తే గీత అర్థం కాని వాళ్ళు ఎలాగూ గీతను వ్రాయలేరు గీతను అర్థం చేసుకున్న వాళ్ళందరూ కూడా గీతను వ్రాయ గలరని చెప్పలేము. అందుచేతనే, భగవద్గీతకు ఎన్ని వ్యాఖ్యానాలు వచ్చినా వ్యాఖ్యానం అనగానే, శ్రీ శంకర భాష్యమే మనస్సులో మెదుల్తుంది అదే ప్రసన్నము. అదే గంభీరము. ప్రసన్న గంభీరము. కొందరికి కొన్ని వ్యాఖ్యానాలు బాగుంటాయి కొందరికి కొన్ని వ్యాఖ్యానాలు బాగుండవు కొందరికి ఏవైనా బాగుంటాయి కొందరికి బాగున్నవే బాగుంటాయి. ఏది బాగు? ఏది ఓగు? తెలిసి చెప్ప గలిగే దెవరు? బాగు పడాలనే దృఢదీక్ష కలవారు బాగేమిటో తెలుసు కుంటారు. బాగును గ్రహించిన వారే ఇతరులకు బాగును అనుగ్రహించ గలరు. తాదృశానాం దశాం తాం తాం తాదృశా ఏవ జానతే! అలాంటి వారి స్థితిని అలాంటి వారే తెలుసుకుంటారు. ఇది చైతన్య భగవద్గీత నాకు తపః ఫలం మీకు పుణ్య ఫలం ఏదో సాదాగా చదివి ప్రక్కన పెట్టే గ్రంథం కాదు అప్పుడప్పుడు, అక్కడక్కడ కొన్ని కొన్ని పుటలు ఎన్నుకొని చదివేది అసలే కాదు. సొంతము సాదరంగా అధ్యయనం చేయవలసిన గ్రంథము బుద్ధితో పాటు భక్తిని తోడు చేసుకొని చదువ వలసిన గ్రంథము. భక్తి రేవ ఏనం గమయతి భక్తి రేవ ఏనం దర్శయతి భక్తి వశః పురుషః భక్తి చేయి పట్టుకొని భగవంతుని వద్దకు నడిపిస్తుంది భక్తి కళ్ళు తెరిపించి భగవంతుని చూపిస్తుంది ఎందుకనో తెలుసా? భగవంతుడు భక్తికి వశుడు. ఎవరి ఇంట్లో ఏదుందో, ఏది లేదో నాకు మాత్రం ఏం తెలుసు? అన్ని ఇళ్ళల్లో గీత ఉండాలి భగవంతుని దర్శించ డానికి ఆలయానికి వెళ్ళాలి. దేవాలయానికి వెళ్ళాలి గీత మీ గృహంలో ఉంటే, మీ గృహమే గీతా మందిర మవుతుంది గోవిందుడు గీత లోనే ఉన్నందున గోవింద మందిర మవుతుంది. గీతాశ్రయో_హం తిష్ఠామి గీతా మే చోత్తమం గృహమ్ ! నేను గీతను ఆశ్రయించుకొని ఉంటాను. గీతే నా నివాస స్థానము ఇది ఎవరో ఎవరికో చెప్పింది కాదు. భర్త భార్యకు చెప్పింది అడిగింది ధరణి. తన చిరునామా ఎక్కడో చెప్పింది ధరణీపతి. ఇది వరాహపురాణం లోని వార్త. భూదేవి ప్రశ్నించింది అంటే భూలోక వాసు లందరి పక్షాన ప్రశ్నించిందని అర్థము భూదేవికి చిరునామా నందించాడు అంటే భూలోక వాసు లందరికీ అందించాడని అర్థము. గీత మన ఇంట్లో ఉంటే చాలు మన ఇంటికి రమ్మని అచ్యుతుని ఆహ్వానించ నవసరం లేదు మనందరము అచ్యుతుని ఇంటి లోనే ఆనందంగా ఉంటాము. గృహమే గుడి గోవిందుని దర్శించాలని భావించే భక్తులకు ఎన్ని గుళ్ళని నిర్మించ గలను? గూళ్ళనే గుడులుగా మారిస్తే ఎలా ఉంటుందని ఆలోచించాను. ఇలా ఉంటుంది అనిపించింది అదే చైతన్య భగవద్గీత. సర్వం సఫలం - సర్వం సంపూర్ణం నా ఆశయం నెరవేరింది. నా ఏకైక వాంఛ తీరి పోయింది నా బ్రతుకు సఫల మైంది. పురుషార్థం సిద్ధించింది. చాలు. చాలు. చాలు. భగవదారాధన సమాప్త మైంది భక్తులకు ప్రసాదం ప్రాప్తించింది. మహాకృతి మహోజ్జ్వలంగా సమాప్త మైంది కృతి కర్త ఎవరు? కృతి భర్త ఎవరు? కృతి భర్త నేను కాదని మీకే తెలుసు కృతి కర్తను నేను అనేది మీ భావన కాదని చెప్పేందుకే చివరగా ఈ పొడి మాటలు. కర్తను కాను అంటే పనిముట్టును అనుకుంటా రేమో! పనిముట్టును కానే కాను; పనిని ముట్టుకున్నాను. అంతే. కర్తా బహిః అకర్తా న్తః బాహ్యానికి కర్తగా కనిపిస్తున్నా ఆంతర్యంలో అకర్త గానే ఉన్నా! కృతి భర్తే కృతి కర్త కృతజ్ఞత చెప్పే ధైర్యం లేదు ఐదు పది చేసి తల వంచుతున్నా! అలాగే ఉంటానని విన్నవించు కుంటున్నా! కృతార్థుణ్ణయ్యా నని వినమ్రుణ్ణి పలుకుతున్నా! మనసైన మాట శతాధిక గ్రంథాలను ప్రచురించే అదృష్టానికి నోచుకుంది సుందర చైతన్యాశ్రమం. ఎంతో కాలంగా సర్వులూ ఎదురు చూచిన గ్రంథం చైతన్య భగవద్గీత కూడా ఎదలను అలరించేందుకు ఆవిర్భవించింది. ఎందరో ఎన్నో విధాలుగా ఈ కార్యక్రమాలలో వారి వారి సేవలను అందించి తృప్తి చెందారు. అందరికీ ఆశ్రమం ఋణపడి ఉంటుంది. ఇక ప్రస్తుత విషయం చైతన్య భగవద్గీత. రెండు వేల పుటల గ్రంథాన్ని అచ్చు తప్పులు దిద్దుతూ, సవరించి సరి చేయడం సాధారణమైన కార్యం కాదు. బాల్యం లోనే కదిలిన ప్రస్థానము. నాపై ఎందరి ప్రభావ ముందో నాకే తెలియదు. బాల్యం లోనే విశేషంగా గ్రంథ పఠనం చేశాను. అవి ఎంత గానో నన్ను ఉత్తేజ పరచాయి. ఎందరో మహాత్ముల జీవితాలు, బోధలు నన్ను ప్రభావితం చేశాయి. తనదైన శైలిలో సమాజం కూడా తన వంతు పాత్రను తాను నిర్వహించింది. విశేషగ్రంథ పరిచయం, అశేష జన సంసర్గం కలవాణ్ణి. పేరు పేరున ఎందరికి కృతజ్ఞతలు చెప్పేది? ఎన్ని గ్రంథాలను ఉటంకించేది? ఎలాగూ ఉండనే ఉంది మూలమంత్రం, 'అందరికీ వందనాలు'. దాని తోనే ప్రస్తుతానికి సరిపెట్టు కుంటున్నా. చివరగా మీ అందరికీ నా మనసైన మాట. ఇలాంటి గ్రంథాలు అరుదుగా ఉంటాయి. దొరికి నపుడే దోచుకోవాలి. హృదయంలో దాచుకోవాలి. జీవించి నంత కాలం తోడుగా ఉండ వలసిన గ్రంథము. పుస్తకాన్ని పుస్తకంగా ఉంచకుండా, శ్రమించి మస్తకానికి పట్టించండి. మన వద్ద ఉన్నది మనది కాదు మన మనస్సు కెక్కిందే మనది. సద్భావన సత్కార్యాన్ని రూపొందిస్తుంది సత్కార్యం సత్ఫలితాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. పుణ్య ఫల విశేషంగా తీర్థపు గిన్నె పూజారి చేతికి వచ్చినట్లు, చైతన్య భగవద్గీత గ్రంథాన్ని అందించే అదృష్టం మమ్మల్ని వరించింది. ఈ గ్రంథం మీది. మీతో ఉండ వలసింది మీరు కొనండి. మరి కొందరి చేత కొనిపించండి. మీరు శ్రద్ధతో చదవండి. ఇతరుల చేత చదివించండి కానుకగా ఎవరి కైనా సమర్పిస్తారా? ఇంతకు మించిన అమూల్యమైన రత్నం ఎక్కడ దొరుకుతుంది? …సర్వేజనాః సుఖినో భవన్తు ..ప్రణవ ప్రేమలతో..గీతామాత సేవలో ==[[చైతన్య భగవద్గీత]] వీడియోస్ == * SRIMADBHAGAVADGITA SUNDARACHAITANYA LYRICAL VIDEOS 18 CHAPTERS SLOKAM WITH BHAVAM PLAYLIST [https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/13/srimadbhagavadgita-sundarachaitanya?sort=title] * BHAGAVADGITA Introduction_dhyanaslokas - 1 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/7/introduction_dhyanaslokas] * 01.Arjuna Vishada Yogam - 2 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/8/arjuna-vishada-yogam] * 02.Saankya Yogam - 6 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/9/saankya-yogam] * 03.Karma Yogam#44 - 13 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/23/karma-yogam%2344] * 04.Gyana Yogam - 8 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/15/gyana-yogam] * 05.Karma Sanyasa Yogam - 4 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/16/karma-sanyasa-yogam] * 06.Atma Samyama Yogam - 4 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/6/atma-samyama-yogam] * 07.Vignana Yogam - 2 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/49/vignana-yogam] * 08.Akshara Parabrahma Yogam - 2 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/48/akshara-parabrahma-yogam] * 09.Raja Vidya Raja Guhya Yogam# 50 - 8 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/32/raja-vidya-raja-guhya-yogam%23-50] * 10. Vibhuti Yogam…6 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/56/10.-vibhuti-yogam] * 11.vishwarupa sandarshana yogam - 2 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/17/vishwarupa-sandarshana-yogam] * 12.BhaktiYogamu - 2 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/51/-bhaktiyogamu] * 13. Ksetra kshetrgna vibhaga yogamu…1 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/67/13.-ksetra-kshetrgna-vibhaga-yogamu] =='''చైతన్య పాంచజన్యం'''== ==మనసైన మాట== ఎంత మందితో నాకు పరిచయాలు ఉన్నాయి; ఎవరెవరు నాకు తెలుసు అనే ఆలోచనల కన్నా, నాతో నాకు ఎంత వరకు పరిచయం? అనే ప్రశ్న వేసుకోగలిగితే, ఆ క్షణమే జీవితం ఒక అందమైన మలుపు తిరుగుతుంది. సదవగాహనకు మనస్సు సిద్ధ పడుతుంది. ఆ నిముషం నుండి బ్రతుకు సరళంగా, సజావుగా సాగుతుంది. నేను ఒక్కట్లే. కాని, నాలో నేను తొంగి చూసినపుడు తెలుస్తుంది నేను ఒక్కడిగా లేనవి. వాలో నేను ఇద్దరుగా ఉన్నానని. రెండుగా ఉన్నానని. (1) నాలో వాంఛలు ఉన్నాయి; వ్యథలు ఉన్నాయి. బాధలు ఉన్నాయి; అపజయాలు ఉన్నాయి. గాయాలు ఉన్నాయి. చెప్పుకోలేని గాథ లున్నాయి. ఇలా నేను ఒకణ్ణి. ఇలా ఉండాలని ఎవరైనా ఎందుకు అనుకుంటారు? కాని అలా ఉన్నారు. మరోలా ఉండలేకపోతున్నారు అంటే, ఈ విధమైన జీవనము వెనుక బలమైన కారణా లున్నాయి. ధర్మాలున్నాయి. నియతి ఉంది. నేను ఇలా ఉండటానికి ఏది కారణమో, నా జీవితం ఇలా ఉండటానికి ఏ నియతి కారణమో, అదే నా పరిసరాల్లో ఉంది. ప్రపంచంలో ఉంది. వ్యక్తులలో ఉంది. వారి ప్రవర్తనల లోనూ ఉంది. ఆ సమయంలో అలా ప్రవర్తించకుండా ఉంటే బావుండేది. అక్కడ అలా చేసి ఉంటే బావుండేది అనే మాటలు పలికేది మనమే. చేయకూడని దానిని ఎవరు చేయమన్నారు? చేయవలసిన దానిని ఆపమని చెప్పిం దెవరు? మానుకున్నది మనమే. పూనుకున్నదీ మనమే. అంతా తెలిసే చేశాం. అప్పుడు మరోలా చేయటం, మరో విధంగా ఉండటం సాధ్య మయ్యేది కాదు అని ఇప్పుడు కూడా తెలుసుకోలేక పోతున్నాం. చేయవలసింది ఎంతైనా ఉండవచ్చు. చేయగలిగిందే మనం చేయగలం. ఉండవలసినవే మన వద్ద ఉంటాయి. లేనివి రావచ్చు. మన కొరకు లేనివి రమ్మన్నా రావు. పోయేందుకు వచ్చినవి ఉండమన్నా ఉండవు. ఉండటానికి వచ్చినవి పొమ్మన్నా పోవు. మనకు ఇష్టం లేనివి ఎన్నో మనం చేస్తున్నాము. ఇతరులు చేసే వాటిని ప్రశ్నించే హక్కు మనకు ఎక్కడుంది? నా జీవితంలో అయినా, పరుల జీవితంలో అయినా, ప్రపంచంలో అయినా జరుగవలసినవియే జరుగుతున్నాయి. జరుగకూడనివి అయితే ఎందుకు జరుగుతాయి? గతంలో ఇలాగే జరిగాయి. చైతన్య పాంచజన్యం వర్తమానంలో కూడా ఇచే రాగం. భవిష్యత్తులో కూడా ఇదే పాట. ఇదే బాట, ఇదే జీవితంలో ఘర్షణ. జీవిలో సంఘర్షణ. మనిషిలో అంతా ఇంతేనా? బ్రతుకంతా బాధలేనా? నాలో ఇంకేమైనా ఉందా? ఉంది. అదే ఆ రెండో నేను. (2) నాలో తృప్తి ఉంది. విశ్రాంతి ఉంది. హాయి ఉంది. సాధించినవి ఉన్నాయి. ప్రేమ ఉంది. దయ ఉంది. సానుభూతి ఉంది. ఇలా నేను మరొకణ్ణి. ఏదీ అవసరం లేనివాణ్ణి, ఎవరూ అవసరం లేనివాణ్ణి. దేనినీ కాదనలేని వాణ్ణి; ఎవరినీ కాదనలేని వాణ్ణి. సుఖాన్ని కోరనివాణ్ణి; సుఖమై ఉండేవాణ్ణి. ఉండాలి అమకోని వాణి; ఎప్పుడూ ఉండేవాణ్ణి. అందగాణ్ణి కాదు; అందంగా ఉంటాను. మాటలు లేవు: మాట్లాడుతాము. పాటలు రావు; పాడుతాను. పోవాలి అనుకోను; ఉండాలి అని భావించను. పోయినా ఉండేవాణ్ణి; పోకుండా ఉండేవాణ్ణి. రమ్మని పిలవని వాణ్ణి పొమ్మని చెప్పని వాణ్ణి. అదిగా ఇదిగా ఉండనివాణ్ణి ఏదోగా ఉండని వాణ్ణి వేమగా ఉండేవాణ్ణి. చలికి చెలికాణ్ణి. వానకు వేస్తాన్ని. ఎండకు మిత్రుణ్ణి. కాలంతో కలసి తిరుగుతాము. గాలితో చేతులు కలిపి షికారు కెళ్తాను. వెన్నెలను వాటేసుకొని ఊరేగుతాను. ఇదే జీవితంలో సరళత్వం. జీవికి సమత్వం. మనిషి తనలో తాము ఇలా లేదా? ఈ జీవన కళ తనకు లేదా? తనది కాదా? అవును.. తనదే. నీదే. నాదే. ఇదే ఆ రెండో నేను. నీవు ఒక్కడివే. ఎలా ఉంటావు రెండుగా? - రెండు ఉన్నా, ఉన్న దొక్కటే. నీవుగా ఉన్న దొక్కటే. అదేదో మనం తేల్చుకోవాలి. నీవు, మొదటి నీవే అయితే, ఇక జీవితంలో కాంతి మిగలదు. నీవు, రెండవ నీవే అయితే, ఇక జీవితంలో అశాంతి నిలవదు. ఇది తేలాలి. అప్పుడే, బ్రతుకు తేలిక పడుతుంది. తేలిపోతుంది. లేదా అమాంతం, ఆసాంతం మునిగిపోతుంది. శనిని వలచి మునిగిపోవడమా? మునిని తలచి తేలిపోవడమా? తరించిపోవడమా? ఇదే నిర్ణయం కావాలి. ఇదే బుద్దిలో స్పష్టత. బ్రతుకులో వరిష్ఠత. అందమైనవి. అమోఘమైనవి. అద్భుతమైనవి - ఎన్నో ఉన్నాయి ఈ ప్రపంచంలో. వినీలాకాశము పచ్చని పాలము సాగర జలము - అందంగా ఉంటాయి. వాల్మీకి కవిత్వం నారదుని సంగీతం విశ్వకర్మ నిర్మాణం - అమోఘంగా ఉంటాయి. రవీంద్రుని గేయాలు రవివర్మ చిత్రాలు తిక్కన పద్యాలు పోతన పలుకులు అద్భుతంగా ఉంటాయి. అన్నీ ఆకర్షణలే. అన్నీ అందాలే. ఆనందాలే. అద్భుతాలే. అన్నిటికన్నా అందమైనది, ఆకర్షణీయమైనది. అద్భుతమైనది ఏదయినా ఒక్కటి చెప్పండి అవి మీరెవరన్నా నన్ను అడిగితే, "స్పష్టత" అని సమాధానం చెబుతాను. స్పష్టత అంటే ఏ సంశయం లేకుండా ఉన్నది ఉన్నట్లు స్వచ్చంగా తెలియటం. అందుకే నేమో, "జ్ఞానానికి సమమైన పవిత్ర వస్తువు లేదు" అన్నది భగవద్గీత. ఈ విషయంలో మన శాస్త్రాలు విలక్షణంగా శోధిస్తాయి. మన మహర్షులు వైభవంతో ప్రకాశిస్తారు. జ్ఞానము హృదయంలో వెన్నెలను కాయిస్తుంది. బుద్ధిలో స్పష్టంగా మనస్సులో మల్లెలను పూయిస్తుంది. మనం ఏదో చేయాలని ప్రపంచానికి రాలేదు. ఏదో కావాలని ప్రారబ్ధంతో కలసి వచ్చాము. మనం ఏమి కాలేకపోయామని, ఏదీ చేయలేకపోయా మని కాలం చూస్తూ కూర్చోదు. పరుగు లెత్తే కాలాన్ని మనం కూర్చోబెట్టలేము. మనం శాంతిలో పవ్వళించే దెలాగో అర్థం చేసుకోవాలి. పరమార్థాన్ని పొంది తరించాలి. అందుకే పుస్తకాలకు గుడి కట్టిన సుందర చైతన్యాశ్రమం మరీ మడి కట్టుకొని ఈ పుస్తకాన్ని ప్రపంచానికి సమర్పిస్తోంది. నిక్కమైన మంచి నీల మొక్కటి చాలు" అన్నట్లు, ఈ ఒక్క పుస్తకం మస్తకంలో స్పష్టతను కలిగించి, నిష్టను పెంచుతుందని, బ్రహ్మనిష్ఠ వైపు మనిషిని త్రిప్పుతుందని ప్రగాఢంగా విశ్వసిస్తున్నాను. సంతోషంతో మీ చేతుల్లో పెడుతున్నాను. నేను శ్రమించినా, మీరు ఈ గ్రంధము తాంతాన్ని, విశ్రాంతాన్ని, ప్రశాంతాన్ని ప్రసాదిస్తుంది అనే భావన రాగానే శ్రమ కూడా ఆశ్రమ జీవనమంత హాయిగా ఉంది. నిజం చెప్పాలంటే, రచనలో నాకు ఏవేవో తెలిసి ఉండవచ్చు. కాని, శ్రమ మాత్రం ఎప్పుడూ తెలిసి రాలేదు. నేను శ్రమించి ఉండొచ్చు. శ్రమ పడలేదు. వాది రచన కాదు. నేను రచించలేదు. నాది అర్చన. రచన నాకు అర్చన. అర్చనలో 'నేను' ఎలా ఉంటాను? నేనే లేను. ఇక శ్రమ ఎవరికి? అర్చించటం అదృష్టం. అదృష్టఫలం. పూజారి నేనే అయినా, ఆలయాన్ని కొందరు చిమ్ముతారు. కొందరు పూలు కోసి పెడతారు. కొందరు దీపారాధన చేస్తారు. కొందరు పూజలో ప్రత్యక్షంగా పాల్గొని తృప్తి చెందుతారు. పూజా ఫలము నీకే ఉండనీ పూజే ఫలముగ మాకు మిగలనీ సలిలము నిండిన మా నయనాలలో కదలక నీ రూపు మిగిలిపోన అని, చైతన్య గానాన్ని పాడుకొంటూ తన్మయత్వం చెందుతారు. ఇది చైతన్య పాంచజన్యం 'హరహర మహాదేవ' - అంటూ' భంభం అని మ్రోగిన శంఖారావం. ఆశ్రమం ప్రచురించిన ఎన్నో గ్రంధాలు రికార్డు స్థాయిలో పాఠకుల చేతుల్లోకి వెళ్ళాయి. ఎందరికో, ఎంతగానో స్ఫూర్తి నిచ్చాయి. తృప్తి నిచ్చాయి. కాని, "చైతన్య పాంచజన్యం" గ్రంథం వేరు. ఈ గ్రంథం నాకే ఎనలేని తృప్తి నిచ్చింది. దీపాన్ని దర్శించినంతగా తృప్తిపడ్డాను. ఎన్నో గ్రంథాలకు తల్లివైన నాకు ఈ గ్రంథం ముద్దుబిడ్డ అయింది. ఈ గ్రంధం పాఠకులకు ఎనలేని స్ఫూర్తిని ఇస్తుందని భావిస్తున్నాను. ముముక్షువులకు అమృతపానం లాంటిదని నా అభిప్రాయం. ఎక్కువ పుటలున్న ఈ గ్రంథం తక్కువ కాలంలో వెలువడింది. సమయం అబ్బే లేదు. అయినా సుందరంగా తయారైంది. శారదా మందిరంగా కళకళలాడింది. ఈ పవిత్ర కార్యంలో ఎందరో తమ వంతు సేవలను అందించి పుణ్యాన్ని చేరుకున్నారు. ఆశ్రమవాసులు, సత్సంగ్ సభ్యులు కంప్యూటర్ టైప్ సెట్టింగ్లోను, ఫోటో డిజైనింగ్, ప్రూఫ్ రీడింగ్ తదితర సేవలలో తృప్తి చెందారు. ఇక చివరగా, స్పష్టతకు ప్రతిరూపంగా శోభిస్తూ, పరమాత్మ ప్రసాదంగా అందిన ఈ గ్రంథము ముముక్షువులకు సుస్పష్టంగా అర్థమయ్యేలా ఆశీర్వదించమని మురళీకృష్ణ స్వామిని వేడుకొంటున్నాను… మీ … స్వామి సుందర చైతన్యానంద =='''వేదసంస్కృతి - ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ'''== ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ ! ఈ మంత్రం ఎందుకు జపించాలి.? ఇప్పటికి సరిగ్గా 1500 సంవత్సరాల క్రితం సంఘటన. ఒక ముసలివాడు ”ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” అనే మంత్రాన్ని వల్లెవేస్తూ గంగానది తీరంలో నడుస్తున్నాడు. చేతిలో జపమాల మెడలో రుద్రాక్ష హారం ధరించాడు. ఈ ”ఓం భగవతే వాసుదేవాయ” అనే మంత్రం చదవడం వలన ఆ తరంగాలు కలిపురుషుడుని తాకాయి. ఎక్కడి నుండి వస్తున్నది ”ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” అనే మంత్ర శబ్దం అని చుట్టూ పరికించాడు. గంగానది తీరంలో ఒక బక్కచిక్కిన ముదుసలి '''ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ'''అనే నామాన్ని జపించడం చూసి ఆ మంత్ర జపాన్ని ఆపాలని ఆ ముసలివాడి దగ్గరికి వెళ్లి పట్టుకోబోయాడు. అయన మీద చేయి వేసిన వెంటనే ఎగిరి అర యోజన దూరంలో పడ్డాడు. కొంతసేపు ఏమి జరిగిందో తెలియక చూస్తే ఆ ముసలివాడు ముందు ఎక్కడో ”ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” అనే మంత్రాన్ని జపిస్తూ వెళ్తున్నాడు. ఎలాగైనా పట్టుకుని నామజపాన్ని ఆపాలని దగ్గరికి వెళ్ళాడు. పట్టుకోబోతే ఈసారి యోజనం దూరంలో పడ్డాడు. ఆ దెబ్బకి కలిపురుషుడు గజగజ ఒణికిపోయాడు. చూస్తే బక్కచిక్కి ఉన్నాడు. గట్టిగా గాలి వస్తే ఎగిరేలా ఉన్నాడు. కాని పట్టుకుందామంటే నేను ఎక్కడో పడుతున్నాను. ఒకవేళ నాశక్తి సన్నగిల్లిందా? కలియుగం ఆరంభంలో కృష్ణుడు వలన నా రాక ఆలస్యం అయింది. ఇదేమైన శ్రీకృష్ణుడి మాయా ప్రభావమా? అసలు ఇంతకీ ఆ ముసలివాడు ఎవ్వడు. శివుడా? విష్ణువా? అనుకుంటూ ఉండగా అటుగా వెళ్తున్న ”వేదవ్యాసుడు” కనిపించాడు. కలి వెంటనే వ్యాసుడు దగ్గరికి వెళ్లి మహానుభావ సమయానికి వచ్చావు. నా సందేహాన్ని నివృత్తి చేయండి. అన్నాడు. వ్యాసుడు నవ్వి. ఇది నీరాజ్యం. ఈకలికాలం నీది. నీకు సందేహమా? ఏ ఇద్దరుని సక్రమంగా ఉండనివ్వవు. ఎవరైనా కలిసున్నారంటే కళ్ళలో నిప్పులు పోసుకుంటావు. ఇలాంటి నీకు నా అవసరం ఏముంది? ఇంతకి నువ్వు కుశలమే కదా! కుశలమే! నారాజ్యంలో నేను కాక నువ్వు పాలించవు. కదా! అదిగో ఆ దూరంగా వెళ్తున్నాడే ఆ ముసలివాడు ఎవరు? ఆయన్ని పట్టుకోబోతే నా బలం సరిపోవడం లేదు. ఇదసలు నా రాజ్యమేనా? లేక మీరందరూ కలిసి నన్ను మాయ చేస్తున్నారా? చెప్పండి అని వేడుకున్నాడు. వేదవ్యాసుడు నవ్వి, ఓహో అదా నీ సందేహం. అయన పరమ విష్ణు భక్తుడు. అయన జపించే నామం వలన విష్ణు శక్తి ఉత్పన్నమై నిన్ను దగ్గరికి రానివ్వదు. పట్టుకోవాలని ప్రయత్నించవా! విష్ణువు నిన్ను నాశనం చేసి కలియుగాన్నే లేకుండా చేస్తాడు. త్రికరణ శుద్దిగా నిత్యం ” ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” అనే నామాన్ని ఎవరు పఠిస్తూ ఉంటారో వారిని నువ్వు కనీసం తాకనుకూడా తాకలేవు. కనుక ”ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” ఈ మంత్రాన్ని ప్రజలు పట్టుకునే లోపే నువ్వు పట్టుకో. లేదంటే నీ రాజ్యంలో నువ్వు ఉండలేవు. అని చెప్పి వెళ్ళిపోయాడు. ఇంతటి మహత్తరమైన ఈ మంత్రాన్ని నిత్యం జపించండి. '''ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ''' ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ '''వేదసంస్కృతి'''ఆశ్రమాలు #సుందర చైతన్యాశ్రమం దవలైశ్వరం, [[రాజమండ్రి|రాజమహేంద్రవరం]]. #[[సుందర చైతన్య ఆశ్రమం|సుందర చైతన్యాశ్రమం]] దు౦డిగల్, [[హైదరాబాద్]]. #సుందర చైతన్యాశ్రమం [[విశాఖపట్నం]]. == మూలాలు == {{reflist}} [[వర్గం:నెల్లూరు జిల్లా ఆధ్యాత్మిక గురువులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:హిందూ గురువులు]] [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] 5k596u7ksyuq2nlfcoygthv0eqlgz8n 0 161734 4942657 4310139 2026-08-23T14:54:34Z Sainani8727 152385 "మూలాలు సమీక్షించండి ట్యాగ్ తొలగింపు" మరియు వ్యాస అక్షరక్రమం, వ్యాకరణం, ధ్వని లను సవరించడం జరిగింది 4942657 wikitext text/x-wiki ఆరోగ్యంగా ఉండటానికి, సాధారణ అనారోగ్య సమస్యల నుండి ఉపశమనం పొందడానికి మన నిత్యజీవితంలో ఉపయోగపడే కొన్ని సహజసిద్ధమైన ఆరోగ్య చిట్కాలు కింద ఇవ్వబడ్డాయి: * '''[[మధుమేహం]]:''' మామిడాకులను రాత్రిపూట నీటిలో కాచి, ఉదయం వడకట్టి తాగాలి. ద్రాక్ష పండ్లు రోజుకు రెండు లేదా మూడు తినాలి. దీనివల్ల మధుమేహం (షుగర్ వ్యాధి) అదుపులో ఉంటుంది. * '''[[ఉబ్బసము|ఆస్తమా]]:''' ఉబ్బసం లేదా ఆస్తమా అదుపులో ఉండాలంటే దాల్చిన చెక్కను పొడిచేసి, దానికి ఒక స్పూన్ తేనె కలిపి సేవించాలి. * '''రక్తపోటు:''' అధిక రక్తపోటు (బీపీ) నివారణకు ఒక స్పూను తేనె, ఒక స్పూను అల్లం రసం, ఒక స్పూను వెల్లుల్లి రసం కలిపి రోజుకు రెండుసార్లు సేవించాలి. == అల్లం / శొంఠి ప్రయోజనాలు == శొంఠి అనగా ఎండబెట్టిన అల్లం. ఇది ఆరోగ్యానికి చాలా మంచిది మరియు ఆకలిని పెంచుతుంది. జలుబు, జ్వరాలకు, కడుపులో గడబిడకు ఇది ఒక మంచి ఔషధం. శొంఠిని టీలో వేసుకుని తాగితే తక్షణ ఉపశమనం లభిస్తుంది. లేదా పొడి చేసి అన్నంలో కలుపుకుని కూడా తినవచ్చు. ఇది అజీర్ణానికి చాలా బాగా పనిచేస్తుంది. '''శొంఠి పొడి తయారీ విధానం:''' * '''కావలసిన పదార్థాలు:''' శొంఠి 50 గ్రాములు, కందిపప్పు 2 టేబుల్ స్పూన్లు, పెసరపప్పు 2 టేబుల్ స్పూన్లు, శనగపప్పు 2 టేబుల్ స్పూన్లు, ధనియాలు 2 టేబుల్ స్పూన్లు, నెయ్యి 4 టేబుల్ స్పూన్లు, ఉప్పు తగినంత. * '''తయారీ:''' రెండు చెంచాల నెయ్యి వేడిచేసి పప్పులన్నీ విడివిడిగా వేయించాలి. మిగతా నెయ్యిలో శొంఠిని చిన్న ముక్కలుగా చేసి రంగుమారేవరకు వేయించాలి. అన్నీ చల్లారాక, తగినంత ఉప్పు వేసి గ్రైండర్లో పొడి చేసుకోవాలి. ఈ పొడిని గాలి చొరబడని, తడి తగలని సీసాలో భద్రపరచుకోవాలి. == అరటిపండు ఉపయోగాలు == అరటిపండులో సహజసిద్ధమైన చక్కెరలు, పీచుపదార్థాలు సమృద్ధిగా ఉంటాయి. గంటన్నర శ్రమకు అవసరమైన శక్తిని రెండు అరటిపండ్లు అందిస్తాయి. టెన్నిస్ వంటి క్రీడలలో ఆటగాళ్లు ఆట మధ్యలో విరామ సమయంలో అరటిపండ్లు తినడం మనం తరచూ చూస్తుంటాం. ఇది తక్షణ శక్తినివ్వటమే కాకుండా అనేక రోగాలను నిరోధించే గుణాన్ని కలిగి ఉంటుంది. * తీవ్రమైన ఒత్తిడికి లోనైనవారు ఈ ఫలం తీసుకుంటే ఒత్తిడి తగ్గి మనస్సు ప్రశాంతంగా ఉంటుంది. * ఇందులో ఉండే బి6 (B6) విటమిన్ రక్తంలోని చక్కెర మోతాదును నియంత్రిస్తుంది. * దీనిలోని ఇనుపధాతువు రక్తంలోని ఎర్ర రక్తకణాలను వృద్ధి చేస్తుంది. * అధిక శాతం పొటాషియం ఉండటం వల్ల రక్తపోటును అదుపులో ఉంచి పక్షవాతం రాకుండా నివారిస్తుంది. * అధిక పీచుపదార్థం వల్ల మలబద్ధకం నివారించబడుతుంది. * క్రమం తప్పకుండా అరటిపండును భుజించడం వల్ల మెదడు చురుకుదనం పెరుగుతుంది. ముఖ్యంగా విద్యార్థులలో గ్రహణశక్తిని పెంపొందిస్తుంది. * ఛాతిలో మంటను తగ్గిస్తుంది. వేవిళ్లతో బాధపడే గర్భిణీ మహిళలు వీటిని తింటే ఉపశమనం కలుగుతుంది. * థాయ్‌లాండ్ దేశంలో గర్భిణీ స్త్రీలు విధిగా వీటిని తినడం ద్వారా పుట్టబోయే పిల్లలు సాత్విక స్వభావులుగా ఉంటారని నమ్ముతారు. * దోమకాటు వల్ల వచ్చే వాపు, మంటకు అరటిపండు తొక్క లోపలి భాగంతో రుద్దితే తక్షణ ఉపశమనం కలుగుతుంది. * చిప్స్, చాక్లెట్లు తినడం మాని అరటిపండ్లను తినడం వల్ల మానసిక ఒత్తిడి తగ్గడమే కాకుండా ఊబకాయం దరిచేరదు. * కడుపులో పుండ్లను (Ulcers) నివారించడంలో ఇది మేటి ఫలం. * పొగ తాగే అలవాటును మాన్పించడంలో కూడా అరటిపండు సహాయపడుతుంది. * ఆపిల్‌తో పోలిస్తే నాలుగు రెట్లు మాంసకృత్తులు, రెట్టింపు పిండిపదార్థాలు, మూడు రెట్లు భాస్వరం, ఐదు రెట్లు విటమిన్ 'ఎ'ను కలిగి ఉంటుంది. * బూట్ల మెరుపు తగ్గితే, అరటిపండు తొక్క లోపలి భాగంతో రుద్ది ఆ తర్వాత పాలిష్ చేస్తే బూట్లు కొత్తవాటిలా మెరుస్తాయి. == అనాసపండు (పైనాపిల్) == అనాసపండు తినడం వల్ల జీర్ణవ్యవస్థ మెరుగుపడుతుంది. ఇది కీళ్ల నొప్పుల నివారిణిగా పనిచేస్తుంది మరియు చర్మవ్యాధులను అరికడుతుంది. రక్తపోటు పెరగకుండా గుండె వేగాన్ని నియంత్రిస్తుంది. == మూత్రపిండాల్లో రాళ్లు == ఉలవ చారు, దానిమ్మపండు గింజలు కలిపి తినాలి. తులసి ఆకుల రసం, తేనె కలిపి తీసుకోవాలి. పుచ్చకాయలు ఎక్కువగా తిన్న యెడల మూత్రపిండాల్లోని (కిడ్నీ) రాళ్లు కరిగిపోతాయి. కాలేయం (Liver) సరిగ్గా పనిచేయని యెడల వేడినీళ్లలో కడిగిన తులసి ఆకులను తినాలి. ఇది అజీర్ణానికి, కడుపునొప్పికి, మలేరియాకు, తలనొప్పికి కూడా మంచి ఔషధంగా పనిచేస్తుంది. == ఆరోగ్యానికి తేనె == ఈ భూప్రపంచంలో పాడవని పదార్థం ఏదైనా ఉందా అని ప్రశ్నించుకుంటే, అది కేవలం తేనె మాత్రమే. చాలాకాలం వాడకపోతే అది స్పటికాల్లాగా మారుతుంది. ఆ సీసాను వేడినీళ్లలో ఉంచితే మామూలు తేనెలాగ మారిపోతుంది. దయచేసి తేనెను మైక్రోవేవ్ (Microwave) ఓవెన్ ద్వారా వేడి చేసేందుకు ప్రయత్నించకండి, దానివల్ల అందులోని పోషకపదార్థాలు నశిస్తాయి. తేనెతో పాటు దాల్చినచెక్క తోడైతే రోజూ మనం ఎదుర్కొనే అనేక ఆరోగ్య సమస్యలకు పరిష్కారం లభిస్తుంది. అందుకే చాలామంది తేనెను రామబాణంతో పోలుస్తారు. డయాబెటిస్ సమస్య ఉన్నవాళ్లు కూడా వైద్యుల సలహాతో తగు మోతాదులో తీసుకోవచ్చు. తేనె, దాల్చినచెక్క మిశ్రమం కింది ఆరోగ్య సమస్యల నివారణకు మంచిది: * '''గుండెజబ్బులు''': తేనె, దాల్చినచెక్క పొడి బాగా కలిపి బ్రెడ్‌పై రాసుకుని జామ్‌లాగా వాడాలి. ఇలా క్రమం తప్పకుండా వాడితే రక్తనాళాలలో కొలెస్ట్రాల్ తగ్గి గుండెపోటు రాకుండా కాపాడుతుంది. * '''కీళ్లనొప్పులు''': రోజూ ఉదయం, సాయంత్రం ఒక కప్పు వేడినీళ్లలో ఒక చెంచా తేనె, అరచెంచా దాల్చిన పొడి కలిపి ఒక నెల రోజుల పాటు తాగితే నొప్పులు మాయమవుతాయి. * '''మూత్రాశయ సమస్యలు''': రెండు పెద్ద చెంచాల దాల్చిన పొడి, ఒక చిన్న చెంచా తేనెను ఒక కప్పు గోరువెచ్చని నీటిలో కలుపుకొని తాగితే మూత్రాశయంలోని బ్యాక్టీరియా నశిస్తుంది. * '''కొలెస్ట్రాల్''': రెండు పెద్ద చెంచాల దాల్చిన పొడి, మూడు చిన్న చెంచాల తేనెను అరగ్లాసు టీ నీళ్లతో కలుపుకొని తాగితే కొలెస్ట్రాల్ అదుపులో ఉంటుంది. * '''జలుబు, పడిశం''': ఒక పెద్ద చెంచా తేనె, పావు చిన్న చెంచా దాల్చిన పొడి కలుపుకొని మూడు రోజుల పాటు సేవిస్తే జలుబు, దగ్గు తగ్గుతాయి. * '''కడుపులో గడబిడ''': ఒక పెద్ద చెంచా దాల్చిన పొడి, ఒక చిన్న చెంచా తేనె కలుపుకొని తాగితే ఉదర సంబంధిత సమస్యలు, గ్యాస్ తగ్గుతాయి. * '''రోగనిరోధకశక్తి''': రోజూ కొంచెం తేనె, దాల్చినచెక్క పొడి కలుపుకుని సేవిస్తే వ్యాధి నిరోధక శక్తి పెరుగుతుంది. * '''అజీర్తి''': దాల్చిన పొడిని రెండు పెద్ద చెంచాల తేనెతో కలిపి భోజనానికి ముందు సేవిస్తే అజీర్తి సమస్య ఉండదు. * '''దీర్ఘాయుష్షు''': రోజూ నాలుగు చెంచాల తేనె, ఒక చెంచా దాల్చిన పొడిని మూడు కప్పుల నీళ్లలో కలిపి 'టీ' లాగా రోజుకు మూడు నాలుగు సార్లు తాగితే చర్మం మృదువుగా తయారవుతుంది. వృద్ధాప్య ఛాయలు త్వరగా రావు. * '''మొటిమలు''': మూడు పెద్ద చెంచాల తేనె, ఒక చిన్న చెంచా దాల్చిన పొడి పేస్టులాగా కలుపుకొని రాత్రిపూట మొటిమలకు పట్టించి, మర్నాడు ఉదయం వేడి నీళ్లతో కడుక్కోవాలి. ఇలా రెండు వారాల పాటు చేస్తే మొటిమలు మాయమవుతాయి. * '''చర్మ వ్యాధులు''': తేనె, దాల్చిన పొడి సమపాళ్లలో కలుపుకొని చర్మానికి పట్టించాలి. గజ్జి, చిడుము, తామర తదితర చర్మవ్యాధులకు ఇది దివ్యౌషధంగా పనిచేస్తుంది. * '''అధికబరువు''': ఉదయం అల్పాహారానికి ముందు, రాత్రి నిద్రకు ఉపక్రమించేముందు ఒక పెద్ద చెంచా తేనె, అర చిన్న చెంచా దాల్చిన పొడిని ఒక కప్పు నీళ్లలో మరిగించి తీసుకోవాలి. ఇది క్రమం తప్పకుండా సేవిస్తే అధిక బరువు నియంత్రణలో ఉంటుంది. * '''అలసట''': ఒక గ్లాసు నీళ్లలో సగం చెంచా తేనె కలిపి, దానిపై కొంచెం దాల్చిన పొడి జల్లి పరగడుపున, లేదా మధ్యాహ్నం 3 గంటలకు తీసుకుంటే అలసట మటుమాయం అవుతుంది. * '''నోటి దుర్వాసన''': ఉదయం పళ్లు శుభ్రం చేసుకున్న తర్వాత ఒక చిన్న చెంచా తేనె, రెండు చిటికెల దాల్చిన పొడి వేడినీళ్లలో కలుపుకొని రెండు, మూడు సార్లు పుక్కిలిస్తే రోజంతా శ్వాస తాజాగా ఉంటుంది. * '''వినికిడి లోపం''': రోజూ ఉదయం, రాత్రి ఒక చిన్న చెంచా తేనె, అంతే ప్రమాణంలో దాల్చినచెక్క పొడి క్రమం తప్పకుండా సేవిస్తే వినికిడి లోపం తగ్గుతుంది. == క్యాన్సర్ పై పరిశోధనలు == జపాన్, ఆస్ట్రేలియా దేశాలలో జరిపిన పరిశోధనలలో ఉదరము మరియు ఎముకల క్యాన్సర్‌కు సమర్థవంతంగా చికిత్స చేసినట్లు తెలిసింది. ఒక పెద్ద చెంచా తేనె, ఒక చిన్న చెంచా దాల్చిన పొడి కలిపి (రోజుకు మూడుసార్లు) ఒక నెల పాటు వాడితే మంచి ఫలితాలు సాధించినట్లు రుజువైంది. ల్యూకేమియా, లింఫోమా (క్యాన్సర్) కారక కణాల వృద్ధిని దాల్చినచెక్క నిరోధిస్తుందని అమెరికాలోని మేరీల్యాండ్ వ్యవసాయ శాఖ పరిశోధకులు నిర్ధారించారు. == మతిమరుపు == వృద్ధాప్యంలో మతిమరుపు రావడం సహజం, అయితే ఇది తప్పనిసరి కాదని జార్జ్‌టౌన్ యూనివర్సిటీ ప్రొఫెసర్ డా. పాట్రిషియా హారీస్ అంటున్నారు. వృద్ధాప్యంలో సరైన పోషకాహారం తీసుకుంటూ ఉంటే మతిమరుపు దరిచేరదని, మానసిక ఒత్తిడి లేకుండా శరీరం ఆరోగ్యంగా ఉంటే మతిమరుపు రాదని ఆమె పేర్కొన్నారు. == మూలాలు == <references/> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[దోమకాటుతో వచ్చే వ్యాధులు]] * [https://teluguchitkalu.com/health-tips-telugu/ అందరికి ఉపయోగపడే 100 ఆరోగ్య చిట్కాలు] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190713193459/https://teluguchitkalu.com/health-tips-telugu/ |date=2019-07-13 }} [[వర్గం:ఆరోగ్య చిట్కాలు]] koj37lt0hvnnzvyj4tigelct2x5s09l 4942671 4942657 2026-08-23T16:24:23Z యర్రా రామారావు 28161 [[Special:Contributions/Sainani8727|Sainani8727]] ([[User talk:Sainani8727|చర్చ]]) చేసిన మార్పులను [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] చివరి కూర్పు వరకు తిరగ్గొట్టారు. 4310139 wikitext text/x-wiki {{వికీకరణ}} {{మూలాలు సమీక్షించండి}} {{శుద్ధి}} 1.[[మధుమేహం]]: మామిడాకులు రాత్రిపూట నీటిలోకాచి ఉదయం వడకట్టి తాగవలెను. ద్రాక్ష పళ్ళు రోజుకు రెండు, మూడు తినవలెను. మధుమేహం అదుపులో వుంటుంది. 2.''[[ఉబ్బసము|ఆస్తమా]]'' అదు పులో వుండాలంటే దాల్చిన చెక్క పొడిచేసి ఒక స్పూన్ తేనెకలిపి సేవించ వలెను. 3."రక్తపోటు" నివారణకు ఒకస్పూను తేనె, ఒకస్పూను అల్లం రసం, ఒకస్పూను వెల్లుల్లి రసం కలిపి రోజుకు రెండుసార్లు సేవించవలెను. 4.శొంఠి అనగా ఎండబెట్టిన అల్లం ఇది ఆరోగ్యానికి చాలామంచిది. ఆకలి కలిగిస్తుంది. జలుబు, జ్వరాలకు, కడుపులో గడబిడకు మంచి ఔషధం. ఈ శొంఠి టీలో వేసుకుని తాగితే వెంటనే పనిచేస్తుంది లేదా పొడి చేసి అన్నంలో కలుపుకుని తినాలి. అజీర్ణానికి కూడా బాగా పనిచేస్తుంది. ఈక్రింద సూచించినట్లు పొడి తయారు చేసి సీసాలో తడి తగలకుండా వేసి భద్రపరచుకోవాలి. శొంఠి 50గ్రా, కందిపప్పు 2 tbsp, పెసరపప్పు 2 tbsp, సెనగపప్పు 2 tbsp, ధనియాలు 2 tbsp, నెయ్యి 4 tbsp, ఉప్పు తగినంత, రెండు చెంచాల నెయ్యి వేడిచేసి ధనియాలు పప్పులన్నీ విడివిడిగా వేయించాలి. మెగతా నెయ్యిలో శొంఠి చిన్నముక్కలుగా చేసి రంగుమారేవరకు వేయించాలి. చల్లారాక అన్నీకలిపి, తగినంత ఉప్పు వేసి గ్రైండర్లో పొడి చేసుకోవాలి. 5.ఆరోగ్యానికి అరటిపండు: అరటిపండులో సహజసిద్దమైన చక్కెరలు, పీచుపదార్ధాలు సమృద్దిగా వుంటాయి.గంటన్నరశ్రమకు తగిన శక్తి రెందు అరటి పళ్ళు అందిస్తాయి. మనం టివిలో తరచూ సూస్తుంటాము ప్రపంచ టెన్నిస్ ఆగటగాలళ్ళు ఆటమద్య విరామ సమయములో రెందు పళ్ళు తినటం శక్తినివ్వటమే కాదు, అనేక రోగాలను నిరోదించేగుణం కలది. ముఖ్యంగా తీవ్రమైన ఒత్తిడికిలోనైనవారు ఈఫలం తీసుకుంటె ఒత్తిడి తగ్గి మనస్సు ప్రసాంతంగా ఉంటుంది. ఇందులో ఉండే బి6 విటమిన్ రక్తంలోని చక్కరమోతాదుని నియంత్రిస్తుంది.దీనిలోఇనుపధాతువులను రక్తంలోని ఎర్రకణాలను వృద్దిచేసుంది. దీనిలోవుండేఅధికశాతం పొటాషియం వలన రక్తపుపోటుని అదుపులోవుంచి పక్షవాతంరాకుండాఆపుంది. దీనిలోని అధికపీచుపదార్ధంవలన మలబద్దకాన్నినివారిస్దుంది. దీనిని ప్రతిరోజూఏదోఒకసమయంలోభుజించుటవలన మెదడుకి చురుకుదనం పెరుగుతుంది. ముఖ్యంగా విద్యార్థులలో గ్రహణశెక్తినిపెంపోందిస్తుంది. చాతిలో మంటను తగ్గిస్తుంది. వేవిళ్ళలతో బాధపడె మహిళలు వీటిని తింటే చాలవుపశమనంకలుగుతుంది.దోమకాటు వలన వచే వాపు, మంటకు పరటి పండుతొక్కలోపలిభాగంతో రుద్దితే తక్షణంవుపశమనంకలుతుంది.దీనిలోఫుండే B విటమిన్ నాడీమండలానికి మేలుచేస్తుంది. చిప్సు, చాక్లెట్లు తినుట మాని అరటిపండ్లను తినుటవల్ల్ల మానిసిక ఒత్తిడి ల్తగ్గించటమేకాకుండా ఊబకాయాన్ని నివారిస్తుంది.కడుపులో పుండ్లను (ulcers) నివారించుటలో మేటిఫలం. మానసిక ప్రశాంతత కలిగించుటలో ఈపండును మొదటచెప్పుకోవాలి. ధాయ్ లాండ్ దేశంలో గర్బిణిస్త్రీలు విధిగావీటినితినటంద్వారా పుట్టబోయే పిల్లలు సాత్విక స్వభావులుగావుంటారని నమ్ముతారు.ఋతువులమార్పువలన వచ్చే అనేక సమస్యలకు విరుగుడు ఈఫలమే! పొగ తాగే అలవాటుని మానిపించుటలో అరటి పండును గురించి ఆలోచించాలి. ఒత్తిడి తగ్గించేందుకు భోజన విరామ సమయంలో చిరుతిండిగా తీసుకుంటే ప్రయోజనం వుంటుంది. క్రమం తప్పకుండా ఈ పండును తినేవారికి పక్షవాతం లాంటి వ్యాధులు వచ్చే అవకాశం లేదు. ఉలిపిరి కాయలను నిర్మూలించాలంటే అరటిపండు తొక్క లోపలి భాగం ఉలిపిర్ల మీద పెట్టి కదలకుండా ప్లాస్టరుని అతికించినచో క్రమంగా తగ్గుతాయి. ఆపిల్ తో పోలిస్తే నాలుగురెట్లు మాంసకృత్తులు, రెట్టింపు పిండిపదార్ధాలు, మూడురెట్లు భాస్వరం, ఐదురెట్లు విటమిన్ A కలిగివుంది. మీ కాలిబూట్ మెరుపు తగ్గిందా.. అరటి పండు తొక్కలోపలి భాగంతో రుద్దండి ఆ తరువాత పాలిష్ చేయండి, మెరిసిపోతూ వుంటుంది. 6. '''అనాసపండు''': అనాసపండు తినటంవల్ల జీర్ణవ్యస్తమెరుగుపడుతుంది. కీళ్ళవాపులనివారిణి, చర్మవ్యాధులురావు. రక్తపోటురాకుండా గుండెవేగాన్నినియంత్రిస్తుంది. 7. '''మూత్రపిండాల్లో రాళ్ళు''': ఉలవ చారు దానిమ్మపండుగింజలు కలిపి తినవలెను, తులసిఆకులరసం, తేనె కలిపి తీసుకొనవలెను.పుచ్చకాయలు తిన్నయెడల మూత్రపిండాల్లో రాళ్ళు హరించును. లివర్ పనిచేయనియెడల వేడినీళ్ళలో తులసిఆకులుకడిగి తినవలెను. ఇది అజీర్ణమునకు, కడుపునొప్పి నివారింఛును, మలేరియాకు, తలనొప్పికి కూడా మంచి ఔషధము. 8.'''ఆరోగ్యానికి తేనె''':ఈ భూప్రపంచంలో పాడవని పదార్దం ఏదైనా వున్నదా? అని ప్రశ్నించుకుంటే అది తేనె మాత్రమే. చాలాకాలం వాడకపొతే చిన్న చిన్న స్పటికాల్లాగ కనబడుతయి. ఆసీసాను వేడినీళ్ళలో వుంచితే మామూలు తేనెలాగ మారిపోతుంది. దయచేసి తేనెను మిక్రొవేవ్ ద్వారా వేడి చేసేందుకు ప్రయత్నించకండి దానివలన అందులోని పోషకపదార్ధాలు నశిస్తాయి. తేనెతోపాటు దాల్చినచెక్కతోడయితే రోజూ మనం ఎదుర్కొనే ఆరోగ్యసమస్యలకు పరిష్కారం లభిస్తుంది. అందుకే చాలామంది తేనెను రాంబాణంతో పోల్చుతారు. ఏవ్యాధికైనా తేనెను వాడవచ్చు ప్రతికూల లక్షణాలు ఏమీవుండవు. డయాబెటిస్ సమస్య వున్న వాళ్ళు కూడా తగు మోతాదులో తీసుకోవచ్చు. తేనె దాల్చినచెక్క ఈకింది ఆరోగ్య సమస్యల నివారణకు మంచిది. '''గుండెజబ్బులు''': తేనె దాల్చినచెక్క పొడి బాగా కలిపి రొట్టెముక్కలపై పరచి జాం లాగ వాడాలి ఇలాక్రమం తప్పకుండా వాడితే కొలెస్ట్రాల్ రక్తనాళాలనుంచి తగ్గించి గుండె పోటు రాకుండా కాపాడుతుంది. '''కీళ్ళవాతం''':రోజూ పొద్దున్న సాయంత్రం ఒక కప్పు వేడినీళ్ళలో ఒక చెంచా తేనె అరచెంచా దాల్చిన పొడి ఒక్ నెలె రోఫుల పాటు వాడితే నోప్పులు మటుమాయం. '''మూత్రాశయం సమస్యలు''': రెండు పెద్ద చంచాల దాల్చిన పొడి ఒక చిన్నచెంచాతేనె ఒక కప్పు గోరువెచ్చని నీటిలో కలుపుకొని క్రమం తప్పకుండా వాడితే మూత్రాశయంలోనిబాక్టీరియాను నాశనంచేస్తుంది. '''కొలెస్ట్రాల్''': రెండుపెద్దచెంచాలు దాల్చినపొడి మూడు చిన్నచెంచాలు తెనె అరగ్లాసు టీనీళ్ళతో కలుపుకొని తాగితే కొలెస్ట్రాల్ అదుపులో వుంటుంది. '''జలుపు, పడిశము''':ఒకపెద్దచెంచాతేనె, పావుచిన్నచెంచా దాల్చినపొడి కలుపుకొని మూడురోజులు సేవిస్తే జలుబు, దగ్గు తగ్గుతుంది. '''కడుపులో గడబిడ''': ఒకపెద్దచెంచా దాల్చినపొడి ఒకచిన్నచెంచాతేనె కలుపుకొని తాగితే ఉదర సంబంధిత సమస్యలు, గ్యాస్, పరిష్కారం అవుతాయి. '''రోగనిరోధకశక్తి''': రోజూకొంచం తేనె దాల్సినచెక్కపొడి కలుపుకుని సేవిస్తే రోగనిరోధకశక్తి పెరుగుదుంది. '''అజీర్తి''': దాల్చినపొదడి రెండు పెద్దచెంచాల తేనెతోకలిపి భోజనానికి ముందు సేవిస్తే అజీర్తి బాగా పనిచేస్తుంది. '''ఇన్ ఫ్లూయింజా''': ఒకపెద్దచెంచాతేనెను నోటిలోవేసుకొనిన దీనిలోవున్న పదార్దాలు వ్యాధికారక వైరస్ ను సంహరించి ఉపశమనమును కలుగచేస్తుంది. '''దీర్ఘాయిష్''': రోజూ నాలుగు చెంచాల తేనె ఒక చెంచా దాల్చినపొడి మూడుకప్పుల నీళ్ళలో కలిపె పొంగించి 'టీ" లాగ మూడు నాలుగు సార్లు తాగితే చర్మము మృదువుగా తయారవుతుంది. వార్ధక్య లక్షణాలను త్వరగా రనీయదు. ఎక్కువకాలం బ్రతకవచ్చు. '''మొటిమలు''': మూడు పెద్దచెంచాల తేనె ఒకచిన్నచెంచా దాల్చినపొడి పేస్టులాగ కలుపుకొని మొటిమలకి పట్టించి మర్నాడు వుదయం వేడి నీళ్ళతో కడుక్కోవాలి. ఇలారెండు వారాల పాటు ఆచరిస్తే మొటిమలు మాయం. '''చర్మ వ్యాధులు''': తేనె దాల్చిన్ పొడి సమపాళళ్ళో కలుపుకొని పట్టించాలి. గజ్జి, చిడుము, తామర తదితర చర్మవ్యాధులకు ఇది దివ్యంగా పనిచేస్తుంది. '''అధికబరువు సమస్య''': ఉదయాన్నేఅల్పాహారానికి ముందు, రాత్రి నిద్రకు వుపక్రమించేముందు ఒక్ పెద్ద చెంచాతేనె 1/2 చిన్న చెంచాదాల్చినపొడి ఒకకప్పు నీళ్ళల్లో మరిగించి తీసుకోవాలి.ఇది క్రమం తప్పకుండాసేవిస్తే అధిక బరువుని నియంత్రించి మరింత కొవ్వుచేరకుంటా చూస్తుంది. '''కేన్సర్''': జపాను ఆస్ట్రేలియా దేశాలలో జరిపిన పరిశోధనలలో ఉదరము ఎముకల కేన్సర్ కె సమర్ధవంతముగా చికిత్స చేసినట్ట్లు తెలిసింది. ఒక్ పెద్ద చెంచా తేనె ఒక్ చిన్న చెంచా దాల్చిన పొడి కలిపి ఒక నెల పాటు వాడితే మంచి ఫలితాలు సాధించినట్ట్లు రుజవైంది (రోజుకు మూడుసార్లు). '''త్వరగా అలిసిపోవుట''': ఒక గ్లాసు నీళల్లో పెద్దచేంచాలో సగం తేనె కలిపి దానిపై కొంచము దాల్చినపొడి జల్లి పడగడుపున, మధ్యాహ్నం 3 గంటలకు తీసుకొంటే అలసట మటుమాయం. '''నోటి దుర్వాసన''': ఫొద్దున్న పళ్ళుశుభ్రంచేసుకొన్న తర్వాత ఒక్ చిన్న చెంచా తేనె రెండు చిటికలు దాల్చిన్ పొడి వేడినీళ్ళల్లో కలుపుకొని రెండు, మూడు సార్లు పుక్కిలించి నట్లయితే రోజంతా తాజా శ్వాస. '''వినికిడి లోపం''': రోజూ ఉదయం, రాత్రి ఒక చిన్న చెంచా తేనె అంతే ప్రమాణంలో దాల్చినచెక్క పొడి క్రమం తప్పకుండా సేవిస్తే వినికిడి లోపం తగ్గుతుంది. ''''మధుమేహం''': దాల్చినచెక్క పొడిని అరా టీ స్పూన్ తీసుకుంటే గుండెకు హానిచేసే కొలెస్ట్రాల్ స్థాయిని తగ్గిస్తుంది. ల్యుకేమియా, లింఫోమా (క్యాన్సర్) కారక మాణాల వ్ఱుద్ధిని దాల్చినచెక్క నిరోధిస్తుందని అమెరికాలోని మేరీల్యాండ్ వ్యవసాయ శాఖ పరిశోధకులు నిర్ధారించారు. ''మతిపరుపు''': వృద్ధాప్యంలో మతిపరుపు రావడమనివార్యము, అయితేయిదితప్పనిసరికాదని జార్గిటౌన్ యూనివర్సిటీ ప్రొఫెసర్ డా.పాట్రిషియా హారీస్ అంటున్నారు.వార్ధఖ్యంలో సరైన పోషకాహారం, మందులు వాడుతూ ఉంటే మతిమరుపు రాడంటారు ఆమె. మానసిక ఒత్తిడి లేకుండా, శరీరం ఆరోగ్యంగా ఉంటే మతిమరుపు రాదు. ==ఇవి కూడా చూడండి== * [[దోమకాటుతో వచ్చే వ్యాధులు]] * [https://teluguchitkalu.com/health-tips-telugu/ అందరికి ఉపయోగపడే 100 ఆరోగ్య చిట్కా] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190713193459/https://teluguchitkalu.com/health-tips-telugu/ |date=2019-07-13 }} [[వర్గం:ఆరోగ్య చిట్కాలు]] qvfna6d8b114rimj8n3vnjggwgtm8cw 0 166452 4942752 4630771 2026-08-23T18:42:44Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4942752 wikitext text/x-wiki {{Infobox Standard <!-- See Wikipedia:WikiProject_Songs --> | title = ప్రేమ ఎంత మధురం (పాట) | english_title = | comment = | image = ABHINANDANA.jpg | image_size = 200px | caption = సినిమా పోస్టరు | writer = [[ఆత్రేయ]] | composer = [[ఇళయరాజా]] | lyricist = [[ఆత్రేయ]] | published = 1982 | written = [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] | language = [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] | form = [[భావగీతం]] | original_artist =[[ఎస్.పి.బాలసుబ్రహ్మణ్యం]] | recorded_by = | performed_by = }} ఈ పాట [[అభినందన (సినిమా)|అభినందన]] చిత్రం కోసం [[ఆత్రేయ]] రచించారు. దీనికి సంగీతం [[ఇళయరాజా]] అందించారు.పాడినది [[ఎస్.పి.బాలసుబ్రహ్మణ్యం]].<ref>{{Cite web|title=Prema Entha Madhuram Song : Abhinandana, Prema Entha Madhuram Song Lyrics, Music Director, Singers, Lyricists, Lyrical Videos|url=https://moviegq.com/movie/abhinandana-490/songs/prema-entha-madhuram-2080|access-date=2025-09-01|website=MovieGQ|language=en|archive-date=2025-03-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20250315214039/https://moviegq.com/movie/abhinandana-490/songs/prema-entha-madhuram-2080|url-status=dead}}</ref> <poem> ప్రేమ ఎంత మధురం, ప్రియురాలు అంత కఠినం చేసినాను ప్రేమ క్షీర సాగర మథనం, మింగినాను హలాహలం ప్రేమించుటేనా నా దోషము, పూజించుటేనా నా పాపము ఎన్నాళ్ళని ఈ ఎదలో ముళ్ళు, కన్నీరుగ ఈ కరిగే కళ్ళు నాలోని నీ దీపము, నా జీవనాధారము అది ఆరాలి పోవాలి ప్రాణం నేనోర్వలేనూ ఈ తేజము, ఆర్పేయరాదా ఈ దీపము ఆ చీకటిలో కలిసే పోయి, నా రేపటిని మరిచేపోయి మానాలి నీ ధ్యానము, కావాలి నే శూన్యము అపుడాగాలి ఈ మూగ గానం </poem> == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:తెలుగు సినిమా పాటలు]] [[వర్గం:ఆత్రేయ రచించిన పాటలు]] f6bxpngq1gsjec07nnrusqpj36svy2w 0 176057 4942938 4546712 2026-08-24T09:20:51Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4942938 wikitext text/x-wiki [[File:BPL-BSP Express.jpg|thumb|250px]] [[File:IndianRailways.JPG|thumb|250px|Bhopal – Bilaspur Express speeding 73 km/h between Bina Junction and Khurai Railway Station]] [[భోపాల్]] బిలాస్ పూర్ ఎక్స్ ప్రెస్/ప్యాసింజర్ లేదా ‘బిలాస్ పూర్’ ఎక్స్ ప్రెస్ రైలు అనేది మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని భోపాల్ నగరంలోని భోపాల్ జంక్షన్, బిలాస్ పూర్ మధ్య నడిచే రైలు.<ref>{{cite web|url=http://www.bhopal.com/|title=Bhopal|publisher=Bhopal.com|access-date=2014-12-16|archive-date=2013-12-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20131218214224/http://www.bhopal.com/|url-status=dead}}</ref> మధ్యప్రదేశ్ నుంచి విడిపోయి కొత్తగా ఏర్పడిన ఛత్తీస్ గఢ్ రాష్ట్రంలో బిలాస్ పూర్ ఉంటుంది. భోపాల్ _ బిలాస్ పూర్ రైలు మొత్తం రెండు వైపులా కలిపి 720 కిలోమీటర్లు ప్రయాణిస్తుంది. ==రైలు నెంబర్లు, పేర్లు == భోపాల్ నుంచి బిలాస్ పూర్, ఛత్తీస్ గఢ్ వరకు నడిచే రైలు 18235 నెంబర్ తో నడుస్తుండగా, బిలాస్ పూర్, ఛత్తీస్ గఢ్ నుంచి భోపాల్ వరకు నడిచే రైలు 18236 నెంబరుతో నడుస్తుంది. సాధారణంగా ఇరువైపులా నడిచే ఈ రైలు పేరును బిలాస్ పూర్ ఎక్స్ ప్రెస్ గానే సంబోధిస్తారు. గమ్యం, ఆరంభాలను గుర్తించే విధంగా ఈ రైలుకు ఆ పేరు పెట్టడం జరిగింది. ==రాకపోకల సమాచారం== ఈ రైలు ప్రతిరోజు భోపాల్ నుంచి బిలాస్ పూర్, బిలాస్ పూర్ నుంచి భోపాల్ వరకు రెండు వైపుల నడుస్తుంటుంది. 18235 నెంబరు గల రైలు ప్రతిరోజు ఉదయం 8:00 గంటలకు భోపాల్ జంక్షన్ నుంచి బయలుదేరుతుంది. అదేవిధంగా తిరుగు ప్రయాణం లో 18236 నెంబరు తో పిలిచే ఈ రైలు భోపాల్ లోని భోపాల్ నిష్టాపురా రైల్వే స్టేషను కు సాయంత్రం 17:30 గంటలకు చేరుకుంటుంది.<ref>{{cite web|url=http://www.indianrail.gov.in/|title=Welcome to Indian Railway Passenger reservation Enquiry |publisher=Indianrail.gov.in|accessdate=2013-05-18}}</ref><ref>{{cite web|url=http://indiarailinfo.com/train/bilaspur-bhopal-express-cum-passenger-18236-bsp-to-bpl/216/182/12|title=Bhopal Express|publisher=Indiarailinfo.com|website=|access-date=2014-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20160518140407/http://indiarailinfo.com/train/bilaspur-bhopal-express-cum-passenger-18236-bsp-to-bpl/216/182/12|archive-date=2016-05-18|url-status=dead}}</ref> ==మార్గం, ఆగు స్థలాలు== [[File:(Bhopal - Bilaspur) Express Route map.png|thumb|250px|(Bhopal - Bilaspur) Express Route map]] ఈ రైలు బినా –కత్నీ రైలు మార్గంలో నడుస్తూ, మొత్తం 63 స్టేషనులలో ఆగుతుంది. ఈ మార్గంలోని పట్టణ ప్రాంత, సబ్ అర్బన్ ప్రాంత స్టేషనులలోనూ ఆగుతుంది. వీటితో పాటు ఈ రైలు ఈ క్రింది ప్రధాన స్టేషనుల లో ఆగుతుంది. వాటి వివరాలు:<ref>{{cite web|url=http://www.cleartrip.com/trains/18235|title=Bhopal Bilaspur Express|publisher=Cleartrip.com|access-date=2014-12-16|website=|archive-date=2013-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20131230233758/http://www.cleartrip.com/trains/18235|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.indianrailways.gov.in/railwayboard/uploads/directorate/coaching/pdf/43A.pdf|title=Bilaspur to Bhopal Express Passenger Timetable|publisher=Indianrailways.gov.in}}</ref><ref>{{cite web|url=http://railenquiry.in/runningstatus/18236|title=Runningstatus-18236|publisher=Railenquiry.in|website=|access-date=2014-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185351/http://railenquiry.in/runningstatus/18236|archive-date=2016-03-04|url-status=dead}}</ref> {{columns-list|4| * [[భోపాల్]] నిష్టాపురా * భోపాల్ సుఖేశ్వనగర్ * భోపాల్ దేవాగంజ్ * సల్మాత్ పూర్ * సాంచి * విధిశా * గులాబ్ గంజ్ * గంజ్ బసోడా * కల్హర్ * మండి బమోరా * బీనా జంక్షన్ * మల్ ఖేడీ * ఖురాయ్ బగోరా * ఖురాయ్ * ఖురాయ్ సుమ్రేరీ * జెరువాఖెడా * ఇసార్ వారా * సుమెర్ * నరియావోలీ * సాగర్ రతోనా * సాగర్ * సాగర్ మక్రోనియా * సాగర్ గణేష్ గంజ్ * పతారియా * లిదోరా ఖుర్ద్ * గిర్ వార్ * అస్లానా * దామోహ్ * దామోహ్ బండక్ పూర్ * కుందాల్ పూర్ * సలాయా * సగోనీ * కత్నీ * సాదోల్ * నవ్రోజాబాద్ * బిర్సింగాపూర్ * ఉమారియా * అనుప్పూర్ జంక్షన్ * బన్వర్ టాంక్ * రూపాండ్ * బిలాస్ జంక్షన్ }} ==బోగీల రకాలు== భోపాల్ _ బిలాస్ పూర్ ఎక్స్ ప్రెస్ లో ఏయిర్ కండీషన్ బోగీలు ఉండవు. కేవలం సాధారణ ప్రయాణీకులకోసం నడిచే ప్రత్యేక రైలు ఇది. ==సాధారణ వేగము, ఫ్రీక్వెన్సీ== భోపాల్ – బిలాస్ పూర్ మధ్య నడిచే 18235 నెంబరు గల రైలు సగటున గంటకు 54 కిలో మీటర్ల వేగంతో ప్రయాణిస్తుంది. భోపాల్ జంక్షన్ నుంచి మొదలు కొని కురాయ్ రైల్వే స్టేషనుల చేరేవరకు లెక్కించిన సగటు వేగమిది. మళ్లీ కురాయ్ సుమ్రేరీ(ఇది కురాయ్ యొక్క సబర్బన్ రైల్వేస్టేషను) నుంచి బిలాస్ పూర్, ఛత్తీస్ గఢ్ వరకు ఈ రైలు సగటు వేగం కొంత తగ్గుతుంది. ఈ సమయంలో గంటకు 40 కిలో మీటర్ల చొప్పున ప్రయాణిస్తుంది. అదేవిధంగా బిలాస్ పూర్ – భోపాల్ మధ్య నడిచే 18236 నెంబరు గల రైలు పూర్తిగా ప్యాసింజర్ రైలు లాగా నడుస్తుంది. ఇక్కడి నుంచి భోపాల్ చేరుకునే వరకు సగటున గంటకు 34 కిలోమీటర్ల వేగంతో ప్రయాణిస్తూ ప్రతీ ఒక్క స్టేషనులోనూ ఆగుతుంది.<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=P0wTzIZrdyw|title=Bilaspur To Bhopal Express}}</ref> ఇరుమార్గాల్లో నడిచే ఈ రైలు మొత్తం రెండు వైపులా కలిపి 720 కిలో మీటర్ల దూరాన్ని 23 గంటల వ్యవధిలో ప్రయాణిస్తుంది. ==స్లిప్ సర్వీస్(లింక్ ఎక్స్ ప్రెస్)== 18229/18230 భోపాల్ _ కెరిమెరి ప్యాసింజర్ ==భోపాల్ నుంచి బిలాస్ పూర్ మధ్య నడిచే ఇతర రైళ్లు== * నర్మదా ఎక్స్ ప్రెస్ * అమర్ కంఠక్ ఎక్స్ ప్రెస్ * గోండ్వానా ఎక్స్ ప్రెస్ * ఛగ్గీత్ సారా ఎక్స్ ప్రెస్ ==బయటి లింకులు== ==సూచనలు== <references /> [[వర్గం:భారతీయ రైల్వేలు ప్రయాణీకుల రైళ్లు]] [[వర్గం:భారతీయ ఎక్స్‌ప్రెస్ రైళ్ళు]] [[వర్గం:ఆగ్నేయ మధ్య రైల్వే ఎక్స్‌ప్రెస్ రైళ్ళు]] cwa2y8wac4soea9jtd0tkvwp8byskab 0 176480 4942699 4770294 2026-08-23T17:07:07Z Kalasagary 107518 /* వీరి బహుళ నవల ఒక మహా ఉద్యమానంతర ప్రఙా జీవనాన్ని చక్కగా విశ్లేషించింది. */ 4942699 wikitext text/x-wiki '''అట్టాడ అప్పల్నాయుడు''' ప్రముఖ తెలుగు కథా రచయిత. {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = గంటేడ గౌరునాయుడు | image = |thumb|అట్టాడ అప్పల్నాయుడు | birth_date = {{birth date |1953|08|23}} | birth_place = [[విజయనగరం]] జిల్లా, [[కొమరాడ]] మండలం [[గుమడ]] గ్రామం | native_place = | death_date = | death_place = | death_cause = | known = | occupation = విశ్రాంత బ్యాంక్ ఉద్యోగి | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = హిందూ | spouse = | partner = | children = | father = | mother = | website = | footnotes = | employer = | height = | weight = }} '''అట్టాడ అప్పల్నాయుడు''' [[ఉత్తరాంధ్ర]]కు చెందిన కథా, నవలా రచయిత. ఇతడు [[పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా]], [[కొమరాడ]] మండలం [[గుమడ]] గ్రామంలో [[1953]]వ సంవత్సరం [[ఆగష్టు 23]]వ తేదీన జన్మించాడు.<ref>{{cite journal|last1=లాంగుల్య|title=నవ్యనీరాజనం|journal=నవ్యవీక్లీ|date=13 October 2010|pages=27-29|url=http://www.navyaweekly.com/2010/oct/13/page27.asp|accessdate=20 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20120520183215/http://www.navyaweekly.com/2010/oct/13/page27.asp|archive-date=20 మే 2012|url-status=dead}}</ref> [[కొతిపం|కోటిపాం]] జిల్లాపరిషత్ హైస్కూలులో పదవ తరగతి వరకు చదువుకున్నాడు. ఆ సమయంలో శ్రీకాకుళ సాయుధ పోరాటం వైపు ఆకర్షితుడయ్యాడు. [[జననాట్య మండలి|జననాట్యమండలిలో]] పనిచేశాడు. [[పార్వతీపురం]]లో ఇంటర్‌మీడియెట్ చదివాడు. జంఝావతి రిజర్వాయర్ నిర్మాణంలో [[కూలీ]]గా పనిచేశాడు. నాగావళి వారపత్రికలో పనిచేశాడు. తరువాత [[బ్యాంక్]] ఉద్యోగం సంపాదించుకున్నాడు. ==శ్రీకాకుళ సాహితి== ఇతడు తన మిత్రులతో కలిసి శ్రీకాకుళ సాహితి అనే సంస్థను స్థాపించాడు. ప్రతి నెల సభలు, సమావేశాలు నిర్వహించాడు. జముకు అనే బులెటిన్‌ను ఈ సంస్థ తరఫున తీసుకువచ్చాడు. నాగావళి కథలు, వంశధార కథలు, జంఝావతి కథలు మొదలైన కథాసంకలనాలను సంస్థ తరఫున ప్రచురించాడు. ==వీరి బహుళ నవల ఒక మహా ఉద్యమానంతర ప్రజా జీవనాన్ని చక్కగా విశ్లేషించింది.== ఇతడు 100కి పైగా కథలు, నాలుగు నవలలు, కొన్ని నాటికలు వ్రాశాడు. తొలి రోజులలో శ్రీకాకుళోద్యమానికి ఆకర్షితుడై విప్లవ కథకుడిగా పేరు సంపాదించాడు. ఇతని నాటకం మడిసెక్క అన్ని భారతీయభాషలలోకి అనువదించబడింది. వరీనియా అనే కలంపేరుతో [[కథలు]] వ్రాసేవాడు. ఇతని రచనలు సృజన, [[అరుణతార]], అంకితం, [[ప్రజాసాహితి]], [[ఇండియా టుడే|ఇండియాటుడే]], [[ఆంధ్రజ్యోతి]], [[ఆంధ్రప్రభ]], పుస్తకం, యువత మందస, [[విపుల]], ఆహ్వానం, [[వార్త]], నూతన, [[ప్రజాశక్తి]], ఆంధ్రమాలిక, సుప్రభాతం, నవ్య, రచన, జముకు, నాగావళి, చినుకు, [[స్వాతి వారపత్రిక|స్వాతి]] మొదలైన పత్రికలలో ప్రచురింపబడ్డాయి. ఇతని రచనలు సమగ్రంగా '''అట్టాడ అప్పల్నాయుడు సాహిత్యం''' అనే పేరుతో మూడు సంపుటాలలో వెలువడింది. ===కథలజాబితా<ref>{{cite web|last1=అట్ట్డాడ|first1=అప్పల్నాయుడు|title=అట్టాడ అప్పలనాయుడు కథలు|url=http://www.kathanilayam.com/writer/3139|website=కథానిలయం|publisher=కథానిలయం|accessdate=20 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310151857/http://www.kathanilayam.com/writer/3139|archive-date=10 మార్చి 2016|url-status=dead}}</ref>=== {{Div col|colwidth=20em|rules=yes|gap=2em}} # అరణ్యపర్వం # ఆకాశ కుసుమాలు # ఊరచెరువు # ఎంపిక # ఒక పొట్టివాడు కొందరు పొడుగవాళ్ళు # ఓ తోట కథ # వేళ్ళు తెగిన.. # కొలతలు # కో... బలి # క్షతగాత్రగానం # ఖండగుత్త # గయిరమ్మ # జీవనస్రవంతి # జ్ఞానోదయం # డోర్ డెలివరీ # తల్లీ కూతుళ్లు # నిషాదము # నేను...నేనే # నేల... తల్లి # పంచాయితీ నుయ్యి # పంట # పందెపు తోట # పర్య వ్యవస్థ # పాలగదిల పరిశినాయుడి వొంశం # పునరావాసం # పువ్వులకొరడా # పోడు... పోరు # ప్రజాకోర్టు # ప్రత్యామ్నాయం # ప్రయాణం # బంధాలూ-అనుబంధాలూ # బతికి చెడిన దేశం # బారికోడు # బుగతోడు గూడుబండి # బెల్లం # భద్రయ్య # భోషాణం # మనమెప్పుడో... # మమకారం # మార్కెట్ వాల్యూ # మిసెస్ పార్వతీ ఈశ్వర్ రావ్ # యానగాలి # యుద్ధం # యువ శక్తి # రివాజు # రెండుప్రశ్నలే... # వరదపాలు # వల్మీకం # వాళ్లు # వెదుకులాట # షా # సందిగ్ధాకాశం # సాహసం సేయరా # సూతకం కబురు {{Div col end}} ===కథాసంపుటాలు=== # ఒక పొట్టివాడు... # క్షతగాత్రగానం # పోడు - పోరు # ప్రత్యామ్నాయం # బీల ===నవలలు=== # పునరావాసం # ఉత్కళం # అనగనగా ఒక రాజద్రోహం # నూకలిస్తాను == సంపాదకీయం == # [[కథ 2017 (పుస్తకం)]]<ref name="సిక్కోలులో ‘కథ 2017’ ఆవిష్కరణ">{{cite news |last1=ఆంధ్రజ్యోతి |first1=తెలుగు వార్తలు |title=సిక్కోలులో ‘కథ 2017’ ఆవిష్కరణ |url=https://www.andhrajyothy.com/telugunews/abnarchievestorys-671025 |accessdate=17 March 2020 |date=26 November 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200317095404/https://www.andhrajyothy.com/telugunews/abnarchievestorys-671025 |archivedate=17 మార్చి 2020 |work= |url-status=live }}</ref> ==పురస్కారాలు== # రావిశాస్త్రి రచనా పురస్కారం # కథాకోకిల పురస్కారం # జ్యేష్ట లిటరరీ అవార్డు # పులుపుల శివయ్య స్మారక అవార్డు # విశాలసాహితి పురస్కారం # అధికార భాషాసంఘం పురస్కారం #పురిపండా అప్పలస్వామి స్పుర్తి పురస్కారం #కళారత్న పురస్కారం #ఆంధ్రప్రదేశ్ ఉగాది పురస్కారం #కొండేపూడి శ్రీనివాసరావు సాహితీ సత్కారం.<ref name="గుంటూరుసీమ">{{cite book |last1=పెనుగొండ లక్ష్మీనారాయణ |title=గుంటూరుసీమ సాహిత్యచరిత్ర |date=జనవరి 2020 |publisher=ఆంధ్రప్రదేశ్ అభ్యుదయ రచయితల సంఘం, గుంటూరు జిల్లా శాఖ |location=గుంటూరు |pages=283-284 |edition=1}}</ref> #2021: బహుళ నవలకు [[తెలుగు విశ్వవిద్యాలయము - సాహితీ పురస్కారాలు (2021)|తెలుగు విశ్వవిద్యాలయ సాహితీ పురస్కారం]] ([[పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం|తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం]], 2023)<ref>{{Cite web|date=2023-10-13|title=తెలుగు వర్సిటీ 2021 సాహితీ పురస్కారాలు|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/ts-top-news/general/2601/123190512|archive-url=https://web.archive.org/web/20231014073238/https://www.eenadu.net/telugu-news/ts-top-news/general/2601/123190512|archive-date=2023-10-14|access-date=2023-10-20|website=EENADU|language=te}}</ref> #2023 వైఎస్ఆర్ లైఫ్ టైమ్ అవార్డుకు ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వంచే ఎంపిక #2024 బలివాడ కాంతారావు పురస్కారం ==బాధ్యతలు== # సాహిత్య అకాడమీ తెలుగువిభాగం సలహామండలి సభ్యులు # [[కథానిలయం]], శ్రీకాకుళం ట్రస్ట్ సభ్యులు # ఉత్తరాంధ్ర రచయితల, కళాకారుల వేదిక (ఉరకవే) అధక్షులు == బయటి లంకెలు == {{Cite web|last=జైనీ|first=ప్రభాకర్|title=సంపాదకీయం: కళింగ దేశ సాహితీ సమరాంగణాన..|url=https://cineevaali.com/17%E0%B0%B5-%E0%B0%B8%E0%B0%82%E0%B0%9A%E0%B0%BF%E0%B0%95/3918/|access-date=|website=cineevaali.com|archive-date=2023-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20231224163606/https://cineevaali.com/17%E0%B0%B5-%E0%B0%B8%E0%B0%82%E0%B0%9A%E0%B0%BF%E0%B0%95/3918/|url-status=dead}} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:అట్టాడ అప్పల్నాయుడు}} [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] [[వర్గం:1953 జననాలు]] [[వర్గం:కళారత్న పురస్కార గ్రహీతలు]] [[వర్గం:విజయనగరం జిల్లా రచయితలు]] [[వర్గం:కొండేపూడి సాహితీ సత్కార గ్రహీతలు]] mzirf9wz4112mbdgwkjp00l0j0zdtwz 0 214166 4942678 4933145 2026-08-23T16:35:33Z Srinivasrjy 31053 4942678 wikitext text/x-wiki {{Infobox Mandir | image = Nani ki Mandir2.jpg | image_size = 275 |image_upright=హింగ్లజ్ మాత మందిరం|name=|alt=హింగ్లజ్ మాత మందిరం|caption=హింగ్లజ్ మాత మందిరం}} {{హిందూ మతము}} '''[[పాకిస్తాన్]]''' 1947లో స్వతంత్ర దేశంగా ఆవిర్భవించింది. అంతకు ముందు ఇది [[భారతదేశం]]లో అంతర్భాగంగా ఉండేది. వేదకాలం నుండి ఇక్కడ [[హిందూమతం]] విలసిల్లుతోంది. ముల్తాన్ ప్రముఖ హిందూ ఆధ్యాత్మిక కేంద్రాలలో ఒకటి. వేద సంస్కృతి [[పంజాబ్|పంజాబు]]కు చెందిన [[తక్షశిల]]లోని గాంధారం వద్ద వికసించింది. ప్రస్తుతం పాకిస్తాన్ జనాభాలో హిందువుల సంఖ్య 1.3% మాత్రమే ఉన్నా ఇక్కడ హైందవ సంస్కృతి, సంప్రదాయాలను ప్రతిబించించే [[దేవాలయాలు]] అనేకం ఉన్నాయి. పాకిస్తాన్‌లోని ప్రధాన హిందూ దేవాలయాలలో ముఖ్యంగా చెప్పదగ్గవి [[హింగ్లాజ్ మాత దేవాలయం|శ్రీ హింగ్లాజ్ మాత దేవాలయం]] (ఈ ఆలయంలో జరిగే వార్షిక హింగ్లాజ్ యాత్ర పాకిస్తాన్‌లో అతిపెద్ద హిందూ తీర్థయాత్ర, ఇందులో 250,000 మందికి పైగా భక్తులు పాల్గొంటారు),<ref name="Express Tribune">{{cite news|url=https://tribune.com.pk/story/1088366/mata-hinglaj-yatra-to-hingol-a-pilgrimage-to-reincarnation/?amp=1|title=Mata Hinglaj Yatra: To Hingol, a pilgrimage to reincarnation|last1=Xafar|first1=Ali|date=20 April 2016|work=[[The Express Tribune]]}}</ref> [[రామ్ ఫిర్ దేవాలయం (పాకిస్తాన్)|శ్రీ రామ్‌దేవ్ పీర్ దేవాలయం]] (ఈ ఆలయంలో జరిగే వార్షిక రామ్‌దేవ్‌పీర్ మేళా పాకిస్తాన్‌లో రెండవ అతిపెద్ద హిందూ తీర్థయాత్ర),<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Hindus-converge-at-Ramapir-Mela-near-Karachi-seeking-divine-help-for-their-security/articleshow/16557691.cms|title=Hindu's converge at Ramapir Mela near Karachi seeking divine help for their security|date=26 September 2012|work=Times of India|access-date=30 October 2020}}</ref> ఉమర్‌కోట్ శివ్ మందిర్ (ఇది పాకిస్తాన్‌లోని అతిపెద్ద మతపరమైన పండుగలలో ఒకటైన వార్షిక శివరాత్రి పండుగకు ప్రసిద్ధి చెందింది),<ref>{{Cite web|last=Kalhoro|first=Zulfiqar Ali|date=2018-02-27|title=The thriving Shiva festival in Umarkot is a reminder of Sindh's Hindu heritage|url=https://www.dawn.com/news/1392074|access-date=2022-05-12|website=DAWN.COM|language=en}}</ref> చుర్రియో జబల్ దుర్గా మాతా దేవాలయం (శివరాత్రి వేడుకలకు ప్రసిద్ధి చెందింది, దీనికి 2,00,000 మంది భక్తులు వస్తారు).<ref>{{Cite web|date=2011-03-09|title=Contractor blasting through Tharparkar temple in search of granite|url=http://tribune.com.pk/story/130210/contractor-blasting-through-tharparkar-temple-in-search-of-granite|access-date=2022-05-12|website=The Express Tribune|language=en}}</ref> పాకిస్తాన్ లోని కొన్ని దేవాలయాల వివరాలు ఇలా ఉన్నాయి. ==హింగ్లజ్ మాత మందిరం== {{ప్రధాన వ్యాసం|హింగ్లాజ్ మాత దేవాలయం}} [[హింగ్లాజ్|హింగ్లజ్ మాత]], హింగ్లజ్ దేవి లేదా హింగుళాదేవి మందిరం 51 శక్తిపీఠాలలో ఒకటి. ఇది [[బలూచిస్తాన్‌లో హిందూమతం|బలూచిస్తాన్]] జిల్లాలో హింగోల్ నేషనల్ పార్క్ మధ్యలో నెలకొని ఉంది. ఈ ఆలయం హింగోల్ నదీతీరంలోని ఒక కొండగుహలో ఉంది. పాకిస్తానీయులు ఈ ఆలయాన్ని నానీమందిరంగా పిలుస్తారు. ===పురాణగాథలు=== [[దస్త్రం:Hawan at Hinglaj Mata (Rani ki Mandir) During Yanglaj Yatra 2017 Photo by Aliraza Khatri.jpg|thumb|హింగ్లజ్ మాత మందిరం వద్ద ప్రతీ ఏటా జరిగే ఉత్సవ దృశ్యం]] ప్రజాపతి [[దక్షుడు]] తన [[కుమార్తె]] సతీదేవి తన ఆకాంక్షలకు విరుద్ధంగా శివుడిని [[వివాహం]] చేసుకుందన్న కోపంతో తాను తలపెట్టిన బృహస్పతియానికి అందరినీ ఆహ్వానించాడు గాని కూతురినీ, అల్లుడినీ పిలవలేదు. సతీదేవి, శివుడు వారించినా వినకుండా, ప్రమధగణాలను వెంటబెట్టుకొని యాగానికివెళ్ళింది గాని, అక్కడ అవమానానికి గురయ్యింది. ముఖ్యంగా శివనింద సహించలేక ఆమె యోగాగ్నిలో భస్మమైంది. ఆగ్రహించిన శివుడు తన గణాలతో యాగశాలను ధ్వంసం చేశాడు. కాని సతీ వియోగదుఃఖం తీరని శివుడు ఆమె మృతశరీరాన్ని అంటిపెట్టుకొని ఉండి తన జగద్రక్షణాకార్యాన్ని మానివేశాడు. దేవతల ప్రార్థనలు మన్నించి [[విష్ణువు]] సుదర్శన చక్రంతో ఆ దేహాన్ని ఖండాలుగా చేసి, శివుడిని కర్తవ్యోన్ముఖుడిని చేశాడు. సతీదేవి శరీరభాగాలు పడిన స్థలాలు [[శక్తి పీఠాలు]]గా భక్తులకు, ముఖ్యంగా తంత్రసాధకులకు ఆరాధనా స్థలాలు అయినాయి. వాటిలో శిరోభాగం (బ్రహ్మరంధ్రం) ఈ హింగోళ ప్రాంతంలో పడిందని అంటారు. మరొక స్థల పురాణం ప్రకారం [[త్రేతాయుగం]]లో విచిత్రుడు అనే సూర్యవంశానికి చెందిన క్షత్రియ రాజుకు హింగోళుడు, సుందరుడు అనే కుమారులు పుడతారు. వీరు ప్రజలను, ఋషులను పీడించి హింసిస్తుంటారు. ఆ రాకుమారుల బారినుండి తమను రక్షించవలసిందిగా ప్రజలు శివుడిని ప్రార్థిస్తారు. శివుని ఆజ్ఞానుసారం గణపతి సుందరుడిని సంహరిస్తాడు. దానితో రెచ్చిపోయిన హింగోళుడు మరింత విజృంభించి ప్రజలపై ప్రతీకారం తీసుకుంటాడు. దానితో బెంబేలెత్తిన ప్రజలు పరాశక్తిని ఆశ్రయిస్తారు. శక్తి అతడిని వెంటాడుతూ ఈ గుహలలో తన త్రిశూలంతో సంహరిస్తుంది. చనిపోయే ముందు హింగోళునికి ఇచ్చిన వరం ప్రకారం ఆ ప్రాంతంలో నెలకొని అతడి పేరుతో హింగుళాదేవిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. మరో ఇతిహాసం ప్రకారం [[పరశురాముడు]] క్షత్రియ సంహారం చేస్తున్నప్పుడు 12 మంది బ్రాహ్మణులు క్షత్రియులను బ్రాహ్మణ వేషం వేసి పరశురాముడికి వారిని బ్రాహ్మణులుగా నమ్మించి కాపాడతారు. ఆ క్షత్రియుల సంతతి తరువాతి కాలంలో బ్రహ్మక్షత్రియులుగా పిలువబడుతున్నారు. ఈ బ్రహ్మక్షత్రియుల కులదేవత హింగుళాదేవి. మరో కథనం ప్రకారం [[దధీచి మహర్షి]] రత్నసేనుడు అనే సింధుదేశ రాజుకు పరశురాముడి బారి నుండి రక్షించడానికి ఆశ్రయమిస్తాడు. దధీచి ఆశ్రమంలో లేని సమయం చూసి పరశురాముడు రత్నసేనుడిని సంహరిస్తాడు. రత్నసేనుడి కుమారులను బ్రాహ్మణ వటువులుగా భావించి వదిలివేస్తాడు. వారిలో జయసేనుడు సింధురాజ్యానికి మరలి వెళ్లి పరిపాలన కొనసాగించాడు. పరశురాముడు అతడిని మట్టుపెట్టడానికి వచ్చినప్పుడు [[దధీచి మహర్షి]] ప్రసాదించిన హింగుళా దేవీ మంత్ర ప్రభావంతో కాపాడబడతాడు. ఈ దేవి జయసేనుడిని కాపాడటమే కాక పరశురాముని క్షత్రియవధను నిలిపివేయమని ఆజ్ఞాపిస్తుంది. ===జాతర=== ప్రతియేటా [[ఏప్రిల్]] మాసంలో నాలుగు రోజులపాటు ఇక్కడ [[ఉత్సవాలు]] నిర్వహిస్తారు. ఆ సమయంలో సాధువులు, హఠయోగులు ఈ దేవిని కొలుస్తారు. అనేక మంది భక్తులు ఉత్సవాల సందర్భంగా ఈ దేవతను కొలిచి [[మొక్కుబడి|మొక్కుబడు]]<nowiki/>లు చెల్లించుకుంటారు. స్థానికి ముస్లీములు ఈ దేవతను బీబీ నానీగా కొలుస్తారు. ఈ ఉత్సవాలను నానీకీ హజ్ అని పిలుస్తారు. ===సినిమా=== [[హింగ్లాజ్]] దేవి ఆలయం కథనాంశంగా, టి.గోపిచంద్ కథానాయకుడిగా [[సాహసం (2013 సినిమా)|సాహసం]] అనే తెలుగు చిత్రం, [[చంద్రశేఖర్ యేలేటి]] దర్శకత్వంలో వచ్చింది. భారత్-పాకిస్తాన్ విభజన అనంతరం, భారతదేశానికి వచ్చిన హిందువుల, కుటుంబంలో పుట్టిన కథానాయకుడు, తన వారసత్వ ఆస్తికోసం, పాకిస్తాన్ కి వెళ్ళే నేపథ్యంలో, సినిమా కథ సాగుతుంది. == శ్రీ రామ్‌దేవ్ పీర్ దేవాలయం == {{ప్రధాన వ్యాసం|రామ్ ఫిర్ దేవాలయం (పాకిస్తాన్)}} [[దస్త్రం:RAMAPIR TEMPLE TANDOALLAHYAR.jpg|thumb|రామ్ ఫిర్ దేవాలయం (పాకిస్తాన్)]] '''రామ పీర్ మందిర్''' అనేది [[పాకిస్తాన్‌]]<nowiki/>లోని [[సింధు లోయ నాగరికత|సింధ్‌]]<nowiki/>లోని తండో అల్లాయార్‌లో రామ్‌దేవ్ పీర్‌కు అంకితం చేయబడిన హిందూ దేవాలయం. ప్రతి సంవత్సరం జరిగే హింగ్లాజ్ మాత యాత్ర తర్వాత, రామపిర్ మేళా ఉత్సవం పాకిస్తాన్‌లో రెండవ అతిపెద్ద హిందూ తీర్థయాత్ర. 1459 ADలో రామ్‌దేవ్ పీర్ మరణించిన మూడున్నర శతాబ్దాల తర్వాత 1859లో ఈ ఆలయం నిర్మించబడింది. ఒక పురాణం ప్రకారం, తండో అల్లాయార్‌లోని ఒక హిందూ వ్యక్తి తనకు సంతానం కలిగితే, తాండో అల్లాయార్‌లో రామ పీర్ మేళా (జాతర) ఏర్పాటు చేస్తానని ప్రతిజ్ఞ చేశాడు. అతని కోరిక నెరవేరినందున, అతను భారతదేశంలోని నేటి రాజస్థాన్‌లోని రామ్‌దేవ్రాలోని రామ పీర్ అసలు ఆలయం నుండి నేటి పాకిస్తాన్‌లోని టాండో అల్లాయార్‌కు మట్టి దీపాన్ని తీసుకువచ్చి ఇక్కడ ఆలయాన్ని నిర్మించాడు. ==ఆదిత్య మందిరం== '''[[సూర్య దేవాలయం, ముల్తాన్|ముల్తాన్ సూర్యదేవాలయం]]''' లేదా '''ఆదిత్య దేవాలయం''' పాకిస్తాన్ లో పంజాబ్ రాష్ట్రంలోని ముల్తాన్ నగరంలో ఒకప్పుడు నెలకొని వున్న పురాతన దేవాలయం. ఈ దేవాలయాన్ని శ్రీకృష్ణునికి [[జాంబవతి]] వలన కలిగిన కుమారుడు [[సాంబుడు]] తనకు వచ్చిన కుష్ఠురోగాన్ని పోగొట్టుకోవడానికి నిర్మించాడని స్థల పురాణం చెబుతుంది. ఈ ఆలయం ఉన్న మూలస్థానం ఆధారంగా ఈ ప్రాంతానికి ముల్తాన్ అని పేరు వచ్చిందని ఒక కథనం. ==స్వామీ నారాయణమందిరం== ఈ [[శ్రీ స్వామి నారాయణ్ మందిర్, కరాచీ|దేవాలయాన్ని]] 1849లో [[కరాచీ]] నగరంలో నిర్మించారు. ఈ దేవాలయాన్ని హిందువులే కాకుండా ముస్లీములు కూడా దర్శిస్తారు. ఈ ఆలయాన్ని ఆనుకుని ఉన్న [[ధర్మశాల]]ను ప్రస్తుతం పాకిస్తానీ స్థానిక జిల్లా కార్యాలయంగా మార్చివేశారు. 1947లో ఈ మందిరం హిందూ నిరాశ్రయులకు శిబిరంగా ఉపయోగపడింది. ఈ మందిరంలోని మూల విగ్రహాలను 1947 తర్వాత భారతదేశానికి తరలించారు. 1947 తరువాత 1989లో మొదటిసారి కొంతమంది సాధువులు ఈ మందిరాన్ని దర్శించారు. ఆ తరువాత ఈ దేవాలయానికి భక్తుల సందడి పెరిగింది. ఈ ఆలయంలో స్వామీ నారాయణ జయంతి, [[శ్రీరామనవమి]], [[జన్మాష్టమి]], [[దసరా]] మొదలైన పండుగలను [[హిందువులు]] పాటిస్తారు. 2008లో ఈ దేవాలయంలో 20 పేదజంటలకు [[పెళ్ళి|సామూహిక వివాహాలు]] జరిపారు. ==శివహర్కరే== '''శివహర్కరే''' లేదా '''కరివిపుర్''' 51 శక్తిపీఠాలలో ఒకటి. [[మహిషాసుర మర్ధిని|మహిషాసురమర్ధిని]] ఈ దేవాలయంలోని దేవత. ఈ శక్తిస్థలంలో పడిన సతీదేవి శరీరఖండాలు ఆమె కన్నులు. [[శివుడు]] ఈ పుణ్యక్షేత్రంలో క్రోధీశుడిగా వెలిశాడు. ఈ దేవాలయం [[కరాచీ]] నగరానికి సమీపంలో పర్కాయి రైల్వేస్టేషన్‌కు సమీపంలో ఉంది. ఏప్రిల్ నెలలో నాలుగురోజులపాటు ఇక్కడ ఉత్సవాలు జరుగుతాయి. ==కటాసరాజ మందిరం== [[File:Katas Raj.jpg|right|thumb|కటాసరాజ దేవాలయం]] [[కటాసరాజ ఆలయం]] పాకిస్తాన్‌లోని పంజాబురాష్ట్రానికి చెందిన చక్వాల్ జిల్లాలోని కటాస్ గ్రామంలో ఉంది. ఇది ఒక [[శివాలయం]]. [[మహా భారతము|మహాభారత]]కాలంలో పాండవులు తమ అరణ్యవాసంలో కొంతకాలాన్ని ఈ ప్రదేశంలో గడిపినట్టు భావిస్తారు. దక్షయజ్ఞసమయంలో, సతీదేవి ప్రయోప్రవేశం చేసినదన్న వార్త తెలిసినపుడు శివుని కంటి నుండి రెండు కన్నీటిబొట్లు రాలాయి. అవి భూమి మీద పడినపుడు, ఒకటి ఇక్కడి కటాసక్షేత్రంలోని అమృతకుండ్ తీర్థంగానూ, రెండవది భారతదేశం, [[రాజస్థాన్]] రాష్ట్రంలోని అజమేరు ([[అజ్మీర్]])లోని పుష్కరరాజ్ తీర్థంగానూ మారాయి అని స్థలపురణం చెబుతోంది. ఈ ఆలయక్షేత్రాన్ని ప్రపంచవారసత్వ సంపదగా గుర్తింపజేయాలని [[పాకిస్తాన్]] ప్రయత్నిస్తోంది. 2006-07లో ఇక్కడి ఏడు ఆలయాలలో విగ్రహాలను పునఃప్రతిష్ఠించేందుకు నిర్ణయించి 51.06 మిలియన్ రూపాయలను కేటాయించింది. భారతదేశంనుండి ఈ విగ్రహాలను దిగుమతి చేసుకోవాలని నిర్ణయించుకొంది.ఈ పని మీద, ముగ్గురు పురాతత్వవేత్తల జట్టు భారతదేశంతోపాటు, శ్రీలంక, [[నేపాల్‌]]లలో కూడా సందర్శించింది. 2005 సంవత్సరంలో భారత మాజీ ఉపప్రధాని [[లాల్ కృష్ణ అద్వానీ]] ఈ ఆలయాన్ని సందర్శించారు. ==శారదా పీఠం== [[శారదా పీఠం]], పాకిస్థాన్ ఆక్రమిత [[కాశ్మీరు]]లో [[నీలం నది]] ఒడ్డున గల సరస్వతీ దేవి [[శక్తిపీఠాలు|శక్తిపీఠం]] వద్ద ఉండేది. నీలం నదిని భారతదేశంలో కిషన్‌గంగ అని పిలుస్తారు. అయితే, ప్రస్తుతం ఆలయ శిథిలాలు తప్ప మరేమీ లేవు. ఈ ప్రాంతం వాస్తవాధీన రేఖకి చేరువలో పాకిస్థాన్ ఆక్రమిత కాశ్మీరులోని నీలం జిల్లాలో ఉంది. ఇక్కడ షీనా, కాశ్మీరీ భాషలు ఎక్కువగా మాట్లాడతారు. ఈ ఆలయం వల్లనే కాశ్మీరుని శారదాదేశంగా కూడా పిలుస్తారు. ఇది ఒకప్పుడు కాశ్మీరీ పండితుల విద్యాకేంద్రంగా విరాజిల్లినది. ఇక్కడే ఆది [[శివుడు|శంకరుడు]] సర్వజ్ఞానపీఠాన్ని అధిష్టించాడు. ఒకప్పుడు సంస్కృత పండితులకు, కాశ్మీరీ పండితులకు; [[హిందూమతము|హిందూ]], [[బౌద్ధ మతము|బౌద్ధ]] ధర్మాలకూ నిలయంగా ఉండేది. ఇక్కడి శారదా దేవినే, [[అష్టాదశ శక్తిపీఠాలు|అష్టాదశ శక్తిపీఠాలలో]] ఒకరైన సరస్వతీ దేవిగా కొలుస్తారు. ఇక్కడి [[శారదా దేవి|శారదాదేవి]] లేదా [[సరస్వతి|సరస్వతీ దేవి]]<nowiki/>కి చెందిన స్తోత్రం <poem> జ్ఞానప్రదా సతీమాతా కాశ్మీరేతు సరస్వతీ మహావిద్యా మహామాయా భక్తిముక్తిప్రదాయినీ </poem> ===ప్రస్తుత స్థితి=== ప్రస్తుతం ఈ పీఠం, [[ఆలయం]] పూర్తిగా శిథిలావస్థలో ఉన్నాయి. కొంతమంది కాశ్మీరీ పండితులు ఆలయ సందర్శనకీ, మరమ్మత్తులకీ అనుమతినివ్వమని ఇటు భారతదేశానికీ, [[జమ్మూ కాశ్మీరు|జమ్మూ ‍కాశ్మీరు]]కీ; అటు పాకిస్తాన్ కీ, ఆజాదు కాశ్మీరుకీ విజ్ఞప్తులు చేసుకుంటున్నారు.<ref>{{cite news|title=Discuss opening of Sharda Peeth in PaK during talks: APMCC|url=http://www.greaterkashmir.com/news/2011/Jun/19/discuss-opening-of-sharda-peeth-in-pak-during-talks-apmcc-16.asp|accessdate=June 18, 2011|newspaper=greaterkashmir|date=June 18, 2011|location=Srinagar, India}}{{Dead link|date=జనవరి 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==మరికొన్ని దేవాలయాల జాబితా== పైన పేర్కొన్న హిందూ దేవాలయాలే కాక పాకిస్తాన్‌లో ఉన్న మరికొన్ని హిందూ దేవాలయాల జాబితా: == పాకిస్తాన్ ఆక్రమిత కాశ్మీర్ == === భింబర్ జిల్లా === * బర్నాలాలోని శివాలయం<ref>{{Cite web|last=ghalib.razza@gmail.com|title=AJ&K; Tourism & Archaeology Department|url=https://ajktourism.gov.pk/|archive-url=https://web.archive.org/web/20191016160356/https://ajktourism.gov.pk/|archive-date=2019-10-16|access-date=2026-06-27|website=ajktourism.gov.pk|language=en}}</ref> === కోట్లి జిల్లా === * ఖుయిరట్టాలోని బాణగంగా దేవాలయం<ref>{{Cite web|date=12 February 2021|title=Most Hindu temples in Pakistan in ruins, ancient worship places falling apart: Report|url=https://www.timesnownews.com/international/article/most-hindu-temples-in-pakistan-in-ruins-ancient-worship-places-falling-apart-report/719277|access-date=2022-05-12|website=www.timesnownews.com|language=en}}</ref> * కోట్లి నగరంలోని హిందూ దేవాలయాలు<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=N2BIAwAAQBAJ&q=hindu+temple+at+Kotli,+pakistan/&pg=PA5|title=Forgotten Atrocities: Memoirs of a Survivor of the 1947 Partition of India|last=Gupta|first=Bal K.|date=2012|publisher=Lulu.com|isbn=978-1-257-91419-7|language=en}}</ref> === [[మీర్పూర్ జిల్లా]] === * డాడ్యాల్, రట్టాలోని బాబా బాలాజీ దేవాలయం<ref name=":0">{{Cite journal |last=Saba |first=Noor Us |last2=Nawaz |first2=Sohail |last3=Anwar |first3=Adnan |date=2023-03-30 |title=A Case Study of Radha Krishna Temple Muzaffarabad: Art and Architecture |url=https://www.gssrjournal.com/article/a-case-study-of-radha-krishna-temple-muzaffarabad-art-and-architecture |journal=Global Social Sciences Review |language=en |volume=8 |issue=1 |pages=454–464 |doi=10.31703/gssr.2023(VIII-I).42 |issn=2616-793X |doi-access=free}}</ref> * మంగళా డ్యామ్ సరస్సు వద్ద రఘునాథ్ దేవాలయం<ref name=":0" /> * మంగళా డ్యామ్ సరస్సు వద్ద శివాలయ దేవాలయం<ref name=":0" /> === [[ముజఫరాబాద్ జిల్లా]] === * ముజఫరాబాద్ నగరంలోని సీతా రామ్ దేవాలయం<ref>{{Cite web|date=2019-06-26|title=Hindu council delegation visits ancient temple site in AJK|url=https://www.dawn.com/news/1490436|access-date=2022-05-12|website=DAWN.COM|language=en}}</ref> === [[నీమచ్ జిల్లా|నీలమ్ జిల్లా]] === * శారదాలోని శారదా పీఠం<ref>{{Cite web|date=2015-09-05|title=Steeped in history: Centre of Hindu, Buddhist learning lies hidden in Neelum|url=http://tribune.com.pk/story/951419/steeped-in-history-centre-of-hindu-buddhist-learning-lies-hidden-in-neelum|access-date=2022-05-12|website=The Express Tribune|language=en}}</ref> === [[పూంచ్ జిల్లా]] === * మంధోల్ లోని మంధోల్ సూర్య దేవాలయం<ref name=":0" /> == బలూచిస్తాన్ == {{See also|బలూచిస్తాన్‌లో హిందూమతం}} [[దస్త్రం:Hawan_at_Hinglaj_Mata_(Rani_ki_Mandir)_During_Yanglaj_Yatra_2017_Photo_by_Aliraza_Khatri.jpg|thumb|హింగ్లాజ్ మాతా దేవాలయం వద్ద హోమం]] === లాస్‌బేలా జిల్లా === * శ్రీ హింగ్లాజ్ మాతా దేవాలయం హింగోల్ నేషనల్ పార్క్‌లో ఉంది. హింగ్లాజ్ దేవి పుణ్యక్షేత్రం కరాచీ నగరానికి పశ్చిమంగా 215 కిలోమీటర్ల దూరంలో పాకిస్తాన్‌లోని బలూచిస్తాన్ ఎడారిలో ఉంది. వార్షిక హింగ్లాజ్ యాత్ర పాకిస్తాన్‌లో అతిపెద్ద హిందూ తీర్థయాత్ర, ఇందులో 250,000 మందికి పైగా భక్తులు పాల్గొంటారు.<ref name="Express Tribune" /><ref>{{Cite book|title=Hinglaj Devi : identity, change, and solidification at a Hindu temple in Pakistan|last=Schaflechner|first=Jürgen|publisher=Oxford University Press|year=2018|isbn=9780190850555|location=New York, NY|oclc=1008771979}}</ref> * బాబా చంద్రగుప్ అనేది ఒక మట్టి అగ్నిపర్వతం. శ్రీ హింగ్లాజ్ మాతా దేవాలయ పుణ్యక్షేత్రానికి వెళ్లే భక్తులకు ఇది ఒక ముఖ్యమైన మజిలీ. ఈ అగ్నిపర్వతాన్ని శివుని అవతారంగా భావిస్తారు.<ref>{{Cite web|last=Khan|first=Gulnaz|date=2019-01-10|title=Hindu Pilgrimage in Pakistan|url=https://www.nationalgeographic.com/culture/article/muslim-majority-country-hindu-goddess-lives-pakistan-pictures|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20211002000712/https://www.nationalgeographic.com/culture/article/muslim-majority-country-hindu-goddess-lives-pakistan-pictures|archive-date=October 2, 2021|access-date=2022-05-12|website=[[National Geographic]]|language=en}}</ref> === డేరా బుగ్టి జిల్లా === * డేరా బుగ్టిలోని మర్హీ మందిర్<ref>{{Cite web|date=2013-07-29|title=Dera Bugti: A hometown in tatters|url=http://tribune.com.pk/story/583868/a-hometown-in-tatters|access-date=2022-05-12|website=The Express Tribune|language=en}}</ref> === కచ్చి జిల్లా === * భాగ్ తహసీల్‌లోని బాబా మాధో దాస్ దేవాలయం.<ref>{{Cite web|date=2022-09-12|title=Hindu temple opens door to 200 Muslim flood victims in Balochistan|url=https://www.geo.tv/latest/439734-inter-faith-harmony-hindu-temple-opens-door-to-200-muslim-flood-victims|access-date=2026-06-27|website=Geo News|language=en}}</ref> === కలత్ జిల్లా === * కలత్‌లోని కలత్ కాళీ మాతా దేవాలయం<ref>{{Cite web|last=Notezai|first=Muhammad Akbar|date=2017-10-15|title=FOOTPRINTS: DESCENDANTS OF ROYALTY|url=https://www.dawn.com/news/1363933|access-date=2022-05-12|website=DAWN.COM|language=en}}</ref> === గ్వాదర్ జిల్లా === * శ్రీ కృష్ణ మందిర్, గ్వాదర్ === [[క్వెట్టా జిల్లా]] === * క్వెట్టాలోని ఆర్యసమాజ్ దేవాలయం<ref>{{Cite web|last=Shahid|first=Saleem|date=2020-02-08|title=200-year-old temple in Quetta returned to Hindu community|url=https://www.dawn.com/news/1533170|access-date=2026-01-31|website=Dawn|language=en}}</ref> * షావాక్షా రోడ్‌లోని కృష్ణ దేవాలయం<ref name=":2">{{Cite web|title=Only four Hindu temple in Quetta, minority feels unsafe to practice|url=https://www.bexpress.com.pk/2020/05/only-four-hindu-temple-in-quetta-minority-feels-unsafe-to-practice|access-date=2026-01-31|website=www.bexpress.com.pk}}</ref> * మీర్ ఫోర్ట్ వద్ద సిద్ధ్ పానీ నాథ్ జీ దేవాలయం<ref name=":2" /> * డాక్టర్ బానో రోడ్‌లోని ముసాఫిర్ ఖానా దేవాలయం<ref name=":2" /> * జిన్నా రోడ్‌లోని ముసాఫిర్ ఖానా మాతా దేవాలయం<ref name=":2" /> === సిబి జిల్లా === * సిబి మందిర్ * తిలి వాన్ మందిర్ * లెహ్రిలోని పూజా మాతా మందిర్ === జోబ్ జిల్లా === * హిందూ దేవాలయం, బాబు మొహల్లా. 1947 తర్వాత ఇది పనిచేయలేదు. 2020లో దీన్ని హిందూ సమాజానికి అప్పగించారు.<ref name=":4">{{Cite web|title=200-year-old temple returned to Hindu community in Balochistan|url=https://www.thenews.com.pk/latest/610827-200-year-old-temple-returned-to-hindu-community-in-balochistan|access-date=2022-05-12|website=www.thenews.com.pk|language=en}}</ref> * ఆర్యసమాజ్ దేవాలయం, జోబ్<ref name=":4" /> == ఇస్లామాబాద్ == * సైద్‌పూర్ గ్రామంలోని రామ దేవాలయం<ref name="By Zulfiqar Baig">{{cite news|url=https://tribune.com.pk/story/1871463/1-building-temple-hindu-community-hopes-secure-pm-imrans-support/|title=Building temple: Hindu community hopes to secure PM Nawaz Shareef|author=Zulfiqar Baig|date=21 December 2018|newspaper=Express Tribune|access-date=19 August 2020}}</ref> * ఇస్లామాబాద్‌లోని కృష్ణ దేవాలయం == ఖైబర్ పఖ్తుంక్వా == [[దస్త్రం:Mansehra_Shiva_Temple.jpg|thumb|[[మాన్సెహ్రా శివాలయం]]]] === అబోటాబాద్ జిల్లా === * కృష్ణ దేవాలయం <ref>[https://hinduexistence.org/2017/01/23/another-hindu-temple-demolished-in-haripur-in-pakistan/ Another old Hindu temple demolished in Haripur in Islamic Pakistan.], Struggle for Hindu Existence</ref> === డేరా ఇస్మాయిల్ ఖాన్ జిల్లా === * కాళీ బారి ప్రాంతంలోని గరుడ భగవాన్ దేవాలయం- ఇప్పుడు ఇది హోటల్‌గా మార్చబడింది.<ref name=":3">{{Cite web|last=Maheen|date=2021-07-25|title=A religious heritage lost to commercialisation {{!}} The Express Tribune|url=https://tribune.com.pk/story/2312078/a-religious-heritage-lost-to-commercialisation|access-date=2026-01-31|website=tribune.com.pk|language=en}}</ref> * జోగియన్‌వాలా మొహల్లాలోని బాల్మిక్ మందిర్<ref>{{Cite web|title=Police conducts mock exercise at Balmik Ji Temple – Alerts|url=https://alerts.pk/en/police-conducts-mock-exercise-at-balmik-ji-temple/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210207100720/https://alerts.pk/en/police-conducts-mock-exercise-at-balmik-ji-temple/|archive-date=2021-02-07|access-date=2026-01-31|website=alerts.pk|language=en-US}}</ref> * కాఫిర్ కోట్ హిందూ దేవాలయ సముదాయం - 7వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయ సముదాయం.<ref>{{Cite news|url=https://thefridaytimes.com/07-Jan-2023/oldest-hindu-temple-located-in-dera-ismail-khan|title=Oldest Hindu Temple Located In Dera Ismail Khan|date=7 January 2023|access-date=16 April 2025}}</ref> === హరిపూర్ జిల్లా === * మెయిన్ బజార్‌లోని కృష్ణ దేవాలయం<ref>{{Cite web|last=muhammad.sadaqat|date=2017-01-20|title=Minority rights: Another Hindu temple demolished|url=https://tribune.com.pk/story/1302139/minority-rights-another-hindu-temple-demolished|access-date=2026-01-31|website=The Express Tribune|language=en}}</ref> * మెయిన్ బజార్‌లోని మా షేరాన్ వాలి దేవాలయం<ref>{{Cite web|last=Wright|first=Colin|title=Temple at Hurripore [Hazara District]|url=https://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apac/photocoll/t/019pho000752s12u00108000.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231021101058/https://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apac/photocoll/t/019pho000752s12u00108000.html|archive-date=2023-10-21|access-date=2026-02-17|website=bl.uk|language=en}}</ref> * ఖాన్‌పూర్ ప్రాంతంలోని హిందూ దేవాలయం. ఇది 2019లో కనుగొనబడింది. ఈ దేవాలయం సుమారు 1000 సంవత్సరాల నాటిదని భావిస్తున్నారు.<ref>{{Cite web|last=Khan|first=Ahtisham|date=2019-04-17|title=K-P rediscovers its millennia-old Hindu past|url=https://tribune.com.pk/story/1953233/k-p-rediscovers-millennia-old-hindu-past|access-date=2026-02-17|website=The Express Tribune|language=en}}</ref> === కరాక్ జిల్లా === * తేరీలోని శ్రీ అద్వైతానంద్ జీ (పరమహంస దయాళ్ జీ మహారాజ్) సమాధి. ఇది 2020 కరాక్ దేవాలయ దాడిలో దెబ్బతింది{{efn|డిసెంబర్ 2020లో మళ్లీ కూల్చివేయబడింది<ref>{{Cite web|last=|first=|date=30 December 2020|title=Mob led by Islamists demolishes Hindu temple in NW Pakistan|url=https://www.thompsoncitizen.net/mob-led-by-islamists-demolishes-hindu-temple-in-nw-pakistan-1.24261442|access-date=2020-12-31|website=Thompson Citizen}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref><ref>{{Cite web|last=Ahmad|first=Imtiaz|date=2021-12-30|title=Hindu temple in Pakistan vandalised, set on fire|url=https://www.hindustantimes.com/world-news/hindu-temple-in-pakistan-vandalised-set-on-fire/story-06WMhxga1WvRXA4shTjtlI.html|access-date=2020-12-31|website=Hindustan Times|language=en}}</ref>}}<ref>{{Cite web|last=Khan|first=Aurangzaib|date=2014-06-27|title=Footprints: A saint without a shrine|url=https://www.dawn.com/news/1115350|access-date=2026-01-31|website=Dawn|language=en}}</ref> * బన్నూలో ఉన్న తేరీ ప్రాంతంలోని హిందూ దేవాలయం, ఇప్పుడు బేకరీగా మార్చబడింది.<ref name=":3" /> === కొహత్ జిల్లా === * కోహత్ నగరంలోని హిందూ దేవాలయం- పాఠశాలగా మార్చబడింది<ref name=":3" /> === మన్సెహ్రా జిల్లా === * బరేరి హిల్ పై ఉన్న బరేరి మాతా/దుర్గా దేవాలయం, పుణ్యక్షేత్రం, (ఇది ఇప్పుడు క్రమం తప్పకుండా వాడుకలో లేదు కానీ కొన్నిసార్లు భక్తులు, పర్యాటకులు సందర్శిస్తుంటారు. సమీపంలోని మూడు పెద్ద బండరాళ్లపై అశోకుని శాసనాలు చెక్కబడి ఉన్నాయి.)<ref>{{cite web|author=Department of Archaeology and Museums|date=2004-01-30|title=UNESCO world heritage Centre - Mansehra Rock Edicts|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1881/|access-date=2011-03-30|publisher=Whc.unesco.org}}</ref> * చిట్టి గట్టీలో ఉన్న మన్సెహ్రా శివాలయం<ref>{{Cite web|title=When faith won over hate of partition: The story of two Shiva temples in Pakistan|url=https://zeenews.india.com/news/india/when-faith-won-over-hate-of-partition-the-story-of-two-shiva-temples-in-pakistan_1863245.html|access-date=2026-01-31|website=Zee News|language=en}}</ref> === మర్దాన్ జిల్లా === * హోటీలోని గైడ్స్ ఇన్ఫాంట్రీ దేవాలయం<ref>{{Cite web|last=Hussain|first=Hamid|date=2014-11-23|title=Hindu Guides Infantry Temple: The bell that rings no more|url=https://tribune.com.pk/story/793700/hindu-guides-infantry-temple-the-bell-that-rings-no-more|access-date=2026-01-31|website=The Express Tribune|language=en}}</ref> === నౌషేరా జిల్లా === * నౌషేరా కంటోన్మెంట్‌లోని బాల్మీక్ దేవాలయం<ref>{{Cite web|last=|first=|date=2005-07-12|title=Communities in Nowshera area reach compromise|url=http://beta.dawn.com/news/147434/communities-in-nowshera-area-reach-compromise|access-date=2026-06-27|website=Dawn|language=en}}</ref> === పెషావర్ జిల్లా === * అసమై గేట్ వద్ద ఉన్న అసమై దేవాలయాల సముదాయం <ref>{{Cite web|last=hidayat.khan|date=2016-06-21|title=Asamai temples’ destruction shows sheer lack of respect|url=https://tribune.com.pk/story/1127610/placing-little-importance-asamai-temples-destruction-shows-sheer-lack-respect|access-date=2026-01-31|website=The Express Tribune|language=en}}</ref>- ఇది ఇప్పుడు కాశ్మీర్ నుండి వలస వచ్చిన కుటుంబాలకు లీజుకు ఇవ్వబడింది.<ref name=":3" /> * కాళీబారిలోని బాల్మీకి మందిర్<ref>{{Cite web|last=Mir|first=Amir|title=Historic site demolished in Nankana Sahib|url=https://www.dnaindia.com/world/report-historic-site-demolished-in-nankana-sahib-1033050|access-date=2026-01-31|website=DNA India|language=en}}</ref> * ఝండా బజార్‌లోని దర్గా పీర్ రతన్ నాథ్<ref>{{Cite web|last=Qalandar|first=Baseer|date=2015-02-17|title=Night of Shiv: Shivratri festival begins at Dargah Pir Ratan Nath|url=https://tribune.com.pk/story/839909/night-of-shiv-shivratri-festival-begins-at-dargah-pir-ratan-nath|access-date=2026-01-31|website=The Express Tribune|language=en}}</ref> * గోర్ ఖత్రీలోని గోరఖ్ నాథ్ దేవాలయం * కాళీబారిలోని కాళీబారి మందిర్<ref>{{Cite web|date=2017-08-22|title=Goddess Kali Temple In Peshawar To Be Renovated For The First Time Since Partition|url=https://www.indiatimes.com/news/india/goddess-kali-temple-in-peshawar-to-be-renovated-for-the-first-time-since-partition-328347.html|access-date=2026-01-31|website=Indiatimes|language=en-IN}}</ref> * నంది మందిర్ - కొన్నేళ్లుగా మూసివేయబడింది<ref name=":3" /> * హష్త్‌నాగ్రిలోని పంజ్ తీరథ్<ref>{{Cite web|last=PTI|date=2019-01-03|title=Pakistan declares Panj Tirath site as national heritage|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/world/pakistan-declares-panj-tirath-hindu-religious-site-as-national-heritage/article25900398.ece|access-date=2026-01-31|website=BusinessLine|language=en}}</ref> * హష్త్‌నాగ్రిలోని వాంగ్రీ గరాన్ దేవాలయం<ref>{{Cite web|last=APP|date=2016-02-25|title=Hindu temple sealed, two held for illegal repair work|url=https://www.dawn.com/news/1241787|access-date=2026-01-31|website=Dawn|language=en}}</ref> ఇది ఖైబర్ పఖ్తుంక్వా ఆర్కియాలజీ, మ్యూజియంల శాఖ కింద ఉండేది, ఈ శాఖ ఆలయాన్ని లీజుకు ఇచ్చింది. 2016లో హిందూ సంఘం వ్యతిరేకించినప్పటికీ ఆలయాన్ని కూల్చివేసి మూడు అంతస్తుల వాణిజ్య ప్లాజా నిర్మించారు.<ref name=":3" /> === స్వాత్ జిల్లా === * విష్ణు దేవాలయం <ref>{{Cite web|date=14 February 2008|title=2000-year-old Vishnu Temple, water tank, watchtowers discovered in Swat|url=https://dunyanews.tv/en/WeirdNews/576032-2000-year-old-Vishnu-Temple-water-tank-watchtowers-discovered-Swat-}}</ref> == పంజాబ్ == {{See also|పాకిస్తాన్ పంజాబ్‌లో హిందూమతం}} [[దస్త్రం:Baba_ram_thaman_temple_in_kasur.jpg|thumb|కసూర్ జిల్లాలోని బాబా రామ్ థామన్ పుణ్యక్షేత్రం]] [[దస్త్రం:An_old_times_temple_in_Jhang,_Bavalakh_Nath_Temple.JPG|thumb|ఝాంగ్ లోని బావలఖ్ నాథ్ దేవాలయం]] === అటోక్ జిల్లా === * హజ్రోలోని హరి దేవాలయం (ప్రస్తుతం పనిచేయడం లేదు)<ref name=":5">{{Cite web|title=Non Functional – Evacuee Trust Property Board (ETPB)|url=https://etpb.gov.pk/shrines/mandirs/non-functional/|access-date=2026-06-27|language=en-US}}</ref> * హసనాబ్దాల్‌లోని ఘైర్‌ముమ్కిన్ షావాలా దేవాలయం (పనిచేయడం లేదు)<ref name=":5" /> * హసనాబ్దాల్‌లోని మందిర్/ధర్మశాల ప్రేమ్‌దాస్ (పనిచేయడం లేదు)<ref name=":5" /> * ఫతే జంగ్‌లోని షావాలా మందిర్ (పనిచేయడం లేదు)<ref name=":5" /> * పిండిఘేబ్‌లోని మందిర్ పండిట్ లాల్ (పనిచేయడం లేదు)<ref name=":5" /> === బహవల్పూర్ జిల్లా === * కాలా ధారి మందిర్ === [[రహీమ్ యార్ ఖాన్ జిల్లా]] === * సాదికాబాద్‌లోని కృష్ణ దేవాలయం * భోంగ్‌లోని సిద్ధి వినాయక్ దేవాలయం<ref>{{Cite web|title=PM takes notice of mob attack on temple|url=https://www.thenews.com.pk/print/873485-pm-takes-notice-of-mob-attack-on-temple}}</ref> === భక్కర్ జిల్లా === * మెయిన్ బజార్‌లోని పాత షేరాన్ వాలా దేవాలయం. (పనిచేయడం లేదు)<ref name=":5" /> === చక్వాల్ జిల్లా === * చోవా సైదాన్‌షాలోని కటాస్‌రాజ్ దేవాలయం * మలోట్‌లోని మలోట్ దేవాలయం === [[చినియోట్ జిల్లా]] === * బావా లాల్ మందిర్ (పనిచేయడం లేదు)<ref name=":5" /> * కరతారి లాల్ మందిర్ (పనిచేయడం లేదు)<ref name=":5" /> === ఫైసలాబాద్ జిల్లా === * ఆర్యసమాజ్ మందిర్ (పనిచేయడం లేదు)<ref name=":5" /> * థాకర్ దేవాడా మందిర్ (పనిచేయడం లేదు)<ref name=":5" /> * జ్వాలానగర్‌లోని మందిర్ జ్వాలానగర్ (పనిచేయడం లేదు)<ref name=":5" /> * శ్రీ రఘునాథ్ దేవాలయం (పనిచేయడం లేదు)<ref name=":5" /> * ఝాంగ్ బజార్ చౌక్ వద్ద సీతా-రామ్ దేవాలయం (పనిచేయడం లేదు)<ref>{{Cite web|last=सिंह|first=अनिल|date=2024-01-03|title=पाकिस्तान में हैं कितने राम मंदिर, जानें कब और कैसे हुआ था निर्माण, आज क्या है स्थिति|url=https://navbharatlive.com/india/ram-mandir-in-pakistan-know-the-condition-of-ram-temple-in-pakistan-851900.html|access-date=2026-06-27|website=Navbharat Live|language=hi}}</ref> === గుజ్రాన్ వాలా జిల్లా === * వజీరాబాద్‌లోని జలియన్‌వాలా మందిర్ (పనిచేయడం లేదు)<ref name=":5" /> * భాబరియన్ వాలాలోని హిందూ దేవాలయం (పనిచేయడం లేదు)<ref name=":5" /> === గుజరాత్ జిల్లా === * షావాలా మందిర్ (పనిచేయడం లేదు)<ref name=":5" /> === [[హఫీజాబాద్ జిల్లా]] === * రఘునాథ్ దేవాలయం (పనిచేయడం లేదు)<ref name=":5" /> === జాంగ్ జిల్లా === * బావలాల్ నాథ్ మందిర్ (పనిచేయడం లేదు)<ref name=":5" /> === జీలం జిల్లా === * శంకర్ దాస్ మందిర్ (పనిచేయడం లేదు)<ref name=":5" /> === కసూర్ జిల్లా === * బాబా రామ్ థామన్ పుణ్యక్షేత్రం === [[ఖానేవాల్ జిల్లా]] === * మియాన్ చన్నున్‌లోని సనాతన ధర్మ మందిర్ (పనిచేయడం లేదు)<ref name=":5" /> === ఖుషాబ్ జిల్లా === * సకేసర్‌లోని అంబ్ షరీఫ్ దేవాలయం === లాహోర్ జిల్లా === {{see also|లాహోర్‌లోని దేవాలయాల జాబితా}} * అనార్కలీ బజార్‌లోని బసూలి హనుమాన్ దేవాలయం * గుల్జార్ కాలనీలోని భద్రకాళి దేవాలయం * రవి రోడ్, ఖాసుర్‌పురాలోని కృష్ణ దేవాలయం * లాహోర్ కోటలోని లవ దేవాలయం * అనార్కలీ బజార్‌లోని వాల్మీకి దేవాలయం === [[లయ్యా జిల్లా]] === * లయ్యాలోని మాతా రాణి మందిర్ (పనిచేయడం లేదు)<ref name=":5" /> === లోధ్రాన్ జిల్లా === * కెహ్రోర్ పక్కాలోని బారా మందిర్ (పనిచేయడం లేదు)<ref name=":5" /> === [[మండి బహావుద్దీన్ జిల్లా]] === * కృష్ణ మందిర్ (పనిచేయడం లేదు)<ref name=":5" /> === మియాన్వాలి జిల్లా === * కాలాబాగ్ సమీపంలో మరి సింధులోని మరి సింధు దేవాలయాలు === ముల్తాన్ జిల్లా === * సూరజ్ కుండ్ వద్ద ఆదిత్య సూర్య దేవాలయం * ప్రహ్లాద్‌పురిలోని శ్రీ నరసింహ దేవాలయం === నంకానా సాహిబ్ జిల్లా === * నంకానా సాహిబ్‌లోని శ్రీ కృష్ణ దేవాలయం (పనిచేయడం లేదు)<ref name=":5" /> === నరోవాల్ జిల్లా === * మౌజా సుఖో చక్‌లోని రామ్‌లల్లా మందిర్ (పనిచేయడం లేదు)<ref name=":5" /> * బాయోలి సాహిబ్‌లోని హిందూ దేవాలయం. ఇది పనిచేయడం లేదు. 2024లో దీని పునరుద్ధరణను ఈటీపీబీ ప్రకటించింది.<ref>{{Cite web|last=Mahmood|first=Abid|date=2024-10-21|title=Hindu temple being reconstructed after 64 years in Narowal|url=https://www.dawn.com/news/1866510|access-date=2026-06-27|website=Dawn|language=en}}</ref> === ఒకారా జిల్లా === * ఒకారాలోని హరి బోల్ మందిర్ (పనిచేయడం లేదు)<ref name=":5" /> === పాకపత్తన్ జిల్లా === * పాక్‌పట్టన్ షరీఫ్‌లోని సనాతన ధర్మ మందిర్ (పనిచేయడం లేదు)<ref name=":5" /> === రాజన్పూర్ జిల్లా === * సదర్ బజార్‌లోని హిందూ దేవాలయం (పనిచేయడం లేదు)<ref name=":5" /> === రావల్పిండి జిల్లా === * రావల్పిండి నగరంలోని సద్దార్ వద్ద శ్రీ కృష్ణ దేవాలయం<ref>{{Cite web|last=Yasin|first=Aamir|date=2020-03-08|title=Krishna Temple — the only worship place for twin cities’ Hindus|url=https://www.dawn.com/news/1539267|access-date=2026-01-31|website=Dawn|language=en}}</ref> * గ్రేసీ లైన్స్‌లో వాల్మీకి స్వామీజీ మందిర్ * బోహర్ బజార్‌లోని అంబర్‌దారన్ దేవాలయం<ref name=":6">{{Cite web|last=shiraz.hassan|date=2013-01-29|title=Pakistan's long forgotten Hindu temples and Gurdwaras|url=https://tribune.com.pk/article/15785/pakistans-long-forgotten-hindu-temples-and-gurdwaras|access-date=2026-06-27|website=The Express Tribune|language=en}}</ref> * గజని కాలనీలోని బాగ్ సర్దారాన్ దేవాలయ సముదాయం<ref>{{Cite web|last=Shamil|first=Taimur|date=2015-10-16|title=The temples of Rawalpindi: Old wisdom in a new world|url=http://www.dawn.com/news/1211298|access-date=2026-06-27|website=Dawn|language=en}}</ref> * లాండా బజార్‌లోని గణేశ దేవాలయం<ref name=":6" /> * రాజా బజార్‌లోని గంజ్ మండి హిందూ దేవాలయం<ref name=":6" /> * తక్షశిలలోని జండియాల్ దేవాలయం (జొరాస్ట్రియనిజం) * కోహతి బజార్‌లోని కళ్యాణ్ దాస్ దేవాలయం<ref>{{Cite web|last=shiraz.hassan|date=2013-05-31|title=Kalyan Das temple: An abandoned shelter for the blind|url=https://tribune.com.pk/article/16522/kalyan-das-temple-an-abandoned-shelter-for-the-blind|access-date=2026-06-27|website=The Express Tribune|language=en}}</ref> * పురానా ఖిలాలోని కృష్ణ దేవాలయం<ref>{{Cite web|last=Tahir|first=Saif|date=2017-12-15|title=Mandir main mehrab – a temple inside a mosque in Rawalpindi|url=https://www.dawn.com/news/1376578|access-date=2026-06-27|website=Dawn|language=en}}</ref> * లాల్‌కుర్తిలోని లాల్ కుర్తి దేవాలయం<ref>{{Cite web|date=2018-04-30|title=Hindu Temples of Lal Kurti Bazaar, Rawalpindi Pakistan|url=https://blogs.dunyanews.tv/21335/|access-date=2026-01-31|website=Dunya News Blogs|language=en-US}}</ref> * సాగ్రీలోని సాగ్రీ దేవాలయం<ref name=":6" /> === సాహివాల్ జిల్లా === * అకాలీ చంద్ మందిర్ (పనిచేయడం లేదు)<ref name=":5" /> === సర్గొధ జిల్లా === * భేరాలోని బావోలివాలా దేవాలయం<ref>{{Cite news|url=https://tribune.com.pk/story/117153/the-falling-temples-of-bhera|title=The falling temples of Bhera {{!}} The Express Tribune|last=zulfiqar.ali.kalhoro|date=2011-02-11|work=The Express Tribune|access-date=2026-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20260315104209/https://tribune.com.pk/story/117153/the-falling-temples-of-bhera|archive-date=2026-03-15|language=en-US}}</ref> * భేరాలోని శివాలయం<ref name="temp1">{{Cite web|last=Khalid|first=Haroon|date=2018-01-09|title=How Pakhtun Sikhs fleeing the Taliban made Nankana Sahib a cultural hub|url=https://www.dawn.com/news/1381827|access-date=2026-01-31|website=Dawn|language=en}}</ref> * కిరానా హిల్స్- ఈ కొండ హిందూ సమాజానికి పవిత్రమైనది. ఇది విభజనకు ముందు చురుకైన తీర్థయాత్రా స్థలం, ఇక్కడ వార్షిక పండుగ జరుపుకునేవారు.<ref>{{Cite web|title=Important Places {{!}} District Sargodha|url=https://sargodha.punjab.gov.pk/important_places|archive-url=https://web.archive.org/web/20240521064641/https://sargodha.punjab.gov.pk/important_places|archive-date=2024-05-21|access-date=2026-06-27|website=sargodha.punjab.gov.pk|language=en}}</ref> === సియాల్కోట్ జిల్లా === * హస్సన్‌పురాలోని జగన్నాథ దేవాలయం, సియాల్‌కోట్ (పనిచేయడం లేదు)<ref name=":5" /> * రసూల్‌పూర్ రోడ్‌లోని పూరణ్ భగత్ దేవాలయం<ref>{{Cite web|last=Miraj|first=Muhammad Hassan|date=2012-10-08|title=Pooran Bhagat|url=https://www.dawn.com/2012/10/08/pooran-bhagat/|access-date=2026-06-27|website=Dawn|language=en}}</ref> * కాశ్మీరీ మొహల్లాలోని శివాలా తేజా సింగ్ దేవాలయం. ఇది 1947 తర్వాత పనిచేయలేదు. 2019లో పాకిస్థాన్ ప్రభుత్వం ఈ ఆలయాన్ని పునరుద్ధరించి హిందూ సంఘానికి అప్పగించింది.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/pakistan/pakistan-govt-renovates-centuries-old-shawala-teja-singh-temple-in-sialkot/articleshow/71786940.cms|title=Pakistan govt renovates centuries-old Shawala Teja Singh temple in Sialkot|date=2019-10-27|work=The Times of India|access-date=2026-06-27|issn=0971-8257}}</ref> === తోబా టెక్ సింగ్ జిల్లా === * గోజ్రాలోని హిందూ దేవాలయం. ఇది విభజన తర్వాత పని చేయడం మానేసింది, అనేక కుటుంబాలు దీనిని ఆక్రమించాయి. 2021లో వర్షం కారణంగా ఈ ఆలయం కూలిపోయింది.<ref>{{Cite web|last=|first=|date=2021-07-04|title=Abandoned temple caves in|url=https://www.dawn.com/news/1633095|access-date=2026-06-27|website=Dawn|language=en}}</ref> == సింధ్ == [[దస్త్రం:Parabhram_Ashram.jpg|thumb|[[పర్‌బ్రహ్మ ఆశ్రమం]]]] సింధ్ ప్రావిన్స్‌లోని దేవాలయాలు: === బదిన్ జిల్లా === * సమనాథ్ మందిర్ (పనిచేయడం లేదు)<ref name=":5" /> === దాదు జిల్లా === * గోరఖ్ నాథ్ యొక్క గోరఖ్ హిల్ * జోహిలోని శివ మందిర్ (పనిచేయడం లేదు) * సంత్ బాబా భగత్ రామ్ దర్బార్ మందిర్<ref name=":7">{{Cite web|title=Functional – Evacuee Trust Property Board (ETPB)|url=https://etpb.gov.pk/shrines/mandirs/functional/|access-date=2026-06-27|language=en-US}}</ref> * భాయ్ సంత్ థవాన్ దాస్ మందిర్<ref name=":7" /> * భాయ్ గురుదాస్ రామ్ మందిర్ (పనిచేయడం లేదు)<ref name=":5" /> * ఖైర్‌పూర్ నాథన్ షాలోని వీర్‌నాథ్ దేవాలయం<ref>{{Cite web|date=2025-10-19|title=Where Sufis And Yogis Meet: The Syncretic Story Of Veernath Temple|url=https://www.thefridaytimes.com/19-Oct-2025/sufis-yogis-meet-syncretic-story-veernath-temple|access-date=2026-06-27|website=The Friday Times|language=en}}</ref> === ఘోట్కి జిల్లా === * సచ్చో సత్రం ధామ్ (SSD) అనేది సింధ్‌లోని అతిపెద్ద హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలలో ఒకటి. ఇది 300 ఎకరాలలో విస్తరించి ఉంది.<ref name=":1">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/amritsar/bridge-in-pakistans-sindh-province-named-after-hindu-shrine/articleshow/55302973.cms|title=Bridge in Pakistan's Sindh province named after Hindu shrine|date=2016-11-08|work=The Times of India|access-date=2025-10-22|issn=0971-8257}}</ref> * రహిర్కి గ్రామంలోని దేవ్రీ సాహిబ్ ఆలయాలు SSD కి ఎదురుగా ఉన్న నదీ తీరంలో ఉన్నాయి. ఇది SSD సెంచరీ సెలబ్రేషన్ బ్రిడ్జ్ ద్వారా సచ్చో సత్రం ధామ్‌కు అనుసంధానించబడి ఉంది.<ref name=":1" /> * మీర్పూర్ మాథెలోలోని షాదానీ దర్బార్ === [[హైదరాబాద్ జిల్లా]] === * గోస్వామి పర్షోత్తం గిర్ చేలా గోస్వామి నిహాల్ గిర్ * హైదరాబాద్‌లోని గురు గురుపత్ మందిర్<ref name=":7" /> * సర్క్యూట్ హౌస్ వద్ద దుర్గా శివ మందిర్<ref>{{Cite web|date=2025-08-04|title=Faith And Fear Are Intertwined At The Durga Shiv Mandir In Hyderabad|url=https://thefridaytimes.com/04-Aug-2025/faith-and-fear-are-intertwined-at-the-durga-shiv-mandir-in-hyderabad|access-date=2026-06-27|website=The Friday Times|language=en}}</ref> === జాకోబాబాద్ జిల్లా === * బాబా కళ్యాణ్ దాస్ మందిర్ * మంఝండ్ లోని దర్బార్ మంఝండ్<ref>{{Cite journal |last=Kingrani |first=Aziz |title=The Hindu Temple or Derbaar Manjhand, Sindh, Pakistan |url=https://www.academia.edu/10031672/The_Hindu_Temple_or_Derbaar_Manjhand_Sindh_Pakistan |journal=Academia.edu}}</ref> === జంషోరో జిల్లా === * లక్కీ హిల్స్ వద్ద దహరన్ తీర్థ్<ref name="temp2">{{Cite web|last=Jatt|first=Zahida Rehman|date=2017-04-17|title=Once populated with temples, only traces of Hinduism remain in Laki|url=https://www.dawn.com/news/1326114|access-date=2026-01-31|website=Dawn|language=en}}</ref> * మంఝండ్‌లో గోవింద్రం దర్బార్ * థానా బుల్లా ఖాన్‌లోని గురు మంగళ్ గిర్ దేవాలయం * థానా బుల్లా ఖాన్‌లోని గురు బాల్‌పురి ఆశ్రమం === కరాచీ జిల్లా === * కస్టమ్ హౌస్ వద్ద దర్యా లాల్ సంకట్ మోచన్ మందిర్ (ఝూలే లాల్ మందిర్ అని కూడా పిలుస్తారు) * లైయారీ టౌన్‌లోని పమ్వాల్ దాస్ శివ మందిర్.<ref name="news1">{{Cite web|last=|first=|date=2006-10-10|title=Temple turns into slaughterhouse|url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/27465-temple-turns-into-slaughterhouse|access-date=2026-01-31|website=www.thenews.com.pk|language=en-US}}</ref><ref name="news2">{{Cite web|last=|first=|date=2006-10-15|title=Historic Shiv Mandir makes way for a Pir|url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/28128-historic-shiv-mandir-makes-way-for-a-pir|access-date=2026-01-31|website=www.thenews.com.pk|language=en-US}}</ref> * సోల్జర్ బజార్‌లోని పంచముఖి హనుమాన్ దేవాలయం 1500 సంవత్సరాల నాటిది. ఇక్కడ 2.5 మీటర్ల ఎత్తున్న హనుమంతుని విగ్రహం ఉంది. ఆలయ పునరుద్ధరణ 2012లో ప్రారంభమైంది, ఇది మహారాష్ట్ర, సింధీ, బలూచి భక్తులలో బాగా ప్రాచుర్యం పొందింది.<ref name="han2">{{Cite news|url=http://daily.bhaskar.com/news/JM-RELI-hanuman-temple-pakistan-5637280-PHO.html|title=In This 1,500 Yr Old Hindu Temple In Pakistan, Lord Hanuman's Idol Emerged Naturally. And It Has A Special Connection With No. 11|date=2017-07-04|work=DailyBhaskar|access-date=2026-01-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20170708164746/http://daily.bhaskar.com/news/JM-RELI-hanuman-temple-pakistan-5637280-PHO.html|archive-date=2017-07-08|language=en}}</ref> ఈ ఆలయానికి ఉన్న 2,609 చదరపు అడుగుల భూమిలో సగం భాగాన్ని ముస్లింలు ఆక్రమించారు, జిల్లా కోర్టు లీజును రద్దు చేసిన తర్వాత ఆరు చిన్న ప్లాట్లలో నాలుగు ప్లాట్లను ఆలయం తిరిగి పొందింది, మిగిలిన రెండు ప్లాట్లను కూడా తిరిగి పొందడానికి ఇప్పటికీ పోరాడుతోంది.<ref name="han3">{{Cite web|last=rabia.ali|date=2012-02-19|title=Recycling history: And all of Hanuman’s men put this temple together again|url=https://tribune.com.pk/story/338875/recycling-history-and-all-of-hanuman%e2%80%99s-men-put-this-temple-together-again|access-date=2026-01-31|website=The Express Tribune|language=en}}</ref> [[దస్త్రం:SoldierBazarTemple.jpg|thumb|కరాచీలోని సోల్జర్ బజార్‌లో ఉన్న పంచముఖి హనుమాన్ దేవాలయం]] * స్థానిక జెట్టి ప్రాంతంలోని శ్రీ లక్ష్మీ నారాయణ మందిర్ * మద్రాసీ పారాలోని శ్రీ మారి అమ్మన్ దేవాలయం. పాకిస్తాన్‌లోని తమిళ హిందూ సమాజం ఇక్కడ పూజలు చేస్తుంది.<ref>{{Cite web|last=Rizwan|date=2026-05-27|title=Tamil community in Madrasi Para keeping South Indian customs alive in Karachi|url=https://www.thenews.pk/print/1417617-tamil-community-in-madrasi-para-keeping-south-indian-customs-alive-in-karachi|access-date=2026-06-27|website=www.thenews.pk|language=en}}</ref> * భాగ్నారి మందిర్<ref name=":7" /> * గార్డెన్ ఈస్ట్‌లోని శ్రీ పంచ్ ముఖి హనుమాన్ మందిర్ * క్లిఫ్టన్‌లోని శ్రీ రత్నేశ్వర్ మహాదేవ్ మందిర్ * శ్రీ స్వామినారాయణ మందిర్ * మనోరా బీచ్‌లోని శ్రీ వరుణ్ దేవ్ మందిర్<ref name="panch1">{{Cite web|title=Five historical Hindu temples of Pakistan|url=https://www.wionews.com/south-asia/five-historical-hindu-temples-of-pakistan-33163|access-date=2026-01-31|website=Wion|language=en}}</ref> === ఖైర్పూర్ జిల్లా === * ఖైర్‌పూర్‌లోని భాయ్ సంత్ దాస్ మందిర్ (పనిచేయడం లేదు)<ref name=":5" /> === లర్కానా జిల్లా === * శివ మందిర్ (పనిచేయడం లేదు)<ref name=":5" /> * స్వామి ధర్మ దాస్ మందిర్ (పనిచేయడం లేదు)<ref name=":5" /> === మతియారి జిల్లా === * ఒడెరోలాల్ గ్రామంలోని జూలేలాల్ మందిర్ === మీర్పూర్ ఖాస్ జిల్లా === * గంగా బాయి ట్రస్ట్ మందిర్ (పనిచేయడం లేదు)<ref name=":5" /> * మోచీ రామ్ మందిర్ (పనిచేయడం లేదు)<ref name=":5" /> === షికార్పూర్ జిల్లా === * సోమ్రో ముహల్లాలోని జమున్ కీ ధరమ్ శాల (పనిచేయడం లేదు)<ref name=":5" /> * షికార్‌పూర్‌లోని సమాధా ఆశ్రమం (పనిచేయడం లేదు)<ref name=":5" /> * షికార్‌పూర్‌లోని బుధేశ్వర్ మహాదేవ్ దేవాలయం<ref>{{Cite web|date=2024-06-17|title=At Shikarpur's Temple of Budheshwar Mahadev|url=https://thefridaytimes.com/17-Jun-2024/at-shikarpur-s-temple-of-budheshwar-mahadev|access-date=2026-06-27|website=The Friday Times|language=en}}</ref> * షికార్‌పూర్‌లోని స్వామి శంకరానంద భారతి<ref>{{Cite web|last=|first=|title=Shikarpur's Swami Shankaranand Bharti Temple - Zulfiqar Ali Kalhoro - Youlin Magazine|url=https://www.youlinmagazine.com/story/shikarpur-swami-shankaranand-bharti-temple/MjgyNQ==|access-date=2026-06-27|website=www.youlinmagazine.com|language=en}}</ref> * జోగ్ మాతా దేవాలయం, 18వ శతాబ్దపు దేవాలయం<ref>{{Cite web|date=2023-12-16|title=Shikarpur’s 18th-Century Jog Mata Temple|url=https://thefridaytimes.com/16-Dec-2023/shikarpur-s-18th-century-jog-mata-temple|access-date=2026-06-27|website=The Friday Times|language=en}}</ref> === సుక్కూర్ జిల్లా === * రోహ్రీలోని కల్కా గుహ దేవాలయం [[దస్త్రం:Kalka_Cave_Temple_by_Usma_Ghani.jpg|thumb|రోహ్రీలోని కల్కా గుహ దేవాలయం]] * సాధ్ బేలో ఐలాండ్ దేవాలయం * సుక్కూర్‌లోని రామపీర్ దేవాలయం<ref>{{Cite web|last=|first=|date=2025-08-27|title=Hindus celebrate Ramapir Mela|url=https://www.dawn.com/news/1937452|access-date=2026-06-27|website=Dawn|language=en}}</ref> === తాండో అల్లాహ్యార్ జిల్లా === * రామపీర్ దేవాలయం === థార్పార్కర్ జిల్లా === [[దస్త్రం:Temple_in_Sant_Nenuram_ashram.jpg|thumb|సంత్ నేనూరాం ఆశ్రమం]] * ఇస్లాంకోట్‌లోని సంత్ నేనూరాం ఆశ్రమం * డిప్లోలోని పర్‌బ్రహ్మ ఆశ్రమం * నగర్‌పార్కర్‌లోని సర్ధారో శివాలయం * నాంగర్‌పార్కర్‌లోని చుర్రియో జబల్ దుర్గా దేవాలయం * మిథిలోని కృష్ణ మందిర్<ref>{{Cite web|date=2018-10-09|title=In Muslim-majority Pakistan, city of Mithi is an oasis of coexistence|url=https://www.scmp.com/news/asia/south-asia/article/2167595/muslim-majority-pakistan-city-mithi-rare-oasis-love-and|access-date=2026-06-27|website=South China Morning Post|language=en}}</ref> * కాంతియోలోని కృష్ణ మందిర్<ref>{{Cite news|url=https://www.thefridaytimes.com/love-in-tharparkar/|title=Love in Tharparkar - The Friday Times - Naya Daur|date=2018-03-16|work=The Friday Times - Naya Daur|access-date=2026-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206021832/https://www.thefridaytimes.com/love-in-tharparkar/|archive-date=2021-12-06|language=en-US}}</ref> * నగర్‌పార్కర్‌లోని జైన దేవాలయాలు === తట్టా జిల్లా === * బాబా శ్రీచంద్ దర్బార్ * లాల్ సాహిబ్ మందిర్ (పనిచేయడం లేదు)<ref name=":5" /> * మక్లీలోని శ్రీ మమై దేవ్ అస్థాన్ === ఉమర్కోట్ జిల్లా === * ఉమర్‌కోట్ వద్ద ఆస్మానియన్ రో థాన్ * పిథోరో వద్ద దర్గా పిర్ పిథోరో * [[2020 కరాక్ ఆలయ దాడి|కరాక్ ఆలయం]]:పాకిస్తాన్‌లోని ఖైబర్ పఖ్‌టుంట్వా రాష్ట్రం, కరాక్ జిల్లాలో ఉన్న పురాతన హిందూ దేవాలయాన్ని, పరమహంస మహారాజ్ సమాధిని స్థానిక ముస్లిం అల్లరి మూకలు 2020 డిసెంబర్ నెలలో ధ్వంసం చేశాయి. ఈ ఘటన స్థానికంగా తీవ్రం కలకలం సృష్టించింది. అక్కడి హిందువులు పెద్ద ఎత్తున ఆందోళనలు చేపట్టారు.ఈ ఆలయం సుమారు 100 సంవత్సరాల క్రితం నిర్మించారు * ఆర్య మందిరం, నవన్‌షెహర్, అబొత్తాబాద్ (శిథిలం) * శివాలయం, అబొత్తాబాద్ (శిథిలం/ పాక్షికంగా నిర్మూలించబడింది) * సయీద్ పూర్ దేవాలయం, సయీద్ పూర్, ఇస్లామాబాద్ * కృష్ణదేవాలయం, అబొత్తాబాద్ (పూర్తిగా నిర్మూలించబడింది) * బరేరి మాత మందిరం, మన్‌సెహరా (ప్రస్తుతం లేదు, నిర్మూలించబడింది) * వాల్మీకి మందిరం, పెషావర్ * జగన్నాథమందిరం, సియాల్‌కోట్ * వరుణదేవాలయం, కరాచి * పంచముఖ హనుమాన్ మందిరం, కరాచి * [[కలిబారి మందిర్ (పాకిస్థాన్)]] * [[అంబ్ ఆలయం]] ==బయటి లింకులు== * [http://www.hinglajmata.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100606030235/http://www.hinglajmata.com/ |date=2010-06-06 }} హింగ్లజ్ మాత గురించిన వెబ్‌సైట్ * [https://web.archive.org/web/20180521085716/http://hindutemplespakistan.blogspot.in/] Hindu Temples in Pakistan ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:పాకిస్తాన్]] [[వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు]] [[వర్గం:వికీపీడియా ఏషియన్ నెల వ్యాసాలు]] [[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]] s9mwfli6qt1bg19nihsn4o4m0sgngr8 0 223226 4942821 4941711 2026-08-24T03:45:25Z యర్రా రామారావు 28161 ఎర్రలింకు కలిపాను 4942821 wikitext text/x-wiki {{Infobox famine | famine_name = <!-----Overrides {{PAGENAME}}, do not use without careful consideration-----> | famine_name_in_local = পঞ্চাশের মন্বন্তর | image_1 =Bengal famine 1943.png | image_title_1 = | image_width_1 = 200px | image_2 = | image_title_2 = | image_width_2 = | country = [[బ్రిటీషు రాజ్|బ్రిటిషు ఇండియా]] | location = [[బెంగాల్]] | coordinates = <!-----(use {{coord}})-----> | period = 1943–44 | excess_mortality= <!-----Deaths directly due to famine starvation-----> | from_disease = <!-----Indirect famine deaths from subsequent diseases-----> | total_deaths = 1.5 to 4 మిలియన్లు | death_rate = <!-----Death rate----> | observations = Policy failure, war | relief = <!-----Examples: 1 million tons of grain, no relief, etc-----> | food_situation = <!-----Net food imports, examples: 10 million tons of wheat, can be negative for repressive regimes/genocide cases-----> | consequences = <!-----Political consequences, example: Indian independence movement intensified, etc-----> | memorial = <!-----link to the memorial website or location of memorial, example: Ireland's Holocaust mural is located on the Ballymurphy Road, Belfast.-----> | preceded = <!-----Example: Orissa famine of 1866-----> | footnotes = <!-----Test footnote-----> }} '''1943 నాటి బెంగాల్ కరువు''' [[జపాన్]] [[బర్మా]]ను ఆక్రమించిన కాలంలో [[బ్రిటీష్]] పరిపాలనా కాలం నాటి [[బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ|బెంగాల్ ప్రావిన్స్]] (నేటి [[పశ్చిమ బెంగాల్]], [[బంగ్లాదేశ్]] [[ఒడిశా]], [[బీహార్]]లు కలిసిన ప్రాంతం)కు వాటిల్లిన తీవ్రమైన కరువు. ఆకలి చావులు, పోషకాల లోపం, సంబంధిత రోగాలను పరిగణించగా 6 కోట్ల 30లక్షల మంది [[బెంగాల్]] జనాభాలో, దాదాపుగా 30లక్షల మంది కరువు వల్ల మరణించారు,{{sfn|Sen|1981|p=203}}{{sfn|Lazzaro}} మరణించినవారి సంఖ్యను గురించి అంచనాలు 15 లక్షల నుంచి 40 లక్షల నడుమ ఉన్నాయి.{{sfn|Myers}} దాదాపు సగం మంది బాధితులు 1943 డిసెంబరులో ఆహారం లభించాకా వచ్చిన జబ్బుల వల్ల మరణించారు. See <ref>లభిస్తున్న సమాచారం, దాని సమీక్షల కొరకు {{harvnb|Dyson|Maharatna|1991}} చూడండి</ref> సాధారణంగా ఆహారం పండించడం విపరీతంగా తగ్గి, బెంగాల్ నుండి ఎగుమతులు రెట్టింపు కావడంతో ఈ స్థితి ఏర్పడ్డదని భావిస్తారు. {{sfn|Biswas}} ఐతే [[అమర్త్య సేన్]] ప్రకారం 1943లో ఆహార ధాన్యాల ఉత్పత్తి ఏమీ తగ్గకపోగా 1941తో పోలిస్తే పెరిగింది.{{sfn|Myers}} గత బెంగాల్ కరువుల్లానే, అత్యధిక మరణాల నిష్పత్తి అతిపేద వర్గాలలో కాకుండా చేతివృత్తులవారు, చిరు వ్యాపారుల వర్గంలో నమోదైంది. కరువు కాలంలో ప్రజలు తమవద్ద ఉన్న డబ్బంతా ఆహార ధాన్యాలకే ఖర్చుచేయడంతో, చేతివృత్తులు, చిరువ్యాపారాల వారికి వృత్తి లేకుండా అయిపోయింది. దాంతో వారు పూర్తిగా కరువు పాలబడ్డారు.{{sfnm|1a1=Frere|1y=1874|2a1=Hunter|2y=1873|3a1=Bengal Administration|3y=1897|4a1=Mahalanobis|4a2= Mukherjea|4a3=Ghosh|4y=1946}} కరువు సామాజిక, ఆర్థిక విధ్వంసానికి కూడా కారణమైంది, లక్షలాది కుటుంబాలు విచ్ఛిన్నమైపోయాయి.{{sfn|Greenough|1982}} == ఇవి కూడా చూడండి == * [[డొక్కల కరువు]] (గుంటూరు కరువు లేదా నందన కరువు) * [[దక్షిణ భారత కరువు 1876–1878]] * [[భారతదేశంలో కరువు]] == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} ==ఇతర లింకులు== {{commons category|Bengal famine 1943}} *[http://www.saadigitalarchive.org/theme/remittances-relief Bengal Famine materials in the South Asian American Digital Archive (SAADA)] *[http://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/handle/2027.42/86383/jsmuk_1.pdf Hungry Bengal - War, Famine, Riots, and the End of Empire 1939-1946] {{DEFAULTSORT:1943 బెంగాల్ కరువు}} * {{cite book |last=Greenough |first=Paul R. |date=1982 |title=Prosperity and Misery in Modern Bengal: The Famine of 1943–1944 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-503082-2}} * {{cite journal |last1=Dyson |first1=Tim |last2=Maharatna |first2=Arup |date=September 1991 |title=Excess mortality during the Great Bengal Famine: A Re-evaluation |url=https://archive.org/details/sim_indian-economic-and-social-history-review_july-september-1991_28_3/page/281 |journal=The Indian Economic & Social History Review |volume=28 |issue=3 |pages=281–97 |doi=10.1177/001946469102800303 |s2cid=143627077}} [[వర్గం:బ్రిటిషు భారతదేశంలో కరువులు]] [[వర్గం:బెంగాల్ చరిత్ర]] [[వర్గం:భారతదేశంలో కరువులు]] 10fxy38f0rlc91w4nxm5iqaebio82zh 0 232681 4942605 4871626 2026-08-23T13:45:46Z CommonsDelinker 608 DaivaprarthanaGITAMAKARANDAMVidyaprakashananda.oggను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942605 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Sri SukaBrahma Ashram Entrance.jpg|thumb|right|శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమ ప్రవేశ ద్వారం]] '''శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమం''' శ్రీకాళహస్తిలో ఉన్న ఒక వేదాంత ఆశ్రమం, సేవా కేంద్రం. దీనిని [[మలయాళ స్వామి]] శిష్యుడైన [[విద్యా ప్రకాశానందగిరి స్వామి|శ్రీ విద్యాప్రకాశానందగిరి స్వామి]] 1950 జనవరి 20 న స్థాపించారు.<ref name=srisukabrahmashram>{{cite web|title=స్వామి విద్యాప్రకాశానంద స్వామి గురించి|url=http://www.srisukabrahmashram.org/p/1.html|website=srisukabrahmashram.org|publisher=శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమం|accessdate=8 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161117130924/http://www.srisukabrahmashram.org/p/1.html|archive-date=17 November 2016|url-status=dead}}</ref> అన్ని వర్గాల ప్రజలకు ఆధ్యాత్మిక విజ్ఞానాన్ని పంచడం, సామాజిక సేవ లక్ష్యంగా ఈ ఆశ్రమాన్ని స్థాపించారు.<ref name=sakshi>{{cite web|last1=సాక్షి|first1=విలేకరి|title=ఆధ్యాత్మికసేవలో.. శుకబ్రహ్మాశ్రమం ఆదర్శం|url=http://m.sakshi.com/news/india/telugu/eenadu-epaper-eena/aadhyaatmikasevalo+shukabrahmaashramam+aadarsham-newsid-52511769|website=sakshi.com|publisher=సాక్షి|accessdate=8 November 2016}}{{Dead link|date=అక్టోబర్ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> మలయాళ స్వామి వేద సంకలనకర్తయైన వ్యాసుడి పేర [[శ్రీ వ్యాసాశ్రమం|శ్రీ వ్యాసాశ్రమాన్ని]] స్థాపిస్తే ఆయన శిష్యుడైన విద్యాప్రకాశానందగిరి [[వ్యాసుడు|వ్యాస మహర్షి]] పుత్రుడైన [[శుకుడు|శుక మహర్షి]] పేరుతో ఈ ఆశ్రమాన్ని ప్రారంభించారు. ఈ ప్రారంభోత్సవం మలయాళ స్వామి చేతులమీదుగా జరిగింది. ఆశ్రమం ప్రారంభించినప్పటి నుండి 1998 లో విద్యాప్రకాశానంద మరణించే దాకా ఆయనే అధ్యక్షుడుగా వ్యవహరించారు. ఆయన తదనంతరం ఈ ఆశ్రమానికి విద్యా స్వరూపానంద స్వామి అధ్యక్షుడుగా వ్యవహరిస్తున్నారు. == చరిత్ర == ఈ ఆశ్రమ వ్యవస్థాపకులు [[ [[విద్యా ప్రకాశానందగిరి స్వామి|విద్యాప్రకాశానంద గిరి స్వామి]]]] [[ఏర్పేడు]]<nowiki/>లోని శ్రీ వ్యాసాశ్రమంలోకి ప్రవేశించి, మలయాళ స్వామి చేతుల మీదుగా సన్యాసాశ్రమం స్వీకరించారు. తర్వాత తానే స్వయంగా ఒక ఆశ్రమాన్ని స్థాపించదలుచుకున్నారు. దానికి తగిన స్థలం కోసం అన్వేషణ చేస్తూ ఉన్నారు. ఇంతలో ఆయన తొడపై ఒక కురుపు లేచింది. దానికి చికిత్స కొరకు శ్రీకాళహస్తికి చెందిన పి. వి. రామచంద్రరావుకు చెందిన ఒక తోటలో విడిది చేయగా, ప్రభుత్వ ఆసుపత్రి నుంచి ఒక వైద్యుడు వచ్చి క్రమం తప్పకుండా కట్టు కట్టి వెళుతుండేవాడు. ఒకరోజు రాత్రి పెద్ద వర్షం వచ్చింది. ఉదయం లేచి నడకకు వెళ్ళిన ఆయనకు బురద అంటని ఆ ఇసుక నేలను చూసి అక్కడే ఆశ్రమం నెలకొల్పాలని సంకల్పం కలిగింది.<ref>{{Cite book|title=శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమము|last=శ్రీ విద్యా స్వరూపానందగిరి స్వామి|publisher=శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమం|location=శ్రీకాళహస్తి|pages=12}}</ref> == ఆశ్రమ ప్రాంగణం == [[File:Dhyan Mandir, Sukabrahmasrama.jpeg|thumb|right|ధ్యానమందిరం]] {{Infobox artist|image=[[File:SHUKABRAHMASHRAMAM 0003.jpg|thumb|SHUKABRAHMASHRAMAM 0003]]}} ఈ ఆశ్రమం [[శ్రీకాళహస్తీశ్వర దేవస్థానం|శ్రీకాళహస్తి ప్రధాన ఆలయానికి]] దక్షిణంగా ఒక కిలోమీటరు దూరంలో [[స్వర్ణముఖి నది]] ఒడ్డున విశాల ప్రాంగణంలో విస్తరించి ఉంది. [[తిరుపతి]] నుంచి సుమారు 41 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. ఆశ్రమ ఆవరణలో అనేక రకాలైన పండ్ల చెట్లు ఉన్నాయి. విద్యాప్రకాశానందగిరి స్వామి పరమపదించాక, ఆశ్రమంలోనే ఆయన సమాధిని నిర్మించారు. ఆ [[సమాధి]] వద్ద ఒక ధ్యానమందిరం నిర్మించారు. మందిరం పైకప్పు శివలింగం ఆకారంలో మలిచారు. ఇక్కడ నిర్ణీత సమయాల్లో ఎవరైనా వచ్చి ధ్యానం చేసుకోవచ్చు. == సేవలు == 1993 వ సంవత్సరంలో పేదల కంటి వైద్యం కోసం ఆశ్రమ ప్రాంగణంలో ''భక్త కన్నప్ప (త్రినేత్ర) కంటి వైద్యశాలను'' ప్రారంభించారు. ప్రస్తుతం ఈ ఆసుపత్రిలో 30 పడకలు ఉన్నాయి. 2015 జూలై నాటికి 19,300 మందికి కంటి శుక్లాల శస్త్రచికిత్స చేసి లెన్సులు అమర్చారు. సుమారు రెండు లక్షల మందికి పైగా వైద్య పరీక్షలు నిర్వహించారు. ఈ ఆసుపత్రి తరపున గ్రామాల్లో ప్రతి మంగళ వారం వైద్యశిబిరాలు నిర్వహిస్తారు. ఈ ఆసుపత్రిలో చికిత్స, మందులు, భోజనం, వసతి అన్నీ ఉచితం.<ref name="శుకబ్రహ్మాశ్రమంలో సేవలు">{{cite web|title=శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమంలో సేవలు|url=http://www.srisukabrahmashram.org/p/services.html|website=srisukabrahmashram.org|publisher=srisukabrahmashram|accessdate=8 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170402022430/http://www.srisukabrahmashram.org/p/services.html|archive-date=2 April 2017|url-status=dead}}</ref> 2003 లో ఆశ్రమ అధ్యక్షుడు [[విద్యాస్వరూపానంద స్వామి]] ''సద్గురు సర్వసేవా ట్రస్టు'' అనే పేరుతో ఒక సంస్థను ఏర్పాటు చేశాడు. ఈ సంస్థ తరపున నిరుపేదలైన వృద్ధులకు ఒక వృద్ధాశ్రమం ప్రారంభించారు. ఆశ్రమానికి వచ్చే భక్తులకు, కంటి ఆసుపత్రి రోగులకు, ఆశ్రమ వాసులకు నిత్యం భోజనం ఉచితంగా అందజేస్తున్నారు. ఆశ్రమంలో ఒక గోశాల కూడా ఉంది. {{Infobox artist|image=[[File:SHUKABRAHMASHRAMAM 0001.jpg|thumb|SHUKABRAHMASHRAMAM 0001]]}} == పుస్తకాలు == [[File:Book stall at Sukabrahmasrama.jpeg|thumb|right|సరస్వతీ నిలయం, పుస్తక విక్రయశాల]] ఈ ఆశ్రమం తరపున వేదాంత భేరి అనే మాసపత్రిక వెలువడుతున్నది.<ref name="శుకబ్రహ్మాశ్రమంలో సేవలు"/> ఆశ్రమ ఆవరణంలోనే ప్రవేశ ద్వారానికి సమీపంలో ఒక పుస్తక విక్రయశాల ఉంది. ఇందులో వేదాంతానికి సంబంధించిన అనేక రకాల పుస్తకాలు లభ్యమవుతాయి. SHUKABRAHMASHRAMAM 03 SHUKABRAHMASHRAMAM 03 పుస్తకాలు సరస్వతీ నిలయం, పుస్తక విక్రయశాల == డిగ్రీ కళాశాల == ఈ ఆశ్రమం తరపున శ్రీ విద్యాప్రకాశానంద గిరి స్వామి ఇచ్చిన విరాళంతో 1966 లో శ్రీకాళహస్తిలో డిగ్రీ కళాశాల స్థాపించారు. 1982 లో ప్రభుత్వ మహిళా జూనియర్ కళాశాలను కూడా ప్రారంభింపజేశారు. == దైనందిన కార్యక్రమాలు == ఆశ్రమంలో ప్రతిదినం కింది విధంగా కార్యక్రమాలు జరుగుతూంటాయి. * ఉదయం: 5.30 - 6.00 - సామూహిక ధ్యానం * ఉదయం: 6.00 - 7.15 - భగవద్గీతా పారాయణ, హారతి. యోగ తరగతులు * ఉదయం: 8.00 - అల్పాహార ప్రసాదం * ఉదయం: 9.30 - 11.30 - భగవద్గీతా తరగతులు, ఆశ్రమ శివాలయములో పూజ * మధ్యాహ్నం: 12.30 - మధ్యాహ్న భోజన ప్రసాదం * సాయంత్రం: 4.00 - 5.00 - సత్సంగము * సాయంత్రం: 6.30 - 7.30 - భజనలు, హారతి. * సాయంత్రం: 7.30 - రాత్రి భోజన ప్రసాదం == మూలాలు == {{Infobox artist|image=[[File:SHUKABRAHMASHRAMAM 0002.jpg|thumb|SHUKABRAHMASHRAMAM 0002]]}} * '''Sri Sukha Brahmma Ashramam, Sri Kalahasthi''', AP Guru Peetam Archive video link: https://archive.org/details/sri-sukh-brahmma-ashramam-sri-kalahasthi-ap-guru-peetam-1st-march-2026-etv-life-spiritual * '''Sri Sukha Brahmma Ashramam, Sri Kalahasthi''' videos Internet Archive Org. Link: https://archive.org/details/@hindu_devotional4/lists/1/sri-shukabrahma-ashramam%23swami_vidyaprakashananda_giri * విద్యా ప్రకాశానందగిరి స్వామి videos and books links [https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330?query=SWAMI+VIDYAPRAKASHANANDA+GIRI&page=2&sort=title] * శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమం videos and books links [https://archive.org/details/@hindu_devotional4?query=SWAMI+VIDYAPRAKASHANANDA+GIRI&sort=title] * vidya prakashananda books [https://archive.org/details/@hindu_devotional4/lists/3/vidya-prakashananda-books] {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:ఆశ్రమాలు]] [[వర్గం:శ్రీకాళహస్తి]] [[వర్గం:1950 స్థాపితాలు]] [[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]] jz9o0osj9ht2lem5j32wry4jy6psb7h 4942611 4942605 2026-08-23T13:46:04Z CommonsDelinker 608 SHUKABRAHMASHRAMAM_0003.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942611 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Sri SukaBrahma Ashram Entrance.jpg|thumb|right|శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమ ప్రవేశ ద్వారం]] '''శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమం''' శ్రీకాళహస్తిలో ఉన్న ఒక వేదాంత ఆశ్రమం, సేవా కేంద్రం. దీనిని [[మలయాళ స్వామి]] శిష్యుడైన [[విద్యా ప్రకాశానందగిరి స్వామి|శ్రీ విద్యాప్రకాశానందగిరి స్వామి]] 1950 జనవరి 20 న స్థాపించారు.<ref name=srisukabrahmashram>{{cite web|title=స్వామి విద్యాప్రకాశానంద స్వామి గురించి|url=http://www.srisukabrahmashram.org/p/1.html|website=srisukabrahmashram.org|publisher=శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమం|accessdate=8 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161117130924/http://www.srisukabrahmashram.org/p/1.html|archive-date=17 November 2016|url-status=dead}}</ref> అన్ని వర్గాల ప్రజలకు ఆధ్యాత్మిక విజ్ఞానాన్ని పంచడం, సామాజిక సేవ లక్ష్యంగా ఈ ఆశ్రమాన్ని స్థాపించారు.<ref name=sakshi>{{cite web|last1=సాక్షి|first1=విలేకరి|title=ఆధ్యాత్మికసేవలో.. శుకబ్రహ్మాశ్రమం ఆదర్శం|url=http://m.sakshi.com/news/india/telugu/eenadu-epaper-eena/aadhyaatmikasevalo+shukabrahmaashramam+aadarsham-newsid-52511769|website=sakshi.com|publisher=సాక్షి|accessdate=8 November 2016}}{{Dead link|date=అక్టోబర్ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> మలయాళ స్వామి వేద సంకలనకర్తయైన వ్యాసుడి పేర [[శ్రీ వ్యాసాశ్రమం|శ్రీ వ్యాసాశ్రమాన్ని]] స్థాపిస్తే ఆయన శిష్యుడైన విద్యాప్రకాశానందగిరి [[వ్యాసుడు|వ్యాస మహర్షి]] పుత్రుడైన [[శుకుడు|శుక మహర్షి]] పేరుతో ఈ ఆశ్రమాన్ని ప్రారంభించారు. ఈ ప్రారంభోత్సవం మలయాళ స్వామి చేతులమీదుగా జరిగింది. ఆశ్రమం ప్రారంభించినప్పటి నుండి 1998 లో విద్యాప్రకాశానంద మరణించే దాకా ఆయనే అధ్యక్షుడుగా వ్యవహరించారు. ఆయన తదనంతరం ఈ ఆశ్రమానికి విద్యా స్వరూపానంద స్వామి అధ్యక్షుడుగా వ్యవహరిస్తున్నారు. == చరిత్ర == ఈ ఆశ్రమ వ్యవస్థాపకులు [[ [[విద్యా ప్రకాశానందగిరి స్వామి|విద్యాప్రకాశానంద గిరి స్వామి]]]] [[ఏర్పేడు]]<nowiki/>లోని శ్రీ వ్యాసాశ్రమంలోకి ప్రవేశించి, మలయాళ స్వామి చేతుల మీదుగా సన్యాసాశ్రమం స్వీకరించారు. తర్వాత తానే స్వయంగా ఒక ఆశ్రమాన్ని స్థాపించదలుచుకున్నారు. దానికి తగిన స్థలం కోసం అన్వేషణ చేస్తూ ఉన్నారు. ఇంతలో ఆయన తొడపై ఒక కురుపు లేచింది. దానికి చికిత్స కొరకు శ్రీకాళహస్తికి చెందిన పి. వి. రామచంద్రరావుకు చెందిన ఒక తోటలో విడిది చేయగా, ప్రభుత్వ ఆసుపత్రి నుంచి ఒక వైద్యుడు వచ్చి క్రమం తప్పకుండా కట్టు కట్టి వెళుతుండేవాడు. ఒకరోజు రాత్రి పెద్ద వర్షం వచ్చింది. ఉదయం లేచి నడకకు వెళ్ళిన ఆయనకు బురద అంటని ఆ ఇసుక నేలను చూసి అక్కడే ఆశ్రమం నెలకొల్పాలని సంకల్పం కలిగింది.<ref>{{Cite book|title=శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమము|last=శ్రీ విద్యా స్వరూపానందగిరి స్వామి|publisher=శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమం|location=శ్రీకాళహస్తి|pages=12}}</ref> == ఆశ్రమ ప్రాంగణం == [[File:Dhyan Mandir, Sukabrahmasrama.jpeg|thumb|right|ధ్యానమందిరం]] {{Infobox artist|image= }} ఈ ఆశ్రమం [[శ్రీకాళహస్తీశ్వర దేవస్థానం|శ్రీకాళహస్తి ప్రధాన ఆలయానికి]] దక్షిణంగా ఒక కిలోమీటరు దూరంలో [[స్వర్ణముఖి నది]] ఒడ్డున విశాల ప్రాంగణంలో విస్తరించి ఉంది. [[తిరుపతి]] నుంచి సుమారు 41 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. ఆశ్రమ ఆవరణలో అనేక రకాలైన పండ్ల చెట్లు ఉన్నాయి. విద్యాప్రకాశానందగిరి స్వామి పరమపదించాక, ఆశ్రమంలోనే ఆయన సమాధిని నిర్మించారు. ఆ [[సమాధి]] వద్ద ఒక ధ్యానమందిరం నిర్మించారు. మందిరం పైకప్పు శివలింగం ఆకారంలో మలిచారు. ఇక్కడ నిర్ణీత సమయాల్లో ఎవరైనా వచ్చి ధ్యానం చేసుకోవచ్చు. == సేవలు == 1993 వ సంవత్సరంలో పేదల కంటి వైద్యం కోసం ఆశ్రమ ప్రాంగణంలో ''భక్త కన్నప్ప (త్రినేత్ర) కంటి వైద్యశాలను'' ప్రారంభించారు. ప్రస్తుతం ఈ ఆసుపత్రిలో 30 పడకలు ఉన్నాయి. 2015 జూలై నాటికి 19,300 మందికి కంటి శుక్లాల శస్త్రచికిత్స చేసి లెన్సులు అమర్చారు. సుమారు రెండు లక్షల మందికి పైగా వైద్య పరీక్షలు నిర్వహించారు. ఈ ఆసుపత్రి తరపున గ్రామాల్లో ప్రతి మంగళ వారం వైద్యశిబిరాలు నిర్వహిస్తారు. ఈ ఆసుపత్రిలో చికిత్స, మందులు, భోజనం, వసతి అన్నీ ఉచితం.<ref name="శుకబ్రహ్మాశ్రమంలో సేవలు">{{cite web|title=శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమంలో సేవలు|url=http://www.srisukabrahmashram.org/p/services.html|website=srisukabrahmashram.org|publisher=srisukabrahmashram|accessdate=8 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170402022430/http://www.srisukabrahmashram.org/p/services.html|archive-date=2 April 2017|url-status=dead}}</ref> 2003 లో ఆశ్రమ అధ్యక్షుడు [[విద్యాస్వరూపానంద స్వామి]] ''సద్గురు సర్వసేవా ట్రస్టు'' అనే పేరుతో ఒక సంస్థను ఏర్పాటు చేశాడు. ఈ సంస్థ తరపున నిరుపేదలైన వృద్ధులకు ఒక వృద్ధాశ్రమం ప్రారంభించారు. ఆశ్రమానికి వచ్చే భక్తులకు, కంటి ఆసుపత్రి రోగులకు, ఆశ్రమ వాసులకు నిత్యం భోజనం ఉచితంగా అందజేస్తున్నారు. ఆశ్రమంలో ఒక గోశాల కూడా ఉంది. {{Infobox artist|image=[[File:SHUKABRAHMASHRAMAM 0001.jpg|thumb|SHUKABRAHMASHRAMAM 0001]]}} == పుస్తకాలు == [[File:Book stall at Sukabrahmasrama.jpeg|thumb|right|సరస్వతీ నిలయం, పుస్తక విక్రయశాల]] ఈ ఆశ్రమం తరపున వేదాంత భేరి అనే మాసపత్రిక వెలువడుతున్నది.<ref name="శుకబ్రహ్మాశ్రమంలో సేవలు"/> ఆశ్రమ ఆవరణంలోనే ప్రవేశ ద్వారానికి సమీపంలో ఒక పుస్తక విక్రయశాల ఉంది. ఇందులో వేదాంతానికి సంబంధించిన అనేక రకాల పుస్తకాలు లభ్యమవుతాయి. SHUKABRAHMASHRAMAM 03 SHUKABRAHMASHRAMAM 03 పుస్తకాలు సరస్వతీ నిలయం, పుస్తక విక్రయశాల == డిగ్రీ కళాశాల == ఈ ఆశ్రమం తరపున శ్రీ విద్యాప్రకాశానంద గిరి స్వామి ఇచ్చిన విరాళంతో 1966 లో శ్రీకాళహస్తిలో డిగ్రీ కళాశాల స్థాపించారు. 1982 లో ప్రభుత్వ మహిళా జూనియర్ కళాశాలను కూడా ప్రారంభింపజేశారు. == దైనందిన కార్యక్రమాలు == ఆశ్రమంలో ప్రతిదినం కింది విధంగా కార్యక్రమాలు జరుగుతూంటాయి. * ఉదయం: 5.30 - 6.00 - సామూహిక ధ్యానం * ఉదయం: 6.00 - 7.15 - భగవద్గీతా పారాయణ, హారతి. యోగ తరగతులు * ఉదయం: 8.00 - అల్పాహార ప్రసాదం * ఉదయం: 9.30 - 11.30 - భగవద్గీతా తరగతులు, ఆశ్రమ శివాలయములో పూజ * మధ్యాహ్నం: 12.30 - మధ్యాహ్న భోజన ప్రసాదం * సాయంత్రం: 4.00 - 5.00 - సత్సంగము * సాయంత్రం: 6.30 - 7.30 - భజనలు, హారతి. * సాయంత్రం: 7.30 - రాత్రి భోజన ప్రసాదం == మూలాలు == {{Infobox artist|image=[[File:SHUKABRAHMASHRAMAM 0002.jpg|thumb|SHUKABRAHMASHRAMAM 0002]]}} * '''Sri Sukha Brahmma Ashramam, Sri Kalahasthi''', AP Guru Peetam Archive video link: https://archive.org/details/sri-sukh-brahmma-ashramam-sri-kalahasthi-ap-guru-peetam-1st-march-2026-etv-life-spiritual * '''Sri Sukha Brahmma Ashramam, Sri Kalahasthi''' videos Internet Archive Org. Link: https://archive.org/details/@hindu_devotional4/lists/1/sri-shukabrahma-ashramam%23swami_vidyaprakashananda_giri * విద్యా ప్రకాశానందగిరి స్వామి videos and books links [https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330?query=SWAMI+VIDYAPRAKASHANANDA+GIRI&page=2&sort=title] * శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమం videos and books links [https://archive.org/details/@hindu_devotional4?query=SWAMI+VIDYAPRAKASHANANDA+GIRI&sort=title] * vidya prakashananda books [https://archive.org/details/@hindu_devotional4/lists/3/vidya-prakashananda-books] {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:ఆశ్రమాలు]] [[వర్గం:శ్రీకాళహస్తి]] [[వర్గం:1950 స్థాపితాలు]] [[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]] avqbjeaabaqxp7vtdfooulvatc8z4vd 4942612 4942611 2026-08-23T13:46:07Z CommonsDelinker 608 SHUKABRAHMASHRAMAM_0002.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942612 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Sri SukaBrahma Ashram Entrance.jpg|thumb|right|శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమ ప్రవేశ ద్వారం]] '''శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమం''' శ్రీకాళహస్తిలో ఉన్న ఒక వేదాంత ఆశ్రమం, సేవా కేంద్రం. దీనిని [[మలయాళ స్వామి]] శిష్యుడైన [[విద్యా ప్రకాశానందగిరి స్వామి|శ్రీ విద్యాప్రకాశానందగిరి స్వామి]] 1950 జనవరి 20 న స్థాపించారు.<ref name=srisukabrahmashram>{{cite web|title=స్వామి విద్యాప్రకాశానంద స్వామి గురించి|url=http://www.srisukabrahmashram.org/p/1.html|website=srisukabrahmashram.org|publisher=శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమం|accessdate=8 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161117130924/http://www.srisukabrahmashram.org/p/1.html|archive-date=17 November 2016|url-status=dead}}</ref> అన్ని వర్గాల ప్రజలకు ఆధ్యాత్మిక విజ్ఞానాన్ని పంచడం, సామాజిక సేవ లక్ష్యంగా ఈ ఆశ్రమాన్ని స్థాపించారు.<ref name=sakshi>{{cite web|last1=సాక్షి|first1=విలేకరి|title=ఆధ్యాత్మికసేవలో.. శుకబ్రహ్మాశ్రమం ఆదర్శం|url=http://m.sakshi.com/news/india/telugu/eenadu-epaper-eena/aadhyaatmikasevalo+shukabrahmaashramam+aadarsham-newsid-52511769|website=sakshi.com|publisher=సాక్షి|accessdate=8 November 2016}}{{Dead link|date=అక్టోబర్ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> మలయాళ స్వామి వేద సంకలనకర్తయైన వ్యాసుడి పేర [[శ్రీ వ్యాసాశ్రమం|శ్రీ వ్యాసాశ్రమాన్ని]] స్థాపిస్తే ఆయన శిష్యుడైన విద్యాప్రకాశానందగిరి [[వ్యాసుడు|వ్యాస మహర్షి]] పుత్రుడైన [[శుకుడు|శుక మహర్షి]] పేరుతో ఈ ఆశ్రమాన్ని ప్రారంభించారు. ఈ ప్రారంభోత్సవం మలయాళ స్వామి చేతులమీదుగా జరిగింది. ఆశ్రమం ప్రారంభించినప్పటి నుండి 1998 లో విద్యాప్రకాశానంద మరణించే దాకా ఆయనే అధ్యక్షుడుగా వ్యవహరించారు. ఆయన తదనంతరం ఈ ఆశ్రమానికి విద్యా స్వరూపానంద స్వామి అధ్యక్షుడుగా వ్యవహరిస్తున్నారు. == చరిత్ర == ఈ ఆశ్రమ వ్యవస్థాపకులు [[ [[విద్యా ప్రకాశానందగిరి స్వామి|విద్యాప్రకాశానంద గిరి స్వామి]]]] [[ఏర్పేడు]]<nowiki/>లోని శ్రీ వ్యాసాశ్రమంలోకి ప్రవేశించి, మలయాళ స్వామి చేతుల మీదుగా సన్యాసాశ్రమం స్వీకరించారు. తర్వాత తానే స్వయంగా ఒక ఆశ్రమాన్ని స్థాపించదలుచుకున్నారు. దానికి తగిన స్థలం కోసం అన్వేషణ చేస్తూ ఉన్నారు. ఇంతలో ఆయన తొడపై ఒక కురుపు లేచింది. దానికి చికిత్స కొరకు శ్రీకాళహస్తికి చెందిన పి. వి. రామచంద్రరావుకు చెందిన ఒక తోటలో విడిది చేయగా, ప్రభుత్వ ఆసుపత్రి నుంచి ఒక వైద్యుడు వచ్చి క్రమం తప్పకుండా కట్టు కట్టి వెళుతుండేవాడు. ఒకరోజు రాత్రి పెద్ద వర్షం వచ్చింది. ఉదయం లేచి నడకకు వెళ్ళిన ఆయనకు బురద అంటని ఆ ఇసుక నేలను చూసి అక్కడే ఆశ్రమం నెలకొల్పాలని సంకల్పం కలిగింది.<ref>{{Cite book|title=శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమము|last=శ్రీ విద్యా స్వరూపానందగిరి స్వామి|publisher=శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమం|location=శ్రీకాళహస్తి|pages=12}}</ref> == ఆశ్రమ ప్రాంగణం == [[File:Dhyan Mandir, Sukabrahmasrama.jpeg|thumb|right|ధ్యానమందిరం]] {{Infobox artist|image= }} ఈ ఆశ్రమం [[శ్రీకాళహస్తీశ్వర దేవస్థానం|శ్రీకాళహస్తి ప్రధాన ఆలయానికి]] దక్షిణంగా ఒక కిలోమీటరు దూరంలో [[స్వర్ణముఖి నది]] ఒడ్డున విశాల ప్రాంగణంలో విస్తరించి ఉంది. [[తిరుపతి]] నుంచి సుమారు 41 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. ఆశ్రమ ఆవరణలో అనేక రకాలైన పండ్ల చెట్లు ఉన్నాయి. విద్యాప్రకాశానందగిరి స్వామి పరమపదించాక, ఆశ్రమంలోనే ఆయన సమాధిని నిర్మించారు. ఆ [[సమాధి]] వద్ద ఒక ధ్యానమందిరం నిర్మించారు. మందిరం పైకప్పు శివలింగం ఆకారంలో మలిచారు. ఇక్కడ నిర్ణీత సమయాల్లో ఎవరైనా వచ్చి ధ్యానం చేసుకోవచ్చు. == సేవలు == 1993 వ సంవత్సరంలో పేదల కంటి వైద్యం కోసం ఆశ్రమ ప్రాంగణంలో ''భక్త కన్నప్ప (త్రినేత్ర) కంటి వైద్యశాలను'' ప్రారంభించారు. ప్రస్తుతం ఈ ఆసుపత్రిలో 30 పడకలు ఉన్నాయి. 2015 జూలై నాటికి 19,300 మందికి కంటి శుక్లాల శస్త్రచికిత్స చేసి లెన్సులు అమర్చారు. సుమారు రెండు లక్షల మందికి పైగా వైద్య పరీక్షలు నిర్వహించారు. ఈ ఆసుపత్రి తరపున గ్రామాల్లో ప్రతి మంగళ వారం వైద్యశిబిరాలు నిర్వహిస్తారు. ఈ ఆసుపత్రిలో చికిత్స, మందులు, భోజనం, వసతి అన్నీ ఉచితం.<ref name="శుకబ్రహ్మాశ్రమంలో సేవలు">{{cite web|title=శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమంలో సేవలు|url=http://www.srisukabrahmashram.org/p/services.html|website=srisukabrahmashram.org|publisher=srisukabrahmashram|accessdate=8 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170402022430/http://www.srisukabrahmashram.org/p/services.html|archive-date=2 April 2017|url-status=dead}}</ref> 2003 లో ఆశ్రమ అధ్యక్షుడు [[విద్యాస్వరూపానంద స్వామి]] ''సద్గురు సర్వసేవా ట్రస్టు'' అనే పేరుతో ఒక సంస్థను ఏర్పాటు చేశాడు. ఈ సంస్థ తరపున నిరుపేదలైన వృద్ధులకు ఒక వృద్ధాశ్రమం ప్రారంభించారు. ఆశ్రమానికి వచ్చే భక్తులకు, కంటి ఆసుపత్రి రోగులకు, ఆశ్రమ వాసులకు నిత్యం భోజనం ఉచితంగా అందజేస్తున్నారు. ఆశ్రమంలో ఒక గోశాల కూడా ఉంది. {{Infobox artist|image=[[File:SHUKABRAHMASHRAMAM 0001.jpg|thumb|SHUKABRAHMASHRAMAM 0001]]}} == పుస్తకాలు == [[File:Book stall at Sukabrahmasrama.jpeg|thumb|right|సరస్వతీ నిలయం, పుస్తక విక్రయశాల]] ఈ ఆశ్రమం తరపున వేదాంత భేరి అనే మాసపత్రిక వెలువడుతున్నది.<ref name="శుకబ్రహ్మాశ్రమంలో సేవలు"/> ఆశ్రమ ఆవరణంలోనే ప్రవేశ ద్వారానికి సమీపంలో ఒక పుస్తక విక్రయశాల ఉంది. ఇందులో వేదాంతానికి సంబంధించిన అనేక రకాల పుస్తకాలు లభ్యమవుతాయి. SHUKABRAHMASHRAMAM 03 SHUKABRAHMASHRAMAM 03 పుస్తకాలు సరస్వతీ నిలయం, పుస్తక విక్రయశాల == డిగ్రీ కళాశాల == ఈ ఆశ్రమం తరపున శ్రీ విద్యాప్రకాశానంద గిరి స్వామి ఇచ్చిన విరాళంతో 1966 లో శ్రీకాళహస్తిలో డిగ్రీ కళాశాల స్థాపించారు. 1982 లో ప్రభుత్వ మహిళా జూనియర్ కళాశాలను కూడా ప్రారంభింపజేశారు. == దైనందిన కార్యక్రమాలు == ఆశ్రమంలో ప్రతిదినం కింది విధంగా కార్యక్రమాలు జరుగుతూంటాయి. * ఉదయం: 5.30 - 6.00 - సామూహిక ధ్యానం * ఉదయం: 6.00 - 7.15 - భగవద్గీతా పారాయణ, హారతి. యోగ తరగతులు * ఉదయం: 8.00 - అల్పాహార ప్రసాదం * ఉదయం: 9.30 - 11.30 - భగవద్గీతా తరగతులు, ఆశ్రమ శివాలయములో పూజ * మధ్యాహ్నం: 12.30 - మధ్యాహ్న భోజన ప్రసాదం * సాయంత్రం: 4.00 - 5.00 - సత్సంగము * సాయంత్రం: 6.30 - 7.30 - భజనలు, హారతి. * సాయంత్రం: 7.30 - రాత్రి భోజన ప్రసాదం == మూలాలు == {{Infobox artist|image= }} * '''Sri Sukha Brahmma Ashramam, Sri Kalahasthi''', AP Guru Peetam Archive video link: https://archive.org/details/sri-sukh-brahmma-ashramam-sri-kalahasthi-ap-guru-peetam-1st-march-2026-etv-life-spiritual * '''Sri Sukha Brahmma Ashramam, Sri Kalahasthi''' videos Internet Archive Org. Link: https://archive.org/details/@hindu_devotional4/lists/1/sri-shukabrahma-ashramam%23swami_vidyaprakashananda_giri * విద్యా ప్రకాశానందగిరి స్వామి videos and books links [https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330?query=SWAMI+VIDYAPRAKASHANANDA+GIRI&page=2&sort=title] * శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమం videos and books links [https://archive.org/details/@hindu_devotional4?query=SWAMI+VIDYAPRAKASHANANDA+GIRI&sort=title] * vidya prakashananda books [https://archive.org/details/@hindu_devotional4/lists/3/vidya-prakashananda-books] {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:ఆశ్రమాలు]] [[వర్గం:శ్రీకాళహస్తి]] [[వర్గం:1950 స్థాపితాలు]] [[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]] dr5zavwsx8mcl5d0yxlhkk6thk5iwz8 4942613 4942612 2026-08-23T13:46:10Z CommonsDelinker 608 SHUKABRAHMASHRAMAM_0001.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942613 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Sri SukaBrahma Ashram Entrance.jpg|thumb|right|శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమ ప్రవేశ ద్వారం]] '''శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమం''' శ్రీకాళహస్తిలో ఉన్న ఒక వేదాంత ఆశ్రమం, సేవా కేంద్రం. దీనిని [[మలయాళ స్వామి]] శిష్యుడైన [[విద్యా ప్రకాశానందగిరి స్వామి|శ్రీ విద్యాప్రకాశానందగిరి స్వామి]] 1950 జనవరి 20 న స్థాపించారు.<ref name=srisukabrahmashram>{{cite web|title=స్వామి విద్యాప్రకాశానంద స్వామి గురించి|url=http://www.srisukabrahmashram.org/p/1.html|website=srisukabrahmashram.org|publisher=శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమం|accessdate=8 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161117130924/http://www.srisukabrahmashram.org/p/1.html|archive-date=17 November 2016|url-status=dead}}</ref> అన్ని వర్గాల ప్రజలకు ఆధ్యాత్మిక విజ్ఞానాన్ని పంచడం, సామాజిక సేవ లక్ష్యంగా ఈ ఆశ్రమాన్ని స్థాపించారు.<ref name=sakshi>{{cite web|last1=సాక్షి|first1=విలేకరి|title=ఆధ్యాత్మికసేవలో.. శుకబ్రహ్మాశ్రమం ఆదర్శం|url=http://m.sakshi.com/news/india/telugu/eenadu-epaper-eena/aadhyaatmikasevalo+shukabrahmaashramam+aadarsham-newsid-52511769|website=sakshi.com|publisher=సాక్షి|accessdate=8 November 2016}}{{Dead link|date=అక్టోబర్ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> మలయాళ స్వామి వేద సంకలనకర్తయైన వ్యాసుడి పేర [[శ్రీ వ్యాసాశ్రమం|శ్రీ వ్యాసాశ్రమాన్ని]] స్థాపిస్తే ఆయన శిష్యుడైన విద్యాప్రకాశానందగిరి [[వ్యాసుడు|వ్యాస మహర్షి]] పుత్రుడైన [[శుకుడు|శుక మహర్షి]] పేరుతో ఈ ఆశ్రమాన్ని ప్రారంభించారు. ఈ ప్రారంభోత్సవం మలయాళ స్వామి చేతులమీదుగా జరిగింది. ఆశ్రమం ప్రారంభించినప్పటి నుండి 1998 లో విద్యాప్రకాశానంద మరణించే దాకా ఆయనే అధ్యక్షుడుగా వ్యవహరించారు. ఆయన తదనంతరం ఈ ఆశ్రమానికి విద్యా స్వరూపానంద స్వామి అధ్యక్షుడుగా వ్యవహరిస్తున్నారు. == చరిత్ర == ఈ ఆశ్రమ వ్యవస్థాపకులు [[ [[విద్యా ప్రకాశానందగిరి స్వామి|విద్యాప్రకాశానంద గిరి స్వామి]]]] [[ఏర్పేడు]]<nowiki/>లోని శ్రీ వ్యాసాశ్రమంలోకి ప్రవేశించి, మలయాళ స్వామి చేతుల మీదుగా సన్యాసాశ్రమం స్వీకరించారు. తర్వాత తానే స్వయంగా ఒక ఆశ్రమాన్ని స్థాపించదలుచుకున్నారు. దానికి తగిన స్థలం కోసం అన్వేషణ చేస్తూ ఉన్నారు. ఇంతలో ఆయన తొడపై ఒక కురుపు లేచింది. దానికి చికిత్స కొరకు శ్రీకాళహస్తికి చెందిన పి. వి. రామచంద్రరావుకు చెందిన ఒక తోటలో విడిది చేయగా, ప్రభుత్వ ఆసుపత్రి నుంచి ఒక వైద్యుడు వచ్చి క్రమం తప్పకుండా కట్టు కట్టి వెళుతుండేవాడు. ఒకరోజు రాత్రి పెద్ద వర్షం వచ్చింది. ఉదయం లేచి నడకకు వెళ్ళిన ఆయనకు బురద అంటని ఆ ఇసుక నేలను చూసి అక్కడే ఆశ్రమం నెలకొల్పాలని సంకల్పం కలిగింది.<ref>{{Cite book|title=శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమము|last=శ్రీ విద్యా స్వరూపానందగిరి స్వామి|publisher=శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమం|location=శ్రీకాళహస్తి|pages=12}}</ref> == ఆశ్రమ ప్రాంగణం == [[File:Dhyan Mandir, Sukabrahmasrama.jpeg|thumb|right|ధ్యానమందిరం]] {{Infobox artist|image= }} ఈ ఆశ్రమం [[శ్రీకాళహస్తీశ్వర దేవస్థానం|శ్రీకాళహస్తి ప్రధాన ఆలయానికి]] దక్షిణంగా ఒక కిలోమీటరు దూరంలో [[స్వర్ణముఖి నది]] ఒడ్డున విశాల ప్రాంగణంలో విస్తరించి ఉంది. [[తిరుపతి]] నుంచి సుమారు 41 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. ఆశ్రమ ఆవరణలో అనేక రకాలైన పండ్ల చెట్లు ఉన్నాయి. విద్యాప్రకాశానందగిరి స్వామి పరమపదించాక, ఆశ్రమంలోనే ఆయన సమాధిని నిర్మించారు. ఆ [[సమాధి]] వద్ద ఒక ధ్యానమందిరం నిర్మించారు. మందిరం పైకప్పు శివలింగం ఆకారంలో మలిచారు. ఇక్కడ నిర్ణీత సమయాల్లో ఎవరైనా వచ్చి ధ్యానం చేసుకోవచ్చు. == సేవలు == 1993 వ సంవత్సరంలో పేదల కంటి వైద్యం కోసం ఆశ్రమ ప్రాంగణంలో ''భక్త కన్నప్ప (త్రినేత్ర) కంటి వైద్యశాలను'' ప్రారంభించారు. ప్రస్తుతం ఈ ఆసుపత్రిలో 30 పడకలు ఉన్నాయి. 2015 జూలై నాటికి 19,300 మందికి కంటి శుక్లాల శస్త్రచికిత్స చేసి లెన్సులు అమర్చారు. సుమారు రెండు లక్షల మందికి పైగా వైద్య పరీక్షలు నిర్వహించారు. ఈ ఆసుపత్రి తరపున గ్రామాల్లో ప్రతి మంగళ వారం వైద్యశిబిరాలు నిర్వహిస్తారు. ఈ ఆసుపత్రిలో చికిత్స, మందులు, భోజనం, వసతి అన్నీ ఉచితం.<ref name="శుకబ్రహ్మాశ్రమంలో సేవలు">{{cite web|title=శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమంలో సేవలు|url=http://www.srisukabrahmashram.org/p/services.html|website=srisukabrahmashram.org|publisher=srisukabrahmashram|accessdate=8 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170402022430/http://www.srisukabrahmashram.org/p/services.html|archive-date=2 April 2017|url-status=dead}}</ref> 2003 లో ఆశ్రమ అధ్యక్షుడు [[విద్యాస్వరూపానంద స్వామి]] ''సద్గురు సర్వసేవా ట్రస్టు'' అనే పేరుతో ఒక సంస్థను ఏర్పాటు చేశాడు. ఈ సంస్థ తరపున నిరుపేదలైన వృద్ధులకు ఒక వృద్ధాశ్రమం ప్రారంభించారు. ఆశ్రమానికి వచ్చే భక్తులకు, కంటి ఆసుపత్రి రోగులకు, ఆశ్రమ వాసులకు నిత్యం భోజనం ఉచితంగా అందజేస్తున్నారు. ఆశ్రమంలో ఒక గోశాల కూడా ఉంది. {{Infobox artist|image= }} == పుస్తకాలు == [[File:Book stall at Sukabrahmasrama.jpeg|thumb|right|సరస్వతీ నిలయం, పుస్తక విక్రయశాల]] ఈ ఆశ్రమం తరపున వేదాంత భేరి అనే మాసపత్రిక వెలువడుతున్నది.<ref name="శుకబ్రహ్మాశ్రమంలో సేవలు"/> ఆశ్రమ ఆవరణంలోనే ప్రవేశ ద్వారానికి సమీపంలో ఒక పుస్తక విక్రయశాల ఉంది. ఇందులో వేదాంతానికి సంబంధించిన అనేక రకాల పుస్తకాలు లభ్యమవుతాయి. SHUKABRAHMASHRAMAM 03 SHUKABRAHMASHRAMAM 03 పుస్తకాలు సరస్వతీ నిలయం, పుస్తక విక్రయశాల == డిగ్రీ కళాశాల == ఈ ఆశ్రమం తరపున శ్రీ విద్యాప్రకాశానంద గిరి స్వామి ఇచ్చిన విరాళంతో 1966 లో శ్రీకాళహస్తిలో డిగ్రీ కళాశాల స్థాపించారు. 1982 లో ప్రభుత్వ మహిళా జూనియర్ కళాశాలను కూడా ప్రారంభింపజేశారు. == దైనందిన కార్యక్రమాలు == ఆశ్రమంలో ప్రతిదినం కింది విధంగా కార్యక్రమాలు జరుగుతూంటాయి. * ఉదయం: 5.30 - 6.00 - సామూహిక ధ్యానం * ఉదయం: 6.00 - 7.15 - భగవద్గీతా పారాయణ, హారతి. యోగ తరగతులు * ఉదయం: 8.00 - అల్పాహార ప్రసాదం * ఉదయం: 9.30 - 11.30 - భగవద్గీతా తరగతులు, ఆశ్రమ శివాలయములో పూజ * మధ్యాహ్నం: 12.30 - మధ్యాహ్న భోజన ప్రసాదం * సాయంత్రం: 4.00 - 5.00 - సత్సంగము * సాయంత్రం: 6.30 - 7.30 - భజనలు, హారతి. * సాయంత్రం: 7.30 - రాత్రి భోజన ప్రసాదం == మూలాలు == {{Infobox artist|image= }} * '''Sri Sukha Brahmma Ashramam, Sri Kalahasthi''', AP Guru Peetam Archive video link: https://archive.org/details/sri-sukh-brahmma-ashramam-sri-kalahasthi-ap-guru-peetam-1st-march-2026-etv-life-spiritual * '''Sri Sukha Brahmma Ashramam, Sri Kalahasthi''' videos Internet Archive Org. Link: https://archive.org/details/@hindu_devotional4/lists/1/sri-shukabrahma-ashramam%23swami_vidyaprakashananda_giri * విద్యా ప్రకాశానందగిరి స్వామి videos and books links [https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330?query=SWAMI+VIDYAPRAKASHANANDA+GIRI&page=2&sort=title] * శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమం videos and books links [https://archive.org/details/@hindu_devotional4?query=SWAMI+VIDYAPRAKASHANANDA+GIRI&sort=title] * vidya prakashananda books [https://archive.org/details/@hindu_devotional4/lists/3/vidya-prakashananda-books] {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:ఆశ్రమాలు]] [[వర్గం:శ్రీకాళహస్తి]] [[వర్గం:1950 స్థాపితాలు]] [[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]] el45ui7euo9jfg7pt82g6uo71lwhhcu 0 241142 4942515 4631627 2026-08-23T13:09:00Z Raghurama Raju 1957 146551 /* బాల్యం, విద్యాభ్యాసం */ అక్షర దోషం స్థిరం 4942515 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = ప్రభాకర్ జైని | residence = | other_names = | image = | imagesize = 150px | caption = | birth_name = | birth_date =[[సెప్టెంబర్ 1]],[[1955]] | birth_place = వరంగల్ | native_place = | death_date = | death_place = | death_cause = | known = సాహితీకారుడు, సినీ దర్శకుడు | occupation = | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = హిందూ | wife = | partner = విజయలక్ష్మి | children = స్రవంతి, చైతన్య, ఆకాశ్‌ | father = లక్ష్మీనారాయణ | mother = శకుంతల | website = | footnotes = | employer = | height = | weight = }} '''ప్రభాకర్ జైని''' ప్రముఖ సాహితీకారుడు, సినీ దర్శకుడు. ==బాల్యం, విద్యాభ్యాసం== ప్రభాకర్‌ జైని లక్ష్మీనారాయణ, శకుంతల దంపతులకు [[1955]],[[సెప్టెంబర్ 1]]న వరంగల్‌ లో జన్మించారు.ఆయన బాల్యం ఎక్కువగా జనగామలో గడిచింది. చిన్నతనంలో సెలవులు వస్తే రెక్కలు కట్టుకుని జనగామలో వాలిపోయే వారు. ప్రభాకర్‌ జైని తండ్రిది మొదటగా నల్గొండ జిల్లా. రజాకార్ల దాడుల వల్ల సర్వం కోల్పోయిన ఆయన పొట్ట చేతపట్టుకుని వరంగల్‌కు వలస వచ్చారు. చిన్నతనంలోనే నాన్నను పోగొట్టుకోవడంతో తల్లి, ఇద్దరు తమ్ముళ్లు, చెల్లెలి బాధ్యతలను ప్రభాకర్‌ స్వీకరించాడు. ==వివాహం, ఉద్యోగం== [[1977]], [[మార్చి 30]]న విజయలక్ష్మిని వివాహం చేసుకున్నారు. వారికి ముగ్గురు పిల్లలు (స్రవంతి, చైతన్య, ఆకాశ్‌) ఉన్నారు. ప్రభాకర్‌ జైని తన తండ్రి మరణించిన తర్వాత కారుణ్య నియామకం ద్వారా వరంగల్‌ మున్సిపాలిటీలో ఉద్యోగిగా చేరారు. అనంతరం యూకో బ్యాంకులో ఉద్యోగం చేశారు. తర్వాత వాణిజ్య పన్నుల శాఖలో సీటీవోగా పనిచేస్తూ 2014లో ఉద్యోగ విరమణ పొందారు. ప్రస్తుతం హైదరాబాద్‌లో స్థిరపడ్డారు. ==రచనా వ్యాసంగం== చిన్నతనంలో ప్రభాకర్‌ జైని చూసిన సంఘటనలు, చవిచూసిన అనుభవాలే ఆయనను రచయిత, దర్శకుడి మారడానికి ఉపకరించాయి. మొదటి నుంచి రచనారంగంపై ఆసక్తి ఉన్నప్పటికీ, 1981లో ఆయన మొదటి కథ ‘ఎదను ధర్మం’ ప్రచురితమైంది. 1989లో దాదాపుగా ఆయన ఆత్మకథను పోలి ఉండే ‘కాలవాహిని అలల వాలున’ అనే నవలను రాశారు. ఐఏఎస్‌కు ఎంపికైన ఓ పేద విద్యార్థి నేపథ్యాన్ని ఇందులో చిత్రీకరించారు. అప్పట్లో అది ఓ వారపత్రికలో ధారావాహికగా ప్రచురితమైంది. 1992లో రజాకార్ల ఉద్యమ నేపథ్యంతో ‘గమ్యం’, షేర్‌ మార్కెట్‌ నేపథ్యంతో 1994లో ‘చోర్‌ బజార్‌’, 2007లో దుబాయ్‌, పాకిస్థాన్‌ నుంచి బంగ్లాదేశ్‌ మీదుగా దేశంలోకి నకిలీ కరెన్సీ సరఫరా అవుతున్న విధానాన్ని ‘రూపాయిలొస్తున్నాయ్‌ జాగ్రత్త’ అనే నవలగా రాశారు. ‘రూపాయిలొస్తున్నాయ్‌ జాగ్రత్త’ నవల కన్నడంలోకి సైతం అనువాదమైంది. 2014లో సినిమాకు సంబంధించి 24 కళలను దర్శకుని కోణం నుంచి తెలిపేలా ‘నా సినిమా సెన్సారైపోయింది’ అనే నవల రాశారు. ఇదే నవల ఆంగ్లంలో ‘ఐ గాట్‌ యూ’ పేరుతో ప్రచురితమైంది. 2015లో జీవితం - ఓటమి=గెలుపేనా?, సినీ పరిశ్రమలో ఉండే ఇబ్బందులు, బాధలను నేపథ్యంగా ఈ ఏడాది ‘సినీవాలి’ నవల రాశారు. ఈ నవలలన్నీ విశేష పాఠకాదరణ పొందాయి. ప్రస్తుతం ‘లాకర్‌ నంబర్‌ 369’ అనే నవలను రాస్తున్నారు. తన బాల్యంలో జనగామలో కోటీశ్వరుడిగా బతికిన తనకు మామయ్య వరసయ్యే వ్యక్తి జీవిత చరమాంకంలో దీనస్థితిని నేపథ్యంగా చేసుకుని 2016లో ‘మీల్స్‌ టికెట్‌’ కథను రాశారు. 2002లో రజని-కుందుర్తి పురస్కారాన్ని సైతం పొందారు.సుమారుగా 50 వరకు కథలు ఆంధ్ర ప్రభ, జ్యోతి, నవ్య, ఇండియా టుడే వంటి పత్రికల్లో ప్రచురించబడ్డాయి. ==సినీ ప్రస్థానం== సాహిత్యంలో తనకంటూ ఓ పేరు ప్రఖ్యాతులు సంపాదించుకున్న అనంతరం సినిమా రంగంపై దృష్టి సారించారు. తెలుగు చిత్రపరిశ్రమకు జాతీయ స్థాయి అవార్డు సాధించిపెట్టడమే ధ్యేయంగా పరిశ్రమలోకి అడుగు పెట్టిన ప్రభాకర్‌ ‘అమ్మా నీకు వందనం’ చిత్రాన్ని, ‘హూ కిల్డ్‌ మి’ అనే లఘు చిత్రాన్ని తీశారు. విలువల వలువలు విప్పేస్తూ స్త్రీల అంగాంగ ప్రదర్శనలతో వికట్టహాసం చేస్తున్న సినిమాలు కాకుండా, మనిషి కేంద్రంగా మానవతా విలువలే లక్ష్యంగా.. సమాజానికి సందేశాన్ని ఇచ్చే లఘు చిత్రాలు, సినిమాలను తీస్తున్నారు. ప్రముఖ రచయిత నవీన్‌ ‘అంపశయ్య’ నవల ఆధారంగా 2016లో ‘[[క్యాంపస్ అంపశయ్య]]’ అనే చిత్రాన్ని నిర్మించారు. విశేష ప్రేక్షకాదరణ పొందిన అంపశయ్యను సినిమాగా తెరకెక్కించాలని పలు ప్రయత్నాలు జరిగినప్పటికీ, లాభాలు తెచ్చిపెట్టదనే కారణంతో ఆ సాహసానికి ఎవరూ ముందుకు రాలేదు. ప్రభాకర్‌ మాత్రం అంపశయ్య చిత్రాన్ని తీసి తీరాలని నిర్ణయించుకుని విజయవంతంగా పూర్తి చేశారు. 2014లో ఆయనను భరతముని ఆర్ట్స్‌ అకాడమీ ఉత్తమ ప్రయోగాత్మక దర్శకుడి అవార్డుతో సన్మానించింది.<ref>[ http://www.sakshi.com/news/features/young-at-heart-209187 సాక్షి దినపత్రికలో వ్యాసం]</ref> == నటుడిగా== * [[అమ్మా నీకు వందనం]] ==సామాజిక సేవ== జీవితంలో ఎన్నో కష్టాలను అనుభవించి, పేద, మధ్యతరగతి సమాజాన్ని దగ్గరగా చూసిన వ్యక్తి కావడంతో తనవంతుగా సామాజిక సేవలోనూ ముందుంటున్నారు. 2006లో తన తండ్రి పేరిట లక్ష్మినారాయణ ఛారిటబుల్‌ ట్రస్ట్‌ను ఏర్పాటు చేశారు. పాత వరంగల్‌ జిల్లాలో ఓ పాఠశాలను దత్తత తీసుకుని ఆ ట్రస్ట్‌ ద్వారా విద్యార్థులకు కావాల్సినవి సమకూర్చుతున్నారు. 2007 నుంచి తల్లిదండ్రుల పేరు మీద కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయంలో ఉత్తమ ప్రతిభ కనబరిచిన విద్యార్థులకు బంగారు పతకం అందజేస్తున్నారు. ==ప్రచురించిన గ్రంథాలు== ‎ 1."లక్ష్యం" (నవల) 1989 2."చోర్ బజార్" (నవల) 1992 3."గమ్యం" (నవల) 1994 4."రూపాయలొస్తున్నాయ్ జాగ్రత్త!" (నవల) 2007 5."నా సినిమా సెన్సార్ అయిపోయిందోచ్!"(నవల) 2014 6."I GOT 'U' "(నవల) 2014 7."సినీవాలి" (నవల) 2017 == నిర్వహిస్తున్న పదవులు == * లక్ష్మినారాయణ ఛారిటబుల్‌ ట్రస్ట్‌ వ్యవస్థాపక అధ్యక్షులు == అందుకున్నపురస్కారాలు/ పొందిన సన్మానాలు == *2002లో రజని-కుందుర్తి పురస్కారం * 2014లో భరతముని ఆర్ట్స్‌ అకాడమీ వారి నుండి 'ఉత్తమ ప్రయోగాత్మక దర్శకుడు' అవార్డు ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == ఇతర లంకెలు == [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా దర్శకులు]] [[వర్గం:1955 జననాలు]] [[వర్గం:వరంగల్లు పట్టణ జిల్లా రచయితలు]] [[వర్గం:వరంగల్లు పట్టణ జిల్లా సినిమా దర్శకులు]] [[వర్గం:తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం కీర్తి పురస్కారాల విజేతలు-2023]] 8iab8kudzdf6ok3y9s61d7zcfnrdbmy 4942531 4942515 2026-08-23T13:17:23Z Raghurama Raju 1957 146551 /* రచనా వ్యాసంగం */ తెలుగు భాష అందం చెడకుండా ,వాక్యాల్ని సవరించాను . 4942531 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = ప్రభాకర్ జైని | residence = | other_names = | image = | imagesize = 150px | caption = | birth_name = | birth_date =[[సెప్టెంబర్ 1]],[[1955]] | birth_place = వరంగల్ | native_place = | death_date = | death_place = | death_cause = | known = సాహితీకారుడు, సినీ దర్శకుడు | occupation = | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = హిందూ | wife = | partner = విజయలక్ష్మి | children = స్రవంతి, చైతన్య, ఆకాశ్‌ | father = లక్ష్మీనారాయణ | mother = శకుంతల | website = | footnotes = | employer = | height = | weight = }} '''ప్రభాకర్ జైని''' ప్రముఖ సాహితీకారుడు, సినీ దర్శకుడు. ==బాల్యం, విద్యాభ్యాసం== ప్రభాకర్‌ జైని లక్ష్మీనారాయణ, శకుంతల దంపతులకు [[1955]],[[సెప్టెంబర్ 1]]న వరంగల్‌ లో జన్మించారు.ఆయన బాల్యం ఎక్కువగా జనగామలో గడిచింది. చిన్నతనంలో సెలవులు వస్తే రెక్కలు కట్టుకుని జనగామలో వాలిపోయే వారు. ప్రభాకర్‌ జైని తండ్రిది మొదటగా నల్గొండ జిల్లా. రజాకార్ల దాడుల వల్ల సర్వం కోల్పోయిన ఆయన పొట్ట చేతపట్టుకుని వరంగల్‌కు వలస వచ్చారు. చిన్నతనంలోనే నాన్నను పోగొట్టుకోవడంతో తల్లి, ఇద్దరు తమ్ముళ్లు, చెల్లెలి బాధ్యతలను ప్రభాకర్‌ స్వీకరించాడు. ==వివాహం, ఉద్యోగం== [[1977]], [[మార్చి 30]]న విజయలక్ష్మిని వివాహం చేసుకున్నారు. వారికి ముగ్గురు పిల్లలు (స్రవంతి, చైతన్య, ఆకాశ్‌) ఉన్నారు. ప్రభాకర్‌ జైని తన తండ్రి మరణించిన తర్వాత కారుణ్య నియామకం ద్వారా వరంగల్‌ మున్సిపాలిటీలో ఉద్యోగిగా చేరారు. అనంతరం యూకో బ్యాంకులో ఉద్యోగం చేశారు. తర్వాత వాణిజ్య పన్నుల శాఖలో సీటీవోగా పనిచేస్తూ 2014లో ఉద్యోగ విరమణ పొందారు. ప్రస్తుతం హైదరాబాద్‌లో స్థిరపడ్డారు. ==రచనా వ్యాసంగం== చిన్నతనంలో ప్రభాకర్‌ జైని చూసిన సంఘటనలు, చవిచూసిన అనుభవాలే ఆయనను రచయిత, దర్శకుడిగా మారడానికి ఉపకరించాయి. మొదటి నుంచి అతనికి రచనారంగంపై ఆసక్తి. 1981లో ఆయన మొదటి కథ ‘ఎదను ధర్మం’ ప్రచురితమైంది. 1989లో దాదాపుగా ఆయన ఆత్మకథను పోలి ఉండే ‘కాలవాహిని అలల వాలున’ అనే నవలను రాశారు. ఐఏఎస్‌కు ఎంపికైన ఓ పేద విద్యార్థి నేపథ్యాన్ని ఇందులో చిత్రీకరించారు. అప్పట్లో అది ఓ వారపత్రికలో ధారావాహికగా ప్రచురితమైంది. 1992లో రజాకార్ల ఉద్యమ నేపథ్యంతో ‘గమ్యం’, షేర్‌ మార్కెట్‌ నేపథ్యంతో 1994లో ‘చోర్‌ బజార్‌’, 2007లో దుబాయ్‌, పాకిస్థాన్‌ నుంచి బంగ్లాదేశ్‌ మీదుగా దేశంలోకి నకిలీ కరెన్సీ సరఫరా అవుతున్న విధానాన్ని ‘రూపాయిలొస్తున్నాయ్‌ జాగ్రత్త’ అనే నవలగా రాశారు. ‘రూపాయిలొస్తున్నాయ్‌ జాగ్రత్త’ నవల కన్నడంలోకి సైతం అనువాదమైంది. 2014లో సినిమాకు సంబంధించి 24 కళలను దర్శకుని కోణం నుంచి తెలిపేలా ‘నా సినిమా సెన్సారైపోయింది’ అనే నవల రాశారు. ఇదే నవల ఆంగ్లంలో ‘ఐ గాట్‌ యూ’ పేరుతో ప్రచురితమైంది. 2015లో జీవితం - ఓటమి=గెలుపేనా?, సినీ పరిశ్రమలో ఉండే ఇబ్బందులు, బాధలను నేపథ్యంగా ఈ ఏడాది ‘సినీవాలి’ నవల రాశారు. ఈ నవలలన్నీ విశేష పాఠకాదరణ పొందాయి. ప్రస్తుతం ‘లాకర్‌ నంబర్‌ 369’ అనే నవలను రాస్తున్నారు. తన బాల్యంలో జనగామలో కోటీశ్వరుడిగా బతికిన తనకు మామయ్య వరసయ్యే వ్యక్తి జీవిత చరమాంకంలో దీనస్థితిని నేపథ్యంగా చేసుకుని 2016లో ‘మీల్స్‌ టికెట్‌’ కథను రాశారు. 2002లో రజని-కుందుర్తి పురస్కారాన్ని సైతం పొందారు.సుమారుగా 50 వరకు కథలు ఆంధ్ర ప్రభ, జ్యోతి, నవ్య, ఇండియా టుడే వంటి పత్రికల్లో ప్రచురించబడ్డాయి. ==సినీ ప్రస్థానం== సాహిత్యంలో తనకంటూ ఓ పేరు ప్రఖ్యాతులు సంపాదించుకున్న అనంతరం సినిమా రంగంపై దృష్టి సారించారు. తెలుగు చిత్రపరిశ్రమకు జాతీయ స్థాయి అవార్డు సాధించిపెట్టడమే ధ్యేయంగా పరిశ్రమలోకి అడుగు పెట్టిన ప్రభాకర్‌ ‘అమ్మా నీకు వందనం’ చిత్రాన్ని, ‘హూ కిల్డ్‌ మి’ అనే లఘు చిత్రాన్ని తీశారు. విలువల వలువలు విప్పేస్తూ స్త్రీల అంగాంగ ప్రదర్శనలతో వికట్టహాసం చేస్తున్న సినిమాలు కాకుండా, మనిషి కేంద్రంగా మానవతా విలువలే లక్ష్యంగా.. సమాజానికి సందేశాన్ని ఇచ్చే లఘు చిత్రాలు, సినిమాలను తీస్తున్నారు. ప్రముఖ రచయిత నవీన్‌ ‘అంపశయ్య’ నవల ఆధారంగా 2016లో ‘[[క్యాంపస్ అంపశయ్య]]’ అనే చిత్రాన్ని నిర్మించారు. విశేష ప్రేక్షకాదరణ పొందిన అంపశయ్యను సినిమాగా తెరకెక్కించాలని పలు ప్రయత్నాలు జరిగినప్పటికీ, లాభాలు తెచ్చిపెట్టదనే కారణంతో ఆ సాహసానికి ఎవరూ ముందుకు రాలేదు. ప్రభాకర్‌ మాత్రం అంపశయ్య చిత్రాన్ని తీసి తీరాలని నిర్ణయించుకుని విజయవంతంగా పూర్తి చేశారు. 2014లో ఆయనను భరతముని ఆర్ట్స్‌ అకాడమీ ఉత్తమ ప్రయోగాత్మక దర్శకుడి అవార్డుతో సన్మానించింది.<ref>[ http://www.sakshi.com/news/features/young-at-heart-209187 సాక్షి దినపత్రికలో వ్యాసం]</ref> == నటుడిగా== * [[అమ్మా నీకు వందనం]] ==సామాజిక సేవ== జీవితంలో ఎన్నో కష్టాలను అనుభవించి, పేద, మధ్యతరగతి సమాజాన్ని దగ్గరగా చూసిన వ్యక్తి కావడంతో తనవంతుగా సామాజిక సేవలోనూ ముందుంటున్నారు. 2006లో తన తండ్రి పేరిట లక్ష్మినారాయణ ఛారిటబుల్‌ ట్రస్ట్‌ను ఏర్పాటు చేశారు. పాత వరంగల్‌ జిల్లాలో ఓ పాఠశాలను దత్తత తీసుకుని ఆ ట్రస్ట్‌ ద్వారా విద్యార్థులకు కావాల్సినవి సమకూర్చుతున్నారు. 2007 నుంచి తల్లిదండ్రుల పేరు మీద కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయంలో ఉత్తమ ప్రతిభ కనబరిచిన విద్యార్థులకు బంగారు పతకం అందజేస్తున్నారు. ==ప్రచురించిన గ్రంథాలు== ‎ 1."లక్ష్యం" (నవల) 1989 2."చోర్ బజార్" (నవల) 1992 3."గమ్యం" (నవల) 1994 4."రూపాయలొస్తున్నాయ్ జాగ్రత్త!" (నవల) 2007 5."నా సినిమా సెన్సార్ అయిపోయిందోచ్!"(నవల) 2014 6."I GOT 'U' "(నవల) 2014 7."సినీవాలి" (నవల) 2017 == నిర్వహిస్తున్న పదవులు == * లక్ష్మినారాయణ ఛారిటబుల్‌ ట్రస్ట్‌ వ్యవస్థాపక అధ్యక్షులు == అందుకున్నపురస్కారాలు/ పొందిన సన్మానాలు == *2002లో రజని-కుందుర్తి పురస్కారం * 2014లో భరతముని ఆర్ట్స్‌ అకాడమీ వారి నుండి 'ఉత్తమ ప్రయోగాత్మక దర్శకుడు' అవార్డు ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == ఇతర లంకెలు == [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా దర్శకులు]] [[వర్గం:1955 జననాలు]] [[వర్గం:వరంగల్లు పట్టణ జిల్లా రచయితలు]] [[వర్గం:వరంగల్లు పట్టణ జిల్లా సినిమా దర్శకులు]] [[వర్గం:తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం కీర్తి పురస్కారాల విజేతలు-2023]] i83dsqyn4viels8du3x707jtpz43wx0 0 243224 4942525 4934078 2026-08-23T13:13:59Z యర్రా రామారావు 28161 4942525 wikitext text/x-wiki {{Infobox yoga school | name =క్రియా యోగ | image = File:Babaji-transparent.png | caption = మహా అవతార్ బాబాజీ | founding_guru = మహావతార్ బాబాజీ లాహిరి మహాశయునికి సంక్రమించాడు | founding_year = 1861<ref>{{cite web |title=Kriya Yoga 150th anniversary of the revival of Kriya Yoga |url=http://www.yogananda-srf.org/Kriya_Yoga_Meditation/Kriya_Yoga_%E2%80%94_150_Years.aspx#.VRw8hTusXZY}}</ref> | practice_emphasis = Kriya Yoga Pranayama }} '''క్రియా యోగం''', ఒక ప్రాచీన యోగ శాస్త్రం. ఇది ఇటీవల కాలంలో మహాయోగి [[మహావతార్ బాబాజీ]] శిష్యుడు [[లాహిరి మహాశయులు|లాహిరి మహాశయుల]] ద్వారా పునరుద్ధరింపబడి, [[పరమహంస యోగానంద]] రాసిన [[ఒక యోగి ఆత్మకథ]] ద్వారా లోకంలో వెలుగులోకి వచ్చింది. యోగానంద సూచనల  ద్వారా  పాశ్చాత్య  దేశాల్లో  కూడా దీని సాధన 1920 నుండి మొదలైంది. యోగానందుల వారు ఒక యోగి ఆత్మకథలో, యోగవిద్యకు ప్రప్రథమ శాస్త్రకారుడైన పతంజలి క్రియా యోగాన్ని పేర్కొంటూ "ఉచ్ఛ్వాశ నిశ్శ్వాసల గతిని విచ్ఛేదించడం ద్వారా జరిగే ప్రాణాయామంతో ముక్తిని సాధించవచ్చు" అని వ్రాశాడు. అలాగే ఇది ''మనిషి రక్తంలో ఉన్న కర్బనాన్ని హరింపజేసి ప్రాణవాయువుతో నింపే ఒక మానసిక - శారీరక ప్రక్రియ'' అని పేర్కొన్నాడు.<ref>Patanjali, Translator, Chip Hartranft (2003).</ref><ref name="Chapter26">{{Cite book|title=Autobiography of a Yogi- Chapter 26 - The Science of Kriya Yoga|last=Yogananda|first=Paramahansa|publisher=[[Self-Realization Fellowship]]|year=1997|isbn=0876120869}}</ref> క్రియా యోగశాస్త్రంలో ఆధ్యాత్మిక పురోగతిని త్వరితగతిని పొందేందుకు, భగవదనుభవం పొందేందుకు అనేక స్థాయిల్లో [[ప్రాణాయామం]], [[మంత్రం]], [[ముద్ర]], [[ధ్యానం]] మొదలైన పద్ధతులు ఉన్నాయి. యోగానందకు ఈ విద్య గురు-శిష్య పరంపరాగతంగా శ్రీ [[యుక్తేశ్వర్ గిరి]], [[లాహిరి మహాశయులు|లాహిరీ మహాశయ]], [[బాబాజీ|మహావతార్ బాబాజీ]] నుండి సంక్రమించింది. == వ్యుత్పత్తి శాస్త్రం == యోగానంద ప్రకారం, "క్రియా అనేది ఒక పురాతన శాస్త్రం. లాహిరి మహసాయ తన గొప్ప గురువు బాబాజీ నుండి దీనిని అందుకున్నాడు, అతను ఈ సాంకేతికతను చీకటి యుగాలలో కోల్పోయిన తరువాత దానిని తిరిగి కనుగొని స్పష్టం చేశాడు. బాబాజీ దీనికి కేవలం క్రియా యోగ అని పేరు మార్చారు".<ref name="science">Paramahansa Yogananda, ''Autobiography of a Yogi'', [http://yogananda.com.au/kriya.html#science The Science of Kriya Yoga].</ref>[[భగవద్గీత]] తన వ్యాఖ్యానంలో యోగానంద ఇంకా వివరిస్తూ {{blockquote|కొన్ని గ్రంథాలలో క్రియా యోగాను కబలి- ప్రాణాయామం అని వర్ణించారు , ఇది శ్వాస నుండి ప్రాణాన్ని సంగ్రహించడం ద్వారా ప్రాణాన్ని (జీవశక్తిని) నియంత్రించడంలో తద్వారా శరీర కణాలను రీఛార్జ్ చేయడంలో అన్ని పద్ధతులలోకెల్లా గొప్పదిగా పరిగణించబడుతుంది . ఈ విధంగా ఉచ్ఛ్వాస నిశ్వాసలు అనవసరం అవుతాయి; బలపడిన శారీరక జీవశక్తి, విశ్వ జీవం ద్వారా కణాలు రీఛార్జ్ చేయబడతాయి; అందువల్ల భౌతిక కణాలు మారవు లేదా క్షీణించవు.<ref name="Jaerschky.Breathlessness"/>}} ''కబాలి'' (బెంగాలీ) అనేది ''కైవల్య'' (కేవలి, కేవల) "ఒంటరితనం", ''పురుష'' వేరుచేయడం (చైతన్యం, ఆత్మ) ''ప్రకృతి'' నుండి (ప్రకృతి లేదా పదార్థం, మానవ మనస్సు, భావోద్వేగాలతో సహా) లేదా దేవునితో ఏకీకరణకు పర్యాయపదంగా ఉందని జేర్ష్కీ స్పష్టం చేశారు.<ref>Jayadev Jaerschky, ''Kriya Yoga - English Edition: A Manual to inner Freedom Based on the Teachings of Paramhansa Yogananda''</ref> జేర్స్కీ ప్రకారం, కేవల-ప్రాణాయామం ''కేవల కుంభక'' దారితీస్తుంది, ఇది "శ్వాస తీసుకోలేని సహజ స్థితి, ఇది అన్ని లోతైన యోగుల లక్ష్యం".<ref name="Jaerschky.Breathlessness">Kriyacharya Jayadev Jaerschky, [https://yoganandaharmony.com/kriya-yoga-in-the-ancient-scriptures ''Kriya Yoga In the Ancient Scriptures. '']</ref> == సాధన == [[దస్త్రం:Lahiri_Mahasaya.jpg|thumb|[[లాహిరి మహాశయులు]]  (1828–1895).]] [[దస్త్రం:Krishna_instructing_Arjuna.jpg|thumb|[[శ్రీ కృష్ణుడు]] అర్జునునికి ఉపదేశిస్తున్నాడు]] లాహిరీ మహాశయులు ఈ విద్యను ఒక దీక్షగా గురువు నుండి మాత్రమే ఉపదేశం పొందాలని మార్గనిర్దేశం చేశారు.<ref name="Dasgupta">{{Cite book|url=http://www.yoganiketan.net|title=Kriya Yoga, its dissemination, and the Mahamuni Babaji Maharaj - Chapter 5 & 8|last=Dasgupta|first=Sailendra Bejoy|publisher=Yoga Niketan|year=2011}}</ref> ఈ విద్యను గురువు నుండి శిష్యునకు ప్రసారం చేసేటప్పుడు పాటించవలసిన ప్రాచీన కఠిన నియమాలను బాబాజీ తనకు బోధించారని చెప్పారు. <ref name="Chapter33">{{Cite book|title=Autobiography of a Yogi- Chapter 33 - Babaji, Yogi-Christ of Modern India|last=Yogananda|first=Paramahansa|publisher=Self-Realization Fellowship|year=1997|isbn=0876120869}}</ref> యోగానందులు దీన్ని వివరిస్తూ, "క్రియా యోగి తన ప్రాణశక్తిని, వెనుబాములోని ఆరు కేంద్రాల్ని (ఆజ్ఞా, విశుద్ధ, అనాహత, మణిపుర, స్వాధిష్ఠాన, మూలాధారాలనే షట్చక్రాల్ని) చుట్టి పైనుంచి కిందికి, కింది నుంచి పైకి పరిభ్రమించేటట్టు మానసికంగా నిర్దేశిస్తాడు. ఈ ఆరు చక్రాలూ విరాట్పురుషునికి సంకేతమైన రాశిచక్రం లోని 12 రాశులకు సమానం. మానవుని సున్నితమైన వెనుబాము చుట్టూ అరనిమిషముసేపు పరిభ్రమించే శక్తి, అతని పరిణామంలో సూక్ష్మప్రగతిని సాధ్యం చేస్తుంది; ఒక్క క్రియకు పట్టే ఆ అరనిమిషం కాలం, ఒక సంవత్సరంలో జరిగే ప్రకృతిసహజమైన ఆధ్యాత్మిక వికాసానికి సమానం" అన్నారు.  ===యోగా=== యోగ అనే సంస్కృత నామవాచకం యుజ్ (యుజ్) "జోడించడం, కాడిమిడి., పట్టుకోవడం, కాడిని" (యోగ అనేది ఆంగ్ల పదం "కాడిని" "" "నుండి తీసుకోబడింది.{{Sfn|Satyananda|2008|p=1}} తిమోతి మిల్లెర్ ప్రకారం, ''[[యోగా]]'' అనే పదం హిందూ సంప్రదాయాలలో వివిధ ఆధ్యాత్మిక అభ్యాసాలను సూచిస్తుంది, దీనిని "యూనియన్" లేదా "క్రమశిక్షణ" గా అనువదిస్తుంది.{{Sfnp|Miller|1995}} యోగ సూత్రాల సందర్భంలో, ''క్రియా యోగ'' అనే పేరును వివరించడానికి తరచుగా సూచన చేయబడుతుంది, సాంప్రదాయ వ్యాఖ్యాతలు ''యుజ్ సమదౌ'' (దృష్టి కేంద్రీకరించడానికి) మూలాన్ని సరైన శబ్దవ్యుత్పత్తిగా భావిస్తారు.{{Sfn|Bryant|2009|p=5}} ===క్రియ=== ''క్రియా'' అనేది యోగా సందర్భంలో ఏ రకమైన అభ్యాసాన్ని అయినా సూచించవచ్చు, మానసిక భౌతిక అభ్యాసాల ఉపాధ్యాయులు తరచుగా ఈ పదాన్ని ఉపయోగిస్తారు. ఫిలిప్ గోల్డ్బెర్గ్ వ్రాస్తూ, ఒక బ్రాండ్‌గా, ''క్రియా యోగ'' సాధారణంగా యోగానంద ప్రాతినిధ్యం వహించిన వంశాన్ని సూచిస్తుంది. ఆయన యోగానంద ఆత్మకథ నుండి ఈ క్రింది నిర్వచనాన్ని ఉదహరించారు:{{Sfn|Goldberg|2010|p=359}} {{blockquote|క్రియ అనే సంస్కృత పదానికి మూలం 'క్రి', అంటే చేయడం, చర్య తీసుకోవడం, ప్రతిస్పందించడం; ఇదే మూలం కర్మ అనే పదంలో కూడా కనిపిస్తుంది, ఇది కారణం ఫలితం సహజ సూత్రం. అందువల్ల క్రియ యోగం అంటే "ఒక నిర్దిష్ట చర్య లేదా కర్మ ద్వారా అనంతంతో ఐక్యత (యోగం)."<ref name="AY1946">{{Cite wikisource | title = Autobiography of a Yogi/Chapter 26 | last = Yogananda | first = Paramahansa | year = 1946}}</ref>}} జోన్స్, ర్యాన్ ప్రకారం, ''క్రియా యోగాను'' అక్షరాలా "కర్మకాండ యోగా" అని అనువదించవచ్చు, ఇది " త్రిశిఖి-బ్రాహ్మణ ఉపనిషత్తులో జ్ఞాన (అభ్యసనం) యోగాకు భిన్నంగా, కర్మ (చర్య) యోగాతో సమానంగా ఉంటుంది " అని పేర్కొన్నారు.{{Sfn|Jones|Ryan|2007a|p=248}} పతంజలి యోగ సూత్రాలు మూడు రకాలైన క్రియలను నిర్వచించాయి, అవి [[తపస్సు|''తపస్'']] ("వేడి", "సన్యాసి అభ్యాసాలు" ''స్వాధ్యాయ'' (వేదాల అధ్యయనం లేదా పారాయణ, లేదా "ధ్యానం, ధ్యానం, ఒకరి ఆత్మ ప్రతిబింబం" ఈశ్వర ప్రాణదానం (భక్తి లేదా దేవునికి లొంగిపోవడం).క్రియా యోగ పాఠశాలలో, 'కర్మ చర్య' లో శ్వాస పద్ధతులు (ప్రాణాయామా) జీవిత శక్తిని (ప్రాణాయామ) "ఆరు వెన్నెముక కేంద్రాల చుట్టూ పైకి క్రిందికి" పైకి కిరీటం-చక్రం వరకు తిరుగుతాయి.<ref name="science2">Paramahansa Yogananda, ''Autobiography of a Yogi'', [http://yogananda.com.au/kriya.html#science The Science of Kriya Yoga].</ref>{{Sfn|Jones|Ryan|2007a|p=248}} ===అంతర్గత అగ్ని ఆచారంగా=== తాన్యా లిన్నే బ్రిటైన్ ఇంకా వివరిస్తూ, "క్రియా యోగ అంటే 'యోగా సాధన' లేదా 'ఆచరణాత్మక యోగా' అని అర్థం, [ఇది] దీక్ష, త్యాగం పదజాలంతో కూడా ముడిపడి ఉంటుంది".''క్రియా'' యోగ ప్రాణాయామ అభ్యాసాలు [[కుండలిని]]-అభ్యాసం ఒక రూపం, ఇది క్రియా, "అంతర్గత అగ్ని ఆచారం", అంతర్గత [[యజ్ఞం|వేద అగ్ని బలి]] ముగుస్తుంది.<ref>Tanya Lynne Brittain, [https://d1wqtxts1xzle7.cloudfront.net/80737917/Kali_Ma_S_He_Publication-libre.pdf?1644795413=&response-content-disposition=inline%3B+filename%3DKali_Ma_and_Kundalini_Serpent_Goddess_Ri.pdf&Expires=1699200974&Signature=CuIjW6XuRoIV54J6ua1Ucv2WjFAEnHH7mm0mgX3QGjNaBqFhwn9C3qrBRTh~89g0mdRjdIEo9BBR4cyIiSBDmRPwnEHNV9ehM3ZNMq-rOMW1JmP9XXVwqty3kvdncUfHXXhXF0Mh9jRLFvx-CGX04faQ~PXjQBkGNHncrndg~G4UipYpmLq1HH5A0JvcIeunxHTHUA4FDsXGZGeNid2E4CvgqnbQP6-a7Q8nI8hGUuYnkOqp5jrUa5MuoAVrOo1OKRtNMQIPyN9OfcM~gpjpMhyHKzx-1EvF-c3c9iFxZVzywCJy6mSu1p36dLXabRfthRYIkLK6KHjEz67ZvfKezA__&Key-Pair-Id=APKAJLOHF5GGSLRBV4ZA ''Kali Ma & Kundalini: Serpent Goddess Rising''], S/HE: An International Journal of Goddess Studies Volume 1 Number 1 2022</ref> ఉపనిషత్తులలో ఈ అంతర్గత అగ్ని ఆచారం శ్వాస తీసుకోవడం, తినడం ద్వారా జీవిత నిర్వహణతో ముడిపడి ఉందని యాయెల్ బెంటర్ మరింత వివరించాడు. బ్రాహ్మణుడు తన త్యాగాల ద్వారా ప్రపంచ క్రమాన్ని కాపాడుకుంటే, యోగికి శ్వాస అనేది శాశ్వత ఆచారంగా మారుతుంది. అగ్ని అంతర్గతీకరణ ''తపస్'', "వేడి", మలినాలను కాల్చివేయడం, శ్వాస నియంత్రణ అయిన ''ప్రాణాయామం'' కూడా ముడిపడి ఉంటుంది. ఈ భావనలు సూక్ష్మ శరీర యోగాలో మిళితం చేయబడ్డాయి.{{Sfnp|Bentor|2000}} యోగానంద ఇలా వ్రాశారు:<ref>{{Cite book|title=Autobiography of a Yogi|last=Yogananda|first=Paramahansa|publisher=[[Self-Realization Fellowship]]|year=1998|isbn=0-87612-083-4|edition=13th|pages=244}}</ref> {{Blockquote|text=గీతలో తరచుగా కీర్తించబడిన నిజమైన 'అగ్నియాస'యే క్రియా యోగం. యోగి తన మానవ వాంఛలను, సాటిలేని దైవానికి అంకితం చేయబడిన ఏకేశ్వరవాద అగ్నిగుండంలోకి విసిరేస్తాడు. నిజానికి ఇదే యథార్థమైన యోగ అగ్నియాగం, దీనిలో గత, వర్తమాన కోరికలన్నీ దైవిక ప్రేమచే దహించబడతాయి. సమస్త మానవ ఉన్మాదాల త్యాగాన్ని ఆ పరమ జ్వాల స్వీకరిస్తుంది, మానవుడు మలినాల నుండి పవిత్రుడవుతాడు.}} == చరిత్ర == [[దస్త్రం:Patanjali.jpg|కుడి|thumb|[[పతంజలి]] విగ్రహం ([[కుండలిని]] లేక [[ఆదిశేషుడు|ఆదిశేషుని]] అవతారాన్నిసూచిస్తున్న మూర్తి) ]] ప్రస్తుత క్రియ యోగ రూపాల మూలాలను [[లాహిరి మహాశయులు|లాహిరి మహాసయ]] వద్ద కనుగొనవచ్చు, అతను మహావాతర్ బాబాజీ అనే అమర హిమాలయ యోగి నుండి యోగా పద్ధతులలోకి దీక్ష పొందాడని చెప్పాడు.{{Sfn|Miller|1995|p=178}}1861లో మహావతార బాబాజీ ద్వారా లాహిరి మహాసయ క్రియా యోగ ప్రవేశం పొందిన కథను యోగానంద 1946లో రాసిన ఆటోబయోగ్రఫీ ఆఫ్ ఎ యోగి పుస్తకంలో పొందుపరచబడింది.{{Sfn|Virk|2023|pp=247–253}}ఆ సమావేశంలో, మహావతార్ బాబాజీ లాహిరి మహాసయతో ఇలా అన్నాడు, "ఈ పంతొమ్మిదవ శతాబ్దంలో నేను మీ ద్వారా ప్రపంచానికి ఇస్తున్న క్రియా యోగా, కృష్ణుడు సహస్రాబ్దాల క్రితం అర్జునునికి ఇచ్చిన అదే శాస్త్రం యొక్క పునరుజ్జీవనం, తరువాత పతంజలి, క్రీస్తు, సెయింట్ జాన్, సెయెంట్ పాల్ ఇతర శిష్యులకు తెలిసింది".<ref name="Chapter262">{{Harvnb|Yogananda|1997|loc=Chapter 26 - The Science of Kriya Yoga}}</ref>యోగానందుడు గాడ్ టాక్స్ విత్ అర్జునుడుః ది భగవద్గీతలో కూడా క్రియా యోగ శాస్త్రం అసలు ఆదాముడు [[మన్వంతరం|మను]] కి, అతని ద్వారా [[జనకుడు|జనక]] ఇతర రాజ ఋషులకు ఇవ్వబడిందని రాశాడు.<ref>{{Cite book|title=God Talks With Arjuna: The Bhagavad Gita|last=Yogananda|first=Paramahansa|publisher=Self-Realization Fellowship; 1st edition|year=1995|isbn=0-87612-030-3|page=578}}</ref><ref>{{Cite book|title=Autobiography of a Yogi|last=Yogananda|first=Paramahansa|publisher=Self-Realization Fellowship|year=2009|page=274|chapter=Chapter 26: The Science of Kriya Yoga}}</ref> లాహిరి మహాశయుని ద్వారా, క్రియా యోగ భారతదేశం అంతటా వ్యాపించింది.<ref name="Chapter263">{{Harvnb|Yogananda|1997|loc=Chapter 26 - The Science of Kriya Yoga}}</ref> లాహిరి మహాశయుని శిష్యులలో అతని ఇద్దరు కుమారులు (డుకూరి లాహిరి, టింకౌరి లాహిరి ), శ్రీ యుక్తేశ్వర్ గిరి , పంచనన్ భట్టాచార్య , స్వామి ప్రణబానంద, స్వామి కేబలానంద, కేశవానంద బ్రహ్మచారి , భూపేంద్రనాథ్ సన్యాల్ (సన్యాల్ మహాశయుడు) అనేక మంది ఉన్నారు.{{Sfn|Yogananda|1997|loc=Chapters 3, 32, 33, 36}} స్వామి శ్రీ యుక్తేశ్వర గిరి శిష్యుడు [[పరమహంస యోగానంద]] తన పుస్తకం ఆటోబయోగ్రఫీ ఆఫ్ ఎ యోగి తో 1920 నుండి యోగానంద పాశ్చాత్య దేశాలకు అభ్యాసాన్ని పరిచయం చేయడం ద్వారా క్రియా యోగాను అంతర్జాతీయ అవగాహనకు తీసుకువచ్చారు.{{Sfnp|Miller|1995}}<ref name="Chapter264">{{Harvnb|Yogananda|1997|loc=Chapter 26 - The Science of Kriya Yoga}}</ref>{{Sfn|Jones|Ryan|2007a|p=xxxv}} === ఇటీవల చరిత్ర === లాహిరీ మహాశయులు, 1861లో బాబాజీ నుంచి దీక్షను పొందడం ఒక యోగి ఆత్మకథలో వివరించబడియున్నది. యోగ సంబంధమైన కొన్ని నిషేధాజ్ఞల మూలంగా సామాన్య ప్రజల కోసం ఉద్దేశించిన ఈ పుస్తకంలో క్రియా యోగానికి సంబంధించిన పూర్తి వివరణ ఇవ్వలేదు కానీ స్థూలమైన వివరాలు ఇవ్వబడ్డాయి.<ref>{{Cite book|title=Autobiography of a Yogi- Chapter 34 - Materializing a Palace in the Himalayas|last=Yogananda|first=Paramahansa|publisher=Self-Realization Fellowship|year=1997|isbn=0876120869}}</ref> "ఈ 19వ శతాబ్దంలో నేను నీ ద్వారా అందిస్తున్న ఈ క్రియా యోగం, కొన్ని వేల ఏళ్ళ కిందట కృష్ణుడు అర్జునునికి ఉపదేశించిన, ఉత్తరోత్తరా [[పతంజలి]]కీ,  తదితర శిష్యులకూ తెలిసి ఉన్న విద్యకు పునరుద్ధరణమే" అని బాబాజీ లాహిరీ మహాశయతో అన్నట్లు, యోగానందులు వ్రాశారు. లాహిరీ మహాశయుల ద్వారా క్రియా యోగం, భారతదేశమంతటా వ్యాపించింది. ఈయన శిష్యుడైన శ్రీ యుక్తేశ్వర్ గిరి, తన శిష్యుడైన యోగానందుల ద్వారా క్రియా యోగాన్ని 20వ శతాబ్దంలో అమెరికా, ఐరోపా దేశాల్లో ప్రచారం చేశారు. లాహిరీ మహాశయుల భక్తుల్లో ఆయన కొడుకులైన డుకౌరి లాహిరీ, టింకౌరి లాహిరీ, ఇతర శిష్యులైన శ్రీ యుక్తేశ్వర్ గిరి, పంచానన్ భట్టాచార్య, స్వామి ప్రణవానంద, కేవలానంద మొదలైన వారెందరో ఉన్నారు.<ref>{{Cite book|title=Autobiography of a Yogi- Chapters 3, 32, 33, 36|last=Yogananda|first=Paramahansa|publisher=Self-Realization Fellowship|year=1997|isbn=0876120869}}</ref> == సాధన == [[దస్త్రం:Mode_of_action_of_Mudras.svg|కుడి|thumb|సుషుమ్నపై ముద్రలు, బంధాల చర్య సరళీకృత రేఖాచిత్రం, హఠ యోగ తత్వశాస్త్రంలో విముక్తిని దారితీసింది. ప్రభావితమైన సూక్ష్మ ద్రవాలకు ప్రాణ, బిందు, అమృతంతో సహా అనేక పేర్లు ఉన్నాయి.]] లాహిరి మహసాయ బోధించినట్లుగా, క్రియ యోగ సాంప్రదాయకంగా గురు-శిష్యుల సంబంధం ద్వారా ప్రత్యేకంగా నేర్చుకుంటారు, దీక్షలో రహస్య వేడుక ఉంటుంది.<ref name="Dasgupta2">{{Cite book|url=http://www.yoganiketan.net|title=Kriya Yoga, its dissemination, and the Mahamuni Babaji Maharaj - Chapter 5 & 8|last=Dasgupta|first=Sailendra Bejoy|publisher=Yoga Niketan|year=2011}}</ref>{{Sfnp|Miller|1995}}క్రియా యోగాలో ప్రవేశం పొందిన తరువాత, "బాబాజీ నాకు గురు నుండి శిష్యుడికి యోగ కళను ప్రసారం చేయడాన్ని నియంత్రించే పురాతన కఠినమైన నియమాలను బోధించారు" అని ఆయన గుర్తు చేసుకున్నారు.<ref name="Chapter332">{{Harvnb|Yogananda|1997|loc=Chapter 34 - Materializing a Palace in the Himalayas}}</ref>యోగానంద ఆటోబయోగ్రఫీ ఆఫ్ ఎ యోగి క్రియా యోగ సాధన గురించి ప్రస్తావించింది, అయితే ఇది నిర్దిష్ట పద్ధతులను ఎలా అభ్యసించాలో వివరాలను అందించదు. ఆధ్యాత్మిక అవకాశాలకు వారి మనస్సులను తెరవడం ద్వారా యోగ మార్గాన్ని చేపట్టడానికి పాఠకులను ప్రేరేపించడం ఈ పుస్తకం ఉద్దేశ్యం అని రిజ్వాన్ విర్క్ రాశారు.{{Sfn|Virk|2023|pp=141–42}} 1920 అక్టోబరు 6న బోస్టన్లోని ఇంటర్నేషనల్ కాంగ్రెస్ ఆఫ్ రిలీజియస్ లిబరల్స్లో చేసిన ప్రసంగంలో, తన వంశానికి చెందిన క్రియా యోగ "వెన్నెముక స్తంభం, మెదడును అయస్కాంతపరచడం కలిగి ఉంటుంది, ఇందులో ఏడు ప్రధాన కేంద్రాలు ఉంటాయి, ఫలితంగా పంపిణీ చేయబడిన జీవిత శక్తి అసలు కేంద్రాలకు తిరిగి తీసుకోబడుతుంది", తద్వారా "ఆధ్యాత్మిక ఆత్మ" ను శారీరక, మానసిక పరధ్యానాల నుండి విముక్తి చేస్తుంది. యోగానంద ''[[సప్తచక్రాలు|చక్రాలు]]'' అనే పదానికి బదులుగా ''కేంద్రాలు'' అనే పదాన్ని ఉపయోగించారు. యోగానందుడు క్రియా యోగాను ఒక యోగి ఆత్మకథలో అదే విధంగా వివరించాడని ఫిలిప్ ''గోల్డ్‌బర్గ్'' రాశారు.{{Sfn|Goldberg|2010|pp=112–13, 359}} యోగానంద రాశాడు: <ref name="Chapter265">{{Harvnb|Yogananda|1997|loc=Chapter 26 - The Science of Kriya Yoga}}</ref> {{Blockquote|text=క్రియా యోగి తన ప్రాణశక్తిని, రాశిచక్రంలోని పన్నెండు నక్షత్రరాశులకు, అనగా ప్రతీకాత్మక విశ్వ పురుషునికి అనుగుణంగా ఉండే ఆరు వెన్నెముక కేంద్రాల (మెడుల్లరీ, సర్వైకల్, డోర్సల్, లంబార్, సాక్రల్, కాక్సిజియల్ ప్లెక్సస్‌లు) చుట్టూ మానసికంగా పైకి, కిందికి పరిభ్రమింపజేస్తాడు. మానవుని సున్నితమైన వెన్నెముక చుట్టూ అర నిమిషం పాటు శక్తి పరిభ్రమించడం అతని పరిణామంలో సూక్ష్మమైన పురోగతిని కలిగిస్తుంది; ఆ అర నిమిషం క్రియ ఒక సంవత్సరం సహజ ఆధ్యాత్మిక వికాసానికి సమానం.}} క్రియా యోగ సాధనలో నిర్దిష్ట శ్వాస విధానాలు ఉంటాయి .{{Sfn|Jones|Ryan|2007a|p=248}}క్రియా యోగ సాధన ప్రక్రియ రక్తం ఒక నిర్దిష్ట శుద్దీకరణకు దారితీస్తుందని, ఇది వెన్నెముకలోకి ఉపసంహరించుకోవడానికి జీవ శక్తిని విడుదల చేస్తుందని యోగానంద పేర్కొన్నాడు: <ref>{{Cite book|title=Autobiography of a Yogi|title-link=Autobiography of a Yogi|last=Yogananda|first=Paramahansa|publisher=THE PHILOSOPHICAL LIBRARY, INC.|year=1946|isbn=9788189535513|location=New york|pages=184|author-link=Paramahansa Yogananda}}</ref> {{Blockquote|text=క్రియా యోగం అనేది ఒక సరళమైన, మానసిక-శారీరక పద్ధతి. దీని ద్వారా మానవ రక్తంలోని కార్బన్‌ను తొలగించి, ఆక్సిజన్‌తో తిరిగి నింపుతారు. ఈ అదనపు ఆక్సిజన్‌లోని పరమాణువులు జీవశక్తిగా రూపాంతరం చెంది, మెదడు, వెన్నెముక కేంద్రాలను పునరుజ్జీవింపజేస్తాయి. సిరలలో రక్తం పేరుకుపోవడాన్ని ఆపడం ద్వారా, యోగి కణజాలాల క్షీణతను తగ్గించగలడు లేదా నివారించగలడు; ఉన్నత స్థాయి యోగి తన కణాలను శుద్ధ శక్తిగా రూపాంతరం చెందిస్తాడు. ఏలియా, ఏసు, కబీర్, ఇతర ప్రవక్తలు క్రియా యోగాన్ని లేదా దానిని పోలిన పద్ధతిని ఉపయోగించడంలో నిష్ణాతులు. దీని ద్వారా వారు తమ శరీరాలను తమ ఇష్టానుసారం ప్రత్యక్షం కావడం, అదృశ్యం కావడం చేసేవారు.}} సత్యానంద గిరి ఇలా వ్రాశారు, "క్రియా సాధన 'ఆత్మలో ఉండే అభ్యాసం' సాధనగా భావించవచ్చు".<ref name=":0">{{Cite book|url=|title=A Collection of Biographies of 4 Kriya Yoga Gurus|last=[[Satyananda Giri]]|first=Swami|publisher=Yoga Niketan|year=2006|isbn=978-0595386758|edition=|chapter=Kriya Quotes|chapter-url=https://www.yoganiketan.net/reader/books/kriya-quotes.html}}</ref> క్రియా యోగ సంప్రదాయంలో అనేక ఉన్నత క్రియాలు ఉన్నాయి. ''ఒక యోగి ఆత్మకథ'' ప్రకారం, లాహిరి మహాసయ క్రియ యోగాను నాలుగు భాగాలుగా విభజించారు. రెండవ, మూడవ, నాల్గవ క్రియాలను ఉన్నత క్రియాలు అని పిలుస్తారు, వాటిలో తోకర్ క్రియ ఒకటి.<ref name="Chapter266">{{Harvnb|Yogananda|1997|loc=Chapter 26 - The Science of Kriya Yoga}}</ref><ref name=":02">{{Cite book|url=|title=A Collection of Biographies of 4 Kriya Yoga Gurus|last=[[Satyananda Giri]]|first=Swami|publisher=Yoga Niketan|year=2006|isbn=978-0595386758|edition=|chapter=Kriya Quotes|chapter-url=https://www.yoganiketan.net/reader/books/kriya-quotes.html}}</ref> ==మూలాలు & ప్రేరణలు== యోగానంద ప్రకారం, అంతుచిక్కని మహావతార బాబాజీ క్రియ యోగ ప్రాణాయామం అనే భావనను [[పతంజలి|పతంజలి,]] [[రాజ యోగము|రాజ యోగ]], ''[[భగవద్గీత]]'' వివరించిన విధంగా యోగ భావనతో సమానంగా పరిచయం చేశారు.<ref name="Chapter267">{{Harvnb|Yogananda|1997|loc=Chapter 26 - The Science of Kriya Yoga}}</ref> యోగానంద ప్రకారం, క్రియా యోగ ప్రాచీన భారతదేశంలో బాగా ప్రసిద్ధి చెందింది, కానీ చివరికి "పూజారి గోప్యత, మనిషి ఉదాసీనత" కారణంగా కోల్పోయింది.<ref name="Chapter267" /> శ్రీ యుక్తేశ్వర గిరి ప్రత్యక్ష శిష్యుడు, శైలేంద్ర దాస్గుప్తా (మరణం 1984) ఇలా వ్రాశారు, "గీత, యోగ సూత్రాలు, తంత్ర శాస్త్రాలు, యుగాలపై భావనల నుండి స్వీకరించబడిన అనేక చర్యలను క్రియా కలిగి ఉంది".<ref name="Dasgupta3">{{Cite book|url=http://www.yoganiketan.net|title=Kriya Yoga, its dissemination, and the Mahamuni Babaji Maharaj - Chapter 5 & 8|last=Dasgupta|first=Sailendra Bejoy|publisher=Yoga Niketan|year=2011}}</ref> === భగవద్గీత === [[భగవద్గీత]] క్రియా యోగ ప్రాణాయామాన్ని పేరుతో బోధించదు, కానీ యోగా సాధన ప్రాథమిక ఆలోచన-మనస్సు, శరీర శక్తిపై నియంత్రణ (ప్రాణ) -అందులో వ్యక్తీకరించబడిందని యోగానంద పేర్కొన్నారు. గీతపై తన వ్యాఖ్యానంలో, భగవంతుడు అర్జునుడితో మాట్లాడతాడు, యోగానందుడు [[శ్రీకృష్ణుడు|కృష్ణుడు]] గీతలో శిష్యుడైన అర్జునుడికి క్రియా యోగ యొక్క "సురక్షితమైన మార్గాన్ని" వెల్లడిస్తాడని నొక్కిచెప్పాడు. ముఖ్యంగా, యోగానందుడు శ్వాస నియంత్రణ, ధ్యానం గురించి IV:29, V: <ref>{{Cite journal |last=Feuerstein |first=Georg |author-link=Georg Feuerstein |date=November–December 1996 |title=Yogananda's Gita |url=https://books.google.com/books?id=UOkDAAAAMBAJ&pg=PA118 |journal=[[Yoga Journal]] |issue=131 |pages=122}}</ref>యోగానంద వ్యాఖ్యానం ప్రకారం, కృష్ణుడు క్రియ యోగాన్ని ఇలా వర్ణించాడు: {{blockquote|క్రియా యోగ ప్రాణాయామాన్ని ఏకాగ్రతతో అభ్యసించడం ద్వారా—ఉచ్ఛ్వాస వాయువును నిశ్వాస వాయువులోకి (ప్రాణాన్ని అపాన వాయువులోకి), నిశ్వాస వాయువును ఉచ్ఛ్వాస వాయువులోకి (అపాన వాయువును ప్రాణ వాయువులోకి) సమర్పించడం ద్వారా—యోగి ఈ రెండు జీవ ప్రవాహాలను వాటి ఫలితంగా ఏర్పడే క్షయం, పెరుగుదల పరివర్తనలను, అంటే శ్వాస, హృదయ క్రియలకు దానితో పాటు వచ్చే శరీర చైతన్యానికి కారణమయ్యే కారకాలను తటస్థీకరిస్తాడు. శ్వాస నుండి స్వేదనం చేయబడిన వెన్నెముక, మెదడులోని శుద్ధమైన ఆధ్యాత్మిక జీవశక్తితో బలపడిన జీవశక్తితో రక్తాన్ని, కణాలను పునరుత్తేజపరచడం ద్వారా, క్రియా యోగి శారీరక క్షయాన్ని ఆపి, తద్వారా శ్వాస, హృదయం శుద్ధి చేసే చర్యలను అనవసరం చేసి వాటిని ప్రశాంతపరుస్తాడు. ఈ విధంగా యోగి చైతన్యవంతమైన జీవశక్తి నియంత్రణను పొందుతాడు.<ref>[[Paramahansa Yogananda]] (1995). ''God Talks With Arjuna: The Bhagavad Gita'' First Edition. Self-Realization Fellowship {{ISBN|0-87612-030-3}}.</ref>}} కృష్ణుడు క్రియా యోగ ప్రాణాయామాన్ని సూచిస్తున్నాడని కూడా యోగానంద పేర్కొన్నాడు, "కృష్ణుడు... పూర్వ అవతారంలో, పురాతన ప్రకాశవంతమైన వివాస్వత్కు నాశనం చేయలేని యోగాను తెలియజేశాడని, అతను దానిని గొప్ప శాసనసభ్యుడు మనుకు ఇచ్చాడు. అతను, భారతదేశ సౌర యోధుల రాజవంశం యొక్క తండ్రి ఇక్ష్వాకు బోధించాడు".<ref name="Chapter268">{{Harvnb|Yogananda|1997|loc=Chapter 26 - The Science of Kriya Yoga}}</ref> === పతంజలి యోగ సూత్రాలు === [[దస్త్రం:Patanjali.jpg|thumb|పతంజలి విగ్రహం ([[కుండలిని]] లేదా [[ఆదిశేషుడు|శేషా]] అవతారాన్ని సూచించే సాంప్రదాయ రూపం]] యోగానంద ప్రకారం, "యోగ అగ్రగామి ప్రతిపాదకురాలు, పురాతన ఋషి పతంజలి ద్వారా క్రియా యోగ గురించి రెండుసార్లు ప్రస్తావించబడింది: 'క్రియా యోగలో శరీర క్రమశిక్షణ, మానసిక నియంత్రణ, ఓం మీద ధ్యానం ఉంటాయి.'-యోగ సూత్రాలు II:1.<ref name="science3">Paramahansa Yogananda, ''Autobiography of a Yogi'', [http://yogananda.com.au/kriya.html#science The Science of Kriya Yoga].</ref> పతంజలి 2 యోగ సూత్రాలు మూడు రకాలైన క్రియలను నిర్వచించే "యోగ చర్య" ను వివరించేటప్పుడు వాస్తవానికి క్రియా యోగ అనే పదాన్ని ఉపయోగిస్తాయి. {{blockquote|చర్య యొక్క యోగం (క్రియాయోగం): సన్యాసం ( తపస్సు ), పారాయణం ( స్వాధ్యాయ ), ఈశ్వరుడు (ప్రభువు) పట్ల భక్తి (ప్రనిధాన).}} జార్జ్ ఫ్యూయర్‌స్టీన్ ప్రకారం, ఈ క్రియా యోగ 1వ అధ్యాయం, 2వ అధ్యాయం పద్యం 1-27,54వ పద్యం, 4వ అధ్యాయం మినహా 3వ అధ్యాయంలో ఉంది.{{Sfn|Feuerstein|1978|p=108}}"ఎనిమిది అవయవ యోగ" అనేది అధ్యాయం 2 పద్యం 28-55, అధ్యాయం 3 పద్యం 3, 54లలో వివరించబడింది.{{Sfn|Feuerstein|1978|p=108}} బార్బరా మిల్లర్ ప్రకారం, యోగ సూత్రాలలో వివరించిన విధంగా క్రియా యోగ అనేది "యోగా చురుకైన ప్రదర్శన". ఇది నియమాలలో భాగం, "ఆచారాలు", పతంజలి ఎనిమిది అవయవాలలో రెండవ అవయవం.{{Sfn|Miller|2009|p=44}} పతంజలి క్రియా యోగ ప్రాణాయామ పద్ధతి గురించి రెండవసారి ఇలా రాశాడని యోగానంద పేర్కొన్నాడు: "ప్రేరణ, గడువు మార్గాన్ని విడదీయడం ద్వారా సాధించే ఆ ప్రాణాయామం ద్వారా విముక్తి పొందవచ్చు" (YS 2.49).<ref name="Chapter269">{{Harvnb|Yogananda|1997|loc=Chapter 26 - The Science of Kriya Yoga}}</ref><ref name="science4">Paramahansa Yogananda, ''Autobiography of a Yogi'', [http://yogananda.com.au/kriya.html#science The Science of Kriya Yoga].</ref> == వంశం == [[పరమహంస యోగానంద]] స్థాపించిన [[సెల్ఫ్ రియలైజేషన్ ఫెలోషిప్|స్వీయ-సాక్షాత్కార ఫెలోషిప్]] (ఎస్ఆర్ఎఫ్/యోగోద సత్సంగ సొసైటీ ఆఫ్ ఇండియా (వైఎస్ఎస్) లో [[శ్రీకృష్ణుడు|భగవాన్ కృష్ణ]], జీసస్ క్రైస్ట్, [[బాబాజీ|మహావతార బాబాజీ]], లాహిరి మహసాయ, శ్రీ యుక్తేశ్వర గిరి, [[పరమహంస యోగానంద]] ఉన్నారు. ఎస్ఆర్ఎఫ్ ప్రకారం, యోగానంద తన మరణానికి ముందు, "అతను ఎస్ఆర్ఎఫ్ గురువుల శ్రేణిలో చివరివాడు కావాలని దేవుడు కోరుకుంటాడు" అని పేర్కొన్నాడు.<ref name=":1">{{Cite book|title=American Veda: From Emerson and the Beatles to Yoga and Meditation How Indian Spirituality Changed the West|last=Goldberg|first=Phillip|date=2013|publisher=Harmony|pages=121–122}}</ref>తన రచనలు, ముఖ్యంగా ఎస్ఆర్ఎఫ్ గృహ-అధ్యయన కోర్సులో సంకలనం చేయబడినవి (''ఎస్ఆర్ఎఫ్ పాఠాలు'') తన మరణం తరువాత శిష్యుల ఆధ్యాత్మిక బోధనను సులభతరం చేస్తాయని యోగానంద చెప్పారు.{{Sfn|Miller|1995|pp=183–184}}ఎస్ఆర్ఎఫ్/వైఎస్ఎస్ నాయకత్వం వారసత్వం గురించి అడిగినప్పుడు, యోగానంద ఇలా సమాధానమిచ్చాడు, "ఈ సంస్థకు ఎల్లప్పుడూ అధిపతిగా ఉన్న పురుషులు, మహిళలు ఉంటారు. వారు ఇప్పటికే దేవునికి, గురువులకు తెలిసినవారు. వారు నా ఆధ్యాత్మిక వారసుడిగా అన్ని ఆధ్యాత్మిక, సంస్థాగత విషయాలలో ప్రతినిధిగా పనిచేస్తారు".<ref>{{Cite web|title=Lineage and Leadership - A history of the SRF/YSS Gurus and the leadership today|url=https://yogananda.org/lineage-and-leadership|access-date=2022-05-19|website=Yogananda.org}}</ref> క్రియా యోగా ఇన్స్టిట్యూట్ ప్రకారం, వారి వంశంలో [[బాబాజీ|మహావతార బాబాజీ]], [[లాహిరి మహాశయులు|లాహిరి మహాసయ]], శ్రీ యుక్తేశ్వర గిరి, శ్రీమత్ భూపేంద్రనాథ్ సన్యాల్ మహాశయ, [[పరమహంస యోగానంద]], సత్యానంద గిరి, హరిహరానంద గిరి ఉన్నారు.<ref>{{Cite web|title=Kriya Yoga Institute - USA - Home|url=https://kriya.org/|access-date=2022-05-19|website=kriya.org}}</ref> శ్రీ యుక్తేశ్వర గిరి శిష్యుడు అయిన హరిహరానంద గిరి 1959 వరకు భారతదేశంలో యోగానంద ఆశ్రమాలలో ఒకదాన్ని నిర్వహించేవారు. అతను 1975లో యునైటెడ్ స్టేట్స్‌ను సందర్శించడం ప్రారంభించాడు, ఫ్లోరిడాలోని హోమ్‌స్టెడ్‌లో క్రియా యోగా ఇన్‌స్టిట్యూట్‌ను స్థాపించాడు.{{Sfn|Goldberg|2010|p=126}} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:ధ్యానము]] [[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]] fe3hwgf83gfklvccd10kqzurxkab561 4942528 4942525 2026-08-23T13:14:57Z యర్రా రామారావు 28161 /* మూలాలు */ 4942528 wikitext text/x-wiki {{Infobox yoga school | name =క్రియా యోగ | image = File:Babaji-transparent.png | caption = మహా అవతార్ బాబాజీ | founding_guru = మహావతార్ బాబాజీ లాహిరి మహాశయునికి సంక్రమించాడు | founding_year = 1861<ref>{{cite web |title=Kriya Yoga 150th anniversary of the revival of Kriya Yoga |url=http://www.yogananda-srf.org/Kriya_Yoga_Meditation/Kriya_Yoga_%E2%80%94_150_Years.aspx#.VRw8hTusXZY}}</ref> | practice_emphasis = Kriya Yoga Pranayama }} '''క్రియా యోగం''', ఒక ప్రాచీన యోగ శాస్త్రం. ఇది ఇటీవల కాలంలో మహాయోగి [[మహావతార్ బాబాజీ]] శిష్యుడు [[లాహిరి మహాశయులు|లాహిరి మహాశయుల]] ద్వారా పునరుద్ధరింపబడి, [[పరమహంస యోగానంద]] రాసిన [[ఒక యోగి ఆత్మకథ]] ద్వారా లోకంలో వెలుగులోకి వచ్చింది. యోగానంద సూచనల  ద్వారా  పాశ్చాత్య  దేశాల్లో  కూడా దీని సాధన 1920 నుండి మొదలైంది. యోగానందుల వారు ఒక యోగి ఆత్మకథలో, యోగవిద్యకు ప్రప్రథమ శాస్త్రకారుడైన పతంజలి క్రియా యోగాన్ని పేర్కొంటూ "ఉచ్ఛ్వాశ నిశ్శ్వాసల గతిని విచ్ఛేదించడం ద్వారా జరిగే ప్రాణాయామంతో ముక్తిని సాధించవచ్చు" అని వ్రాశాడు. అలాగే ఇది ''మనిషి రక్తంలో ఉన్న కర్బనాన్ని హరింపజేసి ప్రాణవాయువుతో నింపే ఒక మానసిక - శారీరక ప్రక్రియ'' అని పేర్కొన్నాడు.<ref>Patanjali, Translator, Chip Hartranft (2003).</ref><ref name="Chapter26">{{Cite book|title=Autobiography of a Yogi- Chapter 26 - The Science of Kriya Yoga|last=Yogananda|first=Paramahansa|publisher=[[Self-Realization Fellowship]]|year=1997|isbn=0876120869}}</ref> క్రియా యోగశాస్త్రంలో ఆధ్యాత్మిక పురోగతిని త్వరితగతిని పొందేందుకు, భగవదనుభవం పొందేందుకు అనేక స్థాయిల్లో [[ప్రాణాయామం]], [[మంత్రం]], [[ముద్ర]], [[ధ్యానం]] మొదలైన పద్ధతులు ఉన్నాయి. యోగానందకు ఈ విద్య గురు-శిష్య పరంపరాగతంగా శ్రీ [[యుక్తేశ్వర్ గిరి]], [[లాహిరి మహాశయులు|లాహిరీ మహాశయ]], [[బాబాజీ|మహావతార్ బాబాజీ]] నుండి సంక్రమించింది. == వ్యుత్పత్తి శాస్త్రం == యోగానంద ప్రకారం, "క్రియా అనేది ఒక పురాతన శాస్త్రం. లాహిరి మహసాయ తన గొప్ప గురువు బాబాజీ నుండి దీనిని అందుకున్నాడు, అతను ఈ సాంకేతికతను చీకటి యుగాలలో కోల్పోయిన తరువాత దానిని తిరిగి కనుగొని స్పష్టం చేశాడు. బాబాజీ దీనికి కేవలం క్రియా యోగ అని పేరు మార్చారు".<ref name="science">Paramahansa Yogananda, ''Autobiography of a Yogi'', [http://yogananda.com.au/kriya.html#science The Science of Kriya Yoga].</ref>[[భగవద్గీత]] తన వ్యాఖ్యానంలో యోగానంద ఇంకా వివరిస్తూ {{blockquote|కొన్ని గ్రంథాలలో క్రియా యోగాను కబలి- ప్రాణాయామం అని వర్ణించారు , ఇది శ్వాస నుండి ప్రాణాన్ని సంగ్రహించడం ద్వారా ప్రాణాన్ని (జీవశక్తిని) నియంత్రించడంలో తద్వారా శరీర కణాలను రీఛార్జ్ చేయడంలో అన్ని పద్ధతులలోకెల్లా గొప్పదిగా పరిగణించబడుతుంది . ఈ విధంగా ఉచ్ఛ్వాస నిశ్వాసలు అనవసరం అవుతాయి; బలపడిన శారీరక జీవశక్తి, విశ్వ జీవం ద్వారా కణాలు రీఛార్జ్ చేయబడతాయి; అందువల్ల భౌతిక కణాలు మారవు లేదా క్షీణించవు.<ref name="Jaerschky.Breathlessness"/>}} ''కబాలి'' (బెంగాలీ) అనేది ''కైవల్య'' (కేవలి, కేవల) "ఒంటరితనం", ''పురుష'' వేరుచేయడం (చైతన్యం, ఆత్మ) ''ప్రకృతి'' నుండి (ప్రకృతి లేదా పదార్థం, మానవ మనస్సు, భావోద్వేగాలతో సహా) లేదా దేవునితో ఏకీకరణకు పర్యాయపదంగా ఉందని జేర్ష్కీ స్పష్టం చేశారు.<ref>Jayadev Jaerschky, ''Kriya Yoga - English Edition: A Manual to inner Freedom Based on the Teachings of Paramhansa Yogananda''</ref> జేర్స్కీ ప్రకారం, కేవల-ప్రాణాయామం ''కేవల కుంభక'' దారితీస్తుంది, ఇది "శ్వాస తీసుకోలేని సహజ స్థితి, ఇది అన్ని లోతైన యోగుల లక్ష్యం".<ref name="Jaerschky.Breathlessness">Kriyacharya Jayadev Jaerschky, [https://yoganandaharmony.com/kriya-yoga-in-the-ancient-scriptures ''Kriya Yoga In the Ancient Scriptures. '']</ref> == సాధన == [[దస్త్రం:Lahiri_Mahasaya.jpg|thumb|[[లాహిరి మహాశయులు]]  (1828–1895).]] [[దస్త్రం:Krishna_instructing_Arjuna.jpg|thumb|[[శ్రీ కృష్ణుడు]] అర్జునునికి ఉపదేశిస్తున్నాడు]] లాహిరీ మహాశయులు ఈ విద్యను ఒక దీక్షగా గురువు నుండి మాత్రమే ఉపదేశం పొందాలని మార్గనిర్దేశం చేశారు.<ref name="Dasgupta">{{Cite book|url=http://www.yoganiketan.net|title=Kriya Yoga, its dissemination, and the Mahamuni Babaji Maharaj - Chapter 5 & 8|last=Dasgupta|first=Sailendra Bejoy|publisher=Yoga Niketan|year=2011}}</ref> ఈ విద్యను గురువు నుండి శిష్యునకు ప్రసారం చేసేటప్పుడు పాటించవలసిన ప్రాచీన కఠిన నియమాలను బాబాజీ తనకు బోధించారని చెప్పారు. <ref name="Chapter33">{{Cite book|title=Autobiography of a Yogi- Chapter 33 - Babaji, Yogi-Christ of Modern India|last=Yogananda|first=Paramahansa|publisher=Self-Realization Fellowship|year=1997|isbn=0876120869}}</ref> యోగానందులు దీన్ని వివరిస్తూ, "క్రియా యోగి తన ప్రాణశక్తిని, వెనుబాములోని ఆరు కేంద్రాల్ని (ఆజ్ఞా, విశుద్ధ, అనాహత, మణిపుర, స్వాధిష్ఠాన, మూలాధారాలనే షట్చక్రాల్ని) చుట్టి పైనుంచి కిందికి, కింది నుంచి పైకి పరిభ్రమించేటట్టు మానసికంగా నిర్దేశిస్తాడు. ఈ ఆరు చక్రాలూ విరాట్పురుషునికి సంకేతమైన రాశిచక్రం లోని 12 రాశులకు సమానం. మానవుని సున్నితమైన వెనుబాము చుట్టూ అరనిమిషముసేపు పరిభ్రమించే శక్తి, అతని పరిణామంలో సూక్ష్మప్రగతిని సాధ్యం చేస్తుంది; ఒక్క క్రియకు పట్టే ఆ అరనిమిషం కాలం, ఒక సంవత్సరంలో జరిగే ప్రకృతిసహజమైన ఆధ్యాత్మిక వికాసానికి సమానం" అన్నారు.  ===యోగా=== యోగ అనే సంస్కృత నామవాచకం యుజ్ (యుజ్) "జోడించడం, కాడిమిడి., పట్టుకోవడం, కాడిని" (యోగ అనేది ఆంగ్ల పదం "కాడిని" "" "నుండి తీసుకోబడింది.{{Sfn|Satyananda|2008|p=1}} తిమోతి మిల్లెర్ ప్రకారం, ''[[యోగా]]'' అనే పదం హిందూ సంప్రదాయాలలో వివిధ ఆధ్యాత్మిక అభ్యాసాలను సూచిస్తుంది, దీనిని "యూనియన్" లేదా "క్రమశిక్షణ" గా అనువదిస్తుంది.{{Sfnp|Miller|1995}} యోగ సూత్రాల సందర్భంలో, ''క్రియా యోగ'' అనే పేరును వివరించడానికి తరచుగా సూచన చేయబడుతుంది, సాంప్రదాయ వ్యాఖ్యాతలు ''యుజ్ సమదౌ'' (దృష్టి కేంద్రీకరించడానికి) మూలాన్ని సరైన శబ్దవ్యుత్పత్తిగా భావిస్తారు.{{Sfn|Bryant|2009|p=5}} ===క్రియ=== ''క్రియా'' అనేది యోగా సందర్భంలో ఏ రకమైన అభ్యాసాన్ని అయినా సూచించవచ్చు, మానసిక భౌతిక అభ్యాసాల ఉపాధ్యాయులు తరచుగా ఈ పదాన్ని ఉపయోగిస్తారు. ఫిలిప్ గోల్డ్బెర్గ్ వ్రాస్తూ, ఒక బ్రాండ్‌గా, ''క్రియా యోగ'' సాధారణంగా యోగానంద ప్రాతినిధ్యం వహించిన వంశాన్ని సూచిస్తుంది. ఆయన యోగానంద ఆత్మకథ నుండి ఈ క్రింది నిర్వచనాన్ని ఉదహరించారు:{{Sfn|Goldberg|2010|p=359}} {{blockquote|క్రియ అనే సంస్కృత పదానికి మూలం 'క్రి', అంటే చేయడం, చర్య తీసుకోవడం, ప్రతిస్పందించడం; ఇదే మూలం కర్మ అనే పదంలో కూడా కనిపిస్తుంది, ఇది కారణం ఫలితం సహజ సూత్రం. అందువల్ల క్రియ యోగం అంటే "ఒక నిర్దిష్ట చర్య లేదా కర్మ ద్వారా అనంతంతో ఐక్యత (యోగం)."<ref name="AY1946">{{Cite wikisource | title = Autobiography of a Yogi/Chapter 26 | last = Yogananda | first = Paramahansa | year = 1946}}</ref>}} జోన్స్, ర్యాన్ ప్రకారం, ''క్రియా యోగాను'' అక్షరాలా "కర్మకాండ యోగా" అని అనువదించవచ్చు, ఇది " త్రిశిఖి-బ్రాహ్మణ ఉపనిషత్తులో జ్ఞాన (అభ్యసనం) యోగాకు భిన్నంగా, కర్మ (చర్య) యోగాతో సమానంగా ఉంటుంది " అని పేర్కొన్నారు.{{Sfn|Jones|Ryan|2007a|p=248}} పతంజలి యోగ సూత్రాలు మూడు రకాలైన క్రియలను నిర్వచించాయి, అవి [[తపస్సు|''తపస్'']] ("వేడి", "సన్యాసి అభ్యాసాలు" ''స్వాధ్యాయ'' (వేదాల అధ్యయనం లేదా పారాయణ, లేదా "ధ్యానం, ధ్యానం, ఒకరి ఆత్మ ప్రతిబింబం" ఈశ్వర ప్రాణదానం (భక్తి లేదా దేవునికి లొంగిపోవడం).క్రియా యోగ పాఠశాలలో, 'కర్మ చర్య' లో శ్వాస పద్ధతులు (ప్రాణాయామా) జీవిత శక్తిని (ప్రాణాయామ) "ఆరు వెన్నెముక కేంద్రాల చుట్టూ పైకి క్రిందికి" పైకి కిరీటం-చక్రం వరకు తిరుగుతాయి.<ref name="science2">Paramahansa Yogananda, ''Autobiography of a Yogi'', [http://yogananda.com.au/kriya.html#science The Science of Kriya Yoga].</ref>{{Sfn|Jones|Ryan|2007a|p=248}} ===అంతర్గత అగ్ని ఆచారంగా=== తాన్యా లిన్నే బ్రిటైన్ ఇంకా వివరిస్తూ, "క్రియా యోగ అంటే 'యోగా సాధన' లేదా 'ఆచరణాత్మక యోగా' అని అర్థం, [ఇది] దీక్ష, త్యాగం పదజాలంతో కూడా ముడిపడి ఉంటుంది".''క్రియా'' యోగ ప్రాణాయామ అభ్యాసాలు [[కుండలిని]]-అభ్యాసం ఒక రూపం, ఇది క్రియా, "అంతర్గత అగ్ని ఆచారం", అంతర్గత [[యజ్ఞం|వేద అగ్ని బలి]] ముగుస్తుంది.<ref>Tanya Lynne Brittain, [https://d1wqtxts1xzle7.cloudfront.net/80737917/Kali_Ma_S_He_Publication-libre.pdf?1644795413=&response-content-disposition=inline%3B+filename%3DKali_Ma_and_Kundalini_Serpent_Goddess_Ri.pdf&Expires=1699200974&Signature=CuIjW6XuRoIV54J6ua1Ucv2WjFAEnHH7mm0mgX3QGjNaBqFhwn9C3qrBRTh~89g0mdRjdIEo9BBR4cyIiSBDmRPwnEHNV9ehM3ZNMq-rOMW1JmP9XXVwqty3kvdncUfHXXhXF0Mh9jRLFvx-CGX04faQ~PXjQBkGNHncrndg~G4UipYpmLq1HH5A0JvcIeunxHTHUA4FDsXGZGeNid2E4CvgqnbQP6-a7Q8nI8hGUuYnkOqp5jrUa5MuoAVrOo1OKRtNMQIPyN9OfcM~gpjpMhyHKzx-1EvF-c3c9iFxZVzywCJy6mSu1p36dLXabRfthRYIkLK6KHjEz67ZvfKezA__&Key-Pair-Id=APKAJLOHF5GGSLRBV4ZA ''Kali Ma & Kundalini: Serpent Goddess Rising''], S/HE: An International Journal of Goddess Studies Volume 1 Number 1 2022</ref> ఉపనిషత్తులలో ఈ అంతర్గత అగ్ని ఆచారం శ్వాస తీసుకోవడం, తినడం ద్వారా జీవిత నిర్వహణతో ముడిపడి ఉందని యాయెల్ బెంటర్ మరింత వివరించాడు. బ్రాహ్మణుడు తన త్యాగాల ద్వారా ప్రపంచ క్రమాన్ని కాపాడుకుంటే, యోగికి శ్వాస అనేది శాశ్వత ఆచారంగా మారుతుంది. అగ్ని అంతర్గతీకరణ ''తపస్'', "వేడి", మలినాలను కాల్చివేయడం, శ్వాస నియంత్రణ అయిన ''ప్రాణాయామం'' కూడా ముడిపడి ఉంటుంది. ఈ భావనలు సూక్ష్మ శరీర యోగాలో మిళితం చేయబడ్డాయి.{{Sfnp|Bentor|2000}} యోగానంద ఇలా వ్రాశారు:<ref>{{Cite book|title=Autobiography of a Yogi|last=Yogananda|first=Paramahansa|publisher=[[Self-Realization Fellowship]]|year=1998|isbn=0-87612-083-4|edition=13th|pages=244}}</ref> {{Blockquote|text=గీతలో తరచుగా కీర్తించబడిన నిజమైన 'అగ్నియాస'యే క్రియా యోగం. యోగి తన మానవ వాంఛలను, సాటిలేని దైవానికి అంకితం చేయబడిన ఏకేశ్వరవాద అగ్నిగుండంలోకి విసిరేస్తాడు. నిజానికి ఇదే యథార్థమైన యోగ అగ్నియాగం, దీనిలో గత, వర్తమాన కోరికలన్నీ దైవిక ప్రేమచే దహించబడతాయి. సమస్త మానవ ఉన్మాదాల త్యాగాన్ని ఆ పరమ జ్వాల స్వీకరిస్తుంది, మానవుడు మలినాల నుండి పవిత్రుడవుతాడు.}} == చరిత్ర == [[దస్త్రం:Patanjali.jpg|కుడి|thumb|[[పతంజలి]] విగ్రహం ([[కుండలిని]] లేక [[ఆదిశేషుడు|ఆదిశేషుని]] అవతారాన్నిసూచిస్తున్న మూర్తి) ]] ప్రస్తుత క్రియ యోగ రూపాల మూలాలను [[లాహిరి మహాశయులు|లాహిరి మహాసయ]] వద్ద కనుగొనవచ్చు, అతను మహావాతర్ బాబాజీ అనే అమర హిమాలయ యోగి నుండి యోగా పద్ధతులలోకి దీక్ష పొందాడని చెప్పాడు.{{Sfn|Miller|1995|p=178}}1861లో మహావతార బాబాజీ ద్వారా లాహిరి మహాసయ క్రియా యోగ ప్రవేశం పొందిన కథను యోగానంద 1946లో రాసిన ఆటోబయోగ్రఫీ ఆఫ్ ఎ యోగి పుస్తకంలో పొందుపరచబడింది.{{Sfn|Virk|2023|pp=247–253}}ఆ సమావేశంలో, మహావతార్ బాబాజీ లాహిరి మహాసయతో ఇలా అన్నాడు, "ఈ పంతొమ్మిదవ శతాబ్దంలో నేను మీ ద్వారా ప్రపంచానికి ఇస్తున్న క్రియా యోగా, కృష్ణుడు సహస్రాబ్దాల క్రితం అర్జునునికి ఇచ్చిన అదే శాస్త్రం యొక్క పునరుజ్జీవనం, తరువాత పతంజలి, క్రీస్తు, సెయింట్ జాన్, సెయెంట్ పాల్ ఇతర శిష్యులకు తెలిసింది".<ref name="Chapter262">{{Harvnb|Yogananda|1997|loc=Chapter 26 - The Science of Kriya Yoga}}</ref>యోగానందుడు గాడ్ టాక్స్ విత్ అర్జునుడుః ది భగవద్గీతలో కూడా క్రియా యోగ శాస్త్రం అసలు ఆదాముడు [[మన్వంతరం|మను]] కి, అతని ద్వారా [[జనకుడు|జనక]] ఇతర రాజ ఋషులకు ఇవ్వబడిందని రాశాడు.<ref>{{Cite book|title=God Talks With Arjuna: The Bhagavad Gita|last=Yogananda|first=Paramahansa|publisher=Self-Realization Fellowship; 1st edition|year=1995|isbn=0-87612-030-3|page=578}}</ref><ref>{{Cite book|title=Autobiography of a Yogi|last=Yogananda|first=Paramahansa|publisher=Self-Realization Fellowship|year=2009|page=274|chapter=Chapter 26: The Science of Kriya Yoga}}</ref> లాహిరి మహాశయుని ద్వారా, క్రియా యోగ భారతదేశం అంతటా వ్యాపించింది.<ref name="Chapter263">{{Harvnb|Yogananda|1997|loc=Chapter 26 - The Science of Kriya Yoga}}</ref> లాహిరి మహాశయుని శిష్యులలో అతని ఇద్దరు కుమారులు (డుకూరి లాహిరి, టింకౌరి లాహిరి ), శ్రీ యుక్తేశ్వర్ గిరి , పంచనన్ భట్టాచార్య , స్వామి ప్రణబానంద, స్వామి కేబలానంద, కేశవానంద బ్రహ్మచారి , భూపేంద్రనాథ్ సన్యాల్ (సన్యాల్ మహాశయుడు) అనేక మంది ఉన్నారు.{{Sfn|Yogananda|1997|loc=Chapters 3, 32, 33, 36}} స్వామి శ్రీ యుక్తేశ్వర గిరి శిష్యుడు [[పరమహంస యోగానంద]] తన పుస్తకం ఆటోబయోగ్రఫీ ఆఫ్ ఎ యోగి తో 1920 నుండి యోగానంద పాశ్చాత్య దేశాలకు అభ్యాసాన్ని పరిచయం చేయడం ద్వారా క్రియా యోగాను అంతర్జాతీయ అవగాహనకు తీసుకువచ్చారు.{{Sfnp|Miller|1995}}<ref name="Chapter264">{{Harvnb|Yogananda|1997|loc=Chapter 26 - The Science of Kriya Yoga}}</ref>{{Sfn|Jones|Ryan|2007a|p=xxxv}} === ఇటీవల చరిత్ర === లాహిరీ మహాశయులు, 1861లో బాబాజీ నుంచి దీక్షను పొందడం ఒక యోగి ఆత్మకథలో వివరించబడియున్నది. యోగ సంబంధమైన కొన్ని నిషేధాజ్ఞల మూలంగా సామాన్య ప్రజల కోసం ఉద్దేశించిన ఈ పుస్తకంలో క్రియా యోగానికి సంబంధించిన పూర్తి వివరణ ఇవ్వలేదు కానీ స్థూలమైన వివరాలు ఇవ్వబడ్డాయి.<ref>{{Cite book|title=Autobiography of a Yogi- Chapter 34 - Materializing a Palace in the Himalayas|last=Yogananda|first=Paramahansa|publisher=Self-Realization Fellowship|year=1997|isbn=0876120869}}</ref> "ఈ 19వ శతాబ్దంలో నేను నీ ద్వారా అందిస్తున్న ఈ క్రియా యోగం, కొన్ని వేల ఏళ్ళ కిందట కృష్ణుడు అర్జునునికి ఉపదేశించిన, ఉత్తరోత్తరా [[పతంజలి]]కీ,  తదితర శిష్యులకూ తెలిసి ఉన్న విద్యకు పునరుద్ధరణమే" అని బాబాజీ లాహిరీ మహాశయతో అన్నట్లు, యోగానందులు వ్రాశారు. లాహిరీ మహాశయుల ద్వారా క్రియా యోగం, భారతదేశమంతటా వ్యాపించింది. ఈయన శిష్యుడైన శ్రీ యుక్తేశ్వర్ గిరి, తన శిష్యుడైన యోగానందుల ద్వారా క్రియా యోగాన్ని 20వ శతాబ్దంలో అమెరికా, ఐరోపా దేశాల్లో ప్రచారం చేశారు. లాహిరీ మహాశయుల భక్తుల్లో ఆయన కొడుకులైన డుకౌరి లాహిరీ, టింకౌరి లాహిరీ, ఇతర శిష్యులైన శ్రీ యుక్తేశ్వర్ గిరి, పంచానన్ భట్టాచార్య, స్వామి ప్రణవానంద, కేవలానంద మొదలైన వారెందరో ఉన్నారు.<ref>{{Cite book|title=Autobiography of a Yogi- Chapters 3, 32, 33, 36|last=Yogananda|first=Paramahansa|publisher=Self-Realization Fellowship|year=1997|isbn=0876120869}}</ref> == సాధన == [[దస్త్రం:Mode_of_action_of_Mudras.svg|కుడి|thumb|సుషుమ్నపై ముద్రలు, బంధాల చర్య సరళీకృత రేఖాచిత్రం, హఠ యోగ తత్వశాస్త్రంలో విముక్తిని దారితీసింది. ప్రభావితమైన సూక్ష్మ ద్రవాలకు ప్రాణ, బిందు, అమృతంతో సహా అనేక పేర్లు ఉన్నాయి.]] లాహిరి మహసాయ బోధించినట్లుగా, క్రియ యోగ సాంప్రదాయకంగా గురు-శిష్యుల సంబంధం ద్వారా ప్రత్యేకంగా నేర్చుకుంటారు, దీక్షలో రహస్య వేడుక ఉంటుంది.<ref name="Dasgupta2">{{Cite book|url=http://www.yoganiketan.net|title=Kriya Yoga, its dissemination, and the Mahamuni Babaji Maharaj - Chapter 5 & 8|last=Dasgupta|first=Sailendra Bejoy|publisher=Yoga Niketan|year=2011}}</ref>{{Sfnp|Miller|1995}}క్రియా యోగాలో ప్రవేశం పొందిన తరువాత, "బాబాజీ నాకు గురు నుండి శిష్యుడికి యోగ కళను ప్రసారం చేయడాన్ని నియంత్రించే పురాతన కఠినమైన నియమాలను బోధించారు" అని ఆయన గుర్తు చేసుకున్నారు.<ref name="Chapter332">{{Harvnb|Yogananda|1997|loc=Chapter 34 - Materializing a Palace in the Himalayas}}</ref>యోగానంద ఆటోబయోగ్రఫీ ఆఫ్ ఎ యోగి క్రియా యోగ సాధన గురించి ప్రస్తావించింది, అయితే ఇది నిర్దిష్ట పద్ధతులను ఎలా అభ్యసించాలో వివరాలను అందించదు. ఆధ్యాత్మిక అవకాశాలకు వారి మనస్సులను తెరవడం ద్వారా యోగ మార్గాన్ని చేపట్టడానికి పాఠకులను ప్రేరేపించడం ఈ పుస్తకం ఉద్దేశ్యం అని రిజ్వాన్ విర్క్ రాశారు.{{Sfn|Virk|2023|pp=141–42}} 1920 అక్టోబరు 6న బోస్టన్లోని ఇంటర్నేషనల్ కాంగ్రెస్ ఆఫ్ రిలీజియస్ లిబరల్స్లో చేసిన ప్రసంగంలో, తన వంశానికి చెందిన క్రియా యోగ "వెన్నెముక స్తంభం, మెదడును అయస్కాంతపరచడం కలిగి ఉంటుంది, ఇందులో ఏడు ప్రధాన కేంద్రాలు ఉంటాయి, ఫలితంగా పంపిణీ చేయబడిన జీవిత శక్తి అసలు కేంద్రాలకు తిరిగి తీసుకోబడుతుంది", తద్వారా "ఆధ్యాత్మిక ఆత్మ" ను శారీరక, మానసిక పరధ్యానాల నుండి విముక్తి చేస్తుంది. యోగానంద ''[[సప్తచక్రాలు|చక్రాలు]]'' అనే పదానికి బదులుగా ''కేంద్రాలు'' అనే పదాన్ని ఉపయోగించారు. యోగానందుడు క్రియా యోగాను ఒక యోగి ఆత్మకథలో అదే విధంగా వివరించాడని ఫిలిప్ ''గోల్డ్‌బర్గ్'' రాశారు.{{Sfn|Goldberg|2010|pp=112–13, 359}} యోగానంద రాశాడు: <ref name="Chapter265">{{Harvnb|Yogananda|1997|loc=Chapter 26 - The Science of Kriya Yoga}}</ref> {{Blockquote|text=క్రియా యోగి తన ప్రాణశక్తిని, రాశిచక్రంలోని పన్నెండు నక్షత్రరాశులకు, అనగా ప్రతీకాత్మక విశ్వ పురుషునికి అనుగుణంగా ఉండే ఆరు వెన్నెముక కేంద్రాల (మెడుల్లరీ, సర్వైకల్, డోర్సల్, లంబార్, సాక్రల్, కాక్సిజియల్ ప్లెక్సస్‌లు) చుట్టూ మానసికంగా పైకి, కిందికి పరిభ్రమింపజేస్తాడు. మానవుని సున్నితమైన వెన్నెముక చుట్టూ అర నిమిషం పాటు శక్తి పరిభ్రమించడం అతని పరిణామంలో సూక్ష్మమైన పురోగతిని కలిగిస్తుంది; ఆ అర నిమిషం క్రియ ఒక సంవత్సరం సహజ ఆధ్యాత్మిక వికాసానికి సమానం.}} క్రియా యోగ సాధనలో నిర్దిష్ట శ్వాస విధానాలు ఉంటాయి .{{Sfn|Jones|Ryan|2007a|p=248}}క్రియా యోగ సాధన ప్రక్రియ రక్తం ఒక నిర్దిష్ట శుద్దీకరణకు దారితీస్తుందని, ఇది వెన్నెముకలోకి ఉపసంహరించుకోవడానికి జీవ శక్తిని విడుదల చేస్తుందని యోగానంద పేర్కొన్నాడు: <ref>{{Cite book|title=Autobiography of a Yogi|title-link=Autobiography of a Yogi|last=Yogananda|first=Paramahansa|publisher=THE PHILOSOPHICAL LIBRARY, INC.|year=1946|isbn=9788189535513|location=New york|pages=184|author-link=Paramahansa Yogananda}}</ref> {{Blockquote|text=క్రియా యోగం అనేది ఒక సరళమైన, మానసిక-శారీరక పద్ధతి. దీని ద్వారా మానవ రక్తంలోని కార్బన్‌ను తొలగించి, ఆక్సిజన్‌తో తిరిగి నింపుతారు. ఈ అదనపు ఆక్సిజన్‌లోని పరమాణువులు జీవశక్తిగా రూపాంతరం చెంది, మెదడు, వెన్నెముక కేంద్రాలను పునరుజ్జీవింపజేస్తాయి. సిరలలో రక్తం పేరుకుపోవడాన్ని ఆపడం ద్వారా, యోగి కణజాలాల క్షీణతను తగ్గించగలడు లేదా నివారించగలడు; ఉన్నత స్థాయి యోగి తన కణాలను శుద్ధ శక్తిగా రూపాంతరం చెందిస్తాడు. ఏలియా, ఏసు, కబీర్, ఇతర ప్రవక్తలు క్రియా యోగాన్ని లేదా దానిని పోలిన పద్ధతిని ఉపయోగించడంలో నిష్ణాతులు. దీని ద్వారా వారు తమ శరీరాలను తమ ఇష్టానుసారం ప్రత్యక్షం కావడం, అదృశ్యం కావడం చేసేవారు.}} సత్యానంద గిరి ఇలా వ్రాశారు, "క్రియా సాధన 'ఆత్మలో ఉండే అభ్యాసం' సాధనగా భావించవచ్చు".<ref name=":0">{{Cite book|url=|title=A Collection of Biographies of 4 Kriya Yoga Gurus|last=[[Satyananda Giri]]|first=Swami|publisher=Yoga Niketan|year=2006|isbn=978-0595386758|edition=|chapter=Kriya Quotes|chapter-url=https://www.yoganiketan.net/reader/books/kriya-quotes.html}}</ref> క్రియా యోగ సంప్రదాయంలో అనేక ఉన్నత క్రియాలు ఉన్నాయి. ''ఒక యోగి ఆత్మకథ'' ప్రకారం, లాహిరి మహాసయ క్రియ యోగాను నాలుగు భాగాలుగా విభజించారు. రెండవ, మూడవ, నాల్గవ క్రియాలను ఉన్నత క్రియాలు అని పిలుస్తారు, వాటిలో తోకర్ క్రియ ఒకటి.<ref name="Chapter266">{{Harvnb|Yogananda|1997|loc=Chapter 26 - The Science of Kriya Yoga}}</ref><ref name=":02">{{Cite book|url=|title=A Collection of Biographies of 4 Kriya Yoga Gurus|last=[[Satyananda Giri]]|first=Swami|publisher=Yoga Niketan|year=2006|isbn=978-0595386758|edition=|chapter=Kriya Quotes|chapter-url=https://www.yoganiketan.net/reader/books/kriya-quotes.html}}</ref> ==మూలాలు & ప్రేరణలు== యోగానంద ప్రకారం, అంతుచిక్కని మహావతార బాబాజీ క్రియ యోగ ప్రాణాయామం అనే భావనను [[పతంజలి|పతంజలి,]] [[రాజ యోగము|రాజ యోగ]], ''[[భగవద్గీత]]'' వివరించిన విధంగా యోగ భావనతో సమానంగా పరిచయం చేశారు.<ref name="Chapter267">{{Harvnb|Yogananda|1997|loc=Chapter 26 - The Science of Kriya Yoga}}</ref> యోగానంద ప్రకారం, క్రియా యోగ ప్రాచీన భారతదేశంలో బాగా ప్రసిద్ధి చెందింది, కానీ చివరికి "పూజారి గోప్యత, మనిషి ఉదాసీనత" కారణంగా కోల్పోయింది.<ref name="Chapter267" /> శ్రీ యుక్తేశ్వర గిరి ప్రత్యక్ష శిష్యుడు, శైలేంద్ర దాస్గుప్తా (మరణం 1984) ఇలా వ్రాశారు, "గీత, యోగ సూత్రాలు, తంత్ర శాస్త్రాలు, యుగాలపై భావనల నుండి స్వీకరించబడిన అనేక చర్యలను క్రియా కలిగి ఉంది".<ref name="Dasgupta3">{{Cite book|url=http://www.yoganiketan.net|title=Kriya Yoga, its dissemination, and the Mahamuni Babaji Maharaj - Chapter 5 & 8|last=Dasgupta|first=Sailendra Bejoy|publisher=Yoga Niketan|year=2011}}</ref> === భగవద్గీత === [[భగవద్గీత]] క్రియా యోగ ప్రాణాయామాన్ని పేరుతో బోధించదు, కానీ యోగా సాధన ప్రాథమిక ఆలోచన-మనస్సు, శరీర శక్తిపై నియంత్రణ (ప్రాణ) -అందులో వ్యక్తీకరించబడిందని యోగానంద పేర్కొన్నారు. గీతపై తన వ్యాఖ్యానంలో, భగవంతుడు అర్జునుడితో మాట్లాడతాడు, యోగానందుడు [[శ్రీకృష్ణుడు|కృష్ణుడు]] గీతలో శిష్యుడైన అర్జునుడికి క్రియా యోగ యొక్క "సురక్షితమైన మార్గాన్ని" వెల్లడిస్తాడని నొక్కిచెప్పాడు. ముఖ్యంగా, యోగానందుడు శ్వాస నియంత్రణ, ధ్యానం గురించి IV:29, V: <ref>{{Cite journal |last=Feuerstein |first=Georg |author-link=Georg Feuerstein |date=November–December 1996 |title=Yogananda's Gita |url=https://books.google.com/books?id=UOkDAAAAMBAJ&pg=PA118 |journal=[[Yoga Journal]] |issue=131 |pages=122}}</ref>యోగానంద వ్యాఖ్యానం ప్రకారం, కృష్ణుడు క్రియ యోగాన్ని ఇలా వర్ణించాడు: {{blockquote|క్రియా యోగ ప్రాణాయామాన్ని ఏకాగ్రతతో అభ్యసించడం ద్వారా—ఉచ్ఛ్వాస వాయువును నిశ్వాస వాయువులోకి (ప్రాణాన్ని అపాన వాయువులోకి), నిశ్వాస వాయువును ఉచ్ఛ్వాస వాయువులోకి (అపాన వాయువును ప్రాణ వాయువులోకి) సమర్పించడం ద్వారా—యోగి ఈ రెండు జీవ ప్రవాహాలను వాటి ఫలితంగా ఏర్పడే క్షయం, పెరుగుదల పరివర్తనలను, అంటే శ్వాస, హృదయ క్రియలకు దానితో పాటు వచ్చే శరీర చైతన్యానికి కారణమయ్యే కారకాలను తటస్థీకరిస్తాడు. శ్వాస నుండి స్వేదనం చేయబడిన వెన్నెముక, మెదడులోని శుద్ధమైన ఆధ్యాత్మిక జీవశక్తితో బలపడిన జీవశక్తితో రక్తాన్ని, కణాలను పునరుత్తేజపరచడం ద్వారా, క్రియా యోగి శారీరక క్షయాన్ని ఆపి, తద్వారా శ్వాస, హృదయం శుద్ధి చేసే చర్యలను అనవసరం చేసి వాటిని ప్రశాంతపరుస్తాడు. ఈ విధంగా యోగి చైతన్యవంతమైన జీవశక్తి నియంత్రణను పొందుతాడు.<ref>[[Paramahansa Yogananda]] (1995). ''God Talks With Arjuna: The Bhagavad Gita'' First Edition. Self-Realization Fellowship {{ISBN|0-87612-030-3}}.</ref>}} కృష్ణుడు క్రియా యోగ ప్రాణాయామాన్ని సూచిస్తున్నాడని కూడా యోగానంద పేర్కొన్నాడు, "కృష్ణుడు... పూర్వ అవతారంలో, పురాతన ప్రకాశవంతమైన వివాస్వత్కు నాశనం చేయలేని యోగాను తెలియజేశాడని, అతను దానిని గొప్ప శాసనసభ్యుడు మనుకు ఇచ్చాడు. అతను, భారతదేశ సౌర యోధుల రాజవంశం యొక్క తండ్రి ఇక్ష్వాకు బోధించాడు".<ref name="Chapter268">{{Harvnb|Yogananda|1997|loc=Chapter 26 - The Science of Kriya Yoga}}</ref> === పతంజలి యోగ సూత్రాలు === [[దస్త్రం:Patanjali.jpg|thumb|పతంజలి విగ్రహం ([[కుండలిని]] లేదా [[ఆదిశేషుడు|శేషా]] అవతారాన్ని సూచించే సాంప్రదాయ రూపం]] యోగానంద ప్రకారం, "యోగ అగ్రగామి ప్రతిపాదకురాలు, పురాతన ఋషి పతంజలి ద్వారా క్రియా యోగ గురించి రెండుసార్లు ప్రస్తావించబడింది: 'క్రియా యోగలో శరీర క్రమశిక్షణ, మానసిక నియంత్రణ, ఓం మీద ధ్యానం ఉంటాయి.'-యోగ సూత్రాలు II:1.<ref name="science3">Paramahansa Yogananda, ''Autobiography of a Yogi'', [http://yogananda.com.au/kriya.html#science The Science of Kriya Yoga].</ref> పతంజలి 2 యోగ సూత్రాలు మూడు రకాలైన క్రియలను నిర్వచించే "యోగ చర్య" ను వివరించేటప్పుడు వాస్తవానికి క్రియా యోగ అనే పదాన్ని ఉపయోగిస్తాయి. {{blockquote|చర్య యొక్క యోగం (క్రియాయోగం): సన్యాసం ( తపస్సు ), పారాయణం ( స్వాధ్యాయ ), ఈశ్వరుడు (ప్రభువు) పట్ల భక్తి (ప్రనిధాన).}} జార్జ్ ఫ్యూయర్‌స్టీన్ ప్రకారం, ఈ క్రియా యోగ 1వ అధ్యాయం, 2వ అధ్యాయం పద్యం 1-27,54వ పద్యం, 4వ అధ్యాయం మినహా 3వ అధ్యాయంలో ఉంది.{{Sfn|Feuerstein|1978|p=108}}"ఎనిమిది అవయవ యోగ" అనేది అధ్యాయం 2 పద్యం 28-55, అధ్యాయం 3 పద్యం 3, 54లలో వివరించబడింది.{{Sfn|Feuerstein|1978|p=108}} బార్బరా మిల్లర్ ప్రకారం, యోగ సూత్రాలలో వివరించిన విధంగా క్రియా యోగ అనేది "యోగా చురుకైన ప్రదర్శన". ఇది నియమాలలో భాగం, "ఆచారాలు", పతంజలి ఎనిమిది అవయవాలలో రెండవ అవయవం.{{Sfn|Miller|2009|p=44}} పతంజలి క్రియా యోగ ప్రాణాయామ పద్ధతి గురించి రెండవసారి ఇలా రాశాడని యోగానంద పేర్కొన్నాడు: "ప్రేరణ, గడువు మార్గాన్ని విడదీయడం ద్వారా సాధించే ఆ ప్రాణాయామం ద్వారా విముక్తి పొందవచ్చు" (YS 2.49).<ref name="Chapter269">{{Harvnb|Yogananda|1997|loc=Chapter 26 - The Science of Kriya Yoga}}</ref><ref name="science4">Paramahansa Yogananda, ''Autobiography of a Yogi'', [http://yogananda.com.au/kriya.html#science The Science of Kriya Yoga].</ref> == వంశం == [[పరమహంస యోగానంద]] స్థాపించిన [[సెల్ఫ్ రియలైజేషన్ ఫెలోషిప్|స్వీయ-సాక్షాత్కార ఫెలోషిప్]] (ఎస్ఆర్ఎఫ్/యోగోద సత్సంగ సొసైటీ ఆఫ్ ఇండియా (వైఎస్ఎస్) లో [[శ్రీకృష్ణుడు|భగవాన్ కృష్ణ]], జీసస్ క్రైస్ట్, [[బాబాజీ|మహావతార బాబాజీ]], లాహిరి మహసాయ, శ్రీ యుక్తేశ్వర గిరి, [[పరమహంస యోగానంద]] ఉన్నారు. ఎస్ఆర్ఎఫ్ ప్రకారం, యోగానంద తన మరణానికి ముందు, "అతను ఎస్ఆర్ఎఫ్ గురువుల శ్రేణిలో చివరివాడు కావాలని దేవుడు కోరుకుంటాడు" అని పేర్కొన్నాడు.<ref name=":1">{{Cite book|title=American Veda: From Emerson and the Beatles to Yoga and Meditation How Indian Spirituality Changed the West|last=Goldberg|first=Phillip|date=2013|publisher=Harmony|pages=121–122}}</ref>తన రచనలు, ముఖ్యంగా ఎస్ఆర్ఎఫ్ గృహ-అధ్యయన కోర్సులో సంకలనం చేయబడినవి (''ఎస్ఆర్ఎఫ్ పాఠాలు'') తన మరణం తరువాత శిష్యుల ఆధ్యాత్మిక బోధనను సులభతరం చేస్తాయని యోగానంద చెప్పారు.{{Sfn|Miller|1995|pp=183–184}}ఎస్ఆర్ఎఫ్/వైఎస్ఎస్ నాయకత్వం వారసత్వం గురించి అడిగినప్పుడు, యోగానంద ఇలా సమాధానమిచ్చాడు, "ఈ సంస్థకు ఎల్లప్పుడూ అధిపతిగా ఉన్న పురుషులు, మహిళలు ఉంటారు. వారు ఇప్పటికే దేవునికి, గురువులకు తెలిసినవారు. వారు నా ఆధ్యాత్మిక వారసుడిగా అన్ని ఆధ్యాత్మిక, సంస్థాగత విషయాలలో ప్రతినిధిగా పనిచేస్తారు".<ref>{{Cite web|title=Lineage and Leadership - A history of the SRF/YSS Gurus and the leadership today|url=https://yogananda.org/lineage-and-leadership|access-date=2022-05-19|website=Yogananda.org}}</ref> క్రియా యోగా ఇన్స్టిట్యూట్ ప్రకారం, వారి వంశంలో [[బాబాజీ|మహావతార బాబాజీ]], [[లాహిరి మహాశయులు|లాహిరి మహాసయ]], శ్రీ యుక్తేశ్వర గిరి, శ్రీమత్ భూపేంద్రనాథ్ సన్యాల్ మహాశయ, [[పరమహంస యోగానంద]], సత్యానంద గిరి, హరిహరానంద గిరి ఉన్నారు.<ref>{{Cite web|title=Kriya Yoga Institute - USA - Home|url=https://kriya.org/|access-date=2022-05-19|website=kriya.org}}</ref> శ్రీ యుక్తేశ్వర గిరి శిష్యుడు అయిన హరిహరానంద గిరి 1959 వరకు భారతదేశంలో యోగానంద ఆశ్రమాలలో ఒకదాన్ని నిర్వహించేవారు. అతను 1975లో యునైటెడ్ స్టేట్స్‌ను సందర్శించడం ప్రారంభించాడు, ఫ్లోరిడాలోని హోమ్‌స్టెడ్‌లో క్రియా యోగా ఇన్‌స్టిట్యూట్‌ను స్థాపించాడు.{{Sfn|Goldberg|2010|p=126}} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == Further reading == * {{cite encyclopedia|surname=Jones|given=Constance A.|surname2=Ryan|given2=James D.|title=Kriya Yoga Centers|encyclopedia=Encyclopedia of Hinduism|pages=248–249|year=2007c|url={{Google books|OgMmceadQ3gC|page=|keywords=|text=|plainurl=yes}}|place=New York|publisher=Facts On File|isbn=978-0-8160-5458-9|series=Encyclopedia of World Religions. [[J. Gordon Melton]], Series Editor|archive-url=https://web.archive.org/web/20200402211115/https://books.google.com/books?id=OgMmceadQ3gC&pg=PR17|archive-date=2020-04-02|url-status=live|ref=none}} * {{cite journal |date=March–April 1990 |title=Yoga in America: The First 100 Years |url=https://books.google.com/books?id=nukDAAAAMBAJ&pg=PA40 |journal=[[Yoga Journal]] |issue=91 |pages=40– |ref=none |surname=Leviton |given=Richard}} [[వర్గం:ధ్యానము]] [[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]] n1fln6rhmr0wqzvr0hzlh3818293u7o 4942529 4942528 2026-08-23T13:15:19Z యర్రా రామారావు 28161 [[Special:Contributions/యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[User talk:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) చేసిన మార్పులను [[User:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] చివరి కూర్పు వరకు తిరగ్గొట్టారు. 4934078 wikitext text/x-wiki {{Infobox yoga school | name =క్రియా యోగ | image = File:Babaji-transparent.png | caption = మహా అవతార్ బాబాజీ | founding_guru = మహావతార్ బాబాజీ లాహిరి మహాశయునికి సంక్రమించాడు | founding_year = 1861<ref>{{cite web |title=Kriya Yoga 150th anniversary of the revival of Kriya Yoga |url=http://www.yogananda-srf.org/Kriya_Yoga_Meditation/Kriya_Yoga_%E2%80%94_150_Years.aspx#.VRw8hTusXZY}}</ref> | practice_emphasis = Kriya Yoga Pranayama }} '''క్రియా యోగం''', ఒక ప్రాచీన యోగ శాస్త్రం. ఇది ఇటీవల కాలంలో మహాయోగి [[మహావతార్ బాబాజీ]] శిష్యుడు [[లాహిరి మహాశయులు|లాహిరి మహాశయుల]] ద్వారా పునరుద్ధరింపబడి, [[పరమహంస యోగానంద]] రాసిన [[ఒక యోగి ఆత్మకథ]] ద్వారా లోకంలో వెలుగులోకి వచ్చింది. యోగానంద సూచనల ద్వారా పాశ్చాత్య దేశాల్లో కూడా దీని సాధన 1920 నుండి మొదలైంది. యోగానందుల వారు ఒక యోగి ఆత్మకథలో, యోగవిద్యకు ప్రప్రథమ శాస్త్రకారుడైన పతంజలి క్రియా యోగాన్ని పేర్కొంటూ "ఉచ్ఛ్వాశ నిశ్శ్వాసల గతిని విచ్ఛేదించడం ద్వారా జరిగే ప్రాణాయామంతో ముక్తిని సాధించవచ్చు" అని వ్రాశాడు. అలాగే ఇది ''మనిషి రక్తంలో ఉన్న కర్బనాన్ని హరింపజేసి ప్రాణవాయువుతో నింపే ఒక మానసిక - శారీరక ప్రక్రియ'' అని పేర్కొన్నాడు.<ref>Patanjali, Translator, Chip Hartranft (2003).</ref><ref name="Chapter26">{{Cite book|title=Autobiography of a Yogi- Chapter 26 - The Science of Kriya Yoga|last=Yogananda|first=Paramahansa|publisher=[[Self-Realization Fellowship]]|year=1997|isbn=0876120869}}</ref> క్రియా యోగశాస్త్రంలో ఆధ్యాత్మిక పురోగతిని త్వరితగతిని పొందేందుకు, భగవదనుభవం పొందేందుకు అనేక స్థాయిల్లో [[ప్రాణాయామం]], [[మంత్రం]], [[ముద్ర]], [[ధ్యానం]] మొదలైన పద్ధతులు ఉన్నాయి. యోగానందకు ఈ విద్య గురు-శిష్య పరంపరాగతంగా శ్రీ [[యుక్తేశ్వర్ గిరి]], [[లాహిరి మహాశయులు|లాహిరీ మహాశయ]], [[బాబాజీ|మహావతార్ బాబాజీ]] నుండి సంక్రమించింది. == వ్యుత్పత్తి శాస్త్రం == యోగానంద ప్రకారం, "క్రియా అనేది ఒక పురాతన శాస్త్రం. లాహిరి మహసాయ తన గొప్ప గురువు బాబాజీ నుండి దీనిని అందుకున్నాడు, అతను ఈ సాంకేతికతను చీకటి యుగాలలో కోల్పోయిన తరువాత దానిని తిరిగి కనుగొని స్పష్టం చేశాడు. బాబాజీ దీనికి కేవలం క్రియా యోగ అని పేరు మార్చారు".<ref name="science">Paramahansa Yogananda, ''Autobiography of a Yogi'', [http://yogananda.com.au/kriya.html#science The Science of Kriya Yoga].</ref>[[భగవద్గీత]] తన వ్యాఖ్యానంలో యోగానంద ఇంకా వివరిస్తూ {{blockquote|కొన్ని గ్రంథాలలో క్రియా యోగాను కబలి- ప్రాణాయామం అని వర్ణించారు , ఇది శ్వాస నుండి ప్రాణాన్ని సంగ్రహించడం ద్వారా ప్రాణాన్ని (జీవశక్తిని) నియంత్రించడంలో తద్వారా శరీర కణాలను రీఛార్జ్ చేయడంలో అన్ని పద్ధతులలోకెల్లా గొప్పదిగా పరిగణించబడుతుంది . ఈ విధంగా ఉచ్ఛ్వాస నిశ్వాసలు అనవసరం అవుతాయి; బలపడిన శారీరక జీవశక్తి, విశ్వ జీవం ద్వారా కణాలు రీఛార్జ్ చేయబడతాయి; అందువల్ల భౌతిక కణాలు మారవు లేదా క్షీణించవు.<ref name="Jaerschky.Breathlessness"/>}} ''కబాలి'' (బెంగాలీ) అనేది ''కైవల్య'' (కేవలి, కేవల) "ఒంటరితనం", ''పురుష'' వేరుచేయడం (చైతన్యం, ఆత్మ) ''ప్రకృతి'' నుండి (ప్రకృతి లేదా పదార్థం, మానవ మనస్సు, భావోద్వేగాలతో సహా) లేదా దేవునితో ఏకీకరణకు పర్యాయపదంగా ఉందని జేర్ష్కీ స్పష్టం చేశారు.<ref>Jayadev Jaerschky, ''Kriya Yoga - English Edition: A Manual to inner Freedom Based on the Teachings of Paramhansa Yogananda''</ref> జేర్స్కీ ప్రకారం, కేవల-ప్రాణాయామం ''కేవల కుంభక'' దారితీస్తుంది, ఇది "శ్వాస తీసుకోలేని సహజ స్థితి, ఇది అన్ని లోతైన యోగుల లక్ష్యం".<ref name="Jaerschky.Breathlessness">Kriyacharya Jayadev Jaerschky, [https://yoganandaharmony.com/kriya-yoga-in-the-ancient-scriptures ''Kriya Yoga In the Ancient Scriptures. '']</ref> == సాధన == [[దస్త్రం:Lahiri_Mahasaya.jpg|thumb|[[లాహిరి మహాశయులు]]  (1828–1895).]] [[దస్త్రం:Krishna_instructing_Arjuna.jpg|thumb|[[శ్రీ కృష్ణుడు]] అర్జునునికి ఉపదేశిస్తున్నాడు]] లాహిరీ మహాశయులు ఈ విద్యను ఒక దీక్షగా గురువు నుండి మాత్రమే ఉపదేశం పొందాలని మార్గనిర్దేశం చేశారు.<ref name="Dasgupta">{{Cite book|url=http://www.yoganiketan.net|title=Kriya Yoga, its dissemination, and the Mahamuni Babaji Maharaj - Chapter 5 & 8|last=Dasgupta|first=Sailendra Bejoy|publisher=Yoga Niketan|year=2011}}</ref> ఈ విద్యను గురువు నుండి శిష్యునకు ప్రసారం చేసేటప్పుడు పాటించవలసిన ప్రాచీన కఠిన నియమాలను బాబాజీ తనకు బోధించారని చెప్పారు. <ref name="Chapter33">{{Cite book|title=Autobiography of a Yogi- Chapter 33 - Babaji, Yogi-Christ of Modern India|last=Yogananda|first=Paramahansa|publisher=Self-Realization Fellowship|year=1997|isbn=0876120869}}</ref> యోగానందులు దీన్ని వివరిస్తూ, "క్రియా యోగి తన ప్రాణశక్తిని, వెనుబాములోని ఆరు కేంద్రాల్ని (ఆజ్ఞా, విశుద్ధ, అనాహత, మణిపుర, స్వాధిష్ఠాన, మూలాధారాలనే షట్చక్రాల్ని) చుట్టి పైనుంచి కిందికి, కింది నుంచి పైకి పరిభ్రమించేటట్టు మానసికంగా నిర్దేశిస్తాడు. ఈ ఆరు చక్రాలూ విరాట్పురుషునికి సంకేతమైన రాశిచక్రం లోని 12 రాశులకు సమానం. మానవుని సున్నితమైన వెనుబాము చుట్టూ అరనిమిషముసేపు పరిభ్రమించే శక్తి, అతని పరిణామంలో సూక్ష్మప్రగతిని సాధ్యం చేస్తుంది; ఒక్క క్రియకు పట్టే ఆ అరనిమిషం కాలం, ఒక సంవత్సరంలో జరిగే ప్రకృతిసహజమైన ఆధ్యాత్మిక వికాసానికి సమానం" అన్నారు.  ===యోగా=== యోగ అనే సంస్కృత నామవాచకం యుజ్ (యుజ్) "జోడించడం, కాడిమిడి., పట్టుకోవడం, కాడిని" (యోగ అనేది ఆంగ్ల పదం "కాడిని" "" "నుండి తీసుకోబడింది.{{Sfn|Satyananda|2008|p=1}} తిమోతి మిల్లెర్ ప్రకారం, ''[[యోగా]]'' అనే పదం హిందూ సంప్రదాయాలలో వివిధ ఆధ్యాత్మిక అభ్యాసాలను సూచిస్తుంది, దీనిని "యూనియన్" లేదా "క్రమశిక్షణ" గా అనువదిస్తుంది.{{Sfnp|Miller|1995}} యోగ సూత్రాల సందర్భంలో, ''క్రియా యోగ'' అనే పేరును వివరించడానికి తరచుగా సూచన చేయబడుతుంది, సాంప్రదాయ వ్యాఖ్యాతలు ''యుజ్ సమదౌ'' (దృష్టి కేంద్రీకరించడానికి) మూలాన్ని సరైన శబ్దవ్యుత్పత్తిగా భావిస్తారు.{{Sfn|Bryant|2009|p=5}} ===క్రియ=== ''క్రియా'' అనేది యోగా సందర్భంలో ఏ రకమైన అభ్యాసాన్ని అయినా సూచించవచ్చు, మానసిక భౌతిక అభ్యాసాల ఉపాధ్యాయులు తరచుగా ఈ పదాన్ని ఉపయోగిస్తారు. ఫిలిప్ గోల్డ్బెర్గ్ వ్రాస్తూ, ఒక బ్రాండ్‌గా, ''క్రియా యోగ'' సాధారణంగా యోగానంద ప్రాతినిధ్యం వహించిన వంశాన్ని సూచిస్తుంది. ఆయన యోగానంద ఆత్మకథ నుండి ఈ క్రింది నిర్వచనాన్ని ఉదహరించారు:{{Sfn|Goldberg|2010|p=359}} {{blockquote|క్రియ అనే సంస్కృత పదానికి మూలం 'క్రి', అంటే చేయడం, చర్య తీసుకోవడం, ప్రతిస్పందించడం; ఇదే మూలం కర్మ అనే పదంలో కూడా కనిపిస్తుంది, ఇది కారణం ఫలితం సహజ సూత్రం. అందువల్ల క్రియ యోగం అంటే "ఒక నిర్దిష్ట చర్య లేదా కర్మ ద్వారా అనంతంతో ఐక్యత (యోగం)."<ref name="AY1946">{{Cite wikisource | title = Autobiography of a Yogi/Chapter 26 | last = Yogananda | first = Paramahansa | year = 1946}}</ref>}} జోన్స్, ర్యాన్ ప్రకారం, ''క్రియా యోగాను'' అక్షరాలా "కర్మకాండ యోగా" అని అనువదించవచ్చు, ఇది " త్రిశిఖి-బ్రాహ్మణ ఉపనిషత్తులో జ్ఞాన (అభ్యసనం) యోగాకు భిన్నంగా, కర్మ (చర్య) యోగాతో సమానంగా ఉంటుంది " అని పేర్కొన్నారు.{{Sfn|Jones|Ryan|2007a|p=248}} పతంజలి యోగ సూత్రాలు మూడు రకాలైన క్రియలను నిర్వచించాయి, అవి [[తపస్సు|''తపస్'']] ("వేడి", "సన్యాసి అభ్యాసాలు" ''స్వాధ్యాయ'' (వేదాల అధ్యయనం లేదా పారాయణ, లేదా "ధ్యానం, ధ్యానం, ఒకరి ఆత్మ ప్రతిబింబం" ఈశ్వర ప్రాణదానం (భక్తి లేదా దేవునికి లొంగిపోవడం).క్రియా యోగ పాఠశాలలో, 'కర్మ చర్య' లో శ్వాస పద్ధతులు (ప్రాణాయామా) జీవిత శక్తిని (ప్రాణాయామ) "ఆరు వెన్నెముక కేంద్రాల చుట్టూ పైకి క్రిందికి" పైకి కిరీటం-చక్రం వరకు తిరుగుతాయి.<ref name="science2">Paramahansa Yogananda, ''Autobiography of a Yogi'', [http://yogananda.com.au/kriya.html#science The Science of Kriya Yoga].</ref>{{Sfn|Jones|Ryan|2007a|p=248}} ===అంతర్గత అగ్ని ఆచారంగా=== తాన్యా లిన్నే బ్రిటైన్ ఇంకా వివరిస్తూ, "క్రియా యోగ అంటే 'యోగా సాధన' లేదా 'ఆచరణాత్మక యోగా' అని అర్థం, [ఇది] దీక్ష, త్యాగం పదజాలంతో కూడా ముడిపడి ఉంటుంది".''క్రియా'' యోగ ప్రాణాయామ అభ్యాసాలు [[కుండలిని]]-అభ్యాసం ఒక రూపం, ఇది క్రియా, "అంతర్గత అగ్ని ఆచారం", అంతర్గత [[యజ్ఞం|వేద అగ్ని బలి]] ముగుస్తుంది.<ref>Tanya Lynne Brittain, [https://d1wqtxts1xzle7.cloudfront.net/80737917/Kali_Ma_S_He_Publication-libre.pdf?1644795413=&response-content-disposition=inline%3B+filename%3DKali_Ma_and_Kundalini_Serpent_Goddess_Ri.pdf&Expires=1699200974&Signature=CuIjW6XuRoIV54J6ua1Ucv2WjFAEnHH7mm0mgX3QGjNaBqFhwn9C3qrBRTh~89g0mdRjdIEo9BBR4cyIiSBDmRPwnEHNV9ehM3ZNMq-rOMW1JmP9XXVwqty3kvdncUfHXXhXF0Mh9jRLFvx-CGX04faQ~PXjQBkGNHncrndg~G4UipYpmLq1HH5A0JvcIeunxHTHUA4FDsXGZGeNid2E4CvgqnbQP6-a7Q8nI8hGUuYnkOqp5jrUa5MuoAVrOo1OKRtNMQIPyN9OfcM~gpjpMhyHKzx-1EvF-c3c9iFxZVzywCJy6mSu1p36dLXabRfthRYIkLK6KHjEz67ZvfKezA__&Key-Pair-Id=APKAJLOHF5GGSLRBV4ZA ''Kali Ma & Kundalini: Serpent Goddess Rising''], S/HE: An International Journal of Goddess Studies Volume 1 Number 1 2022</ref> ఉపనిషత్తులలో ఈ అంతర్గత అగ్ని ఆచారం శ్వాస తీసుకోవడం, తినడం ద్వారా జీవిత నిర్వహణతో ముడిపడి ఉందని యాయెల్ బెంటర్ మరింత వివరించాడు. బ్రాహ్మణుడు తన త్యాగాల ద్వారా ప్రపంచ క్రమాన్ని కాపాడుకుంటే, యోగికి శ్వాస అనేది శాశ్వత ఆచారంగా మారుతుంది. అగ్ని అంతర్గతీకరణ ''తపస్'', "వేడి", మలినాలను కాల్చివేయడం, శ్వాస నియంత్రణ అయిన ''ప్రాణాయామం'' కూడా ముడిపడి ఉంటుంది. ఈ భావనలు సూక్ష్మ శరీర యోగాలో మిళితం చేయబడ్డాయి.{{Sfnp|Bentor|2000}} యోగానంద ఇలా వ్రాశారు:<ref>{{Cite book|title=Autobiography of a Yogi|last=Yogananda|first=Paramahansa|publisher=[[Self-Realization Fellowship]]|year=1998|isbn=0-87612-083-4|edition=13th|pages=244}}</ref> {{Blockquote|text=గీతలో తరచుగా కీర్తించబడిన నిజమైన 'అగ్నియాస'యే క్రియా యోగం. యోగి తన మానవ వాంఛలను, సాటిలేని దైవానికి అంకితం చేయబడిన ఏకేశ్వరవాద అగ్నిగుండంలోకి విసిరేస్తాడు. నిజానికి ఇదే యథార్థమైన యోగ అగ్నియాగం, దీనిలో గత, వర్తమాన కోరికలన్నీ దైవిక ప్రేమచే దహించబడతాయి. సమస్త మానవ ఉన్మాదాల త్యాగాన్ని ఆ పరమ జ్వాల స్వీకరిస్తుంది, మానవుడు మలినాల నుండి పవిత్రుడవుతాడు.}} == చరిత్ర == [[దస్త్రం:Patanjali.jpg|కుడి|thumb|[[పతంజలి]] విగ్రహం ([[కుండలిని]] లేక [[ఆదిశేషుడు|ఆదిశేషుని]] అవతారాన్నిసూచిస్తున్న మూర్తి) ]] ప్రస్తుత క్రియ యోగ రూపాల మూలాలను [[లాహిరి మహాశయులు|లాహిరి మహాసయ]] వద్ద కనుగొనవచ్చు, అతను మహావాతర్ బాబాజీ అనే అమర హిమాలయ యోగి నుండి యోగా పద్ధతులలోకి దీక్ష పొందాడని చెప్పాడు.{{Sfn|Miller|1995|p=178}}1861లో మహావతార బాబాజీ ద్వారా లాహిరి మహాసయ క్రియా యోగ ప్రవేశం పొందిన కథను యోగానంద 1946లో రాసిన ఆటోబయోగ్రఫీ ఆఫ్ ఎ యోగి పుస్తకంలో పొందుపరచబడింది.{{Sfn|Virk|2023|pp=247–253}}ఆ సమావేశంలో, మహావతార్ బాబాజీ లాహిరి మహాసయతో ఇలా అన్నాడు, "ఈ పంతొమ్మిదవ శతాబ్దంలో నేను మీ ద్వారా ప్రపంచానికి ఇస్తున్న క్రియా యోగా, కృష్ణుడు సహస్రాబ్దాల క్రితం అర్జునునికి ఇచ్చిన అదే శాస్త్రం యొక్క పునరుజ్జీవనం, తరువాత పతంజలి, క్రీస్తు, సెయింట్ జాన్, సెయెంట్ పాల్ ఇతర శిష్యులకు తెలిసింది".<ref name="Chapter262">{{Harvnb|Yogananda|1997|loc=Chapter 26 - The Science of Kriya Yoga}}</ref>యోగానందుడు గాడ్ టాక్స్ విత్ అర్జునుడుః ది భగవద్గీతలో కూడా క్రియా యోగ శాస్త్రం అసలు ఆదాముడు [[మన్వంతరం|మను]] కి, అతని ద్వారా [[జనకుడు|జనక]] ఇతర రాజ ఋషులకు ఇవ్వబడిందని రాశాడు.<ref>{{Cite book|title=God Talks With Arjuna: The Bhagavad Gita|last=Yogananda|first=Paramahansa|publisher=Self-Realization Fellowship; 1st edition|year=1995|isbn=0-87612-030-3|page=578}}</ref><ref>{{Cite book|title=Autobiography of a Yogi|last=Yogananda|first=Paramahansa|publisher=Self-Realization Fellowship|year=2009|page=274|chapter=Chapter 26: The Science of Kriya Yoga}}</ref> లాహిరి మహాశయుని ద్వారా, క్రియా యోగ భారతదేశం అంతటా వ్యాపించింది.<ref name="Chapter263">{{Harvnb|Yogananda|1997|loc=Chapter 26 - The Science of Kriya Yoga}}</ref> లాహిరి మహాశయుని శిష్యులలో అతని ఇద్దరు కుమారులు (డుకూరి లాహిరి, టింకౌరి లాహిరి ), శ్రీ యుక్తేశ్వర్ గిరి , పంచనన్ భట్టాచార్య , స్వామి ప్రణబానంద, స్వామి కేబలానంద, కేశవానంద బ్రహ్మచారి , భూపేంద్రనాథ్ సన్యాల్ (సన్యాల్ మహాశయుడు) అనేక మంది ఉన్నారు.{{Sfn|Yogananda|1997|loc=Chapters 3, 32, 33, 36}} స్వామి శ్రీ యుక్తేశ్వర గిరి శిష్యుడు [[పరమహంస యోగానంద]] తన పుస్తకం ఆటోబయోగ్రఫీ ఆఫ్ ఎ యోగి తో 1920 నుండి యోగానంద పాశ్చాత్య దేశాలకు అభ్యాసాన్ని పరిచయం చేయడం ద్వారా క్రియా యోగాను అంతర్జాతీయ అవగాహనకు తీసుకువచ్చారు.{{Sfnp|Miller|1995}}<ref name="Chapter264">{{Harvnb|Yogananda|1997|loc=Chapter 26 - The Science of Kriya Yoga}}</ref>{{Sfn|Jones|Ryan|2007a|p=xxxv}} === ఇటీవల చరిత్ర === లాహిరీ మహాశయులు, 1861లో బాబాజీ నుంచి దీక్షను పొందడం ఒక యోగి ఆత్మకథలో వివరించబడియున్నది. యోగ సంబంధమైన కొన్ని నిషేధాజ్ఞల మూలంగా సామాన్య ప్రజల కోసం ఉద్దేశించిన ఈ పుస్తకంలో క్రియా యోగానికి సంబంధించిన పూర్తి వివరణ ఇవ్వలేదు కానీ స్థూలమైన వివరాలు ఇవ్వబడ్డాయి.<ref>{{Cite book|title=Autobiography of a Yogi- Chapter 34 - Materializing a Palace in the Himalayas|last=Yogananda|first=Paramahansa|publisher=Self-Realization Fellowship|year=1997|isbn=0876120869}}</ref> "ఈ 19వ శతాబ్దంలో నేను నీ ద్వారా అందిస్తున్న ఈ క్రియా యోగం, కొన్ని వేల ఏళ్ళ కిందట కృష్ణుడు అర్జునునికి ఉపదేశించిన, ఉత్తరోత్తరా [[పతంజలి]]కీ,  తదితర శిష్యులకూ తెలిసి ఉన్న విద్యకు పునరుద్ధరణమే" అని బాబాజీ లాహిరీ మహాశయతో అన్నట్లు, యోగానందులు వ్రాశారు. లాహిరీ మహాశయుల ద్వారా క్రియా యోగం, భారతదేశమంతటా వ్యాపించింది. ఈయన శిష్యుడైన శ్రీ యుక్తేశ్వర్ గిరి, తన శిష్యుడైన యోగానందుల ద్వారా క్రియా యోగాన్ని 20వ శతాబ్దంలో అమెరికా, ఐరోపా దేశాల్లో ప్రచారం చేశారు. లాహిరీ మహాశయుల భక్తుల్లో ఆయన కొడుకులైన డుకౌరి లాహిరీ, టింకౌరి లాహిరీ, ఇతర శిష్యులైన శ్రీ యుక్తేశ్వర్ గిరి, పంచానన్ భట్టాచార్య, స్వామి ప్రణవానంద, కేవలానంద మొదలైన వారెందరో ఉన్నారు.<ref>{{Cite book|title=Autobiography of a Yogi- Chapters 3, 32, 33, 36|last=Yogananda|first=Paramahansa|publisher=Self-Realization Fellowship|year=1997|isbn=0876120869}}</ref> == సాధన == [[దస్త్రం:Mode_of_action_of_Mudras.svg|కుడి|thumb|సుషుమ్నపై ముద్రలు, బంధాల చర్య సరళీకృత రేఖాచిత్రం, హఠ యోగ తత్వశాస్త్రంలో విముక్తిని దారితీసింది. ప్రభావితమైన సూక్ష్మ ద్రవాలకు ప్రాణ, బిందు, అమృతంతో సహా అనేక పేర్లు ఉన్నాయి.]] లాహిరి మహసాయ బోధించినట్లుగా, క్రియ యోగ సాంప్రదాయకంగా గురు-శిష్యుల సంబంధం ద్వారా ప్రత్యేకంగా నేర్చుకుంటారు, దీక్షలో రహస్య వేడుక ఉంటుంది.<ref name="Dasgupta2">{{Cite book|url=http://www.yoganiketan.net|title=Kriya Yoga, its dissemination, and the Mahamuni Babaji Maharaj - Chapter 5 & 8|last=Dasgupta|first=Sailendra Bejoy|publisher=Yoga Niketan|year=2011}}</ref>{{Sfnp|Miller|1995}}క్రియా యోగాలో ప్రవేశం పొందిన తరువాత, "బాబాజీ నాకు గురు నుండి శిష్యుడికి యోగ కళను ప్రసారం చేయడాన్ని నియంత్రించే పురాతన కఠినమైన నియమాలను బోధించారు" అని ఆయన గుర్తు చేసుకున్నారు.<ref name="Chapter332">{{Harvnb|Yogananda|1997|loc=Chapter 34 - Materializing a Palace in the Himalayas}}</ref>యోగానంద ఆటోబయోగ్రఫీ ఆఫ్ ఎ యోగి క్రియా యోగ సాధన గురించి ప్రస్తావించింది, అయితే ఇది నిర్దిష్ట పద్ధతులను ఎలా అభ్యసించాలో వివరాలను అందించదు. ఆధ్యాత్మిక అవకాశాలకు వారి మనస్సులను తెరవడం ద్వారా యోగ మార్గాన్ని చేపట్టడానికి పాఠకులను ప్రేరేపించడం ఈ పుస్తకం ఉద్దేశ్యం అని రిజ్వాన్ విర్క్ రాశారు.{{Sfn|Virk|2023|pp=141–42}} 1920 అక్టోబరు 6న బోస్టన్లోని ఇంటర్నేషనల్ కాంగ్రెస్ ఆఫ్ రిలీజియస్ లిబరల్స్లో చేసిన ప్రసంగంలో, తన వంశానికి చెందిన క్రియా యోగ "వెన్నెముక స్తంభం, మెదడును అయస్కాంతపరచడం కలిగి ఉంటుంది, ఇందులో ఏడు ప్రధాన కేంద్రాలు ఉంటాయి, ఫలితంగా పంపిణీ చేయబడిన జీవిత శక్తి అసలు కేంద్రాలకు తిరిగి తీసుకోబడుతుంది", తద్వారా "ఆధ్యాత్మిక ఆత్మ" ను శారీరక, మానసిక పరధ్యానాల నుండి విముక్తి చేస్తుంది. యోగానంద ''[[సప్తచక్రాలు|చక్రాలు]]'' అనే పదానికి బదులుగా ''కేంద్రాలు'' అనే పదాన్ని ఉపయోగించారు. యోగానందుడు క్రియా యోగాను ఒక యోగి ఆత్మకథలో అదే విధంగా వివరించాడని ఫిలిప్ ''గోల్డ్‌బర్గ్'' రాశారు.{{Sfn|Goldberg|2010|pp=112–13, 359}} యోగానంద రాశాడు: <ref name="Chapter265">{{Harvnb|Yogananda|1997|loc=Chapter 26 - The Science of Kriya Yoga}}</ref> {{Blockquote|text=క్రియా యోగి తన ప్రాణశక్తిని, రాశిచక్రంలోని పన్నెండు నక్షత్రరాశులకు, అనగా ప్రతీకాత్మక విశ్వ పురుషునికి అనుగుణంగా ఉండే ఆరు వెన్నెముక కేంద్రాల (మెడుల్లరీ, సర్వైకల్, డోర్సల్, లంబార్, సాక్రల్, కాక్సిజియల్ ప్లెక్సస్‌లు) చుట్టూ మానసికంగా పైకి, కిందికి పరిభ్రమింపజేస్తాడు. మానవుని సున్నితమైన వెన్నెముక చుట్టూ అర నిమిషం పాటు శక్తి పరిభ్రమించడం అతని పరిణామంలో సూక్ష్మమైన పురోగతిని కలిగిస్తుంది; ఆ అర నిమిషం క్రియ ఒక సంవత్సరం సహజ ఆధ్యాత్మిక వికాసానికి సమానం.}} క్రియా యోగ సాధనలో నిర్దిష్ట శ్వాస విధానాలు ఉంటాయి .{{Sfn|Jones|Ryan|2007a|p=248}}క్రియా యోగ సాధన ప్రక్రియ రక్తం ఒక నిర్దిష్ట శుద్దీకరణకు దారితీస్తుందని, ఇది వెన్నెముకలోకి ఉపసంహరించుకోవడానికి జీవ శక్తిని విడుదల చేస్తుందని యోగానంద పేర్కొన్నాడు: <ref>{{Cite book|title=Autobiography of a Yogi|title-link=Autobiography of a Yogi|last=Yogananda|first=Paramahansa|publisher=THE PHILOSOPHICAL LIBRARY, INC.|year=1946|isbn=9788189535513|location=New york|pages=184|author-link=Paramahansa Yogananda}}</ref> {{Blockquote|text=క్రియా యోగం అనేది ఒక సరళమైన, మానసిక-శారీరక పద్ధతి. దీని ద్వారా మానవ రక్తంలోని కార్బన్‌ను తొలగించి, ఆక్సిజన్‌తో తిరిగి నింపుతారు. ఈ అదనపు ఆక్సిజన్‌లోని పరమాణువులు జీవశక్తిగా రూపాంతరం చెంది, మెదడు, వెన్నెముక కేంద్రాలను పునరుజ్జీవింపజేస్తాయి. సిరలలో రక్తం పేరుకుపోవడాన్ని ఆపడం ద్వారా, యోగి కణజాలాల క్షీణతను తగ్గించగలడు లేదా నివారించగలడు; ఉన్నత స్థాయి యోగి తన కణాలను శుద్ధ శక్తిగా రూపాంతరం చెందిస్తాడు. ఏలియా, ఏసు, కబీర్, ఇతర ప్రవక్తలు క్రియా యోగాన్ని లేదా దానిని పోలిన పద్ధతిని ఉపయోగించడంలో నిష్ణాతులు. దీని ద్వారా వారు తమ శరీరాలను తమ ఇష్టానుసారం ప్రత్యక్షం కావడం, అదృశ్యం కావడం చేసేవారు.}} సత్యానంద గిరి ఇలా వ్రాశారు, "క్రియా సాధన 'ఆత్మలో ఉండే అభ్యాసం' సాధనగా భావించవచ్చు".<ref name=":0">{{Cite book|url=|title=A Collection of Biographies of 4 Kriya Yoga Gurus|last=[[Satyananda Giri]]|first=Swami|publisher=Yoga Niketan|year=2006|isbn=978-0595386758|edition=|chapter=Kriya Quotes|chapter-url=https://www.yoganiketan.net/reader/books/kriya-quotes.html}}</ref> క్రియా యోగ సంప్రదాయంలో అనేక ఉన్నత క్రియాలు ఉన్నాయి. ''ఒక యోగి ఆత్మకథ'' ప్రకారం, లాహిరి మహాసయ క్రియ యోగాను నాలుగు భాగాలుగా విభజించారు. రెండవ, మూడవ, నాల్గవ క్రియాలను ఉన్నత క్రియాలు అని పిలుస్తారు, వాటిలో తోకర్ క్రియ ఒకటి.<ref name="Chapter266">{{Harvnb|Yogananda|1997|loc=Chapter 26 - The Science of Kriya Yoga}}</ref><ref name=":02">{{Cite book|url=|title=A Collection of Biographies of 4 Kriya Yoga Gurus|last=[[Satyananda Giri]]|first=Swami|publisher=Yoga Niketan|year=2006|isbn=978-0595386758|edition=|chapter=Kriya Quotes|chapter-url=https://www.yoganiketan.net/reader/books/kriya-quotes.html}}</ref> ==మూలాలు & ప్రేరణలు== యోగానంద ప్రకారం, అంతుచిక్కని మహావతార బాబాజీ క్రియ యోగ ప్రాణాయామం అనే భావనను [[పతంజలి|పతంజలి,]] [[రాజ యోగము|రాజ యోగ]], ''[[భగవద్గీత]]'' వివరించిన విధంగా యోగ భావనతో సమానంగా పరిచయం చేశారు.<ref name="Chapter267">{{Harvnb|Yogananda|1997|loc=Chapter 26 - The Science of Kriya Yoga}}</ref> యోగానంద ప్రకారం, క్రియా యోగ ప్రాచీన భారతదేశంలో బాగా ప్రసిద్ధి చెందింది, కానీ చివరికి "పూజారి గోప్యత, మనిషి ఉదాసీనత" కారణంగా కోల్పోయింది.<ref name="Chapter267" /> శ్రీ యుక్తేశ్వర గిరి ప్రత్యక్ష శిష్యుడు, శైలేంద్ర దాస్గుప్తా (మరణం 1984) ఇలా వ్రాశారు, "గీత, యోగ సూత్రాలు, తంత్ర శాస్త్రాలు, యుగాలపై భావనల నుండి స్వీకరించబడిన అనేక చర్యలను క్రియా కలిగి ఉంది".<ref name="Dasgupta3">{{Cite book|url=http://www.yoganiketan.net|title=Kriya Yoga, its dissemination, and the Mahamuni Babaji Maharaj - Chapter 5 & 8|last=Dasgupta|first=Sailendra Bejoy|publisher=Yoga Niketan|year=2011}}</ref> === భగవద్గీత === [[భగవద్గీత]] క్రియా యోగ ప్రాణాయామాన్ని పేరుతో బోధించదు, కానీ యోగా సాధన ప్రాథమిక ఆలోచన-మనస్సు, శరీర శక్తిపై నియంత్రణ (ప్రాణ) -అందులో వ్యక్తీకరించబడిందని యోగానంద పేర్కొన్నారు. గీతపై తన వ్యాఖ్యానంలో, భగవంతుడు అర్జునుడితో మాట్లాడతాడు, యోగానందుడు [[శ్రీకృష్ణుడు|కృష్ణుడు]] గీతలో శిష్యుడైన అర్జునుడికి క్రియా యోగ యొక్క "సురక్షితమైన మార్గాన్ని" వెల్లడిస్తాడని నొక్కిచెప్పాడు. ముఖ్యంగా, యోగానందుడు శ్వాస నియంత్రణ, ధ్యానం గురించి IV:29, V: <ref>{{Cite journal |last=Feuerstein |first=Georg |author-link=Georg Feuerstein |date=November–December 1996 |title=Yogananda's Gita |url=https://books.google.com/books?id=UOkDAAAAMBAJ&pg=PA118 |journal=[[Yoga Journal]] |issue=131 |pages=122}}</ref>యోగానంద వ్యాఖ్యానం ప్రకారం, కృష్ణుడు క్రియ యోగాన్ని ఇలా వర్ణించాడు: {{blockquote|క్రియా యోగ ప్రాణాయామాన్ని ఏకాగ్రతతో అభ్యసించడం ద్వారా—ఉచ్ఛ్వాస వాయువును నిశ్వాస వాయువులోకి (ప్రాణాన్ని అపాన వాయువులోకి), నిశ్వాస వాయువును ఉచ్ఛ్వాస వాయువులోకి (అపాన వాయువును ప్రాణ వాయువులోకి) సమర్పించడం ద్వారా—యోగి ఈ రెండు జీవ ప్రవాహాలను వాటి ఫలితంగా ఏర్పడే క్షయం, పెరుగుదల పరివర్తనలను, అంటే శ్వాస, హృదయ క్రియలకు దానితో పాటు వచ్చే శరీర చైతన్యానికి కారణమయ్యే కారకాలను తటస్థీకరిస్తాడు. శ్వాస నుండి స్వేదనం చేయబడిన వెన్నెముక, మెదడులోని శుద్ధమైన ఆధ్యాత్మిక జీవశక్తితో బలపడిన జీవశక్తితో రక్తాన్ని, కణాలను పునరుత్తేజపరచడం ద్వారా, క్రియా యోగి శారీరక క్షయాన్ని ఆపి, తద్వారా శ్వాస, హృదయం శుద్ధి చేసే చర్యలను అనవసరం చేసి వాటిని ప్రశాంతపరుస్తాడు. ఈ విధంగా యోగి చైతన్యవంతమైన జీవశక్తి నియంత్రణను పొందుతాడు.<ref>[[Paramahansa Yogananda]] (1995). ''God Talks With Arjuna: The Bhagavad Gita'' First Edition. Self-Realization Fellowship {{ISBN|0-87612-030-3}}.</ref>}} కృష్ణుడు క్రియా యోగ ప్రాణాయామాన్ని సూచిస్తున్నాడని కూడా యోగానంద పేర్కొన్నాడు, "కృష్ణుడు... పూర్వ అవతారంలో, పురాతన ప్రకాశవంతమైన వివాస్వత్కు నాశనం చేయలేని యోగాను తెలియజేశాడని, అతను దానిని గొప్ప శాసనసభ్యుడు మనుకు ఇచ్చాడు. అతను, భారతదేశ సౌర యోధుల రాజవంశం యొక్క తండ్రి ఇక్ష్వాకు బోధించాడు".<ref name="Chapter268">{{Harvnb|Yogananda|1997|loc=Chapter 26 - The Science of Kriya Yoga}}</ref> === పతంజలి యోగ సూత్రాలు === [[దస్త్రం:Patanjali.jpg|thumb|పతంజలి విగ్రహం ([[కుండలిని]] లేదా [[ఆదిశేషుడు|శేషా]] అవతారాన్ని సూచించే సాంప్రదాయ రూపం]] యోగానంద ప్రకారం, "యోగ అగ్రగామి ప్రతిపాదకురాలు, పురాతన ఋషి పతంజలి ద్వారా క్రియా యోగ గురించి రెండుసార్లు ప్రస్తావించబడింది: 'క్రియా యోగలో శరీర క్రమశిక్షణ, మానసిక నియంత్రణ, ఓం మీద ధ్యానం ఉంటాయి.'-యోగ సూత్రాలు II:1.<ref name="science3">Paramahansa Yogananda, ''Autobiography of a Yogi'', [http://yogananda.com.au/kriya.html#science The Science of Kriya Yoga].</ref> పతంజలి 2 యోగ సూత్రాలు మూడు రకాలైన క్రియలను నిర్వచించే "యోగ చర్య" ను వివరించేటప్పుడు వాస్తవానికి క్రియా యోగ అనే పదాన్ని ఉపయోగిస్తాయి. {{blockquote|చర్య యొక్క యోగం (క్రియాయోగం): సన్యాసం ( తపస్సు ), పారాయణం ( స్వాధ్యాయ ), ఈశ్వరుడు (ప్రభువు) పట్ల భక్తి (ప్రనిధాన).}} జార్జ్ ఫ్యూయర్‌స్టీన్ ప్రకారం, ఈ క్రియా యోగ 1వ అధ్యాయం, 2వ అధ్యాయం పద్యం 1-27,54వ పద్యం, 4వ అధ్యాయం మినహా 3వ అధ్యాయంలో ఉంది.{{Sfn|Feuerstein|1978|p=108}}"ఎనిమిది అవయవ యోగ" అనేది అధ్యాయం 2 పద్యం 28-55, అధ్యాయం 3 పద్యం 3, 54లలో వివరించబడింది.{{Sfn|Feuerstein|1978|p=108}} బార్బరా మిల్లర్ ప్రకారం, యోగ సూత్రాలలో వివరించిన విధంగా క్రియా యోగ అనేది "యోగా చురుకైన ప్రదర్శన". ఇది నియమాలలో భాగం, "ఆచారాలు", పతంజలి ఎనిమిది అవయవాలలో రెండవ అవయవం.{{Sfn|Miller|2009|p=44}} పతంజలి క్రియా యోగ ప్రాణాయామ పద్ధతి గురించి రెండవసారి ఇలా రాశాడని యోగానంద పేర్కొన్నాడు: "ప్రేరణ, గడువు మార్గాన్ని విడదీయడం ద్వారా సాధించే ఆ ప్రాణాయామం ద్వారా విముక్తి పొందవచ్చు" (YS 2.49).<ref name="Chapter269">{{Harvnb|Yogananda|1997|loc=Chapter 26 - The Science of Kriya Yoga}}</ref><ref name="science4">Paramahansa Yogananda, ''Autobiography of a Yogi'', [http://yogananda.com.au/kriya.html#science The Science of Kriya Yoga].</ref> == వంశం == [[పరమహంస యోగానంద]] స్థాపించిన [[సెల్ఫ్ రియలైజేషన్ ఫెలోషిప్|స్వీయ-సాక్షాత్కార ఫెలోషిప్]] (ఎస్ఆర్ఎఫ్/యోగోద సత్సంగ సొసైటీ ఆఫ్ ఇండియా (వైఎస్ఎస్) లో [[శ్రీకృష్ణుడు|భగవాన్ కృష్ణ]], జీసస్ క్రైస్ట్, [[బాబాజీ|మహావతార బాబాజీ]], లాహిరి మహసాయ, శ్రీ యుక్తేశ్వర గిరి, [[పరమహంస యోగానంద]] ఉన్నారు. ఎస్ఆర్ఎఫ్ ప్రకారం, యోగానంద తన మరణానికి ముందు, "అతను ఎస్ఆర్ఎఫ్ గురువుల శ్రేణిలో చివరివాడు కావాలని దేవుడు కోరుకుంటాడు" అని పేర్కొన్నాడు.<ref name=":1">{{Cite book|title=American Veda: From Emerson and the Beatles to Yoga and Meditation How Indian Spirituality Changed the West|last=Goldberg|first=Phillip|date=2013|publisher=Harmony|pages=121–122}}</ref>తన రచనలు, ముఖ్యంగా ఎస్ఆర్ఎఫ్ గృహ-అధ్యయన కోర్సులో సంకలనం చేయబడినవి (''ఎస్ఆర్ఎఫ్ పాఠాలు'') తన మరణం తరువాత శిష్యుల ఆధ్యాత్మిక బోధనను సులభతరం చేస్తాయని యోగానంద చెప్పారు.{{Sfn|Miller|1995|pp=183–184}}ఎస్ఆర్ఎఫ్/వైఎస్ఎస్ నాయకత్వం వారసత్వం గురించి అడిగినప్పుడు, యోగానంద ఇలా సమాధానమిచ్చాడు, "ఈ సంస్థకు ఎల్లప్పుడూ అధిపతిగా ఉన్న పురుషులు, మహిళలు ఉంటారు. వారు ఇప్పటికే దేవునికి, గురువులకు తెలిసినవారు. వారు నా ఆధ్యాత్మిక వారసుడిగా అన్ని ఆధ్యాత్మిక, సంస్థాగత విషయాలలో ప్రతినిధిగా పనిచేస్తారు".<ref>{{Cite web|title=Lineage and Leadership - A history of the SRF/YSS Gurus and the leadership today|url=https://yogananda.org/lineage-and-leadership|access-date=2022-05-19|website=Yogananda.org}}</ref> క్రియా యోగా ఇన్స్టిట్యూట్ ప్రకారం, వారి వంశంలో [[బాబాజీ|మహావతార బాబాజీ]], [[లాహిరి మహాశయులు|లాహిరి మహాసయ]], శ్రీ యుక్తేశ్వర గిరి, శ్రీమత్ భూపేంద్రనాథ్ సన్యాల్ మహాశయ, [[పరమహంస యోగానంద]], సత్యానంద గిరి, హరిహరానంద గిరి ఉన్నారు.<ref>{{Cite web|title=Kriya Yoga Institute - USA - Home|url=https://kriya.org/|access-date=2022-05-19|website=kriya.org}}</ref> శ్రీ యుక్తేశ్వర గిరి శిష్యుడు అయిన హరిహరానంద గిరి 1959 వరకు భారతదేశంలో యోగానంద ఆశ్రమాలలో ఒకదాన్ని నిర్వహించేవారు. అతను 1975లో యునైటెడ్ స్టేట్స్‌ను సందర్శించడం ప్రారంభించాడు, ఫ్లోరిడాలోని హోమ్‌స్టెడ్‌లో క్రియా యోగా ఇన్‌స్టిట్యూట్‌ను స్థాపించాడు.{{Sfn|Goldberg|2010|p=126}} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:ధ్యానము]] [[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]] t43kat714fu77yjraf34d8llbv14ymr 0 249080 4942940 4619847 2026-08-24T09:21:16Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4942940 wikitext text/x-wiki {{Infobox news event | title = భోపాల్ దుర్ఘటన | image_name = Bhopal-Union Carbide 1 crop memorial.jpg | image_size = 225px | caption = 1984లో విషవాయువు వలన మరణించిన వారి జ్ఞాపకార్థం డచ్ కళాకారునిచే నిర్మింపబడిన స్మారకం | date = {{start date|1984|12|02|df=y}} – {{end date|1984|12|03|df=y}} | time = | place = [[భోపాల్]], [[మధ్యప్రదేశ్]] | coordinates = {{Coord|23|16|51|N|77|24|38|E|region:IN-MP_type:landmark|display=inline,title}} | also known as = భోపాల్ విషవాయు దుర్ఘటన | cause = యూనియన్ కార్బైడ్ ట్యాంకు నుండి మిథైల్ ఐసో సైనేట్ వాయువు బయటికి వెలువడినది | reported deaths = కనీసం 3,787; 16,000 కు పైగా దావావేసినవారు | reported injuries = కనీసం 558,125 | reported missing = | reported property damage = | burial = | inquiries = | inquest = | coroner = | suspects = | accused = | convicted = | charges = | verdict = | convictions = | litigation = }} ఈ దుర్ఘటనను '''భోపాల్ విపత్తు''' , '''భోపాల్ వాయు విషాదం''' అని కూడా పిలుస్తారు. ఇది [[భారత దేశం|భారతదేశం]]<nowiki/>లో గ్యాస్ లీక్ సంఘటనగా చెప్పవచ్చు. ఇది ప్రపంచంలోనే అత్యంత పెద్ద [[పారిశ్రామిక విపత్తు]].  ఇది [[మధ్య ప్రదేశ్|మధ్యప్రదేశ్]] లోని [[భోపాల్]] లో గల [[యూనియన్ కార్బైడ్ ఇండియా|యూనియన్ కార్బైడ్ ఇండియా లిమిటెడ్]] (యుసిఐఎల్) పురుగుమందుల ప్లాంట్లో డిసెంబరు 2-3, 1984 రాత్రి పూట జరిగింది. 500,000 మందికిపైగా ప్రజలు  మిథైల్ ఐసోసనియేట్ (MIC) వాయువు, ఇతర రసాయనాల ప్రభావానికి గురయ్యారు. [[భోపాల్‌ మున్సిపల్‌ కార్పొరేషన్‌]] పరిధిలో 56 వార్డులు ఉంటే- 36 వార్డుల్లో విషవాయువు ప్రభావం చూపింది.<ref>[http://www.prajasakti.com/Content/1721846 ఇప్పటికీ వదలని పీడ ‘భోపాల్ గ్యాస్’ దుర్ఘటన] ప్రజాశక్తి </ref>  మృతుల సంఖ్యపై అంచనాలు వేర్వేరుగా ఉన్నాయి. మధ్యప్రదేశ్ ప్రభుత్వం విడుదల చేసిన అధికారిక లెక్కల ప్రకారం మృతుల సంఖ్య 3,787 మంది, అందులో 2,259 మంది తక్షణమరణానికి గురైనట్టుగా నిర్ధారించింది.  2006 సంవత్సరంలో ఒక ప్రభుత్వ అఫిడవిట్లో గ్యాస్ లీకేజి వలన 558,125 మంది ప్రభావితమైనట్టు పేర్కొంది. ఇందులో 38,478 తాత్కాలిక ప్రభావానికి, 3,900 శాశ్వత ప్రభావానికి గురైనారు. అంతేగాక, ప్రమాదం జరిగిన రెండువారాలలో 8,000 మంది మరణించారని, గ్యాస్-సంబంధిత వ్యాధుల కారణంగా మరో 8,000 పైగా వ్యక్తులు మరణించారని అంచనా.  విపత్తు యొక్క అసలు కారణాలు వివాదాస్పదం. భారతీయ ప్రభుత్వం, స్థానిక కార్యకర్తలు వాదనల ప్రకారం, నిర్లక్ష్యమైన నిర్వహణ, సరైన నిర్వహణా పద్ధతులనుండి దూరంగా జరగడం కారణంగా సాధారణ నిర్వహణా గొట్టాలలోని నీరుని ఒక MIC ట్యాంక్లోకి చేరి, ఈ విపత్కర పరిస్థితిని పరిస్థితిని సృష్టించింది. దురుద్దేశ్యపూర్వకంగానే కొంతమంది MIC ట్యాంక్లోకి నీటిని సరఫరా చేసినట్లుగా యునియన్ కార్బైడ్ కార్పోరేషన్ (యుసిసి) వాదిస్తున్నది. UCC యొక్క యజమాని UCC కు యజమాని, భారత ప్రభుత్వ నియంత్రిత బ్యాంకులతో, 49.1 శాతం వాటాను కలిగి ఉన్న భారతదేశపు ప్రజలతో ఉంది. 1989 లో UCC $ 470 మిలియన్లు (2014 లో $ 907 మిలియన్లు) విపత్తు నుండి ఉత్పన్నమయ్యే దావాను పరిష్కరించింది. 1994 లో, యుసిసి UCIL లో తన వాటాను 'ఎవర్-రెడీ  ఇండస్ట్రీస్ ఇండియా లిమిటెడ్ (EIIL)'కు అమ్మివేసింది, తరువాత మెక్లీడ్ రస్సెల్ (ఇండియా) లిమిటెడ్తోవిలీనం అయింది. ఈవేడు 1998 లో సైట్లో క్లీన్-అప్ ముగిసింది, అది 99 సంవత్సరాల లీజును రద్దు చేసి, మధ్య ప్రదేశ్ రాష్ట్ర ప్రభుత్వానికి సైట్ యొక్క నియంత్రణను ఆపివేసింది. 2001 లో డౌ కెమికల్ కంపెనీ యుసిసిని విపత్తు తరువాత పదిహేను సంవత్సరాలు కొనుగోలు చేసింది. విపత్తు సమయంలో UCC,  వారెన్ ఆండర్సన్ , UCC CEO పాల్గొన్న భారతదేశంలోని భోపాల్ జిల్లా కోర్టులో సివిల్, క్రిమినల్ కేసులు దాఖలు చేయబడ్డాయి.   జూన్ 2010 లో, మాజీ UCIL చైర్మన్ సహా ఏడుగురు మాజీ ఉద్యోగులు నిర్దోషులుగా మరణం కలిగించి నిర్దోషిగా రెండు సంవత్సరాల జైలు శిక్ష విధించారు, ఒక్కొక్కరికి 2,000 డాలర్లు జరిమానా విధించారు, భారతీయ చట్టం అనుమతించిన గరిష్ట శిక్ష .ఎనిమిదో మాజీ ఉద్యోగి కూడా శిక్షను అనుభవించాడు, కానీ తీర్పు జరగడానికి ముందే మరణించాడు.  ఆండర్సన్ 29 సెప్టెంబర్ 2014 న మరణించాడు.<ref>[https://www.jagranjosh.com/current-affairs/telugu-warren-anderson-chief-of-union-carbide-during-1984-bhopal-gas-tragedy-died-1415010473-3 బోపాల్ గ్యాస్ దుర్గాతన యూనియన్ కార్బైడ్ యజమాని మృతి]{{Dead link|date=జూన్ 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Jagran Josh. ''Archived.''</ref> == ఫొటో గ్యాలరీ == <gallery mode="packed-hover"> దస్త్రం:BHOPAL (231583728).jpg దస్త్రం:Bhopal Plant 7.JPG దస్త్రం:Bhopal-Union Carbide 2.jpg|భోపాల్ గ్యాస్ ప్రమాదం లో క్షిణించిన ఎంఐసి ప్లాంట్ పరికరాలు. (దశాబ్దాలు తరువాత) </gallery> == నవలలు == ఈ దుర్ఘటనకు సంబంధించిన నవలలు ఇవి: # [[అమూల్య మల్లాది]] 2002లో వ్రాసిన నవల "ఎ బ్రీత్ ఆఫ్ ఫ్రెష్ ఎయిర్". భోపాల్‌లో గ్యాస్‌కు గురికావడం వల్ల ఆరోగ్య సమస్యలను ఎదుర్కొనే తల్లి కొడుకుల కథ. ప్రమాదం సమయంలో భోపాల్ గురించి మల్లాది జ్ఞాపకాల ఆధారంగా ఈ పుస్తకం రూపొందించబడింది<ref>Athitakis, Mark (31 July 2002). "[https://web.archive.org/web/20160304055938/http://www.sfweekly.com/sanfrancisco/a-breath-of-fresh-air/Content?oid=2145552 A Breath of Fresh Air]". San Francisco Weekly. Archived from the original on 4 March 2016. Retrieved 3 January 2016.</ref>. # [[:en:Indra_Sinha|ఇంద్ర సిన్హా]] 2007లో "[[:en:Animal's_People|యానిమల్స్ పీపుల్‌]]" ని విడుదల చేశారు. ఈ నవల గ్యాస్ ప్రభావంతో వెన్నెముకతో జన్మించిన బాలుడి కథ. ఈ పుస్తకం మ్యాన్ బుకర్ ప్రైజ్ కోసం షార్ట్‌లిస్ట్ చేయబడింది.[https://thebookerprizes.com/the-booker-library/books/animals-people] # [[:en:Arundhati_Roy|అరుంధతీ రాయ్]] 2017 నవల "[[:en:The_Ministry_of_Utmost_Happiness|ది మినిస్ట్రీ ఆఫ్ అట్మోస్ట్ హ్యాపీనెస్]]", ఇది భారతదేశంలోని అనేక సమకాలీన రాజకీయ సమస్యలతో పాటు గ్యాస్ లీక్ తర్వాత అంశాలు, వాటికి సంబంధించిన అనేక పాత్రలు ఉన్నాయి. # [[:en:Annie_Murray_(writer)|అన్నీ ముర్రే]] యొక్క 2019 నవల "మదర్ అండ్ చైల్డ్" పాక్షికంగా విపత్తు అనంతర భోపాల్‌ కథ. # ద రైల్వెమెన్ అనె సినిమా ను భొపాల్ గ్యాస్ సంగటన రోజు ఎమిజరిగిందొ చాల చక్కగ తిసారు. == మూలాలు == <references /> ==ఇతర లింకులు== {{Commons category|Bhopal disaster}} * [http://www.bhopal.net/ International Campaign for Justice in Bhopal] * [http://www.bhopal.org/ Bhopal Medical Appeal] * [https://web.archive.org/web/20170705095709/http://www.mp.gov.in/bgtrrdmp Bhopal Gas Tragedy Relief & Rehabilitation Department] at the Government of Madhya Pradesh * [http://www.bhopal.com/ Bhopal Information Center] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131218214224/http://www.bhopal.com/ |date=2013-12-18 }}, Union Carbide * [http://www.indiaenvironmentportal.org.in/search/?q=bhopal+gas India Environmental Portal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231014114007/http://www.indiaenvironmentportal.org.in/search/?q=bhopal%20gas |date=2023-10-14 }} Updated news on Bhopal Gas Disaster * [https://books.google.com/books/about/Bhopal.html?id=QiBPAAAAMAAJ&redir_esc=y Bhopal:Anatomy of a Crisis] Paul Shrivastava, Paul Chapman Publishing, 1987, {{ISBN|1-85396-192-2}} [[వర్గం:ప్రమాదాలు]] [[వర్గం:1984 సంఘటనలు]] 39li2ctj1g2jhvs81da3avlxrxvvvra 0 258129 4942670 4941045 2026-08-23T16:21:21Z Srinivasrjy 31053 4942670 wikitext text/x-wiki {{Infobox criminal |image = Pablo Escobar Mug.jpg |birth_name = పాబ్లో ఎమిలియో ఎస్కోబార్ గవిరియా |birth_date = {{Birth date|df=yes|1949|12|1}} |birth_place = రియోనెగ్రో, కొలంబియా |death_date = {{Death date and age|df=yes|1993|12|2|1949|12|1}} |death_place = మెడలిన్, [[కొలంబియా]] |death_cause = కాల్పులు |occupation = మెడలిన్ కార్టెల్ అనే స్మగ్లింగ్ వ్యవస్థ వ్యవస్థాపకుడు, రాజకీయ నాయకుడు |net_worth = 30 బిలియన్ అమెరికన్ డాలర్లు(1993 అంచనా) |spouse = మరియా విక్టోరియో (1976–1993; అతని మరణం వరకూ) |children = {{unbulleted list|సెబాస్టియన్ మరోక్వీన్ (1977)|మనుయెలా ఎస్కోబార్ (1984)|}} |conviction = మాదక ద్రవ్యాల అక్రమ రవాణా, అమ్మకాలు, హత్యలు, బాంబింగ్, లంచాలు, రాకెట్ నిర్వహణ |image_caption = 1977లో మెడలిన్ కంట్రోల్ ఏజెన్సీ తీసిన పాబ్లో ఎస్కోబార్ ఫోటో. |conviction_penalty = 5 సంవత్సరాలు జైలుశిక్ష<ref>{{cite web |url-status=dead |author=David Hutt |title=Heroes and Villains: Pablo Escobar |date=25 September 2014 |url=https://davidhuttwrites.com/2014/09/25/heroes-and-villains-pablo-escobar/ |access-date=31 మే 2018 |archive-date=3 ఫిబ్రవరి 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150203103007/http://davidhuttwrites.com/2014/09/25/heroes-and-villains-pablo-escobar/ }} <!-- self-published and not peer reviewed; if you can find a better ref please do so --></ref> }} '''పాబ్లో ఎమిలియో ఎస్కోబార్ గావిరియా''' (ఆంగ్లం: Pablo Escobar; 1949 డిసెంబరు 1 - 1993 డిసెంబరు 2) [[కొలంబియా|కొలంబియాకు]] చెందిన మత్తుపదార్థాల అక్రమవ్యాపారి, నార్కో [[తీవ్రవాదం|తీవ్రవాది]]. అతను అత్యున్నత స్థితిలో ఉన్నప్పుడు [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికాకు]] అక్రమ రవాణా అయిన [[కొకైన్|కొకైన్‌]]<nowiki/>లో 80 శాతం అతని ముఠానే రవాణా చేసేది. ఎస్కోబార్ ఏటా 21.9 బిలియన్ డాలర్లు వ్యక్తిగత ఆదాయంగా సంపాదించేవాడు. అతన్ని '''కొకైన్ రాజు''' (''కింగ్ ఆఫ్ కొకైన్'') అని అంటారు. ఎస్కోబార్ చరిత్రలోకెల్లా అత్యంత ధనికుడైన నేరస్తుడిగా పేరొందాడు. 1990ల్లో ఏటా 30 బిలియన్ అమెరికన్ డాలర్లు సంపాదించేవాడు,<ref>{{cite news|url= http://www.celebritynetworth.com/articles/entertainment-articles/20-richest-drug-dealers-time/#!/1-pablo-escobar-net-worth-30-billion_1083/|title= Pablo Escobar|publisher= celebritynetworth.com|date=February 2016}}</ref> తద్వారా అతను అత్యున్నత దశలో ఉన్నప్పుడు ప్రపంచంలోకెల్లా అత్యంత ధనికుల్లో ఒకడయ్యాడు.<ref>{{cite web|url= http://www.businessinsider.com/10-facts-that-prove-the-absurdity-of-pablo-escobars-wealth-2015-9|title= 10 facts reveal the absurdity of Pablo Escobar's wealth|publisher= businessinsider.com|date=February 2016}}</ref><ref name="auto">Page 469, ''Pablo Escobar, My Father.'' Escobar, Juan Pablo. St. Martin's Press, New York. 2014.</ref> [[కొలంబియా]] ప్రాంతంలోని రియోనెగ్రోలో జన్మించిన ఎస్కోబార్, సమీపంలోని మెడెలిన్‌లో పెరిగాడు. యూనివర్శిడాడ్ ఆటోనామా లాటినో అమెరికనా ఆఫ్ మెడెలిన్‌లో కొద్దికాలం పాటు చదువుకున్నా, డిగ్రీ లేకుండా విశ్వవిద్యాలయం నుంచి బయటకు వచ్చేశాడు; నేర కార్యకలాపాల్లో పాల్గొనడం ప్రారంభించి క్రమేపీ తప్పుడు బ్రాండ్ సిగరెట్లు, ఫేక్ లాటరీ టిక్కెట్లూ అమ్మసాగాడు. మోటారు వాహనాల దొంగతనంలోనూ పాల్గొన్నాడు. 1970ల్లో పలువురు నిషిద్ధ వస్తువుల అక్రమ రవాణాదారుల కోసం పనిచేయడం ప్రారంభించాడు. తరచుగా జనాన్ని కిడ్నాప్ చేసి డబ్బు సంపాదించడమూ చేసేవాడు.ఎస్కోబార్ 1975లో యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో తొలి అక్రమరవాణా మార్గాన్ని ఏర్పరిచి, పౌడర్ కొకైన్ తానే అమ్మడం మొదలుపెట్టాడు. [[మాదక ద్రవ్యాలు|మాదక ద్రవ్యాల]] వ్యాపారంలో అతను వేగంగా విస్తరిస్తూ పోయాడు. ఇదే సమయంలో కొకైన్‌కు అమెరికా వ్యాప్తంగా డిమాండ్ పెరగడంతో అతనికి లాభించింది. 1980ల నాటికి నెలనెలా 70 నుంచి 80 టన్నుల కొకైన్ కొలంబియా నుంచి యుఎస్‌కి రవాణా చేసేవాడని అంచనా. అతని డ్రగ్ నెట్‌వర్కును అది పుట్టిన నగరం పేరు మీదుగా మెడెలిన్ కార్టెల్ అని పిలుస్తారు. ఈ మెడెలిన్ కార్టెల్‌కి దాని పోటీ కార్టెల్‌లతో జాతీయంగా, అంతర్జాతీయంగా స్పర్థ ఉండేది. దాని కారణంగా హత్యాకాండకు పాల్పడేవారు. పోలీసు అధికారులు, న్యాయమూర్తులు, స్థానికులు, ప్రముఖ రాజకీయనాయకుల హత్యలు చేసేవారు. 1982లో ఎస్కోబార్ లిబరల్ ఆల్టర్నేటివ్ ఉద్యమం కింద కొలంబియా ఛాంబర్ ఆఫ్ రిప్రజెంటేటివ్స్‌కి ప్రత్యామ్నాయ సభ్యునిగా ఎస్కోబార్ ఎన్నికయ్యాడు. ఈ అధికారం ఉపయోగించి పశ్చిమ కొలంబియాలో ఫుట్‌బాల్ మైదానాలు, ఇళ్ళు నిర్మించి ఇచ్చాడు. దాంతో ఆ పట్టణాల స్థానికుల్లో అతనికి మంచి ప్రాచుర్యం లభించింది. ఎస్కోబార్‌కు అతని ప్రత్యర్థులకూ మధ్య జరిగిన హత్యల కారణంగా, కొలంబియా ప్రపంచ హత్యా రాజధానిగా పేరుగాంచింది, ఎస్కోబార్‌ను పట్టుకోవడానికి కొలంబియన్, అమెరికన్ ప్రభుత్వాలు తీవ్ర ప్రయత్నాలు ప్రారంభించాయి.<ref name=":0"/> 1993లో ఎస్కోబార్‌ని అతని 44వ పుట్టినరోజుకు ఒకరోజు తర్వాత స్వంత పట్టణంలో కొలంబియన్ నేషనల్ పోలీసులు కాల్చిచంపారు. ==తొలినాళ్ళ జీవితం== [[File:Panoramica Centro De Medellin.jpg|thumb|ఎస్కోబార్ ఎదిగి, నేర జీవితాన్ని ప్రారంభించిన మెడెలిన్ నగరం.]] పాబ్లో ఎమిలో ఎస్కోబార్ గెవెరియా 1949 డిసెంబరు 1న కొలంబియాలో రియోనెగ్రోలో జన్మించాడు. అబెల్ డె జీసస్ డారి ఎస్కోబార్ (1910-2001), హెమిల్డా దంపతుల ఏడుగురు సంతానంలో మూడవ వాడు.<ref>{{cite web|url=https://www.geni.com/people/Abel-de-Jes%C3%BAs-Escobar-Echeverri/6000000011716947998|title=Abel de Jesús Escobar Echeverri|publisher=Geni|website=|access-date=2018-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20180712022348/https://www.geni.com/people/Abel-de-Jes%C3%BAs-Escobar-Echeverri/6000000011716947998|archive-date=2018-07-12|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.geni.com/people/Hermilda-Gaviria-Berr%C3%ADo/6000000011717039562|title=Hermilda Gaviria Berrío|publisher=Geni|website=|access-date=2018-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20180403173533/https://www.geni.com/people/Hermilda-Gaviria-Berr%C3%ADo/6000000011717039562|archive-date=2018-04-03|url-status=dead}}</ref> తండ్రి రైతు, తల్లి ప్రాథమిక ఉపాధ్యాయురాలు.<ref>{{cite web |url = http://www.kean.edu/~eslprog/accents/2005/page2005_7.html |title = Pablo Escobar |author = Marcela Grajales |work = Accents Magazine |publisher=Kean University |accessdate = 13 February 2010}}</ref> సమీపంలోని మెడెలిన్ అనే నగరంలో ఎస్కోబార్ పెరిగాడు. టీనేజి వయసులోనే నేరాలు చేయడం మొదలుపెట్టాడు. మొదట్లో సమాధి రాళ్ళు దొంగిలించి, స్థానిక స్మగ్లర్ల ద్వారా తిరిగి అమ్మేవాడు. అతని సోదరుడు రాబర్టో ఎస్కోబార్ దీన్ని ఖండించాడు. తమవారి సమాధుల నిర్వహణకు శ్మశానాల యజమానులకు కొందరు డబ్బు ఇవ్వడం ఆపేస్తూ ఉంటారని, అలాంటి సందర్భంలో వారికి సంబంధించినవారి సమాధి రాళ్ళు తీసి శ్మశానాల యజమానులు అమ్మేసేవారనీ, వారి నుంచే చట్టబద్ధంగా రాళ్ళను తెచ్చుకునేవారమనీ రాబర్టో చెప్పాడు. ఎస్కోబార్‌ల బంధువు ఒకరికి ఇటువంటి సమాధిరాళ్ళు అమ్మే వ్యాపారం ఉండడంతో అతనికి తాము అమ్మేవారమనీ అన్నాడు.<ref>{{cite web |url = http://www.richestperson.org/colombian-drug-lord-pablo-escobar/ |title = Escobar Seventh Richest Man in the World in 1990 |publisher = Richest Person.org |archiveurl = https://web.archive.org/web/20101206105551/http://www.richestpersons.net/colombian-drug-lord-pablo-escobar/ |archivedate = 6 December 2010 |accessdate = 13 February 2010}}</ref> నకిలీ ఉన్నత పాఠశాల డిప్లొమా సర్టిఫికెట్లు తయారుచేసి అమ్మడంతో తన తండ్రి నేరజీవితం మొదలైందని ఎస్కోబార్ కుమారుడు సెబాస్టియన్ మారోక్విన్ అన్నాడు.<ref name="auto"/> ఇవి ఎక్కువగా యూనివర్శిడాడ్ అటానొమా లాటినో అమెరికన్ ఆఫ్ మెడెలిన్ అనే విశ్వవిద్యాలయానికి చెందిన డిప్లొమోలు. ఈ విశ్వవిద్యాలయంలోనే ఎస్కోబార్ కొన్నాళ్ళు చదువుకున్నాడు.<ref>{{cite web|last1=Salazar|first1=Alonso|title=Pablo Escobar, h el patrón del mal (La parábola de Pablo)|url=https://books.google.com/books?id=oq2hnTHpLW8C&dq=biografia+pablo+escobar+gaviria+estudios&hl=fr&source=gbs_navlinks_s|website=Google Livres|publisher=Penguin Random House Grupo Editorial USA, 2012|accessdate=11 February 2015}}</ref> ఆస్కార్ బెనెల్ ఆగుయిర్ అనే వ్యక్తితో కలిసి ఎస్కోబార్ చిన్న చిన్న వీధి మోసాలు, నిషిద్ధ సిగరెట్లు అమ్మడం, తప్పుడు లాటరీ టిక్కెట్లు అంటగట్టడం, కార్ల దొంగతనం వంటి పలు నేరాలు చేసేవాడు.<ref name="Rockefeller2016">{{cite book|author=J.D. Rockefeller|title=Cocaine King Pablo Escobar: Crimes and Drug Dealings|url=https://books.google.com/books?id=Wo3WCwAAQBAJ&pg=PT3|date=17 March 2016|publisher=J.D. Rockefeller|isbn=978-1-5306-1889-7|pages=3–}}</ref> 1970ల తొలినాళ్ళలో మాదక ద్రవ్యాల వ్యాపారంలో దిగి అందులో ఎస్కోబార్ దొంగలా, బాడీగార్డులా పనిచేశాడు. మెడెలిన్ నగరంలోని ఎగ్జిక్యూటివ్‌ని కిడ్నాప్ చేసి, విడుదల చేయడానికి లక్ష అమెరికన్ డాలర్లు డిమాండ్ చేసి సంపాదించుకున్నాడు.<ref>{{cite news |url = http://articles.orlandosentinel.com/1991-03-10/news/9103080293_1_pablo-escobar-medellin-cartel-cocaine |title = Colombian Druglord Trying To Turn Wealth Into Respect |newspaper = Orlando Sentinel |date = 10 March 1991 |accessdate = 16 March 2011 |archive-date = 3 అక్టోబరు 2012 |archive-url = https://web.archive.org/web/20121003201426/http://articles.orlandosentinel.com/1991-03-10/news/9103080293_1_pablo-escobar-medellin-cartel-cocaine |url-status = dead }}</ref> మెడెలిన్‌ నగరంలో కార్యకలాపాలు చేస్తున్న ఆల్వారో ప్రీటో అన్న నిషిద్ధ వస్తువుల అక్రమ రవాణాదారు వద్ద పనిలో చేరాడు. తనకు 22 ఏళ్ళ వయసు వచ్చేసరికి ఏదోక విధంగా పది లక్షల కొలంబియన్ డాలర్లు సంపాదించాలని ఎస్కోబార్‌కి చిన్ననాటి నుండి కల ఉండేది. ప్రీటో దగ్గర పనిలో చేరింది అందుకే.<ref name="accountant"/> 26 ఏళ్ళు వచ్చేసరికి 100 మిలియన్ కొలంబియన్ డాలర్లు బ్యాంకులో డిపాజిట్ చేసి చాలా ప్రఖ్యాతి చెందాడు. ఈ సొమ్ము అమెరికన్ డాలర్లలో లెక్కిస్తే అప్పటికి మూడు మిలియన్ డాలర్ల కన్నా పెద్ద మొత్తం.<ref name="auto1">Page 74, ''Pablo Escobar, My Father.'' Escobar, Juan Pablo. St. Martin's Press, New York. 2014.</ref> == నేర జీవితం == === ప్రారంభ దశ === ఎస్కోబార్ తన ముఠాతో కలిసి సమాధి రాళ్లను దొంగిలించి, వాటిపై ఉన్న అక్షరాలను చెరిపివేసి, వాటిని తిరిగి విక్రయించడం ద్వారా తన నేర జీవితాన్ని ప్రారంభించాడు. పాఠశాల మానేసిన తర్వాత ఎస్కోబార్ కార్లను దొంగిలించడానికి ముఠాలలో చేరడం ప్రారంభించాడు.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GfAi3Tt1bygC&pg=PT18|title=Escobar|last=Escobar|first=Roberto|publisher=Hodder & Stoughton|year=2012|isbn=978-1-84894-291-2|access-date=19 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231018200016/https://books.google.com/books?id=GfAi3Tt1bygC&pg=PT18|archive-date=18 October 2023|url-status=live}}</ref> త్వరలోనే హింసాత్మక నేరాలలో పాల్గొనడం ప్రారంభించాడు, తనకు డబ్బు బాకీ ఉన్న వ్యక్తులను కిడ్నాప్ చేయడానికి, విమోచన క్రయధనం డిమాండ్ చేయడానికి నేరస్థులను నియమించుకున్నాడు. విమోచన క్రయధనం అందుకున్నప్పటికీ కొన్నిసార్లు వారిని వదిలిపెట్టేవాడు కాదు. ఇతని అత్యంత ప్రసిద్ధ కిడ్నాప్ బాధితుడు వ్యాపారవేత్త డియెగో ఎచావారియా మిసాస్, ఇతను 1971 వేసవిలో కిడ్నాప్ చేయబడి చివరికి చంపబడ్డాడు. ఎస్కోబార్ ఎచావారియా కుటుంబం నుండి 50,000 డాలర్ల విమోచన క్రయధనం అందుకున్నాడు, ఈ కిడ్నాప్‌తో ఇతని ముఠా బాగా ప్రాచుర్యం పొందింది.<ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/killingpablohunt0000bowd_a3w9|title=Killing Pablo|last1=Bowden|first1=Mark|date=2001|publisher=Atlantic Books|isbn=978-1-84354-651-1|location=London|pages=33–37|access-date=19 June 2023|url-access=registration}}</ref> === కొకైన్ పంపిణీ === [[File:CIA Map of International illegal drug connections.gif|thumb|400px|అంతర్జాతీయ మాదక ద్రవ్యాల మార్గాలు.]] 1975 మొదట్లో ఎస్కోబార్ పలుమార్లు [[కొలంబియా]], [[పనామా]]ల నడుమ అమెరికాలోకి మాదక ద్రవ్యాలు చేర్చే మార్గాల్లో విమాన ప్రయాణాలు చేసి తనదైన కొకైన్ అక్రమరవాణా మార్గాన్ని ఏర్పరుచుకున్నాడు. తర్వాత లేర్‌జెట్ సహా 15 పెద్ద విమానాలు, ఆరు హెలీకాఫ్టర్‌లు కొనుగోలు చేశాడు. వీటిని అక్రమరవాణాకు ఉపయోగించేవాడు.1976 మే నెలలో ఎస్కోబార్, అతని అనుచరులు ఈక్వడార్ నుండి భారీ లోడ్‌తో మెడెలిన్ నగరానికి వస్తూండగా పోలీసులు అరెస్టు చేసి 15 కేజీల వైట్‌పేస్టును స్వాధీనం చేసుకున్నారు. మొదట్లో ఎస్కోబార్ ఈ కేసును విచారిస్తున్న మెడెలిన్ నగరపు న్యాయమూర్తులకు లంచం ముట్టజెప్పి తప్పించుకుందామని ప్రయత్నించి, విఫలమయ్యాడు. అనేక నెలల పాటు కేసు నడుస్తూండగా అరెస్టు చేసిన ఇద్దరు ఆఫీసర్ల హత్యచేయించాడు. తర్వాత ఆ కేసు మూసివేశారు.<ref>{{cite web |url=http://www.medellintraveler.com/escobar.html |title=Pablo Escobar – The Medellin Cartel |publisher=Medellintraveler.com |url-status=dead |access-date=31 మే 2018 |archive-date=16 అక్టోబరు 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071016122452/http://medellintraveler.com/escobar.html }}</ref> అప్పటికి ఇతర నిషిద్ధ వస్తువుల వ్యాపారం మరీ ప్రమాదకరంగా మారడంతో పాబ్లో ఎస్కోబార్ మాదక ద్రవ్యాల అక్రమ రవాణా ఎంచుకున్నాడని అతని కుమారుడు, జీవిత చరిత్రకారుడు [[రాబర్టో ఎస్కోబార్]] పేర్కొన్నాడు. డ్రగ్ కార్టెళ్ళు అసలే లేకపోవడం, డ్రగ్ బారన్లు కొద్ది మంది మాత్రమే ఉండడం గమనించిన ఎస్కోబార్ ఇది ఇంతవరకూ ఎవరూ సరిగా ముట్టుకోని రంగం అని అర్థం చేసుకుని ఈ రంగాన్ని తనది చేసుకోవాలనుకున్నాడు. పెరూలో కోకైన్ పేస్టు కొని మెడలీన్‌లో దాన్ని శుద్ధి చేసి అమ్మేవాడు. మొట్టమొదటి సారిగా పెరూలో 14 కేజీల పేస్టును కొనుగోలు చేశాడు. తన నేర సామ్రాజ్య స్థాపనలో అది తొలి మెట్టు. తొలినాళ్ళలో పాత టైర్లలో పెట్టి కొకైన్ అక్రమంగా రవాణా చేసేవాడు. తీసుకుపోయిన పైలెట్‌కి ఒక్కొక్క ప్రయాణానికి 5 లక్షల అమెరికన్ డాలర్ల దాకా ఇచ్చేవాడు.<ref name="dailyrecord.co.uk">{{cite news |url=http://www.dailyrecord.co.uk/news/editors-choice/2009/03/16/amazing-story-of-how-pablo-escobar-came-to-be-the-richest-crook-in-history-86908-21201734/ |title=Amazing story of how Pablo Escobar came to be the richest crook in history |newspaper=[[Daily Record (Scotland)|Daily Record]]|location=Scotland |date=16 March 2009 |accessdate=16 March 2011}}</ref> === ప్రాధాన్యత సంపాదించడం === [[File:CocaineHydrochloridePowder.jpg|right|thumb|321x221px|పాబ్లో ఎస్కోబార్, అతని అనుచరులు కలిసి పౌడర్ కొకైన్ తయారుచేసి అమ్మేవారు. దీన్నే యునైటెడ్ స్టేట్స్ మాదకద్రవ్యాల మార్కెట్ ద్వారా పంపిణీ చేసేవారు.]] కొన్నాళ్ళకే [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా]]లో కొకైన్ డిమాండ్ ఆకాశాన్ని తాకింది. ఎస్కోబార్ తన అక్రమరవాణా కార్యకలాపాలు, మార్గాలు, సౌత్ ఫ్లోరిడా, [[కాలిఫోర్నియా]], ఇతర అమెరికా ప్రాంతాల్లో పంపిణీ నెట్‌వర్కులు మరింత వేగంగా పెంపొందించాడు. అతను, అతనితో పాటుగా కార్టెల్ ప్రారంభించిన కార్లోస్ లెహ్‌డెర్ కలిసి [[ఫ్లోరిడా]] తీరానికి 220 మైళ్ళ ఆగ్నేయంగా [[బహామాస్|బహమాస్‌లోని]] నార్మన్స్ క్లే అన్న ద్వీపాన్ని ఈ పంపిణీ మార్గంలో కీలకమైన స్థానంగా రూపొందించుకున్నారు. ఇతని సోదరుడి సమాచారం ప్రకారం ఎస్కోబార్ నార్మన్స్ క్లే ద్వీపాన్ని కొనుగోలు చేయలేదు. లెహ్‌డర్ కొన్నాడు. దాదాపు ఆ ద్వీపంలోని భూమినంతా కొనేశారు. అందులో ఎయిర్‌స్ట్రిప్, ఓడరేవు, హోటల్, ఇళ్ళు, బోట్లు, విమానం వంటివి ఉండేవి. వారు తమ కొకైన్ భద్రపరచడానికి శీతల గోడౌను కూడా నిర్మించుకున్నారు. 1978 నుంచి 1982 వరకూ మెడెలిన్ కార్టెల్‌కి ఇదే ముఖ్యమైన అక్రమరవాణా మార్గంగా ఉండేది. ఈ మార్గం ద్వారా విపరీతమైన లాభాలు గడించిన ఎస్కోబార్ కొన్నాళ్ళకే ఆంటియోకియాలో 20 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణంలోని భూమిని లక్షలాది డాలర్ల విలువకు కొనగలిగాడు. అక్కడ విలాసవంతమైన ''హసీండా నేపుల్స్'' (అనువాదం- నేపుల్స్ ఎస్టేటు) నిర్మించుకున్నాడు. అతని విలాసవంతమైన ఇంటిలో ఒక జంతుప్రదర్శనశాల, ఒక సరస్సు, శిల్పాలతో కూడిన తోట, ప్రైవేట్ బుల్‌రింగ్ వంటి వినోదాలు ఉండేవి. అందులో అతను కుటుంబంతోనూ, కార్టెల్ సిబ్బందితోనూ సరదాగా గడిపేవాడు.<ref>{{cite news|url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/programs/transcripts/1309.html|title=The godfather of cocaine|work=Frontline|publisher=WGBH|access-date=2018-06-01|archive-date=2016-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20160402034547/http://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/programs/transcripts/1309.html|url-status=dead}}</ref> [[File:Octopus2.png|thumb|ఎస్కోబార్ నిర్మించుకున్న ప్రైవేట్ ఎస్టేట్ హసీండా నేపుల్స్‌లో ఆక్టోపస్ థీమ్ ఈతకొలను]] ఒక సమయంలో ఎస్కోబార్ నెలనెలా 70 నుంచి 80 టన్నుల కొకైన్ [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా]]కు [[కొలంబియా]] నుంచి అక్రమరవాణా చేస్తున్నట్టు అంచనావేశారు.<ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/982503721|title=DRUGS.|last=JOHN.|first=BASELMANS,|date=2016|publisher=LULU COM|isbn=9781326843250|location=[S.l.]|oclc=982503721}}</ref> 1980ల మధ్యకాలంలో ఎస్కోబార్ శక్తి, అధికారం శిఖరాన్ని అందుకున్నప్పుడు, మెడెలిన్ కార్టెల్ జెట్‌లైనర్స్ ద్వారా ఒక్కో విమానంలో 11 టన్నుల చొప్పున అమెరికాకు రవాణా చేస్తూండేది. (ఎస్కోబార్ చేసిన అతిపెద్ద లోడు 23 వేల కేజీల కొకైన్ ఫిష్ పేస్టులో కలిపి చేసిన షిప్‌మెంట్. దీన్ని ఒక బోటులో పంపించాడు. ఈ విషయం అతని సోదరుడు రాసిన ''ఎస్కోబార్'' పుస్తకంలో నిర్ధారితం) రాబర్టో ఎస్కోబార్ చెప్పినదాని ప్రకారం, విమానాలతో పాటుగా పాబ్లో ఎస్కోబార్ భారీ లోడ్ పంపించడానికి రెండు చిన్న సబ్‌మెరైన్‌లను కూడా వినియోగించాడు.<ref name="colombialink.com"/> ===వ్యవస్థాపితమైన మాదకద్రవ్యాల నెట్‌వర్క్=== 1982లో ''లిబరల్ ఆల్టర్నేటివ్'' అనే చిన్న ఉద్యమంలో భాగంగా ఛాంబర్ ఆఫ్ రిప్రజెంటేటివ్స్ ఆఫ్ కొలంబియాకు ప్రత్యామ్నాయ సభ్యునిగా ఎస్కోబార్ ఎన్నికయ్యాడు. ఎన్నికై ఛాంబర్‌లో అడుగుపెట్టిన రోజే ఎస్కోబార్ నేర జీవితానికి సాక్ష్యాలు చూపుతూ, అతని అభ్యర్థిత్వాన్ని ''లిబరల్ రెన్యువల్'' పార్టీ ప్రెసిడెన్షియల్ అభ్యర్థి లూయీస్ కార్లోస్ గాలేన్ తీవ్రంగా వ్యతిరేకించాడు. దీంతో ఎస్కోబార్ తన అభ్యర్థిత్వాన్ని వదులుకున్నాడు.<ref>Page 116, ''Pablo Escobar, My Father.'' Escobar, Juan Pablo. St. Martin's Press, New York. 2014.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.eltiempo.com/archivo/documento/MAM-1633817|title=SANTOFIMIO RECOMENDÓ MATAR A LUIS CARLOS GALÁN: POPEYE|first=Casa Editorial El|last=Tiempo|website=El Tiempo}}</ref> ఫెలిప్ గోన్జెలెజ్ స్పెయిన్ అధ్యక్షునిగా ప్రమాణస్వీకారం చేస్తున్నప్పుడు, ఆ కార్యక్రమానికి ఎస్కోబార్ కొలంబియన్ ప్రభుత్వ అధికారిక ప్రతినిధిగా కూడా హాజరయ్యాడు.{{sfn|J.D. Rockefeller|2016|loc=chpt. 5}} అతని మాదకద్రవ్యాల వ్యవస్థ ప్రాచుర్యం పొందుతూండడంతో ఎస్కోబార్ అంతర్జాతీయంగా పేరుపొందాడు; అమెరికా, [[మెక్సికో]], ప్యూర్టోరికో, [[డొమినికన్ రిపబ్లిక్]], [[వెనుజులా]], [[స్పెయిన్]] దేశాల్లోకి ప్రవేశించే మాదకద్రవ్యాల్లో సింహభాగం మెడెలిన్ కార్టెల్ నియంత్రణలో ఉండేది. ఉత్పత్తి చేసే పద్ధతి కూడా మారింది; అంతకుముందు [[బొలీవియా]], [[పెరూ]] దేశాల్లో పండించిన కోకాతో తయారుచేస్తూండగా, ఈ దశలో కొలంబియా కోకా నుంచి ఉత్పత్తి జరిగేది. కొలంబియా కోకా నుంచి తయారైన కొకైన్ చుట్టుపక్కల దేశాల కోకా నుంచి ఉత్పత్తి అయ్యేదాని కన్నా ఎక్కువ నాణ్యత ఉన్నదన్న పేరు కూడా రావడం మొదలైంది. మరింత నాణ్యమైన, మరింత ఎక్కువ కొకైన్ కోసం డిమాండ్ పెరిగేకొద్దీ ఎస్కోబార్ తన అక్రమ వ్యాపారాన్ని విస్తరిస్తూ పోయాడు. [[బొలీవియా|బొలీవియన్]] కొకైన్ కింగ్ అయిన రాబర్టో సూరెజ్ గోమేజ్‌తో కలిసి పనిచేయడం ప్రారంభించి [[ఉత్తర అమెరికా|ఉత్తర]], [[దక్షిణ అమెరికా]]లు, [[ఐరోపా]] ఖండాల్లోని వివిధ దేశాలకు విస్తరించాడు. ఇతని అక్రమరవాణా సుదూరాన [[ఆసియా]] ఖండం వరకూ విస్తరించిందన్న పుకార్లూ ఉండేవి. ====''ప్యాలెస్ ఆఫ్ జస్టిస్'' ముట్టడి==== [[File:PalacioDeJusticia2004-7-9Bogota.jpg|thumb|250x250px|1985 నాటి [[ప్యాలెస్ ఆఫ్ జస్టిస్ ముట్టడి|కొలంబియన్ సుప్రీంకోర్టు దాడి]] విషయంలో ఎస్కోబార్ నేరుగా బాధ్యుడని పలు పత్రికా ప్రచురణలు భావించాయి.]] 1985లో M-19 అనే ఉద్యమానికి సంబంధించిన వామపక్ష గెరిల్లాలు చేసిన కొలంబియన్ సుప్రీంకోర్టు ముట్టడి వెనుక ఎస్కోబార్ ఉన్నాడని ఆరోపణలు వచ్చాయి. యునైటెడ్ స్టేట్స్‌తో కొలంబియా నేరస్థుల అప్పగింత ఒప్పందపు రాజ్యాంగబద్ధతను అధ్యయనం చేసినందుకు నిరసనగా ఈ ముట్టడి జరిగింది. దీని ఫలితంగా కోర్టులోని న్యాయమూర్తుల్లో సగం మంది హత్యకు గురయ్యారు.<ref>{{cite news|url=http://historico.elpais.com.co/paisonline/notas/Noviembre162006/pablo.html|newspaper=El Pais|title=Cali Colombia nacional Pablo Escobar financió la toma del Palacio de Justicia Escobar financió toma del Palacio de Justicia|access-date=2018-06-02|archive-date=2015-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20151024175428/http://historico.elpais.com.co/paisonline/notas/Noviembre162006/pablo.html|url-status=dead}}</ref> కొలంబియన్ ప్రభుత్వం నేరస్థుల అప్పగింత కింద అమెరికాకి బదిలీ చేసే అవకాశం ఉన్న కొకైన్ అక్రమరవాణాదారులను ''లాస్ ఎక్స్ట్రాడిటబుల్స్'' అని పిలిచేవారు. వీరిలో ఎస్కోబార్ ఒకడు. M-19 దళానికి ప్యాలెస్ ముట్టడించి తమ గురించిన పత్రాలు, సాక్ష్యాలు తగలబెట్టేందుకు కొకైన్ అక్రమరవాణాదారులు డబ్బు ఇచ్చారు. M-19 దళం ప్యాలెస్ ఆఫ్ జస్టిస్‌ని ముట్టడించి ప్రణాళిక ప్రకారం ''లాస్ ఎక్స్ట్రాడిటబుల్స్''కు సంబంధించిన పత్రాలు తగులబెడుతూ ఆ విషయం బయటపడకుండా భవనంలో కొంతభాగాన్ని తగలబెట్టారు. ఈ ముట్టడిలోనూ, దీనిపై సైన్యం జరిపిన చర్యలోనూ ప్యాలెస్ ఆఫ్ జస్టిస్‌లో సగం మంది న్యాయవాదులు చనిపోయారు. === అధికార శిఖరాగ్రంలో ఎస్కోబార్ === ఎస్కోబార్ కార్యకాలాపాలు శిఖరాయమానమైన స్థితిలో ఉండగా మెడెలిన్ కార్టెల్‌కు రోజుకు 70 మిలియన్ అమెరికన్ డాలర్లు, అంటే దాదాపు సంవత్సరానికి 26 బిలియన్ అమెరికన్ డాలర్లు వచ్చేవి. రోజూ 50 మిలియన్ డాలర్లకు పైగా వ్యాపారం అమెరికాలోనే జరిగేది. కొకైన్ అక్రమరవాణా ద్వారా ఎస్కోబార్ సంపాదించిన డబ్బు ఎంత ఉండేదంటే, వారానికి వెయ్యి అమెరికన్ డాలర్లు కేవలం డబ్బుకట్టలు కట్టడానికి వాడే రబ్బర్ బ్యాండ్లు కొనడానికే ఖర్చయ్యేది. సొమ్మునంతటినీ గోడౌన్లలో దాచేవారు. ఈ సొమ్ములో ఏడాదికి పదిశాతం వరకూ ఎలుకలు కొరికిపారెయ్యడం వల్ల పాడైపోయేది.<ref name="accountant">{{cite book|title=The Accountant's Story: Inside the Violent World of the Medellín Cartel|url=https://archive.org/details/accountantsstory0000esco|publisher=Grand Central Publishing|author=Escobar, Roberto|year=2009}}</ref> 1989లో ఫోర్బ్స్ మ్యాగజైన్ ఎస్కోబార్ వ్యక్తిగత ఆస్తుల విలువ 3 బిలియన్ అమెరికన్ డాలర్లుగా అంచనావేసి, ప్రపంచవ్యాప్తంగా 227 మంది అత్యంత సంపన్న బిలియనీర్లలో ఒకడిగా లెక్కించింది.<ref name="LATimes89">{{cite news |title=Japan's Tsutsumi Still Tops Forbes' Richest List |agency=Associated Press |url=http://articles.latimes.com/1989-07-10/business/fi-2595_1_richest-people |newspaper=[[Los Angeles Times]] |date=10 July 1989 |accessdate=22 February 2012}}</ref> ఈ కాలంలో అతని మెడెలిన్ కార్టెల్ ప్రపంచవ్యాప్తంగా కొకైన్ మార్కెట్‌లో 80 శాతాన్ని నియంత్రిస్తూ ఉంది.<ref name="colombialink.com">{{cite web|url-status=dead|url=http://www.colombialink.com/01_INDEX/index_personajes/narcotrafico/escobar_gaviria_pablo_ing.html|title=Pablo Escobar Gaviria – English Biography – Articles and Notes|publisher=ColombiaLink.com|access-date=31 మే 2018|archive-date=8 నవంబరు 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20061108191638/http://www.colombialink.com/01_INDEX/index_personajes/narcotrafico/escobar_gaviria_pablo_ing.html}}</ref><ref>{{cite news |url=http://businessnews.za.msn.com/gallery.aspx?cp-documentid=155873587&page=1|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110714123931/http://businessnews.za.msn.com/gallery.aspx?cp-documentid=155873587&page=1 |archivedate=14 July 2011|url-status=dead |title=Pablo Emilio Escobar 1949 – 1993 9 Billion USD – The business of crime – 5 'success' stories |publisher=MSN |date=17 January 2011 |accessdate=16 March 2011}}</ref><ref name=meade>{{cite book|last=Meade|first=Teresa A.|title=A history of modern Latin America, 1800 – 2000|year=2008|publisher=Blackwell|location=Oxford|isbn=1-4051-2050-9|url=https://books.google.com/books?id=actqzFAIIG0C&pg=PA302|accessdate=6 October 2011|page=302}}</ref> దక్షిణ అమెరికాలోని ప్రతిష్టాత్మకమైన ఫుట్‌బాల్ టోర్నమెంట్ అయిన కోపా లిబెర్టడరెస్‌ను 1989లో గెలుచుకున్న మెడెలిన్ నగరపు అట్లెటికో నేషినల్ క్లబ్ వెనుక ప్రధాన పెట్టుబడిదారు ఎస్కోబార్ అని నమ్మేవారు.<ref>Davison, Phil. "The Road to Italy: In the Shadow of the Drug Barons". ''The Independent'' 20 May 1990. Lexis-Nexis Academic. 8 October 2009</ref> ఎస్కోబార్‌ని అమెరికా, కొలంబియా ప్రభుత్వాలు శత్రువుగా చూస్తూన్న కాలంలో మెడిలిన్ నగరంలో చాలామంది, ప్రత్యేకించి పేదవారు, ఎస్కోబార్‌ని హీరోగా చూడసాగారు. అతను చాలా సహజంగా, ప్రజలతో కలిసిపోతూ ఉండేవాడు. కొలంబియాలోని పేదల్లో మంచి పేరు వచ్చే పలు కార్యక్రమాలు చేపట్టాడు. స్వతహాగా క్రీడాభిమాని అయిన ఎస్కోబార్ ఫుట్‌బాల్ మైదానాలు, పలు ఆటలకు వీలైన క్రీడామైదానాలు నిర్మించడం, బాలల ఫుట్‌బాల్ జట్టులను స్పాన్సర్ చేయడం వంటి పనులు చేశాడు.<ref name="accountant"/> పశ్చిమ కొలంబియాలో ఇళ్ళు, ఫుట్‌బాల్ మైదానాలు నిర్మించాడు, తద్వారా పేదల్లో మంచి పేరు సంపాదించాడు.<ref name="to apply the law">{{cite news|url= http://www.eltiempo.com/archivo/documento/MAM-166205|title= GARCÍA HERREROS CAUSA CONFUSIÓN|work=El Tiempo}}</ref><ref name="Killing Pablo">{{cite book |author=[[Mark Bowden]] |title=[[Killing Pablo: The Hunt For The World's Greatest Outlaw]] |publisher=[[Atlantic Monthly Press]] |location=New York |year=2001}}</ref>{{sfn|J.D. Rockefeller|2016|p=5}} అతను చేసిన పలు ప్రయత్నాల వల్ల ఉన్నవారిని కొట్టి పేదవారికి పెట్టే [[రాబిన్ హుడ్]] ఇమేజి లభించింది. తరచు ఇళ్ళ నిర్మాణాలు, పేదల్లో మంచిపేరు వచ్చే పలు కార్యకలాపాలు చేపట్టేవాడు. మెడలిన్‌లో చాలామంది స్వచ్ఛందంగా ముందుకు వచ్చి, కాపలా కాయడం అధికారులకు ఎస్కోబార్‌కు సంబంధించిన వివరాలు చెప్పకుండా దాచడం వంటి పనులతో ఇతన్ని పోలీసులకు దొరకకుండా సాయపడ్డారు. ఇతని కార్యకలాపాలు శిఖరాయమానంగా ఉండగా మెడెలిన్ నగరంలో మాత్రమే కాక ఇతర ప్రాంతాలకు కూడా చెందిన మాదకద్రవ్యాల రవాణాదారులు ఇతనికి తమ కొలంబియన్ కొకైన్ సంబంధిత లాభాల్లో 20 నుంచి 35 శాతం వాటాలు ఇచ్చేసేవారు. బదులుగా ఇతను విజయవంతంగా అమెరికాకు కొకైన్ సరఫరా జరగడానికి అవసరమైన చర్యలు తీసుకునేవాడు.{{sfn|Baselmans|2016|p=97}} కొలంబియన్ కార్టెల్స్ తమలో తాము ఆధిపత్యం కోసం చేసిన పోరాటాలు అత్యంత రక్తసిక్తమయ్యాయి. దీని ఫలితంగా 1991లో 25,100 హత్యలు, 1992లో 27,100 హత్యలతో కొలంబియా ప్రపంచ హత్యా రాజధానిగా నిలిచింది.<ref>{{cite web |url=http://www.cidh.org/countryrep/colombia93eng/chap.2.htm |title=Colombia 1993 Chapter II: The Violence Phenomenon |url-status=dead |df= |access-date=2 జూన్ 2018 |archive-date=25 జూలై 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110725171203/http://www.cidh.org/countryrep/colombia93eng/chap.2.htm }}</ref> తన వద్ద పనిచేసే హిట్‌మెన్‌కి పోలీసు అధికారులను చంపడానికి ఎస్కోబార్ రివార్డులు ప్రకటించడంతో 600 మంది పోలీసు అధికారులు చనిపోయారు. ఇటువంటి చర్యలు కొలంబియాలో హత్యల నిష్పత్తి భారీగా పెంచేశాయి.<ref name=":0">{{cite news|title=Drug kingpin's killer seeks Colombia office|newspaper=Boston Globe|date=9 May 2003|author=Karl Penhaul}}</ref> 1980ల మధ్యకాలం అంతటా కొలంబియన్ న్యాయవ్యవస్థ ఎస్కోబార్ లక్ష్యంగా ఉంది. అనేకమంది న్యాయమూర్తులకు లంచాలు ఇవ్వడం, హత్య చేయడం చేస్తూండగా 1985 చివరలో ఎస్కోబార్ అమెరికాకు అప్పగించకుండా షరతులతో కూడిన లొంగుబాటును అనుమతించాలని కొలంబియన్ ప్రభుత్వాన్ని అభ్యర్థించాడు. ఈ ప్రతిపాదన మొదట్లో తిరస్కరించబడింది, తదనంతరం ఎస్కోబార్ అప్పగింత విధానానికి వ్యతిరేకంగా పోరాడే లక్ష్యంతో లాస్ ఎక్స్‌ట్రాడిటబుల్స్ సంస్థను స్థాపించి పరోక్షంగా మద్దతు ఇచ్చాడు. అమెరికాతో కొలంబియా అప్పగింత ఒప్పందం రాజ్యాంగబద్ధతను కొలంబియన్ సుప్రీంకోర్టు అధ్యయనం చేయకుండా నిరోధించడానికి లాస్ ఎక్స్‌ట్రాడిటబుల్స్ సంస్థ ప్రయత్నించిందని ఆరోపించబడింది. నవంబర్ 6 1985న ప్యాలెస్ ఆఫ్ జస్టిస్ ముట్టడిలో కొలంబియన్ జ్యుడిషియరీ భవనంపై దాడి చేసిన వామపక్ష గెరిల్లా ఉద్యమానికి ఇది మద్దతు ఇచ్చింది, ఇందులో దాదాపు సగం మంది సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తులతో సహా 98 మంది మరణించారు. 1986 చివరలో కొలంబియా సుప్రీంకోర్టు మునుపటి అప్పగింత ఒప్పందాన్ని అధ్యక్షుడు కాకుండా రాష్ట్రపతి ప్రతినిధి బృందం సంతకం చేసినందున చట్టవిరుద్ధమని ప్రకటించింది. న్యాయవ్యవస్థపై ఎస్కోబార్ విజయం స్వల్పకాలికం, కొత్త అధ్యక్షుడు విర్గిలియో బార్కో వర్గాస్ త్వరగా అమెరికాతో ఒప్పందాన్ని పునరుద్ధరించాడు.<ref>{{cite news|url=http://historico.elpais.com.co/paisonline/notas/Noviembre162006/pablo.html|title=Cali Colombia Nacional Pablo Escobar financió la toma del Palacio de Justicia Escobar financió toma del Palacio de Justicia|newspaper=El Pais|access-date=12 September 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151024175428/http://historico.elpais.com.co/paisonline/notas/Noviembre162006/pablo.html|archive-date=24 October 2015}}</ref> రాజకీయాల నుండి తనను బహిష్కరించినందుకు లూయిస్ కార్లోస్ గలాన్‌పై ఎస్కోబార్ కక్ష పెంచుకున్నాడు, ఎస్కోబార్ ఆదేశాల మేరకు గలాన్ 1989 ఆగస్టు 18న హత్యకు గురయ్యాడు. ఆ తర్వాత గలాన్ వారసుడు సెజార్ గావిరియా ట్రుజిల్లోను హత్య చేసే ప్రయత్నంలో ఎస్కోబార్ ఏవియాంకా ఫ్లైట్ 203లో బాంబు పెట్టాడు, విమానం ఎక్కని కారణంగా సెజార్ ప్రాణాలతో బయటపడ్డాడు. ఈ పేలుడులో 107 మంది మరణించారు. ఈ బాంబు దాడిలో ఇద్దరు అమెరికన్లు కూడా మరణించడంతో అమెరికా ప్రభుత్వం నేరుగా జోక్యం చేసుకోవడం ప్రారంభించింది.<ref>{{cite web|date=2016-07-08|title=25 years on, Colombia still mourns Escobar plane bombing, still wants answers|url=http://www.japantimes.co.jp/news/2014/11/28/world/crime-legal-world/25-years-colombia-still-mourns-escobar-plane-bombing-still-wants-answers/|archive-url=https://web.archive.org/web/20160624082736/http://www.japantimes.co.jp/news/2014/11/28/world/crime-legal-world/25-years-colombia-still-mourns-escobar-plane-bombing-still-wants-answers|archive-date=24 June 2016|access-date=2016-07-30|work=The Japan Times|language=en}}</ref> ====''లా కాటెడ్రల్'' జైలు==== మాదకద్రవ్యాల కార్టెల్స్‌కు వ్యతిరేకంగా పనిచేసిన కొలంబియన్ రాజకీయ నాయకుడు, పాత్రికేయుడు లూయీస్ కార్లోస్ గాలాన్‌ పదివేలమంది ఎదుట ప్రసంగిస్తున్న సమయంలో హత్యకు గురయ్యాడు. ఈ హత్య పాబ్లో ఎస్కోబార్ చేశాడని భావించారు. సీజర్ గావిరియా ప్రభుత్వం ఎస్కోబార్‌కీ, మాదకద్రవ్యాల కార్టెల్స్‌కీ వ్యతిరేకంగా చర్యలు మొదలుపెట్టింది. ప్రభుత్వం ఎస్కోబార్‌తో చర్చలు సాగించింది. అతను పోలీసులకు లొంగిపోయి, తన నేర కార్యకలాపాలు అన్నిటినీ కట్టిపెట్టేట్టు, అందుకు బదులుగా ప్రభుత్వం ఎస్కోబార్ శిక్ష తగ్గించేట్టు, ఖైదీగా ఉన్నకాలంలో తనకు అనుకూలంగా వ్యవహరించేట్టు ఇరుపక్షాల నడుమ అంగీకారం కుదిరింది. అధికారులు, ప్రజాభిప్రాయం నుంచి వస్తూన్న ఒత్తిడికి దిగివచ్చి వరుస హింసాత్మక చర్యలకు ముగింపు పలుకుతూ 1991లో ఎస్కోబార్ కొలంబియన్ అధికారులకు లొంగిపోయాడు. ఇతను లొంగిపోయే ముందే కొలంబియన్ పౌరులను యునైటెడ్ స్టేట్స్‌కు నేరస్థుల అప్పగింత కింద బదిలీ చేయడాన్ని నిషేధిస్తూ కొత్తగా ఆమోదించిన 1991 నాటి కొలంబియన్ రాజ్యాంగం చట్టం చేసింది. ఎస్కోబార్, ఇతర మాదకద్రవ్యాల నేరసామ్రాజ్య నేతలు రాజ్యాంగ సభ సభ్యులను ప్రభావితం చేసి ఈ చట్టం రూపొందించారని అనుమానాలు వ్యక్తమయ్యాయి. ఫుట్‌బాల్ పిచ్, పెద్ద బొమ్మ ఇల్లు, జకుజ్జీ, జలపాతంతో కూడిన ''లా కాటెడ్రల్'' అన్న విలాసవంతమైన స్వంత జైలు రూపొందించుకుని నిర్బంధాన్ని అనుభవించసాగాడు. ఎస్కోబార్ తన నేర కార్యకలాపాలను స్వంత జైలు నుంచే సాగిస్తున్నాడన్న వార్తలు పత్రికా మాధ్యమాల్లో రాసాగాయి. దాంతో ప్రభుత్వం 1992 జూలై 22న అతనిని సాధారణమైన జైలుకు తరలించాలని నిర్ణయించింది. ఎస్కోబార్ తన పలుకుబడితో ఈ జైలు బదిలీ ప్రణాళిక ముందే తెలిసుకుని, సకాలంలో తప్పించుకున్నాడు. అలా తప్పించుకున్న తర్వాత ఎస్కోబార్ తన మిగిలిన జీవితాన్ని పోలీసుల వేట నుంచి తప్పుకుంటూ రహస్యంగా గడిపాడు.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1992/07/23/world/colombian-drug-baron-escapes-luxurious-prison-after-gunfight.html?pagewanted=3&src=pm|title=Colombian Drug Baron Escapes Luxurious Prison After Gunfight|last=Treaster|first=Joseph B.|date=23 July 1992|work=The New York Times|page=1|accessdate=21 July 2011}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/world/1992/jul/24/colombia.fromthearchive |title=Escobar escape humiliates Colombian leaders }}</ref> ====కొలంబియన్, అమెరికన్ పోలీసుల వేట==== ఎస్కోబార్ నిర్బంధం నుంచి తప్పించుకున్నాకా అమెరికా ప్రత్యేక జాయింట్ ఆపరేషన్స్ కమాండ్, సెంట్రా స్పైక్ కలిసి ఇతన్ని వేటాడసాగాయి. వారు సెర్చ్ బ్లాక్ (అన్వేషణ కూటమి) అనే ప్రత్యేక కొలంబియన్ పోలీస్ టాస్క్‌ఫోర్స్‌కు శిక్షణ ఇచ్చారు. ఎస్కోబార్‌కీ, అమెరికా-కొలంబియా ప్రభుత్వాలకీ నడుమ ఘర్షణ అంతూపొంతూ లేకుండా సాగుతూ పోయింది. ఈలోగా బాహాటంగా ఎస్కోబార్‌ని పట్టుకునే ప్రయత్నాలకు మద్దతునిచ్చే అతని శత్రువుల సంఖ్యా పెరగసాగింది. ''లోస్ పెపెస్'' (పాబ్లో ఎస్కోబార్ వల్ల హింసింపబడ్డ జనం అన్న పదబంధపు స్పానిష్ అనువాదానికి కుదింపబడ్డ రూపం) అన్న పేరుతో ఎస్కోబార్‌ని పట్టుకునే ప్రయత్నాలకు సహకరించే అతని శత్రువులతో ఒక నిఘాసంఘం ఏర్పాటైంది. ఈ నిఘా సంఘం కార్యకలాపాలకు ఎస్కోబార్ ప్రత్యర్థులు, పూర్వ అనుచరులూ ఆర్థికంగా సహాయం చేసేవారు. వారిలో కాలి కార్టెల్, కార్లోస్ కాస్టనో ఆధ్వర్యంలోని సంప్రదాయవాద పారామిలిటరీలూ ఉన్నారు. ''లాస్ పెపెస్'' కార్యకలాపాలు ప్రతీకారం లక్ష్యంగా రక్తసిక్తంగా ఉండేవి. ఈ నిఘాసంఘం ఎస్కోబార్ న్యాయవాదిని, <ref>{{Cite news |url=http://articles.latimes.com/1993-04-17/news/mn-24040_1_pablo-escobar |title=Angry Over Blast, Colombia Vigilantes Kill Escobar Lawyer}}"Angry Over Blast, Colombia Vigilantes Kill Escobar Lawyer". Los Angeles Times, 17 April 1993</ref> బంధువులను, సహచరులను దాదాపు మూడువందల మందిని హత్యచేసింది. మెడెలిన్ కార్టెల్ సంపాదించిన ఆస్తులు పెద్దమొత్తంలో నాశనం చేశారు. సెర్చ్ బ్లాక్ సభ్యులు, కొలంబియన్, యునైటెడ్ స్టేట్స్ ఇంటిలిజెన్స్ ఏజెన్సీలు ఎస్కోబార్‌ను పట్టుకునే ప్రయత్నాలలో అయితే ''లోస్ పెపెస్‌''తో కుమ్మక్కు అయ్యారు. వాళ్ళు ఒక్కోసారి సెర్చ్ బ్లాక్‌లా, ఒక్కోసారి ''లోస్ పెపెస్‌'' పేరిట తమ పనులు చేపట్టేవారు. యుఎస్ ఇంటిలిజెన్స్ ఏజెన్సీలు మిగిలిన ఎస్కోబార్ సహచరులను, స్నేహితులను అణచివేయడానికి, దెబ్బతీయడానికి రహస్య పద్ధతిలో ''లోస్ పెపెస్''కి సమాచారాన్ని అందించేవారన్న ఆరోపణలు ఉన్నాయి. అయితే ఒక్కోసారి సెర్చ్ బ్లాక్ సభ్యులు నేరుగా లోస్ పెపెస్ హత్యాకాండల్లో పాల్గోవడమూ ఉండేది.<ref name="Killing Pablo"/>{{page needed|date=May 2016}} ''లాస్ పెపెస్'' నాయకుల్లో ఒకరైన డీగో మూరిలో బెజరనో (''డాన్ బెర్నా''గా ప్రసిద్ధుడు) మొదట్లో మెడెలిన్ కార్టెల్ సభ్యునిగా ఉండేవాడు. తర్వాత మాదకద్రవ్యాల రవాణా మార్గపు నాయకుడైనాడు. క్రమేపీ లాస్ పెపెస్‌లో చేరి, ఆ తర్వాత కొలంబియా స్వీయ రక్షణ వ్యవస్థలో బలమైన భాగానికి నాయకుడయ్యాడు. ==మరణం== [[File:Death of Pablo Escobar.jpg|thumb|right|1993 డిసెంబరు 2న ఎస్కోబార్ మృతదేహం ముందు సంబరాలు జరుపుకుంటున్న సెర్చ్ బ్లాక్ సభ్యులు. వందల మిలియన్ డాలర్ల ఖర్చుతో 16 నెలల పాటు సాగిన వేట ఇతని మరణంతో ముగిసింది.]] [[File:Pablo Escobar Tomb.jpg|thumb|ఇటాగుయ్‌లో మాంటె సాక్రో శ్మశానంలో ఎస్కోబార్, అతని కుటుంబ సభ్యుల సమాధి]] లా కాటెడ్రల్ నుంచి తప్పించుకున్న 16 నెలల తర్వాత సెర్చ్ బ్లాక్‌ నుంచి తప్పించుకోవాలన్న ప్రయత్నాల మధ్య 1993 డిసెంబరు 2న జరిగిన కాల్పుల్లో పాబ్లో ఎస్కోబార్ చనిపోయాడు.<ref>{{Cite news |url=http://articles.latimes.com/1993-12-03/news/mn-63509_1_pablo-escobar |title=Colombia Drug Lord Escobar Dies in Shootout}} LA Times, 3 December 1993</ref> బ్రిగేడియర్ హ్యూగో మార్టినెజ్ నేతృత్వంలోని కొలంబియన్ ఎలక్ట్రానిక్ నిఘాదళం <ref>[http://www.faithtelegraph.com/interview-with-hugo-martinez-the-man-who-got-pablo-escobar/ Interview with Hugo Martinez – the man who 'got' Pablo Escobar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160926153925/http://www.faithtelegraph.com/interview-with-hugo-martinez-the-man-who-got-pablo-escobar |date=2016-09-26 }} D. Streatfeild. November 2000.{{Unreliable source?|date=March 2016}}</ref> ఇతని [[రేడియో]]<nowiki/>టెలిఫోన్ ప్రసారాలను రేడియో ట్రైలిటరేషన్ సాంకేతికత ఉపయోగించి జాడలుపట్టి మెడెలిన్ నగరంలోని లాస్ ఓలివాస్ అనే మధ్యతరగతి ప్రాంతంలో వెతికిపట్టుకున్నారు. ఎస్కోబార్, అతని అంగరక్షకుడు అల్వారో డె జెసుస్ ఆగుడెలో (అలియాస్ ఎల్ లిమోన్) లకు, అధికారులకు నడుమ కాల్పులు జరిగాయి. ఒకదాన్నొకటి అంటుకున్న ఇళ్ళ కప్పుల మీద ఇద్దరూ పరుగులు పెడుతూ వెనుక సందుకు చేరి తప్పించుకునే ప్రయత్నం చేశారు. కానీ ఇద్దరినీ వెంబడిస్తున్న కొలంబియన్ జాతీయ పోలీసు అధికారులు కాల్చిచంపారు.<ref name="DEA">{{cite web|url=http://www.justice.gov/dea/pubs/history/1990-1994.html|title=Decline of the Medellín Cartel and the Rise of the Cali Mafia|publisher=U.S. Drug Enforcement Administration|url-status=dead|access-date=31 మే 2018|archive-date=18 జనవరి 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060118010530/http://www.dea.gov/pubs/history/1990-1994.html}}</ref> ఎస్కోబార్ కాళ్ళు, మొండెం మీద బుల్లెట్ గాయాలయ్యాయి. చెవి నుంచి తలలోకి పోయిన బుల్లెట్ ప్రాణం తీసింది. చెవి లోంచి పోయిన బుల్లెట్ షాట్ ఎవరు కాల్చారన్న విషయం నిర్ధారితం కాలేదు, అలానే ఈ గన్ షాట్ కాల్పుల సమయంలోనే తగిలిందా లేక తర్వాత పట్టుకుని కాల్చారా అన్న విషయమూ స్పష్టం కాలేదు. ఈ విషయం మీద పలు ఊహాగానాలు ఉన్నాయి. కొందరు ఎస్కోబార్ బంధువులు అతను [[ఆత్మహత్య]] చేసుకున్నాడని నమ్ముతారు.<ref>{{YouTube|yVZoULtUCd8|Video of Escobar's exhumation}} {{es icon}}</ref> అతని ఇద్దరు సోదరులు రాబర్టో ఎస్కోబార్, ఫెర్నాండో సాంకెజ్ ఆరెలనో తనను తానే చెవిలోంచి తలలోకి కాల్చుకున్నాడని నమ్ముతున్నారు. ఈ అంశం మీద ఒక వాంగ్మూలంలో వారిద్దరూ పాబ్లో ఎస్కోబార్ "ఆత్మహత్య చేసుకున్నాడు. అంతేకాని కాల్చిచంపితే చావలేదు. వాళ్లందరూ అతని వెనుక పడిన సంవత్సరాల కాలంలో ప్రతీరోజూ మాతో తననే గనుక చుట్టుముడితే, వేరే దారి లేదని తేలితే నన్ను నేనే చెవిలోంచి కాల్చుకుంటానని చెప్పేవాడు" అన్నారు.<ref>Roberts, Kenneth. (2007). ''Zero Hour: Killing of the Cocaine King''.</ref>{{page needed|date=October 2016}} == మరణానంతర పరిణామాలు == ఎస్కోబార్ మరణం, మెడెలిన్ కార్టెల్ విచ్ఛిన్నం అయిన వెంటనే కొకైన్ మార్కెట్ 1990ల మధ్యకాలం వరకు ప్రత్యర్థి కాలి కార్టెల్ ఆధిపత్యంలోకి వచ్చింది, ఆ తర్వాత వారి నాయకులు కొలంబియా ప్రభుత్వంచే చంపబడటం లేదా బంధించబడటం జరిగింది. ఎస్కోబార్ పెంచుకున్న రాబిన్ హుడ్ ఇమేజ్ మెడెలిన్‌లో శాశ్వత ప్రభావాన్ని కొనసాగించింది. అక్కడ చాలామంది, ముఖ్యంగా ఎస్కోబార్ బతికున్నప్పుడు ఇతని సహాయం పొందిన నగరంలోని పేదలు ఇతని మరణానికి సంతాపం తెలిపారు, 25,000 మందికి పైగా ఇతని అంత్యక్రియలకు హాజరయ్యారు. వారిలో కొందరు ఇతనిని దైవసమానుడిగా భావించి, దైవిక సహాయం కోసం ప్రార్థించారు. ఎస్కోబార్‌ను మోంటే సాక్రో స్మశానవాటికలో ఖననం చేశారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-25183649|title=Drug boss Pablo Escobar still divides Colombia|last1=Wallace|first1=Arturo|date=2 December 2013|work=BBC News|access-date=21 June 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170814173647/http://www.bbc.com/news/world-latin-america-25183649|archive-date=14 August 2017}}</ref> === వర్జీనియా వల్లేజో వాంగ్మూలం === 1983 నుండి 1987 వరకు ఎస్కోబార్‌తో ప్రేమ వ్యవహారం నడిపిన టెలివిజన్ యాంకర్ వర్జీనియా వల్లేజో జూలై 4 2006న అటార్నీ జనరల్ మారియో ఇగువారాన్‌కు మాజీ సెనేటర్ అల్బెర్టో శాంటోఫిమియోపై విచారణలో తన వాంగ్మూలాన్ని అందించింది, 1989లో అధ్యక్ష అభ్యర్థి లూయిస్ కార్లోస్ గలాన్ హత్యకు సంబంధించిన కుట్రలో అతను నిందితుడు. వల్లేజో జూలై 4న తన కార్యాలయాన్ని సంప్రదించినప్పటికీ న్యాయమూర్తి విచారణను జూలై 9న ముగించాలని నిర్ణయించుకున్నట్లు ఇగువారాన్ అంగీకరించాడు, ఈ చర్య చాలా ఆలస్యం అయినట్లు భావించారు.<ref>{{cite web|title=Colombian Attorney General on Virginia Vallejo's offer to testify against Santofimio|url=http://virginiavallejo.com/Attorney-General-on-VV-testimony.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20110301025436/http://virginiavallejo.com/Attorney-General-on-VV-testimony.pdf|archive-date=1 March 2011}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.iol.co.za/news/world/back-to-jail-for-colombia-ex-minister-1129325|title=Back to jail for Colombia ex-minister|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=1 September 2011|work=Independent Online|access-date=19 October 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190403181540/https://www.iol.co.za/news/world/back-to-jail-for-colombia-ex-minister-1129325|archive-date=3 April 2019|location=Bogotá}}</ref> హై-ప్రొఫైల్ క్రిమినల్ కేసుల్లో ఆమె సహకారం కారణంగా జూలై 18 2006న భద్రతా కారణాల దృష్ట్యా డ్రగ్ ఎన్‌ఫోర్స్‌మెంట్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ (DEA) ప్రత్యేక విమానంలో వల్లేజోను అమెరికా తీసుకెళ్లారు.<ref>{{cite web|title=Virginia Vallejo takes refuge in United States|url=http://www.virginiavallejo.com/herald-0716-2006.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20110717210828/http://www.virginiavallejo.com/herald-0716-2006.html|archive-date=17 July 2011|publisher=Virginia Vallejo}} reprinted and translated from {{cite news|title=Virginia Vallejo|author=Gonzalo Guillen|date=16 July 2006|work=El Nuevo Herald}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.foxnews.com/wires/2006Jul18/0,4670,ColombiaEscobarapossLover,00.html|title=Pablo Escobar's Ex-Lover Flees Colombia|access-date=1 April 2009|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180117001134/http://www.foxnews.com/wires/2006Jul18/0,4670,ColombiaEscobarapossLover,00.html|archive-date=17 January 2018|publisher=Fox News Channel}}</ref> జూలై 24న అధ్యక్ష అభ్యర్థి గలాన్‌ను అంతమొందించేలా ఎస్కోబార్‌ను శాంటోఫిమియో ప్రేరేపించాడని వల్లేజో ఆరోపించిన వీడియోను కొలంబియా RCN టెలివిజన్ ప్రసారం చేసింది. ఈ వీడియోను 14 మిలియన్ల మంది వీక్షించారు, గలాన్ హత్య కేసు పునఃప్రారంభం కావడానికి ఇది కీలకంగా మారింది. ఆగస్టు 31 2011న ఈ నేరంలో అతని పాత్రకు గాను శాంటోఫిమియోకు 24 సంవత్సరాల జైలు శిక్ష విధించబడింది.<ref>{{Cite web|title=Testimony of Virginia Vallejo in 2006|url=http://www.radionizkor.org/colombia/vallejo.mp3|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150911111859/http://www.radionizkor.org/colombia/vallejo.mp3|archive-date=11 September 2015|access-date=21 September 2018}}</ref><ref>{{Cite web|title=Radio Nizkor: Colombia.|url=http://www.radionizkor.org/colombia/index.html#vallejo|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20181222060101/http://www.radionizkor.org/colombia/index.html#vallejo|archive-date=22 December 2018|access-date=21 September 2018|website=www.radionizkor.org}}</ref> ==== ప్యాలెస్ ఆఫ్ జస్టిస్ ముట్టడిలో పాత్ర ==== ఎస్కోబార్ జీవిత చరిత్రకారులలో వల్లేజో మాత్రమే 1985 ప్యాలెస్ ఆఫ్ జస్టిస్ ముట్టడిలో ఇతని పాత్ర గురించి వివరణాత్మక వివరణ ఇచ్చింది. M-19 చేత చేయబడిన ఆపరేషన్‌కు ఎస్కోబార్ నిధులు సమకూర్చాడని ఆమె పేర్కొంది. 11 మంది సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తులు, M-19 సభ్యులు, ఫలహారశాల ఉద్యోగులతో సహా 100 మందికి పైగా మరణాలకు ఆమె సైన్యాన్ని నిందించింది. ఆమె ప్రకటనలు 2008లో కేసు పునఃప్రారంభం కావడానికి దారితీశాయి, వల్లేజోను వాంగ్మూలం ఇవ్వమని కోరారు, ఆమె తన పుస్తకం, ప్రశంసాపత్రంలో వివరించిన అనేక సంఘటనలు కొలంబియా కమిషన్ ఆఫ్ ట్రూత్ ద్వారా ధృవీకరించబడ్డాయి.<ref>{{cite web|date=27 August 2008|title=Virginia Vallejo testificó en el caso Palacio de Justicia|url=http://www.caracol.com.co/oir.aspx?id=659517|archive-url=https://web.archive.org/web/20120214094901/http://www.caracol.com.co/oir.aspx?id=659517|archive-date=14 February 2012|access-date=3 May 2011|publisher=Caracol Radio}}</ref><ref>{{cite web|author=Michael Evans|date=17 December 2009|title=Truth Commission Blames Colombian State for Palace of Justice Tragedy|url=http://nsarchive.wordpress.com/2009/12/17/truth-commission-blames-state-for-palace-of-justice-tragedy/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110505103942/http://nsarchive.wordpress.com/2009/12/17/truth-commission-blames-state-for-palace-of-justice-tragedy/|archive-date=5 May 2011|access-date=3 May 2011|publisher=UNREDACTED}}</ref> ఈ సంఘటనలు ముట్టడిపై తదుపరి దర్యాప్తుకు దారితీశాయి, దీని ఫలితంగా ఒక ఉన్నత స్థాయి మాజీ కల్నల్, మాజీ జనరల్ దోషులుగా నిర్ధారించబడ్డారు. ముట్టడి తర్వాత అదుపులోకి తీసుకున్న వారిని బలవంతంగా అదృశ్యం చేసినందుకు వారికి వరుసగా 30, 35 సంవత్సరాల జైలు శిక్ష విధించబడింది.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/10280727|title=Colombia ex-officer jailed after historic conviction|date=10 June 2010|access-date=21 June 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411004957/https://www.bbc.co.uk/news/10280727|archive-date=11 April 2019|publisher=BBC News}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-13245859|title=Colombian 1985 Supreme Court raid commander sentenced|date=29 April 2011|work=BBC News|access-date=21 June 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410094006/https://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-13245859|archive-date=10 April 2019}}</ref> వల్లేజో తదనంతరం గలాన్ హత్యలో సాక్ష్యం ఇచ్చింది.<ref>{{cite news|url=http://www.laht.com/article.asp?CategoryId=12393&ArticleId=337887|title=Galan Slaying a State Crime, Colombian Prosecutors Say|newspaper=Latin American Herald Tribune|access-date=17 November 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20180809184215/http://www.laht.com/article.asp?CategoryId=12393&ArticleId=337887|archive-date=9 August 2018}}</ref> అమాండో ఎ పాబ్లో, ఒడియాండో ఎ ఎస్కోబార్ (పాబ్లోను ప్రేమించడం, ఎస్కోబార్‌ను ద్వేషించడం) అనే తన పుస్తకంలో కొలంబియా అధ్యక్షులు అల్ఫోన్సో లోపెజ్ మిచెల్సెన్, ఎర్నెస్టో సాంపెర్, అల్వారో ఉరిబే సహా పలువురు రాజకీయ నాయకులకు డ్రగ్ కార్టెల్‌లతో సంబంధాలు ఉన్నాయని ఆమె ఆరోపించింది.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2007/10/03/world/americas/03colombia.html?ex=1349150400&en=5b0977a0af0df0c6&ei=5124&partner=permalink&exprod=permalink|title=Colombian Leader Disputes Claim of Tie to Cocaine Kingpin|last=Romero|first=Simon|date=3 October 2007|newspaper=The New York Times|access-date=18 February 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180809183805/https://www.nytimes.com/2007/10/03/world/americas/03colombia.html?ex=1349150400&en=5b0977a0af0df0c6&ei=5124&partner=permalink&exprod=permalink|archive-date=9 August 2018|page=1}}</ref> === బంధువులు === ఎస్కోబార్ వితంతువు (మరియా హేనావో, ఇప్పుడు మరియా ఇసాబెల్ శాంటోస్ కాబల్లెరో), కుమారుడు జువాన్ పాబ్లో (ఇప్పుడు సెబాస్టియన్ మారోక్విన్), కుమార్తె (మాన్యులా) ఆశ్రయం కల్పించే దేశం దొరకకపోవడంతో 1995లో కొలంబియాను విడిచిపెట్టారు.<ref name="BBCNovember1999">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/524276.stm|title=Drug lord's wife and son arrested|date=17 November 1999|work=BBC News|access-date=13 February 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190403181540/http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/524276.stm|archive-date=3 April 2019}}</ref> ఎస్కోబార్ అనేక నమ్మకద్రోహాలు చేసినప్పటికీ మరియా తన భర్తకు మద్దతుగా నిలిచింది. కాలి కార్టెల్ సభ్యులు ఒక మహిళ ఎలా ప్రవర్తించాలో ప్రదర్శించడానికి తమ భార్యల కోసం పాబ్లోతో ఆమె జరిపిన సంభాషణల రికార్డింగ్‌లను వినిపించారు. పాబ్లో మరణం తర్వాత కార్టెల్ ఆమెను, ఆమె పిల్లలను చంపకపోవడానికి ఈ వైఖరి కారణమని నిరూపించబడింది, అయినప్పటికీ ఆ బృందం ఎస్కోబార్ తమపై చేసిన యుద్ధానికి నష్టపరిహారంగా మిలియన్ల డాలర్లను డిమాండ్ చేసింది, పొందింది. కార్టెల్‌పై ప్రతీకారం తీర్చుకోబోనని, డ్రగ్స్ వ్యాపారంలో పాల్గొనబోనని వ్యక్తిగతంగా హామీ ఇవ్వడం ద్వారా హేనావో తన కొడుకు ప్రాణాల కోసం విజయవంతంగా చర్చలు జరిపింది. మొదట మొజాంబిక్‌కు, ఆపై బ్రెజిల్‌కు తప్పించుకున్న తర్వాత కుటుంబం అర్జెంటీనాలో స్థిరపడింది.<ref>{{cite news|url=http://xpatnation.com/a-look-at-pablo-escobars-family-21-years-after-his-death/|title=A Cursed Family: A Look at Pablo Escobar's Family 21 Years After His Death|author=King, Julie|date=15 June 2015|work=XPat Nation|archive-url=https://web.archive.org/web/20160120213954/http://xpatnation.com/a-look-at-pablo-escobars-family-21-years-after-his-death|archive-date=20 January 2016}}</ref> తన పేరు మార్చుకొని జీవిస్తున్న హేనావో, తన వ్యాపార భాగస్వాములలో ఒకరు ఆమె నిజమైన గుర్తింపును కనుగొనే వరకు విజయవంతమైన రియల్ ఎస్టేట్ పారిశ్రామికవేత్తగా మారింది, ఆ తర్వాత హేనావో తన సంపాదనతో పరారైంది. స్థానిక మీడియా అప్రమత్తమైంది, ఎస్కోబార్ వితంతువుగా బహిర్గతమైన తర్వాత హేనావో ఆర్థిక విషయాలపై దర్యాప్తు జరుగుతున్న సమయంలో పద్దెనిమిది నెలల పాటు జైలులో ఉంచబడింది. అంతిమంగా అధికారులు ఆమె నిధులను అక్రమ కార్యకలాపాలకు అనుసంధానించలేకపోయారు, ఆమె విడుదలైంది. తన కొడుకు ప్రకారం, హేనావో ఎస్కోబార్ చిలిపి నవ్వు, ఆమెను చూసే విధానం వల్ల అతనితో ప్రేమలో పడింది. అతను ఆప్యాయంగా, మధురంగా ఉండేవాడు, గొప్ప ప్రేమికుడు. పేదలకు సహాయం చేయాలనే అతని కోరిక, వారి కష్టాల పట్ల అతని కరుణతో ఆమె ప్రేమలో పడింది. పేదల కోసం పాఠశాలలు నిర్మించాలని అతను కలలు కన్న ప్రదేశాలకు వారు డ్రైవ్ చేసేవారు, మొదటి నుండి అతను ఎల్లప్పుడూ ఒక మంచి వ్యక్తిగా ఉన్నాడు. మరియా విక్టోరియా హేనావో డి ఎస్కోబార్, తన కొత్త గుర్తింపు మరియా ఇసాబెల్ శాంటోస్ కాబల్లెరోగా తన కొడుకు, కూతురుతో కలిసి బ్యూనస్ ఎయిర్స్‌లో నివసిస్తోంది.<ref>{{cite news|url=https://www.eltiempo.com/mundo/latinoamerica/foto-manuela-escobar-de-la-hija-de-pablo-escobar-209500|title=Se conoce foto de la hija de Pablo Escobar en Buenos Aires|date=25 April 2018|work=El Tiempo|access-date=19 September 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180921074227/https://www.eltiempo.com/mundo/latinoamerica/foto-manuela-escobar-de-la-hija-de-pablo-escobar-209500|archive-date=21 September 2018}}</ref> జూన్ 5 2018న అర్జెంటీనా ఫెడరల్ జడ్జి నెస్టర్ బర్రాల్ ఆమె, ఆమె కుమారుడు సెబాస్టియన్ మారోక్విన్ శాంటోస్‌పై ఇద్దరు కొలంబియన్ డ్రగ్ ట్రాఫికర్లతో కలిసి మనీలాండరింగ్‌కు పాల్పడ్డారని ఆరోపించాడు.<ref>{{cite news|url=https://www.dw.com/en/pablo-escobars-widow-and-son-in-argentina-money-laundering-probe/a-41191181|title=Pablo Escobar's widow and son in Argentina money laundering probe|date=1 November 2017|work=Deutsche Welle|access-date=19 September 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180921114546/https://www.dw.com/en/pablo-escobars-widow-and-son-in-argentina-money-laundering-probe/a-41191181|archive-date=21 September 2018}}</ref><ref>{{Cite web|date=5 June 2018|title=Pablo Escobar's widow and son held on money laundering charges in Argentina|url=https://www.youtube.com/watch?v=5JfM_kx5S7M|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526132641/https://www.youtube.com/watch?v=5JfM_kx5S7M&gl=US&hl=en|archive-date=26 May 2019|access-date=21 September 2018|via=YouTube}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.foxnews.com/world/2018/06/06/pablo-escobar-s-widow-son-charged-with-money-laundering-in-argentina.html|title=Pablo Escobar's widow, son charged with money laundering in Argentina|last=Lam|first=Katherine|date=6 June 2018|work=Fox News|access-date=20 September 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180921074338/http://www.foxnews.com/world/2018/06/06/pablo-escobar-s-widow-son-charged-with-money-laundering-in-argentina.html|archive-date=21 September 2018}}</ref> న్యాయమూర్తి ఒక్కొక్కరికి సుమారు 1 మిలియన్ డాలర్ల ఆస్తులను జప్తు చేయాలని ఆదేశించాడు.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2018/jun/05/pablo-escobar-widow-son-money-laundering-victoria-henao-argentina|title=Pablo Escobar's widow and son held on money laundering charges in Argentina|date=5 June 2018|work=The Guardian|access-date=19 September 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180921074443/https://www.theguardian.com/world/2018/jun/05/pablo-escobar-widow-son-money-laundering-victoria-henao-argentina|archive-date=21 September 2018}}</ref> అర్జెంటీనా చిత్రనిర్మాత నికోలస్ ఎంటెల్ డాక్యుమెంటరీ 'సిన్స్ ఆఫ్ మై ఫాదర్' (2009) 1984లో హత్య చేయబడిన కొలంబియా న్యాయ మంత్రి రోడ్రిగో లారా కుమారులు, 1989లో హత్య చేయబడిన అధ్యక్ష అభ్యర్థి లూయిస్ కార్లోస్ గలాన్ కుమారుల నుండి తన తండ్రి తరపున క్షమాపణలు కోరడానికి మారోక్విన్ చేసిన ప్రయత్నాలను వివరిస్తుంది. ఈ చిత్రం 2010 సన్‌డాన్స్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్‌లో ప్రదర్శించబడింది, అక్టోబర్ 2010లో అమెరికాలోని HBOలో ప్రదర్శించబడింది.<ref name="CNNDecember2009">{{cite news|url=http://www.cnn.com/2009/WORLD/americas/12/11/colombia.escobar.son/index.html|title=Drug lord's son seeks forgiveness|date=12 December 2009|access-date=13 February 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100406083517/http://www.cnn.com/2009/WORLD/americas/12/11/colombia.escobar.son/index.html|archive-date=6 April 2010|publisher=CNN}}</ref> 2014లో మారోక్విన్ తన పుట్టిన పేరుతో పాబ్లో ఎస్కోబార్, మై ఫాదర్ ప్రచురించాడు. ఈ పుస్తకం తన తండ్రి జీవిత వివరాలపై ప్రత్యక్ష అంతర్దృష్టిని అందిస్తుంది, కుటుంబంపై ఇతని మరణం చూపే ప్రాథమిక విచ్ఛిన్నకర ప్రభావాన్ని వివరిస్తుంది. 1990ల కాలంలో తన తండ్రి విహారయాత్రలకు సంబంధించిన ఏవైనా తప్పులను పరిష్కరించాలనే ఆశతో మారోక్విన్ ఈ పుస్తకాన్ని ప్రచురించాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నాడు.<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/tv/news/narcos-season-2-pablo-escobar-s-son-labels-netflix-show-insulting-lists-28-historical-mistakes-a7236836.html|title=Narcos season 2: Pablo Escobar's son labels Netflix show 'insulting', lists 28 historical errors|last1=Shepherd|first1=Jack|date=12 September 2016|newspaper=Independent|url-status=live|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220524/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/tv/news/narcos-season-2-pablo-escobar-s-son-labels-netflix-show-insulting-lists-28-historical-mistakes-a7236836.html|archive-date=24 May 2022|url-access=subscription}}</ref> ఎస్కోబార్ సోదరి లూజ్ మరియా ఎస్కోబార్ డ్రగ్ బారన్ నేరాలకు ప్రాయశ్చిత్తం చేయడానికి పలు ప్రయత్నాలలో బహుళ సంజ్ఞలు చేసింది. పత్రికలలో బహిరంగ ప్రకటనలు చేయడం, ఇతని బాధితుల సమాధులపై లేఖలు ఉంచడం, ఇతని మరణం 20వ వార్షికోత్సవం సందర్భంగా బాధితుల కోసం బహిరంగ స్మారక కార్యక్రమాన్ని నిర్వహించడం వంటివి ఇందులో ఉన్నాయి.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/southamerica/colombia/11270006/Pablo-Escobars-sister-trying-to-pay-for-the-sins-of-her-brother.html|title=Pablo Escobar's sister trying to pay for the sins of her brother (Luz Maria Escobar), the sister of Colombian cartel boss Pablo Escobar, has told how she is trying to make amends for her murderous brother|author=Alexander, Harriet|date=3 December 2014|newspaper=The Telegraph|url-status=live|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/southamerica/colombia/11270006/Pablo-Escobars-sister-trying-to-pay-for-the-sins-of-her-brother.html|archive-date=10 January 2022|url-access=subscription}}{{cbignore}}</ref> పన్నెండేళ్లుగా తన తల్లిదండ్రుల పక్కన ఖననం చేయబడిన మృతదేహం గుర్తింపు గురించి ఉన్న సందేహాన్ని నివృత్తి చేయడానికి, చట్టవిరుద్ధమైన బిడ్డకు పితృత్వాన్ని నిర్ధారించడానికి DNA నమూనాను తీసుకోవడానికి ఇతని బంధువుల అభ్యర్థన మేరకు 28 అక్టోబర్ 2006న ఎస్కోబార్ మృతదేహాన్ని వెలికితీశారు.<ref>{{cite news|url=http://www.eltiempo.com/archivo/documento/CMS-3317670|title=Familiares exhumaron cadáver de Pablo Escobar para verificar plenamente su identidad|work=El Tiempo|access-date=10 January 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303214214/http://www.eltiempo.com/archivo/documento/CMS-3317670|archive-date=3 March 2016|language=es}}</ref> వెలికితీసిన వీడియోను RCN ప్రసారం చేసింది, వీడియో ప్రసారానికి అనుమతించడం ద్వారా తన మామ రాబర్టో ఎస్కోబార్, బంధువు నికోలస్ ఎస్కోబార్ మరణ వ్యాపారులు అని ఆరోపిస్తూ మారోక్విన్ కోపం వ్యక్తం చేశాడు.<ref>{{cite news|url=http://www.semana.com/nacion/articulo/la-exhumacion-pablo/81946-3|title=La exhumación de Pablo|work=Semana|access-date=10 January 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160123040953/http://www.semana.com/nacion/articulo/la-exhumacion-pablo/81946-3|archive-date=23 January 2016|language=es}}</ref> === హాసియెండా నాపోలెస్ === ఎస్కోబార్ మరణం తర్వాత హాసియెండా నాపోలెస్ లోని పచ్చికబయళ్ళు, జంతుప్రదర్శనశాల, కోటను డొమైన్ ఎక్స్‌టింక్షన్ చట్టం కింద తక్కువ ఆదాయ కుటుంబాలకు ప్రభుత్వం ఇచ్చింది. ఈ ఆస్తి జంతుప్రదర్శనశాలకు ఎదురుగా ఉన్న నాలుగు లగ్జరీ హోటళ్లతో చుట్టుముట్టబడిన థీమ్ పార్కుగా మార్చబడింది.<ref name="BBCJune2008">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/7390584.stm|title=At home on Pablo Escobar's ranch|last=Ceaser|first=Mike|date=2 June 2008|work=BBC News|access-date=13 February 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107031632/http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/7390584.stm|archive-date=7 November 2017}}</ref> === హిప్పోలు === ఎస్కోబార్ హాసియెండా నాపోలెస్ లోని ఒక ప్రైవేట్ జంతుశాలలో నాలుగు హిప్పోలను ఉంచాడు. ఎస్కోబార్ మరణం తర్వాత వాటిని పట్టుకోవడం, తరలించడం చాలా కష్టమని భావించారు, అందువల్ల ఎస్టేట్‌లో వదిలేశారు. 2007 నాటికి జంతువుల సంఖ్య 16కి పెరిగింది, సమీపంలోని మాగ్డలీనా నదిలో ఆహారం కోసం సంచరించడం ప్రారంభించాయి.<ref>{{cite news|url=https://www.latimes.com/news/nationworld/world/la-fg-hippos20dec20,0,5373140.story|title=A hippo critical situation|last=Kraul|first=Chris|date=20 December 2006|work=Los Angeles Times|access-date=27 March 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150324015829/http://www.latimes.com/la-fg-hippos20dec20-story.html|archive-date=24 March 2015}}</ref><ref name="baron">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/8145676.stm|title=Colombia kills drug baron hippo|date=11 July 2009|work=BBC News|access-date=11 July 2009|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150105105021/http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/8145676.stm|archive-date=5 January 2015}}</ref> 2009లో రెండు పెద్దవి, ఒక దూడ మంద నుండి తప్పించుకున్నాయి, మనుషులపై దాడి చేసి పశువులను చంపిన తర్వాత, స్థానిక అధికారుల అనుమతితో వేటగాళ్ళు ఒక పెద్ద హిప్పోను (పెపే అని పిలుస్తారు) చంపారు.<ref name="baron" /> 2014 ప్రారంభం నాటికి ఎస్కోబార్‌కు చెందిన అసలు నాలుగు హిప్పోల నుండి ఆంటియోక్వియా డిపార్ట్‌మెంట్‌లోని ప్యూర్టో ట్రియున్‌ఫోలో 40 హిప్పోలు ఉన్నట్లు నివేదించబడింది.<ref>{{cite news|url=http://www.elespectador.com/opinion/editorial/hipopotamos-bravos-articulo-487824|title=Hipopótamos bravos|date=24 June 2014|newspaper=El Espectador|access-date=28 June 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140509133359/http://www.elespectador.com/opinion/editorial/hipopotamos-bravos-articulo-487824|archive-date=9 May 2014}}</ref> 2016 నాటికి నిర్వహణ లేకుండా జనాభా పరిమాణం వచ్చే దశాబ్దంలో రెట్టింపు కంటే ఎక్కువ పెరిగే అవకాశం ఉంది.<ref>{{cite magazine|author=Howard, B.C.|date=10 May 2016|title=Pablo Escobar's Escaped Hippos Are Thriving in Colombia|url=https://news.nationalgeographic.com/2016/05/160510-pablo-escobar-hippos-colombia/|magazine=National Geographic|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227035033/https://news.nationalgeographic.com/2016/05/160510-pablo-escobar-hippos-colombia/|archive-date=27 February 2018|access-date=26 February 2018}}</ref> నేషనల్ జియోగ్రాఫిక్ ఛానల్ కొకైన్ హిప్పోస్ పేరుతో వాటి గురించి ఒక డాక్యుమెంటరీని నిర్మించింది.<ref>{{cite web|title=The Invaders: Cocaine Hippos|url=http://natgeotv.com/asia/cocaine-hippos/about|archive-url=https://web.archive.org/web/20130626213741/http://natgeotv.com/asia/cocaine-hippos/about|archive-date=26 June 2013|publisher=National Geographic Channel}}</ref> యాలే విద్యార్థి పత్రికలో ప్రచురించబడిన ఒక నివేదిక స్థానిక పర్యావరణవేత్తలు జంతువులను రక్షించడానికి ప్రచారం చేస్తున్నారని పేర్కొంది, అయితే వాటికి ఏమి జరుగుతుందనే దానిపై స్పష్టమైన ప్రణాళిక లేదు.<ref name="Zoo Gone Wild">{{cite web|last1=Nagvekar|first1=Rahul|date=8 March 2017|title=Zoo Gone Wild: After Escobar, Colombia Faces His Hippos|url=http://thepolitic.org/zoo-gone-wild-after-escobar-colombia-faces-his-hippos/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170913210620/http://thepolitic.org/zoo-gone-wild-after-escobar-colombia-faces-his-hippos/|archive-date=13 September 2017|access-date=25 August 2017|website=The Politic}}</ref> 2018లో నేషనల్ జియోగ్రాఫిక్ హిప్పోస్‌పై మరొక కథనాన్ని ప్రచురించింది, అవి సానుకూల లేదా ప్రతికూల ప్రభావాన్ని చూపుతున్నాయా అనే దానిపై పర్యావరణవేత్తల మధ్య భిన్నాభిప్రాయాలు ఉన్నాయి, అయితే పరిరక్షకులు, స్థానికులు - ముఖ్యంగా పర్యాటక రంగంలో ఉన్నవారు - వాటి నిరంతర ఉనికికి ఎక్కువగా మద్దతు ఇస్తున్నారు.<ref>{{cite web|last=Wilcox|first=Christie|date=26 September 2018|title=Could Pablo Escobar's Escaped Hippos Help the Environment?|url=https://www.nationalgeographic.com/animals/2018/09/colombia-cocaine-hippos-rewilding-experiment-news/|archive-url=https://web.archive.org/web/20181011082105/https://www.nationalgeographic.com/animals/2018/09/colombia-cocaine-hippos-rewilding-experiment-news/|archive-date=11 October 2018|access-date=18 October 2018|website=National Geographic}}</ref> అక్టోబర్ 2021 నాటికి కొలంబియా ప్రభుత్వం జంతువులను రసాయనికంగా క్రిమిరహితం చేసే కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించింది.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-58937415|title=Pablo Escobar: Colombia sterilises drug lord's hippos|date=16 October 2021|work=BBC News|access-date=16 October 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231018195913/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-58937415|archive-date=18 October 2023}}</ref> === అపార్ట్‌మెంట్ కూల్చివేత === ఫిబ్రవరి 22 2019న స్థానిక కాలమానం ప్రకారం ఉదయం 11:53 గంటలకు ఎల్ పోబ్లాడో పరిసరాల్లోని ఆరు అంతస్తుల ఎడిఫిసియో మొనాకో అపార్ట్‌మెంట్ కాంప్లెక్స్‌ను మెడెలిన్ అధికారులు కూల్చివేశారు. రిటైర్డ్ కొలంబియన్ జనరల్ రోసో జోస్ సెరానో ప్రకారం ఎస్కోబార్ తన అత్యంత దారుణమైన దాడుల్లో కొన్నింటిని ఇక్కడే ప్లాన్ చేశాడు. ఈ భవనం ప్రారంభంలో ఎస్కోబార్ భార్య కోసం నిర్మించబడింది కానీ 1988లో కాలి కార్టెల్ కారు బాంబు ద్వారా ధ్వంసం చేయబడింది, అప్పటి నుండి ఖాళీగా ఉండిపోయింది, ఎస్కోబార్ భౌతిక వారసత్వాన్ని చూసేందుకు విదేశీ పర్యాటకులకు ఆకర్షణగా మారింది. మేయర్ ఫెడెరికో గుటిరెజ్ భవనాన్ని నేలమట్టం చేయడానికి, దానికి బదులుగా నలుగురు అధ్యక్ష అభ్యర్థులు, సుమారు 500 మంది పోలీసు అధికారులతో సహా వేలాదిమంది కార్టెల్ బాధితులను గౌరవించే పార్కును నిర్మించాలని ఒత్తిడి తెచ్చాడు. కొలంబియా అధ్యక్షుడు ఇవాన్ డ్యూక్ కూల్చివేత అంటే చరిత్ర నేరస్థుల కోణంలో రాయబడదని, బాధితులను గుర్తించడం ద్వారా రాయబడుతుందని అన్నాడు. కూల్చివేత ద్వారా నగరం గణనీయంగా అభివృద్ధి చెందిందని, కార్టెల్‌లు వదిలిపెట్టిన వారసత్వం కంటే నగరం అందించడానికి చాలా ఉందని ప్రదర్శిస్తుందని ఆశాభావం వ్యక్తం చేశాడు.<ref>{{cite news|url=https://www.foxnews.com/world/pablo-escobars-six-floor-apartment-demolished-in-medellin-as-symbol-of-rebirth|title=Pablo Escobar's six-floor apartment demolished in Medellin as symbol of rebirth|date=22 February 2019|work=Fox News|access-date=24 February 2019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190301123844/https://www.foxnews.com/world/pablo-escobars-six-floor-apartment-demolished-in-medellin-as-symbol-of-rebirth|archive-date=1 March 2019}}</ref> == వ్యక్తిగత జీవితం == === కుటుంబం, సంబంధాలు === మార్చి 1976లో 26 ఏళ్ల ఎస్కోబార్ 15 ఏళ్ల మరియా విక్టోరియా హేనావోను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఎస్కోబార్‌ను సామాజికంగా తక్కువ స్థాయి వాడిగా పరిగణించిన హేనావో కుటుంబం ఈ సంబంధాన్ని నిరుత్సాహపరిచింది, ఆ జంట పారిపోయారు. వారికి జువాన్ పాబ్లో (ఇప్పుడు సెబాస్టియన్ మారోక్విన్), మాన్యులా అనే ఇద్దరు పిల్లలు ఉన్నారు. 2007లో జర్నలిస్ట్ వర్జీనియా వల్లేజో తన జ్ఞాపకం అమాండో ఎ పాబ్లో, ఒడియాండో ఎ ఎస్కోబార్ (పాబ్లోను ప్రేమించడం, ఎస్కోబార్‌ను ద్వేషించడం) ప్రచురించింది, దీనిలో ఎస్కోబార్‌తో తన శృంగార సంబంధాన్ని, తన ప్రేమికుడికి అనేక మంది అధ్యక్షులు, కరేబియన్ నియంతలు, ఉన్నత స్థాయి రాజకీయ నాయకులతో ఉన్న సంబంధాలను ఆమె వివరించింది.<ref>{{cite web|date=24 November 2008|title=Los Narcopresidentes|trans-title=The Narco-presidents|url=https://www.youtube.com/watch?v=Etgh1pGU7e0|archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211028/Etgh1pGU7e0|archive-date=2021-10-28|access-date=15 October 2017|website=YouTube|language=es}}{{cbignore}}</ref> ఆమె పుస్తకం లవింగ్ పాబ్లో (2017) చిత్రానికి స్ఫూర్తినిచ్చింది.<ref>{{cite news|url=https://variety.com/2017/film/news/venice-facetime-loving-pablo-helmer-fernando-leon-de-aranoa-1202546440/|title=Loving Pablo Director on Reuniting Javier Bardem and Penelope Cruz: It's Been Very Intense|last=Mayorga|first=Emilio|date=3 September 2017|work=Variety|access-date=18 October 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190403185312/https://variety.com/2017/film/news/venice-facetime-loving-pablo-helmer-fernando-leon-de-aranoa-1202546440/|archive-date=3 April 2019}}</ref> ఒక డ్రగ్ డిస్ట్రిబ్యూటర్ గ్రిసెల్డా బ్లాంకో కూడా ఎస్కోబార్‌తో రహస్య కానీ ఉద్వేగభరితమైన సంబంధాన్ని కొనసాగించినట్లు నివేదించబడింది, ఆమె డైరీలోని అనేక అంశాలు "కోక్ డి మి రే" (నా కోక్ కింగ్), "పొల్లా బ్లాంకా" (వైట్ కాక్) అనే మారుపేర్లతో ఇతనిని కలుపుతాయి.<ref>{{cite web|last=Jerry|first=Tom|date=30 September 2013|title=Me Matan, Limon! -Patricio Rey y sus Redonditos de Ricota|url=https://www.youtube.com/watch?v=aXrqoXbnAAQ|archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211028/aXrqoXbnAAQ|archive-date=2021-10-28|access-date=19 June 2016|website=INEDITO|via=YouTube}}{{cbignore}}</ref> === మత, రాజకీయ అభిప్రాయాలు === ఎస్కోబార్ రోమన్ కాథలిక్, తన ఆశయాల వల్ల దారితప్పిన ప్రగాఢ భక్తుడిగా ఫాదర్ ఎల్కిన్ అనే పూజారి ఇతనిని వర్ణించాడు. పశ్చాత్తాపపడటం ముఖ్యం కాదు, తాను విశ్వాసిని అని ఎస్కోబార్ ఫాదర్ ఎల్కిన్‌తో చెప్పినట్లు నివేదించబడింది. ఎస్కోబార్ ఒప్పుకోలుకు (కన్ఫెషన్) హాజరయ్యేవాడు, ఇతను క్రీస్తు దర్శనాన్ని అనుభవించినట్లు కూడా పేర్కొన్నాడు.<ref>{{Cite web|date=2025-01-03|title=The Afterlife of Pablo Escobar|url=https://www.newyorker.com/magazine/2018/03/05/the-afterlife-of-pablo-escobar|access-date=2025-04-11|website=The New Yorker}}</ref> నన్ను గెరిల్లాల సహచరుడిగా చూపించడానికి ప్రయత్నిస్తారు, నా వ్యక్తిగత గౌరవాన్ని దెబ్బతీస్తారు, నేను పెట్టుబడులు పెట్టే వ్యక్తిని అందువల్ల ఆస్తికి వ్యతిరేకంగా పోరాడే గెరిల్లాలతో సానుభూతి పొందలేను అని ఎస్కోబార్ పేర్కొన్నాడు. M-19 తో ఇతని పొత్తు ప్రాథమికంగా రాజకీయ కూటమి కంటే అమెరికా పట్ల ఆచరణాత్మక పరస్పర వ్యతిరేకత నుండి ఉద్భవించింది.<ref>Cabañas, Miguel A. "A Trauma's History: Pablo Escobar as Ghostly Myth and the Neoliberal Social Contract." ''Revista de Estudios Hispánicos'', vol. 53 no. 1, 2019, p. 165-185. ''Project MUSE'', <nowiki>https://dx.doi.org/10.1353/rvs.2019.0002</nowiki>.</ref> కొలంబియన్ పేదలతో అనుబంధాన్ని పెంచుకోవడానికి ఇతను జనాకర్షక వ్యూహంపై ఆధారపడ్డాడు.<ref>Rubio, Mauricio. "Colombia: Coexistence, Legal Confrontation, and War with Illegal Armed Groups." ''Dangerous Liaisons: Organized Crime and Political Finance in Latin America and Beyond'', edited by Kevin Casas-Zamora, Brookings Institution Press, 2013, pp. 76–106.</ref> === ఆస్తులు === ధనవంతుడైన తర్వాత ఎస్కోబార్ అనేక నివాసాలు, సురక్షిత గృహాలను సృష్టించాడు లేదా కొనుగోలు చేశాడు, హాసియెండా నాపోలెస్ గణనీయమైన పేరు ప్రఖ్యాతులు పొందింది. ఈ విలాసవంతమైన ఇంటిలో వలసరాజ్యాల కాలపు ఇల్లు, శిల్పాల ఉద్యానవనం, ఏనుగులు, అన్యదేశ పక్షులు, జిరాఫీలు, హిప్పోలతో సహా వివిధ ఖండాల జంతువులతో పూర్తి జంతుప్రదర్శనశాల ఉన్నాయి. ఎస్కోబార్ దాని సమీపంలో గ్రీకు శైలి కోటను నిర్మించాలని కూడా ప్రణాళిక చేశాడు, కోట నిర్మాణం ప్రారంభించినప్పటికీ ఎన్నడూ పూర్తి కాలేదు.<ref name="BBCJune2008" /> అమెరికాలో ఎస్కోబార్ తన సొంత పేరు మీద ఒక ఇంటిని కలిగి ఉన్నాడు: మయామి బీచ్, ఫ్లోరిడాలోని 5860 నార్త్ బే రోడ్‌లో ఉన్న 6,500 చదరపు అడుగుల (604 చ.మీ) గులాబీ రంగు వాటర్‌ఫ్రంట్ భవనం. బిస్కేన్ బేపై 1948లో నిర్మించిన నాలుగు పడకగదుల ఎస్టేట్‌ను 1980లలో అమెరికా ఫెడరల్ ప్రభుత్వం స్వాధీనం చేసుకుంది. తరువాత శిధిలావస్థకు చేరుకున్న ఈ ఆస్తి చికెన్ కిచెన్ ఫాస్ట్-ఫుడ్ చైన్ యజమాని క్రిస్టియన్ డి బెర్డౌరే సొంతం, అతను దానిని 2014లో కొనుగోలు చేశాడు. డి బెర్డౌరే ఆ తర్వాత ఒక డాక్యుమెంటరీ చిత్ర బృందాన్ని, ప్రొఫెషనల్ నిధి వేటగాళ్లను నియమించుకుని, కూల్చివేతకు ముందు, తర్వాత భవనాన్ని వెతికించాడు, ఎస్కోబార్ లేదా ఇతని కార్టెల్‌కు సంబంధించిన దేనికోసమైనా వెతికాడు. వారు అంతస్తులు, గోడలలో అసాధారణమైన రంధ్రాలను అలాగే ఒక ఖజానాను కనుగొన్నారు, దానిని సరిగ్గా పరిశీలించకముందే పాలరాతి ఫ్లోరింగ్‌లోని దాని రంధ్రం నుండి ఆ ఖజానా దొంగిలించబడింది.<ref>{{cite news|url=http://www.businessinsider.com/a-luxurious-miami-mansion-built-by-the-the-king-of-cocaine-is-no-more-2016-1|title=Military & Defense: A luxurious Miami mansion built by the 'King of Cocaine' is no more|author=Macias, Amanda|date=24 January 2016|work=Business Insider|access-date=10 September 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190424164441/https://www.businessinsider.com/a-luxurious-miami-mansion-built-by-the-the-king-of-cocaine-is-no-more-2016-1|archive-date=24 April 2019|agency=Associated Press}}</ref> ఇస్లాస్ డెల్ రొసారియోను కలిగి ఉన్న 27 పగడపు సమూహ దీవులలో అతిపెద్దదైన ఇస్లా గ్రాండేలో ఎస్కోబార్ ఒక భారీ కరేబియన్ గెట్‌అవేను కలిగి ఉన్నాడు, ఇది కార్టెజెనా నుండి 22 మైళ్ల (35 కి.మీ) దూరంలో ఉంది. ఇప్పుడు సగం కూల్చివేయబడి, వృక్షసంపద, అడవి జంతువులతో నిండిన ఈ సమ్మేళనంలో ఒక భవనం, అపార్ట్‌మెంట్లు, ప్రాంగణాలు, ఒక పెద్ద స్విమ్మింగ్ పూల్, హెలికాప్టర్ ల్యాండింగ్ ప్యాడ్, పటిష్టమైన కిటికీలు, టైల్స్ వేసిన అంతస్తులు, భవనం పక్కన ఒక పెద్ద అసంపూర్ణ భవనం ఉన్నాయి.<ref>{{cite news|url=http://www.businessinsider.com/caribbean-getaway-for-drug-kingpin-pablo-escobar-2015-9/#escobar-built-a-massive-waterfront-villa-on-the-largest-of-the-cluster-islands-isla-grande-2|title=Military & Defense: This dilapidated villa once served as a Caribbean getaway for drug-kingpin Pablo Escobar|author=Macias, Amanda|date=12 May 2016|work=Business Insider|access-date=10 September 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180919171551/https://www.businessinsider.com/caribbean-getaway-for-drug-kingpin-pablo-escobar-2015-9#escobar-built-a-massive-waterfront-villa-on-the-largest-of-the-cluster-islands-isla-grande-2|archive-date=19 September 2018}}</ref> == ప్రజాదరణ పొందిన సంస్కృతిలో == === పుస్తకాలు === ఎస్కోబార్ ఈ క్రింది వాటితో సహా పలు పుస్తకాలకు అంశంగా ఉన్నాడు: * ఎస్కోబార్ (2010), రాబర్టో ఎస్కోబార్ రచించాడు, తన సోదరుడు ఎలా అపఖ్యాతి పాలయ్యాడు, అంతిమంగా ఎలా మరణించాడో ఇందులో చూపిస్తాడు.<ref>{{Cite book|title=Escobar|last=Escobar|first=Roberto|publisher=Hodder Paperbacks|year=2010}}</ref> * మై బ్రదర్ - పాబ్లో ఎస్కోబార్ (2016), రాబర్టో ఎస్కోబార్ గావిరియా రచించాడు.<ref>{{cite book|title=My Brother – Pablo Escobar|last=Escobar Gaviria|first=Roberto|publisher=Escobar, Inc|year=2016|isbn=978-0-692-70637-4}}</ref> * కింగ్స్ ఆఫ్ కొకైన్ (1989), గై గుగ్లియోట్టా చేత రచించబడింది, మెడెలిన్ కార్టెల్ చరిత్ర, కార్యకలాపాలను, దానిలో ఎస్కోబార్ పాత్రను వివరిస్తుంది.<ref>{{cite book|title=No Mean Soldier|author=McAleese, Peter|date=1993|publisher=Cassell Pub}}</ref> * కిల్లింగ్ పాబ్లో: ది హంట్ ఫర్ ది వరల్డ్స్ గ్రేటెస్ట్ ఔట్లా (2001), మార్క్ బౌడెన్ చేత రచించబడింది,<ref>{{cite book|title=Killing Pablo: The Hunt for the World's Greatest Outlaw|author=Bowden, Mark|date=2002|publisher=Penguin Pub.}}</ref><ref name="McNary, Dave">{{cite news|url=https://www.variety.com/article/VR1117973147.html?categoryid=13&cs=1&query=Killing+Pablo|title=Yari fast-tracking Escobar biopic|author=McNary, Dave|date=1 October 2007|work=Variety|access-date=29 November 2007}}</ref> అమెరికా ప్రత్యేక దళాలు, ఇంటెలిజెన్స్, కొలంబియన్ మిలిటరీ, లాస్ పెపెస్ ఎస్కోబార్‌ను ఎలా చంపాయి, ఇతని కార్టెల్‌ను ఎలా తొలగించాయో వివరిస్తుంది.<ref name="Journal Now">{{cite news|url=http://www2.journalnow.com/content/2008/dec/25/celebrity-gossip/|title=What is actor Christian Bale doing next?|date=25 December 2008|access-date=17 January 2009|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20090605012823/http://www2.journalnow.com/content/2008/dec/25/celebrity-gossip/|archive-date=5 June 2009|publisher=Journal Now}}</ref> * పాబ్లో ఎస్కోబార్: మై ఫాదర్ (2016), జువాన్ పాబ్లో ఎస్కోబార్ రచించాడు, ఆండ్రియా రోసెన్‌బర్గ్ చేత అనువదించబడింది.<ref>{{cite book|title=Pablo Escobar: My Father|author=Escobar, Juan Pablo|date=2016|publisher=Thomas Dunne Books|isbn=978-1-250-10462-5}}</ref> * పాబ్లో ఎస్కోబార్: బియాండ్ నార్కోస్ (2016), షాన్ అట్‌వుడ్ చేత రచించబడింది, విఫలమైన మాదకద్రవ్యాల యుద్ధం నేపథ్యంలో ఎస్కోబార్, మెడెలిన్ కార్టెల్ కథను చెబుతుంది. * మ్యాన్‌హంటర్స్: హౌ వుయ్ టుక్ డౌన్ పాబ్లో ఎస్కోబార్ (2019), 1990లలో పాబ్లో ఎస్కోబార్ వేటలో ఉన్న మాజీ DEA ఏజెంట్లు స్టీఫెన్ మర్ఫీ, జేవియర్ F. పెనా చేత రచించబడింది.<ref>{{Cite web|title=Manhunters: How We Took Down Pablo Escobar|url=https://www.amazon.com/Manhunters-Took-Down-Pablo-Escobar/dp/1472268342}}Amazon website</ref> * అమెరికన్ మేడ్: హూ కిల్డ్ బారీ సీల్? పాబ్లో ఎస్కోబార్ లేదా జార్జ్ HW బుష్ (2016), షాన్ అట్‌వుడ్ చేత రచించబడింది, CIA పైలట్ బారీ సీల్ హత్యలో పాబ్లో కథను అనుమానితుడిగా చెబుతుంది. * లవింగ్ పాబ్లో, హేటింగ్ ఎస్కోబార్ (2017) వర్జీనియా వల్లేజో చేత రచించబడింది, మొదట పెంగ్విన్ రాండమ్ హౌస్ ద్వారా 2007లో స్పానిష్‌లో ప్రచురించబడింది, తరువాత 16 భాషలలోకి అనువదించబడింది. * న్యూస్ ఆఫ్ ఎ కిడ్నాపింగ్ (అసలు స్పానిష్ శీర్షిక: నోటీసియా డి అన్ సెక్యూస్ట్రో) గాబ్రియేల్ గార్సియా మార్క్వెజ్ చేత 1996 నాన్-ఫిక్షన్ పుస్తకం, 1997లో ఆంగ్లంలో ప్రచురించబడింది. ===సినిమాలు=== ఎస్కోబార్‌పై రెండు ప్రధాన చలనచిత్రాలు, ఎస్కోబార్ (2009), కిల్లింగ్ పాబ్లో (2011) 2007లో ప్రకటించబడ్డాయి.<ref>{{cite web|date=1 October 2007|title=Weekly Screengrab: Sparring Partners|url=http://www.tribecafilmfestival.org/weekly-screengrab-101007.html|publisher=TribecaFilmFestival.org}}{{dead link|date=March 2018|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> వాటి గురించిన వివరాలు, ఎస్కోబార్ గురించిన అదనపు చిత్రాలు క్రింద ఇవ్వబడ్డాయి. * బ్లో, మెడెలిన్ కార్టెల్ సభ్యుడు జార్జ్ జంగ్ ఆధారంగా 2001లో వచ్చిన అమెరికన్ బయోగ్రాఫికల్ ఫిల్మ్. ఎస్కోబార్ పాత్రను క్లిఫ్ కర్టిస్ పోషించాడు. * పాబ్లో ఎస్కోబార్: ది కింగ్ ఆఫ్ కోక్ (2007) అనేది నేషనల్ జియోగ్రాఫిక్ ఛానల్ ద్వారా టీవీ మూవీ డాక్యుమెంటరీ, ఆర్కైవల్ ఫుటేజీ, వాటాదారుల వ్యాఖ్యానాన్ని కలిగి ఉంది.<ref>{{cite book|url=https://www.amazon.com/PABLO-ESCOBAR-KING-COKE-VARIOUS/dp/B000YDOOSC|title=Pablo Escobar: The King of Coke|date=2007|publisher=National Geographic|access-date=10 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20191221140056/https://www.amazon.com/PABLO-ESCOBAR-KING-COKE-VARIOUS/dp/B000YDOOSC|archive-date=21 December 2019|url-status=live}} (Amazon)</ref><ref>{{cite book|url=http://www.lapeliculas.com/pelicula/pablo-escobar-the-king-of-coke-national-geographic-hd|title=Pablo Escobar: The King of Coke|date=2007|publisher=National Geographic|access-date=10 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20190403191553/https://lapeliculas.com/pelicula/pablo-escobar-the-king-of-coke-national-geographic-hd|archive-date=3 April 2019}} (La Peliculas)</ref> * జార్జ్ W. బుష్ బయోపిక్ డబ్ల్యూ (2008) లో నిర్మాత ఆలివర్ స్టోన్ ప్రమేయం కారణంగా ఎస్కోబార్ (2009) ఆలస్యం అయింది. 2008 నాటికి ఎస్కోబార్ విడుదల తేదీ నిర్ధారించబడలేదు.<ref>{{cite web|title=No Bardem for Killing Pablo|url=http://www.obsessedwithfilm.com/movie-news/no-bardem-for-killing-palbo.php|archive-url=https://web.archive.org/web/20081121231636/http://www.obsessedwithfilm.com/movie-news/no-bardem-for-killing-palbo.php|archive-date=21 November 2008|access-date=27 July 2013|website=WhatCulture}}</ref> ఈ చిత్రం గురించి స్టోన్ మాట్లాడుతూ "ఇది వ్యవస్థను తీసుకున్న మనోహరమైన వ్యక్తి గురించి గొప్ప ప్రాజెక్ట్, నేను స్కార్‌ఫేస్‌కు, బహుశా ఆరి గోల్డ్‌కు కూడా ధన్యవాదాలు చెప్పాలని నేను భావిస్తున్నాను" అని అన్నాడు.<ref name="var">{{cite news|url=https://www.variety.com/article/VR1117973662.html?categoryid=13&cs=1&query=escobar|title=Stone to produce another 'Escobar'|last1=Fleming|first1=Michael|date=8 October 2007|work=Variety|access-date=28 November 2007}}</ref> * కిల్లింగ్ పాబ్లో (2011) జో కార్నాహన్ దర్శకత్వంలో చాలా సంవత్సరాలుగా అభివృద్ధిలో ఉన్నట్లు భావించారు. ఇది మార్క్ బౌడెన్ 2001లో రాసిన అదే పేరు గల పుస్తకం ఆధారంగా రూపొందించబడింది, ఇది ఈ విషయంపై అతని 31-భాగాల ఫిలడెల్ఫియా ఎంక్వైరర్ ధారావాహిక వ్యాసాలపై ఆధారపడింది.<ref name="McNary, Dave" /><ref name="Journal Now" /> మేజర్ స్టీవ్ జాకబీగా క్రిస్టియన్ బేల్, ఎస్కోబార్‌గా వెనిజులా నటుడు ఎడ్గార్ రామిరెజ్ నటించారని నివేదించబడింది.<ref>{{cite web|title=Venezuelan actor Edgar Ramirez to Play PABLO ESCOBAR|url=http://poorbuthappy.com/venezuela/post/venezuelan-actor-edgar-ramirez-to-play-pablo-escobar/|archive-url=https://web.archive.org/web/20090504013941/http://poorbuthappy.com/venezuela/post/venezuelan-actor-edgar-ramirez-to-play-pablo-escobar|archive-date=4 May 2009|website=Poor But Happy}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.chud.com/articles/articles/15941/1/JOE-CARNAHAN-IS-GOING-TO-BE-KILLING-A-NEW-PABLO-AND-WE-KNOW-WHO-IT-IS/Page1.html|title=Joe Carnahan Is Going to Be Killing a New Pablo, and We Know Who It Is|author=Faraci, Devin|date=14 August 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080815084919/http://chud.com/articles/articles/15941/1/JOE-CARNAHAN-IS-GOING-TO-BE-KILLING-A-NEW-PABLO-AND-WE-KNOW-WHO-IT-IS/Page1.html|archive-date=15 August 2008|publisher=Chud}}</ref> డిసెంబర్ 2008లో కిల్లింగ్ పాబ్లో నిర్మాత బాబ్ యారి దివాలా తీసినట్లు ప్రకటించాడు.<ref>{{cite news|url=https://www.variety.com/article/VR1117997332.html?categoryid=13&cs=1|title=Bob Yari crashes into Chapter 11|last1=Fleming|first1=Michael|date=12 December 2008|work=Variety}}</ref> * ఎస్కోబార్: ప్యారడైజ్ లాస్ట్ (2014) ఒక రొమాంటిక్ థ్రిల్లర్, ఇందులో ఒక అమాయక కెనడియన్ సర్ఫర్ ఎస్కోబార్ మేనకోడలుగా మారిన అమ్మాయితో ప్రేమలో పడతాడు. * లవింగ్ పాబ్లో (2017), వర్జీనియా వల్లేజో పుస్తకం లవింగ్ పాబ్లో, హేటింగ్ ఎస్కోబార్ ఆధారంగా స్పానిష్ చిత్రం, ఎస్కోబార్‌గా జేవియర్ బార్డెమ్, వర్జీనియా వల్లేజోగా పెనెలోప్ క్రజ్ నటించారు.<ref>{{cite news|url=https://variety.com/2017/film/festivals/javier-bardem-on-playing-pablo-escobar-with-penelope-cruz-in-loving-pablo-1202549257/|title=Javier Bardem on Playing Pablo Escobar With Penelope Cruz in ''Loving Pablo''|last=Vivarelli|first=Nick|date=11 September 2017|work=Variety|access-date=11 October 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190417222642/https://variety.com/2017/film/festivals/javier-bardem-on-playing-pablo-escobar-with-penelope-cruz-in-loving-pablo-1202549257/|archive-date=17 April 2019}}</ref> * అమెరికన్ మేడ్ (2017), బారీ సీల్ జీవితం ఆధారంగా రూపొందించబడిన అమెరికన్ యాక్షన్-కామెడీ చిత్రం, ఎస్కోబార్ పాత్రను మౌరిసియో మెజియా పోషించాడు.<ref>{{cite news|url=https://www.hollywoodreporter.com/review/american-made-review-1030579|title='American Made': Film Review|date=29 September 2017|work=The Hollywood Reporter|access-date=24 November 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190403181538/https://www.hollywoodreporter.com/review/american-made-review-1030579|archive-date=3 April 2019}}</ref> * వియర్డ్: ది అల్ యంకోవిక్ స్టోరీ (2022), "వియర్డ్ అల్" యంకోవిక్ జీవితం ఆధారంగా రూపొందించబడిన అమెరికన్ బయోపిక్ పారడీ, ఎస్కోబార్ పాత్రను అర్టురో కాస్ట్రో పోషించాడు. అతను వియర్డ్ అల్ అభిమానిగా చిత్రీకరించబడ్డాడు, తన నలభైవ పుట్టినరోజు పార్టీకి వియర్డ్ అల్‌ను ఆకర్షించడానికి అతని స్నేహితురాలు మడోన్నాను కిడ్నాప్ చేస్తాడు, వియర్డ్ అల్ బదులుగా ఇతనిని హత్య చేస్తాడు. * ఎస్కోబార్ 1990లలో నాలుగు యాక్షన్ చిత్రాలకు ఆధారంగా పనిచేశాడు. ** డెల్టా ఫోర్స్ 2: ది కొలంబియన్ కనెక్షన్, 1990 యాక్షన్ చిత్రం, చక్ నోరిస్ నటించాడు, ప్రధాన విలన్ రామోన్ కోటా ఎస్కోబార్ ఆధారంగా రూపొందించబడ్డాడు.<ref>{{cite news|title=DRAGO PLAYS A BAD GUY, BUT A SNAPPY DRESSER|author=Sullivan, Jim|date=Aug 24, 1990|work=Boston Globe|edition=THIRD|page=42}}</ref> ** స్ట్రీట్ ఫైటర్ (1994), వీడియో గేమ్ ఫ్రాంచైజ్ దత్తత, దీని ప్రధాన విలన్ M. బైసన్ ఎస్కోబార్ మాదిరిగానే డ్రగ్ కింగ్‌పిన్/ఉగ్రవాద నేపథ్యాన్ని కలిగి ఉన్నాడు. ** కాన్ ఎయిర్ (1997) ఫ్రాన్సిస్కో సిండినో అనే ప్రధాన విరోధిని కలిగి ఉంది, ఇతని నటుడు జెస్సీ బోరెగో ఆ పాత్ర కోసం ఎస్కోబార్‌ను అధ్యయనం చేశాడు. ** ఫేస్/ఆఫ్ (1997), మరొక నికోలస్ కేజ్ చిత్రం, ఇక్కడ ప్రధాన విరోధి కాస్టర్ ట్రాయ్ కూడా ఎస్కోబార్ ఆధారంగా డ్రగ్ కింగ్‌పిన్-ఉగ్రవాది. ===టెలివిజన్=== * 2005లో కోర్ట్ టీవీ (ఇప్పుడు ట్రూటీవీ) క్రైమ్ డాక్యుమెంటరీ సిరీస్ మగ్‌షాట్స్ ఎస్కోబార్‌పై "పాబ్లో ఎస్కోబార్ - హంటింగ్ ది డ్రగ్లార్డ్" పేరుతో ఒక ఎపిసోడ్‌ను విడుదల చేసింది.<ref>{{cite web|date=2005|title=Mugshots {{!}} Pablo Escobar – Hunting the Druglord|url=http://main.snagfilms.com/films/title/mugshots_pablo_escobar_hunting_pablo|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20171024155854/http://main.snagfilms.com/films/title/mugshots_pablo_escobar_hunting_pablo|archive-date=24 October 2017|access-date=24 October 2017|website=snagfilms.com|language=en|quote=This episode follows Escobar on his journey to becoming the Columbian Godfather.}}</ref> * 2007 HBO టెలివిజన్ సిరీస్ ఎంటోరేజ్‌లో నటుడు విన్సెంట్ చేజ్ మెడెలిన్ అనే కల్పిత చిత్రంలో ఎస్కోబార్‌గా నటించాడు.<ref name="entourage">{{cite magazine|last=Barius|first=Claudette|date=18 June 2007|title=''Entourage'': The making of ''Medellín''|url=https://www.ew.com/recap/entourage-making-medellin|magazine=Entertainment Weekly|archive-url=https://web.archive.org/web/20161117160340/http://www.ew.com/recap/entourage-making-medellin|archive-date=17 November 2016|access-date=4 September 2016|url-status=live}}</ref> * ESPN 30 ఫర్ 30 సిరీస్ చిత్రాలలో ఒకటి, ది టూ ఎస్కోబార్స్ (2010), దర్శకులు జెఫ్ జింబాలిస్ట్, మైఖేల్ జింబాలిస్ట్‌లచే రూపొందించబడింది, 1994లో కొలంబియా ప్రపంచ కప్ రన్‌ను, క్రీడలకు, దేశంలోని క్రిమినల్ గ్యాంగ్‌లకు - ముఖ్యంగా ఎస్కోబార్ నడుపుతున్న మెడెలిన్ నార్కోటిక్స్ కార్టెల్‌కు మధ్య ఉన్న సంబంధాన్ని వెనక్కి తిరిగి చూస్తుంది. చిత్ర శీర్షికలోని మరొక ఎస్కోబార్ మాజీ కొలంబియన్ డిఫెండర్ ఆండ్రెస్ ఎస్కోబార్‌ను (పాబ్లోతో సంబంధం లేదు) సూచిస్తుంది, ఇతను 1994 FIFA ప్రపంచ కప్ నుండి కొలంబియా జాతీయ జట్టు ఎలిమినేషన్‌కు దోహదపడిన ఒక స్వంత గోల్ చేసిన ఒక నెల తర్వాత కాల్చి చంపబడ్డాడు.<ref>{{cite web|title=The Two Escobars|url=http://the2escobars.com/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151204175840/http://www.the2escobars.com/|archive-date=4 December 2015|access-date=1 October 2010|publisher=the2escobars.com}}</ref> * కారకోల్ TV ఒక టెలివిజన్ సిరీస్‌ను నిర్మించింది, ఎల్ కార్టెల్ (ది కార్టెల్), ఇది 4 జూన్ 2008న ప్రసారం కావడం ప్రారంభించింది, ఇందులో ఎస్కోబార్ పాత్రను ఒక గుర్తుతెలియని మోడల్ పోషించాడు, ఇతను కార్టెల్ డెల్ సుర్ హిట్మెన్లచే కాల్చివేయబడ్డాడు. * అలాగే కారకోల్ TV ఒక టీవీ సిరీస్‌ను నిర్మించింది, పాబ్లో ఎస్కోబార్: ఎల్ పాట్రాన్ డెల్ మాల్, ఇది 28 మే 2012న ప్రసారం కావడం ప్రారంభించింది, ఇందులో పాబ్లో ఎస్కోబార్‌గా ఆండ్రెస్ పారా నటించాడు. ఇది అలోన్సో సలాజర్ పుస్తకం లా పారాబోలా డి పాబ్లో ఆధారంగా రూపొందించబడింది.<ref name="zap">{{cite web|date=10 July 2012|title=Telemundo Media's 'Pablo Escobar, El Patron del Mal' Averages Nearly 2.2 Million Total Viewersby zap2it.com|url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2012/07/10/telemundo-medias-pablo-escobar-el-patron-del-mal-averages-nearly-2-2-million-total-viewers/141131/|archive-url=https://web.archive.org/web/20120719022027/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2012/07/10/telemundo-medias-pablo-escobar-el-patron-del-mal-averages-nearly-2-2-million-total-viewers/141131/|archive-date=19 July 2012|access-date=4 September 2016|work=TV by the Numbers|publisher=Zap2It}}</ref> పారా ఫుట్‌బాల్ డ్రీమ్స్, ఎ వరల్డ్ ఆఫ్ ప్యాషన్ టీవీ సిరీస్‌లో, ఎల్ సెనోర్ డి లాస్ సిలోస్ మొదటి సీజన్‌లో తన పాత్రను తిరిగి పోషించాడు. తనను తాను టైప్‌కాస్ట్ చేసుకోకుండా ఉండేందుకు ఆ పాత్రను మళ్లీ పోషించబోనని పారా ప్రకటించాడు. * RCN టెలివిజన్ కోసం RTI ప్రొడ్యూసియోన్స్ ఒక TV సిరీస్‌ను నిర్మించింది, ట్రెస్ కైన్స్, మార్చి 4 2013న విడుదలైంది, సిరీస్ మొదటి దశలో కొలంబియన్ నటుడు జువాన్ పాబ్లో ఫ్రాంకో (పాబ్లో ఎస్కోబార్: ఎల్ పాట్రాన్ డెల్ మాల్‌లో జనరల్ మురియెల్ పెరాజా పాత్రను పోషించాడు) ఎస్కోబార్ పాత్రను పోషించాడు. సర్వైవింగ్ ఎస్కోబార్: అలియాస్ JJ లో ఫ్రాంకో తన పాత్రను తిరిగి పోషించాడు. * 2013లో ఫాక్స్ టెలికొలంబియా RCN టెలివిజన్ కోసం ఒక టీవీ సిరీస్ నిర్మించింది, అలియాస్ ఎల్ మెక్సికానో, నవంబర్ 5 2013న విడుదలైంది, ఇందులో ఎస్కోబార్ పాత్రను ఒక గుర్తుతెలియని నటుడు చిన్న పాత్రలో పోషించాడు. * ఎస్కోబార్ కథను వివరిస్తూ నార్కోస్ పేరుతో ఒక నెట్‌ఫ్లిక్స్ ఒరిజినల్ టెలివిజన్ సిరీస్ 28 ఆగస్టు 2015న విడుదలైంది, ఇందులో పాబ్లో పాత్రలో బ్రెజిలియన్ నటుడు వాగ్నెర్ మౌరా నటించాడు.<ref name="narcos1">{{cite web|last=Shepherd|first=Jack|date=28 July 2015|title=New on Netflix August 2015: From Narcos and Spellbound to Kick Ass 2 and Dinotrux|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/tv/news/new-on-netflix-august-2015-from-narcos-and-spellbound-to-kick-ass-2-and-dinotrux-10421117.html|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220524/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/tv/news/new-on-netflix-august-2015-from-narcos-and-spellbound-to-kick-ass-2-and-dinotrux-10421117.html|archive-date=24 May 2022|access-date=4 September 2016|work=The Independent}}</ref> స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్‌లో సెప్టెంబర్ 2 2016న రెండవ సీజన్ ప్రదర్శించబడింది.<ref name="narcos2">{{cite news|url=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/narcos-season-2-binge-watching-episode-guide-925064|title='Narcos' Season 2: Episode-by-Episode Binge-Watching Guide|last=Strause|first=Jackie|date=2 September 2016|work=The Hollywood Reporter|access-date=4 September 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231018200930/https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/narcos-season-2-binge-watching-episode-guide-925064/|archive-date=18 October 2023}}</ref> * 2016లో టెలిసెట్, సోనీ పిక్చర్స్ టెలివిజన్ RCN టెలివిజన్ కోసం ఒక టీవీ సిరీస్‌ను నిర్మించాయి, ఎన్ లా బోకా డెల్ లోబో, 16 ఆగస్టు 2016న విడుదలైంది, ఫ్లావియో ఎస్కోలార్ పాత్రలో ఫాబియో రెస్ట్రెపో ఎస్కోబార్ పాత్రను పోషించాడు. * నేషనల్ జియోగ్రాఫిక్ 2016లో ఫేసింగ్ అనే బయోగ్రఫీ సిరీస్‌ను ప్రసారం చేసింది, అందులో ఎస్కోబార్‌ను ప్రదర్శించే ఎపిసోడ్ ఉంది.<ref>{{cite news|url=http://www.foxnews.com/entertainment/2016/08/30/ex-dea-agents-who-fought-pablo-escobar-headline-new-natgeo-documentary.html|title=Ex-DEA agents who fought Pablo Escobar headline new NatGeo documentary|last1=Sang|first1=Lucia I. Suarez|date=30 August 2016|access-date=13 October 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231018200934/https://www.foxnews.com/entertainment/ex-dea-agents-who-fought-pablo-escobar-headline-new-natgeo-documentary|archive-date=18 October 2023|publisher=Fox News}}</ref> * జనవరి 24 2018న నెట్‌ఫ్లిక్స్ శాంటియాగో డియాజ్, పాబ్లో మార్టిన్ ఫరీనా దర్శకత్వం వహించిన 68 నిమిషాల నిడివి గల డాక్యుమెంటరీ కౌంట్‌డౌన్ టు డెత్: పాబ్లో ఎస్కోబార్‌ను విడుదల చేసింది.<ref>{{cite web|title=Countdown to Death: Pablo Escobar|url=https://www.netflix.com/br/title/80175405|work=Netflix}}{{Dead link|date=March 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref><ref>{{cite web|title=Is Countdown to Death: Pablo Escobar (2017) on Netflix USA?|url=https://whatsnewonnetflix.com/usa/m/countdown-to-death-pablo-escobar-2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231018200954/https://whatsnewonnetflix.com/usa/1983815/countdown-to-death-pablo-escobar-2017|archive-date=18 October 2023|access-date=30 November 2018|work=What's New on Netflix USA}}</ref> * కిల్లింగ్ ఎస్కోబార్ అనేది 2021లో UKలో ప్రసారం చేయబడిన డాక్యుమెంటరీ. ఇది కాలి కార్టెల్‌చే ఒప్పందం చేసుకోబడిన కిరాయి సైనికుల విఫల ప్రయత్నానికి సంబంధించినది, ఇది పీటర్ మెక్అలీస్ నేతృత్వంలో 1989లో ఎస్కోబార్‌ను హత్య చేయడానికి జరిగింది. * ఫాక్స్ టెలికొలంబియా 2019లో ఒక టీవీ సిరీస్‌ను నిర్మించింది, ఎల్ జనరల్ నారంజో, ఇది మే 24 2019న ప్రసారం చేయబడింది, ఎస్కోబార్ పాత్రను కొలంబియన్ నటుడు ఫెడెరికో రివెరా పోషించాడు. * 2022లో నేషనల్ జియోగ్రాఫిక్ ఒక డాక్యుమెంటరీని నిర్మించింది, పాబ్లో ఎస్కోబార్: మ్యాన్ వర్సెస్ మిత్. ఈ డాక్యుమెంటరీ ఎస్కోబార్ చేసిన, ఇతని కోసం చేసిన అనేక నేరాలను హైలైట్ చేసింది. === సంగీతం === * అమెరికన్ రాపర్ E-40 2013లో రూపొందించిన "పాబ్లో" పాట పాబ్లో ఎస్కోబార్ వారసత్వానికి అంకితంగా నిలుస్తుంది.<ref>{{Cite web|date=29 October 2013|title=E-40 – 'The Block Brochure Parts 4, 5 & 6' (Album Covers & Track Lists)|url=https://hiphop-n-more.com/2013/10/e-40-the-block-brochure-parts-4-5-6-album-covers-track-lists/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231018200936/https://hiphop-n-more.com/2013/10/e-40-the-block-brochure-parts-4-5-6-album-covers-track-lists/|archive-date=18 October 2023|access-date=10 June 2021|website=hiphop-n-more.com}}</ref> * అమెరికన్ రాపర్ కాన్యే వెస్ట్ 2016లో రూపొందించిన ది లైఫ్ ఆఫ్ పాబ్లో ఆల్బమ్‌కు స్ఫూర్తినిచ్చిన, ఆల్బమ్‌లోని కొంత భాగానికి ప్రాతినిధ్యం వహించిన ముగ్గురు పాబ్లోల పేరు మీద దీనికి ఆ పేరు పెట్టారు, వారిలో పాబ్లో ఎస్కోబార్ ఒకరు.<ref>{{Cite web|last1=Trzcinski|first1=Matthew|date=5 May 2020|title=Kanye West Once Explained the Identity of Pablo From 'The Life of Pablo'|url=https://www.cheatsheet.com/entertainment/kanye-west-once-explained-the-identity-of-pablo-from-the-life-of-pablo.html/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231018201007/https://www.cheatsheet.com/entertainment/kanye-west-once-explained-the-identity-of-pablo-from-the-life-of-pablo.html/|archive-date=18 October 2023|access-date=15 May 2021|website=cheatsheet.com}}</ref> * డబ్డోగ్జ్ పాబ్లో ఎస్కోబార్ (ఫీట్ చార్లొట్ బాస్), 2020లో విడుదలైంది, అధికారిక మ్యూజిక్ వీడియో కోసం 5.6 మిలియన్లకు పైగా వీక్షణలను పొందింది.<ref>{{Citation|title=Dubdogz - Pablo Escobar (feat. Charlott Boss) [Official Music Video]|date=10 July 2020|url=https://www.youtube.com/watch?v=RXPJUKmiA30|language=en|access-date=2022-09-03}}</ref> * అట్లాంటా-ఆధారిత ర్యాప్ గ్రూప్ మిగోస్ వారి ఆల్బమ్ కల్చర్ II నుండి 2018 హిట్ సింగిల్ నార్కోస్ పాబ్లో ఎస్కోబార్‌తో పాటు మెడెలిన్ కార్టెల్, నెట్‌ఫ్లిక్స్ సిరీస్ నార్కోస్‌ను సూచిస్తుంది.<ref>{{cite web|date=27 June 2018|title=Migos - Narcos|url=https://www.youtube.com/watch?v=unh8kWUuNt4|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190418235651/https://www.youtube.com/watch?v=unh8kWUuNt4|archive-date=18 April 2019|access-date=27 June 2018|website=Youtube}}</ref> * ఆస్ట్రేలియన్ సైకెడెలిక్ మ్యూజికల్ ప్రాజెక్ట్ టేమ్ ఇంపాలా ద్వారా 2025లో వచ్చిన "డ్రాక్యులా" పాట పగటిపూట దాక్కోవడంతో ఎస్కోబార్‌కున్న సంబంధాన్ని సూచిస్తుంది, పాబ్లో ఎస్కోబార్‌ను ప్రస్తావిస్తుంది.<ref>{{cite web|date=26 September 2025|title=Tame Impala - Dracula (Official Video)|url=https://www.youtube.com/watch?v=xnP7qKxwzjg|access-date=27 January 2026|website=YouTube}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} === ఆధార గ్రంథాలు === * {{cite book|author=J.D. Rockefeller|title=The Life and Crimes of Pablo Escobar|url=https://books.google.com/books?id=od0ZDQAAQBAJ&pg=PA5|year=2016|publisher=J.D. Rockefeller|id=GGKEY:76EJNZLQU6L}} * {{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/982503721|title=DRUGS.|last=John|first=Baselmans|date=2016|publisher=LULU COM|isbn=9781326843250|location=[S.l.]|oclc=982503721}} [[వర్గం:అంతర్జాతీయ నేరస్తులు]] [[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]] n91obqr7krekk8nk90x9gime8irn3ec 0 258873 4942927 4889512 2026-08-24T09:08:33Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4942927 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Geologic_Clock_with_events_and_periods.svg|thumb|400x400px|భూమి చరిత్రలో జరిగిన ముఖ్యమైన ఘటనలను ఈ భూవైజ్ఞానిక కాల గడియారం చూపిస్తుంది. శిలాజాల రికార్డులకు ముందున్న కాలాన్ని హేడియన్ ఇయాన్ చూపిస్తుంది; దాని పైసరిహద్దు 4.0 [[సంవత్సరము|Ga]] (బిలియన్ సంవత్సరాల క్రితం).<ref name="ICS_chart" /> ఇతర విభాగాలు జీవ పరిణామాలను చూపిస్తాయి.ఆర్కియన్, ప్రోటెరోజోయిక్ లు ఇయాన్లు. పేలియోజోయిక్, మెసోజోయిక్, సెనోజోయిక్ లు ఫానెరోజోయిక్ ఇయాన్‌లో భాగమైన ఎరాలు. ఈ స్కేలుపై మానవుడు ఉద్భవించిన 3 మిలియన్ సంవత్సరాల క్వాటర్నరీ పీరియడ్ మరీ చిన్నదిగా కనబడి కనబడకుండా ఉంటుంది. ]] భూవైజ్ఞానిక కాల రేఖ, భూమి పొరల వయసును బట్టి కాలాన్ని నిర్ణయించే పద్ధతి. భూమి చరిత్రలో జరిగిన ఘటనల కాలాన్ని వివరించేందుకు జియాలజిస్టులు, పేలియోంటాలజిస్టులూ ఈ కాలరేఖను వాడుతారు. ఈ వ్యాసంలో చూపించిన కాలపట్టికలోని పేర్లు, కాలం, రంగులను ఇంటర్నేషనల్ కమిషన్ ఆన్ స్ట్రాటిగ్రాఫీ (ICS) వారు ఆమోదించినవి. == పరిభాష == ఈ కాలనిర్ణయంలో ప్రాథమిక విభాగం ఇయాన్. హాడియన్, ఆర్కియన్, ప్రోటెరోజోయిక్, ఫానెరోజోయిక్ అనేవి ఇయాన్లు. వీటిలో మొదటి మూడింటినీ కలిపి ప్రికాంబ్రియన్ సూపర్‌ ఇయాన్ అనవచ్చు. ఇయాన్లను ఎరాలుగా, ఎరా ను పీరియడ్ లుగా, ఇపోక్ లుగా, ఏజ్ లుగా విభజించారు. ఇయాన్‌లు, ఎరాలు, పీరియడ్లు, ఇపోక్‌లు, ఏజ్‌లలో ఏర్పడిన రాతి పొరలను వరుసగా ఇయానోదెం, ఎరాదెం, సిస్టమ్‌, సీరీస్, స్టేజ్ అని పిలుస్తారు. కాలాన్ని మరింతగా వర్గీకరించేందుకు జియాలజిస్టులు "''తొలి"'', "''మధ్య''", "''చివరి''" అనే విశేషణాలను, రాతి పొరలను వర్గీకరించేందుకు "దిగువ (''కింది)''", "''మధ్య''", "ఎగువ (''పైని)''" అనే విశేషణాలనూ వాడుతారు. ఉదాహరణకు ఎగువ జురాసిక్ సీరీస్ అనేది తొలి జురాసిక్ ఇపోక్ కాలాన్ని సూచిస్తుంది.<ref name="ICSchronostrat">{{వెబ్ మూలము|url=http://www.stratigraphy.org/upload/bak/chron.htm|title=Chronostratigraphic Units|author=International Commission on Stratigraphy|last=|access-date=14 December 2009}}</ref> == తార్కికత == రేడియోమెట్రిక్ డేటింగ్ ప్రకారం భూమి వయసు 454 కోట్ల సంవత్సరాలని తెలుస్తోంది.<ref name="USGS1997">{{వెబ్ మూలము|url=http://pubs.usgs.gov/gip/geotime/age.html|title=Age of the Earth|date=1997|publisher=U.S. Geological Survey|access-date=2006-01-10}}</ref><ref>{{cite journal|last=Dalrymple|first=G. Brent|title=The age of the Earth in the twentieth century: a problem (mostly) solved|journal=Special Publications, Geological Society of London|date=2001|volume=190|issue=1|pages=205–221|doi=10.1144/GSL.SP.2001.190.01.14|bibcode=2001GSLSP.190..205D}}</ref> భూమి చరిత్రలో జరిగిన సంఘటనల ఆధారంగా చరిత్రను వివిధ కాలాలుగా వర్గీకరించారు. భూమి పొరల్లో చోటు చేసుకున్న మార్పులు అప్పట్లో ఏర్పడిన పెద్ద సంఘటనలను (మూకుమ్మడి వినాశనం వంటివి) సూచిస్తాయి. ఈ మార్పులను బట్టి కాలరేఖలో కాల విస్తృతులను (టైమ్ స్పాన్) నిర్ణయించారు. ఉదాహరణకు, క్రెటేషియస్, పేలియోజీన్ పీరియడ్ల సరిహద్దును క్రెటేషియస్-పేలియోజీన్ వినాశక ఘటన నిర్వచిస్తుంది. ఈ ఘటనలో ఎగరలేని డైనోసార్లతో పాటు అనేక జీవులు అంతరించాయి. అంతకంటే ప్రాచీన కాలవిస్తృతులను, అంటే విశ్వసనీయమైన శిలాజ ఆధారాలు లభించని కాలాలకు (ప్రోటెరోజోయిక్ ఇయాన్ కు ముందు), నిరపేక్షిక కాలం ప్రకారం నిర్వచించారు. ఒకే కాలానికి చెందినప్పటికీ వివిధ ప్రదేశాల్లోని శిలాజాలు విభిన్నంగా ఉండటంతో ఆయా కాలాలకు వివిధ ప్రాంతాల్లో విభిన్నమైన పేర్లు పెట్టారు. ఉదాహరణకు ఉత్తర అమెరికాలో దిగువ కాంబ్రియన్‌ను వాకోబియన్ అని పిలవగా, అదే కాలాన్ని తూర్పు ఆఫ్రికా, సైబీరియాల్లో అలెక్సియన్, అడబానియన్, బోటోమియన్ అనే మూడు భాగాలుగా విభజించారు. వీటన్నిటినీ క్రోడీకరించి, సార్వత్రికంగా ఒకే పేరుతో నిర్వచించడం ICS వారి కీలకమైన పనుల్లో ఒకటి.<ref>{{వెబ్ మూలము|url=http://www.stratigraphy.org/bak/status.htm#_2.__PURPOSE_AND_OBJECTIVES|title=Statutes of the International Commission on Stratigraphy|access-date=26 November 2009}}</ref> == కాల రేఖ చరిత్ర, విభాగాలు నామకరణం == [[దస్త్రం:Geological_time_spiral.png|thumb|సర్పిలాకారపు చిత్రంలో భూమి చరిత్ర]] === తొలి చరిత్ర === రాళ్లలో లభించే ఆల్చిప్పల శిలాజాలు, సముద్ర తీరాల్లో లభించే ఆల్చిప్పలను పోలి ఉండటాన్ని గమనించిన [[అరిస్టాటిల్]] (సా.శ.పూ. 384-322), దీర్ఘకాలంలో భూమి, సముద్రాల స్థానాలు పరస్పరం మారుతూ ఉండేవని భావించాడు. [[లియొనార్డో డా విన్సీ|లియోనార్డో డా విన్సీ]] (1452–1519) ఈ భావనతో ఏకీభవించాడు.<ref>{{వెబ్ మూలము|url=http://www.wmnh.com/wmas0002.htm|title=Correlating Earth's History|last=Janke|first=Paul R.|access-date=2018-06-14|archive-date=2019-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20190213171156/http://wmnh.com/wmas0002.htm|url-status=dead}}</ref> === ప్రాథమిక సూత్రాల ఏర్పాటు === 17 వ శతాబ్దం చివర్లో నికోలస్ స్టెనో (1638–1686) భూవైజ్ఞానిక కాల రేఖను నిర్వచించే మూల సూత్రాలను తయారుచేసాడు. రాతి పొరలు ఒకదానిపై ఒకటి ఏర్పడుతూ ఉంటాయి. ఒక్కొక్క పొర ఒక్కొక్క కాల ఖండాన్ని సూచిస్తూ ఉంటుంది అని అతడు సూత్రీకరించాడు. ప్రతి రాతి పొర, దాని పైదాని కంటే పాతదిగాను, దాని కింది దాని కంటే కొత్తదిగానూ ఉంటుందని కూడా అతడు చెప్పాడు. స్టెనో సూత్రాలు సరళంగానే ఉన్నప్పటికీ, వాటిని అనువర్తింపజేయడంలో సవాళ్ళు ఎదురయ్యాయి. 18 వ శతాబ్దంలో జియాలజిస్టులు కింది విషయాలను తెలుసుకున్నారు: # రాతిపొరలు ఏర్పడ్డాక, కోసుకుపోవడం, వంపులు తిరగడం, తిరగబడిపోవడం వంటివి జరుగుతాయి # ఒకే సమయంలో వివిధ ప్రాంతాల్లో ఏర్పడిన పొరలు పూర్తిగా విభిన్నంగా కనిపిస్తాయి. # ఏదైనా ఒక ప్రాంతంలోని రాతిపొరలు భూమి దీర్ఘ చరిత్రలో కొంత భాగాన్ని మాత్రమే సూచిస్తాయి. === కాల రేఖ రూపకల్పన === భూమిపై ఎక్కడైనా వర్తింపజేయగల భూవైజ్ఞానిక కాల రేఖ తయారీ కోసం గట్టి ప్రయత్నాలు 18 వ శతాబ్దపు తుది భాగంలో జరిగాయి. వెర్నర్ తదితరులు చేసిన తొలి ప్రయత్నాల్లో భూమి పైపొరల్లోని రాళ్ళను నాలుగు రకాలుగా విభజించారు: ప్రైమరీ (ప్రాథమిక), సెకండరీ (ద్వితీయ), టెర్షియరీ (తృతీయ), క్వాటర్నరీ (చతుర్థ). ఈ సిద్ధాంతం ప్రకారం ఆయా రాళ్ళు భూమి చరిత్రలో ఆయా విభాగాలకు చెందినవి. దీనికనుగుణంగా టెర్షియరీ పీరియడ్ అని, టెర్షియరీ రాళ్ళు అనీ పిలవడం సాధ్యపడింది. వాస్తవానికి, "టెర్షియరీ" అనే వాడుక (ప్రస్తుతం పేలియోజీన్, నియోజీన్ అని పిలుస్తున్నారు) 20 వ శతాబ్దంలో కొన్నాళ్ళ వరకూ కూడా వ్యాప్తిలో ఉండేది. "క్వాటర్నరీ" అనే పేరు ఇప్పటికీ వాడుకలో ఉంది. ఇది వర్తమాన కాలాన్ని సూచిస్తుంది. 19 వ శతాబ్దపు తొలి నాళ్ళలో విలియం స్మిత్, జార్జెస్ కూవియర్, జీన్ డి ఒమాలియస్ డి హలోయ్, అలెగ్సాంద్ర్ బ్రోనియార్ట్ లు శిలాజాల లభ్యతను బట్టి భూపొరలను గుర్తించడం మొదలుపెట్టారు. ఈ పద్ధతి భూమి చరిత్రను మరింత కచ్చితంగా విభజించేందుకు దోహదం చేసింది. దేశాల, ఖండాల హద్దులకు అతీతంగా భూపొరల సంబంధాలను గమనించేందుకు ఇది ఉపయోగపడింది. రెండు వేరువేరు పొరల్లో ఒకే రకమైన శిలాజాలు ఉంటే, ఆ పొరలు ఒకదానికొకటి ఎంత దూరంలో ఉన్నప్పటికీ, అవి రెండూ ఒకే సమయంలో ఏర్పడి ఉండటానికి సంభావ్యత ఎక్కువగా ఉంటుంది. 1820, 1850 ల మధ్య ఐరోపాలో జరిగిన శిలాజ అధ్యయనాలతో తయారు చేసిన భూవైజ్ఞానిక పీరియడ్లు ఇప్పటికీ వినియోగంలో ఉన్నాయి. === విభాగాలు === * '''ఇయాన్''' అనేది భూవైజ్ఞానిక కాలమానంలో అతి పెద్ద కొలత. క్రోనోస్ట్రాటిగ్రాఫీలో ఇది ఇయోనీథెమ్‌కు సమానం.<ref name="dictionary_of_geology_20202">{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/1137380460|title=A dictionary of geology and earth sciences|author=Michael Allaby|date=2020|isbn=978-0-19-187490-1|edition=Fifth|location=Oxford|oclc=1137380460}}</ref> నిర్దుష్టంగా విభజించిన 4 ఇయాన్లు ఉన్నాయి. అవి: హేడియన్, ఆర్కియన్, ప్రోటెరోజోయిక్, ఫానెరోజోయిక్ ఇయాన్లు<ref name="ICC_Cohen_20132">{{Cite journal |last1=Cohen |first1=K.M. |last2=Finney |first2=S.C. |last3=Gibbard |first3=P.L. |last4=Fan |first4=J.-X. |date=2013-09-01 |title=The ICS International Chronostratigraphic Chart |journal=Episodes |language=en |edition=updated |volume=36 |issue=3 |pages=199–204 |doi=10.18814/epiiugs/2013/v36i3/002 |issn=0705-3797 |doi-access=free |s2cid=51819600}}</ref> * '''ఎరా''' ఈ కాలమానంలో రెండవ అతి పెద్ద కొలత. క్రోనోస్ట్రాటిగ్రాఫీలో ఇది ఎరాథెమ్‌కు సమానం.<ref name="ICS_chronostrat2">{{Cite web|title=Chapter 9. Chronostratigraphic Units|url=https://stratigraphy.org/guide/chron|access-date=2022-04-02|website=stratigraphy.org|publisher=International Commission on Stratigraphy}}</ref><ref name="dictionary_of_geology_20202" /> కాలమానంలో మొత్తం పది ఎరా లున్నాయి. అవి: ఇయోఆర్కియన్, పాలియోఆర్కియన్, మెసోఆర్కియన్, నియోఆర్కియన్, పాలియోప్రోటెరోజోయిక్, మెసోప్రోటెరోజోయిక్, నియోప్రోటెరోజోయిక్, పాలియోజోయిక్, మెసోజోయిక్, సెనోజోయిక్ ఎరాలు. హేడియన్ ఎరాలో ఇయాన్లేమీ లేవు.<ref name="ICC_Cohen_20132" /> * భూ వైజ్ఞానిక కాలమానంలో తరువాతి కొలత '''పీరియడ్'''. క్రోనోస్ట్రాటిగ్రాఫీలో ఇది సిస్టమ్‌కు సమానం.<ref name="ICS_chronostrat2" /><ref name="dictionary_of_geology_20202" /> మొత్తం 22 పీరియడ్‌లుండగా, వర్తమానంలో జరుగుతున్నది [[క్వాటర్నరీ]] ఎరా.<ref name="ICC_Cohen_20132" /> ఒక్క కార్బనోఫెరస్ పీరియడ్‌లో మాత్రం రెండు ఉపపీరియడ్ లున్నాయి.<ref name="ICS_chronostrat2" /> * '''ఇపోక్''' అనేది ఆ తరువాతి కొలత. క్రోనోస్ట్రాటిగ్రాఫీలో ఇది సీరీస్‌కు సమానం.<ref name="ICS_chronostrat2" /><ref name="dictionary_of_geology_20202" /> కాలమానంలో మొత్తం 37 ఎపోక్‌లున్నాయి. మరో 11 ఉప ఇపోక్‌లు కూడా ఉన్నాయి. ఇవ్వన్నీ నియోజీన్, క్వాటర్నరీ పీరియడ్‌ల లోనే ఉన్నాయి.<ref name="ICC_Cohen_20132" /> ఈ ఉప ఇపోక్‌ల వాడకాన్ని 2022 లో అధికారికంగా ఆమోదించారు.<ref name="Aubry_2022_subseries2">{{Cite journal |last1=Aubry |first1=Marie-Pierre |last2=Piller |first2=Werner E. |last3=Gibbard |first3=Philip L. |last4=Harper |first4=David A. T. |last5=Finney |first5=Stanley C. |date=2022-03-01 |title=Ratification of subseries/subepochs as formal rank/units in international chronostratigraphy |journal=Episodes |language=en |volume=45 |issue=1 |pages=97–99 |doi=10.18814/epiiugs/2021/021016 |issn=0705-3797 |doi-access=free |s2cid=240772165}}</ref> * ఈ కాలమానంలో అత్యంత చిన్న కొలత '''ఏజ్'''. క్రోనోస్ట్రాటిగ్రాఫీలో ఇది స్టేజ్‌కు సమానం.<ref name="ICS_chronostrat2" /><ref name="dictionary_of_geology_20202" /> మొత్తం 96 అధికారికంగా వాడే ఏజ్‌లు ఉండగా, అనద్ఝికారికంగా వాడేవి మరో 5 ఉన్నాయి.<ref name="ICC_Cohen_20132" /> * ''క్రోన్'' అనేది పై కాలవృక్షం లోని బ్గాగం కాదు గానీ, అధికారికంగా వాడే మరిక కొలత.<ref name="ICS_chronostrat2" /> === పీరియడ్లు, ఎరాలు, ఇపోక్‌ల నామకరణం === కాలమానాన్ని తయారు చెయ్యడంపై తొలుత బ్రిటిషు శాస్త్రవేత్తలు ఎక్కువగా పనిచేసారు. అందుచేతనే ఇందులోని పేర్లు వారి ఆధిపత్యాన్ని సూచిస్తాయి. "కాంబ్రియన్" అనేది వేల్స్‌కు మరో పేరు. ఒర్డోవీసియన్, సిల్యూరియన్ అనేవి వేల్స్ జాతుల పేర్లు. వేల్స్ ప్రాంతంలో భూపొరల కాలాన్ని సూచిస్తూ ఈ పేర్లు పెట్టారు.{{Rp|113–114}} ఇంగ్లాండులోని డెవన్ ప్రాంతాన్ని సూచిస్తూ డెవోనియన్ అనే పేరు పెట్టారు. రష్యాలోని పెర్మ్ ప్రాంతాన్ని సూచిస్తూ పెర్మియన్ అనే పేరు పెట్టారు. అయితే, ఇతర దేశాలను సూచిస్తూ కూడా కొన్ని పేర్లు పెట్టారు. వాయవ్య ఐరోపాలోను, జర్మనీలోనూ కనిపించే మూడు విభిన్న రాతిపొరలను ట్రయాస్ అంటారు. ఈ పేరుమీదుగా ట్రయాసిక్ అనే పేరు వచ్చింది. జురా పర్వతాల్లో విస్తృతంగా కనబడే సముద్ర సున్నపురాతి పొరల మీదుగా జురాసిక్ అనే పేరు పెట్టారు. అదే విధంగా పశ్చిమ ఐరోపాలో లభించే చాక్ పేరు మీదుగా క్రెటేషియస్ అనే పేరు వచ్చింది.<ref>{{Cite encyclopedia|title=[[Great Soviet Encyclopedia]]|publisher=Sovetskaya Enciklopediya|edition=3rd|pages=vol. 16, p. 50|date=1974|location=Moscow|language=ru}}</ref> పీరియడ్లను ఎరాలుగా కూర్చడంలోను, టెర్షియరీ, క్వాటర్నరీ పీరియడ్లను ఇపోక్‌లుగా విభజించడంలోను కూడా బ్రిటిషు శాస్త్రవేత్తలు పనిచేసారు. ఒక్కో ఎరాలో ఏర్పడిన శిలాజ రకాల ప్రకారం మొట్టమొదటి కాల రేఖను 1841 లో జాన్ ఫిలిప్స్ రూపొందించాడు. ఈ రేఖలో అతడు పేలియోజోయిక్ (ప్రాచీన జీవ సంబంధ) వంటి పదాలను ప్రామాణీకరించాడు. మెసోజోయిక్ (మధ్య జీవ సంబంధ) వంటి పదాలను ప్రవేశపెట్టాడు.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/worldsbeforeadam0000rudw|title=Worlds Before Adam: The Reconstruction of Geohistory in the Age of Reform|last=Rudwick|first=Martin|date=2008|pages=[https://archive.org/details/worldsbeforeadam0000rudw/page/539 539]–545}}</ref> === కాలాల కొలతలు === క్రైస్తవ సృష్టివాదులు భూమి ఆరేడు వేల సంవత్సరాల కిందట పుట్టిందని బైబిలు చెబుతోందని ప్రతిపాదించగా, తొలితరం జియాలజిస్టులు కోట్ల సంవత్సరాల కిందటే పుట్టిందని చెప్పారు. మరి కొందరైతే భూమి వయసు అనంతమని చెప్పారు. 1896 లో కనుగొన్న [[రేడియో ధార్మికత]]ను ఉపయోగించి, 20 వ శతాబ్దపు తొలి సగంలో రేడియోమెట్రిక్ దేటింగు పద్ధతిని అభివృద్ధి చేసేంతవరకు, భూమి, దాని రాతిపొరల వయసు విషయంలో అనేక వివాదాలు సాగాయి. 1913 లో బ్రిటిషు జియాలజిస్టు ఆర్థర్ హోమ్స్ అచ్చంగా తేదీలతో కూర్చి కాలరేఖను ప్రచురించాడు.<ref>{{వెబ్ మూలము|url=http://www.enchantedlearning.com/subjects/Geologictime.html|title=Geologic Time Scale}}</ref> జియోక్రొనాలజీ శాస్త్ర విభాగం అభివృద్ధికి అతడు దోహదం చేసాడు. ప్రపంచ ప్రసిద్ధమైన పుస్తకం ది ఏజ్ ఆఫ్ ది ఎర్త్ అనే పుస్తకాన్ని ప్రచురించాడు. దానిలో భూమి వయసు 160 కోట్ల సంవత్సరాలని అతడు అంచనా వేసాడు.<ref>{{వెబ్ మూలము|url=http://www.bris.ac.uk/news/2007/5609.html|title=How the discovery of geologic time changed our view of the world|publisher=Bristol University}}</ref> == భూవైజ్ఞానిక కాల పట్టిక == కాలరేఖ లోని వివిధ కాలావధుల విశేషాలను, ఆయా కాలావధుల్లో జరిగిన సంఘటనలనూ కింది పట్టికలో చూడవచ్చు. ఈ పట్టికలో అత్యంత ప్రాచీన కాలాన్ని అట్టడుగున, అత్యంత నవీన కాలాన్ని పైనా చూపించారు. ఒక్కో వరుస ఎత్తు, ఆ కాలపు అవధిని సూచించదు. ఈ పట్టికను ICS వారి అధికారిక కాల రేఖను అనుసరించి తయారు చేసారు. {| class="wikitable collapsible" style="clear: both; margin: 0px 0px 10px; font-size: 95%;" !సూపర్‌ఇయాన్ !ఇయాన్ !ఎరా !పీరియడ్{{efn|Paleontologists often refer to [[faunal stage]]s rather than geologic (geological) periods. The stage nomenclature is quite complex. For a time-ordered list of faunal stages, see <ref name="faunal-stages">{{cite web |url=http://flatpebble.nceas.ucsb.edu/cgi-bin/bridge.pl?action=startScale |title=The Paleobiology Database |url-status=dead |df=dmy |access-date=2018-06-14 |archive-date=2006-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060211234211/http://flatpebble.nceas.ucsb.edu/cgi-bin/bridge.pl?action=startScale }}</ref>.}} !ఇపోక్ !ఏజ్{{efn|name="uncertain-dates"}} !ప్రముఖ ఘటనలు !మొదలైనది (మిలియన్ సంవత్సరాల కిందట){{efn|Dates are slightly uncertain with differences of a few percent between various sources being common. This is largely due to uncertainties in [[radiometric dating]] and the problem that deposits suitable for radiometric dating seldom occur exactly at the places in the geologic column where they would be most useful. The dates and errors quoted above are according to the [[International Commission on Stratigraphy]] 2015 time scale except the Hadean eon. Where errors are not quoted, errors are less than the precision of the age given.<br ></sup><br /><nowiki>*</nowiki> indicates boundaries where a [[Global Boundary Stratotype Section and Point]] has been internationally agreed upon.|name="uncertain-dates"}} |- | rowspan="100" style="background:#ffffff" |n/a{{efn|References to the "Post-Cambrian Supereon" are not universally accepted, and therefore must be considered unofficial.}} | rowspan="100" style="background:{{period color|Phanerozoic}}" |ఫానెరోజోయిక్ | rowspan="22" style="background:{{period color|Cenozoic}}" |సెనోజోయిక్{{efn|Historically, the [[Cenozoic]] has been divided up into the [[Quaternary]] and [[Tertiary]] sub-eras, as well as the [[Neogene]] and [[Paleogene]] periods. The 2009 version of the ICS time chart<ref name="cenozoic-division">{{cite web |url=http://www.stratigraphy.org/upload/ISChart2009.pdf |title=Archived copy |url-status=dead |df=dmy-all |access-date=2018-06-14 |archive-date=2009-12-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091229003212/http://www.stratigraphy.org/upload/ISChart2009.pdf }}</ref> recognizes a slightly extended Quaternary as well as the Paleogene and a truncated Neogene, the Tertiary having been demoted to informal status.}} | rowspan="5" style="background:{{period color|Quaternary}}" |[[క్వాటర్నరీ]] | style="background:{{period color|Holocene}}" |[[హోలోసీన్]] | style="background:{{period color|Holocene}}" | క్రోన్‌లు: సబ్‌అట్లాంటిక్{{·}} సబ్‌బొరియల్{{·}} అట్లాంటిక్{{·}}బొరియల్{{·}}ప్రిబొరియల్ | rowspan="1" |క్వాటర్నరీ మంచుయుగం తగ్గి, ప్రస్తుత ఇంటర్‌గ్లేసియల్ మొదలైంది. సవానా నుండి సహారా ఎడారి ఏర్పడింది. మానవ నాగరికత ఉద్భవం, వ్యవసాయం మొదలు. రాతియుగ సంస్కృతి అంతరించి, కంచుయుగం (సా.శ.పూ. 3300), ఇనుపయుగం (సా.శ.పూ. 1200) ఉనికిలోకి వచ్చాయి. 1400 నుండి 1850 వరకు స్వల్పకాలిక [[మంచుయుగం]] ఏర్పడి ఉత్తరార్థగోళంలో శీతల కాలం ఏర్పడింది. పారిశ్రామిక విప్లవం కారణంగా వాతావరణంలోని కార్బన్ డయాక్సైడు పరిమాణం 280 పార్ట్స్ పర్ మిలియన్ వాల్యూమ్ (ppmv) నుండి ప్రస్తుత 400<ref>{{cite news|url=https://climate.nasa.gov/400ppmquotes/|title=NASA Scientists React to 400 ppm Carbon Milestone|publisher=NASA|access-date=15 January 2014}}</ref> ppmv స్థాయికి పెరిగాయి.<ref name="Royer2">{{cite journal|last=Royer|title=CO2-forced climate thresholds during the Phanerozoic|journal=Geochimica et Cosmochimica Acta|volume=70|pages=5665–75|year=2006|url=http://droyer.web.wesleyan.edu/PhanCO2%28GCA%29.pdf|format=PDF|doi=10.1016/j.gca.2005.11.031|first1=Dana L.|issue=23|bibcode=2006GeCoA..70.5665R|access-date=2018-06-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20190927033455/http://droyer.web.wesleyan.edu/PhanCO2%28GCA%29.pdf|archive-date=2019-09-27|url-status=dead}}</ref>{{efn|For more information on this, see [[Atmosphere of Earth#Evolution of Earth's atmosphere]], [[Carbon dioxide in the Earth's atmosphere]], and [[Climate change]]. Specific graphs of reconstructed CO₂ levels over the past ~550, 65, and 5 million years can be seen at [[:File:Phanerozoic Carbon Dioxide.png]], [[:File:65 Myr Climate Change.png]], [[:File:Five Myr Climate Change.png]], respectively.|name="atmospheric-carbon-dioxide"}} | style="background:{{period color|Holocene}}" |0.0117{{efn|The start time for the [[Holocene]] epoch is here given as [[Upper Paleolithic|11,700]] [[before present|years ago]]. For further discussion of the dating of this epoch, see [[Holocene]].|name="holocene"}} |- | rowspan="4" style="background:{{period color|Pleistocene}}" |[[ప్లైస్టోసీన్]] | style="background:{{period color|Upper Pleistocene}}" |చివరి (స్థానికంగా టారన్టియన్{{·}}టైరీనియన్{{·}}ఈమియన్{{·}}సంగమోనియన్) | rowspan="4" |ప్లైస్టోసీన్ మహాజీవుల ఉద్భవం, విస్తరణ, అంతరించిపోవడం. ఆధునిక మానవుని ఉద్భవం, పెరుగుదల. క్వాటర్నరీ మంచుయుగం కొనసాగింది. వాతావరణంలో కార్బన్ డయాక్సైడు పరిమాణం 100, 300 ppmv ల మధ్య ఊగిసలాడింది{{efn|name="atmospheric-carbon-dioxide"}}), మంచుగదిలాంటి భూమి పరిస్థితులు తీవ్రమయ్యాయి. దాదాపు 1.6 Ma. చివరి గ్లేసియల్ మాక్సిమమ్ (30000 సంవత్సరాల కిందట), చివరి గ్లేసియల్ పీరియడ్ (18000&#x2013;15000 సంవత్సరాల కిందట). గతించిన అమంచుయుగ సంస్కృతుల కంటే, సాంకేతిక సంక్లిష్టత కలిగి ఉన్న మానవ రాతియుగ సంస్కృతుల ఆరంభం. మధ్యధరా ప్రాంతం, ఐరోపాల్లో రాతి గోడలపై గీసిన బొమ్మలు, బంకమట్టి శిల్పాలు (ఉదా: వీనస్ ఆఫ్ లెస్పుగ్). 75000 సంవత్సరాల కిందట [[టోబా మహావిపత్తు సిద్ధాంతం|టోబా మహా అగ్నిపర్వత విస్ఫోటనం]]. దీనివలన, అగ్నిపర్వత శీతాకాలం ఏర్పడి మానవజాతి అంతరించిపోయే ప్రమాదం అంచుకు చేరి ఉండవచ్చు. ఓల్డెస్ట్ డ్రయాస్, ఓల్డర్ డ్రయాస్/అల్లెరాయిడ్ యంగర్ డ్రయాస్ వాతావరణ ఘటనలతో ప్లైస్టోసీన్ ముగింపు. తరువాత వచ్చే హోలోసీన్ కు యంగర్ డ్రయాస్ హద్దు. | style="background:{{period color|upper Pleistocene}}" |0.126 |- | style="background:{{period color|Middle Pleistocene}}" |మధ్య (గతంలో అయోనియన్ అని పిలిచేవారు) | style="background:{{period color|Middle Pleistocene}}" |0.781 |- | style="background:{{period color|Calabrian}}" |కలాబ్రియన్ | style="background:{{period color|Calabrian}}" |1.8^* |- | style="background:{{period color|Gelasian}}" |జెలేసియన్ | style="background:{{period color|Gelasian}}" |2.58^* |- | rowspan="8" style="background:{{period color|Neogene}}" |నియోజీన్ | rowspan="2" style="background:{{period color|Pliocene}}" |[[ప్లయోసీన్]] | rowspan="1" style="background:{{period color|Piacenzian}}" |పియసెంజియన్ | rowspan="2" |ప్రస్తుత మంచుయుగం తీవ్రతరం అయింది. ప్రస్తుత క్వాటర్నరీ మంచుయుగం 2.58 Ma మొదలైంది. చల్లటి పొడి వాతావరణం, ఆస్ట్రలోపిథెసీన్స్, ప్రస్తుతం ఉనికిలో ఉన్న అనేక క్షీరదాల కుటుంబాలు, నత్తల వంటి జీవులు ఉద్భవించాయి. హోమో హాబిలిస్ ఉద్భవం. | style="background:{{period color|Piacenzian}}" |3.6^* |- | style="background:{{period color|Zanclean}}" |జాంక్లియన్ | style="background:{{period color|Zanclean}}" |5.333^* |- | rowspan="6" style="background:{{period color|Miocene}}" |[[మయోసీన్]] | style="background:{{period color|Messinian}}" |మెస్సినియన్ | rowspan="6" |మంచుయుగాలతో కూడిన మధ్యస్థాయి మంచుగృహ వాతావరణం; ఉత్తరార్థగోళంలో ఓరోజెనీ (పర్వత శ్రేణుల ఉద్భవం). ఆధునిక క్షీరదాలు పక్షుల కుటుంబాల ఉనికి. గుర్రాలు, మాస్టోడాన్ (ఏనుగు వంటి పెద్ద జంతువు) ల విస్తృతి. పచ్చికలు సర్వత్రా వ్యాపించాయి. తొట్టతొలి కోతుల ఉద్భవం. న్యూజీల్యాండ్ లో కైకోరా ఓరోజెనీ ద్వారా దక్షిణ ఆల్ప్స్ జననం. ఈ పర్వతాలు ఇప్పటికీ ఏర్పడుతూనే ఉన్నాయి. ఐరోపలో ఆల్ప్స్ పర్వత శ్రేణుల పెరుగుదల నిదానించింది. ఐతే ఇప్పటికీ ఇవి పెరుగుతూనే ఉన్నాయి. కార్పాథియన్ ఓరోజెనీ ద్వారా మధ్య, తూర్పు ఐరోపాలో కార్పాథియన్ పర్వతాల ఉద్భవం. గ్రీసులో, ఈజియన్ సముద్రంలో హెలెనిక్ ఓరోజెనీ నిదానించింది. కానీ ఇప్పటికీ జరుగుతూనే ఉంది. మధ్య మయోసీన్ భంగం (డిస్రప్షన్) జరిగింది. విస్తృతంగా వ్యాపించిన అరణ్యాలు పెద్దయెత్తున కార్బన్ డయాక్సైడును మింగేసాయి. దీంతో వాతావరణంలోని కార్బన్ డయాక్సైడు స్థాయి 650 ppmv నుండి 100 ppmv కి పడిపోయింది.{{efn|name="atmospheric-carbon-dioxide"}} | style="background:{{period color|Messinian}}" |7.246^* |- | style="background:{{period color|Tortonian}}" |టార్టోరియన్ | style="background:{{period color|Tortonian}}" |11.63^* |- | style="background:{{period color|Serravallian}}" |సెర్రావాలియన్ | style="background:{{period color|Serravallian}}" |13.82^* |- | style="background:{{period color|Langhian}}" |లాంగియన్ | style="background:{{period color|Langhian}}" |15.97 |- | style="background:{{period color|Burdigalian}}" |బుర్డిగాలియన్ | style="background:{{period color|Burdigalian}}" |20.44 |- | style="background:{{period color|Aquitanian}}" |అక్విటానియన్ | style="background:{{period color|Aquitanian}}" |23.03^* |- | rowspan="9" style="background:{{period color|Paleogene}}" |పేలియోజీన్ | rowspan="2" style="background:{{period color|Oligocene}}" |ఆలిగోసీన్ | style="background:{{period color|Chattian}}" |చట్టియన్ | rowspan="2" |వెచ్చనైన, కానీ చల్లబడుతోన్న వాతావరణం మంచుగృహం వైపు ప్రస్థానం. అనేక జీవుల సత్వర ఉద్భవమూ, వ్యాప్తి - ముఖ్యంగా క్షీరదాలు. ప్రస్తుతం ఉనికిలో ఉన్న పుషిపించే మొక్కల ఉద్భవం, విస్తరణ. | style="background:{{period color|Chattian}}" |28.1 |- | style="background:{{period color|Rupelian}}" |రూపేలియన్ | style="background:{{period color|Rupelian}}" |33.9^* |- | rowspan="4" style="background:{{period color|Eocene}}" |ఇయోసీన్ | style="background:{{period color|Priabonian}}" |ప్రియబోనియన్ | rowspan="4" |మధ్యస్థమైన వాతావరణం. చల్లబడుతోంది. ఈ ఇపోక్‌లో ఆదిమ క్షీరదాలు (ఉదా: క్రియోడాంట్‌లు, కోండీలార్త్‌లు, ఉయింటాతెరెస్‌లుమొ.) విలసిల్లాయి. సరికొత్త క్షీరదాల కుటుంబాల ఉద్భవం. ఆదిమ తిమింగిలాల విస్తరణ. తొలి పచ్చిక. అంటార్కిటికా గ్లేసియేషన్, అక్కడ మంచుదుప్పటి (ఐస్‌క్యాప్) తయారు; అజోలా ఘటన మంచుయుగానికి దారితీసింది. పర్యవసానంగా ఏర్పడిన మంచుగృహ (ఐస్‌హౌస్) వాతావరణం ఇప్పటికీ ఉంది. సముద్ర గర్భంలోని నాచు కృశించి కార్బన్ డయాక్సైడును పెద్దయెత్తున మింగెయ్యడంతో,{{efn|name="atmospheric-carbon-dioxide"}} వాతావరణంలో దాని పరిమాణం 3800 ppmv నుండి 650 ppmv కు పడిపోయింది - మంచుయుగానికి, పర్యవసానంగా మంచుగృహ పరిస్థితి రావడానికి ఇదే కారణం. లారమైడ్, సెవియర్ ఓరోజెనీల ద్వారా ఉత్తర అమెరికాలోని రాకీ పర్వతాల ఏర్పాటు ఆగిపోయింది. ఐరోపాలో ఆల్ప్స్ పర్వత శ్రేణుల పుట్టుక మొదలైంది. గ్రీసు, ఈజియన్ సముద్రంలో హెలెనిక్ ఓరోజెనీ మొదలైంది. | style="background:{{period color|Priabonian}}" |37.8 |- | style="background:{{period color|Bartonian}}" |బార్టోనియన్ | style="background:{{period color|Bartonian}}" |41.2 |- | style="background:{{period color|Lutetian}}" |ల్యుటీషియన్ | style="background:{{period color|Lutetian}}" |47.8^* |- | style="background:{{period color|Ypresian}}" |వైప్రీసియన్ | style="background:{{period color|Ypresian}}" |56^* |- | rowspan="3" style="background:{{period color|Paleocene}}" |పేలియోసీన్ | style="background:{{period color|Thanetian}}" |థానేటియన్ | rowspan="3" |Climate tropical. Modern plants appear; Mammals diversify into a number of primitive lineages following the extinction of the non-avian dinosaurs. First large mammals (up to bear or small hippo size). Alpine orogeny in Europe and Asia begins. Indian Subcontinent collides with Asia 55 [[సంవత్సరము|Ma]], Himalayan Orogeny starts between 52 and 48 [[సంవత్సరము|Ma]]. | style="background:{{period color|Thanetian}}" |59.2^* |- | style="background:{{period color|Selandian}}" |సెలండియన్ | style="background:{{period color|Selandian}}" |61.6^* |- | style="background:{{period color|Danian}}" |డానియన్ | style="background:{{period color|Danian}}" |66^* |- | rowspan="30" style="background:{{period color|Mesozoic}}" |మెసోజోయిక్ | rowspan="12" style="background:{{period color|Cretaceous}}" |క్రెటేషస్ | rowspan="6" style="background:{{period color|Late Cretaceous}}" |చివరి | style="background:{{period color|Maastrichtian}}" |మాస్ట్రిక్టియన్ | rowspan="12" |Flowering plants proliferate, along with new types of insects. More modern teleost fish begin to appear. Ammonoidea, belemnites, rudist bivalves, echinoids and sponges all common. Many new types of dinosaurs (e.g. Tyrannosaurs, Titanosaurs, duck bills, and horned dinosaurs) evolve on land, as do Eusuchia (modern crocodilians); and mosasaurs and modern sharks appear in the sea. Primitive birds gradually replace pterosaurs. Monotremes, marsupials and placental mammals appear. Break up of Gondwana. Beginning of Laramide and Sevier Orogenies of the Rocky Mountains. atmospheric CO₂ close to present-day levels. | style="background:{{period color|Maastrichtian}}" |72.1 ±&nbsp;0.2^* |- | style="background:{{period color|Campanian}}" |కాంపానియన్ | style="background:{{period color|Campanian}}" |83.6 ±&nbsp;0.2 |- | style="background:{{period color|Santonian}}" |సాంటోనియన్ | style="background:{{period color|Santonian}}" |86.3 ±&nbsp;0.5^* |- | style="background:{{period color|Coniacian}}" |కోనియాసియన్ | style="background:{{period color|Coniacian}}" |89.8 ±&nbsp;0.3 |- | style="background:{{period color|Turonian}}" |ట్యురోనియన్ | style="background:{{period color|Turonian}}" |93.9^* |- | style="background:{{period color|Cenomanian}}" |సెనోమానియన్ | style="background:{{period color|Cenomanian}}" |100.5^* |- | rowspan="6" style="background:{{period color|Early Cretaceous}}" |తొలి | style="background:{{period color|Albian}}" |ఆల్బియన్ | style="background:{{period color|Albian}}" |~113 |- | style="background:{{period color|Aptian}}" |యాప్టియన్ | style="background:{{period color|Aptian}}" |~125 |- | style="background:{{period color|Barremian}}" |బరేమియన్ | style="background:{{period color|Barremian}}" |~129.4 |- | style="background:{{period color|Hauterivian}}" |హాటెరివియన్ | style="background:{{period color|Hauterivian}}" |~132.9 |- | style="background:{{period color|Valanginian}}" |వలాంగినియన్ | style="background:{{period color|Valanginian}}" |~139.8 |- | style="background:{{period color|Berriasian}}" |బెరియాసియన్ | style="background:{{period color|Berriasian}}" |~145 |- | rowspan="11" style="background:{{period color|Jurassic}}" |జురాసిక్ | rowspan="3" style="background:{{period color|Late Jurassic}}" |చివరి | style="background:{{period color|Tithonian}}" |టిథోనియన్ | rowspan="11" |Gymnosperms (especially conifers, Bennettitales and cycads) and ferns common. Many types of dinosaurs, such as sauropods, carnosaurs, and stegosaurs. Mammals common but small. First birds and lizards. Ichthyosaurs and plesiosaurs diverse. Bivalves, Ammonites and belemnites abundant. Sea urchins very common, along with crinoids, starfish, sponges, and terebratulid and rhynchonellid brachiopods. Breakup of Pangaea into Gondwana and Laurasia. Nevadan orogeny in North America. Rangitata and Cimmerian orogenies taper off. Atmospheric CO₂ levels 3&#x2013;4 times the present day levels (1200&#x2013;1500 ppmv, compared to today's 400 ppmv{{efn|name="atmospheric-carbon-dioxide"}}). | style="background:{{period color|Tithonian}}" |152.1 ±&nbsp;0.9 |- | style="background:{{period color|Kimmeridgian}}" |కిమ్మెరిడ్జియన్ | style="background:{{period color|Kimmeridgian}}" |157.3 ±&nbsp;1.0 |- | style="background:{{period color|Oxfordian}}" |ఆక్స్‌ఫోర్డియన్ | style="background:{{period color|Oxfordian}}" |163.5 ±&nbsp;1.0 |- | rowspan="4" style="background:{{period color|Middle Jurassic}}" |మధ్య | style="background:{{period color|Callovian}}" |కాలోవియన్ | style="background:{{period color|Callovian}}" |166.1 ±&nbsp;1.2 |- | style="background:{{period color|Bathonian}}" |బాతోనియన్ | style="background:{{period color|Bathonian}}" |168.3 ±&nbsp;1.3^* |- | style="background:{{period color|Bajocian}}" |బాజోసియన్ | style="background:{{period color|Bajocian}}" |170.3 ±&nbsp;1.4^* |- | style="background:{{period color|Aalenian}}" |ఆలేనియన్ | style="background:{{period color|Aalenian}}" |174.1 ±&nbsp;1.0^* |- | rowspan="4" style="background:{{period color|Early Jurassic}}" |తొలి | style="background:{{period color|Toarcian}}" |టోర్సియన్ | style="background:{{period color|Toarcian}}" |182.7 ±&nbsp;0.7^* |- | style="background:{{period color|Pliensbachian}}" |ప్లయెన్స్‌బాకియన్ | style="background:{{period color|Pliensbachian}}" |190.8 ±&nbsp;1.0^* |- | style="background:{{period color|Sinemurian}}" |సినెమూరియన్ | style="background:{{period color|Sinemurian}}" |199.3 ±&nbsp;0.3^* |- | style="background:{{period color|Hettangian}}" |హెట్టాంగియన్ | style="background:{{period color|Hettangian}}" |201.3 ±&nbsp;0.2^* |- | rowspan="7" style="background:{{period color|Triassic}}" |ట్రయాసిక్ | rowspan="3" style="background:{{period color|Late Triassic}}" |చివరి | style="background:{{period color|Rhaetian}}" |ర్హేటియన్ | rowspan="7" |Archosaurs dominant on land as dinosaurs, in the oceans as Ichthyosaurs and nothosaurs, and in the air as pterosaurs. Cynodonts become smaller and more mammal-like, while first mammals and crocodilia appear. ''Dicroidium''flora common on land. Many large aquatic temnospondyl amphibians. Ceratitic ammonoids extremely common. Modern corals and teleost fish appear, as do many modern insect clades. Andean Orogeny in South America. Cimmerian Orogeny in Asia. Rangitata Orogeny begins in New Zealand. Hunter-Bowen Orogeny in Northern Australia, Queensland and New South Wales ends, (c. 260&#x2013;225 [[సంవత్సరము|Ma]]) | style="background:{{period color|Rhaetian}}" |~208.5 |- | style="background:{{period color|Norian}}" |నోరియన్ | style="background:{{period color|Norian}}" |~227 |- | style="background:{{period color|Carnian}}" |కార్నియన్ | style="background:{{period color|Carnian}}" |~237^* |- | rowspan="2" style="background:{{period color|Middle Triassic}}" |మధ్య | style="background:{{period color|Ladinian}}" |లేడీనియన్ | style="background:{{period color|Ladinian}}" |~242^* |- | style="background:{{period color|Anisian}}" |అనీసియన్ | style="background:{{period color|Anisian}}" |247.2 |- | rowspan="2" style="background:{{period color|Early Triassic}}" |తొలి | style="background:{{period color|Olenekian}}" |ఓలెనేకియన్ | style="background:{{period color|Olenekian}}" |251.2 |- | style="background:{{period color|Induan}}" |ఇండువాన్ | style="background:{{period color|Induan}}" |251.902 ±&nbsp;0.06^* |- | rowspan="48" style="background:{{period color|Paleozoic}}" |పేలియోజోయిక్ | rowspan="9" style="background:{{period color|Permian}}" |పెర్మియన్ | rowspan="2" style="background:{{period color|Lopingian}}" |లోపింజియన్ | style="background:{{period color|Changhsingian}}" |చాంగ్‌సింగియన్ | rowspan="9" |Landmasses unite into supercontinent Pangaea, creating the Appalachians. End of Permo-Carboniferous glaciation. Synapsid reptiles (pelycosaurs and therapsids) become plentiful, while parareptiles and temnospondyl amphibians remain common. In the mid-Permian, coal-age flora are replaced by cone-bearing gymnosperms (the first true seed plants) and by the first true mosses. Beetles and flies evolve. Marine life flourishes in warm shallow reefs; productid and spiriferid brachiopods, bivalves, forams, and ammonoids all abundant. Permian-Triassic extinction event occurs 251 [[సంవత్సరము|Ma]]: 95% of life on Earth becomes extinct, including all trilobites, graptolites, and blastoids. Ouachita and Innuitian orogenies in North America. Uralian orogeny in Europe/Asia tapers off. Altaid orogeny in Asia. Hunter-Bowen Orogeny on Australian continent begins (c. 260&#x2013;225 [[సంవత్సరము|Ma]]), forming the MacDonnell Ranges. | style="background:{{period color|Changhsingian}}" |254.14 ±&nbsp;0.07^* |- | style="background:{{period color|Wuchiapingian}}" |వుచియాపింగియన్ | style="background:{{period color|Wuchiapingian}}" |259.1 ±&nbsp;0.4^* |- | rowspan="3" style="background:{{period color|Guadalupian}}" |గ్వాడలూపియన్ | style="background:{{period color|Capitanian}}" |కాపిటానియన్ | style="background:{{period color|Capitanian}}" |265.1 ±&nbsp;0.4^* |- | style="background:{{period color|Wordian}}" |వోర్డియన్ | style="background:{{period color|Wordian}}" |268.8 ±&nbsp;0.5^* |- | style="background:{{period color|Roadian}}" |రోడియన్ | style="background:{{period color|Roadian}}" |272.95 ±&nbsp;0.5^* |- | rowspan="4" style="background:{{period color|Cisuralian}}" |సిసురాలియన్ | style="background:{{period color|Kungurian}}" |కుంగూరియన్ | style="background:{{period color|Kungurian}}" |283.5 ±&nbsp;0.6 |- | style="background:{{period color|Artinskian}}" |ఆర్టిన్స్కియన్ | style="background:{{period color|Artinskian}}" |290.1 ±&nbsp;0.26 |- | style="background:{{period color|Sakmarian}}" |సక్మారియన్ | style="background:{{period color|Sakmarian}}" |295 ±&nbsp;0.18 |- | style="background:{{period color|Asselian}}" |అస్సీలియన్ | style="background:{{period color|Asselian}}" |298.9 ±&nbsp;0.15^* |- | rowspan="7" style="background:{{period color|Carboniferous}}" |కార్బానిఫెరస్{{efn|In North America, the Carboniferous is subdivided into [[Mississippian age|Mississippian]] and [[Pennsylvanian (geology)|Pennsylvanian]] Periods.}} | rowspan="4" style="background:{{period color|Pennsylvanian}}" |పెన్సిల్వేనియన్ | style="background:{{period color|Gzhelian}}" |గ్ఝేలియన్ | rowspan="4" |Winged insects radiate suddenly; some (esp. Protodonata and Palaeodictyoptera) are quite large. Amphibians common and diverse. First reptiles and coal forests (scale trees, ferns, club trees, giant horsetails, ''Cordaites'', etc.). Highest-ever atmospheric oxygen levels. Goniatites, brachiopods, bryozoa, bivalves, and corals plentiful in the seas and oceans. Testate forams proliferate. Uralian orogeny in Europe and Asia. Variscan orogeny occurs towards middle and late Mississippian Periods. | style="background:{{period color|Gzhelian}}" |303.7 ±&nbsp;0.1 |- | style="background:{{period color|Kasimovian}}" |కాసిమోవియన్ | style="background:{{period color|Kasimovian}}" |307 ±&nbsp;0.1 |- | style="background:{{period color|Moscovian}}" |మాస్కోవియన్ | style="background:{{period color|Moscovian}}" |315.2 ±&nbsp;0.2 |- | style="background:{{period color|Bashkirian}}" |బాష్క్రియన్ | style="background:{{period color|Bashkirian}}" |323.2 ±&nbsp;0.4^* |- | rowspan="3" style="background:{{period color|Mississippian}}" |మిసిసిపియన్ | style="background:{{period color|Serpukhovian}}" |సెర్పుకోవియన్ | rowspan="3" |Large primitive trees, first land vertebrates, and amphibious sea-scorpions live amid coal-forming coastal swamps. Lobe-finned rhizodonts are dominant big fresh-water predators. In the oceans, early sharks are common and quite diverse; echinoderms (especially crinoids and blastoids) abundant. Corals, bryozoa, goniatites and brachiopods (Productida, Spiriferida, etc.) very common, but trilobites and nautiloids decline. Glaciation in East Gondwana. Tuhua Orogeny in New Zealand tapers off. | style="background:{{period color|Serpukhovian}}" |330.9 ±&nbsp;0.2 |- | style="background:{{period color|visean}}" |విసేయన్ | style="background:{{period color|visean}}" |346.7 ±&nbsp;0.4^* |- | style="background:{{period color|Tournaisian}}" |టోర్నైసియన్ | style="background:{{period color|Tournaisian}}" |358.9 ±&nbsp;0.4^* |- | rowspan="7" style="background:{{period color|Devonian}}" |డెవోనియన్ | rowspan="2" style="background:{{period color|Late Devonian}}" |చివరి | style="background:{{period color|Famennian}}" |ఫామెన్నియన్ | rowspan="7" |First clubmosses, horsetails and ferns appear, as do the first seed-bearing plants (progymnosperms), first trees (the progymnosperm ''Archaeopteris''), and first (wingless) insects. Strophomenid and atrypid brachiopods, rugose and tabulate corals, and crinoids are all abundant in the oceans. Goniatite ammonoids are plentiful, while squid-like coleoids arise. Trilobites and armoured agnaths decline, while jawed fishes (placoderms, lobe-finned and ray-finned fish, and early sharks) rule the seas. First amphibians still aquatic. "Old Red Continent" of Euramerica. Beginning of Acadian Orogeny for Anti-Atlas Mountains of North Africa, and Appalachian Mountains of North America, also the Antler, Variscan, and Tuhua Orogeny in New Zealand. | style="background:{{period color|Famennian}}" |372.2 ±&nbsp;1.6^* |- | style="background:{{period color|Frasnian}}" |ఫ్రాస్నియన్ | style="background:{{period color|Frasnian}}" |382.7 ±&nbsp;1.6^* |- | rowspan="2" style="background:{{period color|Middle Devonian}}" |మధ్య | style="background:{{period color|Givetian}}" |గివేటియన్ | style="background:{{period color|Givetian}}" |387.7 ±&nbsp;0.8^* |- | style="background:{{period color|Eifelian}}" |ఇఫీలియన్ | style="background:{{period color|Eifelian}}" |393.3 ±&nbsp;1.2^* |- | rowspan="3" style="background:{{period color|Early Devonian}}" |తొలి | style="background:{{period color|Emsian}}" |ఎమ్సియన్ | style="background:{{period color|Emsian}}" |407.6 ±&nbsp;2.6^* |- | style="background:{{period color|Pragian}}" |ప్రాగియన్ | style="background:{{period color|Pragian}}" |410.8 ±&nbsp;2.8^* |- | style="background:{{period color|Lochkovian}}" |లోచ్‌కోవియన్ | style="background:{{period color|Lochkovian}}" |419.2 ±&nbsp;3.2^* |- | rowspan="8" style="background:{{period color|Silurian}}" |సిల్యూరియన్ | colspan="2" style="background:{{period color|Pridoli}}" |ప్రిడోలి | rowspan="8" |First vascular plants (the rhyniophytes and their relatives), first millipedes and arthropleurids on land. First jawed fishes, as well as many armoured jawless fish, populate the seas. Sea-scorpions reach large size. Tabulate and rugose corals, brachiopods (''Pentamerida'', Rhynchonellida, etc.), and crinoids all abundant. Trilobites and mollusks diverse; graptolites not as varied. Beginning of Caledonian Orogeny for hills in England, Ireland, Wales, Scotland, and the Scandinavian Mountains. Also continued into Devonian పీరియడ్ as the Acadian Orogeny, above. Taconic Orogeny tapers off. Lachlan Orogeny on Australian continent tapers off. | style="background:{{period color|Pridoli}}" |423 ±&nbsp;2.3^* |- | rowspan="2" style="background:{{period color|Ludlow}}" |లుడ్లో | style="background:{{period color|Ludfordian}}" |లుడ్‌ఫోర్డియన్ | style="background:{{period color|Ludfordian}}" |425.6 ±&nbsp;0.9^* |- | style="background:{{period color|Gorstian}}" |గోర్స్టియన్ | style="background:{{period color|Gorstian}}" |427.4 ±&nbsp;0.5^* |- | rowspan="2" style="background:{{period color|Wenlock}}" |వెన్‌లాక్ | style="background:{{period color|Homerian}}" |హోమేరియన్ | style="background:{{period color|Homerian}}" |430.5 ±&nbsp;0.7^* |- | style="background:{{period color|Sheinwoodian}}" |షీన్‌వుడియన్ | style="background:{{period color|Sheinwoodian}}" |433.4 ±&nbsp;0.8^* |- | rowspan="3" style="background:{{period color|Llandovery}}" |లాండోవరీ | style="background:{{period color|Telychian}}" |టెలీచియన్ | style="background:{{period color|Telychian}}" |438.5 ±&nbsp;1.1^* |- | style="background:{{period color|Aeronian}}" |ఏరోనియన్ | style="background:{{period color|Aeronian}}" |440.8 ±&nbsp;1.2^* |- | style="background:{{period color|Rhuddanian}}" |రుడ్డేనియన్ | style="background:{{period color|Rhuddanian}}" |443.8 ±&nbsp;1.5^* |- | rowspan="7" style="background:{{period color|Ordovician}}" |ఓర్డోవీషియన్ | rowspan="3" style="background:{{period color|Late Ordovician}}" |చివరి | style="background:{{period color|Hirnantian}}" |హిర్నాంటియన్ | rowspan="7" |[[అకశేరుకాలు|Invertebrates]] diversify into many new types (e.g., long straight-shelled cephalopods). Early corals, articulate brachiopods (''Orthida'', ''Strophomenida'', etc.), bivalves, nautiloids, trilobites, ostracods, bryozoa, many types of echinoderms (crinoids, cystoids, starfish, etc.), branched graptolites, and other taxa all common. Conodonts (early planktonic vertebrates) appear. First green plants and fungi on land. Ice age at end of period. | style="background:{{period color|Hirnantian}}" |445.2&nbsp;±&nbsp;1.4^* |- | style="background:{{period color|Katian}}" |కేటియన్ | style="background:{{period color|Katian}}" |453&nbsp;±&nbsp;0.7^* |- | style="background:{{period color|Sandbian}}" |సాండ్‌బియన్ | style="background:{{period color|Sandbian}}" |458.4&nbsp;±&nbsp;0.9^* |- | rowspan="2" style="background:{{period color|Middle Ordovician}}" |మధ్య | style="background:{{period color|Darriwilian}}" |డారివిలియన్ | style="background:{{period color|Darriwilian}}" |467.3&nbsp;±&nbsp;1.1^* |- | style="background:{{period color|Dapingian}}" |డాపింజియన్ | style="background:{{period color|Dapingian}}" |470&nbsp;±&nbsp;1.4^* |- | rowspan="2" style="background:{{period color|Early Ordovician}}" |తొలి | style="background:{{period color|Floian}}" |ఫ్లోయియన్<br />(గతంలో అరేనిగ్) | style="background:{{period color|Floian}}" |477.7&nbsp;±&nbsp;1.4^* |- | style="background:{{period color|Tremadocian}}" |ట్రెమడోసియన్ | style="background:{{period color|Tremadocian}}" |485.4&nbsp;±&nbsp;1.9^* |- | rowspan="10" style="background:{{period color|Cambrian}}" |కాంబ్రియన్ | rowspan="3" style="background:{{period color|Furongian}}" |ఫురోంజియన్ | style="background:{{period color|Stage 10}}" |స్టేజ్ 10 | rowspan="10" |Major diversification of life in the Cambrian Explosion. Numerous fossils; most modern animal phyla appear. First chordates appear, along with a number of extinct, problematic phyla. Reef-building Archaeocyatha abundant; then vanish. Trilobites, priapulid worms, sponges, inarticulate brachiopods (unhinged lampshells), and numerous other animals. Anomalocarids are giant predators, while many Ediacaran fauna die out. Prokaryotes, protists (e.g., forams), fungi and algae continue to present day. Gondwana emerges. Petermann Orogeny on the Australian continent tapers off (550&#x2013;535 [[సంవత్సరము|Ma]]). Ross Orogeny in Antarctica. Adelaide Geosyncline (Delamerian Orogeny), majority of orogenic activity from 514&#x2013;500 [[సంవత్సరము|Ma]]. Lachlan Orogeny on Australian continent, c. 540&#x2013;440 [[సంవత్సరము|Ma]]. Atmospheric CO₂ content roughly 15 times present-day (Holocene) levels (6000 ppmv compared to today's 400 ppmv){{efn|name="atmospheric-carbon-dioxide"}} | style="background:{{period color|Stage 10}}" |~489.5 |- | style="background:{{period color|Jiangshanian}}" |జియాంగ్‌షానియన్ | style="background:{{period color|Jiangshanian}}" |~494^* |- | style="background:{{period color|Paibian}}" |పైబియన్ | style="background:{{period color|Paibian}}" |~497^* |- | rowspan="3" style="background:{{period color|Series 3}}" |సీరీస్ 3 | style="background:{{period color|Guzhangian}}" |గుఝాంగియన్ | style="background:{{period color|Guzhangian}}" |~500.5^* |- | style="background:{{period color|Drumian}}" |డ్రూమియన్ | style="background:{{period color|Drumian}}" |~504.5^* |- | style="background:{{period color|Stage 5}}" |స్టేజ్ 5 | style="background:{{period color|Stage 5}}" |~509 |- | rowspan="2" style="background:{{period color|Series 2}}" |సీరీస్ 2 | style="background:{{period color|Stage 4}}" |స్టేజ్ 4 | style="background:{{period color|Stage 4}}" |~514 |- | style="background:{{period color|Stage 3}}" |స్టేజ్ 3 | style="background:{{period color|Stage 3}}" |~521 |- | rowspan="2" style="background:{{period color|Terreneuvian}}" |టెర్రెనూవియన్ | style="background:{{period color|Stage 2}}" |స్టేజ్ 2 | style="background:{{period color|Stage 2}}" |~529 |- | style="background:{{period color|Fortunian}}" |ఫార్చూనియన్ | style="background:{{period color|Fortunian}}" |~541&nbsp;±&nbsp;1.0^* |- | rowspan="18" style="background:{{period color|Precambrian}}" |ప్రికాంబ్రియన్{{efn|The [[Precambrian]] is also known as Cryptozoic.|name="aka-cryptozoic"}} | rowspan="10" style="background:{{period color|Proterozoic}}" |ప్రోటెరోజోయిక్{{efn|The [[Proterozoic]], [[Archean]] and [[Hadean]] are often collectively referred to as the [[Precambrian|Precambrian Time]] or sometimes, also the Cryptozoic.|name="Precambrian-Time"}} | rowspan="3" style="background:{{period color|Neoproterozoic}}" |నియోప్రోటెరోజోయిక్{{efn|name="Precambrian-Time"}} | style="background:{{period color|Ediacaran}}" |ఎడియాకరన్ | colspan="3" |Good fossils of the first multi-celled animals. Ediacaran biota flourish worldwide in seas. Simple trace fossils of possible worm-like ''Trichophycus'', etc. First sponges and trilobitomorphs. Enigmatic forms include many soft-jellied creatures shaped like bags, disks, or quilts (like ''Dickinsonia''). Taconic Orogeny in North America. Aravalli Range orogeny in Indian Subcontinent. Beginning of Petermann Orogeny on Australian continent. Beardmore Orogeny in Antarctica, 633&#x2013;620 [[సంవత్సరము|Ma]]. | style="background:{{period color|Ediacaran}}" |~635^* |- | style="background:{{period color|Cryogenian}}" |క్రయోజెనియన్ | colspan="3" |Possible "Snowball Earth" period. Fossils still rare. Rodinia landmass begins to break up. Late Ruker / Nimrod Orogeny in Antarctica tapers off. | style="background:{{period color|Cryogenian}}" |~720{{efn|Defined by absolute age ([[Global Standard Stratigraphic Age]]).|name="absolute-age"}} |- | style="background:{{period color|Tonian}}" |టోనియన్ | colspan="3" |Rodinia supercontinent persists. Sveconorwegian orogeny ends. Trace fossils of simple multi-celled eukaryotes. First radiation of dinoflagellate-like acritarchs. Grenville Orogeny tapers off in North America. Pan-African orogeny in Africa. Lake Ruker / Nimrod Orogeny in Antarctica, 1,000&nbsp;±&nbsp;150 [[సంవత్సరము|Ma]]. Edmundian Orogeny (c. 920 – 850 [[సంవత్సరము|Ma]]), Gascoyne Complex, Western Australia. Adelaide Geosyncline laid down on Australian continent, beginning of Adelaide Geosyncline (Delamerian Orogeny) in Australia. | style="background:{{period color|Tonian}}" |1000{{efn|name="absolute-age"}} |- | rowspan="3" style="background:{{period color|Mesoproterozoic}}" |మెసోప్రోటెరోజోయిక్{{efn|name="Precambrian-Time"}} | style="background:{{period color|Stenian}}" |స్టీనియన్ | colspan="3" |Narrow highly metamorphic belts due to orogeny as Rodinia forms. Sveconorwegian orogeny starts. Late Ruker / Nimrod Orogeny in Antarctica possibly begins. Musgrave Orogeny (c. 1,080 [[సంవత్సరము|Ma]]), Musgrave Block, Central Australia. | style="background:{{period color|Stenian}}" |1200{{efn|name="absolute-age"}} |- | style="background:{{period color|Ectasian}}" |ఎక్టేసియన్ | colspan="3" |Platform covers continue to expand. Green algae colonies in the seas. Grenville Orogeny in North America. | style="background:{{period color|Ectasian}}" |1400{{efn|name="absolute-age"}} |- | style="background:{{period color|Calymmian}}" |కాలిమ్మియన్ | colspan="3" |Platform covers expand. Barramundi Orogeny, McArthur Basin, Northern Australia, and Isan Orogeny, c.1,600 [[సంవత్సరము|Ma]], Mount Isa Block, Queensland | style="background:{{period color|Calymmian}}" |1600{{efn|name="absolute-age"}} |- | rowspan="4" style="background:{{period color|Paleoproterozoic}}" |పేలియోప్రోటెరోజోయిక్{{efn|name="Precambrian-Time"}} | style="background:{{period color|Statherian}}" |స్టాథరియన్ | colspan="3" |తొట్టతొలి ఏకకణ జీవుల ఉద్భవం: న్యూక్లియై కలిగిన ప్రోటిస్టులు. కొలంబియా ఆదిమ కాలపు తొలి మహాఖండం. ఆస్ట్రేలియా ఖండంలోని కింబియన్ ఓరోజెనీ ముగిసింది. పశ్చిమ ఆస్ట్రేలియాలోని యిల్గామ్ క్రేటన్లో యాపుంగ్‌కు ఓరోజెనీ, గ్యాస్కోయిన్ కాంప్లెక్సులో మంగరూన్ ఓరోజెనీ 1,680&#x2013;1,620 [[సంవత్సరము|Ma]]. కరారన్ ఓరోజెనీ (1,650 [[సంవత్సరము|Ma]]), గాలర్ క్రేటన్ దక్షిణ ఆస్ట్రేలియా. | style="background:{{period color|Statherian}}" |1800{{efn|name="absolute-age"}} |- | style="background:{{period color|Orosirian}}" |ఓరోసీరియన్ | colspan="3" |వాతావరణం ఆక్సిజనీకరణమైంది. వ్రెడెఫోర్ట్, సడ్బరీ బేసిన్లలో గ్రహశకలాల ఘాతాలు. అనేక పర్వతశ్రేణుల పుట్టుక. ఉత్తర అమెరికాలో పెనోకియన్, ట్రాంస్-హడ్సోనియన్ ఓరోజెనీలు. అంటార్కిటికాలో రూకర్ ఓరోజెనీ, 2,000–1,700 [[సంవత్సరము|Ma]]. గ్లెన్‌బర్గ్ ఓరోజెనీ, గ్లెన్‌బర్గ్ టెర్రేన్, ఆస్ట్రేలియన్ ఖండం c. 2,005–1,920 [[సంవత్సరము|Ma]]. కింబియన్ ఓరోజెనీ, ఆస్ట్రేలియాలో గాలర్ క్రేటన్ మొదలైంది. | style="background:{{period color|Orosirian}}" |2050{{efn|name="absolute-age"}} |- | style="background:{{period color|Rhyacian}}" |రైయేసియన్ | colspan="3" |బుష్‌వెల్డ్ ఇగ్నేషియస్ కాంప్లెక్స్ ఏర్పడింది. హ్యురోనియన్ గ్లేసియేషన్. | style="background:{{period color|Rhyacian}}" |2300{{efn|name="absolute-age"}} |- | style="background:{{period color|Siderian}}" |సైడీరియన్ | colspan="3" |[[మహా ఆక్సిజనీకరణ ఘటన|ఆక్సిజన్ మహావైపరీత్యం]]: ఇనుప పొరల ఏర్పడటం మొదలు. ఆస్ట్రేలియా ఖండంలో స్లీఫోర్డ్ ఓరోజెనీ, గాలర్ క్రేటన్ 2,440&#x2013;2,420 [[సంవత్సరము|Ma]]. | style="background:{{period color|Siderian}}" |2500{{efn|name="absolute-age"}} |- | rowspan="4" style="background:{{period color|Archean}}" |ఆర్కియన్{{efn|name="Precambrian-Time"}} | style="background:{{period color|Neoarchean}}" |నియోఆర్కియన్{{efn|name="Precambrian-Time"}} | colspan="4" |నవీన క్రేటన్ల స్థిరీకరణ; మాంటిల్ తిరగబడ్డ ఘటన జరిగి ఉండవచ్చు. ఇన్సెల్ ఓరోజెనీ (పర్వతశ్రేణుల పుట్టుక) 2,650&nbsp;±&nbsp;150 [[సంవత్సరము|Ma]]. ఒంటారియో, క్విబెక్ ప్రాంతాలున్నచోట అబిటిబీ గ్రీన్‌స్టోన్ ఏర్పడడం మొదలై, 2,600 [[సంవత్సరము|Ma]].నాటికి స్థిరీకరణ చెందింది. | style="background:{{period color|Neoarchean}}" |2800{{efn|name="absolute-age"}} |- | style="background:{{period color|Mesoarchean}}" |మెసోఆర్కియన్{{efn|name="Precambrian-Time"}} | colspan="4" |తొలి స్ట్రొమాటోలైట్స్ (బహుశా కలోనియల్ సయనోబాక్టీరియా). తొట్టతొలి మైక్రోశిలాజాలు. అంటార్కిటికాలో హంబోల్ట్ ఓరోజెనీ. బ్లేక్ నది మెగాకాల్డెరా కాంప్లెక్స్ ఏర్పడటం మొదలై, సుమారు 2,696 [[సంవత్సరము|Ma]] నాటికి పూర్తైంది. | style="background:{{period color|Mesoarchean}}" |3200{{efn|name="absolute-age"}} |- | style="background:{{period color|Paleoarchean}}" |పేలియోఆర్కియన్{{efn|name="Precambrian-Time"}} | colspan="4" |ఆక్సిజన్ ఉత్పత్తి చేసే తొట్టతొలి బాక్టీరియా. అత్యంత పురాతన కచ్చితమైన మైక్రో శిలాజాలు. ఈ కాలంలో అత్యంత పురాతన క్రేటన్లు (కెనడియన్ షీల్డ్, పిల్బారా క్రేటన్ వంటివి) ఏర్పడి ఉండవచ్చు.{{efn|The age of the oldest measurable [[craton]], or [[continental crust]], is dated to 3,600–3,800 Ma.|name="Oldest-craton"}} అంటార్కిటికా లోని రేనర్ ఓరోజెనీ. | style="background:{{period color|Paleoarchean}}" |3600{{efn|name="absolute-age"}} |- | style="background:{{period color|Eoarchean}}" |ఇయోఆర్కియన్{{efn|name="Precambrian-Time"}} | colspan="4" |తొట్టతొలి ఏకకణ జీవి (బహుశా బాక్టీరియా, ఆర్కీయాలు). అత్యంత పురాతన మైక్రోశిలాజాలు. మలి మహాఘాతాలు ముగిసిన తరువాత (4,000 [[సంవత్సరము|Ma]]. ) ఏర్పడిన తొలి జీవరూపాలు, స్వయం పునరుత్పత్తి చేసుకునే తొలి RNA మాలిక్యూల్‌లు. అంటార్కిటికాలో నేపియర్ ఓరోజెనీ 4,000&nbsp;±&nbsp;200 [[సంవత్సరము|Ma]]. | style="background:{{period color|Eoarchean}}" |~4000 |- | rowspan="4" style="background:{{period color|Hadean}}" |హేడియన్{{efn|name="Precambrian-Time"}}{{efn|Though commonly used, the [[Hadean]] is not a formal eon<ref name="OggEtAl2016">{{cite book | title=A Concise Geologic Time Scale: 2016 | publisher=Elsevier | first=J.G. | last=Ogg | first2=G. | last2=Ogg | first3=F.M. | last3=Gradstein | year=2016 | pages=20 | isbn=978-0-444-63771-0}}</ref> and no lower bound for the Archean and Eoarchean have been agreed upon. The Hadean has also sometimes been called the Priscoan or the Azoic. Sometimes, the Hadean can be found to be subdivided according to the [[lunar geologic timescale]]. These eras include the [[Cryptic era|Cryptic]] and [[Basin Groups]] (which are subdivisions of the [[Pre-Nectarian]] era), [[Nectarian]], and [[Early Imbrian]] units.|name="hadeon-not-formal"}} | style="background:{{period color|Hadean}}" |తొలి ఇంబ్రియన్ (నియోహేడియన్) (అనధికారిక){{efn|name="Precambrian-Time"}}{{efn|These unit names were taken from the [[lunar geologic timescale]] and refer to geologic events that did not occur on Earth. Their use for Earth geology is unofficial. Note that their start times do not dovetail perfectly with the later, terrestrially defined boundaries.|name="Lunar-geologic-timescale-names"}} | colspan="4" |ఆదిమ జీవానికి చెందిన పరోక్ష కిరణజన్యుసంయోగ క్రియకు (ఉదా: కెరోజెన్) ఋజువులు. ఈ ఎరాలోనే సౌరవ్యవస్థ అంతర్గతంగా జరిగిన మలి మహాఘాతాలు మొదలయ్యాయి.గురు గ్రహం, శని గ్రహాల కక్ష్యల అనునాదాల కారణంగా నెప్ట్యూన్ గ్రహం కుయిపర్ బెల్టు లోకి తరలిపోవడాన ఈ మహాఘాతాలు జరిగి ఉండవచ్చు. అత్యంత పురాతన శిల (4,031 నుండి 3,580 [[సంవత్సరము|Ma]]).<ref name="Oldest-rock2">{{cite journal |last=Bowring |first=Samuel A. |last2=Williams |first2=Ian S. |year=1999 |title=Priscoan (4.00&ndash;4.03 Ga) orthogneisses from northwestern Canada |url=https://archive.org/details/contributions-to-mineralogy-and-petrology_1999-01_134_1/page/3 |journal=Contributions to Mineralogy and Petrology |volume=134 |issue=1 |pages=3 |bibcode=1999CoMP..134....3B |doi=10.1007/s004100050465}} The oldest rock on Earth is the [[Acasta Gneiss]], and it dates to 4.03 Ga, located in the [[Northwest Territories]] of Canada.</ref> | style="background:{{period color|Hadean}}" |4130 |- | style="background:{{period color|Hadean}}" |నెక్టారియన్ (మెసో హేడియన్) (అనధికారిక){{efn|name="Precambrian-Time"}}{{efn|name="Lunar-geologic-timescale-names"}} | colspan="4" |బహుశా తొలిసారిగా టెక్టానిక్ ప్లేట్ల ఉనికి. ఘాతాల ఫలితంగా చంద్రునిపై నెక్టారిస్ బేసిన్, గ్రేటర్ ల్యూనార్ బేసిన్ల పుట్టుక. వీటి పేరు మీదుగానే ఈ కాల ఖండికకు నెక్టారియన్ అనే పేరు పెట్టారు. తొట్టతొలి జీవపు ఉనికి. (అసాధారణ స్థాయిలో తేలిక కార్బన్ ఐసోటోపుల ఉనికి కారణంగా జీవం ఈ కాలంలో పుట్టి ఉంటుందని భావిస్తున్నారు.) | style="background:{{period color|Hadean}}" |4280 |- | style="background:{{period color|Hadean}}" |బేసిన్ గ్రూప్స్ (పేలియోహేడియన్) (అనధికారిక){{efn|name="Precambrian-Time"}}{{efn|name="Lunar-geologic-timescale-names"}} | colspan="4" |తొలి మహాఘాతాల దశ ముగింపు. అత్యంత పురాతన ఖనిజం (జిర్కాన్, 4,404&nbsp;±&nbsp;8 [[సంవత్సరము|Ma]]). గ్రహశకలాలు, తోకచుక్కలూ భూమికి నీటిని తేవడం.<ref name="geology-wisc-edu">{{వెబ్ మూలము|url=http://www.geology.wisc.edu/%7Evalley/zircons/Wilde2001Nature.pdf|title=Geology.wisc.edu|access-date=2018-06-14|archive-date=2020-09-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20200902134505/http://www.geology.wisc.edu/~valley/zircons/Wilde2001Nature.pdf|url-status=dead}}</ref> | style="background:{{period color|Hadean}}" |4533<ref name="Goldblatt10">{{cite news|url=https://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/20100036717_2010036774.pdf|title=The Eons of Chaos and Hades|date=January 26, 2010|work=Solid Earth}}</ref> |- | style="background:{{period color|Hadean}}" |క్రిప్టిక్ (ఇయోహేడియన్) (అనధికారిక){{efn|name="Precambrian-Time"}}{{efn|name="Lunar-geologic-timescale-names"}} | colspan="4" |బహుశా ఒక మహా ఘాతం ఫలితంగా చంద్రుని పుట్టుక (4,533 నుండి 4,527 [[సంవత్సరము|Ma]]). భూమి పుట్టుక (4,570 నుండి 4,567.17 [[సంవత్సరము|Ma]]). తొలి మహాఘాతాల దశ ప్రారంభం. సూర్యుని పుట్టుక (4,680 నుండి 4,630 [[సంవత్సరము|Ma]]) . | style="background:{{period color|Hadean}}" |4600 |} === ప్రతిపాదిత ప్రికాంబ్రియన్ కాలరేఖ === 2012 లో ICS వారు ప్రచురించిన పుస్తకంలో ప్రికాంబ్రియన్ కాల రేఖలో భుమి పుట్టుక, మహా ఆక్సిజనీకరణ ఘటన వంటి వాటిని పొందుపరచేలా అనేక మార్పులను ప్రతిపాదించారు.<ref name="vankranendonk2012">{{Cite book|url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/B9780444594259000160|title=The geologic time scale 2012|last=Van Kranendonk|first=Martin J.|date=2012|publisher=Elsevier|isbn=978-0-44-459425-9|editor-last=Felix M. Gradstein|edition=1st|location=Amsterdam|pages=359–365|chapter=16: A Chronostratigraphic Division of the Precambrian: Possibilities and Challenges|editor-last2=James G. Ogg|editor-last3=Mark D. Schmitz|editor-last4=abi M. Ogg}}</ref> ఆ ప్రతిపాదన కింది విధంగా ఉంది: * హేడియన్ ఇయాన్ – 4600–4031 మి.సం.క్రి. (మిలియన్ సంవత్సరాల క్రితం) ** ఖయాటియన్ ఎరా – 4600–4404 మి.సం.క్రి. – భూమి పుట్టుకను సూచించే పౌరాణిక పేరైన ఖావోస్ పేరు మీదుగా <ref name="vankranendonk20122">{{cite book|url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/B9780444594259000160|title=The geologic time scale 2012|last=Van Kranendonk|first=Martin J.|date=2012|publisher=Elsevier|isbn=978-0-44-459425-9|editor=Felix M. Gradstein|edition=1st|location=Amsterdam|pages=359–365|chapter=16: A Chronostratigraphic Division of the Precambrian: Possibilities and Challenges|editor2=James G. Ogg|editor3=Mark D. Schmitz|editor4=abi M. Ogg}}</ref><ref name="goldblatt20102">{{cite journal|last=Goldblatt|first=C.|first2=K. J.|last2=Zahnle|first3=N. H.|last3=Sleep|first4=E. G.|last4=Nisbet|title=The Eons of Chaos and Hades|journal=Solid Earth|date=2010|volume=1|pages=1–3|url=http://www.solid-earth.net/1/1/2010/se-1-1-2010.pdf|publisher=Copernicus Publications on behalf of the European Geosciences Union|bibcode=2010SolE....1....1G|access-date=2018-06-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20171202060405/https://www.solid-earth.net/1/1/2010/se-1-1-2010.pdf|archive-date=2017-12-02|url-status=dead}}</ref> ** జాక్ హిల్సియన్ లేదా జిర్కోనియన్ ఎరా – 4404–4031 మి.సం.క్రి. – అత్యంత పురాతనమైన ఖనిజం, జిర్కాన్ ఉనికి ఉన్న జాక్ హిల్స్ గ్రీన్‌స్టోన్ బెల్టు పేర్ల మీదుగా * ఆర్కియన్ ఇయాన్ – 4031–2420 మి.సం.క్రి. ** పేలియోఆర్కియన్ ఎరా – 4031–3490 మి.సం.క్రి. *** అకాస్టన్ పీరియడ్ – 4031–3810 మి.సం.క్రి. – అకాస్టా నీస్ పేరు మీదుగా *** ఈసువన్ పీరియడ్ – 3810–3490 మి.సం.క్రి. – ఈసువా గ్రీన్‌స్టోన్ బెల్ట్ పేరు మీదుగా ** మెసోఆర్కియన్ ఎరా – 3490–2780 మి.సం.క్రి. *** వాల్‌బారన్ పీరియడ్ – 3490–3020 మి.సం.క్రి. – కాప్‌వాల్ (దక్షిణ ఆఫ్రికా) పిల్‌బారా (పశ్చిమ ఆస్ట్రేలియా) అనే రెండు పేర్లను కలిపి చెప్పిన పద సమ్మేళనం (పోర్ట్‌మాంటూ) *** పొంగోలన్ పీరియడ్ – 3020–2780 మి.సం.క్రి. – పొంగోలా సూపర్‌గ్రూపు పేరు మీదుగా ** నియోఆర్కియన్ ఎరా – 2780–2420 మి.సం.క్రి. *** మెథానియన్ పీరియడ్ – 2780–2630 మి.సం.క్రి. – మెథ్నోట్రోఫిక్ పోకర్యోట్‌లు విస్తారంగా ఉన్నాయని సూచించే పదం *** సైడీరియన్ పీరియడ్ – 2630–2420 మి.సం.క్రి. – ఈ కాలంలో విస్తృతంగా ఏర్పడిన ఇనుప పొరల పేరు మీదుగా * ప్రోటెరోజోయిక్ ఇయాన్ – 2420–541 మి.సం.క్రి. ** పేలియోప్రోటెరోజోయిక్ ఎరా – 2420–1780 మి.సం.క్రి. *** ఆక్సిజీనియన్ పీరియడ్ – 2420–2250 మి.సం.క్రి. – వాతావరణంలో ఆక్సిజన్ ఏర్పడడానికి తొలి సూచనగా ఈ పేరు పెట్టారు. *** జాటూలియన్ or యూకర్యియన్ పీరియడ్ – 2250–2060 మి.సం.క్రి. – ఈ కలంలో ఏర్పడిన లోమగుండీ-జాటూలి δ¹³C ఐసోటోపు ఘటనకు, ప్రతిపాదిత <ref name="El Albani et al 20142">{{cite journal|last1=El Albani|first1=Abderrazak|last2=Bengtson|first2=Stefan|last3=Canfield|first3=Donald E.|last4=Riboulleau|first4=Armelle|last5=Rollion Bard|first5=Claire|last6=Macchiarelli|first6=Roberto|display-authors=etal|title=The 2.1 Ga Old Francevillian Biota: Biogenicity, Taphonomy and Biodiversity|journal=PLoS ONE|year=2014|volume=9|issue=6|pages=e99438|doi=10.1371/journal.pone.0099438|url=http://www.plosone.org/article/info%3Adoi%2F10.1371%2Fjournal.pone.0099438|bibcode=2014PLoSO...999438E|pmid=24963687|pmc=4070892}}</ref><ref name="Albani20102">{{cite journal|last=El Albani|first=Abderrazak|last2=Bengtson|first2=Stefan|last3=Canfield|first3=Donald E.|last4=Bekker|first4=Andrey|last5=Macchiarelli|first5=Roberto|last6=Mazurier|first6=Arnaud|last7=Hammarlund|first7=Emma U.|display-authors=etal|title=Large colonial organisms with coordinated growth in oxygenated environments 2.1 Gyr ago|journal=Nature|year=2010|volume=466|issue=7302|pages=100–104|doi=10.1038/nature09166|pmid=20596019|url=http://www.afrikibouge.com/publications/Article%20Albani.pdf|bibcode=2010Natur.466..100A}}{{Dead link|date=ఫిబ్రవరి 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> యూకర్యోట్‌ల తొలి ఉనికికీ సూచనగా ఈ పేరు *** కొలంబియన్ పీరియడ్ – 2060–1780 మి.సం.క్రి. – కొలంబియా మహా ఖండం పేరు మీదుగా ** మెసోప్రోటెరోజోయిక్ ఎరా – 1780–850 మి.సం.క్రి. *** రోడీనియన్ పీరియడ్ – 1780–850 మి.సం.క్రి. – మహాఖండం రోడీనియా పేరు మీదుగా ** నియోప్రోటెరోజోయిక్ ఎరా – 850–541 మి.సం.క్రి. *** క్రయోజెనియన్ పీరియడ్ – 850–630 మి.సం.క్రి. – అనేక గ్లేసియేషన్లు ఏర్పడినందుకు సూచనగా *** ఎడియాకరన్ పీరియడ్ – 630–541 మి.సం.క్రి. స్కేలుకు అనుగుణంగా:<timeline> ImageSize = width:800 height:120 PlotArea = left:65 right:15 bottom:20 top:5 AlignBars = justify Colors = id:precambrian value:rgb(0.968,0.262,0.439) id:proterozoic value:rgb(0.968,0.207,0.388) id:neoproterozoic value:rgb(0.996,0.701,0.258) id:ediacaran value:rgb(0.996,0.85,0.415) id:cryogenian value:rgb(0.996,0.8,0.36) id:tonian value:rgb(0.996,0.75,0.305) id:mesoproterozoic value:rgb(0.996,0.705,0.384) id:rodinian value:rgb(0.996,0.75,0.478) id:paleoproterozoic value:rgb(0.968,0.263,0.44) id:columbian value:rgb(0.968,0.459,0.655) id:eukaryian value:rgb(0.968,0.408,0.596) id:oxygenian value:rgb(0.968,0.357,0.537) id:archean value:rgb(0.996,0.157,0.498) id:neoarchean value:rgb(0.976,0.608,0.757) id:siderian value:rgb(0.976,0.7,0.85) id:methanian value:rgb(0.976,0.65,0.8) id:mesoarchean value:rgb(0.968,0.408,0.662) id:pongolan value:rgb(0.968,0.5,0.75) id:vaalbaran value:rgb(0.968,0.45,0.7) id:paleoarchean value:rgb(0.96,0.266,0.624) id:isuan value:rgb(0.96,0.35,0.65) id:acastan value:rgb(0.96,0.3,0.6) id:hadean value:rgb(0.717,0,0.494) id:zirconian value:rgb(0.902,0.114,0.549) id:chaotian value:rgb(0.8,0.05,0.5) id:black value:black id:white value:white Period = from:-4600 till:-541 TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMajor = unit:year increment:500 start:-4500 ScaleMinor = unit:year increment:100 start:-4500 Define $markred = text:"*" textcolor:red shift:(0,3) fontsize:10 PlotData= align:center textcolor:black fontsize:8 mark:(line,black) width:25 shift:(0,-5) bar:supereon from: start till: -541 text:[[Precambrian]] color:precambrian bar:eon from: -2420 till: -541 text:[[Proterozoic]] color:proterozoic from: -4031 till: -2420 text:[[Archean]] color:archean from: start till: -4031 text:[[Hadean]] color:hadean bar:era from: -850 till: -541 text:[[Neoproterozoic]] color:neoproterozoic from: -1780 till: -850 text:[[Mesoproterozoic]] color:mesoproterozoic from: -2420 till: -1780 text:[[Paleoproterozoic]] color:paleoproterozoic from: -2780 till: -2420 text:[[Neoarchean]] color:neoarchean from: -3490 till: -2780 text:[[Mesoarchean]] color:mesoarchean from: -4031 till: -3490 text:[[Paleoarchean]] color:paleoarchean from: -4404 till: -4031 text:[[Zirconian]] color:zirconian from: start till: -4404 text:[[Chaotian]] color:chaotian bar:period fontsize:6 from: -630 till: -541 text:[[Ediacaran|Ed.]] color:ediacaran from: -850 till: -630 text:[[Cryogenian]] color:cryogenian from: -1780 till: -850 text:[[Rodinian]] color:rodinian from: -2060 till: -1780 text:[[Columbian]] color:columbian from: -2250 till: -2060 text:[[Eukaryian]] color:eukaryian from: -2420 till: -2250 text:[[Oxygenian]] color:oxygenian from: -2630 till: -2420 text:[[Siderian]] color:siderian from: -2780 till: -2630 text:[[Methanian]] color:methanian from: -3020 till: -2780 text:[[Pongolan]] color:pongolan from: -3490 till: -3020 text:[[Vaalbaran]] color:vaalbaran from: -3810 till: -3490 text:[[Isuan]] color:isuan from: -4031 till: -3810 text:[[Acastan]] color:acastan from: start till: -4031 color:white </timeline>ప్రస్తుత అధికారిక కాలరేఖకు అనుసరించి. స్కేలుకు అనుగుణంగా కాదు:<timeline> ImageSize = width:1100 height:120 PlotArea = left:65 right:15 bottom:20 top:5 AlignBars = justify Colors = id:precambrian value:rgb(0.968,0.262,0.439) id:proterozoic value:rgb(0.968,0.207,0.388) id:neoproterozoic value:rgb(0.996,0.701,0.258) id:ediacaran value:rgb(0.996,0.85,0.415) id:cryogenian value:rgb(0.996,0.8,0.36) id:tonian value:rgb(0.996,0.75,0.305) id:mesoproterozoic value:rgb(0.996,0.705,0.384) id:stenian value:rgb(0.996,0.85,0.604) id:ectasian value:rgb(0.996,0.8,0.541) id:calymmian value:rgb(0.996,0.75,0.478) id:paleoproterozoic value:rgb(0.968,0.263,0.44) id:statherian value:rgb(0.968,0.459,0.655) id:orosirian value:rgb(0.968,0.408,0.596) id:rhyacian value:rgb(0.968,0.357,0.537) id:siderian value:rgb(0.968,0.306,0.478) id:archean value:rgb(0.996,0.157,0.498) id:neoarchean value:rgb(0.976,0.608,0.757) id:mesoarchean value:rgb(0.968,0.408,0.662) id:paleoarchean value:rgb(0.96,0.266,0.624) id:eoarchean value:rgb(0.902,0.114,0.549) id:hadean value:rgb(0.717,0,0.494) id:black value:black id:white value:white Period = from:-4600 till:-541 TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMajor = unit:year increment:500 start:-4500 ScaleMinor = unit:year increment:100 start:-4500 Define $markred = text:"*" textcolor:red shift:(0,3) fontsize:10 PlotData= align:center textcolor:black fontsize:8 mark:(line,black) width:25 shift:(0,-5) bar:supereon from: start till: -541 text:[[Precambrian]] color:precambrian bar:eon from: -2500 till: -541 text:[[Proterozoic]] color:proterozoic from: -4031 till: -2500 text:[[Archean]] color:archean from: start till: -4031 text:[[Hadean]] color:hadean bar:era from: -1000 till: -541 text:[[Neoproterozoic]] color:neoproterozoic from: -1600 till: -1000 text:[[Mesoproterozoic]] color:mesoproterozoic from: -2500 till: -1600 text:[[Paleoproterozoic]] color:paleoproterozoic from: -2800 till: -2500 text:[[Neoarchean]] color:neoarchean from: -3200 till: -2800 text:[[Mesoarchean]] color:mesoarchean from: -3600 till: -3200 text:[[Paleoarchean]] color:paleoarchean from: -4031 till: -3600 text:[[Eoarchean]] color:eoarchean from: start till: -4031 color:white bar:period fontsize:6 from: -635 till: -541 text:[[Ediacaran|Ed.]] color:ediacaran from: -720 till: -635 text:[[Cryogenian|Cr.]] color:cryogenian from: -1000 till: -720 text:[[Tonian]] color:tonian from: -1200 till: -1000 text:[[Stenian]] color:stenian from: -1400 till: -1200 text:[[Ectasian]] color:ectasian from: -1600 till: -1400 text:[[Calymmian]] color:calymmian from: -1800 till: -1600 text:[[Statherian]] color:statherian from: -2050 till: -1800 text:[[Orosirian]] color:orosirian from: -2300 till: -2050 text:[[Rhyacian]] color:rhyacian from: -2500 till: -2300 text:[[Siderian]] color:siderian from: start till: -2500 color:white </timeline> == ఇవి కూడా చూడండి == == నోట్స్ == <references group="lower-alpha" /> == మూలాలు == {{Reflist|30em}} [[వర్గం:భూవిజ్ఞాన శాస్త్రం]] [[వర్గం:భూ వైజ్ఞానిక కాలమానం]] acmjb2gwvms6b6h50islo8juseq8mh4 0 259691 4942925 4889825 2026-08-24T09:02:42Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4942925 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:BlueMarble-2001-2002.jpg|thumb|300x300px|భూ ఉపరితలంలో 71% నీరే<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html#Geo|title=The World Factbook|website=www.cia.gov|access-date=2016-03-17|archive-date=2010-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20100105171656/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html#Geo|url-status=dead}}</ref>]] [[భూమి]]పై నీరు ఎలా ఎప్పుడు పుట్టింది అనేది గ్రహశాస్త్రం, ఖగోళ శాస్త్రం, ఖగోళ జీవశాస్త్ర రంగాలలో పరిశోధనాంశంగా ఉంది. [[సౌర వ్యవస్థ]]లోని రాతి గ్రహాలలో భూమి ప్రత్యేకమైనది -దాని ఉపరితలంపై ద్రవరూప నీటి మహాసముద్రాలను కలిగి ఉన్న ఏకైక గ్రహం ఇది. <ref>{{Cite web|last=US Department of Commerce|first=National Oceanic and Atmospheric Administration|title=Are there oceans on other planets?|url=https://oceanservice.noaa.gov/facts/et-oceans.html|access-date=2020-07-16|website=oceanservice.noaa.gov|language=EN-US}}</ref>ఇతర రాతి గ్రహాల కంటే ఎక్కువ [[నీరు]] భూమిపై ఎందుకు ఉంది అనే విషయం మానవ మేధకు పూర్తిగా అర్థం కాలేదు. 4500 కోట్ల సంవత్సరాలుగా భూమిపై నీరు సమీకృతమై సముద్రాలు ఎలా ఏర్పడ్డాయి అనే విషయమై అనేక పరికల్పనలు ఉన్నాయి.  భూ గ్రహం నివాసయోగ్యమైన జోన్ అని పిలిచేంత దూరంలో ఉంది కాబట్టి, జీవానికి అత్యవసరమైన నీటి ఉనికి, భూమి ఉపరితలంపై కొనసాగుతూనే ఉంది. సూర్యునికి మరీ దగ్గరగా ఉంటే నీరు ఆవిరైపోయేది, మరీ దూరంగా ఉండి ఉంటే శితం కారంణంగా మొత్తం నీరంతా గడ్డకట్టి పోయేది. భూమి పైనున్న నీరు, భూమి ఉద్భవించిన ఆదిమగ్రహ చక్రం నుండే ఉద్భవించలేదని చాలా కాలంగా భావిస్తూ ఉన్నారు. నీరు తదితర అస్థిర పదార్థాలు భూమి తదనంతర కాలంలో సౌర వ్యవస్థ బయటి నుండి భూమికి వచ్చి ఉంటాయని ఊహించారు. అయితే, ఇటీవలి పరిశోధనల్లో, సముద్రం ఏర్పడటంలో భూమి లోపల ఉన్న హైడ్రోజన్ పాత్ర ఉందని తేలింది. <ref>{{Cite web|last=Taylor Redd|first=Nola|date=April 1, 2019|title=Where did Earths water come from|url=https://astronomy.com/magazine/2019/04/where-did-earths-water-come-from|access-date=2020-07-16|website=Astronomy.com}}</ref> ఆస్టరాయిడ్ బెల్టు బయటి అంచులలో మంచుతో నిండిన గ్రహశకలాలు భూమికి నీటిని చేరవేసాయనే రుజువులు ఉండనే ఉన్నాయి. ఈ రెండు ఆలోచనలూ పరస్పరం ప్రత్యేకమైనవి, వ్యతిరేకమైనవీ కావు. <ref name=":0">{{Cite journal |last=Pepin |first=Robert O. |date=July 1991 |title=On the origin and early evolution of terrestrial planet atmospheres and meteoritic volatiles |url=https://archive.org/details/icarus_1991-07_92_1/page/2 |journal=Icarus |volume=92 |issue=1 |pages=2–79 |bibcode=1991Icar...92....2P |doi=10.1016/0019-1035(91)90036-s |issn=0019-1035}}</ref> == నీరు ఎక్కడి నుండి వచ్చి ఉండవచ్చు.. == === ఖగోళ వస్తువుల నుండి === [[తోకచుక్క|తోకచుక్కలు]], ట్రాన్స్-నెప్ట్యూనియన్ వస్తువులు, పుష్కలంగా నీరు కలిగి, గ్రహశకలాల బెల్టు నుండి భూమిని ఢీకొట్టే ఉల్కలు (ప్రాక్-గ్రహాలు) భూమికి నీటిని తెచ్చి ఉంటాయి. డ్యుటీరియం, ప్రోటియమ్ ఐసోటోపుల నిష్పత్తిని చూస్తే నీటికి మూలం గ్రహశకలాలను సూచిస్తోంది. వీటిలోని కాండ్రైట్లలోని కల్మషాల శాతం సముద్రాల లోని నీళ్ళ కల్మషాల శాతంతో సరిపోలుతోంది.<ref>{{Cite journal |last1=Altwegg |first1=K. |last2=Balsiger |first2=H. |last3=Bar Nun |first3=A. |last4=Berthelier |first4=J. J. |last5=Bieler |first5=A. |last6=Bochsler |first6=P. |last7=Briois |first7=C. |last8=Calmonte |first8=U. |last9=Combi |first9=M. |date=2015-01-23 |title=67P/Churyumov-Gerasimenko, a Jupiter family comet with a high D/H ratio |url=http://science.sciencemag.org/content/347/6220/1261952 |journal=Science |language=en |volume=347 |issue=6220 |pages=1261952 |bibcode=2015Sci...347A.387A |doi=10.1126/science.1261952 |issn=0036-8075 |pmid=25501976}}</ref> 2018 జనవరిలో భూమిపై దొరికిన 450 కోట్ల ఏళ్ళ నాటి ఉల్కలు రెండింటిలో నీరు ఉంది. దాంతో పాటు డ్యుటీరియమ్ తక్కువగా ఉన్న సేంద్రియ పదార్థం కూడా ఉంది. <ref>{{cite journal |author=Chan, Queenie H. S. |display-authors=etal |date=10 January 2018 |title=Organic matter in extraterrestrial water-bearing salt crystals |journal=[[Science Advances]] |volume=4 |pages=eaao3521 |bibcode=2018SciA....4O3521C |doi=10.1126/sciadv.aao3521 |pmc=5770164 |pmid=29349297 |number=1, eaao3521}}</ref> భూమ్మీది నీరంతా తోకచుక్కల నుండే వచ్చిందని భావించడం కుదరదు. ఎందుకంటే.. [[హేలీ తోకచుక్క|హేలీ]], హ్యాకుటాకే, హేల్-బాప్, 67పి/చుర్యుమోవ్-గెరాసిమెంకో అనే నాలుగు తోకచుక్కలలో డ్యుటీరియం, ప్రోటియమ్ ల నిష్పత్తి భూమ్మీది సముద్రాల్లోని నీటి కంటే రెట్టింపు ఉంది. అయితే, ఈ తోకచుక్కలు [[క్యూపర్ బెల్ట్|కైపర్ బెల్ట్]] నుండి వచ్చిన తోకచుక్కల్లాంటివేనా అనేది అస్పష్టంగా ఉంది. అలెస్సాంద్రో మోర్బిడెల్లి ప్రకారం,<ref>Alessandro Morbidelli et al. [//en.wikipedia.org/wiki/Meteoritics_%26_Planetary_Science Meteoritics & Planetary Science] 35, 2000, S. 1309–1329</ref>  భూమ్మీది నీటిలోని అత్యధిక భాగం, ఆదిమ గ్రహశకలాలు భుమిని గుద్దుకున్నపుడు వచ్చింది. చంద్రశిలలపై ఇటీవల జరిపిన పరిశోధనలను బట్టి, భూమి పుట్టినప్పటికే దానిపై నీరు ఉందని తెలుస్తోంది. అపోలో 15, 17 యాత్రల ద్వారా భూమికి తెచ్చిన చంద్ర శిలల నమూనాలను పరిశీలిస్తే, వాటిలోని డ్యుటీరియం, హైడ్రోజన్ ల నిష్పత్తి కార్బనేషియస్ కాండ్రైట్లతో సరిపోలుతోంది. ఈ నిష్పత్తి సముద్రాల్లోని నీటితో కూడా సరిపోలుతోంది. ఈ ఫలితాలను బట్టి ఈ రెండింటిలోనూ నీటికి మూలం ఒకటేనని తేలుతోంది. గురుగ్రహం సౌరవ్యవస్థ అంతర్భాగంలోకి వచ్చి నీటితో కూడుకున్న కార్బనేషియస్ కాండ్రైట్లకు స్థానచలనం కలగజేసిందనే సిద్ధాంతానికి బలం చేకూరుతోంది. ఈ చలనం ఫలితంగా భూమి అవతరణలో ముడిసరుకుగా మారాయి.<ref>{{cite journal|last=Cowen|first=Ron|title=Common source for Earth and Moon water|journal=Nature|date=9 May 2013|url=http://www.nature.com/news/common-source-for-earth-and-moon-water-1.12963|doi=10.1038/nature.2013.12963}}</ref> === అంతర్గత వనరులు === శిలలలో నీటితో కూడుకుని ఉండే  ఖనిజాల నుండి నీరు బయటికి వచ్చి, భూమ్మీది అప్పటికే ఉన్న నీటికి తోడైంది.<ref>{{cite journal |last1=Schmandt |first1=Brandon |last2=Jacobsen |first2=Steven D. |last3=Becker |first3=Thorsten W. |last4=Liu |first4=Zhenxian |last5=Dueker |first5=Kenneth G |date=13 June 2014 |title=Dehydration melting at the top of the lower mantle |url=http://science.sciencemag.org/content/344/6189/1265 |journal=Science |volume=344 |issue=6189 |pages=1265–1268 |bibcode=2014Sci...344.1265S |doi=10.1126/science.1253358}}</ref> <ref>{{cite web|url=http://www.sciencefriday.com/segments/could-an-ocean-of-water-be-trapped-within-the-earth/|title=Could an 'Ocean' of Water Be Trapped Within the Earth? - Science Friday|publisher=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nbcnews.com/science/environment/earths-rocks-contain-hidden-oceans-worth-water-n130961|title=Earth's Rocks Contain a Hidden Ocean's Worth of Water - NBC News|publisher=}}</ref> అగ్నిపర్వత పేలుళ్ళ నుండి వెలువడ్డ నీటియావిరి ద్రవీభవించి వర్షించి సముద్రాలలోకి చేరింది.<ref>{{cite web|url=http://live.huffingtonpost.com/r/highlight/scientists-discover-where-earths-water-originated/564ba93d99ec6d09c3000126|title=Archived copy|url-status=dead|df=|access-date=2018-06-30|archive-date=2015-11-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20151125185854/http://live.huffingtonpost.com/r/highlight/scientists-discover-where-earths-water-originated/564ba93d99ec6d09c3000126}}</ref> == భూమి రూపు దిద్దుకుంటున్నపుడే ఉన్న నీరు == {{Life timeline}}భూమి పుట్టినప్పుడే ఉన్న పదార్థంలో నీరు ఉండి ఉండాలి. భూమి ద్రవ్యరాశి తక్కువగా ఉన్న ఆ సమయంలో, నీటి మాలిక్యూల్‌లు భూమ్యాకర్షణను తప్పించుకుని అంతరిక్షంలోకి వెళ్ళి ఉండవచ్చు. హైడ్రోజెన్ హీలియమ్ వంటి తేలిక వాయువులు తప్పించుకోవడాన్ని అర్థం చేసుకోవచ్చు. కానీ ప్రస్తుత భూమి వాతావరణంలో బరువైన [[ఉత్కృష్ట వాయువు|ఉత్కృష్ట వాయువులు]] లేకపోవడాన్ని చూస్తే వాతావరణపు తొలి నాళ్ళలో ఏదో మహా ఉత్పాతం జరిగి ఉండవచ్చని అనిపిస్తోంది. పుట్టిన కొత్తలో భూగోళాన్ని ఒక ఖగోళ వస్తువు గుద్దుకోవడం వలన ఒక ముక్క విడిపోయి చంద్రుడు ఏర్పడి ఉండవచ్చని ఒక పరికల్పన ఉంది. ఆ తాకిడికి భూగోళం లోని ఒకటి రెండు పెద్ద భాగాలు కరిగిపోయి ఉంటాయి. ఈనాటి భూమి సమ్మేళనాన్ని చూస్తే శిలలను పూర్తిగా కరిగించి పునఃసమ్మేళనం చెయ్యడం కష్టం అనిపిస్తుంది.<ref>{{cite web|url=http://solarsystem.nasa.gov/scitech/display.cfm?ST_ID=446|title=Solar System Exploration: Science & Technology: Science Features: View Feature|date=2004-04-26|publisher=Solarsystem.nasa.gov|url-status=dead|df=|access-date=2018-06-30|archive-date=2012-08-08|archive-url=https://www.webcitation.org/69kxiqRQz?url=http://solarsystem.nasa.gov/scitech/display.cfm?ST_ID=446}}</ref> అయితే, ఆ తాకిడికి కొంత భాగం ఆవిరైపోయి భూమిపై రాతి ఆవిరి వాతావరణం ఏర్పడి ఉండవచ్చు. రెండువేల ఏళ్ళ తరువాత ఈ ఆవిరి ద్రవీభవించి ఉండవచ్చు. ఆ క్రమంలో వేడిగాను, అధిక భారంతోనూ ఉన్న కార్బన్ డయాక్సైడు, హైడ్రోజెన్, నీటి ఆవిరిలు వాతావరణంలో మిగిలిపోయి ఉండవచ్చు. ఉపరితల ఉష్ణోగ్రత {{Convert|230|C}} ఉన్నప్పటికీ ద్రవరూప నీటితో కూడిన సముద్రాలు ఉండి ఉండవచ్చు. భారమైన కార్బన్ డయాక్సైడుతో కూడిన వాతావరణం అధిక పీడనంతో ఉండటం దీనికి కారణం. భూమి చల్లబడుతూ ఉండటం వలన, సబ్‌డక్షన్ వలన, సముద్రాల్లో కరగడం వలనా వాతావరణం లోని కార్బన్ డయాక్సైడు చాలావరకు తగ్గిపోవడం, కొత్తగా మ్యాంటిల్ ఏర్పడటం వలన పెరగడం వంటి చర్యలతో కార్బన్ డయాక్సైడు శాతం తీవ్రమైన  హెచ్చుతగ్గులకు లోనైంది.<ref>{{cite web|url=http://www.pnas.org/cgi/content/full/98/7/3666|title=Inaugural Article: Initiation of clement surface conditions on the earliest Earth - Sleep et al. 98 (7): 3666 - Proceedings of the National Academy of Sciences|date=|accessdate=2009-08-20|publisher=Pnas.org|author=N. H. Sleep|author2=K. Zahnle|author3=P. S. Neuhoff|archive-date=2008-05-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20080511221828/http://www.pnas.org/cgi/content/full/98/7/3666|url-status=dead}}</ref> జిర్కాన్‌ల అధ్యయనంతో, భూమిపై ద్రవరూప నీరు 440.4 ± 0.8 కోట్ల సంవత్సరాల నాటికే -భూమి పుట్టిన కొద్ది కాలానికే -ఉందని తెలిసింది..<ref name="Wilde3">{{cite journal |author=Wilde S.A. |author2=Valley J.W. |author3=Peck W.H. |author4=Graham C.M. |year=2001 |title=Evidence from detrital zircons for the existence of continental crust and oceans on the Earth 4.4 nGyr ago |url=http://www.geology.wisc.edu/%7Evalley/zircons/Wilde2001Nature.pdf |journal=Nature |volume=409 |issue=6817 |pages=175–8 |bibcode=2001Natur.409..175W |doi=10.1038/35051550 |pmid=11196637 |s2cid=4319774 |access-date=2018-06-30 |archive-date=2020-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200902134505/http://www.geology.wisc.edu/~valley/zircons/Wilde2001Nature.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://wwwrses.anu.edu.au/admin/index.php?p=harrison|title=ANU - Research School of Earth Sciences - ANU College of Science - Harrison|date=|publisher=Ses.anu.edu.au|url-status=dead|df=|access-date=2018-06-30|archive-date=2007-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20070314063158/http://wwwrses.anu.edu.au/admin/index.php?p=harrison}}</ref><ref>{{cite web|url=http://info.anu.edu.au/mac/Media/Media_Releases/_2005/_November/_181105harrisoncontinents.asp|title=ANU - OVC - MEDIA - MEDIA RELEASES - 2005 - NOVEMBER - 181105HARRISONCONTINENTS|date=|accessdate=2009-08-20|publisher=Info.anu.edu.au}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.geology.wisc.edu/%7Evalley/zircons/cool_early/cool_early_home.html|title=A Cool Early Earth|date=|accessdate=2009-08-20|publisher=Geology.wisc.edu|website=|archive-date=2013-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20130616213221/http://www.geology.wisc.edu/~valley/zircons/cool_early/cool_early_home.html|url-status=dead}}</ref> ఇలా జరగాలంటే వాతావరణం ఉండి ఉండాలి. చల్లటి శైశవ భూమి సిద్ధాంతం ప్రకారం నీరు 440 నుండి 400 కోట్ల సంవత్సరాల మధ్య పుట్టిందని సూచిస్తోంది. 2008 లో ఆస్ట్రేలియాలో దొరికిన హేడియన్ శిలలోని జిర్కాన్‌లపై చేసిన అధ్యయనాలలో- టెక్టానిక్ ప్లేట్లు 400 కోట్ల సంవత్సరాల నాటికే ఉన్నాయని తెలిసింది. ఇది నిజమైతే, హేడియన్ ఇయాన్‌ లోని భూమి వేడిగాను, ద్రవ రూప ఉపరితలంతోనూ కూడుకుని ఉండేదనే విశ్వాసాలు తప్పని, భూమి కూడా ఇప్పుడు ఎలా ఉందో అప్పుడు కూడా దాదాపు అలాగే ఉండేదనీ తేలుతుంది. ఎందుకంటే టెక్టానిక్ ప్లేట్లు తమ  చర్యల ద్వారా కార్బన్ డయాక్సైడును అపారమైన పరిమాణంలో తమలో దాచేసుకుంటాయి. దాంతో [[గ్రీన్ హౌస్ ప్రభావం|గ్రీన్‌హౌస్ ప్రభావం]], తొలగిపోయి, ఉపరితల ఉష్ణోగ్రతలు తగ్గిపోయి, శిలలు ఏర్పడతాయి. జీవుల అవతరణకు కూడా దారి తీయవచ్చు.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2008/12/02/science/02eart.html?8dpc|title=A New Picture of the Early Earth|last=Chang|first=Kenneth|date=2008-12-02|work=[[The New York Times]]|accessdate=2010-05-20}}</ref> == జీవరాశుల పాత్ర == [[మహా ఆక్సిజనీకరణ ఘటన|మహా ఆక్సిజనీకరణ ఘటనలో]], రిడాక్స్ చర్యల ద్వారా, కిరణజన్యుసంయోగక్రియ ద్వారా నీరు ఏర్పడి ఉండవచ్చని తెలుస్తోంది.<ref name="The oxygenation of the atmosphere and oceans">{{citation|title=The oxygenation of the atmosphere and oceans|url=http://rstb.royalsocietypublishing.org/content/361/1470/903.full.pdf|journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London B: Biological Sciences|date=29 June 2006|access-date=30 జూన్ 2018|archive-date=25 జూన్ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140625153836/http://rstb.royalsocietypublishing.org/content/361/1470/903.full.pdf|url-status=dead}}</ref> కెమోఆటోట్రోపిక్ బ్యాక్టీరియా హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్, కార్బన్ డయాక్సైడులను వాడుకొని ఫోటోసింథసిస్ చర్య ద్వారా నీటిని విడుదల చేసిందని 1930 తొలినాళ్ళలో కొర్నేలిస్ వాన్ నీల్ కనుగొన్నాడు:<ref>{{cite journal|last=van Niel|first=C.B.|title=Photosynthesis of bacteria|journal=Arch. Mikrobiol.|date=1931|volume=3|issue=1}}</ref> : CO₂ + 2H₂S → CH₂O + H₂O + 2S ఆధునిక జీవరాశులు కూడా కొన్ని ఈ చర్య ద్వారా నీటిని విడుదల చేస్తాయి. అయితే ఇది చాలా తక్కువ మొత్తంలో, పట్టించుకోనంత స్థాయిలో, ఉంటుంది. కానీ, హైడ్రోజన్ సల్ఫైడు ఎక్కువగాను, ఆక్సిజన్ తక్కువగానూ ఉన్న తొలినాళ్ల భూవాతావరణంలో ఇది ఎక్కువగా ఉండి ఉంటుంది. == ఇవి కూడా చూడండి == * [[మహా ఆక్సిజనీకరణ ఘటన]] * [[మహా ఘాత పరికల్పన|మాహా ఘాత పరికల్పన]] == నోట్స్ == == మూలాలు == {{reflist|30em}} == బయటి లింకులు == * [https://web.archive.org/web/20050311220523/http://www.oceansonline.com/ocean_form.htm Dr. C's Oceans Online website] ([https://web.archive.org/web/20050311220523/http://www.oceansonline.com/ocean_form.htm archived copy]) * [http://www.universetoday.com/am/publish/comets_create_earth_oceans.html?1662004 UniverseToday] * [http://www.nature.com/news/earth-has-water-older-than-the-sun-1.16011 Nature] [[వర్గం:CS1 maint: Explicit use of et al.|Category:CS1 maint: Explicit use of et al.]] [[వర్గం:మూలాలు లేని పాఠ్యమున్న వ్యాసాలు]] [[వర్గం:భూమి]] [[వర్గం:నీరు]] [[వర్గం:భూగోళశాస్త్రం]] 35gy5wzyarnsg4wb3uc2g0lwf3hf7ig 0 272560 4942825 4786043 2026-08-24T04:05:48Z యర్రా రామారావు 28161 4942825 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}} '''ఇచ్ఛాపురం''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రం లోని[[శ్రీకాకుళం]] జిల్లాకు చెందిన ఒక మండలం.<ref>{{Cite web |url=https://www.codes.ap.gov.in/mandals |title=ఆర్కైవ్ నకలు |website= |access-date=2020-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200216063518/https://www.codes.ap.gov.in/mandals |archive-date=2020-02-16 |url-status=dead }}</ref> మండలం కోడ్: 4778. ఈ మండలంలో 28 రెవెన్యూ గ్రామాలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web |url=https://www.codes.ap.gov.in/revenuevillages |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2020-03-12 |website= |archive-date=2020-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809224927/https://www.codes.ap.gov.in/revenuevillages |url-status=dead }}</ref> == మండల గణాంకాలు == మండల కేంద్రం: ఇచ్ఛాపురం, గ్రామాలు 24, ప్రభుత్వం - మండలాధ్యక్షుడు 2011 భారత  జనగణన గణాంకాల  ప్రకారం జనాభా - మొత్తం 88,965 - పురుషులు 42,958 - స్త్రీలు 46,007,అక్షరాస్యత - మొత్తం 55.95% - పురుషులు 71.31% - స్త్రీలు 42.70% ==మండలంలోని గ్రామాలు== === రెవెన్యూ గ్రామాలు === {{Div col|colwidth=15em|rules=yes|gap=2em}} # [[అరకభద్ర]] # [[ఈదుపురం]] # [[కేదారిపురం (ఇచ్ఛాపురం)|కేదారిపురం]] # [[కేసపురం]] # [[కొటారి]] # [[కొలిగాం|కొలిగం]] # [[తాకట్లబరంపురం]] # [[తులసిగాం]] # [[తేలుకుంచి|తెలుకుంచి]] # [[ధర్మపురం (ఇచ్ఛాపురం)|ధర్మపురం]] # [[పూర్నాటకం]] # [[పైతరికీర్తిపురం]] # [[బాలకృష్ణపురం]] # [[బిర్లంగి]] # [[బుర్జపాడు]] # [[బొద్దకలి]] # [[బొద్దబడ]] # [[మండపల్లి (ఇచ్ఛాపురం)|మండపల్లి]] # [[మసకపురం]] # [[మునిభద్ర]] # [[లొద్దపుట్టి|లొడ్డపుట్టి]] # [[ముచ్చింద్ర]] # [[ససనం (ఇచ్ఛాపురం)|ససనం]] # [[హరిపురం (ఇచ్ఛాపురం)|హరిపురం]] {{Div end}} == మూలాలు == {{మూలాలు}} == వెలుపలి లంకెలు == {{శ్రీకాకుళం జిల్లా మండలాలు}} 22d85pfh8fl8q9xqtggbk2wzebbn0h0 4942826 4942825 2026-08-24T04:08:46Z యర్రా రామారావు 28161 /* రెవెన్యూ గ్రామాలు */ 4942826 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}} '''ఇచ్ఛాపురం''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రం లోని[[శ్రీకాకుళం]] జిల్లాకు చెందిన ఒక మండలం.<ref>{{Cite web |url=https://www.codes.ap.gov.in/mandals |title=ఆర్కైవ్ నకలు |website= |access-date=2020-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200216063518/https://www.codes.ap.gov.in/mandals |archive-date=2020-02-16 |url-status=dead }}</ref> మండలం కోడ్: 4778. ఈ మండలంలో 28 రెవెన్యూ గ్రామాలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web |url=https://www.codes.ap.gov.in/revenuevillages |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2020-03-12 |website= |archive-date=2020-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809224927/https://www.codes.ap.gov.in/revenuevillages |url-status=dead }}</ref> == మండల గణాంకాలు == మండల కేంద్రం: ఇచ్ఛాపురం, గ్రామాలు 24, ప్రభుత్వం - మండలాధ్యక్షుడు 2011 భారత  జనగణన గణాంకాల  ప్రకారం జనాభా - మొత్తం 88,965 - పురుషులు 42,958 - స్త్రీలు 46,007,అక్షరాస్యత - మొత్తం 55.95% - పురుషులు 71.31% - స్త్రీలు 42.70% ==మండలంలోని గ్రామాలు== === రెవెన్యూ గ్రామాలు === # [[అరకభద్ర]] # [[ఈదుపురం]] # [[కేదారిపురం (ఇచ్ఛాపురం)|కేదారిపురం]] # [[కేసపురం]] # [[కొటారి]] # [[కొలిగాం|కొలిగం]] # [[తాకట్లబరంపురం]] # [[తులసిగాం]] # [[తేలుకుంచి|తెలుకుంచి]] # [[ధర్మపురం (ఇచ్ఛాపురం)|ధర్మపురం]] # [[పూర్నాటకం]] # [[పైతరికీర్తిపురం]] # [[బాలకృష్ణాపురం (ఇచ్ఛాపురం మండలం)|బాలకృష్ణపురం]] # [[బిర్లంగి]] # [[బుర్జపాడు]] # [[బొద్దకలి]] # [[బొద్దబడ]] # [[మండపల్లి (ఇచ్ఛాపురం)|మండపల్లి]] # [[మసకపురం]] # [[మునిభద్ర]] # [[లొద్దపుట్టి|లొడ్డపుట్టి]] # [[ముచ్చింద్ర]] # [[ససనం (ఇచ్ఛాపురం)|ససనం]] # [[హరిపురం (ఇచ్ఛాపురం)|హరిపురం]] == మూలాలు == {{మూలాలు}} == వెలుపలి లంకెలు == {{శ్రీకాకుళం జిల్లా మండలాలు}} pp7lrjbou5kfv63v90nvlfqelj39n2p 4942827 4942826 2026-08-24T04:11:12Z యర్రా రామారావు 28161 4942827 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}} '''ఇచ్ఛాపురం''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రం లోని[[శ్రీకాకుళం]] జిల్లాకు చెందిన ఒక మండలం.<ref>{{Cite web |url=https://www.codes.ap.gov.in/mandals |title=ఆర్కైవ్ నకలు |website= |access-date=2020-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200216063518/https://www.codes.ap.gov.in/mandals |archive-date=2020-02-16 |url-status=dead }}</ref> మండలం కోడ్: 4778. ఈ మండలంలో 24 రెవెన్యూ గ్రామాలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web |url=https://www.codes.ap.gov.in/revenuevillages |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2020-03-12 |website= |archive-date=2020-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809224927/https://www.codes.ap.gov.in/revenuevillages |url-status=dead }}</ref>నిర్జన గ్రామాలు లేవు. == మండల గణాంకాలు == మండల కేంద్రం: ఇచ్ఛాపురం, గ్రామాలు 24, ప్రభుత్వం - మండలాధ్యక్షుడు 2011 భారత  జనగణన గణాంకాల  ప్రకారం జనాభా - మొత్తం 88,965 - పురుషులు 42,958 - స్త్రీలు 46,007, అక్షరాస్యత - మొత్తం 55.95% - పురుషులు 71.31% - స్త్రీలు 42.70% ==మండలంలోని గ్రామాలు== === రెవెన్యూ గ్రామాలు === # [[అరకభద్ర]] # [[ఈదుపురం]] # [[కేదారిపురం (ఇచ్ఛాపురం)|కేదారిపురం]] # [[కేసపురం]] # [[కొటారి]] # [[కొలిగాం|కొలిగం]] # [[తాకట్లబరంపురం]] # [[తులసిగాం]] # [[తేలుకుంచి|తెలుకుంచి]] # [[ధర్మపురం (ఇచ్ఛాపురం)|ధర్మపురం]] # [[పూర్నాటకం]] # [[పైతరికీర్తిపురం]] # [[బాలకృష్ణాపురం (ఇచ్ఛాపురం మండలం)|బాలకృష్ణపురం]] # [[బిర్లంగి]] # [[బుర్జపాడు]] # [[బొద్దకలి]] # [[బొద్దబడ]] # [[మండపల్లి (ఇచ్ఛాపురం)|మండపల్లి]] # [[మసకపురం]] # [[మునిభద్ర]] # [[లొద్దపుట్టి|లొడ్డపుట్టి]] # [[ముచ్చింద్ర]] # [[ససనం (ఇచ్ఛాపురం)|ససనం]] # [[హరిపురం (ఇచ్ఛాపురం)|హరిపురం]] == మూలాలు == {{మూలాలు}} == వెలుపలి లంకెలు == {{శ్రీకాకుళం జిల్లా మండలాలు}} fc8rd3qfm3cbb3xmzet75nd536i1fep 4942829 4942827 2026-08-24T04:18:21Z యర్రా రామారావు 28161 /* మండలంలోని గ్రామాలు */ 4942829 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}} '''ఇచ్ఛాపురం''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రం లోని[[శ్రీకాకుళం]] జిల్లాకు చెందిన ఒక మండలం.<ref>{{Cite web |url=https://www.codes.ap.gov.in/mandals |title=ఆర్కైవ్ నకలు |website= |access-date=2020-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200216063518/https://www.codes.ap.gov.in/mandals |archive-date=2020-02-16 |url-status=dead }}</ref> మండలం కోడ్: 4778. ఈ మండలంలో 24 రెవెన్యూ గ్రామాలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web |url=https://www.codes.ap.gov.in/revenuevillages |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2020-03-12 |website= |archive-date=2020-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809224927/https://www.codes.ap.gov.in/revenuevillages |url-status=dead }}</ref>నిర్జన గ్రామాలు లేవు. == మండల గణాంకాలు == మండల కేంద్రం: ఇచ్ఛాపురం, గ్రామాలు 24, ప్రభుత్వం - మండలాధ్యక్షుడు 2011 భారత  జనగణన గణాంకాల  ప్రకారం జనాభా - మొత్తం 88,965 - పురుషులు 42,958 - స్త్రీలు 46,007, అక్షరాస్యత - మొత్తం 55.95% - పురుషులు 71.31% - స్త్రీలు 42.70% ==మండలంలోని గ్రామాలు== === రెవెన్యూ గ్రామాలు === # [[అరకభద్ర]] # [[ఈదుపురం]] # [[కేదారిపురం (ఇచ్ఛాపురం)|కేదారిపురం]] # [[కేసపురం]] # [[కొటారి]] # [[కొలిగాం|కొలిగం]] # [[తాకట్లబరంపురం]] # [[తులసిగాం]] # [[తేలుకుంచి|తెలుకుంచి]] # [[ధర్మపురం (ఇచ్ఛాపురం)|ధర్మపురం]] # [[పూర్నాటకం]] # [[పైతరికీర్తిపురం]] # [[బాలకృష్ణాపురం (ఇచ్ఛాపురం మండలం)|బాలకృష్ణాపురం]] # [[బిర్లంగి]] # [[బుర్జపాడు]] # [[బొద్దకలి]] # [[బొద్దబడ]] # [[మండపల్లి (ఇచ్ఛాపురం)|మండపల్లి]] # [[మసకపురం]] # [[మునిభద్ర]] # [[లొద్దపుట్టి|లొడ్డపుట్టి]] # [[ముచ్చింద్ర]] # [[ససనం (ఇచ్ఛాపురం)|ససనం]] # [[హరిపురం (ఇచ్ఛాపురం)|హరిపురం]] == మూలాలు == {{మూలాలు}} == వెలుపలి లంకెలు == {{శ్రీకాకుళం జిల్లా మండలాలు}} hekscc6596p5qwrxabdedsyoiuqvs0u 4942916 4942829 2026-08-24T08:45:44Z యర్రా రామారావు 28161 /* రెవెన్యూ గ్రామాలు */ వికీప్రాజెక్టు/ఆంధ్రప్రదేశ్ 2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణం ప్రకారం సవరణలు 4942916 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}} '''ఇచ్ఛాపురం''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రం లోని[[శ్రీకాకుళం]] జిల్లాకు చెందిన ఒక మండలం.<ref>{{Cite web |url=https://www.codes.ap.gov.in/mandals |title=ఆర్కైవ్ నకలు |website= |access-date=2020-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200216063518/https://www.codes.ap.gov.in/mandals |archive-date=2020-02-16 |url-status=dead }}</ref> మండలం కోడ్: 4778. ఈ మండలంలో 24 రెవెన్యూ గ్రామాలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web |url=https://www.codes.ap.gov.in/revenuevillages |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2020-03-12 |website= |archive-date=2020-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809224927/https://www.codes.ap.gov.in/revenuevillages |url-status=dead }}</ref>నిర్జన గ్రామాలు లేవు. == మండల గణాంకాలు == మండల కేంద్రం: ఇచ్ఛాపురం, గ్రామాలు 24, ప్రభుత్వం - మండలాధ్యక్షుడు 2011 భారత  జనగణన గణాంకాల  ప్రకారం జనాభా - మొత్తం 88,965 - పురుషులు 42,958 - స్త్రీలు 46,007, అక్షరాస్యత - మొత్తం 55.95% - పురుషులు 71.31% - స్త్రీలు 42.70% ==మండలంలోని గ్రామాలు== === రెవెన్యూ గ్రామాలు === # [[అరకభద్ర]] # [[ఈదుపురం]] # [[కేదారిపురం (ఇచ్ఛాపురం)|కేదారిపురం]] # [[కేశుపురం]] # [[కొఠారి (ఇచ్ఛాపురం మండలం)|కొఠారి]] # [[కొలిగాం|కొలిగం]] # [[టి. బరంపురం|తాకట్లబరంపురం]] # [[తులసిగాం]] # [[తేలుకుంచి|తెలుకుంచి]] # [[ధర్మపురం (ఇచ్ఛాపురం)|ధర్మపురం]] # [[పూర్నాటకం]] # [[పైతరికీర్తిపురం]] # [[బాలకృష్ణాపురం (ఇచ్ఛాపురం మండలం)|బాలకృష్ణాపురం]] # [[బిర్లంగి]] # [[బూర్జపాడు]] # [[బొడ్డకలి]] # [[బొడ్డబడ]] # [[మండపల్లి (ఇచ్ఛాపురం)|మండపల్లి]] # [[మశాఖపురం]] # [[మునిభద్ర]] # [[లొద్దపుట్టి|లొడ్డపుట్టి]] # [[ముచ్చింద్ర]] # [[శాసనం (ఇచ్ఛాపురం)|శాసనం]] # [[హరిపురం (ఇచ్ఛాపురం)|హరిపురం]] == మూలాలు == {{మూలాలు}} == వెలుపలి లంకెలు == {{శ్రీకాకుళం జిల్లా మండలాలు}} 3nwosfod7v6flpk2euomkoxrwqijerx 0 285820 4942713 4871069 2026-08-23T17:45:46Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4942713 wikitext text/x-wiki {{Orphan}} '''ప్రపంచంలోని అతి చిన్న పొలిటికల్ క్విజ్''' అనేది అమెరికన్ ప్రేక్షకుల కోసం పది ప్రశ్నల విద్యా క్విజ్, ఇది స్వేచ్ఛావాద న్యాయవాదులు స్వీయ ప్రభుత్వానికి రూపకల్పన చేసి, ఆ సంస్థ యొక్క వెబ్ పేజీలో ప్రచురించబడింది. <ref>{{వెబ్ మూలము|url=http://www.theadvocates.org/quiz|title=World's Smallest Political Quiz|publisher=Theadvocates.org|date=|accessdate=2009-10-11}}</ref> ఈ క్విజ్‌ను మార్షల్ ఫ్రిట్జ్ సృష్టించాడు, క్విజ్ తీసుకున్నవారిని ఐదు వర్గాలలో ఒకదానితో అనుబంధిస్తాడు: స్వేచ్ఛావాది, ఎడమ - ఉదారవాది, సెంట్రిస్ట్, కుడి - [[సాంప్రదాయ వాదం|సంప్రదాయవాద]] లేదా స్టాటిజం . న్యాయవాదుల ప్రకారం, క్విజ్ ఒక అక్షం "లెఫ్ట్-రైట్" లేదా "లిబరల్-కన్జర్వేటివ్" కి ప్రధాన్యత కాక, రెండు అక్షాలకు ప్రాతినిధ్యాన్ని అందించడం ద్వారా పొలిటికల్ స్పెక్ట్రం కంటే మరింత ఖచ్చితమైనదిగా రూపొందించబడింది. క్విజ్ రెండు భాగాలతో కూడి ఉంది: రాజకీయ పటం యొక్క రేఖాచిత్రం;, ఆ మ్యాప్‌లో ప్రేక్షకులు తమను, ఇతరులను త్వరగా స్కోర్ చేయడంలో సహాయపడటానికి రూపొందించిన 10 చిన్న ప్రశ్నల శ్రేణి. 10 ప్రశ్నలను ఆర్థిక, వ్యక్తిగత రెండు గ్రూపులుగా విభజించారు, ఒక్కొక్కటి ఐదు ప్రశ్నలు. ప్రశ్నలకు సమాధానాలు అంగీకరిస్తున్నాను, అయ్యుండవచు, లేదా అంగీకరించను. ఒక అంగీకారం కోసం ఇరవై పాయింట్లు, ఒకదానికి పది పాయింట్లు, అంగీకరించనివారికి సున్నా ఇవ్వబడతాయి. ప్రతి సమూహానికి స్కోర్‌లు జోడించబడతాయి, వంద నుండి సున్నా కావచ్చు. ఈ రెండు సంఖ్యలు అప్పుడు డైమండ్ ఆకారపు చార్టులో పన్నాగం చేయబడతాయి, ఫలితం క్విజ్ టేకర్‌తో ఎక్కువగా అంగీకరించే రాజకీయ సమూహాన్ని ప్రదర్శిస్తుంది. == చరిత్ర == [[దస్త్రం:NolanwithNolanChart1996.jpg|thumb|197x197px| డేవిడ్ నోలన్ 1996 లో స్వయం-ప్రభుత్వానికి న్యాయవాదులు పంపిణీ చేసిన నోలన్ చార్ట్ యొక్క సంస్కరణతో. ]] క్విజ్‌తో అనుబంధించబడిన చార్ట్ స్వేచ్ఛావాద రాజకీయ శాస్త్రవేత్త డేవిడ్ నోలన్ 1969 లో రూపొందించిన నోలన్ చార్ట్ ఆధారంగా రూపొందించబడింది. వాస్తవానికి మానవ రాజకీయ చర్యలన్నింటినీ ఆర్థిక, వ్యక్తిగత అనే రెండు సాధారణ వర్గాలుగా విభజించవచ్చని నోలన్ వాదించాడు. ఈ అంతర్దృష్టిని దృశ్యమానంగా వ్యక్తీకరించడానికి, నోలన్ రెండు అక్షం గ్రాఫ్‌ను అభివృద్ధి చేశాడు. ఒక అక్షం ఆర్థిక స్వేచ్ఛ కోసం, మరొకటి వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛ కోసం. నోలన్ తన చార్ట్ను జనవరి 1971 సంచికలో ది ఇండివిడ్యువలిస్ట్, ఒక స్వేచ్ఛావాద వార్తాపత్రికలో ప్రచురించిన "పాలిటికో-ఎకనామిక్ సిస్టమ్స్ వర్గీకరించడం, విశ్లేషించడం" అనే వ్యాసం ద్వారా పరిచయం చేశారు. 1985 లో, మార్షల్ ఫ్రిట్జ్ స్వీయ ప్రభుత్వానికి న్యాయవాదులను స్థాపించారు. స్వేచ్ఛావాద ఆలోచనలను ప్రజలకు వివరించడం న్యాయవాదుల మిషన్‌లో భాగం. [[సాంప్రదాయ వాదం|సాంప్రదాయికవాదం]], ఉదారవాదం నుండి స్వేచ్ఛావాదం ఎలా భిన్నంగా ఉందో వివరించడానికి నోలన్ యొక్క చార్ట్ గొప్ప సహాయమని ఫ్రిట్జ్ కనుగొన్నారు. అతను 1987 లో క్విజ్‌ను సృష్టించాడు, ఇది [[అంతర్జాలము|ఇంటర్నెట్‌లో]] పోస్ట్ చేసిన మొదటి రాజకీయ క్విజ్. <ref name="Quiz">{{వెబ్ మూలము|url=https://www.theadvocates.org/quiz/about-the-quiz|title=About the Quiz|accessdate=January 14, 2017}}{{Dead link|date=ఏప్రిల్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> క్విజ్ తీసుకున్న మొదటి రూపం వ్యాపార కార్డుగా ఉంది, దానిపై పది ప్రశ్నలు చార్టుతో పాటు ముద్రించబడ్డాయి. ఆగష్టు 2004 నాటికి, 7 మిలియన్ క్విజ్‌లు ముద్రించబడ్డాయి. క్విజ్, రెండు అంశాల కలయిక: నోలన్ యొక్క చార్ట్, ఆ గ్రాఫ్‌లో ఒక వ్యక్తి తమకు అనుబంధమైన స్థలాన్ని కనుగొనడంలో సహాయపడటానికి పది చిన్న ప్రశ్నల గురించి ఫ్రిట్జ్ ఆలోచన. క్విజ్ ఇతర రూపాల్లో కూడా ప్రాతినిధ్యం వహించింది: వార్తాపత్రికలలో పునర్ముద్రించబడింది, తరగతి గదులలో ఉపయోగించబడింది, ప్రముఖ ఉన్నత పాఠశాల, కళాశాల పాఠ్యపుస్తకాలచే సిఫార్సు చేయబడింది. <ref name="Quiz"/> 1993 లో, బ్రియాన్ టోవే, తన భార్య ఇంగ్రిడ్ సహాయంతో, DOS, విండోస్ ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్స్ కోసం పూర్తి-రంగు, తక్షణ-స్కోరింగ్ కంప్యూటర్ క్విజ్‌ను డిస్క్‌లో తయారు చేశాడు. ప్రోగ్రామర్ జోన్ కల్బ్ మాకింతోష్ కంప్యూటర్ల కోసం సమానంగా అధునాతన సంస్కరణను సృష్టించాడు. టోబి నిక్సన్ వరల్డ్ వైడ్ వెబ్‌కు ముందు యుగంలో క్విజ్ యొక్క ASCII టెక్స్ట్ కాపీని సృష్టించాడు, ఈ సంస్కరణ న్యూస్‌గ్రూప్‌లు, కంప్యూటర్ నెట్‌వర్క్‌లు, బులెటిన్ బోర్డులు, సాఫ్ట్‌వేర్‌లలో ప్రసారం చేయబడింది. <ref>[http://server.theadvocates.org/celebrities/toby-nixon.html Advocates for Self-Government – Libertarian Education] {{Webarchive}}</ref> 1995 లో, పాల్ ష్మిత్ ప్రపంచంలోని అతిచిన్న రాజకీయ క్విజ్ యొక్క ప్రస్తుత ఇంటరాక్టివ్ వెర్షన్‌తో న్యాయవాదుల వెబ్‌సైట్‌ను సృష్టించాడు. నవంబర్ 1, 2013 నాటికి, ఆన్‌లైన్ ప్రపంచంలోని అతి చిన్న పొలిటికల్ క్విజ్ 1995 లో వెబ్‌లో మొదటిసారి ఉంచబడినప్పటి నుండి 20 మిలియన్ సార్లు తీసుకోబడింది. <ref>{{వెబ్ మూలము|url=http://us2.campaign-archive1.com/?u=8f8d44f1fc10bd074f648a4de&id=a72cb6e567|title=Liberator Online: Quiz taken 20 MILLION times!}}</ref> == ప్రశ్నలకు మార్పులు == పది ప్రశ్నలు కాలక్రమేణా సవరించబడ్డాయి. ; తొలగించబడిన మాజీ ప్రశ్నలు : * శాంతియుత ప్రజలు స్వేచ్ఛగా సరిహద్దులు దాటనివ్వండి. * కనీస వేతన చట్టాలు నిరుద్యోగానికి కారణమవుతాయి. వాటిని తిప్పికొట్టండి. * అన్ని విదేశీ సహాయాలకు ప్రైవేటు నిధులు ఇవ్వాలి. ; జోడించబడిన క్రొత్త ప్రశ్నలు : * జాతీయ ఐడి కార్డు ఉండకూడదు. * ప్రజలు తమ పదవీ విరమణను నియంత్రించనివ్వండి; సామాజిక భద్రతను ప్రైవేటీకరించండి. * ప్రభుత్వ సంక్షేమాన్ని ప్రైవేట్ స్వచ్ఛంద సంస్థతో భర్తీ చేయండి. ; ప్రశ్నలను పునర్నిర్మించారు : * సుంకాలతో పోలిస్తే ప్రజలు స్వేచ్ఛా వాణిజ్యంతో ఉత్తమం. Free అంతర్జాతీయ స్వేచ్ఛా వాణిజ్యానికి ప్రభుత్వ అడ్డంకులను అంతం చేయండి. * పన్నులను ముగించండి. వినియోగదారు ఫీజుతో సేవలకు చెల్లించండి. Taxes పన్నులు, ప్రభుత్వ ఖర్చులను 50% లేదా అంతకంటే ఎక్కువ తగ్గించండి. * వ్యాపారాలు, పొలాలు ప్రభుత్వ రాయితీలు లేకుండా పనిచేయాలి. Corporate "కార్పొరేట్ సంక్షేమం." వ్యాపారానికి ప్రభుత్వం కరపత్రాలు లేవు. ఆగష్టు 23, 2000 న, పోర్ట్రెయిట్ ఆఫ్ అమెరికా 822 మంది ఓటర్లతో జాతీయ టెలిఫోన్ సర్వే నిర్వహించింది. అదే ప్రశ్నలు, స్థాయిని ఉపయోగించి, సర్వేలో 32% అమెరికన్ ఓటర్లు సెంట్రిస్టులు; 16% స్వేచ్ఛావాదులు; 14% మంది అధికారం; 13% ఉదారవాది; 7% సంప్రదాయవాదులు;, 17% సరిహద్దు ఒకటి లేదా అంతకంటే ఎక్కువ వర్గాలు. నమూనా లోపం యొక్క మార్జిన్ 95/ స్థాయి విశ్వాసంతో +/- 3 శాతం పాయింట్లు. <ref>{{వెబ్ మూలము|url=http://server.theadvocates.org/library/poll-results.html|title=Poll Results: Libertarian Litmus Test – Are You Libertarian?|accessdate=2009-10-11|archive-date=2011-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20110827013141/http://server.theadvocates.org/library/poll-results.html|url-status=dead}}</ref> క్విజ్ యొక్క న్యాయవాదులు సేకరించిన ఇ-మెయిల్స్ ప్రకారం, ఇది [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|యునైటెడ్ స్టేట్స్లోని]] 420 పాఠశాలల్లో ఉపయోగించబడింది. <ref>{{వెబ్ మూలము|url=http://server.theadvocates.org/quiz-in-class.html|title=World's Smallest Political Quiz Used in Over 420 Schools|accessdate=2009-10-11|archive-date=2011-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20110827013614/http://server.theadvocates.org/quiz-in-class.html|url-status=dead}}</ref> అనేక పాఠ్యపుస్తకాలతో అనుబంధించబడిన ఆన్‌లైన్ కంటెంట్ కూడా క్విజ్‌ను కలిగి ఉందని పేర్కొన్నారు. <ref>{{వెబ్ మూలము|url=http://server.theadvocates.org/quiz-in-textbooks.html|title=Quiz used in e-learning materials for high school, college textbooks|accessdate=2009-10-11|archive-date=2011-02-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20110208174316/http://www.server.theadvocates.org/quiz-in-textbooks.html|url-status=dead}}</ref> == ఇది కూడ చూడు == * రాజకీయ స్పెక్ట్రం {{Reflist|30em}} == బాహ్య లింకులు == * స్కాట్ రాస్ముసేన్, [https://web.archive.org/web/20060614011941/http://www.worldnetdaily.com/news/article.asp?ARTICLE_ID=20109 ఆన్‌లైన్ పోలింగ్‌లో సమస్యలు] * బ్రయాన్ కాప్లాన్, [http://www.bcaplan.com/cgi-bin/purity.cgi స్వేచ్ఛావాద స్వచ్ఛత పరీక్ష] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190813004239/http://bcaplan.com/cgi-bin/purity.cgi |date=2019-08-13 }} * [https://web.archive.org/web/20170606205158/https://www.theadvocates.org/libertarianism-101/libertarian-organizations/ లిబర్టీ ఉద్యమం], లిబర్టేరియన్ సంస్థల జాబితా * [https://www.theadvocates.org/libertarianism-101 స్వేచ్ఛావాదానికి పరిచయంతో న్యాయవాది వ్యవస్థాపకుడు మార్షల్ ఫ్రిట్జ్] * [http://www.votomatic.ie/ వోటోమాటిక్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200812204412/https://www.votomatic.ie/ |date=2020-08-12 }}, ఐర్లాండ్ కోసం ఆప్టిమైజ్ చేసిన క్విజ్ యొక్క వైవిధ్యం * [http://www.bestpoliticalquiz.com/ ఉత్తమ రాజకీయ క్విజ్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190805191634/http://bestpoliticalquiz.com/ |date=2019-08-05 }}, చిన్న పొలిటికల్ క్విజ్కు యుఎస్ ప్రత్యామ్నాయం * [http://www.quiz2d.com/quiz/ 2 డిలో మెరుగైన-ప్రెసిషన్ పొలిటికల్ క్విజ్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190807092842/http://www.quiz2d.com/quiz/ |date=2019-08-07 }}, ప్రతి ప్రశ్నకు మరింత సాధ్యమైన సమాధానాలతో మరొక నోలన్ చార్ట్ ఆధారిత క్విజ్ * [http://www.americanprogress.org/issues/progressive-movement/news/2009/03/11/5709/interactive-quiz-how-progressive-are-you/ మీరు ఎంత ప్రగతిశీలంగా ఉన్నారు] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140825162317/http://www.americanprogress.org/issues/progressive-movement/news/2009/03/11/5709/interactive-quiz-how-progressive-are-you/ |date=2014-08-25 }}, సెంటర్ ఫర్ అమెరికన్ ప్రోగ్రెస్ నుండి సరళ సైద్ధాంతిక క్విజ్ * [http://www.isidewith.com/political-quiz ఐసైడ్] విత్ క్విజ్, యుఎస్, ఆస్ట్రేలియా, కెనడా యొక్క రాజకీయ పార్టీలతో వినియోగదారులు ఎలా పొత్తు పెట్టుకుంటారో చూపించే 48 ప్రశ్నల రాజకీయ క్విజ్. [[వర్గం:Pages with unreviewed translations]] 2k71juq0ovl6lqjs306sw2we4hlalh4 0 299476 4942919 4871562 2026-08-24T08:52:53Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4942919 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:-BLMcareers_(21678771368)_crop.jpg|alt=A woman holding a notebook crouches next to a theodolite on a tripod. The instrument is set up on a bank in a forest.|thumb| [[టోటల్ స్టేషన్|టోటల్ స్టేషన్‌ను]] ఉపయోగిస్తున్న సర్వేయరు ]] '''సర్వేయింగ్''' లేదా '''భూమి సర్వేయింగ్''' అనేది భూమి ఉపరితలంపై ఉన్న వివిధ బిందువుల త్రిమితీయ స్థానాలను, వాటి మధ్య దూరాలను, కోణాలనూ నిర్ణయించే సాంకేతికత. అదొక వృత్తి, కళ. అదొక శాస్త్రం. సర్వే చేసే వారిని '''సర్వేయరు''' అంటారు. ఆస్తుల సరిహద్దులను, స్వంతదారులను నిర్ణయించేందుకు, ప్రభుత్వ, పౌర చట్టాల ద్వారా అవసరమయ్యే ఇతర ప్రయోజనాల కోసం, మ్యాపుల తయారీకీ సర్వే ఉపయోగపడుతుంది. సర్వేలో భాగంగా [[రేఖాగణితం|జ్యామితి]], [[త్రికోణమితి]], రిగ్రెషన్ విశ్లేషణ, [[భౌతిక శాస్త్రము|భౌతిక శాస్త్రం]], ఇంజనీరింగ్, మెట్రాలజీ, [[ప్రోగ్రామింగు భాష|ప్రోగ్రామింగ్ భాషలు]], చట్టం లోని అంశాలను వాడతారు. [[టోటల్ స్టేషన్|టోటల్ స్టేషన్లు]], రోబోటిక్ టోటల్ స్టేషన్లు, థియోడోలైట్లు, GNSS రిసీవర్లు, రెట్రోరిఫ్లెక్టర్లు, 3D స్కానర్లు, రేడియోలు, ఇంక్లినోమీటర్లు, హ్యాండ్హెల్డ్ ట్యాబ్లెట్లు, డిజిటల్ లెవెల్‌లు, భూగర్భ లొకేటర్లు, డ్రోన్లు, GIS, సర్వేయింగ్ సాఫ్ట్వేర్ మొదలైనవి సర్వేయర్లు వాడే పరికరాల్లో కొన్ని. చరిత్ర ప్రారంభం నుండి మానవ అభివృద్ధిలో సర్వేయింగ్ ఒక అంశంగా ఉంది. చాలా రకాల నిర్మాణాల రూపకల్పనకు, అమలు చేయడానికీ సర్వేయింగు అవసరం. రవాణా, సమాచార ప్రసారం, మ్యాపింగ్, భూమి యాజమాన్యం కోసం చట్టపరమైన సరిహద్దుల నిర్వచనంలో కూడా సర్వేయింగు ఉపయోగపడుతుంది. అనేక ఇతర శాస్త్రీయ విభాగాలలో పరిశోధన కోసం సర్వే ముఖ్యమైన సాధనం. == నిర్వచనం == సర్వేయింగ్ పనిని ఇంటర్నేషనల్ ఫెడరేషన్ ఆఫ్ సర్వేయర్స్ ఇలా నిర్వచించింది:<ref>{{వెబ్ మూలము|title=Definition|url=http://www.fig.net/about/general/definition/index.asp|access-date=2020-03-10|archive-date=2018-10-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20181021140848/http://www.fig.net/about/general/definition/index.asp|url-status=dead}}</ref> <blockquote> సర్వేయరు, క్రింది కార్యకలాపాలలో ఒకటి లేదా అంతకంటే ఎక్కువ వాటిని చేసేందుకు అవసరమైన విద్యార్హతలు, సాంకేతిక నైపుణ్యమూ కలిగిన వ్యక్తి; * భూమి, త్రిమితీయ వస్తువులు, పాయింట్-ఫీల్డ్‌లు, పథాలను నిర్ణయించడానికి, కొలవడానికి, సూచించడానికి; * భౌగోళిక సమాచారాన్ని సమీకరించటానికి, వివరించడానికి, * భూమి, సముద్రాలపై నిర్మాణాల రూపకల్పన, నిర్వహణ కోసం ఆ సమాచారాన్ని ఉపయోగించడం; * పై పద్ధతులపై పరిశోధనలు చేయడం, వాటిని అభివృద్ధి చేయడం. </blockquote> == చరిత్ర == === పురాతన చరిత్ర === [[దస్త్రం:Cc&j-fig23--plumb_rule.png|alt=refer to caption|thumb| కాసెల్స్ కార్పెంట్రీ అండ్ జాయినరీ పుస్తకం నుండి ప్లంబ్ రూల్]] మానవులు మొదటి పెద్ద పెద్ద నిర్మాణాలను నిర్మించినప్పటి నుండి సర్వే చేస్తూ వచ్చారు. [[ప్రాచీన ఈజిప్టు నాగరికత|పురాతన ఈజిప్టులో]], [[నైలు నది]] వార్షిక వరదల తరువాత కట్టలను పునర్నిర్మించడానికి సాధారణ జ్యామితిని ఉపయోగించేవారు. గిజా లోని గ్రేట్ పిరమిడ్ దాదాపు కచ్చితమైన చతురస్రాకారంలో ఉండడం, కచ్చితంగా ఉత్తర-దక్షిణ ముఖంగా ఉండడం, క్రీ.పూ 2700 నాటి ఈజిప్షియన్ల సర్వే కుశలతను సూచిస్తున్నాయి. ''గ్రోమా'' పరికరం [[మెసొపొటేమియా నాగరికత|మెసొపొటేమియాలో]] (క్రీ.పూ 1 వ సహస్రాబ్ది ప్రారంభంలో) ఉద్భవించింది. స్టోన్‌హెంజ్‌లోని చరిత్రపూర్వ స్మారక చిహ్నం (క్రీ.పూ. 2500) చరిత్రపూర్వ సర్వేయర్లు పెగ్ - తాడు జ్యామితిని ఉపయోగించి ఏర్పాటు చేశారు. రోమన్లు భూ సర్వేను ఒక వృత్తిగా గుర్తించారు. వారు రోమన్ సామ్రాజ్యాన్ని విభజించే ప్రాథమిక కొలతలను ఏర్పరచారు. అంటే స్వాధీనం చేసుకున్న భూముల పన్ను రిజిస్టర్ (సా.శ. 300).<ref name="Lewis2001">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=1Izau5_ihmsC|title=Surveying Instruments of Greece and Rome|last=Lewis|first=M. J. T.|date=23 April 2001|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521792974|access-date=30 August 2012}}</ref> రోమన్ సర్వేయర్లను ''గ్రోమాటిసి'' అని పిలిచేవారు. మధ్యయుగ ఐరోపాలో, హద్దులు కొట్టడం అనే ప్రక్రియ ద్వారా గ్రామ సరిహద్దులను గుర్తించేవారు. సరిహద్దులను గుర్తుంచుకోవడం కోసం, ప్రజలను గుమి గూర్చి గ్రామం చుట్టూ తిరిగే పద్ధతి ఇది. జ్ఞాపకశక్తి సాధ్యమైనంత ఎక్కువ కాలం ఉండేలా ఈ గుంపుల్లో చిన్న పిల్లలు ఉండేలా చూసేవారు. ఇంగ్లాండ్‌లో, విలియం ది కాంకరర్ 1086 లో డోమ్స్‌డే పుస్తకాన్ని ప్రారంభించాడు. ఇది అన్ని భూ యజమానుల పేర్లు, వారికి ఉన్న భూమి విస్తీర్ణం, భూమి నాణ్యత, ఆ ప్రాంతం లోని కంటెంటు, నివాసుల నిర్దిష్ట సమాచారం మొదలైనవాటిని నమోదు చేసింది. కచ్చితమైన స్థానాలను చూపించే పటాలు లేవు. === ఆధునిక యుగం === [[దస్త్రం:Table_of_Surveying,_Cyclopaedia,_Volume_2.jpg|alt=Printed image of surveying equipment.|ఎడమ|thumb| టేబుల్ ఆఫ్ సర్వేయింగ్, 1728 ''సైక్లోపీడియా'']] 1551 లో అబెల్ ఫౌలన్ తలాల పట్టిక ఒకదాన్ని వివరించాడు. అతని వివరణ అభివృద్ధి చెందిన పరికరానికి స్ంబంధించినది కావడంతో ఈ పరికరం అంతకుముందు నుండి వాడుకలో ఉందని భావిస్తున్నారు. గుంటర్ గొలుసును 1620 లో ఆంగ్ల గణిత శాస్త్రజ్ఞుడు ఎడ్మండ్ గుంటర్ పరిచయం చేశాడు. ఇది చట్టబద్ధ, వాణిజ్య ప్రయోజనాల కోసం భూమిని కచ్చితంగా సర్వే చేయడానికి, ముక్కలుగా విభజించడానికీ వీలు కల్పించింది. లియోనార్డ్ డిగ్గెస్ తన పుస్తకంలో సమాంతర కోణాలను కొలిచే థియోడోలైట్ గురించి ''పాంటోమెట్రియా'' ''అనే రేఖాగణిత అభ్యాసం'' (1571) అనే పుస్తకంలో వివరించాడు. జాషువా హబెర్మెల్ ( ఎరాస్మస్ హబెర్మెహ్ల్ ) 1576 లో దిక్సూచి, త్రిపాదితో థియోడోలైట్ను సృష్టించాడు. మొట్టమొదటి సారిగా థియోడోలైట్‌లో టెలిస్కోప్‌ను చేర్చినది 1725 లో జోనాథన్ సెషన్. 18 వ శతాబ్దంలో, సర్వేయింగ్ కోసం ఆధునిక పద్ధతులు, సాధనాలను ఉపయోగించడం ప్రారంభించారు. జెస్సీ రామ్స్‌డెన్ 1787 లో మొదటి కచ్చితమైన థియోడోలైట్‌ను ప్రవేశపెట్టాడు. క్షితిజ సమాంతర తలం, నిలువు తలం రెండిట్లోనూ [[కోణం|కోణాలను]] కొలిచే పరికరం ఇది. అతను తానే స్వయంగా రూపొందించిన డివైడింగ్ ఇంజిన్ను ఉపయోగించి థియోడోలైట్‌ను సృష్టించాడు. ఈ థియోడోలైట్, పరికరాల కచ్చితత్వంలో గొప్ప ముందడుగు వేసింది. విలియం గ్యాస్కోయిన్ 1640 లో, [[టెలిస్కోపు|టెలిస్కోప్‌]] అమర్చిన క్రాస్‌హెయిర్‌ను లక్ష్య పరికరంగా ఉపయోగించాడు. [[జేమ్స్ వాట్]] 1771 లో దూరాన్ని కొలవడానికి ఆప్టికల్ మీటర్‌ను అభివృద్ధి చేశాడు; ఇది పారలాక్టిక్ కోణాన్ని కొలుస్తుంది. దాని నుండి ఒక బిందువు దూరాన్ని నిర్ధారించవచ్చు. డచ్ గణిత శాస్త్రజ్ఞుడు విల్లెబోర్డ్ స్నెలియస్ త్రిభుజం వాడకాన్ని ప్రవేశపెట్టాడు. 1615 లో అతను అల్క్‌మార్ నుండి బ్రేడా వరకు ఉన్న దూరాన్ని (సుమారు 116,1 కిలోమీటర్లు) కొలిచాడు. అతను ఈ దూరాన్ని 3.5% తక్కువగా అంచనా వేశాడు. ఈ సర్వే మొత్తం 33 త్రిభుజాలను కలిగి ఉన్న చతురస్రాకారాల గొలుసు. భూమి వక్రతను అనుమతించడానికి ప్లానార్ సూత్రాలను ఎలా సరిదిద్దవచ్చో స్నెల్ చూపించాడు. త్రిభుజం లోపల ఒక బిందువు ఉన్న స్థానాన్ని ఎలా కనుగొనాలో అతను చూపించాడు. ఈ పద్ధతిలో, దిక్సూచిపై ఆధారపడిన పద్ధతి కంటే వీటిని మరింత కచ్చితంగా కొలవవచ్చు. 1733 - 1740 మధ్య, జాక్వెస్ కాసిని, అతని కుమారుడు సీజర్ కలిసి, ఫ్రాన్స్ మొదటి త్రిభుజీకరణాన్ని చేపట్టారు. ఇందులో మెరిడియన్ ఆర్క్ పునఃపరిశీలన ఉంది. ఇది ఫ్రాన్స్ యొక్క మొదటి మ్యాపు. దీన్ని 1745 లో ప్రచురించారు. [[దస్త్రం:1870_Index_Chart_to_GTS_India-1.jpg|alt=Map of triangulation network covering India.|thumb| 1870 లో తయారు చేసిన త్రికోణమితి సర్వేను చూపించే భారతదేశం మ్యాప్]] 18 వ శతాబ్దం చివరలో మాత్రమే వివరణాత్మకమైన త్రిభుజాకార నెట్‌వర్క్ సర్వేల ద్వారా మొత్తం దేశాలను మ్యాపింగు చేసారు. 1784 లో, జనరల్ విలియం రాయ్ నేతృత్వం లోని ఆర్డినెన్స్ సర్వే ఆఫ్ గ్రేట్ బ్రిటన్ బృందం బ్రిటన్ ప్రిన్సిపల్ ట్రయాంగ్యులేషన్‌ను ప్రారంభించింది. మొట్టమొదటి రామ్స్‌డెన్ థియోడోలైట్ నిర్మించినది ఈ సర్వే కోసమే. ఎట్టకేలకు 1853 లో సర్వే పూర్తయింది. భారతదేశ త్రికోణమితి సర్వే 1801 లో ప్రారంభమైంది. భారత సర్వే అపారమైన శాస్త్రీయ ప్రభావాన్ని చూపింది. ఇది రేఖాంశపు ఆర్క్ లోని విభాగాన్ని కచ్చితంగా కొలిచిన మొట్టమొదటి కొలతల్లో ఒకటి. ఇది [[ఎవరెస్టు పర్వతం|ఎవరెస్ట్ పర్వతానికి]], ఇతర హిమాలయ శిఖరాలకూ పేర్లు పెట్టి మ్యాపింగు చేసింది. 19 వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో, [[పారిశ్రామిక విప్లవం]] ప్రారంభ మయ్యాక సర్వేయింగ్ అధిక డిమాండ్ ఉన్న వృత్తిగా మారింది. ఈ వృత్తి తన పనికి సహాయపడటానికి మరింత కచ్చితమైన సాధనాలను అభివృద్ధి చేసింది. పారిశ్రామిక మౌలిక సదుపాయాల ప్రాజెక్టులు, కాలువలు, రోడ్లు, రైలు మార్గాలు వేయడానికి సర్వేయర్లను ఉపయోగించాయి. [[నెపోలియన్]] బోనపార్టే 1808 లో ఐరోపా లోని మొట్టమొదటి కాడాస్ట్రేను స్థాపించాడు. ఇది అనేక భూ ఖండికల సంఖ్య, వాటి విలువ, భూ వినియోగం, పేర్లు మొదలైన డేటాను సేకరించింది. త్వరలోనే ఈ వ్యవస్థ ఐరోపా అంతటా వ్యాపించింది. [[దస్త్రం:Camp_of_surverying_party_at_Russel's_Tank,_Arizona,_on_eastern_slope_of_Laja_Range,_1,271_miles_from_Missouri_River._(Boston_Public_Library)_(cropped).jpg|ఎడమ|thumb| 1860 లలో [[ఆరిజోనా|అరిజోనాలోని]] రస్సెల్ ట్యాంక్ వద్ద రైల్‌రోడ్ సర్వేయింగ్ పార్టీ ]] రాబర్ట్ టొరెన్స్ 1858 లో దక్షిణ ఆస్ట్రేలియాలో టొరెన్స్ వ్యవస్థను ప్రవేశపెట్టాడు. భూమి లావాదేవీలను సరళీకృతం చేయడానికి, ఓ కేంద్రీకృత రిజిస్టరు ద్వారా విశ్వసనీయమైన టైటిళ్ళను అందించడానికి టొరెన్స్ దీన్ని ఉద్దేశించాడు. టొరెన్స్ వ్యవస్థను ఆంగ్ల భాష మాట్లాడే ప్రపంచంలోని అనేక ఇతర దేశాలలో అనుసరించారు. 1800 లలో రైలుమార్గాలు రావడంతో సర్వేయింగ్ చాలా ముఖ్యమైన భూమిక పోషించింది. సాంకేతికంగా, ఆర్థికంగా లాభదాయకమైన రైలుమార్గాలను ప్లాన్ చేయడానికి సర్వే అవసరం. === 20 వ శతాబ్దం === [[దస్త్రం:Bundesarchiv_Bild_183-S12054,_Vermessungstruppe_bei_Fernaufnahmen.jpg|alt=Soldier standing next to a Telescopic instrument on a tripod.|thumb| [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]], 1918 సమయంలో ఒక జర్మన్ ఇంజనీర్ సర్వే ]] 20 వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో సర్వేయర్లు పాత గొలుసులు, తాడులను మెరుగుపరిచారు. కాని ఇప్పటికీ చాలా దూరాలను కచ్చితంగా కొలవడంలో సమస్యను ఎదుర్కొన్నారు. డాక్టర్ ట్రెవర్ లాయిడ్ వాడ్లీ 1950 లలో టెల్యూరోమీటర్‌ను అభివృద్ధి చేశారు. ఇది రెండు మైక్రోవేవ్ ట్రాన్స్మిటర్ / రిసీవర్లను ఉపయోగించి ఎక్కువ దూరాన్ని కొలుస్తుంది.<ref>{{వెబ్ మూలము|title=The History of the Tellurometer|url=http://www.fig.net/pub/fig2008/papers/hs01/hs01_03_sturman_wright_2833.pdf|publisher=International Federation of Surveyors|accessdate=20 July 2014}}</ref> 1950 ల చివరలో జియోడిమీటర్ ఎలక్ట్రానిక్ దూర కొలత (EDM) పరికరాలను ప్రవేశపెట్టింది.<ref>{{వెబ్ మూలము|title=Geodimeter-The First Name in EDM|url=http://www.profsurv.com/magazine/article.aspx?i=394|accessdate=20 July 2014}}</ref> EDM యూనిట్లు దూరాన్ని కనుగొనడానికి కాంతి తరంగాల బహుళ పౌనఃపున్య దశ మార్పును ఉపయోగిస్తాయి.<ref>{{వెబ్ మూలము|title=Electronic Distance Measurement|url=http://jerrymahun.com/library/Distance/a.htm|accessdate=20 July 2014|archive-date=29 జూలై 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140729013241/http://jerrymahun.com/library/Distance/a.htm|url-status=dead}}</ref> ఈ సాధనాలు కొన్ని కిలోమీటర్ల ఎడంలో ఉన్న పాయింట్ల మధ్య దూరాన్ని ఒక్క దెబ్బలో కొలవడం ద్వారా, రోజులూ వారాలూ పట్టే పనిలో ఎంతో సమయాన్ని ఆదా చేశాయి. ఎలక్ట్రానిక్స్‌లో పురోగతి వలన EDM సూక్ష్మీకరణకు వీలు కలిగించింది. 1970 వ దశకంలో కోణ, దూరాల కొలతలను కలిపే మొదటి సాధనాలు వెలుగు చూసాయి. వీటిని [[టోటల్ స్టేషన్|టోటల్ స్టేషన్లుగా]] అని అన్నారు. తయారీదారులు వీటికి మరిన్ని పరికరాలను జోడిస్తూ, కచ్చితత్వాన్ని, కొలత వేగాన్ని పెంచుతూ పోయారు. వంపు పరిహారకాలు, డేటా రికార్డర్లు, ఆన్-బోర్డు లెక్కింపు కార్యక్రమాలూ వంటి మెరుగుదలలూ ఉన్నాయి. మొదటి ఉపగ్రహ స్థాన వ్యవస్థ US నేవీ ట్రాన్సిట్ వ్యవస్థ . మొదటి విజయవంతమైన ప్రయోగం 1960 లో జరిగింది. ఈ వ్యవస్థ ముఖ్య ఉద్దేశం పొలారిస్ క్షిపణి కలిగిన జలాంతర్గాములకు స్థాన సమాచారాన్ని అందించడం. ఒక బిందువు స్థానాన్ని నిర్ణయించడానికి ఫీల్డ్ రిసీవర్లను ఉపయోగించవచ్చని సర్వేయర్లు కనుగొన్నారు. ఉపగ్రహాలు పరిశీలించే ప్రాంతం తక్కువగా ఉండడం, పరిశీలనల కోసం వాడే పరికరాలు చాలా పెద్దవిగా ఉండడం వలన ఈ పని శ్రమతో కూడుకున్నది గాను, తక్కువ కచ్చితత్వంతోనూ ఉండేది. సుదూర (రిమోట్) ప్రదేశాల్లో బెంచ్‌మార్కులను ఏర్పాటు చేయడం దీని ప్రధాన ఉపయోగం. యుఎస్ వైమానిక దళం 1978 లో గ్లోబల్ పొజిషనింగ్ సిస్టమ్ (జిపిఎస్) కు చెందిన మొదటి నమూనా ఉపగ్రహాలను ప్రయోగించింది. మరింత కచ్చితత్వాన్ని అందించడానికి GPS ఉపగ్రహాల యొక్క పెద్ద సమూహాన్ని, మెరుగైన సిగ్నల్ ట్రాన్స్మిషన్ను ఉపయోగించింది. సర్వే కచ్చితత్వ అవసరాలను చేరుకోవాలంటే, GPS వచ్చిన తొలినాళ్ళలో స్టాటిక్ రిసీవర్ ద్వారా చాలా గంటలు పరిశీలన అవసరం అయ్యేది. ఉపగ్రహాలు, రిసీవర్లు రెండింటికి ఇటీవల చేసిన మెరుగుదలల కారణంగా, రియల్ టైమ్ కైనమాటిక్ (RTK) సర్వేకు వీలు కలిగింది. RTK సర్వేలు స్థిరమైన బేస్ స్టేషన్, రెండవ రోవింగ్ యాంటెన్నాను ఉపయోగించడం ద్వారా అధిక-కచ్చితత్వ కొలతలను పొందుతాయి. రోవింగ్ యాంటెన్నా స్థానాన్ని ట్రాక్ చేయవచ్చు. === 21 వ శతాబ్దం === థియోడోలైట్, [[టోటల్ స్టేషన్]], RTK GPS సర్వేలు వాడుకలో ఉన్న ప్రాథమిక పద్ధతులు. రిమోట్ సెన్సింగ్, ఉపగ్రహ చిత్రాలు మెరుగుపడటం, ధర తగ్గుతూండడం వలన వాటి వాడకం ఎక్కువైంది. ప్రముఖ కొత్త సాంకేతిక పరిజ్ఞానాలలో త్రిమితీయ (3 డి) స్కానింగ్, స్థలాకృతి సర్వేల కోసం లిడార్ వాడకాలు ఉన్నాయి. ఫోటోగ్రామెట్రిక్ ఇమేజ్ ప్రాసెసింగ్‌తో పాటు [[మానవరహిత వైమానిక వాహనం|యుఎవి]] టెక్నాలజీ కూడా వాడుకలో ఉంది. == పరికరాలు == === హార్డ్‌వేర్ === ప్రపంచవ్యాప్తంగా వాడుకలో ఉన్న ప్రధాన సర్వేయింగ్ సాధనాలు థియోడోలైట్, [[టేప్ కొలత|కొలిచే టేప్]], [[టోటల్ స్టేషన్]], 3 డి స్కానర్లు, జిపిఎస్ / జిఎన్ఎస్ఎస్, లెవెల్, రాడ్. చాలా సాధనాలను ఉపయోగించేటపుడు త్రిపాదికి బిగిస్తారు. చిన్న దూరాలను టేపుతో కొలుస్తారు. 3 డి స్కానర్లు, వివిధ రకాల వైమానిక చిత్రాలను కూడా ఉపయోగిస్తారు. థియోడోలైట్ కోణాలను కొలిచే పరికరం. ఇది సమాంతర తలంలోను, నిలువు తలంలోనూ కోణాలను కొలుస్తుంది. ట్రనియన్‌లపై అమర్చిన టెలిస్కోపును లక్ష్య వస్తువుతో నిలువుగా అలైను చేస్తారు. పై విభాగం మొత్తం క్షితిజ సమాంతర అలైనుమెంటు కోసం గుండ్రంగా తిరుగుతుంది. నిలువు వృత్తం టెలిస్కోప్ నిలువుకు వ్యతిరేకంగా చేసే కోణాన్ని కొలుస్తుంది. దీనిని జెనిత్ కోణం అంటారు. క్షితిజ సమాంతర వృత్తం ఎగువ, దిగువ పలకలను వాడుతుంది. సర్వేను ప్రారంభించినప్పుడు, సర్వేయర్ పరికరాన్ని తెలిసిన దిశలో (బేరింగ్) చూపిస్తాడు. దిగువ ప్లేట్‌ను బిగిస్తాడు. ఇక ఈ పరికరాన్ని ఇతర వస్తువుల బేరింగ్‌ను కొలవడానికి తిప్పవచ్చు. బేరింగ్ తెలియకపోతే లేదా డైరెక్ట్ యాంగిల్ కొలత కావాలనుకుంటే, ప్రారంభ దృష్టిలో పరికరాన్ని సున్నాకి సెట్ చేయవచ్చు. ఇది ప్రారంభ వస్తువుకు, థియోడోలైట్‌కు, టెలిస్కోప్‌తో సమలేఖనం చేసిన అంశానికీ మధ్య ఉన్న్న కోణాన్ని చదువుతుంది. గైరోథియోడొలైట్ అనేది థియోడోలైట్ కే మరొక రూపం. ఇది రిఫరెన్స్ గుర్తులేమీ లేనప్పుడు తనను తాను ఓరియంట్ చేయడానికి గైరోస్కోప్‌ను ఉపయోగిస్తుంది. దీన్ని భూగర్భ కొలతల కోసం ఉపయోగిస్తారు. [[టోటల్ స్టేషన్]] దూరాన్ని కొలిచే ఎలక్ట్రానిక్ పరికరం (EDM) తో కూడిన థియోడోలైట్. క్షితిజ సమాంతర తలానికి సెట్ చేసినప్పుడు లెవలింగ్ కోసం టోటల్ స్టేషన్ ఉపయోగించవచ్చు. టోటల్ స్టేషన్ల రాకతో, ఆప్టికల్-మెకానికల్ పరికరాల నుండి సంపూర్ణ ఎలక్ట్రానిక్ పరికరాలకు సర్వేయింగు మారిపోయింది.  <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (December 2013)">citation needed</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> ఆధునిక టోటల్ స్టేషన్లకు, దూరాలను కొలతల్లో వాడే కాంతి పల్సులను ప్రతిబింబించే రిఫ్లెక్టర్ గానీ ప్రిజం గానీ అవసరం లేదు. అవి పూర్తిగా రోబోటిక్ యంత్రాలు. పాయింట్ డేటాను రిమోట్ కంప్యూటర్‌కు ఇ-మెయిల్ చెయ్యగలవు కూడా. గ్లోబల్ పొజిషనింగ్ సిస్టమ్ వంటి ఉపగ్రహ స్థాన వ్యవస్థలకు కనెక్ట్ చేయగలవు. రియల్ టైమ్ కైనెమాటిక్ జిపిఎస్ వ్యవస్థల వలన సర్వే వేగం పెరిగింది. అయితే అవి ఇప్పటికీ క్షితిజ సమాంతరంగా 20 మి.మీ., నిలువుగా 30-40 మి.మీ. వరకు మాత్రమే కచ్చితమైనవి. GPS సర్వేయింగు, అది వాడే పరికరాలు, అది ఉపయోగించే పద్ధతుల రీత్యా ఇతర GPS ఉపయోగాల కంటే భిన్నంగా ఉంటుంది. స్టాటిక్ GPS లో స్థానంలో చాలా సమయం పాటు ఉంచిన రెండు రిసీవర్లను ఉపయోగిస్తుంది. కక్ష్యలో చలిస్తూ ఉండే ఉపగ్రహాలు, ఈ దీర్ఘ కాలం వలన కొలతలను పోల్చే వీలు రిసీవరుకు కలుగుతుంది. RTK సర్వేయింగు ఒక స్టాటిక్ యాంటెన్నాను, ఒక రోవింగ్ యాంటెన్నానూ ఉపయోగిస్తుంది. స్టాటిక్ యాంటెన్నా ఉపగ్రహ స్థానాలను, వాతావరణ పరిస్థితులలో మార్పులనూ ట్రాక్ చేస్తుంది. సర్వేయరు సర్వే చెయ్యాల్సిన బిందువులను కొలవడానికి రోవింగ్ యాంటెన్నాను ఉపయోగిస్తాడు. రెండు యాంటెనాల మధ్య రేడియో లింకు ఉంటుంది. స్టాటిక్ యాంటెన్నా నుండి రోవింగ్ యాంటెన్నాకు అవసరమైన దిద్దుబాట్లను దీనిద్వారా పంపుతారు. రోవింగ్ యాంటెన్నా ఆ దిద్దుబాట్లను తాను అందుకుంటున్న GPS సంకేతాలకు వర్తింపజేస్తుంది. స్టాటిక్ పద్ధతుల కంటే RTK సర్వేయింగు తక్కువ దూరాలను కవరు చేస్తుంది. వివిధ సర్వేయింగ్ సాధనాలు వివిధ ఉపయోగాలకు పనికివస్తాయి. థియోడోలైట్లు, లెవెల్‌లను మొదటి ప్రపంచ దేశాలలో సర్వేయర్ల కంటే భవన నిర్మాణ్ల్లోనే ఎక్కువ ఉపయోగిస్తూంటారు. కన్స్ట్రక్టర్ సాపేక్షంగా చౌకైన పరికరాలను ఉపయోగించి సాధారణ సర్వే పనులను చేయవచ్చు. టోటల్ స్టేషన్లు చాలా మంది ప్రొఫెషనల్ సర్వేయర్లకు నమ్మకబంట్ల వంటివి. ఎందుకంటే అవి అన్ని పరిస్థితులలోనూ బహుముఖమైనవి, ఆధారపడదగినవీను. పెద్ద ఎత్తున చేసే సర్వేలలో GPS వాడడం వలన ఉత్పాదకత పెరుగుతుంది. పెద్దపెద్ద మౌలిక సదుపాయాలు లేదా డేటా సేకరణ ప్రాజెక్టులలో ఈ పద్ధతిని వాడుతారు. రోబోటిక్-గైడెడ్ టోటల్ స్టేషన్లను వడి, ఒకే వ్యక్తి మరొకరి సాయం అవసరం లేకుండా సర్వే చేసుకుపోవచ్చు. పెద్ద ప్రాంతాలను కొలవడానికి వేగవంతమైన పద్ధతి హెలికాప్టర్‌. హెలికాప్టర్ యొక్క స్థానాన్ని రికార్డ్ చేయడానికి GPS వాడి, భూమిని కొలవడానికి లేజర్ స్కానర్‌ను ఉపయోగించడం ఈ సర్వే పద్ధతి. కచ్చితత్వాన్ని పెంచడం కోసం, భూమిపై బీకాన్లను ఉంచుతారు (సుమారు 20 కి.మీ. ఎడంతో). ఈ పద్ధతిలో 5-40 సెం.మీ. మధ్య కచ్చితత్వం ఉంటుంది (విమాన ఎత్తును బట్టి). సర్వేయర్లు త్రిపాదులు, ఇన్స్ట్రుమెంట్ స్టాండ్ల వంటి అనుబంధ పరికరాలను కూడా ఉపయోగిస్తారు; దూరాన ఉన్న స్థానాలను గుర్తించేందుకు వాడే లైట్లు, బీకాన్లు; హెల్మెట్ల వంటి రక్షణ సామాగ్రి ; అడ్డుగా వచ్చే చెట్ల కొమ్మలను కొట్టేసే పరికరాలు; కాలక్రమలో కనిపించకుండా పోయే సర్వే గుర్తులను తవ్వి వెలికితీసే పనిముట్లు, వివిధ ఉపరితలాలు, నిర్మాణాలలో గుర్తులను దిగగొట్టేందుకు సుత్తులు; కమ్యూనికేషన్ కోసం పోర్టబుల్ రేడియోలు వగైరాలు సర్వేయింగులో వాడే ఇతర పనిముట్లు. === సాఫ్ట్‌వేరు === [[టోటల్ స్టేషన్]], జిపిఎస్, 3 డి స్కానర్లు ఇతర కలెక్టర్ డేటాను ఉపయోగించే ల్యాండ్ సర్వేయర్లు, నిర్మాణ నిపుణులు, సివిల్ ఇంజనీర్లు తమ సామర్థ్యం, కచ్చితత్వం, ఉత్పాదకతను పెంచుకునేందుకు ల్యాండ్ సర్వేయింగ్ సాఫ్ట్‌వేర్‌ను ఉపయోగిస్తున్నారు. సమకాలీన భూ సర్వేలో సాఫ్ట్‌వేరు భూమిక చాలా ప్రధానమైనది.<ref>{{వెబ్ మూలము|url=http://www.gisuser.com/content/view/4843/|title=View DigitalGlobe Imagery Solutions @ Geospatial Forum|date=4 June 2010}}</ref> == టెక్నిక్స్ == [[దస్త్రం:Brunton.JPG|alt=A compass with extra sights for measuring bearings.|thumb| ఒక ప్రామాణిక బ్రంటన్ జియో [[దిక్సూచి]]. క్షేత్ర-ఆధారిత కొలతల కోసం భౌగోళిక శాస్త్రవేత్తలు, భూవిజ్ఞాన శాస్త్రవేత్తలు, సర్వేయర్లు ఇప్పటికీ ఉపయోగిస్తున్నారు ]] సర్వేయర్లు కోణాలు, దూరాలను కొలవడం ద్వారా వస్తువుల స్థానాన్ని నిర్ణయిస్తారు. వారి పరిశీలనల కచ్చితత్వాన్ని ప్రభావితం చేసే కారకాలను కూడా కొలుస్తారు. అప్పుడు వారు ఈ డేటాను వెక్టర్లు, బేరింగులు, కోఆర్డినేట్లు, ఎత్తులు, విస్తీర్ణాలు, ఘనపరిమాణాలు, ప్లాన్లు, మ్యాపులను సృష్టించడానికి ఉపయోగిస్తారు. గణన తేలిగ్గా ఉండేందుకు కొలతలను అడ్డు, నిలువు భాగాలుగా విభజిస్తారు. GPS, ఖగోళ కొలతలకు సమయం యొక్క కొలత కూడా అవసరం. === దూర కొలత === [[దస్త్రం:Field-Map_birdie.jpg|alt=A Woman with a backpack holding a laser rangefinder, a handheld GPS and a Tablet computer.|ఎడమ|thumb| సర్వేయింగ్ కోసం ఆధునిక పరికరాల ఉదాహరణ ( ఫీల్డ్-మ్యాప్ టెక్నాలజీ): జిపిఎస్, లేజర్ రేంజి పైండరు, ఫీల్డ్ కంప్యూటర్ల వలన సర్వేయింగ్‌తో పాటు కార్టోగ్రఫీ (రియల్ టైమ్‌లో మ్యాప్‌ను సృష్టించడం)లు, ఫీల్డ్ డేటా సేకరణకు వీలు కలుగుతుంది.]] EDM పరికరాలు రాక ముందు, [[దూరం|దూరాలను]] వివిధ పద్ధతుల్లో కొలిచేవారు. వీటిలో గుంటర్ గొలుసు లేదా ఉక్కు లేదా ఇన్వార్‌తో చేసిన కొలిచే టేపుల వంటి గొలుసులు ఉన్నాయి. క్షితిజ సమాంతర దూరాలను కొలవడానికి, ఈ గొలుసులు లేదా టేపులను వదులుగా వేలాడబడకుండా ఉండేలా లాగి పట్టుకునేవారు. వేడికి వ్యాకోచం చెందుతాయి కాబట్టి దాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని దూరాన్ని సర్దుబాటు చేయాల్సి వచ్చేది. కొలిచే పరికరాన్ని క్షితిజ సమాంతరంగా ఉండేలా పట్టుకునే ప్రయత్నాలు కూడా చేస్తారు. పెరాంబులేటర్లు అనే చక్రాలను ఎక్కువ దూరాలను కొలవడానికి ఉపయోగించేవారు. కాని కచ్చితత్వం తక్కువగా ఉండేది. టాకియోమెట్రీ అంటే తెలిసిన పరిమాణం గల ఒక వస్తువు యొక్క రెండు చివరల మధ్య కోణాన్ని కొలవడం ద్వారా దూరాలను కొలిచే పద్ధతి. EDM రాక ముందు, ఎగుడుదిగుడు నేలపై గొలుసు కొలత అసాధ్యమైన చోట్ల, ఈ పద్ధతిని వాడేవారు. === కోణ కొలత === చారిత్రికంగా, [[దిక్సూచి|దిక్సూచిని]] ఉపయోగించి క్షితిజ సమాంతరంగా ఉండే కోణాలను కొలిచేవారు. తరువాత వచ్చిన మరింత కచ్చితమైన స్క్రైబ్డ్ డిస్క్‌లతో కోణీయ రిజల్యూషను మెరుగుపడింది. డిస్క్ పైన రెటికిల్స్‌తో టెలిస్కోపులను అమర్చడంతో మరింత కచ్చితంగా చూడ్డం సాధ్యపడింది ( థియోడోలైట్ చూడండి). లెవెల్‌లు, కాలిబ్రేటెడ్ వృత్తాలతో నిలువు కోణాల కొలతకు వీలైంది. వెర్నియర్స్ ద్వారా ఒక డిగ్రీ లోని కొంత భాగాన్ని కూడా కొలవడం సాధ్యపడింది. === ఎత్తులు కొలవడం (లెవెలింగ్) === [[దస్త్రం:Tide_station_leveling.jpg|alt=A woman setting up an optical level on a tripod.|thumb| సెంటర్ ఫర్ ఆపరేషనల్ ఓషనోగ్రాఫిక్ ప్రొడక్ట్స్ అండ్ సర్వీసెస్ సిబ్బంది మైనేలోని రిచ్‌మండ్‌లోని యుఎస్ ఆర్మీ కార్ప్స్ ఆఫ్ ఇంజనీర్లకు మద్దతుగా టైడ్ స్టేషన్ లెవలింగ్ నిర్వహిస్తున్నారు.]] ఎత్తును కొలవడానికి సరళమైన పద్ధతి - ఆల్టిమీటర్‌తో, గాలి పీడనాన్ని ఉపయోగించి కొలవడం. మరింత కచ్చితమైన కొలతలు అవసరమైనప్పుడు, కచ్చితమైన లెవెల్‌ల (అవకలన లెవలింగ్ అని కూడా పిలుస్తారు) వంటివి వాడతారు. కచ్చితమైన లెవలింగ్ చేసినప్పుడు, పరికరాన్ని, కొలిచే రాడ్‌నూ ఉపయోగించి రెండు పాయింట్ల మధ్య అనేక కొలతలు తీసుకుంటారు. రెండు ఎండ్ పాయింట్ల మధ్య ఎత్తులో నికర వ్యత్యాసాన్ని పొందడానికి ఎత్తు కొలతల్లో తేడాలు కలపడం తీసివేయడం చేస్తారు. గ్లోబల్ పొజిషనింగ్ సిస్టమ్ (జిపిఎస్) పద్ధతిలో, ఎలివేషన్‌ను ఉపగ్రహ రిసీవర్లతో కొలవవచ్చు. సాధారణంగా GPS సాంప్రదాయిక లెవలింగ్ కంటే కొంత తక్కువ కచ్చితమైనది. కానీ ఎక్కువ దూరాలను కొలిచేటపుడు అవి రెండూ సమానంగా ఉండవచ్చు. === స్థానాన్ని నిశ్చయించడం === తెలిసిన స్థానాలు సమీపంలో లేనప్పుడు భూమి యొక్క ఉపరితలంపై ఒక స్థానాన్ని నిర్ణయించే ప్రాథమిక మార్గం ఖగోళ పరిశీలనలు. నావిగేషనల్ టెక్నిక్‌లను ఉపయోగించి సూర్యుడు, చంద్రుడు, నక్షత్రాల పరిశీలనలు చేయవచ్చు. పరికరం స్థానంలో నక్షత్రానికి బేరింగ్ నిర్ణయించిన తర్వాత, బేరింగును భూమిపై బిందువుకు బదిలీ చేస్తారు. ఈ బిందువును ఇతర పరిశీలనలకు స్థావరంగా ఉపయోగించవచ్చు. కచ్చితమైన ఖగోళ స్థానాలను పరిశీలించడం, లెక్కించడం చాలా కష్టం. GPS ద్వారా భూమిపై కావలసినన్ని స్థానాలను నిర్ణయించుకోవచ్చు కాబట్టి, GPS వ్యవస్థ వచ్చినప్పటి నుండి ఖగోళ పరిశీలనల ద్వారా సర్వే చెయ్యడం అరుదై పోయింది. === రిఫరెన్స్ నెట్‌వర్క్‌లు === [[దస్త్రం:Traversing_and_Offsetting_DP_79152.png|alt=A diagram of survey markers running along a shoreline.|thumb| నీలం రంగులో చూపించిన తీరప్రాంతపు స్థానాన్ని గుర్తించేందుకు, ట్రావర్స్, ఆఫ్‌సెట్ కొలతలను ఉపయోగించి చేసిన సర్వే. నలుపు రంగు లోని డాష్డ్ లైన్లు రిఫరెన్స్ పాయింట్ల (బ్లాక్ సర్కిల్స్) మధ్య ప్రయాణ కొలతలు. ఎరుపు గీతలు అడ్డంగా ఉండే రేఖలకు లంబ కోణంలో కొలుస్తారు.]] నేరుగా మొదటి సూత్రాల నుండే సర్వే పాయింట్లను కొలవడం బాగా అరుదు. గతంలో కొలిచిన బిందువులతో పోల్చి కొత్త బిందువులను కొలుస్తారు. ఈ రకంగా ఒక సర్వే లేదా ''నియంత్రణ'' నెట్‌వర్కు రూపొందుతుంది. కొత్త సర్వేను ప్రారంభించేటప్పుడు వారి స్వంత స్థానాన్ని నిర్ణయించడానికి ఈ నెట్‌వర్కు లోని బిందువును ఉపయోగించుకుంటారు. సర్వే పాయింట్లకు గుర్తులుగా చిన్న చిన్న మేకుల నుండి పెద్ద బీకన్ల వరకు వాడతారు. బీకన్లు చాలా దూరం వరకూ కనబడుతూ ఉంటాయి. సర్వేయర్లు ఈ స్థానంలో వారి పరికరాలను పెట్టుకుని, సమీపంలోని వస్తువులను కొలుస్తారు. కొన్నిసార్లు ఎత్తైన స్టీపుల్ లేదా రేడియో ఏరియల్ వంటి దాని స్థానాన్ని కొలిచి పెట్టుకుంటారు. దీన్ని రిఫరెన్సుగా తీసుకుని సర్వే చేపడతారు. చిన్న చిన్న ప్రాంతాలను సర్వే చేయడానికి <nowiki><i id="mwATE">ట్రావెర్సింగ్</i></nowiki> అనే పద్ధతిని వాడుతారు. సర్వేయరు పాత రిఫరెన్స్ గుర్తు లేదా తెలిసిన స్థానం నుండి మొదలు పెట్టి, సర్వే చేసే ప్రాంతంలో రిఫరెన్స్ గుర్తుల నెట్‌వర్క్‌ను ఏర్పాటు చేస్తారు. అప్పుడు వారు బేరింగ్లు, రిఫరెన్స్ మార్కులకు లక్ష్యుత స్థానాలకు మధ్య దూరాలను కొలుస్తారు. చాలా ట్రావెర్స్‌లు రెండు ముందస్తు రిఫరెన్స్ మార్కుల మధ్య లూప్‌ను ఏర్పరుస్తాయి కాబట్టి సర్వేయర్లు తమ కొలతలను సరిచూసుకోవచ్చు. ==== డేటమ్, నిర్దేశాంక వ్యవస్థలు ==== చాలా సర్వేలు భూమి ఉపరితలంపై స్థానాలను లెక్కించవు, వస్తువుల సాపేక్ష స్థానాలను కొలుస్తాయి. అయితే, సర్వే చేసిన అంశాలను సరిహద్దు రేఖలు లేదా గతంలో చేసిన సర్వేల వంటి బయటి డేటాతో పోల్చి చూడాల్సి ఉంటుంది. ఒక స్థానాన్ని వివరించే పురాతన పద్ధతి అక్షాంశ రేఖాంశాలు, సముద్ర మట్టం నుండి ఉన్న ఎత్తు. సర్వేయింగు శాస్త్రం పెరిగేకొద్దీ చిన్నచిన్న భూ భాగాలపై సర్వేల కోసం గణితాన్ని సరళీకృతం చేయడానికి కార్టెసియన్ కోఆర్డినేట్ వ్యవస్థలను సృష్టించారు. సరళమైన సర్వే వ్యవస్థలు భూమి చదునుగా ఉందని భావిస్తాయి. ఏదో ఒక బిందువు నుండి కొలత వేస్తారు. దీనిని 'డేటమ్' (డేటా యొక్క ఏక రూపం) అని పిలుస్తారు. నిర్దేశాంక (కోఆర్డినేట్) వ్యవస్థల్లో చిన్నచిన్న ప్రదేశాల్లో వస్తువుల మధ్య దూరాలు, దిశలను సులభంగా లెక్కించ వీలౌతుంది. భూమి వంపు కారణంగా పెద్ద ప్రాంతాలు వక్రీకరణకు గురౌతాయి. పెద్ద ప్రాంతాల కోసం, ఎలిప్సోయిడ్ లేదా జియోయిడ్ ఉపయోగించి భూమి ఆకారాన్ని నమూనా చేయడం అవసరం. చాలా దేశాలు తమ భూభాగంలో వక్రత లోపాన్ని తగ్గించడానికి తమవైన కోఆర్డినేట్-గ్రిడ్లను సృష్టించుకున్నాయి. == రకాలు == రెగ్యులేటరీ బాడీలు సర్వే నైపుణ్యాలను వివిధ పద్ధతుల్లో వర్గీకరించాయి. విస్తృత సమూహాలు: * ''నిర్మించిన తరువాత చేసే సర్వే (యాస్-బిల్ట్ సర్వే)'': నిర్మాణ ప్రాజెక్టులో ఇటీవల నిర్మించిన వాటిని డాక్యుమెంట్ చేసే సర్వే ఇది. రికార్డు కోసం, పూర్తయిన పనిని మూల్యాంకనం చేసేందుకు, చెల్లింపులు చేసేందుకూ ఈ సర్వేలు జరుగుతాయి. ఈ సర్వేను 'వర్క్స్ యాజ్ ఎగ్జిక్యూటెడ్ సర్వే' అని కూడా అంటారు. ''నిర్మించిన తరువాత చేసే'' సర్వేలను ఎరుపు రంగులో లేదా ఎరుపు గీతలో చూపిస్తారు. డిజైన్‌ను, నిర్మాణాన్నీ పోల్చడానికి ఇప్పటికే ఉన్న ప్రణాళికలపై ఈ సర్వేలను పెట్టి పరిశీలిస్తారు * ''కాడాస్ట్రాల్ లేదా సరిహద్దు సర్వేయింగ్'': చట్టపరమైన వివరణను ఉపయోగించి భూమి సరిహద్దులను గుర్తించే సర్వే ఇది. మూలల్లో సరిహద్దు గుర్తులను అమర్చడం ఇందులో భాగం. గుర్తులుగా ఇనుప [[స్థూపం|రాడ్లు]], పైపులు పాతడం, కాంక్రీట్ దిమ్మలు పెట్టి వాటిలో మేకులు దిగ గొట్టడం వంటివి చేస్తారు. ఇందులో సరిహద్దు సర్వే, తనఖా సర్వే, టోపోగ్రాఫిక్ సర్వేలు భాగాలు. * ''నియంత్రణ సర్వేయింగ్'': భవిష్యత్తులో చెయ్యబోయే సర్వేల కోసం ప్రారంభ స్థానాలుగా ఉపయోగించే రిఫరెన్సు స్థానాలను నిర్ధారించేందుకు నియంత్రణ సర్వేలు వాడుతారు. * ''నిర్మాణ సర్వేయింగ్: వివిధ నిర్మాణాలు డిజైను, డ్రాయింగుల ప్రకారమే జరుగుతున్నాయో లేదో పరిశీలించే సర్వే. నిర్మాణ సమయంలో నిరంతరం ఒక నిర్ణీత కాలావధిలో, నిర్ణీత నిర్మాణ మైలు రాళ్ళవదా ఈ సర్వే చేస్తారు'' * ''వైకల్య సర్వే :'' ఒక నిర్మాణం లేదా వస్తువు కాలక్రమంలో ఆకారం మారుతోందా లేదా కదులుతోందా అనేది నిర్ధారించడానికి ఈ సర్వే చేస్తారు. మొదట ఒక వస్తువుపై బిందువుల స్థానాలని గుర్తిస్తారు. కొంత కాలం గడిచాక, ఆ స్థానాలను తిరిగి కొలుస్తారు. ఈ రెండు సెట్ల స్థానాలను పోల్చి ఆ వస్తువులో ఏమైనా వైకల్యం కలుగుతోందా అనేది తెలుసుకుంటారు. * ''డైమెన్షనల్ కంట్రోల్ సర్వే :'' సమతలంగా లేని ఉపరితలాలపై ఈ రకమైన సర్వే చేస్తారు. చమురు, గ్యాస్ పరిశ్రమలో పాత, దెబ్బతిన్న పైపులను ఈ సర్వే ప్రాతిపదికనే మారుస్తూంటారు. ఈ సర్వే ప్రయోజనం ఏమిటంటే, సర్వేను నిర్వహించడానికి ఉపయోగించే పరికరం సమతలంపై ఉండాల్సిన అవసరం లేదు. సముద్రంపై ప్లాట్‌ఫారమ్‌లు స్థిరంగా ఉండవు కాబట్టి, ఆఫ్-షోర్ పరిశ్రమలో ఇది మరీ ఉపయోగం. * ''ఇంజనీరింగ్ సర్వేయింగ్'' : టోపోగ్రాఫిక్, లేఅవుట్, ఇంజనీరింగ్ డిజైన్‌తో సంబంధమున్న అంతర్నిర్మిత సర్వేలు. * ''ఫౌండేషన్ సర్వే'' : పునాది పోసాక, అది క్యూరు అయ్యాక చేసే సర్వే ఇది. పునాది సరైన చోటనే, సరైన ఎత్తులో, ''ప్లాట్ ప్లాన్'', ''సైట్ ప్లాన్'' లేదా ''సబ్ డివిజన్ ప్లాన్‌లో'' చూపిన విధంగానే పోసారని నిర్ధారించేందుకు ఈ సర్వే చేస్తారు. * ''హైడ్రోగ్రాఫిక్ సర్వే'': జలవనరు తీరం మ్యాపింగ్ చేసే ఉద్దేశంతో నిర్వహించే సర్వే. నావిగేషన్, ఇంజనీరింగ్ లేదా వనరుల నిర్వహణ ప్రయోజనాల కోసం ఉపయోగిస్తారు. * ''లెవలింగ్'' : ఓ బిందువు ఎత్తును కనుగొనే సర్వే. * ''లోమా సర్వే'' : బేస్ వరద మార్గాన్ని మార్చడానికి సర్వే, SFHA ప్రత్యేక వరద ప్రమాద ప్రాంతం నుండి ఆస్తిని తొలగించడం. * ''కొలిచిన సర్వే'': భవన ప్రణాళికలను రూపొందించడానికి చేసే భవన సర్వే. పునర్నిర్మాణ పనుల ముందు, వాణిజ్య ప్రయోజనం కోసం లేదా నిర్మాణ ప్రక్రియ ముగింపులో ఈ సర్వే చేస్తారు. * ''మైనింగ్ సర్వేయింగ్'' : మైనింగ్ సర్వేయింగ్‌లో గని షాఫ్ట్‌లు, గ్యాలరీలను త్రవ్వడం, రాతి పరిమాణాన్ని లెక్కించడం వంటివి ఉంటాయి. * ''తనఖా సర్వే:'' ''తనఖా సర్వే'' లేదా ''భౌతిక సర్వే'' అనేది భూమి సరిహద్దులను, భవన నిర్మాణ ప్రదేశాలను వివరించే ఒక సాధారణ సర్వే. ఇది ''ఆక్రమణలను,'' సెట్‌బ్యాక్‌లను గమనించేందుకు ఈ సర్వే చేస్తారు. ఋణాలు ఇచ్చే సందర్భాల్లో ఈ తనఖా సర్వే ఒక ఆవశ్యక అంశం. * ''ఫోటోగ్రాఫిక్ నియంత్రణ సర్వే'': గాల్లోంచి ఫోటోలు తీసేటపుడు, స్థానాలు సరిగా కనిపించేందుకు ఈ సర్వే చేసి అంత ఎత్తు నుండి చూసినా కనబడేలా గుర్తులు అమర్చుతారు. * ''లేఅవుట్ లేదా సెట్అవుట్'' సర్వే: ఇది అనేక రకాల సర్వేల్లో భాగం. ఒక వస్తువు ప్రతిపాదిత స్థానాన్ని భూమిపై గుర్తించడం ఈ సర్వే ధ్యేయం. ఇంజనీరింగ్, కాడాస్ట్రాల్ సర్వేయింగుల్లో ఇది ఒక ముఖ్యమైన భాగం. * ''నిర్మణాల సర్వే'' : భవనాల, నిర్మాణాల భౌతిక స్థితిని, నిర్మాణ స్థిరత్వాన్నీ నివేదించే ఒక వివరణాత్మక తనిఖీ సర్వే. నిర్మాణానికి ఏమైనా రిపేర్లు అవసరమా అనేది ఈ సర్వేలో తేలుతుంది. * ''ఉపవిభాగం'' : ఒక ఆస్తిని చిన్న విభాగాలుగా విభజించే సరిహద్దు సర్వే. * ''టోపోగ్రాఫిక్ సర్వే'' : భూమిపై ఉన్న స్థానాల ఎత్తును కొలిచే ఒక సర్వే. === సమతల సర్వేయింగ్, జియోడెటిక్ సర్వేయింగ్ === భూమి వాస్తవ ఆకారంపై ఆధారపడి, సర్వేయింగును రెండు రకాలుగా వర్గీకరించారు. ''సమతల సర్వేయింగు అనేది,'' భూమి బల్లపరుపుగా ఉంటుందని భావించి చేసే సర్వేయింగు. భూమి వక్రతను, గోళాకార ఆకారాన్ని ఈ సర్వే పట్టించుకోదు. ఈ రకమైన సర్వేలో సర్వే లైన్ల ద్వారా ఏర్పడే త్రిభుజాలను సమతల త్రిభుజాలుగానే పరిగణిస్తారు. చిన్న చిన్న ఆకృతుల కోసం దీన్ని వాడ్తారు. తక్కువ వైశాల్యాల్లో భూమి గోళాకారం కారణంగా తలెత్తే లోపాలు చాలా తక్కువగా ఉంటాయి.<ref name="BC Punmia 2005 2">{{Cite book|url=https://books.google.com/books/about/Surveying.html?id=EM-sLyVmMwIC|title=Surveying by BC Punmia|last=BC Punmia|year=2005|isbn=9788170088530|pages=2|access-date=9 December 2014}}</ref> ''జియోడెటిక్ సర్వేలో'' ఎత్తులు, కోణాలు, బేరింగ్లు, దూరాలను లెక్కించేటపుడు భూమి వక్రతను పరిగణనలోకి తీసుకుంటారు. ఈ సర్వేయింగును సాధారణంగా పెద్ద పెద్ద సర్వే పనుల కోసం ఉపయోగిస్తారు. సర్వే 260 చదరపు కిలోమీటర్ల వరకూ విస్తీర్ణం ఉండే ప్రదేశాలను సమతలంగానే పరిగణిస్తారు. అంతకు మించిన వైశాల్యం ఉన్నవాటిని జియోడెటిక్‌గా పరిగణిస్తారు.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=fIvvAwAAQBAJ|title=Surveying and Levelling|last=N N Basak|year=2014|isbn=9789332901537|pages=542|access-date=28 July 2016}}</ref> జియోడెటిక్ సర్వేయింగ్‌లో చేసిన పరిశీలనలకు అవసరమైన దిద్దుబాట్లను వర్తింపజేస్తారు.<ref name="BC Punmia 2005 2"/> == వృత్తి == [[దస్త్రం:NainSingh.gif|alt=Head and shoulders portrait of Nain Singh Rawat.|thumb| పండిట్ కార్టోగ్రాఫర్ నైన్ సింగ్ రావత్ (19 వ శతాబ్దం) బ్రిటిష్ వారి కోసం [[హిమాలయాలు|హిమాలయాలను]] అన్వేషించడంలో [[హిమాలయాలు|చేసిన]] కృషికి 1876 లో రాయల్ జియోగ్రాఫికల్ సొసైటీ బంగారు పతకాన్ని అందుకున్నారు. ]] [[దస్త్రం:All_female_survey_crew_-_Minidoka_Project,_Idaho_1918.jpg|alt=Four women pose with a theodolite, a plane table and two levelling staves.|thumb| [[ఐడహొ|ఇడాహో]], 1918 లో ఒక మహిళా సర్వేయింగ్ సిబ్బంది ]] కాలక్రమంలో సర్వేయింగ్ ప్రాథమిక సూత్రాలు పెద్దగా మారిందేమీ లేదు గానీ, సర్వేయర్లు ఉపయోగించే పరికరాలు మాత్రం అభివృద్ధి చెందాయి. రోడ్లు, రైల్వేలు, జలాశయాలు, ఆనకట్టలు, పైపులైన్లు, నిలబెట్టుకునే గోడలు, వంతెనలు, భవనాలు మొదలైన వాటి స్థానాలను సరిగ్గా నిర్ణయించడంలో సర్వేయర్లు సహాయ పడతారు. వారు చట్టపరమైన వివరణలకూ, రాజకీయ విభజనలకూ సరిహద్దులను గుర్తిస్తారు. భూమి లక్షణాలను, సరిహద్దులనూ రికార్డు చేసే ''భౌగోళిక సమాచార వ్యవస్థల'' (జిఐఎస్) కోసం వారు డేటాను అందిస్తారు, సలహాలూ ఇస్తారు. సర్వేయర్లకు [[బీజగణితం]], ప్రాథమిక [[కలన గణితము|కాలిక్యులస్]], [[రేఖాగణితం|జ్యామితి]], [[త్రికోణమితి|త్రికోణమితిపై]] సమగ్ర పరిజ్ఞానం ఉండాలి. సర్వేలు, ఆస్తులు, ఒప్పందాలతో వ్యవహరించే చట్టాలు కూడా వారికి తెలిసి ఉండాలి. == ఇవి కూడా చూడండి == సర్వే ఆఫ్ ఇండియా * == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:సర్వేయింగ్]] [[వర్గం:సివిల్ ఇంజనీరింగ్]] [[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]] s2i01wrap8j6ed9upk24a78qacv4y1t 0 304838 4942907 4813188 2026-08-24T07:43:19Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4942907 wikitext text/x-wiki [[File:COVID-19 Outbreak Cases in India.svg|thumb|భారతదేశంలో [[కరోనా వైరస్]] కాలక్రమం (2020)]] [[కరోనా వైరస్ 2019|కరోనా వైరస్]] [[భారతదేశంలో కరోనావైరస్ వ్యాప్తి (2020)| భారతదేశంలో]] 2020 జనవరి 30 వుహాన్ నుండి తిరిగి వచ్చిన కేరళ విద్యార్థికి మొదటి పాజిటివ్ కేసు నమోదయింది.<ref name="DelhiMarch 12">{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/coronavirus-in-india-tracking-country-s-first-50-covid-19-cases-what-numbers-tell-1654468-2020-03-12|title=Coronavirus in India: Tracking country's first 50 COVID-19 cases; what numbers tell|last=DelhiMarch 12|first=Mukesh Rawat New|last2=March 12|first2=2020UPDATED:|website=India Today|language=en|access-date=2020-03-18|last3=Ist|first3=2020 19:30}}</ref> ==జనవరి== {{Sidebar timeline | title = Major events of COVID19 pandemic in India till February | years1 = '''జనవరి 30''' | color1 = red <!--For మొదటి పాజిటివ్ కేసు నమోదు అయినది--> | events1 = మొదటి పాజిటివ్ కేసు నమోదయ్యింది }} జనవరి 30 న, వుహాన్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి [[కేరళ]]కు తిరిగి వచ్చిన విద్యార్థికి భారతదేశంలో మొదటి కేసు నిర్ధారించబడింది.<ref name="DelhiMarch 12"/> ==ఫిబ్రవరి== *ఫిబ్రవరి 2 న, కేరళలో రెండవ కేసు నిర్ధారించబడింది. వ్యక్తి భారతదేశం నుండి చైనా మధ్య క్రమం తప్పకుండా ప్రయాణించేవాడు.<ref name="DelhiMarch 12"/> * ఫిబ్రవరి 3 న కేరళలోని కాసరగోడ్‌లో మూడవ కేసు నమోదైంది. రోగి వుహాన్ నుండి ప్రయాణించాడు. అప్పటి నుండి ముగ్గురూ వైరస్ నుండి కోలుకున్నారు.<ref>{{Cite web|url=https://weather.com/en-IN/india/news/news/2020-02-14-kerala-defeats-coronavirus-indias-three-covid-19-patients-successfully|title=Kerala Defeats Coronavirus; India’s Three COVID-19 Patients Successfully Recover|website=The Weather Channel|language=en-US|access-date=2020-03-18}}</ref> ==మార్చి(1-31)== *'''మార్చి (1,2 ):''' కేంద్ర ఆరోగ్య మంత్రిత్వ శాఖ మరో రెండు కరోనా కేసులను ధ్రువీకరించింది. <ref>{{Cite web|url=https://www.businesstoday.in/latest/trends/coronavirus-spreads-to-agra-six-cases-detected/story/397414.html|title=Coronavirus impact: Delhi patient visited family in Agra; 6 members quarantined|website=www.businesstoday.in|access-date=2020-03-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.financialexpress.com/lifestyle/health/coronavirus-india-coronavirus-delhi-coronavirus-update-what-is-coronavirus-symptoms-vaccine-antidote/1886403/|title=Coronavirus Outbreak Highlights: PM Modi says no need to panic as new cases emerge in country, Navy cancels ‘ Milan 2020’ exercise|date=2020-03-03|website=The Financial Express|language=en-US|access-date=2020-03-20}}</ref> జైపూర్‌లోని ఒక ఇటాలియన్ పౌరుడు, కరోనావైరస్ సోకింది.<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/delhi/2020/mar/03/coronavirus-patient-dined-at-hyatt-regency-in-delhi-hotel-asks-staff-to-self-quarantine-2111619.html|title=Coronavirus patient dined at Hyatt Regency in Delhi, hotel asks staff to self-quarantine|website=The New Indian Express|access-date=2020-03-20}}</ref> *'''మార్చి 3:'''15 మంది ఇటాలియన్ పర్యాటకులకు కరోనా లక్షణాలు గుర్తించారు. జైపూర్‌లోని ఒక ఇటాలియన్ పర్యాటకుడికి కరోనావైరస్ పాజిటివ్ వచ్చిన తరువాత అతని భార్య వైరస్ కూడా ప్రారంభ లక్షణాలు కనిపించాయి. *'''మార్చి 5:''' ఇరాన్‌తో ప్రయాణ చరిత్ర కలిగిన ఘజియాబాద్‌లోని ఒక వ్యక్తికీ పరీక్షలు నిర్వహించారు.<ref>{{Cite web|url=https://www.livemint.com/news/india/coronavirus-update-new-case-reported-from-ghaziabad-india-now-has-30-patients-11583401881606.html|title=Coronavirus update: New case reported from Ghaziabad, India now has 30 patients|date=2020-03-05|website=Livemint|language=en|access-date=2020-03-22}}</ref> కోల్‌కతాలో ఇతర దేశాల నుండి వచ్చిన 1,200 మందికి పైగా నిర్బంధంలో ఉన్నారు.<ref>{{Cite web|url=https://www.deccanherald.com/national/east-and-northeast/coronavirus-over-1200-quarantined-so-far-in-kolkata-810958.html|title=Coronavirus: Over 1,200 quarantined so far in Kolkata|date=2020-03-05|website=Deccan Herald|language=en|access-date=2020-03-22}}</ref> *'''మార్చి 6:''' మలేషియా, థాయిలాండ్ వెళ్ళిన ఢీల్లీ నివాసికి ఈ వైరస్ ఉన్నట్లు నిర్ధారణ అయింది.<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/coronavirus-one-person-tests-positive-for-coronavirus-in-delhi-total-31-infected-in-india/story-aGhLQffahI6m4n3mvV8UII.html|title=Coronavirus: Delhi resident tests positive for coronavirus, total 31 people infected in India|date=2020-03-06|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2020-03-22}}</ref> *'''మార్చి 7 :'''జమ్మూ కాశ్మీర్‌లో తొలి కరోనావైరస్ కేసు నమోదైనది.కొత్తగా ధ్రువీకరించబడిన కేసుతో, దేశంలో కరోనావైరస్ బారిన పడిన వారి సంఖ్య 32 కి చేరుకుంది.<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/nation/2020/mar/07/first-case-of-coronavirus-reported-in-jammu-and-kashmir-32-infected-in-india-2113665.html|title=J&K man tests positive for coronavirus; 32 infected in India|website=The New Indian Express|access-date=2020-03-23}}</ref> *'''మార్చి 8:'''కేరళలోని పతనమిట్ట జిల్లాలోని ఒకే కుటుంబానికి చెందిన ఐదుగురికి వైరస్ సోకినట్లు నిర్ధారించారు.వారిలో ముగ్గురు ఇటలీకి వెళ్లగా, మరో ఇద్దరు వైరస్ సోకిన వారితో ప్రత్యక్ష సంబంధం కలిగి ఉన్నారు.<ref>{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/india-news/5-of-family-infected-with-coronavirus-in-kerala-total-positive-cases-in-india-rise-to-39-2191757|title=Coronavirus Cases In India Rise To 39, Centre Bans Foreign Cruise Ships: 10 Points|website=NDTV.com|access-date=2020-03-23}}</ref> *'''మార్చి 9:''' ఎర్నాకుళంలో రెండు రోజుల ముందు ఇటలీ నుండి తిరిగి వచ్చిన మూడేళ్ల బాలుడికి పాజిటివ్‌గా నిర్ధారణ అయింది. పిల్లవాడి తల్లిదండ్రులను నిర్బంధంలో ఉంచారు.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/child-kerala-tests-positive-coronavirus-total-cases-india-1653826-2020-03-09|title=Coronavirus outbreak: 3-yr-old from Kerala, who returned from Italy, tests positive|last=KochiMarch 9|first=P. S. Gopikrishnan Unnithan|last2=March 9|first2=2020UPDATED:|website=India Today|language=en|access-date=2020-03-23|last3=Ist|first3=2020 11:16}}</ref> *'''మార్చి 10:'''కేరళ ముఖ్యమంత్రి పినరయి విజయన్ పతనమిట్టలో ఆరు కొత్త కేసులను ధ్రువీకరించారు. గతంలో ధ్రువీకరించబడిన ఐదు కేసులతో సంబంధం కలిగి ఉన్నవారు.<ref>{{Cite web|url=https://english.manoramaonline.com/news/kerala/2020/03/10/coronavirus-holiday-for-upto-class-7-kerala.html|title=Coronavirus: Near shutdown in Kerala; schools closed; class 10, 12 exams on schedule|website=OnManorama|language=en|access-date=2020-03-23}}</ref> ఎర్నాకుళంలో మూడేళ్ల బాలుడు తల్లిదండ్రులు ఇద్దరికీ వైరస్ సోకినట్లు ధ్రువీకరించారు.<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/2-more-cases-of-coronavirus-in-kerala-14-infected-in-state-so-far/story-ZbTl7p3NkehEIrH6dY61iL.html|title=2 more cases of coronavirus in Kerala, 14 infected in state so far|date=2020-03-10|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2020-03-23}}</ref> *'''మార్చి 11:'''జైపూర్‌లో 85 ఏళ్ల వ్యక్తి పాజిటివ్‌గా నిర్ధారణ అయింది.<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/live/2020/mar/08/coronavirus-live-updates--cases-reach-62-in-india-as-jaipur-person-tests-positive-one-critical-in-kerala-2113779.amp?__twitter_impression=true|title=Coronavirus HIGHLIGHTS {{!}} India registers first COVID-19 death; Canadian PM's wife tests positive - The New Indian Express|website=www.newindianexpress.com|access-date=2020-03-31|archive-date=2020-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20200630093432/https://www.newindianexpress.com/live/2020/mar/08/coronavirus-live-updates--cases-reach-62-in-india-as-jaipur-person-tests-positive-one-critical-in-kerala-2113779.amp?__twitter_impression=true|url-status=dead}}</ref> *'''మార్చి 12:''' కర్ణాటకలోని కలబుర్గికి చెందిన 76 ఏళ్ల వ్యక్తి దేశంలో వైరస్ బారిన పడ్డాడు .<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/india-s-first-coronavirus-death-in-karnataka-confirmed/story-2ZJ6IuxJ38EiGndBq5pfHO.html|title=India’s first coronavirus death is confirmed in Karnataka|date=2020-03-12|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2020-03-31}}</ref> ఢిల్లీలో 69 ఏళ్ల మహిళ వైరస్ బారినపడి మరణించింది.<ref>{{Cite web|url=https://en.m.wikipedia.org/wiki/Timeline_of_the_2020_coronavirus_pandemic_in_India#cite_note-42|title=Timeline of the 2020 coronavirus pandemic in India - Wikipedia|website=en.m.wikipedia.org|language=en|access-date=2020-03-31}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://en.m.wikipedia.org/wiki/Timeline_of_the_2020_coronavirus_pandemic_in_India#cite_note-death2-43|title=Timeline of the 2020 coronavirus pandemic in India - Wikipedia|website=en.m.wikipedia.org|language=en|access-date=2020-03-31}}</ref> ఆంధ్రప్రదేశ్ మొదటి కేసు నమోదయ్యింది. ఈ వ్యక్తి ఇటలీ నుండి వచ్చాడు.అతను సంప్రదించిన ఐదుగురు వ్యక్తులను నిర్బంధించారు.<ref>{{Cite web|url=https://en.m.wikipedia.org/wiki/Timeline_of_the_2020_coronavirus_pandemic_in_India#cite_note-44|title=Timeline of the 2020 coronavirus pandemic in India - Wikipedia|website=en.m.wikipedia.org|language=en|access-date=2020-03-31}}</ref> *'''మార్చి 13:''' సౌదీ అరేబియా నుండి ఢీల్లీకి వచ్చిన 69 ఏళ్ల మహిళ దేశంలో రెండవ వైరస్ బాధితురాలు అయ్యింది.<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/69-year-old-woman-in-delhi-dies-of-coronavirus-second-death-in-india/story-9LWfzJZoywD3VQJlf9QO1O.html|title=69-year-old woman in Delhi dies of coronavirus, second death in India|date=2020-03-13|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2020-03-31}}</ref> మహారాష్ట్రలో, పూణేలో 1,నాగ్పూర్లో 2 మంది పాజిటివ్ గా నిర్ధారణ అయింది.రాష్ట్రంలో 17 కి చేరుకుంది.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/2-more-test-positive-for-coronavirus-in-nagpur-maharashtra-count-now-16/articleshow/74611718.cms|title=2 more test positive for coronavirus in Nagpur; Maharashtra count now 17|date=2020-03-14|work=The Economic Times|access-date=2020-03-31}}</ref> *'''మార్చి 14:''' హైదరాబాద్‌లో కరోనావైరస్ రెండవ కేసు నమోదయ్యింది.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/second-case-of-covid-19-confirmed-in-hyderabad/articleshow/74624745.cms|title=Second coronavirus case confirmed in Hyderabad, two other suspected samples sent to lab|date=2020-03-17|work=The Economic Times|access-date=2020-03-31}}</ref> *'''మార్చి 15 :''' ఉత్తరప్రదేశ్ లో 12వ కేసు నమోదయ్యింది.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/coronavirus-in-india-one-more-covid19-case-reported-in-lucknow-uttar-pradesh-1655527-2020-03-14|title=Coronavirus in India: One more Covid-19 case reported in Lucknow|last=LucknowMarch 14|first=Shivendra Srivastava|last2=March 14|first2=2020UPDATED:|website=India Today|language=en|access-date=2020-03-31|last3=Ist|first3=2020 16:32}}</ref> తెలంగాణ మూడవ కేసు నమోదయ్యింది.<ref>{{Cite web|url=https://www.livemint.com/news/india/ten-patients-in-india-recovered-from-covid-19-govt-11584196269767.html|title=Ten patients in India recovered from Covid-19: Govt|last=Sharma|first=Neetu Chandra|date=2020-03-14|website=Livemint|language=en|access-date=2020-03-31}}</ref> *'''మార్చి 16 :'''ఒడిశా మొదటి కేసు నమోదయ్యింది .<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/odisha-coronavirus-positive-case-1655901-2020-03-16|title=Odisha reports first positive coronavirus case, man returned from Italy|last=BhubaneshwarMarch 16|first=Mohammad Suffian|last2=March 16|first2=2020UPDATED:|website=India Today|language=en|access-date=2020-03-31|last3=Ist|first3=2020 09:58}}</ref> మహారాష్ట్రలో మరో నాలుగు కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.livemint.com/news/india/mumbai-navi-mumbai-reports-4-new-coronavirus-cases-11584344243955.html|title=Mumbai, Navi Mumbai reports 4 new coronavirus cases|date=2020-03-16|website=Livemint|language=en|access-date=2020-03-31}}</ref> కేరళలో మరో మూడు కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/coronavirus-confirmed-in-malappuram-kasaragod-total-positive-cases-rise-to-24-1.4619422|title=Coronavirus confirmed in Malappuram, Kasaragod; total positive cases rise to 24|website=Mathrubhumi|language=en|access-date=2020-03-31}}</ref> *'''మార్చి 17 :''' మహారాష్ట్రలోని ముంబైకి చెందిన 64 ఏళ్ల వ్యక్తి వైరస్ బారిన పడ్డాడు.<ref>{{Cite web|url=https://www.livemint.com/news/india/coronavirus-update-india-reports-third-death-11584423058483.html|title=Coronavirus update: 64-year-old dies in Mumbai, India's third casualty|date=2020-03-17|website=Livemint|language=en|access-date=2020-03-31}}</ref> లడఖ్‌లో మరో మూడు కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/coronavirus-in-india-3-new-covid-19-cases-reported-in-ladakh-1656369-2020-03-17|title=Coronavirus in India: 3 new Covid-19 cases reported in Ladakh|last=LehMarch 17|first=India Today Web Desk|last2=March 17|first2=2020UPDATED:|website=India Today|language=en|access-date=2020-03-31|last3=Ist|first3=2020 13:15}}</ref> *'''మార్చి 18 :''' తెలంగాణ తన ఆరవ కేసు నమోదయ్యింది.<ref>{{Cite web|title=Telangana records sixth case of coronavirus, patient had travel history to UK|url=https://www.thenewsminute.com/article/telangana-records-sixth-case-coronavirus-patient-had-travel-history-uk-120510|access-date=2020-03-31|website=www.thenewsminute.com}}</ref> కర్ణాటకలో మరో రెండు కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/two-more-positive-coronavirus-cases-reported-in-bengaluru/articleshow/74689486.cms|title=Coronavirus in Bangalore latest news: Two more positive coronavirus cases reported in Bengaluru {{!}} Bengaluru News - Times of India|last=Mar 18|first=Sunitha Rao R. {{!}} TNN {{!}} Updated:|last2=2020|website=The Times of India|language=en|access-date=2020-03-31|last3=Ist|first3=15:12}}</ref> తమిళనాడు రెండవ కేసు నమోదైంది.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/tamil-nadus-2nd-coronavirus-patient-raises-community-transmission-fears/articleshow/74702335.cms|title=Tamil Nadu's 2nd Coronavirus patient raises community transmission fears|date=2020-03-19|work=The Economic Times|access-date=2020-03-31}}</ref> *'''మార్చి 19 :''' జర్మనీ నుండి ఇటలీ మీదుగా తిరిగి వచ్చిన 72 ఏళ్ల వ్యక్తికి పంజాబ్‌ వైరస్‌ సోకింది.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/72-year-old-punjab-man-who-passed-away-tests-positive-for-coronavirus-he-had-returned-from-italy-1657432-2020-03-19|title=Coronavirus claims 4th life in India, 72-yr-old Punjab man who died tests positive for Covid-19|last=Ch|first=Press Trust of India|last2=igarhMarch 19|website=India Today|language=en|access-date=2020-03-31|last3=March 19|first3=2020UPDATED:|last4=Ist|first4=2020 18:19}}</ref> *'''మార్చి 20 :'''లండన్ నుండి తిరిగి వచ్చిన బాలీవుడ్ గాయని కనికా కపూర్ కరుణ వైరస్ ఉందని నిర్ధారించారు.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/baby-doll-singer-kanika-kapoor-tests-coronavirus-positive-she-hid-travel-history-threw-party-at-5-star-1657811-2020-03-20|title=Baby Doll singer Kanika Kapoor tests coronavirus positive. She hid travel history, partied at 5-star|last=DelhiMarch 20|first=India Today Web Desk New|last2=March 21|first2=2020UPDATED:|website=India Today|language=en|access-date=2020-03-24|last3=Ist|first3=2020 00:16}}</ref> తెలంగాణలో పది కొత్త కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/coronavirus-cases-spike-in-telangana-8-positive-in-one-day/articleshow/74701855.cms|title=Telangana Coronavirus: Corona cases spike in Telangana, 8 positive in one day {{!}} Hyderabad News - Times of India|last=Mar 19|first=Amrita Didyala {{!}} TNN {{!}} Updated:|last2=2020|website=The Times of India|language=en|access-date=2020-03-24|last3=Ist|first3=07:03}}</ref> *'''మార్చి 21:'''పంజాబ్‌లో కరోనావైరస్ పాజిటివ్ కేసుల సంఖ్య 13 కి పెరిగింది.<ref>{{Cite web|url=https://www.ptcnews.tv/coronavirus-punjab-cases-mohali-hoshiarpur-moranwali-village-amritsar-en/|title=New cases of coronavirus reported in Amritsar, Hoshiarpur; total cases in Punjab 13|last=Nath|first=Rajan|date=2020-03-21|website=PTC NEWS|language=en-US|access-date=2020-03-24}}</ref> రాజస్థాన్‌లో ఆరు కొత్త కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.deccanherald.com/national/west/coronavirus-6-new-cases-reported-in-rajasthan-816007.html|title=Coronavirus: 6 new cases reported in Rajasthan|date=2020-03-21|website=Deccan Herald|language=en|access-date=2020-03-24}}</ref> కర్ణాటకలో,మరో మూడు కేసులు నిర్ధారించబడ్డాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatvnews.com/news/india/coronavirus-karnataka3-more-positive-cases-confirmed-600196|title=Coronavirus in Karnataka: 3 more positive cases confirmed, takes total to 18 cases|last=Pathak|first=Analiza|date=2020-03-21|website=www.indiatvnews.com|language=en|access-date=2020-03-24}}</ref> తమిళనాడులో మరో మూడు కేసులు నిర్ధారించబడ్డాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatvnews.com/news/india/coronavirus-3-foreign-nationals-test-positive-for-covid-19-in-tamil-nadu-tally-goes-up-to-6-600251|title=Coronavirus: 3 foreign nationals test positive for COVID-19 in Tamil Nadu, tally goes up to 6|last=Taneja|first=Nidhi|date=2020-03-21|website=www.indiatvnews.com|language=en|access-date=2020-03-24}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/coronavirus-three-more-test-positive-for-covid-19-in-tamil-nadu/article31128870.ece|title=Coronavirus {{!}} Three more test positive for COVID-19 in Tamil Nadu|date=2020-03-21|work=The Hindu|access-date=2020-03-24|others=Special Correspondent|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> *'''మార్చి 22 :''' ముంబైకి చెందిన 63 ఏళ్ల వయస్సు గల వ్యక్తికి,<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/covid-19-update-one-more-succumbs-to-coronavirus-in-mumbai-death-toll-reaches-5/story-IJE7BpJI2vgVfZpyOsX7jI.html|title=63-year-old Covid-19 patient dies in Mumbai, death toll in India at 5: Officials|date=2020-03-22|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2020-03-24}}</ref> పాట్నాకు చెందిన 38 ఏళ్ల వయసు గల వ్యక్తికి, సూరత్‌కు చెందిన 64 ఏళ్ల వ్యక్తి <ref>{{Cite web|url=https://www.newsnation.in/cities/ahmedabad/coronavirus-pandemic-67-year-old-man-dies-in-gujarats-surat-death-toll-in-india-rises-to-7-256813.html|title=Coronavirus Pandemic {{!}} 69-Year-Old Man Dies In Gujarat's Surat, Death Count In India Rises To 7|website=News Nation|language=en|access-date=2020-03-24}}</ref> వైరస్ సోకింది. మహారాష్ట్రలో మరో పది మంది పాజిటివ్ కేసులు నిర్ధారించారు.<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/coronavirus-10-more-people-test-positive-for-covid-19-in-maharashtra-total-jumps-to-74/story-CU1gTsDxVPMi5C2RB5WYkL.html|title=Coronavirus: 10 more test positive for Covid-19 in Maharashtra, total jumps to 74|date=2020-03-22|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2020-03-24}}</ref> పంజాబ్‌లో మరో ఏడు కేసులు నిర్ధారించబడ్డాయి.ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని గుంటూరు జిల్లాకు చెందిన 24 ఏళ్ల వ్యక్తి పాజిటివ్ గా నిర్ధారణ అయింది. *'''మార్చి 23:''' కేరళలో 28 కొత్త కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/kerala-announces-lockdown-till-march-31-as-28-fresh-covid-19-cases-reported-1658835-2020-03-23|title=Kerala announces lockdown till March 31 as 28 fresh Covid-19 cases reported|last=ThiruvanthapuramMarch 23|first=Press Trust of India|last2=March 23|first2=2020UPDATED:|website=India Today|language=en|access-date=2020-03-24|last3=Ist|first3=2020 19:28}}</ref> *'''మార్చి 24 :''' కేరళలోని కోజికోడ్‌లో మరో రెండు కేసులు నమోదయ్యాయి. అబుదాబి నుండి తిరిగి వచ్చిన 42 సంవత్సరాలు గల వ్యక్తికి, చెరపురం నుండి 27 సంవత్సర గల వ్యక్తికి వైరస్ సోకింది.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/two-persons-test-positive-for-coronavirus-in-kozhikode/articleshow/74762444.cms|title=Two persons test positive for coronavirus in Kozhikode {{!}} Kozhikode News - Times of India|last=Mar 22|first=Sreedevi Chitharanjan {{!}} TNN {{!}}|last2=2020|website=The Times of India|language=en|access-date=2020-03-24|last3=Ist|first3=20:32}}</ref> మణిపూర్ ఈశాన్యంలో మొదటి కేసు నమోదయింది.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/first-coronavirus-cases-reported-in-northeast-manipur-1658959-2020-03-24|title=First coronavirus case reported in Northeast, Manipur youth tests positive after UK travel|last=KolkataMarch 24|first=Manogya Loiwal|last2=March 24|first2=2020UPDATED:|website=India Today|language=en|access-date=2020-03-24|last3=Ist|first3=2020 10:36}}</ref> *'''మార్చి 25:'''తమిళనాడులో మదురైలో 54 ఏళ్ల మరణించాడు.<ref>{{Cite web|url=https://www.thequint.com/news/india/novel-coronavirus-covid-19-cases-death-india-world-news-live-updates-25-march-2020|title=COVID-19: Tamil Nadu Records First Death; 519 Cases so Far|date=2020-03-25|website=The Quint|language=en|access-date=2020-03-25}}</ref> గుజరాత్‌లో మరో మూడు కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/3-new-covid-19-cases-in-gujarat-total-rises-to-38/articleshow/74804864.cms?from=mdr|title=3 new coronavirus cases in Gujarat; total rises to 38|date=2020-03-25|work=The Economic Times|access-date=2020-03-25}}</ref> మహారాష్ట్రలో మరో ఆరు కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.devdiscourse.com/article/headlines/976134-covid-19-maharashtra-tally-122-six-more-test-positive|title=COVID-19: Maharashtra tally 122; six more test positive|website=Devdiscourse|language=en|access-date=2020-03-26|archive-date=2020-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20200325140755/https://www.devdiscourse.com/article/headlines/976134-covid-19-maharashtra-tally-122-six-more-test-positive|url-status=dead}}</ref> *'''మార్చి 26:''' గోవాలో మూడు కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.livemint.com/news/india/coronavirus-three-found-positive-in-goa-youngest-is-25-years-11585174168373.html|title=Coronavirus: Three found positive in Goa, youngest is 25 years|last=Tripathi|first=Dhirendra|date=2020-03-26|website=Livemint|language=en|access-date=2020-03-26}}</ref> తెలంగాణలో మరో రెండు కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/covid-19-positive-cases-rise-to-41-in-telangana-120032600035_1.html|title=COVID-19 positive cases rise to 41 in Telangana|last=India|first=Press Trust of|date=2020-03-26|work=Business Standard India|access-date=2020-03-26}}</ref> *'''మార్చి 27:'''ఢీల్లీ నుండి భువనేశ్వర్‌కు తిరిగి వచ్చిన వ్యక్తిపై మార్చి 27 న ఒడిశా కేసు నమోదైంది.<ref>{{Cite web|url=https://translate.google.com/translate?depth=2&hl=te&nv=1&prev=search&rurl=translate.google.com&sl=en&sp=nmt4&u=https://m.hindustantimes.com/india-news/coronavirus-update-third-covid-19-case-in-odisha-60-year-old-man-had-travelled-from-delhi/story-8B3SgyTCndhCJXVcNF1RzI.html|title=Google అనువాదం|website=translate.google.com|access-date=2020-03-27}}</ref> *'''మార్చి 28:''' మహారాష్ట్రలో 14 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/mumbai-news/14-new-coronavirus-cases-found-in-maharashtra-number-rises-to-167/story-4viw7bd0l3zuFOExJ0OduO.html|title=14 new coronavirus cases found in Maharashtra, number rises to 167|date=2020-03-28|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2020-03-29}}</ref> కర్ణాటకలో మరో 17 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/states/karnataka/2020/mar/28/total-cases-in-karnataka-jumps-to-81-as-five-more-test-positive-in-mysuru-2122809.html|title=Total cases in Karnataka jumps to 81 as five more test positive in Mysuru|website=The New Indian Express|access-date=2020-03-29}}</ref> జమ్మూ కాశ్మీర్‌లో మరో 13 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.thekashmirmonitor.net/covid19-huge-spike-in-cases-as-13-test-positive-in-jk-today-toll-reaches-33/|title=COVID19: Huge spike in cases as 13 test positive in J&K today, toll reaches 33|last=Bureau|first=Monitor News|date=2020-03-28|website=The Kashmir Monitor|language=en-US|access-date=2020-03-29}}</ref> మధ్యప్రదేశ్లో మరో మూడు కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.moneycontrol.com/news/india/three-more-coronavirus-cases-in-madhya-pradesh-count-29-5081971.html|title=Three more coronavirus cases in Madhya Pradesh, count 29|website=Moneycontrol|access-date=2020-03-29}}</ref> రాజస్థాన్‌లో మరో నాలుగు కేసులు నమోదయ్యాయి .<ref>{{Cite web|url=https://www.deccanherald.com/national/west/4-more-test-positive-for-covid-19-in-rajasthan-number-of-cases-touches-54-818573.html|title=4 more test positive for COVID-19 in Rajasthan; number of cases touches 54|date=2020-03-28|website=Deccan Herald|language=en|access-date=2020-03-29}}</ref> *'''మార్చి 29 :'''మహారాష్ట్రలో మరో ఏడు కేసులు నిర్ధారించబడ్డాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.timesnownews.com/mumbai/article/covid-19-in-maharashtra-seven-more-positive-cases-detected-total-tally-in-state-mounts-to/570916|title=COVID-19 in Maharashtra: Seven more positive cases detected, total tally in state mounts to 193|website=www.timesnownews.com|language=en|access-date=2020-03-29}}</ref> గుజరాత్‌లో మరో మూడు కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.businessinsider.in/india/news/coronavirus-cases-in-gujarat-news-and-updates/articleshow/74830845.cms|title=Coronavirus cases in Gujarat increase to 55 as eight more test positive, five deaths reported in state|website=Business Insider|access-date=2020-03-29|archive-date=2020-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20200327001545/https://www.businessinsider.in/india/news/coronavirus-cases-in-gujarat-news-and-updates/articleshow/74830845.cms|url-status=dead}}</ref> *'''మార్చి 30:''' రాజస్థాన్‌లోని అజ్మీర్‌లో మూడు కేసులు నిర్ధారించబడ్డాయి.<ref>{{cite web|title=COVID-19 patient's family members test positive in Rajasthan|url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/covid-19-patients-family-members-test-positive-in-rajasthan20200330033318/|website=aninews|author=|date=30 March 2020|language=en|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200505005457/https://www.aninews.in/news/national/general-news/covid-19-patients-family-members-test-positive-in-rajasthan20200330033318/|archive-date=5 మే 2020|access-date=30 March 2020}}</ref> తెలంగాణలో మరో మూడు కేసులు నిర్ధారించబడ్డాయి.<ref>{{cite web |title=Three fresh coronavirus cases in Telangana; total rises to 70| url=https://m.timesofindia.com/city/hyderabad/three-fresh-coronavirus-cases-in-telangana-total-rises-to-70/articleshow/74878954.cms|website=Timesofindia|author=| date=30 March 2020|language=en|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=30 March 2020}}</ref> కేరళలో 32 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://english.manoramaonline.com/news/kerala/2020/03/30/coronavirus-covid19-kerala-pinarayi-vijayan-daily-cases.html|title=Amid 32 new COVID-19 cases, Kerala does the impossible. Brings nonagenarian back to life|website=OnManorama|language=en|access-date=2020-03-31}}</ref> ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో కాకినాడకు చెందిన 49 ఏళ్ల వ్యక్తి, రాజమహేంద్రవరం చెందిన 72 ఏళ్ల వ్యక్తి ఆ పాజిటివ్ గా నిర్ధారణ అయింది.<ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/ap-reports-two-more-coronavirus-cases-total-rises-to-23/1784669|title=AP reports two more coronavirus cases, total rises to 23|website=outlookindia.com/|access-date=2020-03-31}}</ref> తమిళనాడులో మరో పదిహేడు కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|title=COVID-19 cases spike in Tamil Nadu, 17 new cases reported on Monday|url=https://www.thenewsminute.com/article/covid-19-cases-spike-tamil-nadu-17-new-cases-reported-monday-121438|access-date=2020-03-31|website=www.thenewsminute.com}}</ref> అండమాన్,నికోబార్ దీవులలో మరో కేసు నిర్ధారించబడింది.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/andaman-and-nicobar-islands-coronavirus-positive-1661335-2020-03-30|title=One more tests positive for Covid-19 in Andaman and Nicobar Islands, total cases rise to 10|last=BlairMarch 30|first=Press Trust of India Port|last2=March 30|first2=2020UPDATED:|website=India Today|language=en|access-date=2020-03-31|last3=Ist|first3=2020 14:36}}</ref> గుజరాత్ మరో ఆరు కేసులను నిర్ధారించిపడ్డాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/gujarat-reports-69-coronavirus-cases-six-deaths/1784794|title=Gujarat reports 69 coronavirus cases, six deaths|website=outlookindia.com/|access-date=2020-03-31}}</ref> మధ్యప్రదేశ్‌లో మరో 8 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/madhya-pradesh-gets-8-new-covid-19-cases-total-reaches-47/article31203330.ece|title=Madhya Pradesh gets 8 new Covid-19 cases; total reaches 47|last=PTI|website=@businessline|language=en|access-date=2020-03-31}}</ref> పంజాబ్ మరో మూడు కేసులను నమోదు అయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/ludhiana-woman-dies-of-coronavirus-punjab-toll-3-now-63172|title=Ludhiana woman dies of coronavirus; Punjab toll 3 now|last=Service|first=Tribune News|website=Tribuneindia News Service|language=en|access-date=2020-03-31}}{{Dead link|date=మార్చి 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> జమ్మూ కాశ్మీర్లో మరో 11 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/11-test-positive-for-covid-19-in-j-k-tally-climbs-to-4920200330225635/|title=11 test positive for COVID-19 in J-K, tally climbs to 49|website=ANI News|language=en|access-date=2020-03-31|archive-date=2020-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20200401035240/https://www.aninews.in/news/national/general-news/11-test-positive-for-covid-19-in-j-k-tally-climbs-to-4920200330225635/|url-status=dead}}</ref> చండీగర్ లో 5 కేసులు నిర్ధారించబడ్డాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/chandigarh-reports-five-more-coronavirus-cases-tally-now-13-63201|title=Chandigarh reports five more coronavirus cases; tally now 13|last=Service|first=Tribune News|website=Tribuneindia News Service|language=en|access-date=2020-03-31}}{{Dead link|date=మార్చి 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *'''మార్చి 31:'''కేరళలో సీనియర్ సిటిజన్ జంట డిశ్చార్జ్ చేశారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/news-ani/kerala-senior-citizen-couple-discharged-after-getting-treated-from-covid-19-120033100095_1.html|title=Kerala senior citizen couple discharged after getting treated from COVID-19|last=ANI|date=2020-03-31|work=Business Standard India|access-date=2020-03-31}}</ref> మహారాష్ట్రలో 5 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://en.m.wikipedia.org/wiki/Timeline_of_the_2020_coronavirus_pandemic_in_India#cite_note-230|title=Timeline of the 2020 coronavirus pandemic in India - Wikipedia|website=en.m.wikipedia.org|language=en|access-date=2020-03-31}}</ref> తమిళనాడులో 'తబ్లీగీ జమాత్' కరోనా కేసులు నమోదయ్యాయి.నిజాముద్దీన్ తబ్లీగీ జమాత్‌కు వెళ్లి వచ్చిన తమిళనాడు వాసులకు కూడా కరోనా ఉన్నట్టు తేలింది.ఈ కార్యక్రమానికి తమిళనాడు నుంచి 1500 మంది హాజరయ్యారు. వీరిలో 50 మందికి కరోనా పాజిటివ్ వచ్చినట్లు ఏఎన్ఐ ధ్రువీకరించింది.తమిళనాడులోని మొత్తం కరోనా పాజిటివ్ కేసుల సంఖ్య 124 నమోదయ్యాయి.మధ్యప్రదేశ్‌లో మరో 19 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/19-new-coronavirus-cases-found-in-madhya-pradesh-total-66/1786739|title=19 new coronavirus cases found in Madhya Pradesh, total 66|website=outlookindia.com/|access-date=2020-04-01}}</ref> కర్ణాటకలో మరో 7 కేసులు నమోదయ్యాయి.కాశ్మీర్‌లో 6 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/six-new-cases-of-coronavirus-in-kashmir/1786127|title=Six new cases of coronavirus in Kashmir|website=outlookindia.com/|access-date=2020-04-01}}</ref> రాజస్థాన్‌లో మరో 4 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/coronavirus-4-more-test-positive-total-cases-rise-to-83-in-rajasthan-120033100396_1.html|title=Coronavirus: 4 more test positive, total cases rise to 83 in Rajasthan|last=India|first=Press Trust of|date=2020-03-31|work=Business Standard India|access-date=2020-04-01}}</ref> ==ఏప్రిల్(1-30)== '''ఏప్రిల్ 1:''' *ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో కొత్తగా 43 కేసులు నమోదయ్యాయి.దీంతో, రాష్ట్రంలో మొత్తం కరోనావైరస్ సోకిన వారి సంఖ్య 87కు చేరింది.ఏపీలో మరో 24 కరోనా పాజిటివ్ కేసులు నమోదయ్యాయి. దీంతో రాష్ట్రంలో కోవిడ్ కేసుల సంఖ్య 111కు చేరింది. 24 గంటల్లో 67 కొత్త కేసులు నమోదయ్యాయి. *మహారాష్ట్రలో 33 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.livemint.com/news/india/number-of-coronavirus-cases-in-maharashtra-rises-to-335-11585749948541.html|title=Number of coronavirus cases in Maharashtra rises to 335|date=2020-04-01|website=Livemint|language=en|access-date=2020-04-02}}</ref> *కేరళలో మరో 24 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/24-more-positive-coronavirus-cases-take-the-toll-to-265-in-kerala/articleshow/74935598.cms|title=Coronavirus in Kerala: 24 more positive coronavirus cases take the toll to 265 in Kerala {{!}} Thiruvananthapuram News - Times of India|last=Apr 1|first=Rajiv G. {{!}} TNN {{!}}|last2=2020|website=The Times of India|language=en|access-date=2020-04-02|last3=Ist|first3=20:37}}</ref> *రాజస్థాన్‌లోని జైపూర్‌లోని రామ్‌గంజ్ ప్రాంతంలో మరో 13 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఢీల్లీలో ఒకే రోజు 32 కొత్త కేసులు నమోదయ్యాయి. దీంతో మొత్తం కరోనా పాజిటివ్ కేసుల సంఖ్య 152కు చేరింది.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/telugu/live/international-52115664|title=కరోనావైరస్: ప్రపంచవ్యాప్తంగా 42,000 దాటిన మరణాలు, వైరస్ సోకిన వారి సంఖ్య 8.6 లక్షలు - BBC తెలుగు|website=BBC News తెలుగు|language=te-IN|access-date=2020-04-08}}</ref> '''ఏప్రిల్ 2:''' *అస్సాంలో 3 కేసులు నిర్ధారించబడ్డాయి.<ref> {{Cite web |url=https://thenewsmill.com/3-new-covid-19-positive-cases-from-goalpara-take-assam-tally-to-16/ |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2020-05-14 |archive-date=2020-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200430121240/https://thenewsmill.com/3-new-covid-19-positive-cases-from-goalpara-take-assam-tally-to-16/ |url-status=dead }} </ref> *మహారాష్ట్రలో నాలుగు కేసులు నమోదయ్యాయి<ref>https://www.livemint.com/news/india/maharashtra-coronavirus-positive-cases-jump-to-338-death-toll-at-16-11585799822758.html</ref> *రాజస్థాన్‌లో 9 పాజిటివ్ కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో 21కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>https://www.thenewsminute.com/article/andhra-reports-21-new-cases-covid-19-state-tally-now-132-121676</ref> '''ఏప్రిల్ 3:''' *ఢీల్లీలో 93 కేసులు నమోదయ్యాయి.వాటిలో డెబ్బై ఏడు కేసులు తబ్లిఘి జమాత్ వెళ్ళినవారు.<ref>{{Cite web|url=https://www.deccanherald.com/national/north-and-central/delhi-reports-93-fresh-coronavirus-cases-two-more-deaths-821042.html|title=Delhi reports 93 fresh coronavirus cases, two more deaths|date=2020-04-03|website=Deccan Herald|language=en|access-date=2020-04-07}}</ref> *తెలంగాణలో మరో 75 కేసులు నిర్ధారించబడ్డాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/india/telangana-registers-two-new-deaths-75-fresh-coronavirus-cases-2563711.html|title=Telangana Registers Two New Deaths, 75 Fresh Coronavirus Cases|website=News18|access-date=2020-04-07}}</ref> *మహారాష్ట్రలో 67 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>https://www.livemint.com/news/india/with-67-new-cases-on-friday-number-of-coronavirus-cases-in-maharashtra-jumps-to-490-11585929645343.html</ref> *మధ్యప్రదేశ్ కేసుల సంఖ్య 47 పెరిగింది.<ref>https://www.outlookindia.com/newsscroll/number-of-covid19-cases-in-mp-rises-to-154/1790713</ref> *రాజస్థాన్‌లో మరో 46 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>https://www.outlookindia.com/newsscroll/rajasthan-records-46-new-covid19-cases-total-up-to-179/1790712</ref> *ఉత్తర ప్రదేశ్‌లో 44 కేసులు నమోదయ్యాయి.వాటిలో నలభై రెండు నిజాముద్దీన్ మార్కాజ్ వెళ్ళినవారు.<ref name="telanganatoday.com">https://telanganatoday.com/44-new-positive-covid-19-cases-in-up-42-attended-nizamuddin-event</ref> *ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో మరో 12 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web |url=https://newsmeter.in/andhra-pradesh-recorded-12-new-coronavirus-cases-total-161/ |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2020-05-14 |website= |archive-date=2020-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200429113646/https://newsmeter.in/andhra-pradesh-recorded-12-new-coronavirus-cases-total-161/amp/ |url-status=dead }}</ref> *ఉత్తరప్రదేశ్‌లో 44 కేసులు నమోదయ్యాయి. వాటిలో 42 కేసులు నిజాముద్దీన్ సమావేశానికి హాజరైనవారు.<ref name="telanganatoday.com"/> *కేరళలో 9 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>https://english.mathrubhumi.com/mobile/news/kerala/9-new-covid-19-cases-in-kerala-chief-minister-1.4664282{{Dead link|date=జూలై 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> '''ఏప్రిల్ 4:'''విశాఖపట్నంలో 4 సా కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref> https://wap.business-standard.com/article/news-ani/four-more-test-positive-for-coronavirus-in-visakhapatnam-state-tally-at-164-120040400132_1.html{{Dead link|date=నవంబర్ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} </ref> మహారాష్ట్రలో 47 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>https://www.indiatoday.in/india/story/47-new-covid-19-patients-in-maharashtra-tally-jumps-to-537-1663242-2020-04-04</ref> అస్సాంలో 1 కేసు నమోదయ్యాయి.<ref>https://www.newslivetv.com/top-news/big-breaking-one-more-coronavirus-case-with-nizamuddin-link-in-golaghat-total-24-in-assam/</ref> ఉత్తరాఖండ్‌లో 6 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>https://www.livemint.com/news/india/6-new-coronavirus-cases-reported-in-uttarakhand-as-of-9-00-am-apr-04-11585981415798.html</ref> '''ఏప్రిల్ 5:'''తమిళనాడులో 86 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>https://m.economictimes.com/news/politics-and-nation/tamil-nadu-reports-86-more-covid-19-cases-total-spikes-to-571/articleshow/74995566.cms</ref> ఢీల్లీ కేసుల సంఖ్య 58 కీ పెరిగింది.<ref>https://m.timesofindia.com/city/delhi/coronavirus-cases-in-delhi-climb-to-503-death-toll-rises-to-7-authorities/articleshow/74996867.cms</ref> ''''ఏప్రిల్ 6:'''మహారాష్ట్రలో 129 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref> https://m.economictimes.com/news/politics-and-nation/with-120-new-cases-maharashtra-covid-count-now-868/articleshow/75014970.cms</ref> ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో 14 కేసులు నమోదయ్యాయి.విశాఖపట్నం 5, అనంతపురంలో 3, కర్నూలులో 3, గుంటూరులో 2, పశ్చిమ గోదావరిలో 1.<ref> https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/14-new-covid-19-positive-cases-in-ap/article31267689.ece</ref> పంజాబ్‌లో 7 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web |url=https://www.ptcnews.tv/coronavirus-punjab-death-toll-confirmed-cases-amritsar-pathankot-en/ |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2020-05-14 |archive-date=2020-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200406160210/https://www.ptcnews.tv/coronavirus-punjab-death-toll-confirmed-cases-amritsar-pathankot-en/ |url-status=dead }}</ref> '''ఏప్రిల్ 7:'''మహారాష్ట్రలో 23 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>https://m.hindustantimes.com/mumbai-news/covid-19-cases-in-maharashtra-inch-towards-900-after-23-more-test-positive/story-EnwJSwSv4gjJWfBGA4VWLM.html{{Dead link|date=ఏప్రిల్ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> కర్ణాటకలో 12 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>https://m.timesofindia.com/india/12-new-positive-covid-19-cases-reported-in-karnataka-tally-rises-to-175-25-discharged-so-far/articleshow/75024975.cms </ref> రాజస్థాన్‌లో మూడు కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web |url=https://m.republicworld.com/india-news/general-news/rajasthan-reports-3-new-cases.html |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2020-05-14 |archive-date=2020-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200407112321/https://m.republicworld.com/india-news/general-news/rajasthan-reports-3-new-cases.html |url-status=dead }}</ref> పంజాబ్ లో 8 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>https://www.ptcnews.tv/coronavirus-punjab-death-toll-8-cases-in-derabassi-mohali-moga-mansa-en/ </ref> '''ఏప్రిల్ 8''' మధ్యప్రదేశ్‌లో 22 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{cite web|title=Madhya Pradesh: Indore reports 22 new cases of COVID-19; tally reaches 173|url=https://www.indiatvnews.com/news/india/madhya-pradesh-coronavirus-hotspot-indore-covid-19-cases-605562|website=indiatvnews|author=|date=8 April 2020|language=en|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200408024931/https://www.indiatvnews.com/news/india/madhya-pradesh-coronavirus-hotspot-indore-covid-19-cases-605562|archive-date=8 ఏప్రిల్ 2020|access-date=8 April 2020}}</ref> ఢిల్లీలో 51 పాజిటివ్ కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{cite web |title=COVID-19 Delhi reports two more deaths, 51 new cases| url=https://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/coronavirus-delhi-reports-51-new-cases-and-two-death/article31285896.ece|website=the hindu|author=| date= 8 April 2020|language=en|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date= 8 April 2020}}</ref> గుజరాత్‌లో 14 నెలల బాలుడి మృతి. దీనితో గుజరాత్‌లో మొత్తం కోవిడ్-19 పాజిటివ్ కేసులు 179 చేరింది.కర్ణాటకలో 6 కేసులు నమోదయ్యాయి. రాజస్థాన్‌లో 15 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{cite web |title=COVID-19 cases rise to 363 in Rajasthan| url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/covid-19-cases-rise-to-363-in-rajasthan/article31288966.ece|website=thehindu|author=| date= 8 April 2020|language=en|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date= 8 April 2020}}</ref> జమ్మూ కాశ్మీర్‌లో 14 కేసులు నమోదయ్యాయి. పంజాబ్‌లో 7 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{cite web |title=Seven more COVID-19 cases surface in Punjab; total count 106| url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/seven-more-covid19-cases-surface-in-punjab-total-count-106/1795895|website=outlookindia|author=| date= 8 April 2020|language=en|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date= 8 April 2020}}</ref> '''ఏప్రిల్ 9''' దేశంలో మరణించిన వారి సంఖ్య 169కి పెరిగింది.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/covid-19-death-toll-rises-to-169-number-of-cases-climbs-to-5865-in-india-union-health-ministry/articleshow/75069105.cms|title=Covid-19 death toll rises to 169, number of cases climbs to 5,865 in India: Union Health ministry {{!}} India News - Times of India|last=Apr 9|first=PTI {{!}}|last2=2020|website=The Times of India|language=en|access-date=2020-04-10|last3=Ist|first3=19:37}}</ref> మహారాష్ట్రలో 211 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>https://www.business-standard.com/article/current-affairs/70-yr-old-covid-19-patient-dies-in-dharavi-tally-of-positive-cases-at-17-120040901618_1.html</ref> ఢీల్లీలో 51 కొత్త కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>https://www.aninews.in/news/national/general-news/covid-19-cases-in-delhi-reach-72020200409210150/{{Dead link|date=జూలై 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> '''ఏప్రిల్ 10''' ఒడిశాలో నాలుగు కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>https://kalingatv.com/state/4-new-covid-19-positive-cases-confirmed-in-odisha-total-count-reaches-48/</ref> రాజస్థాన్‌లో 26 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>https://m.hindustantimes.com/jaipur/65-yr-old-woman-dies-of-covid-19-in-rajasthan-state-reports-26-fresh-cases/story-03PfDxEnX2fWHmd8QgOWEK.html{{Dead link|date=ఏప్రిల్ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> గుజరాత్‌లో 21 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref> https://www.indiatvnews.com/news/india/coronavirus-in-vadodara-21-new-cases-covid-19-cases-rise-to-39-606213</ref> బీహార్‌లో 2 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>https://wap.business-standard.com/article/news-ani/two-more-covid-19-cases-in-bihar-state-tally-reaches-60-120041000469_1.html{{Dead link|date=నవంబర్ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> కర్ణాటకలో 10 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{cite web |title=COVID-19: ten new cases detected in Karnataka| url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/covid-19-ten-new-cases-detected-in-karnataka/article31307304.ece|website=thehindu|author=| date= 10 April 2020|language=en|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date= 10 April 2020}}</ref> శ్రీనగర్‌లో 8 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{cite web |title=COVID-19:8 new COVID-19 cases in Srinagar| url=https://www.business-standard.com/article/news-ani/8-new-covid-19-cases-in-srinagar-120041001063_1.html|website=Busines Standrad|author=| date= 10 April 2020|language=en|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date= 10 April 2020}}</ref> ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో 16 కేసులు నమోదయ్యాయి,గుంటూరులో 7, తూర్పుగోదావరి 5, కర్నూలులో 2, ప్రకాశం జిల్లాలో రెండు కేసులు నమోదయ్యాయి.తెలంగాణలోనూ 16 నమోదయ్యాయి '''ఏప్రిల్ 11:'''ఒడిశాలో రెండు కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.bignewsnetwork.com/news/264640887/2-new-covid-19-cases-in-odisha-take-state-tally-to-50|title=2 new COVID-19 cases in Odisha take state tally to 50|website=Big News Network.com|language=en|access-date=2020-04-15}}</ref> మహారాష్ట్రలో 92 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/maha-92-new-cases-of-covid19-take-state-tally-to-1666/1798842|title=Maha: 92 new cases of COVID-19 take state tally to 1,666|website=outlookindia.com/|access-date=2020-04-15}}</ref> కర్ణాటకలో ఏడు కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/seven-new-coronavirus-cases-reported-in-karnataka-tally-rises-to-214/articleshow/75094174.cms?from=mdr|title=Seven new coronavirus cases reported in Karnataka, tally rises to 214|date=2020-04-11|work=The Economic Times|access-date=2020-04-15}}</ref> గుజరాత్‌లో 54 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/tally-of-covid-19-patients-rises-to-432-with-54-new-cases/articleshow/75092354.cms?from=mdr|title=90 more coronavirus cases in Gujarat, tally 468; three deaths|date=2020-04-11|work=The Economic Times|access-date=2020-04-15}}</ref> రాజస్థాన్‌లో 117 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/news-ani/total-covid-19-positive-cases-reach-678-in-rajasthan-120041100667_1.html|title=Total COVID-19 positive cases reach 678 in Rajasthan|last=ANI|date=2020-04-11|work=Business Standard India|access-date=2020-04-15}}</ref> హిమాచల్ ప్రదేశ్‌లో 2 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.bignewsnetwork.com/news/264648480/himachal-pradesh-reports-2-new-coronavirus-cases-total-32|title=Himachal Pradesh reports 2 new coronavirus cases, total 32|website=Big News Network.com|language=en|access-date=2020-04-15}}</ref> మధ్యప్రదేశ్‌లో 62 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatvnews.com/news/india/madhya-pradesh-coronavirus-cases-covid-19-death-toll-district-wise-list-indore-bhopal-ujjain-jabalpur-606789|title=Coronavirus in Madhya Pradesh: 62 new COVID-19 cases confirmed; state tally at 532|last=Hardaha|first=Rashi|date=2020-04-11|website=www.indiatvnews.com|language=en|access-date=2020-04-15}}</ref> '''ఏప్రిల్ 12 :'''రాజస్థాన్‌లో 51 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.deccanherald.com/national/west/coronavirus-rajasthan-records-51-new-cases-824361.html|title=Coronavirus: Rajasthan records 51 new cases|date=2020-04-12|website=Deccan Herald|language=en|access-date=2020-04-15}}</ref> ఒడిశాలో 54 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/54-covid-19-cases-reported-in-odisha-so-far-1666053-2020-04-12|title=Coronavirus in India: With 4 more Covid-19 cases, total in Odisha rises to 54|website=India Today|language=en|access-date=2020-04-15}}</ref> ముంబైలోని 15 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.bloombergquint.com/coronavirus-outbreak/dharavi-records-15-new-covid-19-cases-total-tally-at-43|title=Dharavi Records 15 New Covid-19 Cases, Total Tally at 43|website=BloombergQuint|language=en|access-date=2020-04-15|archive-date=2020-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20200412092008/https://www.bloombergquint.com/coronavirus-outbreak/dharavi-records-15-new-covid-19-cases-total-tally-at-43|url-status=dead}}</ref> గుజరాత్‌లో 25 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.deccanherald.com/national/west/gujarat-covid-19-cases-go-up-by-48-to-516-govt-824389.html|title=Gujarat COVID-19 cases go up by 48 to 516: Govt|date=2020-04-12|website=Deccan Herald|language=en|access-date=2020-04-15}}</ref> కేరళలో ఒకే రోజులో 36 మంది కోలుకున్నారు.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/day-of-relief-for-kerala-36-people-recover-new-infections-drop-to-two/articleshow/75110073.cms|title=Day of relief for Kerala: 36 people recover, new infections drop to two|date=2020-04-12|work=The Economic Times|access-date=2020-04-15}}</ref> ముంబైలో 217 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.moneycontrol.com/news/india/coronavirus-news-india-live-updates-covid-19-pandemic-delhi-maharashtra-mumbai-tamil-nadu-statewise-tally-lockdown-extended-5135551.html|title=Coronavirus News India highlights: Mumbai reports 217 new cases, 16 deaths|website=Moneycontrol|access-date=2020-04-15}}</ref> జమ్మూ కాశ్మీర్‌లో 21 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatvnews.com/news/india/jammu-and-kashmir-coronavirus-cases-covid19-607013|title=21 fresh COVID-19 cases in Jammu and Kashmir takes tally to 245|last=Pathak|first=Analiza|date=2020-04-12|website=www.indiatvnews.com|language=en|access-date=2020-04-15}}</ref> '''ఏప్రిల్ 13:''' రాజస్థాన్‌లో 11 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.businessinsider.in/india/news/11-fresh-cases-of-coronavirus-in-rajasthan/articleshow/75116484.cms|title=11 fresh cases of coronavirus in Rajasthan|website=Business Insider|access-date=2020-04-15|archive-date=2020-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200413054011/https://www.businessinsider.in/india/news/11-fresh-cases-of-coronavirus-in-rajasthan/articleshow/75116484.cms|url-status=dead}}</ref> గుజరాత్‌లో 22 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.theweek.in/wire-updates/national/2020/04/13/bom6-gj-virus-cases.html|title=22 new COVID-19 cases in Guj state tally mounts to 538|website=The Week|language=en|access-date=2020-04-15}}</ref> కాశ్మీర్‌లో 25 కేసులు నమోదయ్యాయి.ఆగ్రాలో 30 కేసులు నమోదయ్యాయి.గుజరాత్‌లో 22 కేసులు నమోదయ్యాయి.ముంబైలోని నాలుగు కేసులు నమోదయ్యాయి.కాశ్మీర్‌లో 25 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''ఏప్రిల్ 14''' గుజరాత్‌లో 45 కేసులు నమోదయ్యాయి.ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో 34 కేసులు నమోదయ్యాయి.హర్యానాలో రెండు కేసులు నమోదయ్యాయి. కేరళలో 8 కేసులు నమోదయ్యాయి.ముంబైలో 204 కేసులు నమోదయ్యాయి.రాజస్థాన్‌లో 71 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''ఏప్రిల్ 15:''' కేసుల సంఖ్య భారతదేశంలో 11,000 దాటింది. ముంబైలోని ఐదు కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.businessinsider.in/india/news/five-new-covid-19-cases-in-dharavi-slum-area-tally-60/articleshow/75151982.cms|title=Five new COVID-19 cases in Dharavi; slum area tally 60|website=Business Insider|access-date=2020-04-19|archive-date=2021-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20210304041037/https://www.businessinsider.in/india/news/five-new-covid-19-cases-in-dharavi-slum-area-tally-60/articleshow/75151982.cms|url-status=dead}}</ref> గుజరాత్‌లో 56 సానుకూల కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/news-ani/2-covid-19-deaths-in-gujarat-56-new-cases-push-state-tally-to-695-120041500418_1.html|title=2 COVID-19 deaths in Gujarat, 56 new cases push state tally to 695|last=ANI|date=2020-04-15|work=Business Standard India|access-date=2020-04-19}}</ref> రాజస్థాన్‌లో 29 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/29-fresh-covid19-cases-in-rajasthan-number-rises-to-1034/1802769|title=29 fresh COVID-19 cases in Rajasthan; number rises to 1,034|website=outlookindia.com/|access-date=2020-04-19}}</ref> ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో 19 సానుకూల కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatvnews.com/news/india/andhra-pradesh-coronavirus-cases-guntur-kurnool-covid-19-death-toll-district-wise-list-607771|title=Coronavirus in Andhra: 19 new COVID-19 cases; Guntur tally reaches 118. Check district-wise list|last=Hardaha|first=Rashi|date=2020-04-15|website=www.indiatvnews.com|language=en|access-date=2020-04-19}}</ref> ముంబైలో 183 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.livemint.com/news/india/183-new-coronavirus-cases-reported-in-mumbai-city-s-tally-rises-to-1-936-11586958869898.html|title=183 new coronavirus cases reported in Mumbai; city's tally rises to 1,936|date=2020-04-15|website=Livemint|language=en|access-date=2020-04-19}}</ref> కేరళలో ఒక సానుకూల కేసు మాత్రమే నమోదైంది.<ref>{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/1-new-covid-19-case-in-kerala-on-wednesday-pinarayi-vijayan-1.4690613|title=1 new COVID-19 case in Kerala on Wednesday: Pinarayi Vijayan|website=Mathrubhumi|language=en|access-date=2020-04-19}}</ref> కర్ణాటకలో 15 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/15-new-covid-19-cases-reported-in-karnataka-total-247/articleshow/75126741.cms|title=15 new Covid-19 cases reported in Karnataka, total 247|date=2020-04-16|work=The Economic Times|access-date=2020-04-19}}</ref> తమిళనాడులో 38 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/38-new-covid-19-cases-in-tamil-nadu-total-tally-1204/articleshow/75146278.cms|title=Coronavirus in Tamilnadu: 38 new Covid-19 cases in Tamil Nadu, total tally 1,204 {{!}} India News - Times of India|last=Apr 14|first=IANS {{!}}|last2=2020|website=The Times of India|language=en|access-date=2020-04-19|last3=Ist|first3=21:31}}</ref> '''ఏప్రిల్ 16:''' ఆగ్రాలో 19 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/agra/19-more-covid-19-cases-in-agra-district-tally-reaches-167/articleshow/75173153.cms|title=Coronavirus in Agra: 19 more Covid-19 cases in Agra, district tally reaches 167 {{!}} Agra News - Times of India|last=Apr 16|first=ANI {{!}} Updated:|last2=2020|website=The Times of India|language=en|access-date=2020-04-19|last3=Ist|first3=09:33}}</ref> ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో 22 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.livemint.com/news/india/22-new-coronavirus-cases-reported-in-andhra-pradesh-as-of-8-00-am-apr-16-11587007600708.html|title=22 new coronavirus cases reported in Andhra Pradesh as of 8:00 AM - Apr 16|date=2020-04-16|website=livemint.com|language=en|access-date=2020-04-19}}</ref> బీహార్‌లో 2 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatvnews.com/news/india/bihar-coronavirus-positive-cases-covid-19-death-toll-patna-608113|title=Coronavirus in Bihar: 2 more test positive for COVID-19, tally rises to 72|last=Jaiswal|first=Priya|date=2020-04-16|website=www.indiatvnews.com|language=en|access-date=2020-04-19}}</ref> తమిళనాడులో 15 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/national/tamil-nadu-reports-25-new-coronavirus-cases/article31354705.ece|title=Tamil Nadu reports 25 new coronavirus cases|last=PTI|website=@businessline|language=en|access-date=2020-04-19}}</ref> కర్ణాటకలో 34 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/covid-19-one-more-dead-in-karnataka/article31353038.ece|title=Coronavirus: 34 new cases, one death in Karnataka|last=Kulkarni|first=Tanu|date=2020-04-16|work=The Hindu|access-date=2020-04-19|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ముంబైలో 107 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.wionews.com/india-news/maharashtra-reports-165-more-coronavirus-cases-107-more-in-mumbai-292910|title=Maharashtra reports 165 more coronavirus cases; 107 more in Mumbai|website=WION|language=en|access-date=2020-04-19|archive-date=2020-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200416215551/https://www.wionews.com/india-news/maharashtra-reports-165-more-coronavirus-cases-107-more-in-mumbai-292910|url-status=dead}}</ref> కేరళలో 7 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/7-new-covid-19-cases-in-kerala-on-thursday-pinarayi-vijayan-1.4693380|title=7 new COVID-19 cases in Kerala on Thursday: Pinarayi Vijayan|website=Mathrubhumi|language=en|access-date=2020-04-19}}</ref> అస్సాంలో 2 కేసులు నమోదయ్యాయి. పంజాబ్‌లోని 6 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.ptcnews.tv/coronavirus-new-cases-from-jalandhar-patiala-and-pathankot-gurdaspur-death-en/|title=Punjab tally rises to 197 after Jalandhar reports fresh cases; death toll in the state 14|last=Nath|first=Rajan|date=2020-04-16|website=PTC NEWS|language=en-US|access-date=2020-04-19}}</ref> '''ఏప్రిల్ 17:''' రాజస్థాన్ లో 38 కేసులు నమోదయ్యాయి. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో 5 కేసులు నమోదయ్యాయి. కర్ణాటకలో 38 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/coronavirus-karnataka-reports-38-new-cases/article31363586.ece</ref> మహారాష్ట్రలో 288 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web |url=https://punemirror.indiatimes.com/pune/others/50-year-old-covid-19-positive-man-dies-in-pune-288-fresh-cases-in-state/articleshow/75196473.cms |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2020-05-14 |archive-date=2020-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200501053215/https://punemirror.indiatimes.com/pune/others/50-year-old-covid-19-positive-man-dies-in-pune-288-fresh-cases-in-state/articleshow/75196473.cms |url-status=dead }}</ref> తెలంగాణలో 66 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>https://www.outlookindia.com/newsscroll/66-new-covid-cases-in-telangana-tally-mounts-to-766/1806062</ref> తమిళనాడులో 56 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>https://www.indiatoday.in/india/story/covid-19-cases-see-a-spike-in-tamil-nadu-with-56-fresh-cases-reported-tally-at-1-323-1668145-2020-04-17</ref> '''ఏప్రిల్ 18:''' 98 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref> https://en.m.wikipedia.org/w/index.php?title=Timeline_of_the_2020_coronavirus_pandemic_in_India&mobileaction=toggle_view_mobile#cite_note-432</ref> కర్ణాటకలో 12 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref> https://bangaloremirror.indiatimes.com/bangalore/others/karnataka-reports-12-new-covid-19-positive-cases-on-saturday-state-tally-climbs-to-371/articleshow/75217268.cms</ref> తమిళనాడులో 49 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>https://www.outlookindia.com/newsscroll/covid19-49-new-cases-as-tn-follows-multipronged-strategy/1806905</ref> ఉత్తరాఖండ్‌లో 2 కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>{{Cite web |url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/two-more-test-covid-19-positive-in-haridwar-uttarakhands-tally-climbs-to-4220200418145350/ |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2020-05-14 |archive-date=2020-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200422071322/https://www.aninews.in/news/national/general-news/two-more-test-covid-19-positive-in-haridwar-uttarakhands-tally-climbs-to-4220200418145350/ |url-status=dead }}</ref> '''ఏప్రిల్ 19:'''జార్ఖండ్ లో ఒక కేసు నమోదయ్యింది.మహారాష్ట్రలో నాగ్‌పూర్‌లో 9 కేసులు నమోదయ్యాయి.బీహార్‌లో ఒక కేసు నమోదైంది.కర్ణాటకలో మైసూరులో 4 కేసులు నమోదయ్యాయి.ఆంధ్ర ప్రదేశ్‌లో కొత్తగా 44 కరోనావైరస్ పాజిటివ్ కేసులు నమోదయ్యాయి. కర్నూలు 26 కేసులు నమోదయ్యాయి. వారిలో దిల్లీ నుంచి వచ్చిన వారే 16 మంది ఉండగా వాళ్లంతా ప్రస్తుతం క్వారంటైన్‌లోనే ఉన్నారు. దీంతో రాష్ట్రంలో మొత్తం కేసుల సంఖ్య 647కి చేరింది. 65 మంది డిశ్చార్జ్ కాగా, 17 మంది మరణించారు. ప్రస్తుం 565 మందికి చికిత్స అందిస్తున్నారు. '''ఏప్రిల్ 20:'''మహారాష్ట్రలో 3 కేసులు నమోదయ్యాయి.జమ్మూ కాశ్మీర్‌లో 14 కేసులు నమోదయ్యాయి.ఆంధ్రప్రదేశ్ లో 75 కేసులు నమోదయ్యాయి.తెలంగాణలో ఇద్దరు మృతి చెందడంతో మరణాల సంఖ్య 23కి పెరిగింది. పాజిటివ్ కేసుల సంఖ్య 872కి చేరింది. ''''ఏప్రిల్ 21:'''దేశవ్యాప్తంగా 44 మరణాలు సంభవించాయి.మధ్యప్రదేశ్ లో 18 కేసులు నమోదయ్యాయి.రాబరేలిలో 31 కేసులు నమోదయ్యాయి.పశ్చిమ బెంగాల్ 29 కేసులు నమోదయ్యాయి. దీనితో పశ్చిమబెంగాల్ రాష్ట్రంలో మొత్తం రాష్ట్రంలో 274 కు చేరుకుంది.మహారాష్ట్ర 12 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''ఏప్రిల్ 22:''' రాజస్థాన్‌లో 64 కేసులు నమోదయ్యాయి, దీంతో రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలోలో కేసుల సంఖ్య 1799 కు చేరుకుంది.ఉత్తర ప్రదేశ్ లో మీరట్‌లో 6 కేసులు నమోదయ్యాయి. మహారాష్ట్రలో 9 కేసులు నమోదయ్యాయి. తమిళనాడులో రాష్ట్రంలో 33 కేసులు నమోదయ్యాయి.కేరళలో 11 కేసులు నమోదయ్యాయి.జమ్మూ కాశ్మీర్ 27 కేసులు నమోదయ్యాయి.తెలంగాణలో 15 కేసులు నమోదయ్యాయి.ఆంధ్రప్రదేశ్ లో 56 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''ఏప్రిల్ 23:''' రాజస్థాన్ లో 47 పాజిటివ్ కేసులు నమోదయ్యాయి.ఉత్తర ప్రదేశ్ లో 13 కేసులు నమోదయ్యాయి.కాన్పూర్‌లో 2 కేసులు నమోదయ్యాయి.మహారాష్ట్రలో 25 కేసులు నమోదయ్యాయి.ఆంధ్ర‌ప్ర‌దేశ్‌లో కొత్త‌గా 80 [[కరోనా వైరస్]] పాజిటివ్ కేసులు నమోదయ్యాయి. దీంతో రాష్ట్రంలో 893కి చేరింది. కర్నూలు 31, గుంటూరు 18, చిత్తూరు 14, అనంతపురం 6, తూర్పుగోదావరి 6,కృష్ణా 2, ప్రకాశం 2, విశాఖ జిల్లాల్లో 1 కేసు చొప్పునకొత్త‌గా పాజిటివ్ కేసులు నమోదు.అత్యధికంగా కర్నూలు జిల్లాలో 234 కేసులు, గుంటూరు జిల్లాలో 195 కేసులు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/telugu/live/international-52391828|title=కరోనావైరస్: భారత్‌లో 21 వేలు దాటిన మొత్తం కేసులు; ఏపీలో 893, తెలంగాణలో 980 మందికి పాజిటివ్ - BBC తెలుగు|website=BBC News తెలుగు|language=te-IN|access-date=2020-04-23}}</ref> '''ఏప్రిల్ 24:'''రాజస్థాన్ లో కేసులు నమోదయ్యాయి.మహారాష్ట్రలో ముంబైలోని ధారావి నుండి 6 కేసులు నమోదయ్యాయి.ఉత్తరాఖండ 1 కేసు నమోదైంది.తమిళనాడులో72 కొత్త కేసులు నమోదయ్యాయి,వాటిలో 52 చెన్నైకి చెందినవి.తెలంగాణలో శుక్రవారం 13 కొత్త కేసులు నమోదయ్యాయి. మరణాలు లేవు. 29 మంది డిశ్చార్జయ్యారు.ఏపీలో కొత్తగా 62 పాజిటివ్ కేసులు న‌మోద‌ు కావడంతో మొత్తం కేసుల సంఖ్య 955కి చేరింది.క‌ర్నూలు జిల్లాలో 27 మంది పాజ‌టివ్ గా న‌మోదు కావ‌డంతో ఆ ఒక్క జిల్లాలోనే మొత్తం కేసులు 261కి చేరాయి. '''ఏప్రిల్ 25:'''బీహార్‌లో 2 కేసులు నమోదయ్యాయి.మహారాష్ట్రలో ముంబైలోని ధారావి నుండి 21 కేసులు నమోదయ్యాయి.కర్ణాటకలో రాష్ట్రంలో 26 కేసులు నమోదయ్యాయి.జార్ఖండ్ రాంచీలో 4 కేసులు నమోదయ్యాయి.ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో వెయ్యి దాటిన కరోనా కేసులు.61 కొత్త కరోనా పాజిటివ్ కేసులు నమోదయ్యాయి.జిల్లాల వారీగా చూస్తే కృష్ణా జిల్లాలో గత 24 గంటల్లో 25 కేసులు నమోదయ్యాయి. కర్నూలు జిల్లాలో 14 కేసులు నమోదయ్యాయి.జిల్లా వారీగా కేసుల కర్నూలు జిల్లాలో అత్యధికంగా 275 కేసులు నమోదయ్యాయి.ఆ తర్వాత గుంటూరు జిల్లాలో 209 కేసులు నమోదయ్యాయి. కృష్ణాలో 127, చిత్తూరులో 73, కడపలో 55, ప్రకాశంలో 53, అనంతపురంలో 51, పశ్చిమ గోదావరిలో 39, తూర్పు గోదావరిలో 37, విశాఖపట్నంలో 22, శ్రీకాకుళంలో 3 కేసులు నమోదయ్యాయి. విజయనగరం జిల్లాలో ఒక్క కేసు కూడా నమోదు కాలేదు. '''ఏప్రిల్ 26:''' *మధ్యప్రదేశ్ లో 91 కేసులు నమోదయ్యాయి. *బీహార్ ఒక రాష్ట్రంలో 15 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఉత్తర ప్రదేశ్‌లో 13 కేసులు నమోదయ్యాయి. *హర్యానాలో రాష్ట్రంలో 9 కేసులు నమోదయ్యాయి. *మహారాష్ట్రలో ఈరోజు 440 కొత్త కేసులు నమోదయ్యాయి. ఈరోజు రాష్ట్రంలో కొత్తగా 19 మంది కరోనా రోగులు మృతి చెందారు మహారాష్ట్రలోని ఆస్పత్రుల నుంచి 112 మంది రోగులు కూడా డిశ్చార్జ్ అయ్యారు. *తెలంగాణలో ఈరోజు కొత్తగా 11 కేసులు నమోదయ్యాయి. తెలంగాణలో మొత్తం పాజిటివ్ కేసుల సంఖ్య 1001కి చేరింది.కరోనా పాజిటివ్ రోగి, మర్కజ్‌కు వెళ్లిన వచ్చిన 75 ఏళ్ల వృద్ధుడిని ఈరోజు డిశ్చార్జ్ చేశామని ప్రభుత్వం ప్రకటించింది.ఇప్పటివరకూ 316 మంది డిశ్చార్జ్ అయ్యారు. *ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో కొత్తగా 81 కేసులు నమోదయ్యాయి.దీంతో రాష్ట్రంలో కేసుల సంఖ్య 1097కి చేరింది. ఇప్పటి వరకూ 231 మంది డిశ్చార్జి కాగా.835 మంది వివిధ ఆస్పత్రుల్లో చికిత్స పొందుతున్నారు. *తమిళనాడులో కొత్తగా 64 కేసులు నమోదయ్యాయి.తాజాగా నమోదైన కేసులతో మొత్తం కరోనా కేసుల సంఖ్య 1,885కి చేరింది. '''ఏప్రిల్ 27:''' *ఒడిశాలో 5 కేసులు నమోదయ్యాయి. *బిహార్‌లో 3 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఏపీలో 80 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''ఏప్రిల్ 28:''' *రాజస్థాన్‌లో 102 కరోనా పాజిటివ్‌ కేసులు నమోదయ్యాయి. నమోదైన కేసుల్లో జైపూర్‌లో 26, జోధ్‌పూర్‌లో 25, కోటాలో 24, అజ్మేర్‌లో 11, టోంక్‌లో 8, డోన్‌పూర్‌లో 4, బాన్స్‌వారా, నాగ్‌పూర్‌, ఉదయ్‌పూర్‌, సికార్‌లో ఒక్కో కేసు చొప్పున నమోదైనట్లు రాష్ట్ర ఆరోగ్య శాఖ వెల్లడించింది. *ముంబయిలోని ధారవి 42 కొత్త పాజిటివ్‌ కేసులు, నాలుగు మరణాలు నమోదయ్యాయి. *తమిళనాడులో 121 కేసులు నమోదయ్యాయి. దీంతో మొత్తం పాజిటివ్‌ కేసుల సంఖ్య 2058కి చేరినట్టు వైద్యశాఖ అధికారులు వెల్లడించారు. *పశ్చిమబెంగాల్‌లో 28 కరోనా పాజిటివ్‌ కేసులు నమోదయ్యాయి. దీంతో మొత్తం కేసుల సంఖ్య 522కి చేరినట్టు అధికారులు వెల్లడించారు *తెలంగాణలో 6 కరోనా పాజిటివ్‌ కేసులు నమోదయ్యాయి. దీంతో మొత్తం కేసుల సంఖ్య 1009కి పెరిగాయి. ఇప్పటివరకు ఈ వైరస్‌ బారిన పడి 25 మంది మృతిచెందగా,374మంది కోలుకున్నారు. ఈ రోజు 42మంది డిశ్చార్ చేశారు. *కేరళలో 4 కేసులు నమోదయ్యాయి. దీంతో మొత్తం పాజిటివ్‌ కేసుల సంఖ్య 485కి చేరింది. *రాజస్థాన్‌లో 7 కరోనా కేసులు నమోదయ్యాయి. దీంతో మొత్తం కరోనా కేసుల సంఖ్య 2335కి చేరింది. *కర్ణాటకలో 8 కేసులు నమోదయ్యాయి. దీంతో మొత్తం పాజిటివ్‌ కేసుల సంఖ్య 520కి పెరిగింది. *ఏపీలో 82 కొత్త కేసులు నమోదయ్యాయి. దీంతో రాష్ట్రంలో మొత్తం కేసుల సంఖ్య 1,259కి చేరింది '''ఏప్రిల్ 29:''' *గుజరాత్‌లో 308 కొత్త కరోనా పాజిటివ్‌ కేసులు నమోదయ్యాయి. *తమిళనాడులో 104 కేసులు నమోదయ్యాయి. నమోదైన కేసుల్లో 94 కేసులు చెన్నై నమోదయ్యాయి. *తెలంగాణలో కొత్తగా ఇవాళ 7 పాజిటివ్‌ కేసులు నమోదయ్యాయి. దీంతో మొత్తం కేసుల సంఖ్య 1016కు చేరింది. ఇప్పటి వరకు 25 మంది మరణించారు. * ముంబయిలోని అతిపెద్ద మురికివాడ అయిన ధారవిలో కొత్తగా 14 పాజిటివ్‌ కేసులు నమోదయ్యాయి. *కేరళలో 10 కరోనా పాజిటివ్‌ కేసులు నమోదయ్యాయి. *పశ్చిమబెంగాల్‌లో 33 కేసులు నమోదయ్యాయి. దీంతో రాష్ట్రంలో మొత్తం పాజిటివ్‌ కేసుల సంఖ్య 550కి చేరింది. *రాజస్థాన్‌లో 29 పాజిటివ్‌ కేసులు నమోదయ్యాయి. దీంతో మొత్తం కేసుల సంఖ్య 2329కి చేరింది. *ఒడిశాలో 3 కరోనా కేసులు నమోదయ్యాయి. *కర్ణాటకలో 9 కేసులు నమోదయ్యాయి. దీంతో మొత్తం కేసుల సంఖ్య 532కి చేరింది. *ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో 73 కొత్త కేసులు నమోదయ్యాయి. దీంతో రాష్ట్రంలో మొత్తం కేసుల సంఖ్య 1332కి చేరింది. '''ఏప్రిల్ 30:''' *రాజస్థాన్‌లో 118 కరోనా పాజిటివ్‌ కేసులు నమోదయ్యాయి. దీంతో రాష్ట్రంలో మొత్తం కేసుల సంఖ్య 2,556కు చేరింది. *కర్ణాటకలో 22 కేసులు నమోదయ్యాయి. దీంతో కర్ణాటకలో మొత్తం కేసుల సంఖ్య 557కి పెరిగింది *రాజస్థాన్‌లో 86 కొత్త కేసులు నమోదయ్యాయి. మొత్తం కేసుల సంఖ్య 2524కి చేరాయి. *మహారాష్ట్రలో పుణె జిల్లాలో 127 పాజిటివ్‌ కేసులు నమోదయ్యాయి. దీంతో ఆ జిల్లాలో మొత్తం కేసుల సంఖ్య 1722కి చేరాయి. *ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో 71 పాజిటివ్‌ కేసులు నమోదయ్యాయి. దీంతో రాష్ట్ర వ్యాప్తంగా ఇప్పటివరకు నమోదైన కేసుల సంఖ్య 1,403కి చేరింది. ==మే (1-30)== '''మే 1''' *తమిళనాడులో 203 కేసులు నమోదయ్యాయి. *తెలంగాణలో 6 కొత్త కేసులు నమోదయ్యాయి.ఈ రోజు 24మంది డిశ్చార్జి అయ్యారు. *బిహార్‌లో 18 కేసులు నమోదయ్యాయి. *కర్ణాటకలో 11 కొత్త కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఏపీలో కొత్తగా మరో 60 పాజిటివ్‌ కేసులు నమోదయ్యాయి.దీంతో మొత్తం కేసుల సంఖ్య 1,463కి చేరింది. '''మే 2''' *ఆంధ్ర ప్రదేశ్ లో 62 కేసులు నమోదయ్యాయి. *పంజాబ్ లో 195 కేసులు నమోదయ్యాయి. *మహారాష్ట్రలో 11 కేసులు నమోదయ్యాయి. *హర్యానా రాష్ట్రంలో 47 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఒడిశా రాష్ట్రంలో 2 కేసులు నమోదయ్యాయి. *తమిళనాడు రాష్ట్రంలో 231 కేసులు నమోదయ్యాయి. *రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలో కొత్తగా 106 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''మే 3''' *ఆంధ్ర ప్రదేశ్: రాష్ట్రంలో 58 కేసులు నమోదయ్యాయి. *జమ్మూ,కాశ్మీర్ లో 35 కేసులు నమోదయ్యాయి. *కర్ణాటక రాష్ట్రంలో 3 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఉత్తరాఖండాలో రాష్ట్రంలో 1 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఒడిశాలో 2 కేసులు రాష్ట్రంలో నమోదయ్యాయి. *రాజస్థాన్ లో రాష్ట్రంలో 114 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''మే 4''' *ఆంధ్ర ప్రదేశ్: రాష్ట్రంలో 67 కేసులు నమోదయ్యాయి. *హర్యానాలో 75 కేసులు రాష్ట్రంలో నమోదయ్యాయి. *పంజాబాలో 132 కేసులు నమోదయ్యాయి. *తమిళనాడులో 527 కేసులు రాష్ట్రంలో నమోదయ్యాయి. *బీహార్ లో 6 కేసులు నమోదయ్యాయి. *రాజస్థాన్ లో రాష్ట్రంలో 175 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''మే 5''' *కర్ణాటక రాష్ట్రంలో 8 కేసులు నమోదయ్యాయి. *జార్ఖండ్ రాష్ట్రంలో 4 కేసులు నమోదయ్యాయి. *రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలో 97 కేసులు నమోదయ్యాయి. *తెలంగాణలో 11 కరోనా కేసులు నమోదయ్యాయి. '''మే 6''' *ఒడిశా రాష్ట్రంలో 1 కేసు నమోదైంది. *పశ్చిమ బెంగాల్ రాష్ట్రంలో 122 కేసులు నమోదయ్యాయి. *మహారాష్ట్ర రాష్ట్రంలో 1233 కేసులు, ముంబైలోని ధారావి నుండి 68 కేసులు నమోదయ్యాయి. *కర్ణాటక రాష్ట్రంలో 20 కేసులు నమోదయ్యాయి. *జమ్మూ కాశ్మీర్ రాష్ట్రంలో 34 కేసులు నమోదయ్యాయి. *తమిళనాడు రాష్ట్రంలో 771 కేసులు నమోదయ్యాయి. *రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలో 159 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''మే 7''' *ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో 56 కేసులు నమోదయ్యాయి. *కర్ణాటక రాష్ట్రంలో 8 కేసులు నమోదయ్యాయి. *జార్ఖండ్ రాష్ట్రంలో 5 కేసులు నమోదయ్యాయి. *హర్యానా రాష్ట్రంలో 31 కేసులు నమోదయ్యాయి. *తమిళనాడు రాష్ట్రంలో 580 కేసులు నమోదయ్యాయి. *కర్ణాటక రాష్ట్రంలో 12 కేసులు నమోదయ్యాయి. *మహారాష్ట్రలో రాష్ట్రంలో 1,216 కేసులు నమోదయ్యాయి. అందులో 250 పోలీసు కేసులు ముంబై నగరంలో నమోదయ్యాయి. *పశ్చిమ బెంగాల్ రాష్ట్రంలో 92 కేసులు నమోదయ్యాయి *రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలో 110 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''మే 8''' *ఒడిశా రాష్ట్రంలో 26 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో 54 కేసులు నమోదయ్యాయి. *తమిళనాడు రాష్ట్రంలో 600 కేసులు నమోదయ్యాయి. *జమ్మూ, కాశ్మీర్ 30 కేసులు నమోదయ్యాయి. *పంజాబ్ రాష్ట్రంలో 87 కేసులు నమోదయ్యాయి. ఉత్తరాఖండ రాష్ట్రంలో 2 కేసులు నమోదయ్యాయి. *పశ్చిమ బెంగాల్ రాష్ట్రంలో 130 కేసులు నమోదయ్యాయి. రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలో 152 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''మే 9''' *ఉత్తరాఖండ్ రాష్ట్రంలో 4 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్రములో 43 కేసులు నమోదయ్యాయి. *చండీగ నగరంలో 23 కేసులు నమోదయ్యాయి. *పంజాబ్ రాష్ట్రంలో 31 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ముంబైలోని ధారావిలో 25 కేసులు నమోదయ్యాయి. *కర్ణాటక రాష్ట్రంలో 41 కేసులు నమోదయ్యాయి. *గుజరాత్ రాష్ట్రంలో 394 కేసులు నమోదయ్యాయి. *తమిళనాడు రాష్ట్రంలో 526 కేసులు నమోదయ్యాయి. *రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలో 129 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''మే 10''' *హర్యానా రాష్ట్రంలో 20 కేసులు నమోదయ్యాయి. *కర్ణాటక రాష్ట్రంలో 53 కేసులు నమోదయ్యాయి. *తమిళనాడు రాష్ట్రంలో 669 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ముంబైలోని ధారావిలో 26 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఒడిశా రాష్ట్రంలో 23 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఢీల్లీలో రాష్ట్రంలో 224 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఆంధ్ర ప్రదేశ్ లో 43 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఉత్తర ప్రదేశ్ లో 84 కేసులు నమోదయ్యాయి. *రాజస్థాన్ లో 106 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''మే 11''' *[[బీహార్]] రాష్ట్రంలో 11 కేసులు నమోదయ్యాయి. *[[కర్ణాటక]] రాష్ట్రంలో 14 కేసులు నమోదయ్యాయి. *[[పంజాబ్]] రాష్ట్రంలో 54 కేసులు నమోదయ్యాయి. *జమ్మూ, కాశ్మీర్ లో 18 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఢీల్లీలో 310 కేసులు నమోదయ్యాయి. *[[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలో 38 కేసులు నమోదయ్యాయి. *[[రాజస్థాన్]] రాష్ట్రంలో 174 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''మే 12''' *[[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలో 33 కేసులు నమోదయ్యాయి. *[[హిమాచల్ ప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలో 4 కేసులు నమోదయ్యాయి. *[[తమిళనాడు]] రాష్ట్రంలో 716 కేసులు నమోదయ్యాయి. *జమ్మూ,కాశ్మీర్: ఒక రాష్ట్రంలో 55 కేసులు నమోదయ్యాయి. *[[పంజాబ్]] రాష్ట్రంలో 37 కేసులు నమోదయ్యాయి. *[[పశ్చిమ బెంగాల్]] రాష్ట్రంలో 37 కేసులు నమోదయ్యాయి. *[[ముంబై]]లోని ధారావి నుండి 46 కేసులు నమోదయ్యాయి. *[[బీహార్|బీహారా]] రాష్ట్రంలో 34 కేసులు నమోదయ్యాయి. *[[ఢిల్లీ|ఢీల్లీ]] లో 406 కేసులు నమోదయ్యాయి. *[[తెలంగాణ]]లో 51 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''మే 13''' * ఉత్తరాఖండ్‌లో 1 కేసు నమోదైంది. * మహారాష్ట్రలో 1,495 కొత్త కేసులు నమోదయ్యాయి. *గుజరాత్‌లో 364 కరోనా పాజిటివ్‌ కేసులు గుర్తించారు. *మధ్యప్రదేశ్‌లో 187 కొత్త కేసులు నమోదయ్యాయి. *చండీగఢ్‌లో 2 కేసులే నమోదయ్యాయి. *జమ్ము,కశ్మీర్‌లో 37 కరోనా పాజిటివ్‌ కేసులు నమోదయ్యాయి. *అసోంలో 15 కరోనా కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఝార్ఖండ్‌లో 2 కేసులు నమోదయ్యాయి. *తెలంగాణలో 41 కరోనా పాజిటివ్‌ కేసులు నమోదయ్యాయి. *తమిళనాడులో 509 కరోనా కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో 48 పాజిటివ్‌ కేసులు నమోదయ్యాయి. '''మే 14''' *ఉత్తరాఖండ్ రాష్ట్రంలో 3 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఢీల్లీలో 472 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఆంధ్ర ప్రదేశ్ లో 68 కేసులు నమోదయ్యాయి. *కర్ణాటక రాష్ట్రంలో 22 కేసులు నమోదయ్యాయి. *పంజాబ్ లో 11 కేసులు నమోదయ్యాయి. *జమ్మూ,కాశ్మీర్ రాష్ట్రంలో 12 కేసులు నమోదయ్యాయి. *తమిళనాడు రాష్ట్రంలో 447 కేసులు నమోదయ్యాయి. *పశ్చిమ బెంగాల్ రాష్ట్రంలో 87 కేసులు నమోదయ్యాయి. *రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలో 206 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''మే 15''' *రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలో 213 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో 57 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఉత్తర ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో 43 కేసులు నమోదయ్యాయి. *కేరళ రాష్ట్రంలో 16 కేసులు నమోదయ్యాయి. *కర్ణాటక రాష్ట్రంలో 69 కేసులు నమోదయ్యాయి. జార్ఖండ్ రాష్ట్రంలో 2 కేసులు నమోదయ్యాయి. *మహారాష్ట్రలో 1576 కేసులు నమోదయ్యాయి. పశ్చిమ బెంగాల్ రాష్ట్రంలో 84 కేసులు నమోదయ్యాయి. *పంజాబ్ లో 13 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''మే 16''' *ఢీల్లీ రాష్ట్రంలో 438 కేసులు నమోదయ్యాయి. *బీహార్ రాష్ట్రంలో 46 కేసులు నమోదయ్యాయి. *తమిళనాడు రాష్ట్రంలో 447 కేసులు నమోదయ్యాయి. *కేరళ రాష్ట్రంలో 87 కేసులు నమోదయ్యాయి. *కర్ణాటక రాష్ట్రంలో 36 కేసులు నమోదయ్యాయి. *పశ్చిమ బెంగాల్ రాష్ట్రంలో 115 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో 102 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఉత్తర ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో 155 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ముంబై నగరంలో మహారాష్ట్రలో 884 కేసులు నమోదయ్యాయి. *జమ్మూ కాశ్మీర్ లో 108 కేసులు నమోదయ్యాయి. *గుజరాత్ రాష్ట్రంలో 1057 కేసులు నమోదయ్యాయి. *రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలో 213 కేసులు నమోదయ్యాయి.వీరిలో 119 మంది జైపూర్ జిల్లా జైలు నుండి ఖైదీలు ఉన్నారు. '''మే 17''' *ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో 25 కేసులు నమోదయ్యాయి. *కర్ణాటక రాష్ట్రంలో 54 కేసులు నమోదయ్యాయి. *తమిళనాడు రాష్ట్రంలో 639 కేసులు నమోదయ్యాయి. *పంజాబ్ రాష్ట్రంలో 18 కేసులు నమోదయ్యాయి. *బీహార్ రాష్ట్రంలో 58 కేసులు నమోదయ్యాయి. *కేరళ రాష్ట్రంలో 14 కేసులు నమోదయ్యాయి. *హిమాచల్ ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో 2 కేసులు నమోదయ్యాయి. *మహారాష్ట్రలో రాష్ట్రంలో 2347 కేసులు నమోదయ్యాయి. జమ్మూ కాశ్మీర్ లో 62 కేసులు నమోదయ్యాయి. *రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలో 242 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''మే 18''' *ఉత్తరాఖండ్ రాష్ట్రంలో 1 కేసు నమోదైంది. *బీహార్ రాష్ట్రంలో 37 కేసులు నమోదయ్యాయి. *హిమాచల్ ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో 5 కేసులు నమోదయ్యాయి. *కర్ణాటక రాష్ట్రంలో 99 కేసులు నమోదయ్యాయి. *కేరళ రాష్ట్రంలో 29 కేసులు నమోదయ్యాయి. *అస్సాం రాష్ట్రంలో 2 కేసులు నమోదయ్యాయి. *తమిళనాడు రాష్ట్రంలో 536 కేసులు నమోదయ్యాయి. *పంజాబ్ రాష్ట్రంలో 16 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఢీల్లీలో 299 కేసులు నమోదయ్యాయి. *గుజరాత్ రాష్ట్రంలో 366 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఒడిశా రాష్ట్రంలో 48 కేసులు నమోదయ్యాయి. *రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలో 305 కేసులు నమోదయ్యాయి. *మహారాష్ట్రలో రాష్ట్రంలో 2033 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''మే 19''' *కర్ణాటక రాష్ట్రంలో 127 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో 57 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఛత్తీస్గఢ్ రాష్ట్రంలో 57 కేసులు నమోదయ్యాయి. *హిమాచల్ ప్రదేశ్: రాష్ట్రంలో 10 కేసులు నమోదయ్యాయి. *కేరళ రాష్ట్రంలో 12 కేసులు నమోదయ్యాయి. *బీహార్ రాష్ట్రంలో 53 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఉత్తరాఖండ్ రాష్ట్రంలో 8 కేసులు నమోదయ్యాయి. *అస్సాం రాష్ట్రంలో 13 కేసులు నమోదయ్యాయి. *గుజరాత్ రాష్ట్రంలో 395 కేసులు నమోదయ్యాయి. *తమిళనాడు రాష్ట్రంలో 601 కేసులు నమోదయ్యాయి. *జమ్మూ కాశ్మీర్ లో 28 కేసులు నమోదయ్యాయి. *పశ్చిమ బెంగాల్ రాష్ట్రంలో 136 కేసులు నమోదయ్యాయి. *పంజాబ్ రాష్ట్రంలో 22 కేసులు నమోదయ్యాయి. *రాజస్థాన్‌లో రాష్ట్రంలో 338 కేసులు నమోదయ్యాయి. *మహారాష్ట్రలో రాష్ట్రంలో 2127 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''మే 20''' *ఢీల్లీలో 534 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఉత్తరాఖండ్ రాష్ట్రంలో 18 కేసులు నమోదయ్యాయి. *కర్ణాటక రాష్ట్రంలో 67 కేసులు నమోదయ్యాయి. *కేరళ రాష్ట్రంలో 24 కేసులు నమోదయ్యాయి. *గుజరాత్ రాష్ట్రంలో 398 కేసులు నమోదయ్యాయి. *అస్సాం రాష్ట్రంలో 13 కేసులు నమోదయ్యాయి. *పంజాబ్ రాష్ట్రంలో 3 కేసులు నమోదయ్యాయి. *తమిళనాడు రాష్ట్రంలో 743 కేసులు నమోదయ్యాయి. *పశ్చిమ బెంగాల్ రాష్ట్రంలో 142 కేసులు నమోదయ్యాయి. *మహారాష్ట్ర రాష్ట్రంలో 2250 కేసులు నమోదయ్యాయి. *జమ్మూ కాశ్మీర్ లో 73 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''21 మే''' *ఉత్తరాఖండ్ రాష్ట్రంలో 10 కేసులు నమోదయ్యాయి. *బీహార్ రాష్ట్రంలో 96 కేసులు నమోదయ్యాయి. *తమిళనాడు రాష్ట్రంలో 776 కేసులు నమోదయ్యాయి. *పంజాబ్ రాష్ట్రంలో 23 కేసులు నమోదయ్యాయి. *కర్ణాటక రాష్ట్రంలో 143 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఢీల్లీ 571 కేసులు నమోదయ్యాయి. *గుజరాత్ రాష్ట్రంలో 371 కేసులు నమోదయ్యాయి. *మహారాష్ట్ర రాష్ట్రంలో 2345 కేసులు నమోదయ్యాయి. *రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలో 212 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''మే 22''' *ఉత్తరాఖండ్ రాష్ట్రంలో 5 కేసులు నమోదయ్యాయి. *చతిస్గడ్ రాష్ట్రంలో 16 కేసులు నమోదయ్యాయి. *తమిళనాడు రాష్ట్రంలో 786 కేసులు నమోదయ్యాయి. *అస్సాం రాష్ట్రంలో 12 కేసులు నమోదయ్యాయి. *బీహార్ రాష్ట్రంలో 118 కేసులు నమోదయ్యాయి. *కేరళ రాష్ట్రంలో 42 కేసులు నమోదయ్యాయి. *కర్ణాటక రాష్ట్రంలో 138 కేసులు నమోదయ్యాయి. *గుజరాత్ రాష్ట్రంలో 363 కేసులు నమోదయ్యాయి. *మహారాష్ట్ర రాష్ట్రంలో 2940 కేసులు నమోదయ్యాయి. *రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలో 267 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''మే 23''' *ఢీల్లీలో 591 కేసులు నమోదయ్యాయి. *అస్సాం రాష్ట్రంలో 53 కేసులు నమోదయ్యాయి. *తమిళనాడు రాష్ట్రంలో 710 కేసులు నమోదయ్యాయి. *కర్ణాటక రాష్ట్రంలో 262 కేసులు నమోదయ్యాయి. *పంజాబ్ రాష్ట్రంలో 16 కేసులు నమోదయ్యాయి. *మహారాష్ట్ర రాష్ట్రంలో 2608 కేసులు నమోదయ్యాయి. *రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలో 248 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''మే 24''' *ఉత్తరాఖండ్ రాష్ట్రంలో 53 కేసులు నమోదయ్యాయి. *హర్యానా రాష్ట్రంలో 21 కేసులు నమోదయ్యాయి. *తమిళనాడు రాష్ట్రంలో 765 కేసులు నమోదయ్యాయి. *అస్సాం రాష్ట్రంలో 4 కేసులు నమోదయ్యాయి. *మహారాష్ట్ర రాష్ట్రంలో 3041 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''మే 25''' * అసోంలో ఈ రోజు 2 కొత్త కేసులు నమోదయ్యాయి. * కేరళలో 53 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఉత్తరాఖండ్ రాష్ట్రంలో 25 కేసులు నమోదయ్యాయి. *కర్ణాటక రాష్ట్రంలో 69 కేసులు నమోదయ్యాయి. *తమిళనాడు రాష్ట్రంలో 805 కేసులు నమోదయ్యాయి. *పంజాబ్ రాష్ట్రంలో 21 కేసులు నమోదయ్యాయి. *గుజరాత్ లో 405 కేసులు నమోదయ్యాయి. *మహారాష్ట్ర రాష్ట్రంలో 2436 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఢిల్లీలో 635 కేసులు నమోదయ్యాయి. *రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలో 272 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''మే 26''' *కేరళ రాష్ట్రంలో 67 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఉత్తరాఖండ్ రాష్ట్రంలో 51 కేసులు నమోదయ్యాయి. *పంజాబ్ రాష్ట్రంలో 25 కేసులు నమోదయ్యాయి. *తమిళనాడు రాష్ట్రంలో 646 కేసులు నమోదయ్యాయి. *పశ్చిమ బెంగాల్ రాష్ట్రంలో 193 కేసులు నమోదయ్యాయి. *మహారాష్ట్రలో 2091 కేసులు నమోదయ్యాయి. *రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలో 236 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''మే 27''' *అస్సాం రాష్ట్రంలో 18 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఉత్తరాఖండ్ రాష్ట్రంలో 38 కేసులు నమోదయ్యాయి. *తమిళనాడు రాష్ట్రంలో 817 కేసులు నమోదయ్యాయి. *కర్ణాటక రాష్ట్రంలో 122 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో 68 కేసులు నమోదయ్యాయి. *మహారాష్ట్ర రాష్ట్రంలో 2190 కేసులు నమోదయ్యాయి. *రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలో 280 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''మే 28''' *ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో 54 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఒడిశా: రాష్ట్రంలో 67 కేసులు నమోదయ్యాయి. *పశ్చిమ బెంగాల్ రాష్ట్రంలో 344 కేసులు నమోదయ్యాయి. *తమిళనాడు రాష్ట్రంలో 827 కేసులు నమోదయ్యాయి. *కర్ణాటక రాష్ట్రంలో 115 కేసులు నమోదయ్యాయి. రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలో 251 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''మే 29''' *ఉత్తరాఖండ్ రాష్ట్రంలో 102 కేసులు నమోదయ్యాయి. *కర్ణాటక రాష్ట్రంలో 248 కేసులు నమోదయ్యాయి. *తమిళనాడు రాష్ట్రంలో 874 కేసులు నమోదయ్యాయి. *జమ్మూ,కాశ్మీర్ 128 కేసులు నమోదయ్యాయి. *మహారాష్ట్రలో రాష్ట్రంలో 2682 కేసులు నమోదయ్యాయి. *రాజస్థాన్ లో 298 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''మే 30''' *బీహార్ రాష్ట్రంలో 150 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో 131 కేసులు నమోదయ్యాయి. *హర్యానా రాష్ట్రంలో 202 కేసులు నమోదయ్యాయి. *కర్ణాటక రాష్ట్రంలో 141 కేసులు నమోదయ్యాయి. *తమిళనాడు రాష్ట్రంలో 856 కేసులు నమోదయ్యాయి. *గుజరాత్ రాష్ట్రంలో 412 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఢిల్లీలో 1163 కేసులు నమోదయ్యాయి. *మహారాష్ట్రలో 2940 కేసులు నమోదయ్యాయి. *రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలో 252 కేసులు నమోదయ్యాయి. *తెలంగాణలో 74 కేసులు నమోదయ్యాయి. ==మే 31== *ఒడిశాలో 129 కరోనా పాజిటివ్‌ కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో 110 పాజిటివ్ ‌కేసులు నమోదయ్యాయి ==జూన్ 1-12== ''' జూన్ 1''' *అస్సాం రాష్ట్రంలో 22 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఒడిశాలో 156 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఢిల్లీలో 990 కేసులు నమోదయ్యాయి. *మహారాష్ట్రలో 2361 కేసులు నమోదయ్యాయి. ''' జూన్ 2''' *ఆంధ్ర ప్రదేశ్ లో 115 కేసులు నమోదయ్యాయి. *తమిళనాడులో 1091 కేసులు నమోదయ్యాయి. *కేరళలోలో 86 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''జూన్ 3''' *తమిళనాడులో 1286 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఆంధ్ర ప్రదేశ్ లో 79 కేసులు నమోదయ్యాయి. *కేరళలో 82 కేసులు నమోదయ్యాయి. *మహారాష్ట్రలో 2560 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''జూన్ 4''' *ఆంధ్రప్రదేశ్ లో 98 కేసులు నమోదయ్యాయి. *మహారాష్ట్రలో 2933 కేసులు నమోదయ్యాయి. *గుజరాత్ రాష్ట్రంలో 485 కేసులు నమోదయ్యాయి. *తమిళనాడులో 1373 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''జూన్ 5''' *ఆంధ్ర ప్రదేశ్ లో 50 కేసులు నమోదయ్యాయి. *మహారాష్ట్రలో 24376 కేసులు నమోదయ్యాయి. *తమిళనాడులో 1438 కేసులు నమోదయ్యాయి. *కర్ణాటకలో 515 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''జూన్ 6''' *కర్ణాటకలో నమోదయ్యాయి 378 కేసులు నమోదయ్యాయి. *బీహార్ లో 147 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఆంధ్రప్రదేశ్ లో 161 కేసులు నమోదయ్యాయి *మహారాష్ట్రలో 2,739 కేసులు నమోదయ్యాయి. *గుజరాత్ లో 498 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''జూన్ 7''' *ఆంధ్రప్రదేశ్ లో 130 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఢిల్లీలో 1,320 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''జూన్ 8''' *ఆంధ్రప్రదేశ్ లో 125 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఒడిశాలో 138 కేసులు నమోదయ్యాయి. *కేరళలో 91 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''జూన్ 9''' *తమిళనాడులో 1,685 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఆంధ్ర ప్రదేశ్ లో 147 కేసులు నమోదయ్యాయి. *కర్ణాటకలో 161 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''జూన్ 10''' *తమిళనాడులో 1927 కేసులు నమోదయ్యాయి. *కర్ణాటకలో 120 కేసులు నమోదయ్యాయి. ఆంధ్ర ప్రదేశ్ లో 218 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''జూన్ 11''' *తమిళనాడులో 1875 కేసులు నమోదయ్యాయి. *కర్ణాటకలో 204 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఆంధ్ర ప్రదేశ్ లో 135 కేసులు నమోదయ్యాయి. '''జూన్ 12''' *తమిళనాడులో 1982 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఆంధ్ర ప్రదేశ్ 141 కేసులు నమోదయ్యాయి. *ఒడిశాలో 112 కేసులు నమోదయ్యాయి. ==ఇంకా చదవండి== *[[కరోనా వైరస్ 2019|కరోనా వైరస్]] *[[భారతదేశంలో కరోనావైరస్ వ్యాప్తి (2020)]] ==మూలాలు== {{మూలాలు}} {{భారతదేశలో కోవిడ్-19 మహమ్మారి}} 1lc9k1bvm80bchu2jkcmxfz0vqvl4f4 0 310965 4942862 4640740 2026-08-24T05:52:01Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4942862 wikitext text/x-wiki {{Infobox sport governing body |name = Board of Control for Cricket in India |native name = |abbrev = BCCI |logo = |sport = [[Cricket]] |category = |image =[[File:Wankhede ICC WCF.jpg|thumb|వాన్కడ్లో ఉన్న బిసిసిఐ ప్రధాన స్టేడియం |270x270px]] |jurisdiction = India |founded = {{Start date and age|December 1928}}<ref>{{Cite web|url=https://www.icc-cricket.com/about/members/asia/full/14|title=Foundation BCCI|website=www.icc-cricket.com|access-date=17 February 2023|archive-date=4 అక్టోబరు 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221004130227/https://www.icc-cricket.com/about/members/asia/full/14|url-status=dead}}</ref> |aff = [[International Cricket Council]] |affdate = {{Start date|31 May 1926}}<ref name="icc-cricket.com">{{cite web |title=Full member Board of Control for Cricket in India. |url=https://www.icc-cricket.com/about/members/asia/full/14 |access-date=4 October 2022 |archive-date=4 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004130227/https://www.icc-cricket.com/about/members/asia/full/14 |url-status=live }}</ref> |region = [[Asian Cricket Council]] |regionyear = 19 September 1983 |headquarters = Cricket centre, [[Mumbai]]<ref name=ICC>{{cite web | url=https://www.icc-cricket.com/about/members/asia/full/14 | title=International Cricket Council | access-date=4 October 2022 | archive-date=4 October 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221004130227/https://www.icc-cricket.com/about/members/asia/full/14 | url-status=live }}</ref> |location = [[Churchgate]], [[Mumbai]], [[Maharashtra]], [[India]]<ref name= ICC/><ref>{{cite web|url=https://www.bcci.tv/about/contact-us|title=THE BOARD OF CONTROL FOR CRICKET IN INDIA|website=www.bcci.tv|access-date=17 May 2022|archive-date=17 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220517071725/https://www.bcci.tv/about/contact-us|url-status=live}}</ref> |president = [[మిథున్ మన్హస్]]<ref name="బీసీసీఐ నూతన అధ్యక్షుడిగా మిథున్ మన్హాస్">{{cite news |title=బీసీసీఐ నూతన అధ్యక్షుడిగా మిథున్ మన్హాస్ |url=https://teluguprabha.net/sports-news/former-delhi-cricketer-mithun-manhas-elected-as-bcci-president/ |accessdate=28 September 2025 |publisher=Telugu Prabha |date=28 September 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250928190300/https://teluguprabha.net/sports-news/former-delhi-cricketer-mithun-manhas-elected-as-bcci-president/ |archivedate=28 September 2025 |language=te}}</ref> |vicepresident = [[Rajeev Shukla]]<ref name=agm22/> |secretary = [[Jay Shah]]<ref name=agm22/> |coach = [[gautham gambhir]] |womenscoach = ''Vacant'' <ref name=AA>{{cite web | url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/bcci-jay-shah-india-womens-team-head-coach-full-fledged-staff-2358500-2023-04-11 | title=India women's team will get full-fledged coaching staff, says BCCI secretary Jay Shah }}</ref> |prevfounded = |operating income =₹4542 Cr (2021-22)<ref name=V>https://www.lokmat.com/cricket/news/board-of-control-for-cricket-in-india-bcci-paid-rs-1159-crore-income-tax-in-2021-22-37-higher-than-last-year-a-a593/</ref> |year closed = |more = |membership =[[List of members of the Board of Control for Cricket in India|41]] |url = https://www.bcci.tv |chiefexec = Hemang Amin<ref>{{cite web | url=https://www.inningsbreak.com/hemang-amin-appointed-as-interim-ceo-by-bcci/ | title=Hemang Amin appointed as interim CEO by BCCI | access-date=10 October 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221010154803/https://www.inningsbreak.com/hemang-amin-appointed-as-interim-ceo-by-bcci/ | archive-date=10 October 2022 | url-status=live }}</ref> |key staff = [[Ajit Agarkar]] (chief national selector)<ref name=agm22/><br />[[Ashish Shelar]] (treasurer)<ref name=agm22/><br /> Devajit Saikia (joint-secretary)<ref name=agm22/><br /> [[Abey Kuruvilla]] (general manager)<ref>{{cite web|url=https://www.jagranjosh.com/current-affairs/abey-kuruvilla-former-india-pacer-appointed-as-bccis-new-general-manager-1646296198-1|title=Abey Kuruvilla, former India pacer, appointed as BCCI's new General Manager|date=3 March 2022|website=Jagranjosh.com|access-date=17 ఆగస్టు 2023|archive-date=6 నవంబర్ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221106125749/https://www.jagranjosh.com/current-affairs/abey-kuruvilla-former-india-pacer-appointed-as-bccis-new-general-manager-1646296198-1|url-status=dead}}</ref><br />[[Vineet Saran]] (Ethics officer) <br /> Dr Abhijit Salvi (head, Anti-doping unit)<ref>{{cite news | url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/news/nada-to-start-testing-players-during-duleep-trophy-games-bcci-wants-only-doctors-as-dcos/articleshow/70722728.cms | title=NADA to start testing players during Duleep Trophy games, BCCI wants only doctors as DCOs | newspaper=The Times of India | date=18 August 2019 }}</ref> Shabir Hussein (head, anti-corruption unit)<ref>{{cite web|url=https://www.outlookindia.com/website/story/sports-news-former-gujarat-dgp-shabir-hussein-appointed-new-bcci-anti-corruption-unit-chief/379309|title=Former Gujarat DGP Shabir Hussein Appointed New BCCI Anti-corruption Unit Chief|date=12 January 2022|website=Outlook India}}</ref><br /> Arun Dhumal (chairman, IPL)<ref name=agm22/> |countryflag=India |caption=Official Crest of the BCCI |sponsor=[[Dream11]], [[Adidas]], [[Mastercard]], [[Hyundai Motor India|Hyundai]], [[Ambuja Cements]]<ref>{{cite web|url=https://www.bcci.tv/venues|title=The Board of Control for Cricket in India|website=Bcci.tv|access-date=19 November 2021|archive-date=2021-11-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20211119181159/https://www.bcci.tv/venues|url-status=live}}</ref>}} '''బోర్డ్ ఆఫ్ కంట్రోల్ ఫర్ క్రికెట్ ఇన్ ఇండియా''' ('''బిసిసిఐ''') [[భారత దేశం|భారతదేశంలో]] క్రికెట్ కోసం స్థాపించబడిన పాలకమండలి.<ref>{{వెబ్ మూలము|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/24861269/bcci-covered-india-right-information-rti-act-rules-top-appellate-body|title=BCCI covered under Australia's Right to Information Act, rules top appellate body}}</ref> 1928 డిసెంబరులో [[తమిళనాడు]] సొసైటీల రిజిస్ట్రేషన్ చట్టం కింద రిజిస్టర్ చేయబడి ఈ సొసైటీ బోర్డు ఏర్పడింది. ఇది రాష్ట్ర క్రికెట్ సంఘాల కన్సార్టియం. రాష్ట్ర సంఘాలు తమ ప్రతినిధులను ఎన్నుకుంటాయి, వారు బిసిసిఐ చీఫ్‌ను ఎన్నుకుంటారు. దీని ప్రధాన కార్యాలయం [[ముంబై|ముంబైలోని]] [[వాంఖెడే స్టేడియం|వాంఖెడే స్టేడియంలో ఉంది]] . గ్రాంట్ గోవన్ దాని మొదటి అధ్యక్షుడు, ఆంథోనీ డి మెల్లో దాని మొదటి కార్యదర్శి.<ref>{{వెబ్ మూలము|url=http://www.bcci.tv/about/2019/history|title=Archived copy|access-date=2020-08-20|archive-date=2019-03-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330171615/http://www.bcci.tv/about/2019/history|url-status=dead}}</ref> === దేశీయ క్రికెట్ === ఈ కింది దేశీయ క్రికెట్ పోటీలను బిసిసిఐ నిర్వహిస్తుంది: ==== పురుషుల దేశీయ క్రికెట్ ==== {{div col | colwidth=22em }} * [[కూచ్ బెహర్ ట్రోఫీ]] * [[ఇరానీ కప్]] * [[దేయోధర్ ట్రోఫీ]] * [[దులీప్ ట్రోఫీ]] * [[ఇండియన్ ప్రీమియర్ లీగ్]] (ఐపిల్) * [[రంజీ ట్రోఫీ]] * [[సయ్యద్ ముష్తాక్ అలీ ట్రోఫీ]] * [[విజయ్ హజారే ట్రోఫీ]] * [[వినూ మన్కడ్ ట్రోఫీ]] * [[బిసిసిఐ కార్పొరేట్ ట్రోఫీ]] {{div col end }} ==== మహిళల దేశీయ క్రికెట్ ==== {{div col | colwidth=22em }} * [[సీనియర్ మహిళల ఛాలెంజర్ ట్రోఫీ]] * [[సీనియర్ మహిళల వన్ డే లీగ్]] * [[సీనియర్ మహిళల టీ20 ఛాలెంజర్ ట్రోఫీ]] * [[సీనియర్ మహిళల టీ20 లీగ్]] * [[Women's T20 Challenge (Women's IPL)|మహిళల టి 20 ఛాలెంజ్]] (మహిళల ఐపిల్ ) {{div col end }} === మొత్తం వార్షిక ఆదాయం === 2019-2020 ఆర్థిక సంవత్సరంలో, బిసిసిఐ మొత్తం వార్షిక ఆదాయం 3730 కోట్ల రూపాయలు (US $ 535 మిలియన్లు), ఇందులో ఐపిఎల్ నుండి 2500 కోట్ల రూపాయలు (US $ 345 మిలియన్లు) కాగ, ఇతర దేశాలతో ద్వైపాక్షిక క్రికెట్ నుండి 950 కోట్లు (US $ 139 మిలియన్లు), ఐసిసి ఆదాయం నుండి భారత దేశానికి 380 కోట్లు ( US $ 51 మిలియన్లు సంవత్సరానికి లేదా 8 సంవత్సరాలకు మొత్తం US $ 405 మిలియన్లు).<ref name="hindustantimes.com">{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/cricket/bailout-plan-play-more-matches-with-india/story-VRqndyDqK1aBAy0bT21qoO.html|title=BCCI bailout plan: Play more matches with India|date=2020-04-26|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2020-08-23}}</ref> ==== ఐసిసి ఆదాయ వాటా ==== 2020 లో, ప్రస్తుత ఎనిమిదేళ్ల ఫ్యూచర్ టూర్స్ ప్రోగ్రాం (ఎఫ్‌టిపి) ప్రకారం, ఐసిసి నుండి మొత్తం 405 మిలియన్ డాలర్లు భారతదేశం అందుకుంటుంది. అయితే క్రికెట్ ఆస్ట్రేలియా, క్రికెట్ దక్షిణాఫ్రికా, పాకిస్తాన్ క్రికెట్ బోర్డ్, న్యూజిలాండ్ క్రికెట్, శ్రీలంక క్రికెట్, క్రికెట్ వెస్టిండీస్, బంగ్లాదేశ్ క్రికెట్ బోర్డు ప్రతి ఒక్కరు US $ 128 మిలియన్లు అందుకుంటున్నాయి.<ref name="hindustantimes.com"/> ==== మీడియా హక్కులు ==== 2018 నుండి 2022 వరకు ఐపిఎల్‌ గ్లోబల్ మీడియా హక్కులను [[స్టార్ ఇండియా|స్టార్ ఇండియాకు]], 16,347.5 కోట్లకు (US $ 2.3 బిలియన్) ప్రదానం చేసారు.<ref>{{Cite web|url=http://www.thehindubusinessline.com/2006/02/18/stories/2006021803840100.htm|title=The Hindu Business Line : Nimbus bags cricket rights for $612 m — BCCI sale and sponsorship earnings total Rs 3,354 crore|date=2007-01-10|website=web.archive.org|access-date=2020-08-23|archive-date=2007-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20070110084913/http://www.thehindubusinessline.com/2006/02/18/stories/2006021803840100.htm|url-status=bot: unknown}}</ref> 2010 లో, రాబోయే 5 సంవత్సరాలలో 25 తటస్థ వేదిక వన్డే మ్యాచ్‌లకు మీడియా హక్కులను జీ టెలిఫిలింస్‌కు 219.16 మిలియన్లకు ఇవ్వబడ్డాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiantelevision.com/headlines/y2k6/apr/apr108.htm|title=Zee wins 'neutral venue' media rights for $ 219.15 million|date=2006-04-06|website=Indian Television Dot Com|language=en|access-date=2020-08-23}}</ref> ==== స్పాన్సర్షిప్ హక్కులు ==== 2016 నుండి 2020 వరకు, 5 సంవత్సరాల అధికారిక కిట్ స్పాన్సర్‌షిప్ హక్కులను నైక్‌ సంస్థకు 370 కోట్ల రూపాయల తో (US $ 52 మిలియన్లు) ప్రదానం చేశారు.<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/archive/|title=Archive News|website=The Hindu|language=en|access-date=2020-08-23}}</ref> 2019 లో, బైజు 1,079 కోట్ల (US $ 150 మిలియన్) వ్యయంతో నాలుగు సంవత్సరాల కాలానికి అధికారిక భారత క్రికెట్ జట్టు స్పాన్సర్‌గా మారింది.<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindubusinessline.com/todays-paper/Air-Sahara-wins-cricket-team-sponsorship-To-shell-out-Rs-313.80-cr-for-4-year-period/article20298036.ece|title=Air Sahara wins cricket team sponsorship To shell out Rs 313.80 cr for 4-year period|website=@businessline|language=en|access-date=2020-08-23}}</ref> బిసిసిఐ ఈ స్పాన్సర్‌షిప్ ఒప్పందం ప్రకారం ప్రతి హోమ్ మ్యాచ్‌కు 60 కోట్ల రూపాయల (US $ 8 మిలియన్ కంటే తక్కువ) ఆదాయం పొందుతుంది.<ref name="hindustantimes.com"/> ఆగస్టు 18న [[డ్రీమ్11]] [[ఇండియన్ ప్రీమియర్ లీగ్]]-2020 టైటిల్ స్పాన్సర్‌షిప్ హక్కులను 222 కోట్ల రూపాయలకు గెలుచుకుంది.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/ipl/top-stories/ipl-title-rights-dream-11-make-winning-bid-of-rs-230-crore/articleshow/77609893.cms|title=IPL title rights: IPL title rights: Dream 11 make winning bid of Rs 230 crore {{!}} Cricket News - Times of India|last=Aug 18|first=K. Shriniwas Rao / TNN /|last2=2020|website=The Times of India|language=en|access-date=2020-08-23|last3=Ist|first3=14:54}}</ref> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[ఇండియన్ ప్రీమియర్ లీగ్]] * [[లోధా కమిటీ|లోధా కమిటీ నివేదిక]] == మూలాలు == {{మూలాలు}} == వెలుపలి లంకెలు == {{BCCI Members}} [[వర్గం:సంస్థలు]] [[వర్గం:భారత క్రికెట్ అంపైర్లు]] [[వర్గం:క్రికెట్ పాలక సంస్థలు]] 9qg4v6vje49r79zwa1x91kcauqkfiip 0 313598 4942779 4807429 2026-08-23T21:23:08Z Sainani8727 152385 ​"యాంత్రిక అనువాద దోషాలను, కృతకమైన పదాలను తొలగించి వ్యాసాన్ని పూర్తిస్థాయిలో సహజమైన తెలుగులోకి మార్చాను. వాక్యనిర్మాణ, వ్యాకరణ దోషాలను సరిదిద్ది 'కృత్రిమ భాష' మూసను తొలగించాను." 4942779 wikitext text/x-wiki '''శ్రమకు గౌరవం''' లేదా '''శ్రమ విశిష్టత''' (Dignity of Labour) అనగా సమాజంలో ఏ రకమైన ఉద్యోగాన్నైనా లేదా వృత్తినైనా సమానంగా గౌరవించడం. ఏ వృత్తినీ మరొకదాని కంటే ఉన్నతంగా పరిగణించకూడదు. ఒక వ్యక్తి చేసే పనికి శారీరక శ్రమ అవసరమా లేక మానసిక శ్రమ అవసరమా అన్న దానితో సంబంధం లేకుండా, ఏ ప్రాతిపదికపైనా ఏ ఉద్యోగమూ వివక్షకు గురికాకూడదు. [[బసవేశ్వరుడు|బసవన్న]] వంటి వారు, ఆయన సమకాలీన శరణులు, అలాగే [[మహాత్మా గాంధీ]] వంటి సామాజిక సంస్కర్తలు శ్రమకు అత్యున్నత గౌరవం ఇచ్చారు. మనం చేసే పనిపై మనకు గౌరవం ఉండాలని వారు ఉద్బోధించారు. శ్రమకు గౌరవం ఇవ్వడం అనేది [[క్రైస్తవ నీతి|క్రైస్తవ నీతిశాస్త్రంలో]] ఒక ప్రధాన ఇతివృత్తం.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=r6BuAAAAMAAJ|title=Christian Ethics|last=Osborn|first=Andrew Rule|publisher=[[Oxford University Press]]|year=1940|page=64|language=en|quote=This conception of the divine dignity of work is distinctive of Hebrew and Christian Ethics.|access-date=4 July 2016}}</ref> దీనిని [[ఆంగ్లికన్ కమ్యూనియన్]],<ref name="Norman2003">{{Cite book|title=An Anglican Catechism|last=Norman|first=Edward|date=1 May 2003|publisher=A&C Black|isbn=9780826467003|page=146|language=en|quote=The Church upholds the dignity of labour, whether it is in productive or service work, or whether it is in the rearing of children and the maintenance of the home.}}</ref> [[కాథలిక్ సామాజిక బోధన|కాథలిక్ సామాజిక బోధనలు]], [[మెథడిస్ట్]] సూత్రాలలో<ref name="Bundy1979">{{Cite book|url=https://archive.org/details/risefallofsoutha0000bund/page/39|title=The Rise and Fall of the South African Peasantry|last=Bundy|first=Colin|publisher=University of California Press|year=1979|isbn=9780520037540|page=[https://archive.org/details/risefallofsoutha0000bund/page/39 39]|language=en|quote=Methodist teaching, especially, favoured the creation of wage-earners and stressed the dignity of labour and desirability of manual skills.}}</ref> సమర్థించారు.<ref name="Ogier1996">{{Cite book|title=Reformation and Society in Guernsey|url=https://archive.org/details/reformationsocie0000ogie|last=Ogier|first=Darryl Mark|publisher=Boydell & Brewer|year=1996|isbn=9780851156033|page=[https://archive.org/details/reformationsocie0000ogie/page/n192 173]|language=en|quote=Work discipline was engendered through such measures, and through the general (Calvinist-inspired) emphasis on the dignity of labour in one's calling.}}</ref> పని అనేది శారీరకమైనదైనా లేదా మేధోపరమైనదైనా దానిని 'శ్రమ' అనే అంటారు. ఒక గుమాస్తా ఆఫీసులో పనిచేస్తాడు, ఒక ఉపాధ్యాయురాలు పాఠశాలలో విద్యార్థులకు బోధిస్తుంది, ఒక వైద్యుడు వైద్యం అందిస్తాడు, ఒక న్యాయవాది చట్టాన్ని అమలు చేస్తాడు. వీరందరి పనికి ప్రధానంగా మేధోపరమైన (మానసిక) శ్రమ అవసరం. అయితే ఒక వ్యవసాయదారుడు పొలంలో పనిచేస్తాడు, ఒక గనికార్మికుడు గనిలో పనిచేస్తాడు, చేతివృత్తుల వారు ఫ్యాక్టరీలో పనిచేస్తారు. వీరికి శారీరక శ్రమ అవసరం. గుమాస్తా, ఉపాధ్యాయుడు, వైద్యుడు లేదా న్యాయవాది చేసే పని ఎంత గౌరవప్రదమైనదో.. రైతులు, కార్మికులు, చేతివృత్తుల వారు చేసే పని కూడా అంతే గౌరవప్రదమైనదని 'డిగ్నిటీ ఆఫ్ లేబర్' (శ్రమకు గౌరవం) తెలియజేస్తోంది.<ref>{{Cite web|url=https://www.heraldgoa.in/Other-Voices/Dignity-of-Labour/135073|title=Dignity of Labour|website=oHeraldo|access-date=2020-10-03}}</ref> సాధారణ కార్మికులు పొలాలు, గనులు, మిల్లులు, ఫ్యాక్టరీలు, హోటళ్లు, ఆసుపత్రులు, ఇళ్లు తదితర ప్రాంతాల్లో పనిచేస్తుంటారు. వారి శ్రమ దేశ ఆర్థిక సౌభాగ్యానికి, పురోగతికి దారి తీస్తుంది. ఆ విధంగా శ్రమయే నిజమైన శక్తి. ఈ కారణంగానే శారీరక శ్రమను గౌరవించి, దానికి తగిన ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి. కొందరు విద్యావంతులు పనిముట్లు, యంత్రాలతో శారీరకంగా పనిచేయడం తమ గౌరవానికి భంగం కలిగించే విషయంగా భావిస్తారు. రైతులు, చేతివృత్తులవారు, సాధారణ కార్మికుల పట్ల వారు చిన్నచూపు చూస్తారు. ఇది పూర్తిగా తప్పు. ఒక పని కంటే మరొక పని తక్కువైనది కాదు. మారుతున్న ఆర్థిక పరిస్థితులతో విద్యావంతులైన యువకులు తమ దృక్పథాన్ని మార్చుకోవాల్సిన అవసరం ఉంది. సంతోషకరం ఏమంటే, ప్రస్తుత తరం విద్యావంతుల దృక్పథంలో కొంత మార్పు కనిపిస్తోంది. నేడు విద్యావంతులైన స్త్రీ, పురుషులు ఏ రకమైన పని చేయడానికైనా ఏమాత్రం సందేహపడటం లేదు. == పని, శ్రమపై గాంధీ అభిప్రాయాలు == మహాత్మా గాంధీ తన విజయానికి, గొప్పతనానికి ప్రధాన కారణం నిరంతర శ్రమ, అంకితభావం, నిష్కాపట్యం, చిత్తశుద్ధి అని నమ్మాడు. విశ్వాసం లేకుండా, ఇష్టం లేకుండా పనిచేయడాన్ని ఆయన 'పాపం'గా అభివర్ణించాడు. పేదరికం, ఆకలితో దేశంలో ప్రజలు పడుతున్న కష్టాలను చూసి జాతిపిత చలించిపోయాడు. పేదరికం వల్ల ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ వారి ఆత్మగౌరవానికి భంగం కలగకూడదని ఆయన భావించాడు. పనికి ప్రతిఫలంగా ఆరోగ్యకరమైన, పరిశుభ్రమైన పరిసరాలలో భోజనం అందించే వ్యవస్థ ఉండాలని గాంధీ వాదించాడు. దేశ ఆర్థిక దుస్థితిని పారద్రోలడానికి నూలు రాట్నాన్ని ఆయన ఒక శక్తివంతమైన సాధనంగా ఎంచుకున్నాడు. వడికిన పత్తి, దానికి సంబంధించిన పనులు పేదలకు ఉపాధిని కల్పించడానికి అనువైన వృత్తులుగా ఆయన గట్టిగా నమ్మాడు. "శ్రమ లేకపోతే, భోజనం లేదు" అని ఆయన నొక్కిచెప్పాడు. బైబిల్, భగవద్గీతల నుండి గ్రహించిన దైవిక నియమాలను ప్రస్తావిస్తూ, "పని చేయని వారు దొంగలతో సమానం" అని గాంధీజీ ఉద్బోధించాడు. కష్టపడి సంపాదించనిదే ఏదీ ఉచితంగా స్వీకరించరాదని, కష్టం చేయకుండా ఆరగించే ఆహారం దొంగిలించబడిన దానితో సమానమని ఆయన స్పష్టం చేశాడు. == భారతీయ సమాజంలో శ్రమకు గౌరవం == సాధారణంగా భారతీయ సమాజంలో, సంస్కృతిలో వృత్తిని బట్టి గౌరవం ఇచ్చే తత్వం ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది (డిగ్నిటీ ఆఫ్ లేబర్ తక్కువగా ఉంటుంది). పాశ్చాత్య దేశాల్లో ఒక విశ్వవిద్యాలయంలో పనిచేసే ప్రొఫెసర్ అయినా, తన ఖాళీ సమయంలో టాక్సీ నడపవచ్చు లేదా హోటల్‌లో పనిచేయవచ్చు. సమాజం వారిని వారు చేసే శారీరక పనిని బట్టి తక్కువ చేసి చూడదు. కానీ భారతదేశంలో పరిస్థితి భిన్నంగా ఉంటుంది. కొన్ని వృత్తులలో కష్టానికి తగిన గుర్తింపు, పేరు, గౌరవం లభించడం లేదని భావించినప్పుడు వారిలో అసంతృప్తి పెరుగుతుంది. దీనివల్ల వారు సమాజ శ్రేయస్సును పట్టించుకోవడం మానేస్తారు. ఇది జాతి అభివృద్ధికి పెద్ద ఆటంకం అని కొందరి అభిప్రాయం.<ref>{{Cite web|url=https://www.msn.com/te-in/lifestyle/topstories/%E0%B0%88-%E0%B0%89%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%A8%E0%B0%A4-%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81-%E0%B0%AF%E0%B0%BE%E0%B0%9A%E0%B0%95%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B0%BE-%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A1%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B0%BF-%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A3%E0%B0%AE%E0%B1%87%E0%B0%82%E0%B0%9F%E0%B0%BF/ar-BB11iXXt|title=ఈ ఉన్నత విద్యావంతులు యాచకులుగా మారడానికి కారణమేంటి|website=www.msn.com|access-date=2020-10-03}}</ref> చదువుకున్న వారు 'మేము వైట్ కాలర్ జాబ్ మాత్రమే చేస్తాం, శారీరక శ్రమ చేసే పనులు చేయము' అని ఖాళీగా కూర్చుంటే దేశంలో నిరుద్యోగ సమస్య మరింత జటిలమవుతుంది. == మూలాలు == <references /> [[వర్గం:గాంధేయవాదం]] 6hhhh9oq04jqa08c070poj1fyycm8qr 0 314833 4942715 4871636 2026-08-23T17:50:47Z Srinivasrjy 31053 4942715 wikitext text/x-wiki '''షిమ్లా''',{{efn|{{Indic Transl|hi|Śimalā|ˈɕɪmᵊlaː|Shimla.ogg}}}} దీనిని '''సిమ్లా''' అని కూడా పిలుస్తారు (1972 వరకు అధికారిక పేరు),<ref>{{cite web|last=bedi|first=rahul|title=Steady Decline: From Simla To Shimla, And Now To Shyamala!|url=https://www.thecitizen.in/index.php/en/newsdetail/index/2/15315/steady-decline-from-simla-to-shimla-and-now-to-shyamala|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227210809/https://www.thecitizen.in/index.php/en/newsdetail/index/2/15315/steady-decline-from-simla-to-shimla-and-now-to-shyamala|archive-date=27 December 2021|access-date=27 December 2021|website=www.thecitizen.in|language=en-US}}</ref> ({{IPA|hi|ʃɪmla|lang|audio=Shimla.ogg}}) ఉత్తర భారత రాష్ట్రమైన [[హిమాచల్ ప్రదేశ్]] రాజధాని, అతిపెద్ద నగరం. 1864లో షిమ్లాను బ్రిటిష్ ఇండియా వేసవి రాజధానిగా ప్రకటించారు. స్వాతంత్ర్యం తరువాత, ఈ నగరం తూర్పు పంజాబ్ రాజధానిగా మారింది, తరువాత హిమాచల్ ప్రదేశ్ రాజధాని నగరంగా చేయబడింది. ఇది హిమాచల్ ప్రదేశ్ లోని అతిపెద్ద, అత్యంత అభివృద్ధి చెందిన నగరం, రాష్ట్ర ప్రధాన వాణిజ్య, సాంస్కృతిక, విద్యా కేంద్రం.{{Infobox settlement | name = సిమ్లా | area_code_type = టెలిఫోన్ కోడ్ | elevation_m = 2205 | population_total = 171,817 | population_as_of = 2011 | population_rank = 1 (in [[హిమాచల్ ప్రదేశ్|హిమాచల్]]) | population_density_km2 = 120 | population_demonym = | population_footnotes = <ref name="GOI_2001">{{cite web |url = http://www.censusindia.gov.in/ |title = Population in the age group 0-6 and literates by sex—urban agglomeration/town |work = [[Census of India 2001]] |publisher = [[Government of India]] |date = 27 May 2002 |accessdate = 2007-04-14}}</ref> | demographics_type1 = భాషలు | demographics1_title1 = అధికారిక | demographics1_info1 = [[హిందీ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 171 001 | area_code = 91 177 XXX XXXX | area_total_km2 = 25 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|<!-- ISO 3166-2 -->]] | registration_plate = HP-03, HP-51, HP-52 | blank1_name_sec2 = [[Climate of India|Climate]] | blank1_info_sec2 = [[Climatic regions of India|''Cwb'']] <small>([[Köppen climate classification|Köppen]])</small> | blank2_name_sec2 = అవపాతం | blank2_info_sec2 = {{convert|1577|mm|in|0|abbr=on}} | blank3_name_sec2 = సగటు వార్షిక ఉష్ణోగ్రత | blank3_info_sec2 = {{convert|13|°C|°F|0}} | blank4_name_sec2 = సగటు వేసవికాలపు ఉష్ణోగ్రత | blank4_info_sec2 = {{convert|18|°C|°F|0}} | blank5_name_sec2 = సగటు శీతాకాలపు ఉష్ణోగ్రత | blank5_info_sec2 = {{convert|5|°C|°F|0}} | website = {{URL|hpshimla.gov.in/}} | footnotes = | elevation_footnotes = | area_rank = | native_name = <span style="line-height:110%">{{lower|0.2em|शिमला}}</span> | subdivision_name = {{flag|India}} | native_name_lang = شمله | other_name = సిమ్లా | nickname = | settlement_type = ముఖ్య పట్టణం | image_skyline = Shimla Montage.jpg | image_alt = Shimla Montage | image_caption = పైనుంచి సవ్యదిశలో: దక్షిణ సిమ్లా, రాష్ట్రపతి నివాస్, టౌన్ హాల్, రాత్రివేళ సిమ్లా, సెంట్ మైకెల్స్ కాథలిక్ చర్చి | map_alt = Located in the northwest part of the state | map_caption = | pushpin_map = India Himachal Pradesh | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | subdivision_type = దేశం | subdivision_type1 = [[రాష్ట్రం]] | area_footnotes = | subdivision_name1 = [[హిమాచల్ ప్రదేశ్]] | subdivision_type2 = [[జిల్లా]] | subdivision_name2 = [[సిమ్లా జిల్లా|సిమ్లా]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | leader_title1 = | leader_name1 = Amarjeet Singh<ref name=MCShimla>{{cite web | url = http://www.shimlamc.gov.in | title = Shimla Municipal Corporation | accessdate = 2013-10-25 | publisher = Shimla Municipal Corporation }}</ref> | leader_title2 = | leader_name2 = [[Sanjay Chauhan (politician)|Sanjay Chauhan]]<ref name="MCShimla"/> ([[Communist Party of India (Marxist)|CPI(M)]]) | unit_pref = Metric | official_name = }} ఈ నగరం ఆపిల్ తోటలకు ప్రసిద్ధి. భారతదేశంలో పెద్ద, అభివృద్ధి చెందుతున్న నగరంగా సిమ్లాకు గుర్తింపు ఉంది. కళాశాలలు, పరిశోధనా సంస్థలకు ఇది నెలవు. [[:en:Tudorbethan|తుడోర్ బెతన్]], [[:en:Gothic Revival architecture|నియో-గోతిక్]] నిర్మాణాలలో వలసరాజ్యాల కాలం నాటి అనేక భవనాలకూ, ఎన్నో దేవాలయాలకూ, చర్చిలకు సిమ్లా నెలవు. ఈ కట్టడాలతో పాటు, నగరం యొక్క సహజ వాతావరణం పర్యాటకులను ఆకర్షిస్తాయి. శ్రీ హనుమాన్ జాఖు (విగ్రహం), జాఖు ఆలయం, వైస్రెగల్ లాడ్జ్, క్రైస్ట్ చర్చి, మాల్ రోడ్, ది రిడ్జ్ ఇంకా అన్నాడేల్ నగర కేంద్ర ప్రధాన ఆకర్షణలు. [[యునెస్కో]] ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశమైన [[కల్కా-సిమ్లా రైల్వే]] మార్గం కూడా ఒక ప్రధాన పర్యాటక ఆకర్షణ. ఇది బ్రిటిష్ కాలంలో నిర్మించబడింది. ఎత్తైన భూభాగం కారణంగా ఇక్కడ ''పర్వత బైకింగ్ రేసు (ఎంటిబి హిమాలయ)'' జరుగుతుంది. 2005 లో ప్రారంభమైన ఈ రేసును దక్షిణ ఆసియాలో ఈ రకమైన అతిపెద్ద కార్యక్రమంగా పరిగణిస్తారు.<ref>{{Cite web|url=https://heromtbhimalaya.com/|title=Hero MTB Himalaya : The 16th Edition|last=HASTPA|website=Hero MTB Himalaya : The 16th Edition|access-date=2021-05-26|archive-date=2021-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20210526163938/https://heromtbhimalaya.com/|url-status=dead}}</ref> == శబ్దవ్యుత్పత్తి == [[దస్త్రం:Kalibari_Shimla.jpg|thumb|నగరానికి పేరు రావడానికి కారణమైన కాళీ బారి మందిరం]] కాళి దేవత నిర్భయ అవతారమైన శ్యామల మాత పేరు నుండి సిమ్లా నగరానికి ఈ పేరు వచ్చింది. '''కాళి బారి''' ఆలయం ది రిడ్జ్ సమీపంలో ఉన్న బాంటొనీ కొండపై ఉంది.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/travel/destinations/stunning-facts-about-shimla-no-one-told-you-before/as67179017.cms|title=Stunning facts about Shimla no one told you before|website=Times of India Travel|access-date=2021-05-28}}</ref> మరొక కథనం ప్రకారం, ఒక ఫకీరు నిర్మించిన జాఖూ కొండపై ఉన్న ఒంటరి నీలిరంగు పలకల ఇల్లు అయిన 'శ్యామాలయ' (అంటే 'నీలి ఇల్లు') నుండి "షిమ్లా" అనే పేరు ఉద్భవించిందని చెబుతారు.<ref name="Hist_District">{{cite web|title=History of Shimla Town|url=https://hpshimla.nic.in/history/|access-date=15 September 2023|website=District Shimla}}</ref>. కానీ సాధారణంగా, చాలా మంది మొదటి కథనాన్ని మరింత నమ్మదగిన, ఆమోదయోగ్యమైన, సబబైన కథనంగా పరిగణిస్తారు. 2018లో, రాష్ట్ర ప్రభుత్వం నగర పేరును షిమ్లా నుండి శ్యామలగా మార్చాలని నిర్ణయించింది.<ref>{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/india/story/simla-shimla-renaming-shyamala-himachal-pradesh-shimla-name-change-bjp-1372288-2018-10-21|title=Now, Shimla may get renamed as Shyamala|date=21 October 2018|work=India Today|access-date=31 August 2020|language=en}}</ref> అయితే, సాధారణ ప్రజల నుండి వ్యతిరేక స్పందనను చూసి రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఈ ప్రణాళికను తోసిపుచ్చింది.<ref>{{cite web|author=Scroll Staff|date=23 October 2018|title=Himachal Pradesh is not considering any proposal to change Shimla's name to Shyamala, says CM|url=https://scroll.in/latest/899320/himachal-pradesh-is-not-considering-any-proposal-to-change-shimlas-name-to-shyamala-says-cm|access-date=10 June 2020|website=Scroll.in|language=en-US}}</ref> [[దస్త్రం:Shimla_Winter_Skyline.jpg|thumb|షిమ్లాలో అందమైన సూర్యాస్తమయం]] == చరిత్ర == [[దస్త్రం:Shimla,_1850s.jpg|ఎడమ|thumb|షిమ్లాను చోటా షిమ్లాతో కలుపుతున్న వంతెన, 1829లో లార్డ్ కాంబర్మెర్ చేత నిర్మించబడింది, షిమ్లా, 1850లు]] 18 వ శతాబ్దంలో ప్రస్తుత సిమ్లా నగరప్రాంతం చాలా దట్టమైన అడవి ప్రాంతం. అప్పట్లో అక్కడ ఉన్నవి జాఖు ఆలయం, ఇంకా కొన్ని చెల్లాచెదురుగా ఉన్న ఇళ్ళు.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=UrZ-ibfhMyMC&pg=PA17|title=Shimla Then & Now|last=Pubby|first=Vipin|date=1996|publisher=Indus Publishing|isbn=978-81-7387-046-0|language=en}}</ref> ప్రస్తుత సిమ్లా ప్రాంతం 1806 లో నేపాల్‌కు చెందిన భీమ్సేన్ థాపా చేత ఆక్రమించబడింది. ఆంగ్లో-నేపాలీ యుద్ధం (1814-16) తరువాత సుగౌలీ ఒప్పందం ప్రకారం బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ ఈ భూభాగాన్ని తమ ఆధీనంలోకి తీసుకుంది. 1815 మేలో డేవిడ్ ఓచెర్లోనీ నాయకత్వంలో మలాన్ కోటపై దాడి చేసి గూర్ఖా నాయకులను అణచివేశారు. 1817 ఆగస్టు 30 నాటి డైరీ ఎంట్రీలో, ఈ ప్రాంతాన్ని సర్వే చేసిన గెరార్డ్ సోదరులు, సిమ్లాను "ప్రయాణికులకు నీరు ఇవ్వడానికి ఫకీర్ ఉన్న మోస్తారు గ్రామం" అని వర్ణించారు.[[దస్త్రం:Shimla, 1850s.jpg|thumb|280x280px|సిమ్లాను చోటా సిమ్లాతో కలిపే వంతెన, మొదట 1829 లో '''స్టేపుల్టన్ కాటన్''' చేత నిర్మించబడింది|ఎడమ]] 1819 లో, హిల్ స్టేట్స్‌ రాజకీయ ఏజెంటు లెఫ్టినెంట్ రాస్, సిమ్లాలో ఒక చెక్క కుటీరాన్ని ఏర్పాటు చేశాడు. మూడు సంవత్సరాల తరువాత, అతని వారసుడు, [[స్కాట్లాండ్|స్కాటిష్]] పౌర సేవకుడు చార్లెస్ ప్రాట్ కెన్నెడీ, 1822 లో కెన్నెడీ కాటేజ్ అనే ప్రాంతంలో అన్నాడేల్ సమీపంలో మొట్టమొదటి పక్కా ఇంటిని నిర్మించాడు. దీన్ని ఇప్పుడు సి.పి.డబ్ల్యు.డి (CPWD) కార్యాలయంగా ఉపయోగిస్తున్నారు. వేసవులలో ఇక్కడి బ్రిటన్ తరహా వాతావరణం గురించిన కథలు అనేక బ్రిటిష్ అధికారులను ఈ ప్రాంతానికి ఆకర్షించడం ప్రారంభించాయి. 1826 నాటికి, కొందరు అధికారులు తమ మొత్తం సెలవులను సిమ్లాలో గడపడం ప్రారంభించారు. 1827 లో, బెంగాల్ గవర్నర్ జనరల్ విలియం అమ్హెర్స్ట్ సిమ్లాను సందర్శించి కెన్నెడీ హౌస్‌లో బస చేశారు. ఒక సంవత్సరం తరువాత, భారతదేశంలోని బ్రిటిష్ దళాల కమాండర్-ఇన్-చీఫ్ స్టేపుల్టన్ కాటన్ అదే నివాసంలోనే ఉన్నారు. ఆయన బస చేసిన సమయంలో, జాఖూ సమీపంలో మూడు మైళ్ల రహదారి, వంతెనను నిర్మించారు. 1830 లో, బ్రిటీష్ వారు కియొంతల్, [[పటియాలా|పాటియాలా]] అధిపతుల నుండి పరిసర భూమిని తీసుకుని ప్రతిగా రావిన్ పరగణాను ఇంకా భరౌలి పరగణాలో ఒక భాగాన్ని వారికిచ్చారు. ఆ తర్వాత ఈ చోటు, 1830 లో 30 ఇళ్ల నుండి 1881 లో 1,141 ఇళ్ల దాకా, వేగంగా విస్తరించింది.<ref>Harrop, F. Beresford (1925). ''Thacker's new Guide to Simla''. Simla: Thacker, Spink & Co. pp. 16–19.</ref> 1903 లో ప్రారంభమైన కల్కా-సిమ్లా రైల్వే మార్గం సిమ్లా ప్రాప్యత, ప్రజాదరణకు తోడ్పడింది. 806 కి పైగా వంతెనలు, 103 సొరంగాలతో కల్కా నుండి సిమ్లాకు రైల్వే మార్గం ఇంజనీరింగ్ సాహసంగా పేర్కొనబడి, "బ్రిటిష్ జ్యువెల్ ఆఫ్ ది ఓరియంట్" అన్న పేరుతో ప్రాచుర్యం పొందింది.<ref name="heritagereport">{{Cite web|url=http://himachal.nic.in/tcp/ShimlaHeritageReport.pdf|title=Heritage of Shimla|publisher=Town & Country Planning Department, Shimla|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070630171701/http://himachal.nic.in/tcp/ShimlaHeritageReport.pdf|archive-date=30 June 2007|access-date=4 May 2007}}</ref> 2008 లో ఇది [[ఆసియా, ఆస్ట్రలేషియాల్లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాల జాబితా|యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంలో]] భాగమైంది.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/944|title=Unesco|publisher=Unesco.org|access-date=14 October 2012}}</ref> అదనంగా, సిమ్లా 1871 లో అవిభక్త రాష్ట్రమైన పంజాబ్ రాజధానిగా ఉండేది, కొత్త నగరం [[చండీగఢ్]] (భారతదేశపు [[పంజాబ్]], [[హర్యానా]] రాష్ట్రాల ప్రస్తుత రాజధాని) నిర్మాణం వరకు అలాగే ఉంది. 1971 లో [[హిమాచల్ ప్రదేశ్]] రాష్ట్రం ఏర్పడిన తరువాత, సిమ్లాను దాని రాజధాని చేశారు. స్వాతంత్ర్యం తరువాత, పశ్చిమ [[హిమాలయాలు|హిమాలయ]] యొక్క గుట్టలలో 28 చిన్న రాచరిక రాష్ట్రాలను (భూస్వామ్య యువరాజులు, జైల్దార్లతో సహా) ఏకీకృతం చేసిన ఫలితంగా 1948 ఏప్రిల్ 15 న చీఫ్ కమిషనర్ ప్రావిన్స్ ఉనికిలోకి వచ్చింది, ఈ పూర్తి ప్రాంతాన్ని '''సిమ్లా హిల్స్ స్టేట్స్''', నాలుగు పంజాబ్ దక్షిణ కొండ రాష్ట్రాలుగా పిలుస్తారు. ఇది హిమాచల్ ప్రదేశ్ (పరిపాలన) ఆర్డర్, 1948, అదనపు ప్రావిన్షియల్ జురిస్డిక్షన్ యాక్ట్, 1947 లోని సెక్షన్లు 3, 4 కింద జరిగింది (తరువాత విదేశీ అధికార పరిధి చట్టం, 1947 వైడ్ AO 1950 గా మార్చబడింది). [[భారత రాజ్యాంగం]] అమలుతో హిమాచల్ 1950 జనవరి 26 న పార్ట్ సి (part C) రాష్ట్రంగా మారింది అలాగే లెఫ్టినెంట్ గవర్నర్ నియమించబడ్డారు. శాసనసభ ఎన్నిక 1952 లో జరిగింది. హిమాచల్ ప్రదేశ్ 1956 నవంబరు 1 న [[కేంద్రపాలిత ప్రాంతం|కేంద్రపాలిత]] ప్రాంతంగా మారింది.<ref name="nichist">{{Cite web|url=http://himachal.nic.in/tour/history.htm|title=History of Himachal Pradesh|publisher=National Informatics Centre, Himachal Pradesh|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20061121013200/http://himachal.nic.in/tour/history.htm|archive-date=21 November 2006|access-date=31 March 2008}}</ref> అప్పటి పంజాబ్ భాగమైన సిమ్లా, కాంగ్రా, కులు, లాహుల్, స్పితి జిల్లాలు, అంబాలా జిల్లా నలగార్ తహసీల్, లోహారా, అమ్బ్ - ఉనా కనుంగో సర్కిల్స్, సంతోఖ్ ఘర్ కనుంగో సర్కిల్లోని కొంత ప్రాంతం, ఇంకొన్ని ప్రాంతాలు; '''పంజాబ్ పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం''' కింద, 1966 నవంబరు 1 న హిమాచల్ ప్రదేశ్‌లో విలీనం చేయబడ్డాయి. 1970 డిసెంబరు 18 న, '''హిమాచల్ ప్రదేశ్ చట్టాన్ని''' పార్లమెంట్ ఆమోదించడంతో, కొత్త రాష్ట్రం 1971 జనవరి 25 న అమల్లోకి వచ్చింది. ఆ విధంగా భారతదేశపు పద్దెనిమిదవ రాష్ట్రంగా హిమాచల్ అవతరించింది.<ref name="nichist" /> [[సిమ్లా ఒప్పందం|సిమ్లా ఒప్పంద]] ఒడంబడికపై పాకిస్తాన్ అధ్యక్షుడు జుల్ఫికర్ అలీ భుట్టో, భారత ప్రధాని [[ఇందిరా గాంధీ]] సిమ్లాలో సంతకం చేశారు. ఈ ఒప్పందం [[బంగ్లాదేశ్|బంగ్లాదేశ్‌]]<nowiki/>ను [[పాకిస్తాన్]] దౌత్యపరంగా గుర్తించడానికి మార్గాన్ని సుగమం చేసింది. అధికారిక పత్రాలపై 1972 జూలై 2 గా నమోదయినా, నిజానికి పత్రంపై జూలై 3 రాత్రి 0040 గంటలకు సంతకం చేయబడింది. [5] == భౌగోళికం == సిమ్లా [[హిమాలయాలు|హిమాలయాల]] నైరుతి శ్రేణులలో {{Coord|31.61|N|77.10|E}} న ఉంది. [[సముద్రమట్టం|సగటు సముద్ర మట్టానికి]] పైన దీని సగటు ఎత్తు {{Convert|2206|m}}. ఈ నగరం ఏడు కొండల వెంట విస్తరించి ఉంది. నగర విస్తీర్ణం తూర్పు నుండి పడమర వరకు దాదాపు {{Convert|9.2|km}}.<ref name="mcshimla">{{Cite web|url=http://shimlamc.org/mcshimla.htm|title=Shimla Municipal Corporation|archive-url=https://web.archive.org/web/20070403005805/http://www.shimlamc.org/mcshimla.htm <!-- Bot retrieved archive -->|archive-date=3 April 2007|access-date=4 May 2007}}</ref> ఈ నగరం '''భారతదేశపు భూకంప ప్రమాద వర్గీకరణ''' ప్రకారం జోన్ IV (అధిక నష్టం జరిగే ప్రమాదంగల జోన్ - హై డ్యామేజ్ రిస్క్ జోన్) వర్గంలోకి వస్తుంది. బలహీనమైన నిర్మాణ పద్ధతులు, పెరుగుతున్న జనాభా వల్ల, ఇప్పటికే భూకంపాలు సంభవించే ప్రమాదం ఉన్న ఈ ప్రాంతానికి, తీవ్రమైన ముప్పు పొంచి ఉంది.<ref name="shimlavulnerable">{{Cite web|url=http://news.indiainfo.com/2005/10/14/1410quake-shimla-vulnerable.html|title=Concrete buildings make Shimla vulnerable to quake|publisher=Indiainfo.com|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20051222161747/http://news.indiainfo.com/2005/10/14/1410quake-shimla-vulnerable.html|archive-date=22 December 2005|access-date=14 October 2005}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.andazresorts.com/|title=Report from the field: Shimla City, India|publisher=GeoHazards International|archive-url=https://web.archive.org/web/20070630171700/http://www.geohaz.org/contents/publications/ShilmlaCityV5.pdf <!-- Bot retrieved archive -->|archive-date=30 June 2007|access-date=11 May 2007}}</ref> ప్రధాన నగరానికి సమీపంలో నీటి వనరులు లేవు, సమీప నది [[సట్లెజ్ నది|సట్లెజ్]] సుమారు {{Convert|21|km|mi|abbr=on}} దూరంలో ఉంది.<ref>{{Cite web|url=http://hptdc.nic.in/trans.htm|title=Sight seeing tours around Shimla|publisher=HP Tourism Development Corporation|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070511001459/http://hptdc.nic.in/trans.htm|archive-date=11 May 2007|access-date=21 May 2007}}</ref> గిరి, పబ్బార్ నదులు ([[యమునా నది|యమునా]] యొక్క రెండు ఉపనదులు) కుడా సిమ్లా జిల్లా గుండా ప్రవహిస్తాయి, కానీ ఇవి నగరం నుండి మరింత దూరంలో ఉన్నాయి. === షిమ్లాలోని ఏడు కొండలు === సిమ్లా ఏడు కొండల పైన నిర్మించబడింది: ఇన్వెరామ్ కొండ, అబ్జర్వేటరీ కొండ, ప్రాస్పెక్ట్ కొండ, సమ్మర్ కొండ, బాంటోనీ కొండ, ఎలిసియం కొండ, జాఖు కొండ. సిమ్లాలోని ఎత్తైన ప్రదేశం జాఖు కొండ, దీని ఎత్తు {{Convert|2454|m}}. ఇటీవలి కాలంలో, నగరం ఈ ఏడు కొండలను దాటి వ్యాప్తి చెందింది.<ref>{{Cite web|last=Bhandari|first=Rahul|date=20 January 2021|title=How to Explore 7 Hills in Shimla|url=https://thenewshimachal.com/2021/01/how-to-explore-7-hills-in-shimla/|access-date=10 March 2026|website=The News Himachal|language=en-US}}</ref> == జనాభా == 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం, సిమ్లా నగరం 35.34 చదరపు కి.మీల విస్తీర్ణంలో వ్యాపించి ఉంది. జనాభా 169,578. 93,152 మంది పురుషులు, 76,426 మంది మహిళలు ఉన్నారు. నగరం యొక్క సమర్థవంతమైన అక్షరాస్యత రేటు 93.63 శాతం.<ref name="SM2">{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|title=Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above|website=Provisional Population Totals, Census of India 2011|access-date=7 July 2012}}</ref> కాలక్రమేణా నగర విస్తీర్ణం గణనీయంగా పెరిగింది. ఇది ఒక వైపు హీరానగర్ నుండి ధల్లీకి, మరొక వైపు తారా దేవి నుండి మల్యానాకి విస్తరించింది. 2001 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం,<ref>{{cite web|title=Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=16 June 2004|access-date=1 November 2008|publisher=Census Commission of India}}</ref> నగరం 19.55 చ.కి.మీ విస్తీర్ణంలో 142,161 జనాభాను కలిగి ఉంది.<ref name="mcshimla2" /> పర్యాటకం వంటి సేవా పరిశ్రమలకు ఆపాదించబడిన 75,000 మంది తేలియాడే జనాభా ఉన్నారు.<ref name="mcshimla2" /> జనాభాలో 55% మంది 16-45 సంవత్సరాల వయస్సు గలవారు. జనాభాలో 28% మంది 15 సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు గలవారు. 2001లో ప్రతి 1,000 మంది బాలురకు 930 మంది బాలికలు ఉండటం ఆందోళన కలిగించే విషయం,<ref>Missing: Mapping the Adverse Child Sex Ratio in India, UNFPA 2003</ref> ఇది మొత్తం హిమాచల్ ప్రదేశ్ రాష్ట్రానికి ఉన్న 1,000 కి 974 తో పోలిస్తే చాలా తక్కువ. నగరంలో నిరుద్యోగ రేటు 1992లో 36% నుండి 2006లో 22.6%కి పడిపోయింది. ఈ తగ్గుదలకు ఇటీవలి పారిశ్రామికీకరణ, సేవా పరిశ్రమల వృద్ధి, విద్యా వ్యాప్తి కారణమని చెప్పవచ్చు.<ref>{{cite web|title=CM turns down demand for unemployment dole|url=https://www.tribuneindia.com/2007/20070405/himachal.htm#1|access-date=5 April 2007|publisher=The Tribune, Chandigarh, India}}</ref> === భాష === [[హిందీ]] ఇక్కడి వాడుక ''భాష'', ఇది నగరంలో ప్రధానంగా మాట్లాడే భాష, అధికారిక ప్రయోజనాల కోసం సాధారణంగా ఉపయోగించే భాష. గణనీయమైన జనాభా ఇంగ్లీష్ కూడా మాట్లాడుతారు, ఇది నగరం యొక్క రెండవ అధికారిక భాష. హిందీ కాకుండా, పహారీ భాషలను ఇక్కడి పహారీ జాతి ప్రజలు మాట్లాడుతారు, వీరు నగర జనాభాలో ప్రధాన భాగం. నగరంలోని [[పంజాబీ]] వలస జనాభాలో పంజాబీ భాష ప్రబలంగా ఉంది, వీరిలో ఎక్కువ మంది పశ్చిమ పంజాబ్ నుండి వచ్చిన శరణార్థులు,1947 లో [[భారత విభజన]] తరువాత నగరంలో స్థిరపడ్డారు. === మతం === 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం, నగరంలో అత్యధికంగా [[హిందూధర్మం|హిందూ మతాన్ని]] 93.5% మంది ఆచరిస్తున్నారు, తరువాత [[ఇస్లాం మతం|ఇస్లాం]] (2.29%), [[సిక్కుమతం|సిక్కు మతం]] (1.95%), [[బౌద్ధ మతం|బౌద్ధమతం]] (1.33%), [[క్రైస్తవ మతం]] (0.62%), [[జైన మతము|జైన మతం]] ( 0.10%).<ref name="Religion">{{Cite web|url=https://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW02C-01%20MDDS.XLS|title=C-1 Population By Religious Community - HP|website=census.gov.in|access-date=19 August 2020}}</ref>{{Bar box|bars={{bar percent|హిందూ మతం|darkorange|93.5}} {{bar percent|ఇస్లాం|green|2.29}} {{bar percent|సిక్కు మతం|darkkhaki|1.95}} {{bar percent|బౌద్ధం|yellow|1.33}} {{bar percent|క్రైస్తవం|blue|0.62}} {{Bar percent|జైన మతం|pink|0.10}}|barwidth=250px|float=right|right=మతం|right1=శాతం|title=షిమ్లా పట్టణంలో మతం (2011)<ref name="Religion"/>|titlebar=#Fcd116|width=300px}} [[దస్త్రం:Shimla_20211219_145646.jpg|thumb|జాఖూ ఆలయంలో శ్రీ హనుమాన్ జాఖూ విగ్రహం]] [[దస్త్రం:Christ_Church_Shimla.jpg|thumb|షిమ్లాలోని ది రిడ్జ్ పై ఉన్న క్రైస్ట్ చర్చ్]] == వాతావరణం == సిమ్లాలో కొప్పెన్ వాతావరణ వర్గీకరణ క్రింద ఉపఉష్ణమండల హైలాండ్ క్లైమేట్ (సిడబ్ల్యుబి) ఉంది. సిమ్లాలోని వాతావరణం శీతాకాలంలో ప్రధానంగా చల్లగా ఉంటుంది, వేసవిలో మధ్యస్తంగా ఉంటుంది.<ref>{{Cite web|url=http://www.shimlatimes.in/p/blog-page_19.html|title=Weather log for Shimla|publisher=shimlatimes.in|access-date=21 December 2015|website=|archive-date=22 డిసెంబరు 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222234030/http://www.shimlatimes.in/p/blog-page_19.html|url-status=dead}}</ref> వేసవిలో సగటు ఉష్ణోగ్రత {{Convert|19|to|28|C|F}}, శీతాకాలంలో సగటు {{Convert|-1|to|10|C|F}} . నెలవారీ అవపాతం నవంబరులో 15 మీ.మీ. (0.59 అం.) నుండి ఆగస్టులో 434 మీ.మీ. (17.1 అం.) మధ్య మారుతూ ఉంటుంది. సగటు మొత్తం వార్షిక అవపాతం 1,575 మీ.మీ. (65 అం.), ఇది ఇతర పర్వత ప్రాంతాలతో పోలిస్తే తక్కువ కానీ మైదాన ప్రాంతాల కన్నా చాలా ఎక్కువ. చారిత్రాత్మకంగా డిసెంబరు నెలలో చోటుచేసుకునే హిమపాతం, ఇటీవల (గత పదిహేనేళ్లుగా) ప్రతి సంవత్సరం జనవరిలో లేదా ఫిబ్రవరి మొదట్లో చోటుచేసుకుంటుంది.<ref>{{Cite web|url=http://www.tribuneindia.com/2007/20070214/himplus1.htm|title=62cm and counting|publisher=The Tribune, Chandigarh, India|access-date=14 February 2007}}</ref> [[దస్త్రం:Shimla_dusk.jpg|ఎడమ|thumb|షిమ్లాలో సూర్యాస్తమయ దృశ్యం]] [[దస్త్రం:Shimla_Mall.jpg|thumb|శీతాకాలంలో తాజా మంచు కురిసిన తరువాత షిమ్లా మాల్ రోడ్]] <gallery> దస్త్రం:Shimla,_Snow_and_the_Sun.jpg దస్త్రం:The_Snow_Warrior.jpg|షిమ్లాలో మంచు </gallery>ఇటీవలి కాలంలో అత్యధిక మంచు కురిసిన రోజు 18 జనవరి 2013 న 38.6 సెం.మీ నమోదైంది. వరుసగా రెండు రోజులలో (17, 18 జనవరి 2013), పట్టణంలో 63.6 సెం.మీ మంచు కురిసింది.<ref>{{cite news|url=http://news.biharprabha.com/2013/01/queen-of-hills-records-highest-snowfall-of-8-years/|title=Queen of Hills records the highest Snowfall of 8 Years On 25th December 2016 Shimla received its first snowfall of the year. Shimla received the snowfall on Christmas after 25 years on 25th December,2016|last=IANS|date=19 January 2013|work=Bihar Prabha|access-date=6 May 2022}}</ref> 12–13 ఆగస్టు 2023 వారాంతంలో, వాతావరణ మార్పుల కారణంగా కురిసిన కుండపోత వర్షాలు షిమ్లాలో పెద్ద ఎత్తున కొండచరియలు విరిగిపడటానికి కారణమయ్యాయి, దీనివలన కనీసం 57 మంది మరణించారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/business/environment/death-toll-after-landslides-indian-himalayas-rises-57-10-still-missing-2023-08-15/|title=Death toll after landslides in Indian Himalayas rises to 57; 10 still missing|date=15 August 2023|work=Reuters|access-date=17 August 2023|language=en}}</ref> ఇవి 2023 ఉత్తర భారత వరదలలో భాగం. అత్యధిక ఉష్ణోగ్రత రికార్డు: 28 మే 2010న 32.4 °C<ref name="NCEI">{{cite web|title=World Meteorological Organization Climate Normals for 1991-2020: Shimla|url=https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/2.2/data/0-data/Region-2-WMO-Normals-9120/India/XLS/SHIMLA_42083.xlsx|access-date=22 March 2024|website=ncei.noaa.gov|publisher=NOAA|format=XLSX|quote=WMO number: 42083}}</ref> (షిమ్లా విమానాశ్రయంలో 22 మే 2012 న 37.7 °C ఉష్ణోగ్రత నమోదైంది.<ref name="airport extremes">{{cite web|title=WMO Climate Normals for 1991-2020: Shimla airport|url=https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/2.2/data/0-data/Region-2-WMO-Normals-9120/India/XLS/SHIMLA_AIRPORT_42084.xlsx|access-date=22 March 2024|publisher=NOAA|format=XLSX|quote=WMO number: 42084}}</ref>) అత్యల్ప ఉష్ణోగ్రత రికార్డు: 13 డిసెంబర్ 1963న -12.2 °C.<ref name="NCEI" />{{Weather box | location = Shimla (1991–2020, extremes 1901–present) | width = auto | metric first = Yes | single line = Yes | Jan record high C = 23.1 | Feb record high C = 23.2 | Mar record high C = 25.8 | Apr record high C = 29.6 | May record high C = 32.4 | Jun record high C = 31.5 | Jul record high C = 28.9 | Aug record high C = 27.8 | Sep record high C = 28.6 | Oct record high C = 25.6 | Nov record high C = 23.6 | Dec record high C = 22.3 | year record high C = 32.4 | Jan high C = 9.3 | Feb high C = 10.3 | Mar high C = 14.5 | Apr high C = 19.8 | May high C = 23.0 | Jun high C = 23.8 | Jul high C = 21.3 | Aug high C = 20.5 | Sep high C = 20.4 | Oct high C = 18.9 | Nov high C = 15.4 | Dec high C = 11.9 | year high C = 17.5 | Jan low C = 1.7 | Feb low C = 2.4 | Mar low C = 6.1 | Apr low C = 10.8 | May low C = 13.6 | Jun low C = 15.1 | Jul low C = 14.6 | Aug low C = 14.2 | Sep low C = 12.9 | Oct low C = 10.5 | Nov low C = 7.0 | Dec low C = 4.0 | year low C = 9.5 | Jan record low C = -10.6 | Feb record low C = -8.5 | Mar record low C = -6.1 | Apr record low C = -1.3 | May record low C = 1.4 | Jun record low C = 7.8 | Jul record low C = 9.4 | Aug record low C = 10.6 | Sep record low C = 5.0 | Oct record low C = 0.2 | Nov record low C = -1.2 | Dec record low C = -12.2 | year record low C = -12.2 | rain colour = green | Jan rain mm = 79.6 | Feb rain mm = 82.6 | Mar rain mm = 78.6 | Apr rain mm = 58.3 | May rain mm = 82.2 | Jun rain mm = 191.8 | Jul rain mm = 328.3 | Aug rain mm = 351.3 | Sep rain mm = 164.5 | Oct rain mm = 30.3 | Nov rain mm = 13.6 | Dec rain mm = 26.2 | year rain mm = 1487.3 | Jan snow cm = 42 | Feb snow cm = 43 | Mar snow cm = 7 | Apr snow cm = 0 | May snow cm = 0 | Jun snow cm = 0 | Jul snow cm = 0 | Aug snow cm = 0 | Sep snow cm = 0 | Oct snow cm = 0 | Nov snow cm = 0 | Dec snow cm = 7 | year snow cm = | Jan rain days = 4.6 | Feb rain days = 5.7 | Mar rain days = 5.8 | Apr rain days = 4.4 | May rain days = 7.0 | Jun rain days = 10.0 | Jul rain days = 16.5 | Aug rain days = 16.3 | Sep rain days = 8.3 | Oct rain days = 2.2 | Nov rain days = 1.0 | Dec rain days = 1.9 | year rain days = 83.7 | Jan snow days = 4.2 | Feb snow days = 4.2 | Mar snow days = 1.4 | Apr snow days = 0.0 | May snow days = 0.0 | Jun snow days = 0.0 | Jul snow days = 0.0 | Aug snow days = 0.0 | Sep snow days = 0.0 | Oct snow days = 0.0 | Nov snow days = 0.1 | Dec snow days = 1.3 | year snow days = | time day = 17:30 IST | Jan humidity = 65 | Feb humidity = 64 | Mar humidity = 57 | Apr humidity = 48 | May humidity = 49 | Jun humidity = 65 | Jul humidity = 86 | Aug humidity = 88 | Sep humidity = 79 | Oct humidity = 62 | Nov humidity = 63 | Dec humidity = 61 | year humidity = 66 | Jan uv = 3 | Feb uv = 3 | Mar uv = 5 | Apr uv = 6 | May uv = 6 | Jun uv = 6 | Jul uv = 6 | Aug uv = 5 | Sep uv = 5 | Oct uv = 4 | Nov uv = 4 | Dec uv = 3 | source 1 = India Meteorological Department (snow 1990–2010)<ref>{{cite web | url = https://imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | title = Climatological Tables of Observatories in India 1991-2020 | publisher = India Meteorological Department | access-date = 8 April 2024 }}</ref><ref> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Shimla Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 703–704 | access-date = 14 February 2020}}</ref><ref> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M71 | access-date = 13 February 2020}}</ref><ref>{{cite web |last1= Tyagi |first1= Ajit |last2= Singh |first2= O. |last3= Singh |first3= Manmohan |last4= Bhan |first4= S. |url= http://121.241.116.157/news_events/Shimla_climate.pdf |title= Climate of Shimla |publisher= India Meteorological Department |access-date= 6 April 2016 |archive-date= 20 April 2016 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160420140230/http://121.241.116.157/news_events/Shimla_climate.pdf |url-status= dead }}</ref> | source 2 = Weather Atlas<ref name="Weather Atlas">{{cite web | url = https://www.weather-atlas.com/en/india/shimla-climate | title = Climate and monthly weather forecast Shimla, India | publisher = Weather Atlas | access-date = 13 June 2022 }}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> }} == ఆర్థిక వ్యవస్థ == ఉపాధి ఎక్కువగా ప్రభుత్వ, పర్యాటక రంగాలచే నడుస్తుంది.<ref name="cdp">{{Cite web|url=http://shimlamc.org/cdp.htm|title=City Development Plan, Shimla|publisher=Municipal Corporation, Shimla|archive-url=https://web.archive.org/web/20061115025832/http://www.shimlamc.org/cdp.htm <!-- Bot retrieved archive -->|archive-date=15 November 2006|access-date=4 May 2007}}</ref> మిగిలిన ఉద్యోగాలు విద్యా, ఉద్యాన ఉత్పత్తుల ప్రాసెసింగ్ రంగాల కిందికి వస్తాయి. ఉద్యోగార్ధులు, యజమానుల మధ్య అంతరాన్ని తగ్గించడానికి ఇటీవల ఒక మోడల్ కెరీర్ సెంటర్‌ను ఏర్పాటు చేశారు. నగరానికి ప్రధాన ఆదాయ ఉత్పత్తి వనరులలో హోటల్ పరిశ్రమ ఒకటి. 5 నక్షత్రాల హోటళ్లతో సహా సిమ్లాలో 6500 హోటళ్లు ఉన్నాయి, అత్యంత ప్రాచుర్యం పొందినవి ఒబెరాయ్ సిసిల్, పీటర్‌హాఫ్, వైల్డ్‌ఫ్లవర్ హాల్, హోటల్ హాలిడే హోమ్. అత్యధిక ర్యాంకు కలిగిన హోటళ్లున్న భారతీయ నగరాల జాబితాలో సిమ్లా అగ్రస్థానంలో ఉంది.<ref>{{Cite web|url=http://www.shimlatimes.in/2013/08/shimla-tops-list-of-highest-ranked.html|title=Shimla tops list of highest ranked hotels|publisher=shimlatimes.in|access-date=18 August 2013|website=|archive-date=5 జూన్ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140605052103/http://www.shimlatimes.in/2013/08/shimla-tops-list-of-highest-ranked.html|url-status=dead}}</ref> [[దస్త్రం:Yarrows41.jpg|thumb|నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ ఆడిట్స్ అండ్ అకౌంట్స్, యారోస్]] ఉన్నత విద్యా పాఠశాలలతో పాటు, '''హిమాచల్ ప్రదేశ్ విశ్వవిద్యాలయం,''' '''ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ అడ్వాన్స్డ్ స్టడీ (ఐఎఎస్)''' వంటి అనేక సంస్థలు కూడా ఉన్నాయి. ఉమ్మడి పోటీ పరీక్షల ([[సివిల్ సర్వీసెస్ ఎగ్జామినేషన్]] ) ద్వారా, సబార్డినేట్ కేడర్ నుండి పదోన్నతి ద్వారా '''ఐఎఎస్''' కు నియామకం జరుగుతుంది. ఐఎఎస్ కు నియమించబడిన తరువాత, నేరుగా నియమించిన అధికారులకు ప్రధానంగా నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ ఆడిట్ అండ్ అకౌంట్స్, సిమ్లాలో శిక్షణ ఇస్తారు.<ref>{{Cite web|url=http://naaa.gov.in/|title=National Academy of Audit and Accounts, Shimla}}</ref> సిమ్లా ఆహ్లాద వాతావరణం, '''హిల్ స్టేషన్ల రాణి''' అన్న ఖ్యాతి కారణంగా భారతదేశం అంతటి విద్యార్థులు ఇక్కడ చదువుకోవడానికి ఆసక్తి కనబరుస్తారు. విద్యా వ్యవస్థలు జిల్లాతో పాటు రాష్ట్ర ఆర్థిక వ్యవస్థకు తోడ్పడుతున్నాయి. ప్రభుత్వం టెక్నాలజీ, IT రంగాన్ని వృద్ధి, ప్రోత్సాహం కోసం కొత్త ప్రాంతంగా ప్రచారం చేయడానికి ప్రయత్నిస్తోంది<ref>{{cite web|date=12 October 2011|title=36 cities that will shape India's future – Rediff.com Business|url=http://www.rediff.com/business/slide-show/slide-show-1-cities-that-will-shape-indias-future/20111012.htm|access-date=14 October 2012|work=Rediff.com}}</ref>, అయినప్పటికీ చాలా కంపెనీలు ఇంకా షిమ్లాలో స్థిరపడలేదు. షిమ్లాలో, దాని చుట్టుపక్కల అనేక కొత్త స్టార్టప్‌లు ఉన్నాయి. షిమ్లాలో ఆరుకు పైగా కాల్ సెంటర్లు ఉన్నాయి.{{citation needed|date=November 2021}} == విద్య == [[దస్త్రం:Himachal_Pradesh_State_Library_-_Ridge_-_Shimla_2014-05-07_0974.JPG|thumb|ది రిడ్జ్ పై పబ్లిక్ లైబ్రరీ]] నగరంలో 13 అంగన్‌వాడీలు, 64 ప్రాథమిక పాఠశాలలు ఉన్నాయి.<ref name="mcshimla3" /> బ్రిటిష్ కాలం నాటి అనేక పాఠశాలలు ఇక్కడ ఉన్నాయి. నగరంలోని కొన్ని ప్రసిద్ధ కాన్వెంట్ పాఠశాలలలో బిషప్ కాటన్ స్కూల్, కాన్వెంట్ ఆఫ్ జీసస్ అండ్ మేరీ (చెల్సియా), సెయింట్ ఎడ్వర్డ్స్ స్కూల్, ఆక్లాండ్ హౌస్ స్కూల్, లోరెటో కాన్వెంట్ (తారా హాల్) ఉన్నాయి. బిషప్ కాటన్ స్కూల్, సెయింట్ ఎడ్వర్డ్స్ స్కూల్ కేవలం బాలుర కోసం మాత్రమే కాగా, లోరెటో కాన్వెంట్ (తారా హాల్), కాన్వెంట్ ఆఫ్ జీసస్ అండ్ మేరీ (చెల్సియా) బాలికల కోసం మాత్రమే. ఇతర పబ్లిక్ పాఠశాలలలో హిమాలయన్ ఇంటర్నేషనల్ స్కూల్, S.D. సీనియర్ సెకండరీ స్కూల్ ఉన్నాయి. [[దస్త్రం:Sanjauli_College_Campus_from_above.jpg|thumb|నగరంలోని ప్రధాన కళాశాల అయిన ప్రభుత్వ కళాశాల సంజౌలి]] షిమ్లాలోని ప్రధాన వైద్య సంస్థ ఇందిరా గాంధీ మెడికల్ కాలేజ్, డిగ్రీ కళాశాలలలో సెయింట్ బేడేస్ కళాశాల, RKMV కళాశాల రెండు బాలికల కళాశాలలు, కో-ఎడ్యుకేషనల్ కళాశాలలలో ప్రభుత్వ కళాశాల సంజౌలి ఉన్నాయి. వైస్రాయ్ లాడ్జ్ లో ఉన్న ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ అడ్వాన్స్‌డ్ స్టడీ మానవీయ శాస్త్రాలు, భారతీయ సంస్కృతి, మతం, సామాజిక, సహజ శాస్త్రాలలో పరిశోధనల కోసం ఒక నివాస కేంద్రం. హిమాచల్ ప్రదేశ్ విశ్వవిద్యాలయం కూడా షిమ్లాలోనే ఉంది. హిమాచల్ ప్రదేశ్ యూనివర్సిటీ బిజినెస్ స్కూల్ (HPUBS), ప్రీమియర్ సాంకేతిక విద్యా సంస్థ అయిన యూనివర్సిటీ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ (UIIT), హిమాచల్ ప్రదేశ్ నేషనల్ లా యూనివర్సిటీ కూడా ఇక్కడే ఉన్నాయి. ఇక్కడ APG (అలఖ్ ప్రకాష్ గోయల్) షిమ్లా యూనివర్సిటీ అనే ఒక ప్రైవేట్ విశ్వవిద్యాలయం ఉంది. దీనిని అసోచామ్ ఇండియా పర్వత ప్రాంతాల్లోని ఉత్తమ విశ్వవిద్యాలయంగా ఎంపిక చేసింది.<ref>{{cite web|title=APG University adjudged Best University in Hills|url=http://www.assocham.org/prels/shownews-archive.php?id=3966|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140811214848/http://www.assocham.org/prels/shownews-archive.php?id=3966|archive-date=11 August 2014|access-date=12 February 2015}}</ref><ref>{{cite web|author=Bharat|date=30 April 2013|title=APG Shimla University making a mark|url=http://hillpost.in/2013/04/apg-shimla-university-making-a-mark/73019/|access-date=12 February 2015|work=Hill Post}}</ref> షిమ్లాలో నాలుగు రాష్ట్ర గ్రంథాలయాలు ఉన్నాయి, వాటి మధ్య 47,000 కి పైగా పాత పుస్తకాల సేకరణ పంపిణీ చేయబడింది. విశ్వవిద్యాలయంలోని గాంధీ భవన్‌లో ఉన్న ఒక గ్రంథాలయంలో 40,000 కు పైగా పుస్తకాలు ఉన్నాయి, రిడ్జ్ పై ఉన్న మరొక వారసత్వ భవనంలో 7,000 పుస్తకాలు ఉన్నాయి, విధానసభ సమీపంలో బాబా భీమ్‌రావ్ అంబేద్కర్ రాష్ట్ర గ్రంథాలయం ఉంది, మరొకటి బాంటోనీ కొండపై ఈవినింగ్ కళాశాలలో ఉంది.<ref>{{cite web|title=A state library on its last legs|url=https://www.tribuneindia.com/2001/20010202/himachal.htm#5|access-date=2 February 2001|publisher=The Tribune, Chandigarh, India}}</ref> షిమ్లాలో ఉన్న ఇతర ఉన్నత విద్య, పరిశోధన సంస్థలలో సెంట్రల్ పొటాటో రీసెర్చ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ (ICAR సభ్య సంస్థ), ఇండియన్ ఆడిట్స్ అండ్ అకౌంట్స్ సర్వీస్ (IA&AS) అధికారుల శిక్షణ కోసం నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ ఆడిట్ అండ్ అకౌంట్స్ ఉన్నాయి. 2022 నుండి, షిమ్లా సమీపంలోని ధామిలో హిమాలయన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ కల్చరల్ అండ్ హెరిటేజ్ స్టడీస్ (HICHS) ఉంది. విభిన్న హిమాలయ విషయాలపై జ్ఞానం, పరిశోధనను ప్రోత్సహించడానికి HICHS అంకితం చేయబడింది.<ref>{{Cite web|title=Himalayan Institute of Cultural and Heritage Studies|url=https://hichs.org/|access-date=13 August 2023|language=en-US}}</ref> == పౌర పరిపాలన == [[దస్త్రం:Town_Hall,_Shimla.JPG|కుడి|thumb|ది రిడ్జ్ నుండి కనిపిస్తున్న టౌన్ హాల్]] [[దస్త్రం:Rani_Jhansi_statue.jpg|కుడి|thumb|రాణి లక్ష్మీబాయి విగ్రహం.]] షిమ్లా నగరంతో పాటు విలీనం చేయబడిన ధల్లీ, టోటు, న్యూ షిమ్లా ప్రాంతాల పరిపాలనా బాధ్యతలు షిమ్లా మున్సిపల్ కార్పొరేషన్ (SMC) నిర్వహిస్తుంది. ఈ మూడు ప్రాంతాలు 2006-07లో SMC పరిధిలోకి వచ్చాయి. 1851లో స్థాపించబడిన షిమ్లా మున్సిపల్ కార్పొరేషన్ ఒక ఎన్నికైన సంస్థ, ఇందులో 41 మంది కౌన్సిలర్లు ఉంటారు, వీరిలో ముగ్గురిని హిమాచల్ ప్రదేశ్ ప్రభుత్వం నామినేట్ చేస్తుంది. సమాజ సేవ, విద్యా సంబంధిత విషయాలు, ఇతర కార్యకలాపాలలో ప్రముఖత ఆధారంగా నామినేషన్లు ఇవ్వబడతాయి. 33% స్థానాలు మహిళలకు కేటాయించబడ్డాయి. ప్రతి ఐదేళ్లకు ఎన్నికలు జరుగుతాయి, మేయర్, డిప్యూటీ మేయర్లను కౌన్సిలర్లు తమలో తాము ఎన్నుకుంటారు. రాష్ట్ర ప్రభుత్వం నియమించే కమిషనర్ కార్పొరేషన్ కు పరిపాలనా అధిపతిగా ఉంటారు. రెండు ప్రధాన రాజకీయ పార్టీలు [[భారతీయ జనతా పార్టీ]], [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]], కాగా మూడవ పార్టీగా కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్) ఎదుగుతోంది.<ref>{{cite web|title=Cong retains hold on Shimla MC|url=https://www.tribuneindia.com/2002/20020430/himachal.htm#1|access-date=30 April 2002|publisher=The Tribune, Chandigarh, India}}</ref> ఈ నగరం రాష్ట్ర అసెంబ్లీ (విధానసభ) కి ఒక స్థానాన్ని, పార్లమెంటు దిగువ సభ (లోక్ సభ) కి ఒక స్థానాన్ని అందిస్తుంది.<ref>{{cite web|title=Indian Elections|url=http://www.indian-elections.com/himachalpradesh/simla.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070430122511/http://www.indian-elections.com/himachalpradesh/simla.html|archive-date=30 April 2007|access-date=11 May 2007|publisher=Indian-elections.com|df=dmy-all}}</ref> నగరంలో శాంతిభద్రతలను పోలీసు దళం, విజిలెన్స్ విభాగం, ఎన్‌ఫోర్స్‌మెంట్ డైరెక్టరేట్, ఫోరెన్సిక్స్, ఫైర్ బ్రిగేడ్, జైళ్ల శాఖ, హోమ్ గార్డ్ సంయుక్తంగా నిర్వహిస్తాయి. షిమ్లాలో ఐదు పోలీసు స్టేషన్లు, మూడు ఫైర్ స్టేషన్లు ఉన్నాయి.<ref>{{cite web|title=Shimla Helpline|url=http://himachal.nic.in/smlhelp.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070505063117/http://himachal.nic.in/smlhelp.htm|archive-date=5 May 2007|access-date=12 May 2007|publisher=Himachal Pradesh Government|df=dmy-all}}</ref> సూపరింటెండెంట్ ఆఫ్ పోలీస్, షిమ్లా పోలీసు దళానికి నాయకత్వం వహిస్తారు. రాష్ట్రంలోని నాలుగు సాయుధ పోలీసు బెటాలియన్‌లలో ఒకటైన ఫస్ట్ ఆర్మ్‌డ్ పోలీస్ బెటాలియన్ స్థానిక పోలీసులకు సహాయం చేయడానికి అందుబాటులో ఉంటుంది.<ref>{{cite web|title=Himachal Pradesh Police|url=http://admis.hp.nic.in/himpol/|access-date=12 May 2007}}</ref> ఫాస్ట్ ట్రాక్ కోర్టుతో సహా జిల్లాలో 11 న్యాయస్థానాలు ఉన్నాయి.<ref>{{cite web|title=High court of Himachal Pradesh|url=http://hphighcourt.nic.in/welcome.html|access-date=12 May 2007|publisher=Himachal Pradesh Government}}</ref> == సంస్కృతి == షిమ్లా ప్రజలను అనధికారికంగా షిమ్లాయిట్స్ అని పిలుస్తారు. సిమ్లాలో వివిధ ప్రాంతాల ప్రజలు నివసిస్తారు, రకరకాల పండుగలను జరుపుకుంటారు. ప్రతి సంవత్సరం పర్యాటకులు గరిష్ఠంగా ఉండే కాలంలో (మే-జూన్ నెలల్లో), 3-4 రోజుల పాటు '''సిమ్లా వేసవి పండుగ''' జరుపుతారు.<ref>{{Cite web|url=http://www.himachaltourism.nic.in/fairs.htm|title=Himachal Tourism - Adventure Tourism|date=2007-04-16|website=web.archive.org|access-date=2021-05-26|archive-date=2007-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20070416094644/http://www.himachaltourism.nic.in/fairs.htm|url-status=bot: unknown}}</ref> దేశవ్యాప్తంగా ఉన్న ఎందరో ప్రముఖ గాయకులు ఈ పండుగలో అలరిస్తారు. 2015 నుండి, '''95.0 బిగ్ ఎఫ్.ఎం''', హిమాచల్ పర్యాటక శాఖ సంయుక్తంగా ఏడు రోజుల సుదీర్ఘ శీతాకాలపు సంబరాలను రిడ్జ్‌లో క్రిస్మస్ నుండి నూతన సంవత్సరం వరకు నిర్వహిస్తున్నాయి.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/shimla/winter-carnival-to-add-to-shimlas-tourism/articleshow/49957270.cms|title=Winter carnival to add to Shimla's tourism {{!}} Shimla News - Times of India|last=Nov 28|first=TNN /|last2=2015|website=The Times of India|language=en|access-date=2021-05-26|last3=Ist|first3=10:31}}</ref> ఈ ప్రాంతంలోని కళాఖండాలను, ఆభరణాలు, వస్త్రాల సేకరణను రాష్ట్ర సంగ్రహాలయంలో చూడవచ్చు. దీనిని 1974 లో నిర్మించారు. రిడ్జ్ నుండి విస్తరించి ఉన్న లక్కర్ బజార్లో చెక్కతో చేసిన స్మృతి చిహ్నలను విక్రయిస్తారు. ప్రధాన నగరానికి 55 కిలోమీటర్లు (34.2 మైళ్ళు) ఉన్న వేడి సల్ఫర్ స్ప్రింగ్స్ కు '''తట్టా పానీ''' అని పేరు. సత్లుజ్ నది ఒడ్డున ఉన్న ఇక్కడి నీటికి ఔషధ విలువలు ఉన్నాయని ప్రజలు నమ్ముతారు. సిమ్లా దక్షిణ ఆసియా యొక్క ఏకైక సహజ ఐస్ స్కేటింగ్ రింక్‌కు నిలయం.<ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/2001/20010211/himachal.htm|title=The Tribune, Chandigarh, India - Himachal Pradesh|website=www.tribuneindia.com|access-date=2021-05-26}}</ref> ఈ వేదిక వద్ద తరచుగా రాష్ట్ర, జాతీయ స్థాయి పోటీలు జరుగుతాయి. రింక్‌ను నిర్వహించే సిమ్లా ఐస్ స్కేటింగ్ క్లబ్, ప్రతి సంవత్సరం జనవరిలో కార్నివాల్ నిర్వహిస్తుంది. ఇందులో ఫ్యాన్సీ దుస్తుల పోటీ, ఫిగర్ స్కేటింగ్ కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తారు. సిమ్లా ఇంకా పరిసరాల్లో [[గ్లోబల్ వార్మింగ్]], పెరుగుతున్న పట్టణ అభివృద్ధి ప్రభావాల కారణంగా, ప్రతి శీతాకాలంలో మంచు మీద కార్యక్రమాల సంఖ్య గత కొన్ని సంవత్సరాలుగా తగ్గుతోంది. == సందర్శనీయ ప్రదేశాలు == షిమ్లాలో సందర్శించడానికి అనేక ప్రదేశాలు ఉన్నాయి. మాల్ రోడ్, నగర మధ్యలో ఉన్న రిడ్జ్ ప్రాంతం స్థానికులు ఎక్కువ తిరిగే ప్రదేశాలు. నగరంలోని వారసత్వ భవనాలు చాలావరకు వాటి అసలు 'ట్యూడర్‌బెతన్' వాస్తుశిల్పంలో భద్రపరచబడ్డాయి. ఇప్పుడు ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ అడ్వాన్స్‌డ్ స్టడీస్ ఉన్న పూర్వపు వైస్రాయ్ లాడ్జ్, ఇప్పుడు విలాసవంతమైన హోటల్ అయిన వైల్డ్‌ఫ్లవర్ హాల్ ప్రసిద్ధ భవనాలలో కొన్ని. స్టేట్ మ్యూజియంలో (1974లో నిర్మించబడింది) ఈ ప్రాంతపు చిత్రలేఖనాలు, నగలు, వస్త్రాల సేకరణను చూడవచ్చు. 19వ శతాబ్దం చివరలో నిర్మించబడిన చార్లెవిల్లే మాన్షన్ నగరంలో పేరుగాంచిన హాంటెడ్ ప్రదేశం.<ref>{{Cite web|last=Satpathy|first=Kriti Saraswat|date=29 April 2016|title=India's Most Haunted: Charleville Mansion in Shimla|url=https://www.india.com/travel/articles/indias-most-haunted-charleville-mansion-in-shimla-3234568/|access-date=24 June 2025|work=India.com}}</ref> లక్కర్ బజార్ అనే రిడ్జ్ సమీప మార్కెట్లో చెక్కతో చేసిన జ్ఞాపికలు, కళాఖండాలను విక్రయిస్తారు. ప్రధాన నగరానికి 55 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న తట్టా పానీలో వేడి సల్ఫర్ నీటి బుగ్గలు ఉన్నాయి, ఇవి ఔషధ విలువను కలిగి ఉన్నాయని నమ్ముతారు, ఇవి సట్లెజ్ నది ఒడ్డున ఉన్నాయి. షిమ్లాలో దక్షిణాసియాలోని ఏకైక సహజ ఐస్ స్కేటింగ్ రింక్ కూడా ఉంది.<ref>{{cite web|title=Ice-skating rink completes 100 sessions again|url=https://www.tribuneindia.com/2001/20010211/himachal.htm#21|access-date=11 February 2001|publisher=The Tribune, Chandigarh, India}}</ref> రాష్ట్ర, జాతీయ స్థాయి పోటీలు తరచుగా ఈ వేదిక వద్ద జరుగుతాయి. రింక్ ను నిర్వహించే షిమ్లా ఐస్ స్కేటింగ్ క్లబ్ ప్రతి సంవత్సరం జనవరిలో ఒక కార్నివాల్ కు ఆతిథ్యం ఇస్తుంది, ఇందులో ఫ్యాన్సీ డ్రెస్ పోటీలు, ఫిగర్ స్కేటింగ్ కార్యక్రమాలు ఉంటాయి. గ్లోబల్ వార్మింగ్ ప్రభావాలు, షిమ్లాలో పట్టణ అభివృద్ధి కారణంగా, ప్రతి శీతాకాలంలో మంచుపై జరిగే సెషన్ల సంఖ్య గత కొన్ని సంవత్సరాలుగా తగ్గుతోంది. [[దస్త్రం:Skating_at_Simla,_one_of_the_favourite_winter_recreations.jpg|thumb|సిమ్లాలో స్కేటింగ్, సుమారు 1905]] షిమ్లాలో అనేక దేవాలయాలు ఉన్నాయి, సమీప పట్టణాలు, నగరాల నుండి భక్తులు తరచుగా ఇక్కడకు వస్తుంటారు. కాళీ మాతకు అంకితం చేయబడిన కాళీ బారి ఆలయం మాల్ సమీపంలో ఉంది. షిమ్లాలోని ఎత్తైన ప్రదేశంలో హనుమంతుడి కొరకు జాఖూ ఆలయం ఉంది.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5GpmoJ3BBIC&pg=PA7|title=Himachal Pradesh|author=Sukhdev Singh Charak|publisher=LIGHT & LIFE|year=1978|isbn=978-81-7199-465-6|page=7}}</ref> నగరానికి 10 కిలోమీటర్ల దూరంలో షిమ్లా-కల్కా హైవేపై ఉన్న సంకట్ మోచన్ అనే మరో హనుమాన్ ఆలయం దాని చుట్టుపక్కల ఎప్పుడూ కనిపించే కోతులకు ప్రసిద్ధి చెందింది. ఢింగు మాత ఆలయం ధింగు ధార్ పైన సంజౌలికి పైన ఉన్న నగరంలోని మరొక ప్రసిద్ధ ఆలయం. నగరంలోని మరొక ప్రసిద్ధ ఆలయం షిమ్లాలోని ఏడు కొండలలో ఒకటైన ప్రాస్పెక్ట్ హిల్ పైన ఉన్న కామనా దేవి ఆలయం. సమీపంలోని తారా దేవి ఆలయం పండుగలు, ఆచారాలు నిర్వహించడానికి ఒక ప్రదేశం. ఇతర ప్రముఖ ప్రార్థనా మందిరాలలో పాత బస్ టెర్మినస్ సమీపంలోని గురుద్వారా, రిడ్జ్ పై ఉన్న క్రైస్ట్ చర్చ్ ఉన్నాయి. [[దస్త్రం:A_folk_procession_in_Shimla.jpg|thumb|షిమ్లాలో జానపద వేడుక]] పర్యాటకుల నుండి షిమ్లా కళలు, చేతిపనులకు ఎంతో గిరాకీ ఉంది. వీటిలో అద్భుతమైన నగలు, ఎంబ్రాయిడరీ చేసిన శాలువాలు, దుస్తులు, తోలు వస్తువులు, శిల్పాలు ఉన్నాయి. షిమ్లాలో పైన్, దేవదారు చెట్లు పుష్కలంగా ఉన్నాయి. షిమ్లాలోని అన్ని ప్రధాన భవనాలలో కలపను విస్తృతంగా ఉపయోగించారు. చెక్కతో చేసిన చిన్న పెట్టెలు, పాత్రలు, బొమ్మల చెక్కడాలు, జ్ఞాపికలు వంటి వివిధ రకాల చేతిపనులు షిమ్లాలో తయారు చేస్తారు. షిమ్లా కార్పెట్-తయారీ పర్యాటకులకు గొప్ప ఆకర్షణ. వివిధ పూల, ఇతర ఆకృతులను ఉపయోగిస్తారు. దుప్పట్లు, రగ్గులు తయారు చేయడానికి ఉన్నిని ఉపయోగిస్తారు. ఎంబ్రాయిడరీలో కర్చీఫ్‌లు, చేతి పంఖాలు, గ్లోవ్స్, టోపీలు ఉన్నాయి. షిమ్లా శాలువాలు వాటి నాణ్యతకు బాగా ప్రసిద్ధి చెందాయి. షిమ్లా తోలు వస్తువులలో బూట్లు, చెప్పులు, బెల్టులు ఉంటాయి. ఇతర కళలు, చేతిపనులలో పూసలు, మెటల్ జ్యువెలరీల భారీ సేకరణ ఉంది. మెట్రో నగరాల రద్దీకి దూరంగా సాదాసీదా జీవనం సాగించే అజ్ఞేయవాద మహాసుయ్ ప్రజల సంస్కృతిని షిమ్లా సంస్కృతి ప్రతిబింబిస్తుంది. [[దస్త్రం:Annadale_Ground_Shimla_side_view.jpg|thumb|అన్నాడేల్ లో ఉన్న అన్నాడేల్ గ్రౌండ్ నగరానికి ప్రధాన హెలిప్యాడ్ గా, గోల్ఫ్ కోర్స్ గా ఉపయోగపడుతుంది]] దక్షిణాసియాలోనే అతిపెద్ద సహజ ఐస్ స్కేటింగ్ రింక్ షిమ్లాలో ఉంది. ఐస్ స్కేటింగ్ సీజన్ సాధారణంగా డిసెంబర్ ప్రారంభంలో మొదలై ఫిబ్రవరి చివరి వరకు కొనసాగుతుంది. నగరంలో ఇందిరా గాంధీ రాజ్య ఖేల్ పరిసర్ అనే ప్రధాన క్రీడా సముదాయం, అన్నాడేల్ వద్ద ఒక గోల్ఫ్ కోర్స్ ఉన్నాయి, నగరానికి కొద్ది దూరంలో నల్దేహ్రా వద్ద మరొక తొమ్మిది రంధ్రాల గోల్ఫ్ కోర్స్ ఉంది, ఇది భారతదేశంలోనే పురాతనమైనది.<ref>{{cite web|title=HP Tourism Development Corporation|url=http://hptdc.nic.in/cir0103.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070509202107/http://hptdc.nic.in/cir0103.htm|archive-date=9 May 2007|access-date=2 May 2007}}</ref> కుఫ్రీ అనేది ప్రధాన నగరానికి 19 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న స్కీ రిసార్ట్ (శీతాకాలం మాత్రమే). పాకిస్తాన్ లోని ముర్రీ వరకు విస్తరించి ఉన్న విస్తృత పాశ్చాత్య పహారీ సాంస్కృతిక బెల్ట్ లో షిమ్లా కూడా ఒక భాగం.<ref>{{cite web|title=Dreaming of peace dividends: Revival of Shimla-Murree linkages - Aman Ki Asha|url=http://amankiasha.com/dreaming-of-peace-dividends-revival-of-shimla-murree-linkages/|access-date=1 August 2020}}</ref><ref>{{cite web|title=Dreaming of peace dividends: Revival of Shimla-Murree linkages - The Wire|url=http://thewire.in/culture/india-pakistan-peace-shimla-murree-corridor/|access-date=1 August 2020}}</ref> మూలం:<ref>{{Cite web|title=Himachal Pradesh Shimla|url=https://www.incredibleindia.gov.in/en/himachal-pradesh/shimla}}</ref> * షిమ్లాలో మాల్ రోడ్ ప్రధాన షాపింగ్ వీధి. * మాల్ రోడ్ కు ఆనుకుని ఉన్న ఒక పెద్ద బహిరంగ ప్రదేశం ది రిడ్జ్. * క్రైస్ట్ చర్చ్ ది రిడ్జ్ పై ఉంది, గెయిటీ హెరిటేజ్ కల్చరల్ కాంప్లెక్స్ కూడా ఇక్కడే ఉంది. * జాఖూ - జాఖూ ఆలయం ది రిడ్జ్ నుండి 2 కి.మీ దూరంలో, సముద్ర మట్టానికి 8000 అడుగుల ఎత్తులో ఉంది, జాఖూ హిల్ నగరంలోని ఎత్తైన శిఖరం. * కాళీ బారి హిందూ దేవత మాతంగి (కాళీ అవతారం) ఆలయం. * అన్నాడేల్ షిమ్లా రేస్‌కోర్స్‌గా అభివృద్ధి చేయబడింది. * ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ అడ్వాన్స్‌డ్ స్టడీస్ ఒక విద్యా సంస్థ, ఇది 1884–88 లో నిర్మించిన పూర్వపు వైస్రాయ్ లాడ్జ్ లో ఉంది. * హిమాచల్ ప్రదేశ్ స్టేట్ మ్యూజియం. * సమ్మర్ హిల్. * సంకట్ మోచన్ ఆలయం హనుమంతుని హిందూ ఆలయం. * తారా దేవి ఆలయం. * సంజౌలి షిమ్లాకు ప్రధాన శివారు ప్రాంతం. * ఢింగు మాత ఆలయం సంజౌలిలోని కొండ పైన ఉంది. * చరబ్రా కుఫ్రీ సమీపంలో ఉంది. * జుతోగ్ షిమ్లా నగర కేంద్రం నుండి 8 కి.మీ దూరంలో ఉన్న ఆర్మీ కంటోన్మెంట్. == రవాణా == [[దస్త్రం:Shimla_airport_JubbarHatti.JPG|thumb|250x250px|జుబ్బర్{{Dead link|date=డిసెంబర్ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} హట్టి విమానాష్రయం]]నగరానికి 23 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న జుబ్బర్‌హట్టి వద్ద షిమ్లా విమానాశ్రయం ఉంది.<ref>{{cite web|title=Shimla Airport, Airports Authority of India|url=http://www.airportsindia.org.in/allAirports/shimla.jsp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070521185016/http://www.airportsindia.org.in/allAirports/shimla.jsp|archive-date=21 May 2007|access-date=18 May 2007|df=dmy-all}}</ref> ఈ విమానాశ్రయం నుండి ఢిల్లీకి క్రమం తప్పకుండా విమానాలు నడుస్తాయి. === రైలు మార్గం === [[దస్త్రం:Shimla_Railway_Station.JPG|కుడి|thumb|షిమ్లా రైల్వే స్టేషన్]] నారో గేజ్ ట్రాక్ అయిన సుందరమైన కల్కా షిమ్లా రైల్వే మార్గం, 96 కిలోమీటర్ల దూరంలో అత్యంత ఎత్తైన ప్రాంతానికి చేరుకునే మార్గంగా గిన్నిస్ బుక్ ఆఫ్ రికార్డ్స్‌లో చోటు సంపాదించుకుంది.<ref>{{cite news|url=https://www.tribuneindia.com/2003/20031108/windows/main1.htm|title=100 years of pine-scented travel|last=Khanna|first=Ruchika M|date=8 November 2003|newspaper=The Tribune|access-date=8 November 2003}}</ref> 2007లో హిమాచల్ ప్రదేశ్ ప్రభుత్వం ఈ రైల్వే మార్గాన్ని వారసత్వ సంపదగా ప్రకటించింది.<ref>{{cite news|url=http://www.andazresorts.com/thehindu/holnus/004200708130322.htm|title=HP declares Kalka–Shimla Railway as 'heritage' property|date=13 August 2007|newspaper=The Hindu|access-date=13 August 2007}}{{Dead link|date=January 2019|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంగా ఎంపిక చేయడానికి అనువుగా రైల్వే మార్గాన్ని సమీక్షించడానికి, తనిఖీ చేయడానికి సెప్టెంబర్ 11, 2007 నుండి ఒక వారం రోజుల పాటు యునెస్కో నుండి నిపుణుల బృందం పర్యటించింది. జూలై 8, 2008న డార్జిలింగ్ హిమాలయన్ రైల్వే, నీలగిరి మౌంటైన్ రైల్వే, ఛత్రపతి శివాజీ టెర్మినస్‌లతో పాటు కల్కా-షిమ్లా రైల్వే కూడా ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాల జాబితాలో చేర్చబడింది.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindubusinessline.com/2008/07/09/stories/2008070951530700.htm|title=Kalka–Shimla Railway makes it to Unesco's World Heritage list|date=9 July 2008|work=The Hindu Business Line|access-date=10 July 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090625175612/http://www.thehindubusinessline.com/2008/07/09/stories/2008070951530700.htm|archive-date=25 June 2009|df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web|title=Hill towns of India and their height|url=https://gyanpotli.info/%e0%a4%ad%e0%a4%be%e0%a4%b0%e0%a4%a4-%e0%a4%95%e0%a5%87-%e0%a4%aa%e0%a4%b0%e0%a5%8d%e0%a4%b5%e0%a4%a4%e0%a5%80%e0%a4%af-%e0%a4%a8%e0%a4%97%e0%a4%b0-%e0%a4%94%e0%a4%b0-%e0%a4%89%e0%a4%a8%e0%a4%95/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20181125162904/https://gyanpotli.info/%e0%a4%ad%e0%a4%be%e0%a4%b0%e0%a4%a4-%e0%a4%95%e0%a5%87-%e0%a4%aa%e0%a4%b0%e0%a5%8d%e0%a4%b5%e0%a4%a4%e0%a5%80%e0%a4%af-%e0%a4%a8%e0%a4%97%e0%a4%b0-%e0%a4%94%e0%a4%b0-%e0%a4%89%e0%a4%a8%e0%a4%95/|archive-date=25 November 2018|access-date=25 November 2018|publisher=Admin}}</ref> వివిధ ప్రదేశాల నుండి సిమ్లాకు ఉన్న దూరాలు: * కల్క - 90 కి.మీ * [[పటియాల]] - 172 కి.మీ * [[చండీఘడ్]] - 119 కి.మీ * [[అంబాలా]] - 166 కి.మీ * [[ఢిల్లీ]] - 380 కి.మీ * [[ఆగ్రా]] - 568 కి.మీ * [[అమృత్‌సర్]] - 342 కి.మీ * [[జమ్మూ కాశ్మీరు|జమ్ము]] ([[పఠాన్‌కోట్|పఠాన్‌కోట]] మార్గం) - 482 కి.మీ * చౌపాల్ (హిమాచల్ ప్రదేశ్) - 110 కి.మీ * [[శ్రీనగర్]] - 787 కి.మీ * [[జైపూర్]] - 629 కి.మీ * ధర్మశాల (హిమాచల్ ప్రదేశ్) ( [[మండి]] (హిమాచల్ ప్రదేశ్) మార్గం) - 290 కి.మీ * ధర్మశాల (హిమాచల్ ప్రదేశ్) ( [[హమీర్‌పూర్]] (హిమాచల్ ప్రదేశ్)) - 235 కి.మీ * డల్‌హౌసీ - 345 కి.మీ * [[చంబా]] (హిమాచల్ ప్రదేశ్) - 401 కి.మీ * [[కుల్లూ|కులు]] - 235 కి.మీ * [[మనాలి]] (హిమాచల్ ప్రదేశ్) - 280 కి.మీ * [[మండీ]] (హిమాచల్ ప్రదేశ్) - 153 కి.మీ * [[పాలంపూర్]] - 270 కి.మీ * రోహ్రు - 129 కి.మీ * [[డెహ్రాడూన్]] - 275 కి.మీ * తెయాగ్ - 28 కి.మీ * రాంపూర్ (హిమాచల్ ప్రదేశ్) - 132 కి.మీ == ప్రముఖులు == {{Div col|colwidth=30em}} * జావేద్ ఆలం, పండితుడు, రచయిత, రాజకీయ కార్యకర్త * M. S. బంగా, వ్యాపారవేత్త, మాజీ CEO, ఫండ్ మేనేజర్ * రాజా భాసిన్, రచయిత, చరిత్రకారుడు, టెలివిజన్ ప్రముఖుడు * కామాయని బిష్త్, విద్యావేత్త, కవయిత్రి, నటి * లేడీ కాన్స్టాన్స్ బుల్వర్-లిట్టన్, రచయిత, కార్యకర్త * విక్టర్ బుల్వర్-లిట్టన్, రాజకీయ నాయకుడు * షాహిద్ జావేద్ బుర్కీ, పాకిస్తానీ ఆర్థికవేత్త (బ్రిటిష్ కాలంలో జన్మించారు) * చార్లీ చౌహాన్, భారతీయ నటి * రుబీనా దిలైక్, టెలివిజన్ నటి * గై గిబ్సన్, రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం RAF ఏవియేటర్ * హోరాషియో బోయిల్యూ గోడ్, బ్రిటిష్ పోలీసు, షిమ్లా మున్సిపల్ కార్పొరేషన్ మాజీ కార్యదర్శి * శామ్యూల్ బోయిల్యూ గోడ్, షిమ్లాలో ప్రధాన ఆస్తి యజమాని * O.C. హండా, చరిత్రకారుడు * S.R. హార్నోట్, రచయిత * జాన్ హంట్, బ్రిటిష్ ఆర్మీ అధికారి, పర్వతారోహకుడు * రాబిన్ జాక్‌మన్, మాజీ ఇంగ్లాండ్ క్రికెట్ క్రీడాకారుడు * సెలీనా జైట్లీ, బాలీవుడ్ నటి * ఉర్సులా జీన్స్, బ్రిటిష్ నటి * శ్రీనివాస్ జోషి, కాలమిస్ట్, థియేటర్ పర్సన్, మాజీ సివిల్ సర్వెంట్ * బాలక్ రామ్ కశ్యప్, రాజకీయ నాయకుడు * ప్రణీత్ కౌర్, పాటియాలా, కాశ్మీర్ రాజవంశాల భారతీయ కులీనురాలు, మాజీ విదేశీ వ్యవహారాల మంత్రి * M. M. కాయే, నవలా రచయిత * రాహత్ కజ్మీ, పాకిస్తానీ టెలివిజన్ నటుడు * అనుపమ్ ఖేర్, బాలీవుడ్ నటుడు * రుడ్యార్డ్ కిప్లింగ్, ఆంగ్ల రచయిత * ఎర్ల్ కిచెనర్, బ్రిటిష్ వైస్రాయ్ * రామ్ కుమార్, చిత్రకారుడు * ఠాకూర్ రామ్ లాల్, రాజకీయ నాయకుడు * జాన్ లీ, నావికాదళ అధికారి * అంకిత్ లవ్, రాజకీయ నాయకుడు * ఎల్సీ మాకే, బ్రిటిష్ నటి * సిమ్రంజిత్ సింగ్ మాన్, సిక్కు రాజకీయ నాయకుడు * జమీలా మాస్సే, బ్రిటిష్ నటి * హెన్రీ మెక్‌మాన్, బ్రిటిష్ ఇండియన్ ఆర్మీ అధికారి * ఆశిష్ R మోహన్, సినీ దర్శకుడు * దివాన్ దీనా నాథ్, సిక్కు ఖల్సా దివాన్ సభ్యుడు * సిద్ధార్థ్ పాండే, రచయిత, చరిత్రకారుడు, ఫోటోగ్రాఫర్ * మేఘనా పంత్, రచయిత, స్త్రీవాది * ఆలిషా పన్వార్, భారతీయ నటి * మోహిందర్ సింగ్ పుజ్జీ, RAF, RIAF పైలట్ * అస్గర్ ఖాదిర్, పాకిస్తానీ కాస్మోలజిస్ట్ * జావేద్ అష్రఫ్ ఖాజీ, ISI మాజీ డైరెక్టర్ * సాదిక్ హుస్సేన్ ఖురేషీ, పంజాబ్ (పాకిస్తాన్) మాజీ గవర్నర్ * మోతీలాల్ రాజవంశ్‌, బాలీవుడ్ నటుడు * ప్రియా రాజవంశ్‌, నటి * కల్పనా కార్తీక్, నటి * షీలా రమణి, మిస్ షిమ్లా * హనీఫ్ రామే, పంజాబ్ (పాకిస్తాన్) మాజీ ముఖ్యమంత్రి * షఫ్కత్ రాణా, పాకిస్తానీ టెస్ట్ క్రికెటర్ * ప్రతిభా రాంటా, భారతీయ నటి * బ్రూస్ సెటన్, బ్రిటిష్ సైనికుడు, నటుడు * ఇడ్రీస్ షా, రచయిత * ఆనంద్ శర్మ, మాజీ కేంద్ర మంత్రి * శ్రేయా శర్మ, భారతీయ నటి * అన్వర్ షెమ్జా, కాశ్మీరీ రచయిత, రేడియో బ్రాడ్‌కాస్టర్ * చేతన్ సింగ్, చరిత్రకారుడు * మియాన్ గోవర్ధన్ సింగ్, రచయిత, లైబ్రేరియన్ * ప్రతిభా సింగ్, రాజకీయ నాయకురాలు * రేణుకా సింగ్, భారత క్రికెటర్ * శక్తి సింగ్, బాలీవుడ్ నటుడు * అస్మితా సూద్, టెలివిజన్ నటి * సల్మాన్ తసీర్, పాకిస్తానీ వ్యాపారవేత్త * ధన్ సింగ్ థాపా, భారత సైనిక అధికారి * నిర్మల్ వర్మ, హిందీ రచయిత * సుష్మా వర్మ, భారత క్రికెటర్ * ప్రీతీ జింటా, బాలీవుడ్ నటి {{div col end}} == ఇది కూడ చూడు == * 1972 జూలై 3 న భారత్ పాకిస్తాన్ ల మధ్య [[సిమ్లా ఒప్పందం]] * [[1914 సిమ్లా ఒప్పందం|సిమ్లా అకార్డ్ (1914)]] సిమ్లాలో జరిగిన ఒక సమావేశం ముగింపులో బ్రిటన్, టిబెట్ మధ్య 1914 లో సంతకం చేయబడిన ఒక ఒప్పందం. దాని చట్టపరమైన స్థితి వివాదాస్పదమైనప్పటికీ, ఇది ప్రస్తుతం చైనా, భారత్ ల మధ్య సమర్థవంతమైన సరిహద్దు. * [[శాలి మాత ఆలయం]] * [[తారా దేవి ఆలయం]] == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == బాహ్య లింకులు == * [http://hpshimla.gov.in/ Official website of Shimla district] * [http://www.himachal.org.in/shimla.html Shimla – Himachal Pradesh Tourism Guide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190126000757/http://www.himachal.org.in/shimla.html|date=26 January 2019}} * [http://himachaltourism.gov.in Official website of Himachal Tourism] * [http://shimlamc.gov.in/page/Home.aspx Municipal Corporation Shimla] * {{Wikivoyage inline}} {{భారత రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల రాజధానులు}}{{హిమాచల్ ప్రదేశ్ జిల్లాల ముఖ్యపట్టణాలు}} [[వర్గం:భారతదేశం లోని రాజధాని నగరాలు]] [[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]] 6myf4vu1c2f007v3oc635nq4pqnypkm 0 316636 4942654 4941541 2026-08-23T14:38:50Z CommonsDelinker 608 [[బొమ్మ:Deepak0405.jpg]]ను [[బొమ్మ:Yadagiri_Railway_Station_(2010).jpg]]తో మార్చాను. మార్చింది: [[c:User:CommonsDelinker]]; కారణం: ([[:c:COM:FR|File renamed]]: C2). 4942654 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = <big>యాదగిరి</big><br />Yadagiri <br /> Yadgir, యాద్గిర్ | demographics_type1 = [[భాషలు]] | area_total_km2 = 5.6 | elevation_footnotes = | elevation_m = 389 | population_total = 74294 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = 10500.36 | population_demonym = | population_footnotes = <ref>http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=666255</ref> | demographics1_title1 = ప్రాంతం | governing_body = | demographics1_info1 = [[కన్నడ భాష|కన్నడ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[పిన్‌కోడ్]] | postal_code = 585201 / 585202 | area_code_type = Telephone code | area_code = 08473 | registration_plate = KA-33 | website = [http://www.yadgircity.mrc.gov.in www.yadgircity.mrc.gov.in] | unit_pref = Metric | government_type = | other_name = | coordinates = {{coord|16.77|N|77.13|E|display=inline,title}} | official_name = | nickname = | settlement_type = [[నగరం]] | image_skyline = | image_alt = | pushpin_map = India Karnataka | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = భారతదేశం [[కర్ణాటక]] రాష్ట్రం | subdivision_type = [[దేశం]] | named_for = | subdivision_name = {{flag|భారతదేశం}} | subdivision_type1 = [[రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = [[కర్ణాటక]] | subdivision_type2 = భారతదేశం [[కర్ణాటక]] రాష్ట్రం | subdivision_name2 = హైదరాబాద్ కర్ణాటక (ಕಲ್ಯಾಣ ಕನಾ‌‌‌‌‌‌‍‌‌ಽಟಕ) | subdivision_type3 = [[భారతదేశ జిల్లాల జాబితా|జిల్లా]] | subdivision_name3 = [[యాద్గిర్ జిల్లా]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | footnotes = }} '''యాద్గిర్''' లేదా '''యాదగిరి''' ([[ఆంగ్లం]]:'''Yadagiri లేదా Yadgir''') [[భారతదేశం]] లోని [[కర్ణాటక]] [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]]లో [[యాద్గిరి జిల్లా]]లో ఒక నగరం, పరిపాలనా జిల్లా కేంద్రం. అలాగే ఇది జిల్లాలోని మూడు తాలూకాలలో ఒకటైన పరిపాలనా కేంద్రం కూడా. == భౌగోళికం == ఈ యాదగిరి పట్టణంలో [[భీమా నది|భీముడు నది]] 5.6 కి.మీ. పట్టణం మద్య గుండా ప్రవహిస్తుంది.<ref name="area">{{Cite web|url=http://municipaladmn.kar.nic.in/AreapopE.htm|title=Population of Corporation/CMC/TMC/TP: Population 2001 Census|publisher=Directorate of Municipal Administration, Government of Karnataka|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090410005106/http://municipaladmn.kar.nic.in/AreapopE.htm|archive-date=10 April 2009}}</ref> == అవలోకనం == యాదగిరిని పూర్వం యేటగిరి అని కూడా పిలిచేవారు.<ref name="A strong hold on the past">{{Cite web|url=http://www.deccanherald.com/content/125987/a-strong-hold-past.html|title=A strong hold on the past|publisher=|access-date=2011-01-07}}</ref> అనేక చారిత్రక కట్టడాలతో నిండి ఉంది. మూడు వరుసల కోటలతో కొండ కోట ఉంది. కొండ పైన మూడు పురాతన దేవాలయాలు, మధ్యయుగ మసీదులు, బావులు ఉన్నాయి. ఒక చెరువు, పట్టణం నడిబొడ్డున ఉంది.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/Lumbini-Park-in-Yadgir-is-a-picture-of-neglect/article14385429.ece|title=Lumbini Park in Yadgir is a picture of neglect|last=Naraboli|first=Ravikumar|date=2016-06-05|work=The Hindu|access-date=2019-12-10|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> == జనాభా == 2011 లో, యాదగిరి జనాభా 1,172,985, వీరిలో [[పురుషులు]] 591,104, [[మహిళ|మహిళలు]] 581,881. 2001 [[జనాభా]] లెక్కల ప్రకారం, యాదగిరి జనాభా 956,180, వీరిలో పురుషులు 482,347, 473,933 స్త్రీలు. యాదగిరి జిల్లా జనాభా [[కర్ణాటక]] జనాభాలో 1.92 శాతం. 2001 జనాభా లెక్కల ప్రకారం, యాదగిరి జిల్లాలో ఈ సంఖ్య 1.81 శాతంగా ఉంది. 2001 జనాభా లెక్కల ప్రకారం జనాభాతో పోలిస్తే జనాభాలో 22.67 శాతం మార్పు ఉంది. 2001 జనాభా లెక్కల ప్రకారం, 1991 తో పోలిస్తే యాదగిరి జిల్లా జనాభాకు 20.12 శాతం పెరిగింది. ఇండియా 2011 విడుదల చేసిన ప్రారంభ తాత్కాలిక సమాచారం ప్రకారం 2011 లో యాదగిరి జిల్లా సాంద్రత ఒక కి.మీ.కి 224 మంది. 2001 లో, యాదగిరి జిల్లా సాంద్రత కి.మీ.కి 183 మంది. యాదగిరి జిల్లా 5,225 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణంలో ఉంది.<ref>http://www.census2011.co.in/census/district/270-yadgir.html</ref> 2011 లో యాదగిరి సగటు అక్షరాస్యత 52.36 కాగా, 2001 లో 39.90 గా ఉంది. పురుష, స్త్రీ అక్షరాస్యత వరుసగా 63.33, 41.31. 2001 జనాభా లెక్కల ప్రకారం ఇదే గణాంకాలు 51.35 28.32 వద్ద ఉన్నాయి. యాదగిరి జిల్లాలో మొత్తం అక్షరాస్యుల సంఖ్య 516,940, వీరిలో పురుషులు, మహిళలు వరుసగా 313,797, 203,143 మంది ఉన్నారు. [[దస్త్రం:Yadgir_town_view_from_fort.jpg|thumb|కోట నుండి యాద్గిర్ పట్టణం.]] == సంస్కృతి, మతం == యాదగిరిలో, అనేక ఆధ్యాత్మిక ప్రదేశాలు ఉన్నాయి, ఉదా., మయల్లాపూర్ మల్లయ్య. షోరపూర్ తాలూకాలోని టింతనిలోని శ్రీ క్షేత్ర మౌనేశ్వర ఆలయం ప్రతి సంవత్సరం లక్ష మందికి పైగా భక్తులను ఆకర్షిస్తుంది. గుర్మిత్‌కల్‌లో మాతా మణికేశ్వరి ఆలయం ఉంది. సోహా సర్మాస్ట్ దుర్గా షాహపూర్ తాలూకాలోని సాగర్ గ్రామంలో ఉంది. దుర్గా యూరస్లో వేలాది మంది ఆరాధించే దేవత. దర్గా షా జీవన్ షా యాదగిరిలోని గుంజ్ ప్రాంతానికి సమీపంలో ఉంది. [[దస్త్రం:Mylapura hill, Yadagiri (2010).jpg|thumb|మైలాపుర బెట్టా (కొండ), యాద్గిర్]] == నీటిపారుదల == జిల్లాలో వ్యవసాయం ప్రధానంగా వర్షాధారంగా ఉంటుంది. విత్తిన నికర ప్రాంతానికి సాగునీటి నికర ప్రాంతం 38%, ఇది రాష్ట్ర సగటు 24% కంటే ఎక్కువ. కృష్ణ, భీముడు, ధోని నదులు జిల్లా గుండా ప్రవహిస్తున్నాయి. జిల్లాలోని నీటిపారుదల ప్రాజెక్టులు హట్టికుని సౌదగర్. జిల్లాలో 36 బారి ఎత్తిపోతల నీటి పారుదల సౌకర్యాలు, 445 చిన్న నీటి పారుదల సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. == చరిత్ర == ఈ పట్టణం 10 నుండి 12 వ శతాబ్దం వరకు పశ్చిమ చాళుక్యుల సామ్రాజ్యంలో భాగం. యాదగిరి చారిత్రాత్మకంగా యేటగిరి <ref name="A strong hold on the past"/> అనే పేరు దాని ప్రారంభ మధ్యయుగ పాలకులైన 'యాదవులు' నుండి వచ్చింది. వారి స్థాపనలు ఒక కొండపై ఉన్నాయి. కన్నడలో 'గిరి' అంటే కొండ. నగరం ప్రధాన ఆర్థిక అభివృద్ధి షోరపూర్ రాజ్యానికి బ్రిటిష్ పాలకుని ఆధ్వర్యంలో జరిగింది.  == రవాణా == యాదగిరిని రహదారి రైలు మార్గం ద్వారా అనుసంధానించారు. [[దస్త్రం:Yadagiri Railway Station (2010).jpg|thumb|యాద్గిర్ రైల్వే స్టేషన్]] ; రైల్వే యాదగిరిలో బ్రాడ్ గేజ్ రైల్వే స్టేషన్, యాద్గిర్ రైల్వే స్టేషన్ <ref>{{Cite web|url=http://yadgir.nic.in/Maps/YADGIR%20DIST%20RAILWAY%20LINE.jpg|title=Yadgir District Map Showing Railway Line|publisher=Yadgir District|access-date=2020-12-22|website=|archive-date=2013-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20130206192228/http://yadgir.nic.in/Maps/YADGIR%20DIST%20RAILWAY%20LINE.jpg|url-status=dead}}</ref> ఉంది ముంబై చెన్నై మధ్య ఉంది. ఇది [[గుంతకల్లు (పట్టణం)|గుంటకల్]] డివిజన్ పరిధిలోని [[దక్షిణ మధ్య రైల్వే]] పరిధిలోకి వస్తుంది. ఈ నగరం [[గుల్బర్గా]], 78 తో అనుసంధానించబడి ఉంది&nbsp;కి.మీ. రైలు 84 ద్వారా&nbsp;కి.మీ. రహదారి ద్వారా దూరంగా. [[రాయచూరు|రాయచూర్]] నుండి, దాని దూరం 81&nbsp;కి.మీ. ఇది గుల్బర్గా రాయచూర్ అనే రెండు జిల్లాల మధ్య ఉంది.;<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/yadgir-railway-station-plays-it-cool/article6348427.ece|title=Yadgir railway station plays it cool|access-date=8 October 2017|publisher=www.thehindu.com}}</ref> త్రోవ రాష్ట్ర రహదారి 15 నగరం గుండా బీజాపూర్ [[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్లను]] కలుపుతుంది. నగరానికి బస్సుల ద్వారా సౌకర్యాలు ముఖ్యమైన నగరాలు [[బెంగుళూరు|బెంగళూరు]], హుబ్బళ్లీ గుర్తింపు పొందింది, ధార్వాడ్, [[బెల్గాం|బెలగావి]], శిరాసి, కర్ణాటక, హోస్పేట, గోవాలో వాస్కోడిగామా, [[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్]], [[బళ్లారి]], [[రాయచూరు|రాయచూర్]]కు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|url=http://www.nekrtc.com/contactus.html|title=NEKRTC Yadgir Division|website=www.nekrtc.com|access-date=8 October 2017|archive-date=8 అక్టోబరు 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171008181550/http://www.nekrtc.com/contactus.html|url-status=dead}}</ref> == పరిశ్రమ == యాదగిరి సహజ వనరులతో నిండి ఉంది. కృష్ణుడు, భీముడు అనే రెండు నదులు యాదగిరి పట్టణం గుండా ప్రవహిస్తున్నాయి. పారిశ్రామికీకరణకు చాలా అవకాశాలు ఉన్నాయి.  హిరేతుంకుర్ గ్రామానికి సమీపంలో చక్కెర కర్మాగారం ఇంధన కర్మాగారం "కోర్ గ్రీన్" స్థాపించబడ్డాయి.<ref>{{Cite news|url=http://www.deccanherald.com/content/69372/indias-third-uranium-mining-unit.html|title=India’s third uranium mining unit at Gogi|last=Srinivas Sirnoorkar|date=13 May 2010|work=Deccan Herald}}</ref> ఇటీవల, గోగి బెల్ట్‌లో గొప్ప యురేనియం నిక్షేపాలు కనుగొనబడ్డాయి, షాహిపూర్ తాలూకాలోని గోగి, ఉక్కినల్ & దర్శనాపూర్ గ్రామాలు సూరపూర్ తాలూకాలోని తింతిని ఇతర ప్రదేశాలను కలిగి ఉంది. ఇక్కడ యురేనియం తవ్విన శుద్ధి చేయబడింది. రక్షణ విద్యుత్ ఉత్పత్తి ప్రయోజనాల కోసం ఉపయోగించబడుతుంది. == ఇవీ చూడండి == * [[కళ్యాణ కర్ణాటక]] == మూలాలు == {{Reflist}} == బాహ్య లింకులు == * [http://www.yadgirtown.mrc.gov.in/ యాద్గిర్ సిటీ మునిసిపల్ కార్పొరేషన్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160225100638/http://www.yadgirtown.mrc.gov.in/ |date=2016-02-25 }} {{కర్ణాటక జిల్లాల ముఖ్యపట్టణాలు}} [[వర్గం:కర్ణాటక]] [[వర్గం:భారతీయ నగరాలు పట్టణాలు]] rjqfxpe3gjq3a8nd62zjnwfhv95ojzw 0 326504 4942757 4710499 2026-08-23T18:57:20Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4942757 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ప్రేమించుకున్నాం పెళ్ళికి రండి | image = | caption = | director = [[రేలంగి నరసింహారావు]] | producer = కె. యాదగిరి రెడ్డి | writer = రేలంగి కిరణ్ (కథ)<br>[[శంకరమంచి పార్థసారధి]] (మాటలు) | starring = [[ఆదిత్య ఓం]]<br>రేఖ<br>[[విజయ్ సాయి]]<br>[[రేవతి (నటి)|రేవతి]] | music = [[కోటి (సంగీత దర్శకుడు)|కోటి]] | cinematography = [[వి. జయరాం]] | editing = | studio = నిత్య మూవీస్ | distributor = | released = 22 ఏప్రిల్, 2004 | runtime = 130 నిముషాలు | country = భారత దేశం | language = తెలుగు }} '''ప్రేమించుకున్నాం పెళ్ళికి రండి''' 2004 ఏప్రిల్ 22న విడుదలైన [[తెలుగు]] [[చలనచిత్రం]].<ref>{{Cite web|url=http://www.idlebrain.com/movie/archive/mr-preminchukunnampellikirandi.html|title=Telugu cinema Review - Preminchukunnam Pelliki Randi - Aditya Om, Rekha, Vijay Sai, Revathy - Relangi Narsimha Rao|website=www.idlebrain.com|access-date=2021-05-23}}</ref> నిత్య మూవీస్ బ్యానరులో కె. యాదగిరి రెడ్డి నిర్మించిన ఈ చిత్రానికి [[రేలంగి నరసింహారావు]] దర్శకత్వం వహించాడు. ఇందులో [[ఆదిత్య ఓం]], రేఖ, [[విజయ్ సాయి]], [[రేవతి (నటి)|రేవతి]] నటించగా, [[కోటి (సంగీత దర్శకుడు)|కోటి]] సంగీతం అందించాడు.<ref>{{Cite web|url=https://moviegq.com/movie/preminchukunnam-pelliki-randi-7179|title=Preminchukunnam Pelliki Randi 2004 Telugu Movie|website=MovieGQ|language=en|url-status=dead|access-date=2021-05-23|archive-date=2021-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20210523155812/https://moviegq.com/movie/preminchukunnam-pelliki-randi-7179}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.indiaglitz.com/preminchukunnam-pelliki-randi-review-telugu-movie-7045|title=Preminchukunnam Pelliki Randi review|website=IndiaGlitz.com|url-status=dead|access-date=2021-05-23|archive-date=2023-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20230714180651/https://www.indiaglitz.com/preminchukunnam-pelliki-randi-review-telugu-movie-7045}}</ref> == నటవర్గం == {{Div col|colwidth=15em|gap=2em}} * [[ఆదిత్య ఓం]] * రేఖ * [[విజయ్ సాయి]] * [[రేవతి (నటి)|రేవతి]] * [[జీవా]] * [[ఎం.ఎస్. నారాయణ]] * [[బ్రహ్మానందం]] * [[ఆలీ (నటుడు)|ఆలీ]] * [[రఘుబాబు]] * [[మల్లికార్జున రావు (నటుడు)|మల్లికార్జునరావు]] * [[వేణుమాధవ్]] * [[ఎ.వి.ఎస్.]] * [[గుండు హనుమంతరావు]] * [[కృష్ణ భగవాన్]] * [[జెన్నీ]] * [[తెలంగాణ శకుంతల]] * [[రాం జగన్]] * [[అపూర్వ]] * శోభారాణి * [[అభినయశ్రీ]] * [[కల్పనా రాయ్]] {{div col end}} == పాటలు == ఈ సినిమాకు [[కోటి (సంగీత దర్శకుడు)|కోటి]] సంగీతం అందించాడు.<ref>{{Cite web|url=https://naasongs.co/preminchukunnam-pelliki-randi.html|title=Preminchukunnam Pelliki Randi Songs Download|date=2016-04-20|website=Naa Songs|language=en-US|access-date=2021-05-23|archive-date=2021-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20210523155933/https://naasongs.co/preminchukunnam-pelliki-randi.html|url-status=dead}}</ref> # గోపిలోలా (మురళి, [[సునీత ఉపద్రష్ట|సునీత]]) # సిరిమల్లెల (శ్రీరాం ప్రభు, [[ఉష (గాయని)|ఉష]]) # పచ్చగడ్డి ([[రఘు కుంచే]], [[కౌసల్య (గాయని)|కౌసల్య]]) # వయసే వారెవ్వా (మురళి, రాధిక) # బాలివుడ్ లో (రంకిత్, [[మాలతి (గాయని)|మాలతి]]) == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == ఇతర లంకెలు == *{{IMDb title|id=1579864}} [[వర్గం:2004 తెలుగు సినిమాలు]] [[వర్గం:తెలుగు ప్రేమకథా సినిమాలు]] [[వర్గం:కోటి సంగీతం అందించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:రేవతి నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:ఎం.ఎస్.నారాయణ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:బ్రహ్మానందం నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:రఘుబాబు నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:మల్లికార్జునరావు నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:వేణుమాధవ్ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:ఎ.వి.ఎస్. నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:కృష్ణ భగవాన్ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:గుండు హనుమంతరావు నటించిన సినిమాలు]] o2c65m119rru2b97hoehu4zsb8afoih 1 327220 4942716 4166726 2026-08-23T17:52:10Z Srinivasrjy 31053 4942716 wikitext text/x-wiki {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2024|వారం=12}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|good}} సిమ్లా ఒప్పందం 2 జూలై 1972 న జరిగింది. ఈ ఒప్పందం బంగ్లాదేశ్‌ను పాకిస్తాన్ దౌత్యపరంగా గుర్తించడానికి మార్గాన్ని సుగమం చేసింది. జులై నెల (27,28,29) వారాల్లో వారం వ్యాసానికి సిఫార్సు.[[వాడుకరి:Abhich98|Abhich98]] ([[వాడుకరి చర్చ:Abhich98|చర్చ]]) 17:05, 5 జూన్ 2021 (UTC) 6h4oww6qaf2yy7wm2prhklqy3zpbcs0 0 332520 4942641 4204048 2026-08-23T14:19:19Z InternetArchiveBot 88395 2 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4942641 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = పిడుగు | image = Pidugu Movie Poster.jpg | caption = పిడుగు సినిమా పోస్టర్ | director = సి.హెచ్. రామమోహన్ | producer = అశోక్ గోటి | writer = రమేష్ రాయ్ (మాటలు) | starring = వినీత్ గోటి<br>మోనికా సింగ్<br>[[వినోద్ కుమార్]]<br>[[బెనర్జీ (నటుడు)|బెనర్జీ]] | music = ఆర్. కార్తీక్ కుమార్<br>[[విజయ్ కురాకుల]] (నేపథ్య సంగీతం) | cinematography = పి.యస్. ప్రకాష్ | editing = కార్తీక శ్రీనివాస్ | studio = వి2 ఫిల్మ్స్ ప్రైవేటు లిమిటెడ్ | distributor = | released = 2016 ఏప్రిల్ 29 | runtime = 122 నిముషాలు | country = భారత దేశం | language = తెలుగు }} '''పిడుగు''', 2016 ఏప్రిల్ 29న విడుదలైన [[తెలుగు సినిమా]].<ref>{{Cite web|url=https://moviegq.com/movie/pidugu-6724|title=Pidugu 2016 Telugu Movie|website=MovieGQ|language=en|url-status=dead|access-date=2021-07-25|archive-date=2021-07-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210725095341/https://moviegq.com/movie/pidugu-6724}}</ref> వి2 ఫిల్మ్స్ ప్రైవేటు లిమిటెడ్ బ్యానరులో అశోక్ గోటి నిర్మించిన ఈ సినిమాకు సి.హెచ్. రామమోహన్ దర్శకత్వం వహించారు. ఇందులో వినీత్ గోటి, మోనికా సింగ్, [[వినోద్ కుమార్]], [[బెనర్జీ (నటుడు)|బెనర్జీ]] తదితరులు నటించగా, ఆర్. కార్తీక్ కుమార్ - [[విజయ్ కురాకుల]] సంగీతం సమకూర్చారు.<ref>{{Cite web|url=https://in.bookmyshow.com/movies/pidugu/ET00041343|title=Pidugu (2016) - Movie {{!}} Reviews, Cast & Release Date - BookMyShow|website=in.bookmyshow.com|access-date=2021-07-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movie-details/pidugu/movieshow/61294324.cms|title=Pidugu Movie|website=www.timesofindia.indiatimes.com|url-status=live|access-date=2021-07-25}}</ref> == కథా సారాశం == వివిథ నగరాల్లోని ధనవంతులకు అమ్మాయిలను ఎరగా వేసి చివరికి వాళ్ళను చంపేసి వాళ్ళ ఆస్తిని ఒక గ్యాంగ్ లీగల్ గా చేజిక్కించుకుంటుంది. బిజినెస్ మ్యాన్ కొడుకైన జై (వినీత్)ను కూడా ఇలానే బుట్టలో వేసుకోవాలనుకుని ప్లాన్ వేస్తుంటారు. ఆ సమయంలోనే జై లాంటి మరొక వ్యక్తి, జై జీవితంలోకి ప్రవేశించి అతని కుటుంబాన్ని, వ్యాపారాన్ని ఇబ్బంది పెడుతుంటాడు. ఆ తరువాత ఏం జరిగిందనేది మిగతా కథ.<ref>{{Cite web|url=https://www.123telugu.com/telugu/reviews/pidugu-movie-review-in-telugu.html|title=Pidugu Telugu Movie Review|date=2016-04-29|website=www.123telugu.com|language=en-US|url-status=live|access-date=2021-07-25}}</ref> == నటవర్గం == {{Div col|colwidth=25em|gap=2em}} * వినీత్ గోటి * మోనికా సింగ్ * [[వినోద్ కుమార్]] * [[బెనర్జీ (నటుడు)|బెనర్జీ]] * [[అనంత్]] * జూనియర్ రేలంగి * ఫణి * ముఖ్తార్ ఖాన్ * వేణుగోపాల్ * సారిగా రామచంద్రారావు * [[కరాటే కల్యాణి|కరాటే కళ్యాణి]] * సంధ్యాజనక్ * ప్రభావతి {{div col end}} == పాటలు == ఈ సినిమాకు ఆర్. కార్తీక్ కుమార్ - [[విజయ్ కురాకుల]] సంగీతం అందించాడు.<ref>{{Cite web|url=https://moviegq.com/movie/pidugu-6724/songs|title=Pidugu 2016 Telugu Movie Songs|website=MovieGQ|language=en|url-status=dead|access-date=2021-07-25|archive-date=2021-07-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210725100937/https://moviegq.com/movie/pidugu-6724/songs}}</ref> # దూబా దూబా (రచన: [[భాస్కరభట్ల రవికుమార్|భాస్కరభట్ల]], గానం: హైమత్‌, స్వీటీ) # లడికి లడికి (రచన: [[అనంత శ్రీరామ్]], గానం: ఆర్. కార్తీక్ కుమార్) # మస్తుగున్న (రచన: [[వరికుప్పల యాదగిరి]], గానం: సింహ, మోహన) # చెలియా (రచన: [[శ్రీమణి]], గానం: వేదాల [[హేమచంద్ర]], మనిషా) # గోల గోల (రచన: వరికుప్పల యాదగిరి, గానం: ఉమ నేహ, [[రేవంత్]]) == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:2016 తెలుగు సినిమాలు]] [[వర్గం:తెలుగు ప్రేమకథా సినిమాలు]] 41np8gb2pu3b391pu85yp8u5lwbmqdv 0 342550 4942621 4912983 2026-08-23T13:46:34Z CommonsDelinker 608 Bhagavadgita_foundation.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942621 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = భగవద్గీత ఫౌండేషన్ | logo =|250px | image_border = | size = <!-- default 200 --> | alt = | map = <!-- optional --> | msize = <!-- map size, optional, default 200px --> | malt = <!-- map alt text --> | mcaption = <!-- optional --> | abbreviation = | formation = | founder = [[గంగాధర శాస్త్రి ఎల్.వి]] | extinction = <!-- date of extinction, optional --> | location = బంజారాహిల్స్, హైదారాబాద్, భారతదేశం. | coords = <!-- Coordinates of location using a coordinates template --> | region_served = | membership = | language = <!-- official languages --> | leader_title = <!-- position title for the leader of the org --> | leader_name = <!-- name of leader --> | main_organ = <!-- gral. assembly, board of directors, etc. --> | parent_organization = <!-- if one --> | affiliations = | num_staff = | num_staffs = | num_volunteers = | num_schools = | budget = | website = https://bhagavadgitafoundation.org/ | remarks = }} '''''భగవద్గీత ఫౌండేషన్''' [[భగవద్గీత]]<nowiki/>ను విశ్వవ్యాప్తం చేయడానికి స్థాపించిన  లాభాపేక్ష లేని ఒక ధార్మిక సంస్థ. గీత నేర్చుకుందాం - రాత మార్చుకుదాం - ఇంటిటా గీతా జ్యోతిని వెలిగిద్దాం''<nowiki/>' అనేది ఈ ఫౌండేషన్ నినాదం.<ref name=indiaglitz>{{cite web|title=గాయకుడు గంగాధర శాస్త్రి 'భగవద్గీత ఫౌండేషన్' ఆధ్వర్యంలో 'గీతా జయంతి' వేడుకలు|url=http://www.indiaglitz.com/gita-jayanti-festivals-telugufont-news-149181.html|website=indiaglitz.com|publisher=indiaglitz|accessdate=12 December 2016|archive-date=6 జనవరి 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220106175704/https://www.indiaglitz.com/gita-jayanti-festivals-telugufont-news-149181.html|url-status=dead}}</ref> ==స్థాపన== ఈ ఫౌండేషన్ ను ప్రముఖ గాయకుడు [[గంగాధర శాస్త్రి ఎల్.వి|ఎల్.వి గంగాధర శాస్త్రి]] 5 మార్చి 2007 రోజున స్థాపించారు. ==కార్యక్రమాలు== [[భగవద్గీత]] సంస్థ వ్యవస్థాపకుడు గంగాధర శాస్త్రి సంపూర్ణ భగవద్గీతలోని ఏడు వందల శ్లోకాలను తెలుగులో తాత్పర్య సహితంగా స్వీయ సంగీతంతో గానం చేసి, రికార్డు చేసి తన జీవితాన్ని గీతా ప్రచారానికి అర్పించాడు. ===గంగాధర శాస్త్రి భగవద్గీత=== *భగవద్గీతకు [[భారత దేశం|భారతదేశం]]<nowiki/>లో, గాన పద్ధతిలో ప్రచారం కల్పించినవాడు తెలుగువాడు (ఘంటసాల) కాబట్టి, భగవద్గీతను సంపూర్ణంగా గానం చేసేవాడు కూడా తెలుగువాడే కావాలన్న లక్ష్యంతో ఘంటసాల భగవద్గీత స్ఫూర్తితోప్రసిద్ధ సినీ నేపథ్య గాయకుడు, సంగీత దర్శకుడు గంగాధర శాస్త్రి- భగవద్గీతలోని 700 శ్లోకాలనూ తాత్పర్య సహితంగా గానం చేయడానికి సంకల్పించాడు. * ఈ సంపూర్ణ భగవద్గీతా గాన యజ్ఞం 2006 జూన్ 25న, శారదా పీఠాధిపతి స్వరూపానందేంద్ర సరస్వతీ మహాస్వామి చేతుల మీదుగా హైదరాబాదులోని అన్నా ఆడియో లాబ్‍లో ప్రారంభమై, 6 సంవత్సరాల కృషి అనంతరం , 2012లో పూర్తయ్యింది. * శ్రీ ఘంటసాల గౌరవార్థం, ఆయన పాడిన 106 శ్లోకాలను యథాతథంగా గానం చేస్తూ, మిగిలిన శ్లోకాలను గంగాధర శాస్ర్తి స్వీయ సంగీతంలో గానం చేసి 700 శ్లోకాల ’భగవద్గీత’ను సంపూర్ణంగా రికార్డు చేసాడు. * పద్మశ్రీ ఆచార్య శ్రీ పుల్లెల శ్రీరామచంద్రుడు, సంస్కృతమిత్ర డా||ఆర్.వి.ఎస్.ఎస్.అవధానులు, ఆచార్య శ్రీ కోరాడ సుబ్రహ్మణ్యంల పర్యవేక్షణలో ప్రామాణిక స్థాయిలో ఈ ప్రాజెక్టు రూపుదిద్దుకుంది. * ప్రపంచంలోని అత్యాధునిక సాంకేతిక విలువలతో డిజిటల్ స్టీరియో రికార్డింగ్‍లోను, ’డాల్బీ డిజిటల్ 5.1’ ఛానల్‍లోను మిక్సింగ్ చేయడం ఈ ’భగవద్గీత’ ప్రత్యేకత. * ఘంటసాల ’భగవద్గీత’కు పనిచేసిన ’సితార్’ వాద్యకాళాకారుడుశ్రీ జనార్దన్, సౌండ్ ఇంజనీర్’హెచ్.ఎమ్.వి’.రఘు, సంగీత దర్శకులుశ్రీ సంగీతరావు ఈ ప్రాజెక్టుకు కూడా గౌరవహోదాల్లో పనిచేయడం విశేషం. * కర్నాటక శాస్ర్తీయ, హిందుస్థానీ, లలిత, జానపద, పాశ్చాత్య సంగీతాల మేళవింపుగా సాగే ఈ ’భగవద్గీత’ శ్రోతల్ని ఆధ్యాత్మిక సంగీత ధ్యానంలోకి తీసుకువెళ్ళేట్టుగా సాగుతుంది. * శ్రీ కృష్టార్జున సంవాదాన్ని కళ్ళకు కట్టినట్టుగా వినిపించేందుకు అనుగుణమైన సంగీతం, సౌండ్ఎఫెక్ట్స్ ఈ ’భగవద్గీత’లో ప్రత్యేక ఆకర్షణ. అలాగే ’భగవద్గీత’లో కనిపించే శ్రీకృష్టుడు, అర్జునుడు, సంజయుడు, ధృతరాష్టుడు పాత్రలకు తగినట్టుగా శ్లోకాలను, తాత్పర్యాలను భావప్రధానంగా పాడుతూ పఠించడం మరో విశేషం. * ’భగవద్గీతా’ గానానికి ప్రారంభంలో ఉపోద్ఘాతము, 18 అధ్యాయాలకు ముందు ఆయా అధ్యాయాలలోని ప్రధానాంశాల ప్రస్తావన, అధ్యాయం ప్రారంభంలో థీమ్ మ్యూజిక్, ప్రతి అధ్యాయం చివరన’కృష్టభజన’ఈ ’భగవద్గీత’రికార్డింగులో ఉన్నాయి. * ’భగవద్గీత’ను తెలుగు భాషతో పాటుహింది, ఇంగ్లీషు, జర్మన్, రష్యన్, ఫ్రెంచ్, జపనీస్మొదలైన అంతర్జాతీయ భాషలలో కూడా అనువదించి, ఆడియో సీడీలుగా విడుదల చేయడానికి, విస్తృత ప్రచారం చేయడానికి ఈ ఫౌండేషన్ సంకల్పించింది.<ref>{{Cite web|url=http://www.bhagavadgitafoundation.org/contactus.html|title=భాగవద్గీతా ఫౌండేషన్ జాలగుడు|website=భగవద్గీత ఫౌండేషన్|url-status=dead|access-date=2022-01-06|archive-date=2022-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20220106111746/http://www.bhagavadgitafoundation.org/contactus.html}}</ref> * '''సంపూర్ణ భగవద్గీత - గంగాధర శాస్త్రి - సాధన విశేషాలు ''' videos Archive Org. Link: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/90/gangadhara-sastry * '''సంపూర్ణ భగవద్గీత - Chapters & Episodes videos link:''' https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/43/chapter-sampoorna-bhagavad-gita ==ఇవి కూడా చూడండి== *[[స్వాతంత్రోద్యమంలో భగవత్గీత]] *[[గంగాధర శాస్త్రి ఎల్.వి]] ==మూలాలు== <references /> [[వర్గం:లాభాపేక్ష లేని సంస్థలు]] [[వర్గం:ధార్మిక సంస్థలు]] 9akeyny5nthqv99y56irxuw8zpclmdu 0 347046 4942584 4935532 2026-08-23T13:44:46Z CommonsDelinker 608 అరిబండి_వేణుప్రసాద్.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942584 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = అరిబండి వేణు ప్రసాద్ | other_names = | image = | imagesize = 200px | caption = | birth_name = | birth_date = 1964 | birth_place = [[పెంచికలదిన్నె|పెంచికలదిన్నె గ్రామం]], [[నేరేడుచర్ల మండలం]], [[సూర్యాపేట జిల్లా]] , [[తెలంగాణ రాష్ట్రం]] | death_date = | death_place = | death_cause = | known = ఐ.ఎ.ఎస్ ఆఫీసర్ | occupation = పంజాబ్ ముఖ్యమంత్రి ముఖ్యకారదర్శి | spouse= | children = | parents = అరిబండి రంగయ్య, మంగమ్మ | relatives = }} '''అరిబండి వేణుప్రసాద్''' 1991 బ్యాచ్‌కు చెందిన ఐఏఎస్‌ అధికారి. ఆయన ప్రస్తుతం [[పంజాబ్]] ముఖ్యమంత్రి [[భగవంత్ మాన్]] ముఖ్యకారదర్శిగా బాధ్యతలు నిర్వహిస్తున్నాడు.<ref name="పంజాబ్ సిఎం ముఖ్య కార్యదర్శిగా వేణుప్రసాద్">{{cite news |last1=Mana Telangana |title=పంజాబ్ సిఎం ముఖ్య కార్యదర్శిగా వేణుప్రసాద్ |url=https://www.manatelangana.news/venu-prasad-appointed-as-chief-secretary-of-punjab-cm/ |accessdate=20 March 2022 |work= |date=12 March 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220320043555/https://www.manatelangana.news/venu-prasad-appointed-as-chief-secretary-of-punjab-cm/ |archivedate=20 March 2022}}</ref> ==జననం, విద్యాభాస్యం== అరిబండి వేణుప్రసాద్ [[తెలంగాణ రాష్ట్రం]], [[సూర్యాపేట జిల్లా]], [[నేరేడుచర్ల మండలం]], [[పెంచికలదిన్నె|పెంచికలదిన్నె గ్రామం]]లో అరిబండి రంగయ్య, మంగమ్మ దంపతులకు జన్మించాడు. ఆయన ప్రాథమిక విద్య [[మునగాల (సూర్యాపేట జిల్లా)|మునగాల]]లో పూర్తి చేసి పదో తరగతి వరకు [[ఖమ్మం]]లో చదివాడు. వేణుప్రసాద్ [[నాగార్జునసాగర్|నాగార్జునసాగర్‌]] గురుకుల జూనియర్ కళాశాలలో ఇంటర్మీడియట్, [[బాపట్ల]]లో వ్యవసాయ కళాశాలలో ఎజిబీఎస్సీ పూర్తి చేసి, హైదరాబాద్ రాజేంద్రనగర్‌ వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయంలో అగ్రికల్చర్‌ ఎంఎస్సీ పూర్తి చేశాడు. ==వృత్తి జీవితం== వేణు ప్రసాద్ 1991లో సివిల్స్ రాసి ఐఏఎస్‌గా ఎంపికై పంజాబ్‌ క్యాడర్‌లో నియమితుడయ్యాడు. ఆయన [[ఫరీద్‌కోట్ జిల్లా|ఫరీద్‌కోట్‌]], [[జలంధర్ జిల్లా|జలంధర్‌]] జిల్లాల కలెక్టర్‌గా, పవర్‌కామ్ ఛైర్మన్, మేనేజింగ్ డైరెక్టర్‌గా ఆ తరువాత రాష్ట్రంలో వివిధ హోదాలలో పనిచేసి ఎక్సైజ్, పన్నుల శాఖ అదనపు ప్రధాన కార్యదర్శిగా అదనపు బాధ్యతలు & పంజాబ్ రాష్ట్ర విద్యుత్ సంస్థ సీఎండీగా విధులు నిర్వహిస్తున్న సమయంలో 2022లో ఆప్ ప్రభుత్వంలో పంజాబ్ ముఖ్యమంత్రి [[భగవంత్ మాన్|భగవంత్ మాన్‌]] కు ముఖ్య కార్యదర్శిగా నియమితుడయ్యాడు.<ref name="పంజాబ్‌ సీఎం భగవంత్‌మాన్‌ బృందంలో తెలుగు వ్యక్తికి కీలక బాధ్యతలు..">{{cite news |last1=TV9 Telugu |first1= |title=పంజాబ్‌ సీఎం భగవంత్‌మాన్‌ బృందంలో తెలుగు వ్యక్తికి కీలక బాధ్యతలు.. |url=https://tv9telugu.com/telangana/1991-batch-ias-officer-aribandi-venu-prasad-appointed-as-additional-chief-secretary-to-punjab-cm-bhagwant-singh-mann-659776.html |accessdate=23 March 2022 |date=13 March 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220323163111/https://tv9telugu.com/telangana/1991-batch-ias-officer-aribandi-venu-prasad-appointed-as-additional-chief-secretary-to-punjab-cm-bhagwant-singh-mann-659776.html |archivedate=23 March 2022 |language=te}}</ref><ref name="తెలుగు అధికారికే తొలి పోస్ట్: పంజాబ్ కొత్త సీఎం అదనపు సీఎస్‌గా వేణు ప్రసాద్">{{cite news |last1=News18 Telugu |title=తెలుగు అధికారికే తొలి పోస్ట్: పంజాబ్ కొత్త సీఎం అదనపు సీఎస్‌గా వేణు ప్రసాద్ |url=https://telugu.news18.com/news/national/venu-prasad-appointed-additional-chief-secretary-to-punjab-cm-bhagwant-mann-the-ias-hails-from-telangana-suryapet-mks-1233098.html |accessdate=23 March 2022 |date=13 March 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220323163653/https://telugu.news18.com/news/national/venu-prasad-appointed-additional-chief-secretary-to-punjab-cm-bhagwant-mann-the-ias-hails-from-telangana-suryapet-mks-1233098.html |archivedate=23 March 2022 |language=te}}</ref><ref name="పంజాబ్‌ సీఎం ముఖ్య కార్యదర్శిగా తెలంగాణ వాసి">{{cite news |last1=Namasthe Telangana |first1= |title=పంజాబ్‌ సీఎం ముఖ్య కార్యదర్శిగా తెలంగాణ వాసి |url=https://www.ntnews.com/telangana/telangana-citizen-appointed-as-chief-secretary-of-punjab-cm-491447 |accessdate=23 March 2022 |date=13 March 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220323163850/https://www.ntnews.com/telangana/telangana-citizen-appointed-as-chief-secretary-of-punjab-cm-491447 |archivedate=23 March 2022 |language=te}}</ref> ==మూలాలు== * అరిబండి వేణుప్రసాద్ News Clip: https://archive.org/details/20260815_20260815_0615 {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:1964 జననాలు]] [[వర్గం:ఐ.ఏ.ఎస్.ఆఫీసర్లు]] bktxifxbd88li1g9lffihgj0hhk9rw3 4942917 4942584 2026-08-24T08:50:51Z Yedavallisreddy 122006 [[File:AribandiVenuPrasad.jpg|thumb|alt=AribandiVenuPrasad|AribandiVenuPrasad]] 4942917 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = అరిబండి వేణు ప్రసాద్ | other_names = | image = [[File:AribandiVenuPrasad.jpg|thumb|alt=AribandiVenuPrasad|AribandiVenuPrasad]] | imagesize = 200px | caption = | birth_name = | birth_date = 1964 | birth_place = [[పెంచికలదిన్నె|పెంచికలదిన్నె గ్రామం]], [[నేరేడుచర్ల మండలం]], [[సూర్యాపేట జిల్లా]] , [[తెలంగాణ రాష్ట్రం]] | death_date = | death_place = | death_cause = | known = ఐ.ఎ.ఎస్ ఆఫీసర్ | occupation = పంజాబ్ ముఖ్యమంత్రి ముఖ్యకారదర్శి | spouse= | children = | parents = అరిబండి రంగయ్య, మంగమ్మ | relatives = }} '''అరిబండి వేణుప్రసాద్''' 1991 బ్యాచ్‌కు చెందిన ఐఏఎస్‌ అధికారి. ఆయన ప్రస్తుతం [[పంజాబ్]] ముఖ్యమంత్రి [[భగవంత్ మాన్]] ముఖ్యకారదర్శిగా బాధ్యతలు నిర్వహిస్తున్నాడు.<ref name="పంజాబ్ సిఎం ముఖ్య కార్యదర్శిగా వేణుప్రసాద్">{{cite news |last1=Mana Telangana |title=పంజాబ్ సిఎం ముఖ్య కార్యదర్శిగా వేణుప్రసాద్ |url=https://www.manatelangana.news/venu-prasad-appointed-as-chief-secretary-of-punjab-cm/ |accessdate=20 March 2022 |work= |date=12 March 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220320043555/https://www.manatelangana.news/venu-prasad-appointed-as-chief-secretary-of-punjab-cm/ |archivedate=20 March 2022}}</ref> ==జననం, విద్యాభాస్యం== అరిబండి వేణుప్రసాద్ [[తెలంగాణ రాష్ట్రం]], [[సూర్యాపేట జిల్లా]], [[నేరేడుచర్ల మండలం]], [[పెంచికలదిన్నె|పెంచికలదిన్నె గ్రామం]]లో అరిబండి రంగయ్య, మంగమ్మ దంపతులకు జన్మించాడు. ఆయన ప్రాథమిక విద్య [[మునగాల (సూర్యాపేట జిల్లా)|మునగాల]]లో పూర్తి చేసి పదో తరగతి వరకు [[ఖమ్మం]]లో చదివాడు. వేణుప్రసాద్ [[నాగార్జునసాగర్|నాగార్జునసాగర్‌]] గురుకుల జూనియర్ కళాశాలలో ఇంటర్మీడియట్, [[బాపట్ల]]లో వ్యవసాయ కళాశాలలో ఎజిబీఎస్సీ పూర్తి చేసి, హైదరాబాద్ రాజేంద్రనగర్‌ వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయంలో అగ్రికల్చర్‌ ఎంఎస్సీ పూర్తి చేశాడు. ==వృత్తి జీవితం== వేణు ప్రసాద్ 1991లో సివిల్స్ రాసి ఐఏఎస్‌గా ఎంపికై పంజాబ్‌ క్యాడర్‌లో నియమితుడయ్యాడు. ఆయన [[ఫరీద్‌కోట్ జిల్లా|ఫరీద్‌కోట్‌]], [[జలంధర్ జిల్లా|జలంధర్‌]] జిల్లాల కలెక్టర్‌గా, పవర్‌కామ్ ఛైర్మన్, మేనేజింగ్ డైరెక్టర్‌గా ఆ తరువాత రాష్ట్రంలో వివిధ హోదాలలో పనిచేసి ఎక్సైజ్, పన్నుల శాఖ అదనపు ప్రధాన కార్యదర్శిగా అదనపు బాధ్యతలు & పంజాబ్ రాష్ట్ర విద్యుత్ సంస్థ సీఎండీగా విధులు నిర్వహిస్తున్న సమయంలో 2022లో ఆప్ ప్రభుత్వంలో పంజాబ్ ముఖ్యమంత్రి [[భగవంత్ మాన్|భగవంత్ మాన్‌]] కు ముఖ్య కార్యదర్శిగా నియమితుడయ్యాడు.<ref name="పంజాబ్‌ సీఎం భగవంత్‌మాన్‌ బృందంలో తెలుగు వ్యక్తికి కీలక బాధ్యతలు..">{{cite news |last1=TV9 Telugu |first1= |title=పంజాబ్‌ సీఎం భగవంత్‌మాన్‌ బృందంలో తెలుగు వ్యక్తికి కీలక బాధ్యతలు.. |url=https://tv9telugu.com/telangana/1991-batch-ias-officer-aribandi-venu-prasad-appointed-as-additional-chief-secretary-to-punjab-cm-bhagwant-singh-mann-659776.html |accessdate=23 March 2022 |date=13 March 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220323163111/https://tv9telugu.com/telangana/1991-batch-ias-officer-aribandi-venu-prasad-appointed-as-additional-chief-secretary-to-punjab-cm-bhagwant-singh-mann-659776.html |archivedate=23 March 2022 |language=te}}</ref><ref name="తెలుగు అధికారికే తొలి పోస్ట్: పంజాబ్ కొత్త సీఎం అదనపు సీఎస్‌గా వేణు ప్రసాద్">{{cite news |last1=News18 Telugu |title=తెలుగు అధికారికే తొలి పోస్ట్: పంజాబ్ కొత్త సీఎం అదనపు సీఎస్‌గా వేణు ప్రసాద్ |url=https://telugu.news18.com/news/national/venu-prasad-appointed-additional-chief-secretary-to-punjab-cm-bhagwant-mann-the-ias-hails-from-telangana-suryapet-mks-1233098.html |accessdate=23 March 2022 |date=13 March 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220323163653/https://telugu.news18.com/news/national/venu-prasad-appointed-additional-chief-secretary-to-punjab-cm-bhagwant-mann-the-ias-hails-from-telangana-suryapet-mks-1233098.html |archivedate=23 March 2022 |language=te}}</ref><ref name="పంజాబ్‌ సీఎం ముఖ్య కార్యదర్శిగా తెలంగాణ వాసి">{{cite news |last1=Namasthe Telangana |first1= |title=పంజాబ్‌ సీఎం ముఖ్య కార్యదర్శిగా తెలంగాణ వాసి |url=https://www.ntnews.com/telangana/telangana-citizen-appointed-as-chief-secretary-of-punjab-cm-491447 |accessdate=23 March 2022 |date=13 March 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220323163850/https://www.ntnews.com/telangana/telangana-citizen-appointed-as-chief-secretary-of-punjab-cm-491447 |archivedate=23 March 2022 |language=te}}</ref> ==మూలాలు== * అరిబండి వేణుప్రసాద్ News Clip: https://archive.org/details/20260815_20260815_0615 {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:1964 జననాలు]] [[వర్గం:ఐ.ఏ.ఎస్.ఆఫీసర్లు]] 442l1rodzdp59qrsfm0u9dn1a1rbzg0 0 347091 4942548 4715469 2026-08-23T13:42:45Z CommonsDelinker 608 SRI_MADBHAGAVAD_GITA.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942548 wikitext text/x-wiki రాష్ట్రాలు కోరుకుంటే తమ విద్యాసంస్థల్లో '''విద్యార్థులకు పాఠ్యాంశంగా భ‌గ‌వ‌ద్గీత''' బోధించవచ్చని 2021 డిసెంబరు 20న [[లోక్‌సభ]]లో ప్రభుత్వం ప్రకటించింది. [[భారతదేశంలోని విద్యా బోర్డులు|సెంట్రల్ బోర్డు ఆఫ్ సెకండరీ స్కూలు ఎడ్యుకేషన్]] (సిబిఎస్‌ఇ) సిలబస్‌లో వివిధ తరగతుల్లో ఇప్పటికే భగవద్గీతను బోధిస్తున్నట్టు కేంద్ర విద్యాశాఖ మంత్రి [[:en:Annpurna Devi|అన్నపూర్ణ దేవి]] ఈ సందర్భంగా ప్రస్తావించారు.<ref>{{Cite web|last=Punnam|first=Venkatesh|date=2021-12-20|title=రాష్ట్రాలు వీలైతే విద్యార్థులకు భగవద్గీత బోధించవచ్చు|url=https://www.manatelangana.news/states-can-teach-bhagavad-gita-to-students-if-possible/|access-date=2022-03-21|website=Telangana తాజా వార్తలు {{!}} Latest Telugu Breaking News|language=en-US|archive-date=2023-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20230225152546/https://www.manatelangana.news/states-can-teach-bhagavad-gita-to-students-if-possible/|url-status=dead}}</ref> [[గుజరాత్|గుజ‌రాత్]] ప్ర‌భుత్వం 2022 మార్చి17న తీసుకున్న నిర్ణ‌యం మేర‌కు ఇక‌పై ఆ రాష్ట్రంలోని అన్ని పాఠశాలల్లో ఆరో త‌ర‌గతి నుంచి 12వ త‌ర‌గ‌తి వ‌ర‌కు భ‌గ‌వ‌ద్గీత‌ను పాఠ్యాంశంగా బోధిస్తారు. దీనిపై రాష్ట్ర విద్యా శాఖ కార్యాచరణ ఇప్పటికే మొదలుపెట్టింది. విద్యార్థుల సమగ్ర వికాసానికి 2022-23 విద్యా సంవత్సరంలో దేశ సంస్కృతి, జ్ఞాన వ్యవస్థను పరిచయం చేయడంలో భాగంగా భగవద్గీతలోని విలువలను విద్యార్థులకు అందించడమే ఉద్దేశమని విద్యాశాఖ మంత్రి [[:en:Jitu Vaghani|జితు వాఘాని]] తెలిపారు. ఆరు నుంచి 8వ తరగతి వరకు కథలు, శ్లోకాల రూపంలో భగవద్గీత పాఠాలు ఉంటాయని, 9-12వ తరగతి విద్యార్థులకు కథ, శ్లోకాలు ఫస్ట్ లాంగ్వేజ్ పాఠ్యపుస్తకంలో ఉంటాయని ఆయన తెలిపారు.<ref>{{Cite web|last=Telugu|first=TV9|date=2022-03-17|title=Gujarat: ఇక నుంచి ఆ రాష్ట్రంలో స్కూల్స్‌లో భగవద్గీత తప్పనిసరి... వచ్చే ఏడాది నుంచి అమల్లోకి|url=https://tv9telugu.com/national/gujarat-government-bhagavad-gita-made-compulsory-in-gujarat-schools-for-classes-6-to-12-663182.html|access-date=2022-03-21|website=TV9 Telugu|language=te}}</ref> == ఇవీ చదవండి == * [[భగవద్గీత]] == మూలాలు == <references /> 5gs0bnd91vy86kjetuv1b823ymhx4rs 0 347763 4942844 3498735 2026-08-24T05:23:50Z Muralikrishna m 106628 4942844 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = సుమిత్రా ముఖర్జీ | image = | alt = Sumitra Mukherjee photo.jpg | caption = | birth_name = హసి | birth_date = {{birth date|1949|03|30|df=y}} | birth_place = [[కలకత్తా]], [[పశ్చిమ బెంగాల్]] | death_date = {{death date and age|2003|05|21|1949|03|30|df=y}} | nationality = | other_names = | known_for = | occupation = [[నటి]] }} '''సుమిత్రా ముఖర్జీ''' (1949 మార్చి 30 - 2003 మే 21)<ref>{{Cite web|title=Sumitra Mukhopadhyay|url=https://in.bookmyshow.com/person/sumitra-mukhopadhyay/1063382|access-date=29 March 2022|publisher=in.bookmyshow.com}}</ref> [[బంగ్లా భాష|బెంగాలీ]] [[సినిమా నటుడు|సినిమా నటి]].<ref>{{Cite web|title=Bengali actress Sumitra Mukherjee is dead|url=https://www.rediff.com/movies/report/sumitra/20030521.htm|access-date=29 March 2022|website=Rediff}}</ref> [[రంజిత్ మల్లిక్]], ఉత్తమ్ కుమార్, సౌమిత్ర ఛటర్జీ, సంతు ముఖోపాధ్యాయ్, దీపాంకర్ డే వంటి నటులతో కలిసి నటించింది. == జననం == సుమిత్రా 1949, మార్చి 30న జన్మించింది. == సినిమారంగం == 1972లో దినేన్ గుప్తా దర్శకత్వంలో కాళీ బెనర్జీ, సమిత్ భంజా, కళ్యాణ్ ఛటర్జీ, శేఖర్ ఛటర్జీలు నటించిన "అజ్కేర్ నాయక్" సినిమాలో నటించిన తరువాత గుర్తింపు వచ్చింది. 1970లలో అనేక సినిమాలలో గుర్తుండిపోయే పాత్రలను పోషించింది. == అవార్డులు, నామినేషన్లు == * 1975: బెంగాల్ ఫిల్మ్ జర్నలిస్ట్స్ అసోసియేషన్ – ''దేవి చౌధురాణి'' సినిమాలో ఉత్తమ సహాయ నటి అవార్డు * 1986: బెంగాల్ ఫిల్మ్ జర్నలిస్ట్స్ అసోసియేషన్ – ''అన్వేషన్'' సినిమాలో ఉత్తమ సహాయ నటి అవార్డు * ఫిలింఫేర్ అవార్డ్స్ ఈస్ట్ - ''బైసాఖి మేఘ్'' సినిమాలో ఉత్తమ నటి == సినిమాలు == {{columns-list|colwidth=15em| # ''మెమ్సాహెబ్'' (1972) # ''అజ్కేర్ నాయక్'' (1972) # ''బసంత బిలాప్'' (1973) # ''సంగిని'' (1974) # ''చెరా తమ్సుక్'' (1974) # ''బైకేల్ భోరేర్ ఫుల్'' (1974) # ''అగ్నీస్వర్'' (1975) # ''దేవి చౌధురాణి'' (1975) # ''సుదుర్ నిహారిక'' (1976) # ''దత్తా'' (1976) # ''ఏక్ జే చిలో దేశ్'' (1977) # ''నయన్'' (1977) # ''ప్రతిమ'' (1977) # ''శేష్ రక్ష'' (1977) # ''మాన్ అభిమాన్'' (1978) # ''బన్సారీ'' (1978) # ''తుసి'' (1978) # ''దేవదాస్ '' (1979) # ''చిరంతన్'' (1979) # ''గణదేబాట'' (1979) # ''పరిచోయ్'' (1979) # ''సమాధాన్'' (1979) # ''నబడిగంట'' (1979) # ''శ్రీకాంతర్ విల్'' (1979) # ''శేష్ బిచార్'' (1980) # ''ఆరో ఎక్జాన్'' (1980) # ''రాజనందిని'' (1980) # ''బైశాఖి మేఘ్'' (1981) # ''న్యాయ్ అన్యయ్'' (1981) # ''స్వామి-స్త్రీ'' (1981) # ''ఓగో బోదు షుండోరి'' (1981) # ''బోధన్'' (1982) # ''మలంచ'' (1982) # ''ప్రఫుల్ల'' (1982) # ''ఉత్తర మెలేని'' (1982) # ''అభినోయ్ నోయ్'' (1983) # ''అర్పిత'' (1983) # ''జీబాన్ మారన్'' (1983) # ''అగ్రదాని'' (1983) # ''సంసారర్ ఇతికథ'' (1983) # ''దాదామోని'' (1984) # ''అగ్ని శుద్ధి'' (1984) # ''లలిత'' (1984) # ''బైకుంతేర్ విల్'' (1985) # ''భలోబాస భలోబాస'' (1985) # ''సోనర్ సన్సార్'' (1985) # ''ఉర్బాషి'' (1986) # ''అన్వేషన్'' (1986) # ''సామ్రాట్ ఓ సుందరి'' (1987) # ''నాడియా నగర్'' (1987) # ''ప్రణామి తోమే'' (1989) # ''అపరాన్‌హెర్ అలో'' (1989) # ''నిషి తృష్ణ'' (1989) # ''ఎఖానే అమెర్ స్వర్గా'' (1990) # ''కథా దిలం'' (1991) # ''అధికార్'' (1992) # ''సంధ్యతార '' (1994) # ''భలోబసర్ ఆష్రోయ్'' (1994) # ''అబ్బాజన్'' (1994) # ''నోటి బినోదిని'' (1994) # ''అమీ ఓ మా'' (1994) # ''శేష్ ప్రతీక్ష'' (1995) # ''మోహిని'' (1995) # ''మెజో బౌ'' (1996) # ''సప్తమి'' (1997) # ''ప్రతిరోధ్'' (1998) # ''సత్యం శివం సుందరం'' (1999) # ''జబాబ్ దీహి''(1999) # ''పరోమిటార్ ఎక్డిన్'' (2000) # ''ఏక్ అకాషెర్ నిచే''(2000) # ''శేష్ బిచార్'' (2001) # ''హర్ జీత్'' (2002) # ''సతి'' (2002) # ''ఆబైదా''(2002) # ''సాంగీ'' (2003) # ''టిస్టా పరేర్ కన్య'' (2004) # ''సరిస్రిప్'' (2004) # ''అగ్నిబాలక'' (2006) # ''గుడ్లీ'' (2010) # ''నందన్'' # సెస్ బిచార్ # భోరేర్ కుయాషా # ప్రతివా # కల్పురుష్ # కోపల్కుండల # ప్రియోతమా # సమాధాన్ # నౌకదుబి # తిలోత్తమ # దక్ దియే జై # మొయిన # సోంధ్యర్ గుడ్డ # ఈ పృథిబీర్ పాంథ్యా నిబాస్ # మోంత్రోముగ్ధ # రాగ్ అనురాగ్ # ఛెన్రా తమ్సుఖ్ # ప్రచూర్ #బన్సారీ #సత్మా # రాజనందిని # మేగ్ బ్రిస్టీ # ఓజ్నాటోబాస్ # తుషర్ తీర్థో అమర్‌నాథ్ # అరో ఎక్జోన్ # సువర్ణలత # పుతుల్ఘోర్ # పులి 86 # టిన్ పురుష్ (1986) }} == మరణం == సుమిత్రా తన 54 ఏళ్ళ వయసులో 2003 మే 21న మరణించింది.<ref>{{Cite web|title=Sumitra Mukherjee|url=https://www.moviebuff.com/sumitra-mukherjee|access-date=29 March 2022|publisher=www.moviebuff.com}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == బయటి లింకులు == * {{IMDb name|id=0611570}} [[వర్గం:బెంగాలీ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:2003 మరణాలు]] [[వర్గం:1949 జననాలు]] c4q8zbq26zm8uvxqg18try7pj806cy6 0 347899 4942767 4910240 2026-08-23T19:21:27Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4942767 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=ఏప్రిల్ 2025}} {{Infobox person | name = ఫల్గుణి నాయర్ | image = | birth_date = {{Birth date and age|1963|02|19|df=yes}}<ref>{{cite web|url=https://www.leaderbiography.com/falguni-nayar/|date=26 July 2018|publisher=Leaderbiography.com|access-date=30 April 2021|title=Bio}}</ref> | birth_place = [[Mumbai]], [[Maharashtra]], India | nationality = [[Indian people|Indian]] | alma_mater = {{Unbulleted_list|[[Sydenham College of Commerce and Economics|Sydenham College of Commerce and Economics, Mumbai]]|[[Indian Institute of Management Ahmedabad]]}} | education = [[Master of Business Administration|MBA Finance]] | occupation = [[Organizational founder|Founder]] & [[Chief executive officer|CEO]] of [[Nykaa]] | years_active = 1963–present | spouse = {{Marriage|Sanjay Nayar|1987}} | children = 2 }} '''ఫల్గుణి నాయర్''' ('''ఆంగ్లం: Falguni Nayar) ''' (జననం 1963 ఫిబ్రవరి 19) ఒక భారతీయ వ్యాపారవేత్త, బిలియనీర్.<ref>{{Cite web|title=Nykaa clocks Rs 214 cr revenue in 2016-17|url=https://www.financialexpress.com/industry/nykaa-clocks-rs-214-cr-revenue-in-2016-17/708190/|access-date=2022-04-01|website=Financialexpress|language=en}}</ref> బ్యూటీ అండ్ లైఫ్ స్టైల్ రిటైల్ కంపెనీ నైకా స్థాపకురాలు, ముఖ్య కార్య నిర్వహణ అధికారి. నాయర్ స్వయంకృషి కలిగిన మహిళా, భారతీయ బిలియనీర్లలో ఒకరు.<ref>{{Cite web|last=Bhandari|first=Shashwat|date=2020-03-08|title=International Women's Day: Top 5 women ruling world of business|url=https://www.indiatvnews.com/business/news-international-womens-day-top-5-women-ruling-world-of-business-596255|access-date=2022-04-01|website=www.indiatvnews.com|language=en}}</ref> నైకా స్టాక్ మార్కెట్ జాబితా తర్వాత, పబ్లిక్ ఇష్యూకు వెళ్ళిన వెంటనే, నాయర్ అత్యంత సంపన్నమైన మహిళా భారతీయ బిలియనీర్ గా ఒకరు అయ్యారు. భారతదేశంలోని మొదటి 20 సంపన్నుల జాబితాలో చేరింది. == జీవితం == నాయర్ మహారాష్ట్రలోని [[ముంబై - ఇండోర్ దురంతో ఎక్స్‌ప్రెస్|ముంబై]]<nowiki/>లోని గుజరాతీ కుటుంబంలో పుట్టి పెరిగారు. ఆమె వ్యాపార కుటుంబం నుంచి వచ్చింది, ఆమె తండ్రి బేరింగ్ కంపెనీ వ్యాపారంలో ఉన్నాడు.<ref>{{Cite web|title=A 'Beauty'ful Success Story- Falguni Nayar, CEO, Nykaa|url=https://www.glowandlovelycareers.in/blog/beautyful-success-story-falguni-nayar-ceo-nykaa-78|access-date=2022-04-01|website=Glow & lovely Careers|language=en|archive-date=2021-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211020001025/https://www.glowandlovelycareers.in/blog/beautyful-success-story-falguni-nayar-ceo-nykaa-78|url-status=dead}}</ref> ఆమె సిడెన్‌హామ్ కాలేజ్ ఆఫ్ కామర్స్ అండ్ ఎకనామిక్స్ నుండి గ్రాడ్యుయేట్ పట్టా, ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మేనేజ్‌మెంట్ [[అహ్మదాబాద్]] నుండి పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్ పట్టాను పొందారు.<ref>{{Cite web|last=SinghBiography|first=Vineeta|last2=Wiki|last3=Age|last4=Height|last5=says|first5=Family-Twestar|date=2021-11-10|title=Falguni Nayar Biography, Wiki, Age, Height, Family & More|url=https://twestar.com/falguni-nayar/|access-date=2022-04-01|language=en-US|archive-date=2022-05-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20220519081817/https://twestar.com/falguni-nayar/|url-status=dead}}</ref> == కేరీర్ == ఫల్గుణి నాయర్ తన ఉద్యోగ జీవితాన్ని 1985 లో ఏ.ఎఫ్ ఫెర్గూసన్ & కంపెనీతో గ్రాఫిక్ మేనేజర్ గా ప్రారంభం అయినది. ఆక్కడ సుమారు 9 సంవత్సరాలు పనిచేసి, తర్వాత [[లండన్]], [[న్యూయార్క్]] లలో 1994 సంవత్సరం నుంచి 2001 వ సంవత్సరం పనిచేసింది. నాయర్ తదుపరి డైరెక్టర్, ఇన్స్టిట్యూషనల్ ఈక్విటీస్ బిజినెస్ హెడ్ (2001-2007), కోటక్ సెక్యూరిటీస్ లో 13 సంవత్సరాలు, అదే సంస్థలో ఇన్వెస్ట్‌మెంట్ బ్యాంకింగ్ గ్రాఫిక్ బాక్స్ మేనేజింగ్ డైరెక్టర్, ఇన్వెస్ట్‌మెంట్ బ్యాంకింగ్ లో 2007 -2014 లో పనిచేసి, 2012 సంవత్సరంలో నైకా (Nykaa.com) ముంబై, [[మహారాష్ట్ర]]లో స్థాపించింది.<ref>{{Cite web|last=Aditya|date=2021-12-04|title=Who is Falguni Nayar {{!}} Biography,Net worth|url=https://aadityacademy.com/falguni-nayar/|access-date=2022-04-01|website=aadityacademy|language=en-US}}{{Dead link|date=ఆగస్టు 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == నైకా విలువ == 2021 నవంబరు 10న నైకా స్థాపకురాలు ఫల్గుణి నాయర్ భారతదేశపు అత్యంత సంపన్న బిలియనీర్, 7వ మహిళా బిలియనీర్ అయ్యారు. నైకా మాతృసంస్థ ఎఫ్ఎస్ఎన్ ఇ-కామర్స్ వెంచర్స్ నేషనల్ స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజ్లో రూ.2,018కు, బాంబే [[స్టాక్ ఎక్స్చేంజ్|స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజీ]]<nowiki/>లో రూ.2,001కు ఇనిషియల్ పబ్లిక్ ఆఫరింగ్ (ఐపీఓ) సందర్భంగా రూ.2,001కు లిస్ట్ కావడంతో ఆమె నికర విలువ 6.5 బిలియన్ డాలర్లకు చేరుకుంది. నైకా మార్కెట్ లో ఐపిఒ జాబితా చేసిన ఐదు నిమిషాల్లోనే 13. 5  బిలియన్ డాలర్లకు చేరింది.  భారతదేశంలో స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజీలో జాబితా చేయబడిన మొదటి మహిళా- ఆధ్వర్యంలో యూనికార్న్ స్టార్టప్ గా కూడా నైకా నిలిచింది.<ref>{{Cite web|date=2021-12-29|title=Indian Personalities in News 2021: Neeraj Chopra, Virat Kohli, Harnaaz Sandhu, Mukesh Ambani, Anil Menon & 20 Other Person in News|url=https://www.jagranjosh.com/current-affairs/indian-personalities-in-news-2021-1640776819-1|access-date=2022-04-01|website=Jagranjosh.com|archive-date=2022-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20220401121027/https://www.jagranjosh.com/current-affairs/indian-personalities-in-news-2021-1640776819-1|url-status=dead}}</ref> == మూలాలు == <references /> [[వర్గం:1963 జననాలు]] [[వర్గం:మహారాష్ట్ర ప్రజలు]] [[వర్గం:మహిళా ఆవిష్కర్తలు]] [[వర్గం:భారత దేశ మహిళా పారిశ్రామిక వేత్తలు]] [[వర్గం:మహారాష్ట్ర మహిళా పారిశ్రామిక వేత్తలు]] taaqey75b5k47qv5fdsqx12oirzl2kp 0 348758 4942672 4934112 2026-08-23T16:26:14Z Srinivasrjy 31053 4942672 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tournament main|name=ఐసీసీ పురుషుల క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|image=ICC Men’s Cricket World Cup logo.png|image_size=200px|administrator=[[అంతర్జాతీయ క్రికెట్ కౌన్సిల్]]|cricket format=[[వన్ డే ఇంటర్నేషనల్]]|tournament format=[[#ఫార్మాట్|కింద చూడండి]]|first={{ubl|[[1975 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1975]]|ఇంగ్లాండ్}}|last={{ubl|[[2023 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2023]]|భారత్}}|next={{ubl|[[2027 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2027]]|దక్షిణాఫ్రికా|జింబాబ్వే|నమీబియా}}|participants=14|champions={{cr|AUS}} (6వ టైటిల్)|most successful={{cr|AUS}} (6 టైటిళ్లు)|most runs={{cricon|IND}} [[సచిన్ టెండూల్కర్]] (2,278)|most wickets={{cricon|AUS}} [[గ్లెన్ మెక్‌గ్రాత్]] (71)|website={{URL|https://www.cricketworldcup.com|cricketworldcup.com}}|current=}} '''క్రికెట్ ప్రపంచ కప్''' (అధికారికంగా '''ఐసిసి పురుషుల క్రికెట్ ప్రపంచ కప్''') ఒక అంతర్జాతీయ వన్ డే మ్యాచ్ క్రికెట్ పోటీ. దీనిని క్రికెట్ అధికారిక సంఘమైన [[అంతర్జాతీయ క్రికెట్ కౌన్సిల్|అంతర్జాతీయ క్రికెట్ సంఘం]] (ఐసిసి) ప్రతి నాలుగేళ్ళకు ఒకసారి నిర్వహిస్తుంది. ఈ టోర్నమెంట్ ప్రపంచంలో అత్యధికంగా వీక్షించే క్రీడా కార్యక్రమాలలో ఒకటి, ఇది అంతర్జాతీయ క్రికెట్ క్యాలెండర్‌లో అత్యంత ప్రతిష్టాత్మకమైనదిగా ఐసీసీ పరిగణిస్తుంది.<ref name="cwc">{{cite web|title=Official ICC Men's Cricket World Cup 2023 Website|url=http://www.cricketworldcup.com/about|access-date=9 July 2024|website=icc|language=en}}</ref> మొట్టమొదటి క్రికెట్ ప్రపంచ కప్ 1975 జూన్ లో [[ఇంగ్లాండు]]లో జరిగింది. 2019 దాకా 12 సార్లు ఈ పోటీ జరిగితే 20 జట్లు ఇందులో పాల్గొన్నాయి. ఆస్ట్రేలియా జట్టు అత్యధికంగా ఆరు సార్లు కప్ గెలవగా, వెస్టిండీస్, [[భారత క్రికెట్ జట్టు|భారత్]] రెండు సార్లు, పాకిస్థాన్, శ్రీలంక, ఇంగ్లండ్ ఒక్కోసారి కప్పు గెలిచాయి. ప్రస్తుత విధానంలో పోటీ ముందు మూడు సంవత్సరాల కాలం అర్హత దశ ఉంటుంది. ఈ దశ నుంచి అసలైన టోర్నమెంటులో పాల్గొనే జట్లేవో నిర్ణయిస్తారు. టోర్నమెంటులో మొత్తం పది జట్లు కప్పు కోసం పోటీ పడతాయి. ఈ పది జట్లలో పోటీలకు ఆతిథ్యం ఇచ్చే జట్టుకు కచ్చితంగా పాల్గొనే అర్హత ఉంటుంది. ఆతిథ్య దేశాల్లో సుమారు నెలరోజుల పాటు వివిధ వేదికల మీద పోటీలు జరుగుతాయి. 2027 లో జరగబోయే ప్రపంచకప్ లో 14 జట్లు పాల్గొనేలా విధానాలు రూపొందిస్తున్నారు.<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/27384084/how-teams-secure-qualification-rank-no-1-32 |title=The road to World Cup 2023: how teams can secure qualification, from rank No. 1 to 32 |work=ESPN Cricinfo |access-date=14 August 2019}}</ref> భారత్‌లో జరిగిన 2023 ప్రపంచ కప్‌ను గెలుచుకుని ఆస్ట్రేలియా ప్రస్తుత ఛాంపియన్‌గా నిలిచింది. తదుపరి 2027 ప్రపంచ కప్ దక్షిణాఫ్రికా, జింబాబ్వే, నమీబియాలలో సంయుక్తంగా జరగనుంది. == చరిత్ర == 1844 సెప్టెంబరు 24-25 తేదీల్లో అమెరికా, కెనడా దేశాల మధ్య మొదటి అంతర్జాతీయ క్రికెట్ మ్యాచ్ జరిగింది.<ref>{{cite news|url=http://www.espncricinfo.com/magazine/content/story/141170.html|title=The oldest international contest of them all|author=Martin Williamson|publisher=ESPN|access-date=5 July 2012|archive-url=https://www.webcitation.org/6I89i8dpM?url=http://www.espncricinfo.com/magazine/content/story/141170.html|archive-date=15 July 2013|url-status=live}}</ref> అయితే, గుర్తింపు పొందిన మొదటి [[టెస్ట్ క్రికెట్|టెస్ట్ మ్యాచ్]] 1877లో ఆస్ట్రేలియా, ఇంగ్లాండ్ మధ్య జరిగింది. తరువాతి సంవత్సరాల్లో ఈ రెండు జట్లు ప్రతిష్టాత్మక యాషెస్ సిరీస్ కోసం క్రమం తప్పకుండా పోటీ పడ్డాయి. దక్షిణాఫ్రికాకు 1889లో టెస్ట్ హోదా లభించింది.<ref>{{cite web|date=15 March 1877|title=1st Test Scorecard|url=http://content-uk.cricinfo.com/australia/content/match/62396.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20090212191405/http://content-uk.cricinfo.com/australia/content/match/62396.html|archive-date=12 February 2009|access-date=28 January 2007|publisher=ESPNcricinfo}}</ref> జట్ల మధ్య పర్యటనలు ప్రారంభమవడంతో ద్వైపాక్షిక పోటీలు పెరిగాయి. 1900 పారిస్ క్రీడలలో ఒలింపిక్ క్రీడగా క్రికెట్‌ను కూడా చేర్చారు, అక్కడ ఫ్రాన్స్‌ను ఓడించి గ్రేట్ బ్రిటన్ బంగారు పతకాన్ని గెలుచుకుంది.<ref>{{cite web|date=19 August 1900|title=Olympic Games, 1900, Final|url=http://www.espncricinfo.com/columns/engine/match/320838.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141226014434/http://www.espncricinfo.com/columns/engine/match/320838.html|archive-date=26 December 2014|access-date=9 September 2006|publisher=ESPNcricinfo}}</ref> వేసవి ఒలింపిక్స్‌లో క్రికెట్ కనిపించడం ఇదే మొదటి, ఆఖరిసారి.<ref>{{cite web|last=Purohit|first=Abhishek|date=10 August 2021|title=Will Cricket Bat Again at the Olympics? Know Process for Inclusion at LA28|url=https://olympics.com/en/featured-news/cricket-olympics-los-angeles-2028-games-icc|access-date=5 December 2021|publisher=International Olympic Committee}}</ref> అంతర్జాతీయ స్థాయిలో మొట్టమొదటి బహుపాక్షిక పోటీ 1912 లో ముక్కోణపు టోర్నమెంటుగా జరిగింది. ఆ సమయంలో ఇంగ్లండ్‌లో టెస్ట్ క్రికెట్ ఆడుతున్న మూడు దేశాలు, ఇంగ్లండ్, ఆస్ట్రేలియా, దక్షిణాఫ్రికాల మధ్య మధ్య ఈ టోర్నమెంటు జరిగింది. అయితే ఆ పోటీ విజయవంతం కాలేదు. ఆ సంవత్సరం వేసవిలో అనూహ్యంగా వర్షాలు పడి, తడిసిన పిచ్‌లపై ఆడడాం కష్టతరమైంది. ప్రేక్షకుల హాజరు కూడా తక్కువగా ఉంది.<ref>{{Cite web|date=23 April 2005|title=The original damp squib|url=http://content-aus.cricinfo.com/australia/content/story/207248.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20071016161938/http://content-aus.cricinfo.com/australia/content/story/207248.html|archive-date=16 October 2007|access-date=29 August 2006|publisher=ESPNcricinfo}}</ref> అప్పటి నుండి, అంతర్జాతీయ టెస్ట్ క్రికెట్ సాధారణంగా ద్వైపాక్షిక సిరీస్‌గానే జరుగుతూ వచ్చింది. 1999లో ముక్కోణపు ఆసియా టెస్ట్ ఛాంపియన్‌షిప్ వరకు బహుపాక్షిక టెస్ట్ టోర్నమెంట్లను మళ్లీ నిర్వహించలేదు <ref>{{Cite web|date=30 October 2010|title=The run-out that sparked a riot|url=http://www.espncricinfo.com/magazine/content/story/483619.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20141022194822/http://www.espncricinfo.com/magazine/content/story/483619.html|archive-date=22 October 2014|access-date=18 February 2015|publisher=ESPNcricinfo}}</ref> 1928లో [[వెస్టిండీస్ క్రికెట్ జట్టు|వెస్టిండీస్]],<ref>{{Cite web|title=England vs West Indies Scorecard 1928 {{!}} Cricket Scorecard|url=https://www.espncricinfo.com/series/west-indies-tour-of-england-1928-61871/england-vs-west-indies-1st-test-62559/full-scorecard|access-date=2023-07-05|website=ESPNcricinfo|language=en}}</ref> 1930లో [[న్యూజిలాండ్ జాతీయ క్రికెట్ జట్టు|న్యూజిలాండ్]],<ref>{{Cite web|title=New Zealand vs England Scorecard 1929/30 {{!}} Cricket Scorecard|url=https://www.espncricinfo.com/series/england-tour-of-new-zealand-1929-30-61781/new-zealand-vs-england-1st-test-62572/full-scorecard|access-date=2023-07-05|website=ESPNcricinfo|language=en}}</ref> 1932లో [[భారత క్రికెట్ జట్టు|భారతదేశం]],<ref>{{Cite web|title=England vs India Scorecard 1932 {{!}} Cricket Scorecard|url=https://www.espncricinfo.com/series/india-tour-of-england-1932-62281/england-vs-india-only-test-62605/full-scorecard|access-date=2023-07-05|website=ESPNcricinfo|language=en}}</ref> 1952లో [[పాకిస్తాన్ క్రికెట్ జట్టు|పాకిస్తాన్]] <ref>{{Cite web|title=Pakistan vs India Scorecard 1952/53 {{!}} Cricket Scorecard|url=https://www.espncricinfo.com/series/pakistan-tour-of-india-1952-53-61529/india-vs-pakistan-4th-test-62744/full-scorecard|access-date=2023-07-05|website=ESPNcricinfo|language=en}}</ref> ల చేరికతో, కాలక్రమేణా టెస్ట్ క్రికెట్ ఆడే దేశాల సంఖ్య పెరిగింది. అయితే, అంతర్జాతీయ క్రికెట్‌ను మూడు, నాలుగు లేదా ఐదు రోజుల పాటు ద్వైపాక్షిక టెస్ట్ మ్యాచ్‌లుగానే కొనసాగించారు. 1960ల ప్రారంభంలో, ఇంగ్లీష్ కౌంటీ క్రికెట్ జట్లు ఒకే రోజు మాత్రమే జరిగే చిన్న క్రికెట్ వెర్షన్‌ను ఆడటం ప్రారంభించాయి. 1962లో మిడ్‌లాండ్స్ నాక్-అవుట్ కప్ పేరుతో నాలుగు జట్ల టోర్నమెంట్‌తో ప్రారంభమై,<ref>{{cite web|date=9 April 2011|title=The low-key birth of one-day cricket|url=http://www.espncricinfo.com/magazine/content/story/510124.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20130919032251/http://www.espncricinfo.com/magazine/content/story/510124.html|archive-date=19 September 2013|access-date=15 July 2014|publisher=ESPNcricinfo}}</ref> 1963లో జిల్లెట్ కప్‌తో ఇంగ్లాండ్‌లో వన్డే క్రికెట్ ప్రజాదరణ పొందింది. 1969లో జాతీయ సండే లీగ్ ఏర్పడింది. 1971లో మెల్‌బోర్న్‌లో ఇంగ్లాండ్, ఆస్ట్రేలియా జట్ల మధ్య వర్షం కారణంగా నిలిచిపోయిన టెస్ట్ మ్యాచ్ ఐదవ రోజున తొలి వన్డే ఇంటర్నేషనల్ మ్యాచ్ జరిగింది. ప్రేక్షకులకు నిరాశ కలగకుండా ఉండేందుకు మిగిలిన సమయాన్ని వినియోగించుకోవడానికి ఈ మ్యాచ్‌ను ఆడించారు. ఈ మ్యాచ్ ఓవర్‌కు ఎనిమిది బంతుల చొప్పున 40 ఓవర్ల పాటు సాగింది, ఇందులో ఆస్ట్రేలియా 5 వికెట్ల తేడాతో విజయం సాధించింది.<ref>{{cite web|title=What is One-Day International cricket?|url=http://newicc.cricket.org/icc/odi/what_is_one-day_cricket.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20061119054342/http://newicc.cricket.org/icc/odi/what_is_one-day_cricket.html|archive-date=19 November 2006|access-date=10 September 2006|publisher=newicc.cricket.org}}</ref> ఇంగ్లాండ్‌తో పాటు ప్రపంచంలోని ఇతర ప్రాంతాలలో దేశీయ వన్డే పోటీలు విజయవంతం కావడం, తొలి వన్డే ఇంటర్నేషనల్ మ్యాచ్‌లకు లభించిన ఆదరణ చూసి క్రికెట్ ప్రపంచ కప్‌ను నిర్వహించాలని ఐసీసీ నిర్ణయించింది.<ref name="WCHistory2">{{cite web|title=The World Cup&nbsp;– A brief history|url=http://content-aus.cricinfo.com/wc2007/content/story/264535.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20080328095116/http://content-aus.cricinfo.com/wc2007/content/story/264535.html|archive-date=28 March 2008|access-date=7 December 2006|publisher=ESPNcricinfo}}</ref> === ప్రుడెన్షియల్ ప్రపంచ కప్‌లు (1975–1983) === [[దస్త్రం:Prudential_Cup.jpg|thumb|ప్రుడెన్షియల్ కప్ ట్రోఫీ]] [[1975 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|తొట్టతొలి క్రికెట్ ప్రపంచ కప్‌ను]] 1975లో ఇంగ్లండ్ నిర్వహించింది. ఆ సమయంలో ఇంత పెద్ద ఈవెంట్‌ను నిర్వహించడానికి వనరులను పెట్టగలిగిన ఏకైక దేశం ఇంగ్లండ్. 1975 జూన్ 7న టోర్నమెంటు ప్రారంభమైంది.<ref name="ENGHOST">{{Cite web|title=The History of World Cup's|url=http://www.cricworld.com/news/wchistory03feb.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070313181419/http://www.cricworld.com/news/wchistory03feb.htm|archive-date=13 March 2007|access-date=19 September 2006|publisher=cricworld.com}}</ref> మొదటి మూడు ప్రపంచ కప్‌లు ఇంగ్లాండ్‌లో జరిగాయి. అధికారికంగా వాటిని ప్రుడెన్షియల్ పిఎల్‌సి స్పాన్సర్ చేయడంతో వాటిని ప్రుడెన్షియల్ కప్ అని అంటారు. ఒక్కో జట్టుకు 60 ఓవర్‌లు ఉండేలా ఆ మ్యాచ్‌లు జరిగాయి. సంప్రదాయ రూపంలో పగటిపూట ఆడేవారు. ఆటగాళ్లు తెల్లటి దుస్తులు ధరించి, ఎరుపు రంగు [[క్రికెట్ బంతి|బంతులను]] ఉపయోగించారు.<ref>Browning (1999), pp. 5–9</ref> మొదటి టోర్నమెంట్‌లో ఎనిమిది జట్లు పాల్గొన్నాయి. అవి: ఆస్ట్రేలియా, ఇంగ్లండ్, [[భారత క్రికెట్ కంట్రోల్ బోర్డ్|ఇండియా]], [[న్యూజిలాండ్ జాతీయ క్రికెట్ జట్టు|న్యూజిలాండ్]], పాకిస్తాన్, [[వెస్టిండీస్]] (ఆ సమయంలో ఉన్న ఆరు టెస్ట్ దేశాలు), శ్రీలంక, తూర్పు ఆఫ్రికా దేశాలకు చెందిన ఒక మిశ్రమ జట్టు.<ref name="cricket">Browning (1999), pp. 26–31</ref> వర్ణవివక్ష కారణంగా అంతర్జాతీయ క్రికెట్ నుండి నిషేధించబడిన [[దక్షిణాఫ్రికా క్రికెట్ జట్టు|దక్షిణాఫ్రికా]]<nowiki/>కు పాల్గొనే అనుమతి లభించలేదు. [[లార్డ్స్|లార్డ్స్‌లో]] జరిగిన ఫైనల్‌లో ఆస్ట్రేలియాను 17 పరుగుల తేడాతో ఓడించి వెస్టిండీస్ తొలి టోర్నమెంటును గెలుచుకుంది.<ref name="cricket" /> వెస్టిండీస్‌కు చెందిన రాయ్ ఫ్రెడ్రిక్స్ 1975 ప్రపంచకప్ ఫైనల్ సమయంలో వన్‌డేలలో హిట్ వికెట్‌గా ఔటైన మొదటి బ్యాట్స్‌మెన్.<ref>{{Cite web|date=22 January 2015|title=50 fascinating facts about World Cups – Part 1|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/69522/icc-cricket-world-cups-fascinating-facts-part-1|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190221174220/https://www.cricbuzz.com/cricket-news/69522/icc-cricket-world-cups-fascinating-facts-part-1|archive-date=21 February 2019|access-date=21 February 2019|website=Cricbuzz|language=en}}</ref> [[1979 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1979 ప్రపంచ కప్‌లో]] శ్రీలంక, [[కెనడా జాతీయ క్రికెట్ జట్టు|కెనడా]]<nowiki/>లు అర్హత సాధించాయి. ప్రపంచ కప్‌కు <ref name="ICCTROPHY">{{Cite web|title=ICC Trophy&nbsp;– A brief history|url=http://www.cricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/ICCT2005/ARTICLES/history.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20061126054556/http://www.cricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/ICCT2005/ARTICLES/history.html|archive-date=26 November 2006|access-date=29 August 2006|publisher=ESPNcricinfo}}</ref> టెస్టు ఆడని జట్లను ఎంపిక చేయడానికి ICC ట్రోఫీ పోటీని ప్రవేశపెట్టారు.<ref name="history">Browning (1999), pp. 32–35</ref> ఆ ప్రపంచ కప్ ఫైనల్‌లో ఆతిథ్య ఇంగ్లాండ్‌ను 92 పరుగుల తేడాతో ఓడించి వెస్టిండీస్ వరుసగా రెండోసారి ప్రపంచ కప్‌ను గెలుచుకుంది. ప్రపంచ కప్ తర్వాత జరిగిన సమావేశంలో, అంతర్జాతీయ క్రికెట్ కాన్ఫరెన్స్ ఈ పోటీని నాలుగేళ్ళ కొకసారి జరపాలని నిర్ణయించింది.<ref name="history" /> [[1983 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1983 ఈవెంట్‌ను]] వరుసగా మూడోసారి ఇంగ్లాండ్ నిర్వహించింది. అప్పటికి, శ్రీలంక టెస్టులు ఆడే దేశంగా మారింది. [[జింబాబ్వే క్రికెట్ జట్టు|జింబాబ్వే]] ICC ట్రోఫీ ద్వారా అర్హత సాధించింది. స్టంప్‌ల నుండి {{Convert|30|yd|m}} దూరంలో ఉండే ఫీల్డింగ్ సర్కిల్‌ను ఈ కప్‌లోనే ప్రవేశపెట్టారు. దానికి లోపల నలుగురు ఫీల్డర్లు ఎల్లవేళలా ఉండాలి.<ref>Browning (1999), pp. 61–62</ref> నాకౌట్‌లోకి వెళ్లడానికి ముందు జట్లు రెండేసి సార్లు తలపడ్డాయి. ఫైనల్‌లో వెస్టిండీస్‌ను 43 పరుగుల తేడాతో చిత్తు చేసి [[భారత క్రికెట్ కంట్రోల్ బోర్డ్|భారత్]] ఛాంపియన్‌గా నిలిచింది.<ref name="WCHistory">{{Cite web|title=The World Cup&nbsp;– A brief history|url=http://content-aus.cricinfo.com/wc2007/content/story/264535.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20080328095116/http://content-aus.cricinfo.com/wc2007/content/story/264535.html|archive-date=28 March 2008|access-date=7 December 2006|publisher=ESPNcricinfo}}</ref><ref>Browning (1999), pp. 105–110</ref> === విభిన్న ఛాంపియన్‌లు (1987–1996) === భారత, పాకిస్తాన్‌లు సంయుక్తంగా [[1987 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1987 టోర్నమెంట్‌కు]] ఆతిథ్యం ఇచ్చాయి. మొదటిసారిగా ఈ పోటీ ఇంగ్లండ్ వెలుపల జరిగింది. ఇంగ్లండ్ వేసవితో పోల్చితే [[భారత ఉపఖండం|భారత ఉపఖండంలో]] పగటి వేళలు తక్కువగా ఉన్నందున ఆటలు ఒక ఇన్నింగ్స్‌కు 60 నుండి 50 ఓవర్లకు తగ్గించారు. అదే ఇప్పటికీ ప్రమాణంగా ఉంది.<ref>Browning (1999), pp. 111–116</ref> 2019 ఎడిషన్ ఇంగ్లండ్ న్యూజిలాండ్ మధ్య జరిగే ప్రపంచ కప్ ఫైనల్‌లో ఆస్ట్రేలియా 7 పరుగుల తేడాతో ఇంగ్లాండ్‌ను ఓడించి ఛాంపియన్‌షిప్‌ను గెలుచుకుంది.<ref>Browning (1999), pp. 155–159</ref><ref>{{Cite web|title=Cricket World Cup 2003|url=http://www.geocities.com/cworldcup/history.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081002053148/http://www.geocities.com/cworldcup/history.htm|archive-date=2 October 2008|access-date=28 January 2007|publisher=A.Srinivas}}</ref> ఆస్ట్రేలియా, న్యూజిలాండ్‌లలో జరిగిన [[1992 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1992 ప్రపంచ కప్‌లో]], రంగు దుస్తులు, తెల్లటి బంతులు, డే/నైట్ మ్యాచ్‌లు, ఫీల్డింగ్ పరిమితి నియమాలకు మార్పుల వంటి అనేక మార్పులు వచ్చాయి. వర్ణవివక్ష పాలన పతనంతో, అంతర్జాతీయ క్రీడల బహిష్కరణ ముగిసి, దక్షిణాఫ్రికా క్రికెట్ జట్టు మొదటిసారి ఈ ఈవెంట్‌లో పాల్గొంది.<ref>Browning (1999), pp. 160–161</ref> టోర్నమెంట్‌లో నిరాశాజనకమైన ఆరంభాన్ని అధిగమించిన పాకిస్తాన్, చివరికి ఫైనల్‌లో ఇంగ్లండ్‌ను 22 పరుగుల తేడాతో ఓడించి విజేతగా నిలిచింది.<ref>Browning (1999), pp. 211–214</ref> [[1996 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1996 ఛాంపియన్‌షిప్‌ను]] భారత ఉపఖండంలో రెండవసారి నిర్వహించారు. గ్రూప్ దశ మ్యాచ్‌లలో కొన్నింటికి శ్రీలంక ఆతిథ్యం ఇచ్చింది.<ref>Browning (1999), pp. 215–217</ref> సెమీ-ఫైనల్‌లో, [[ఈడెన్ గార్డెన్స్|ఈడెన్ గార్డెన్స్‌లో]] భారత్‌, శ్రీలంక నిర్దేశించిన 252 పరుగుల లక్ష్యాన్ని ఛేదించే క్రమంలో 120 పరుగుల వద్ద ఎనిమిది [[వికెట్|వికెట్లు]] కోల్పోయిన దశలో భారత ప్రదర్శనకు నిరసనగా ప్రేక్షకులలో అశాంతి చెలరేగడంతో శ్రీలంకను విజేతగా ప్రకటించారు.<ref>{{Cite web|title=1996 Semi-final scoreboard|url=http://www.cricketfundas.com/wc96indslsf1march13.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20061107001514/http://www.cricketfundas.com/wc96indslsf1march13.html|archive-date=7 November 2006|access-date=28 January 2007|publisher=cricketfundas}}</ref> [[లాహోర్|లాహోర్‌లో]] జరిగిన ఫైనల్లో ఆస్ట్రేలియాను ఏడు వికెట్ల తేడాతో ఓడించి శ్రీలంక తమ తొలి ఛాంపియన్‌షిప్‌ను గెలుచుకుంది.<ref>Browning (1999), pp. 264–274</ref> === ఆస్ట్రేలియా వరసగా మూడుసార్లు (1999–2007) === [[దస్త్రం:Australian_World_Cup_treble.jpg|thumb|మొదటి ప్రపంచ కప్ [[హ్యాట్రిక్]] చేసిన ఆస్ట్రేలియా జట్టుకు 10,000 మందికి పైగా అభిమాన ప్రేక్షకులు స్వాగతం పలికారు&nbsp;- [[మార్టిన్ ప్లేస్]], సిడ్నీ.]] 1999లో, ఈ [[1999 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|ఈవెంట్‌ను]] ఇంగ్లాండ్ నిర్వహించింది. కొన్ని మ్యాచ్‌లు స్కాట్లాండ్, ఐర్లాండ్, వేల్స్, నెదర్లాండ్స్‌లో కూడా జరిగాయి.<ref>Browning (1999), p. 274</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=iZq8BAAAQBAJ&q=1999+cricket+world+cup+host&pg=PA7|title=Cricket World Cup: A Summary of the Tournaments Since 1975|last=French Toast|publisher=Smashwords|year=2014|isbn=9781311429230|format=e-book|access-date=11 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20190626181716/https://books.google.com/books?id=iZq8BAAAQBAJ&pg=PA7&dq=1999+cricket+world+cup+host&hl=en&sa=X&ei=d2qJVJyDMYuzUembgYgJ&ved=0CEYQ6AEwBA#v=onepage&q=1999%20cricket%20world%20cup%20host&f=false|archive-date=26 June 2019}}</ref> ప్రపంచకప్‌లో పన్నెండు జట్లు పోటీపడ్డాయి. మ్యాచ్ చివరి ఓవర్‌లో దక్షిణాఫ్రికాతో జరిగిన సూపర్ 6 మ్యాచ్‌లో ఆస్ట్రేలియా తమ లక్ష్యాన్ని చేరుకుని సెమీ-ఫైనల్‌కు అర్హత సాధించింది.<ref>Browning (1999), pp. 229–231</ref> ఆ తర్వాత వారు దక్షిణాఫ్రికాతో జరిగిన సెమీ-ఫైనల్‌లో టై అయిన మ్యాచ్‌తో ఫైనల్‌కు చేరుకున్నారు. అక్కడ దక్షిణాఫ్రికా బ్యాట్స్‌మెన్ [[లాన్స్ క్లూసెనర్]], [[అలన్ డోనాల్డ్|అలన్ డొనాల్డ్]] మధ్య భాగస్వామ్యంలో డొనాల్డ్ తన బ్యాట్‌ను వదిలివేసి మిడ్-పిచ్‌లో [[రనౌట్]] అయ్యాడు. ఫైనల్‌లో ఆస్ట్రేలియా పాకిస్థాన్‌ను 132 పరుగులకే ఆలౌట్ చేసి 20 ఓవర్లలోపే ఎనిమిది వికెట్లు కోల్పోయి లక్ష్యాన్ని చేరుకుంది.<ref>Browning (1999), pp. 232–238</ref> దక్షిణాఫ్రికా, జింబాబ్వే, కెన్యాలు [[2003 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2003 ప్రపంచ కప్‌కు]] ఆతిథ్యం ఇచ్చాయి. ఈవెంట్‌లో పాల్గొనే జట్ల సంఖ్య పన్నెండు నుండి పద్నాలుగుకి పెరిగింది. శ్రీలంక, జింబాబ్వేపై [[కెన్యా జాతీయ క్రికెట్ జట్టు|కెన్యా]] సాధించిన విజయాలు, భద్రతా కారణాల దృష్ట్యా కెన్యాలో ఆడేందుకు నిరాకరించి న్యూజిలాండ్ జట్టు ఆట వదిలేసుకోవడం వగైరాలతో కెన్యా సెమీ-ఫైనల్‌కు చేరుకుంది. ఇది ఒక అసోసియేట్ సభ్య దేశం ప్రపంచ కప్‌లో సాధింంచిన అత్యుత్తమ ఫలితం.<ref>{{Cite web|title=Washouts, walkovers, and black armband protests|url=http://www.espncricinfo.com/wctimeline/content/current/story/795703.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150830100350/http://www.espncricinfo.com/wctimeline/content/current/story/795703.html|archive-date=30 August 2015|access-date=30 August 2015|publisher=ESPNcricinfo}}</ref> ఫైనల్‌లో ఆస్ట్రేలియా రెండు వికెట్ల నష్టానికి 359 పరుగులు చేసి, భారత్‌ను 125 పరుగుల తేడాతో ఓడించింది. ఫైనల్‌లో ఇప్పటివరకు ఇదే అతిపెద్ద స్కోరు.<ref name="AUS2003">{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport3/cwc2003/hi/newsid_2870000/newsid_2875100/2875135.stm|title=Ruthless Aussies lift World Cup|date=23 March 2003|access-date=29 January 2007|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150328120655/http://news.bbc.co.uk/sport3/cwc2003/hi/newsid_2870000/newsid_2875100/2875135.stm|archive-date=28 March 2015|publisher=BBC|location=London}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport3/cwc2003/hi/fixturesresults/default.stm|title=Full tournament schedule|date=23 March 2003|access-date=22 February 2007|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20070218103234/http://news.bbc.co.uk/sport3/cwc2003/hi/fixturesresults/default.stm|archive-date=18 February 2007|publisher=BBC|location=London}}</ref> [[2007 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2007]] లో, టోర్నమెంట్‌ను [[వెస్టిండీస్]] నిర్వహించింది. పదహారు జట్లు పోటీపడ్డాయి.<ref>{{Cite web|title=Australia triumph in a tournament to forget|url=http://www.espncricinfo.com/wchistory/content/story/314997.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120206124910/http://www.espncricinfo.com/wchistory/content/story/314997.html|archive-date=6 February 2012|access-date=15 July 2014|publisher=ESPNcricinfo}}</ref> గ్రూప్ దశలో తొలి ప్రపంచ కప్ ఆడుతున్న ఐర్లాండ్‌తో పోటీలో పాకిస్తాన్ ఓటమి పాలైన తరువాత, పాకిస్తాన్ కోచ్ బాబ్ వూల్మెర్ తన హోటల్ గదిలో శవమై కనిపించాడు.<ref>{{Cite web|title=Bob Woolmer's death stuns cricket world|url=http://www.espncricinfo.com/wc2007/content/story/285953.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20121025092541/http://www.espncricinfo.com/wc2007/content/story/285953.html|archive-date=25 October 2012|access-date=4 December 2014|publisher=ESPNcricinfo}}</ref> జమైకా పోలీసులు మొదట్లో వుల్మెర్ మరణంపై హత్య అనే కోణంలో విచారణను ప్రారంభించారు. అయితే అతను గుండె వైఫల్యంతో మరణించాడని ధ్రువీకరించారు.<ref>{{Cite web|title=Bob Woolmer investigation round-up|url=http://content-usa.cricinfo.com/woolmer/content/story/286045.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20070516215421/http://content-usa.cricinfo.com/woolmer/content/story/286045.html|archive-date=16 May 2007|access-date=6 May 2007|publisher=Cricinfo}}</ref> ఆస్ట్రేలియా, ఫైనల్‌లో శ్రీలంకను 53 పరుగుల [[డక్వర్త్-లూయిస్| (D/L)]] తేడాతో ఓడించింది. ప్రపంచ కప్‌లో తమ అజేయమైన రికార్డును 29 మ్యాచ్‌లకు విస్తరించింది. మూడు వరుస ఛాంపియన్‌షిప్‌లను గెలుచుకుంది.<ref>{{Cite web|date=28 April 2007|title=Australia v Sri Lanka, World Cup final, Barbados|url=http://content-usa.cricinfo.com/ci/content/story/292773.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20080324035211/http://content-usa.cricinfo.com/ci/content/story/292773.html|archive-date=24 March 2008|access-date=6 May 2007|publisher=Cricinfo}}</ref> === ఆతిథ్య దేశాల విజయం (2011–2019) === భారతదేశం, శ్రీలంక, బంగ్లాదేశ్ కలిసి [[2011 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2011 ప్రపంచ కప్‌కు]] ఆతిథ్యం ఇచ్చాయి. 2009లో శ్రీలంక క్రికెట్ జట్టుపై తీవ్రవాద దాడి జరిగిన తర్వాత పాకిస్తాన్ ఆతిథ్య హక్కులను తీసేసారు. పాకిస్తాన్‌లో జరిగేలా షెడ్యూల్ చేయబడిన ఆటలను ఇతర ఆతిథ్య దేశాలకు కేటాయించారు.<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/cricket/other_international/pakistan/8004684.stm|title=No World Cup matches in Pakistan|date=18 April 2009|access-date=15 July 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20090418013231/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/cricket/other_international/pakistan/8004684.stm|archive-date=18 April 2009|publisher=BBC}}</ref> ప్రపంచకప్‌లో పాల్గొనే జట్ల సంఖ్యను పద్నాలుగుకు తగ్గించారు.<ref name="2011WC">{{Cite web|title=India end a 28-year-long wait|url=http://www.espncricinfo.com/ci-icc/content/story/659953.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20130825010536/http://www.espncricinfo.com/ci-icc/content/story/659953.html|archive-date=25 August 2013|access-date=29 October 2014|publisher=ESPNcricinfo}}</ref><ref>{{Cite web|date=20 March 2011|title=Pakistan top group after ending Australia's unbeaten World Cup streak|url=http://edition.cnn.com/2011/SPORT/03/19/cricket.australia.pakistan.bangladesh/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150213185518/http://edition.cnn.com/2011/SPORT/03/19/cricket.australia.pakistan.bangladesh/|archive-date=13 February 2015|access-date=13 February 2015|publisher=CNN}}</ref> 1999 మే 23 న మొదలై, 35 ప్రపంచ కప్ మ్యాచ్‌లలో అజేయంగా ఉన్న ఆస్ట్రేలియా రికార్డు 2011 మార్చి 19 న పాకిస్తాన్‌తో జరిగిన చివరి గ్రూప్ స్టేజ్ మ్యాచ్‌లో ఓడిపోవడంతో ముగిసింది. ముంబైలోని వాంఖడే స్టేడియంలో జరిగిన ఫైనల్లో శ్రీలంకను 6 వికెట్ల తేడాతో ఓడించి భారత్ తన రెండవ ప్రపంచ కప్ టైటిల్‌ను గెలుచుకుని, స్వదేశంలో ప్రపంచ కప్ గెలిచిన మొదటి దేశంగా భారత్ నిలిచింది.<ref name="2011WC" /> ప్రపంచకప్ ఫైనల్‌లో రెండు ఆసియా దేశాలు తలపడడం కూడా ఇదే తొలిసారి.<ref>ఇంగ్లాండ్ ఏకైక ఆతిథ్య దేశంగా ఉన్నప్పటికీ వేల్స్, స్కాట్లాండ్, రిపబ్లిక్ ఆఫ్ ఐర్లాండ్, నెదర్లాండ్స్‌లో కూడా మ్యాచ్‌లు జరిగాయి.</ref> [[దస్త్రం:Englandvictorylap.png|కుడి|thumb|2019 జూలై 14 న విజయం సాధించిన తర్వాత ఇంగ్లండ్, లార్డ్స్ చుట్టూ తిరిగి, గౌరవ వందనం చేసింది.]] [[2015 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2015 ప్రపంచ కప్‌కు]] ఆస్ట్రేలియా ,న్యూజిలాండ్ సంయుక్తంగా ఆతిథ్యం ఇచ్చాయి. పాల్గొనేవారి సంఖ్య పద్నాలుగు. టోర్నమెంట్‌లో మొత్తం మూడు విజయాలతో ఐర్లాండ్ అత్యంత విజయవంతమైన అసోసియేట్ దేశంగా నిలిచింది. ఉత్కంఠభరితంగా సాగిన తొలి సెమీ-ఫైనల్‌లో న్యూజిలాండ్ దక్షిణాఫ్రికాను ఓడించి తమ తొలి ప్రపంచకప్ ఫైనల్‌కు అర్హత సాధించింది. మెల్‌బోర్న్‌లో జరిగిన ఫైనల్లో ఆస్ట్రేలియా ఏడు వికెట్ల తేడాతో న్యూజిలాండ్‌ను ఓడించి ఐదోసారి ప్రపంచకప్‌ను కైవసం చేసుకుంది.<ref name="AUS2015">{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/cricket/32105654|title=Cricket World Cup 2015: Australia crush New Zealand in final|date=29 March 2015|work=BBC Sport|access-date=29 March 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150329232637/http://www.bbc.co.uk/sport/0/cricket/32105654|archive-date=29 March 2015}}</ref> [[2019 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2019 ప్రపంచకప్‌కు]] ఇంగ్లండ్, వేల్స్‌లు ఆతిథ్యం ఇచ్చాయి. పాల్గొనేవారి సంఖ్య 10కి తగ్గింది. వర్షం కారణంగా రిజర్వ్ డేకి వెళ్ళిన మొదటి సెమీ-ఫైనల్‌లో న్యూజిలాండ్ భారత్‌ను ఓడించింది.<ref>వెస్టిండీస్ క్రికెట్ ఫెడరేషన్‌కు చెందిన ఎనిమిది సభ్య దేశాలు మ్యాచ్‌లకు ఆతిథ్యం ఇచ్చాయి - ఆంటిగ్వా బార్బుడా, బార్బడోస్, గ్రెనడా, గయానా, జమైకా, సెయింట్ కిట్స్ అండ్ నెవిస్, సెయింట్ లూసియా, ట్రినిడాడ్ అండ్ టొబాగో.</ref> రెండో సెమీఫైనల్‌లో డిఫెండింగ్‌ ఛాంపియన్‌ ఆస్ట్రేలియాపై ఇంగ్లండ్‌ విజయం సాధించింది. ఫైనలిస్టులు ఎవరూ ఇంతకు ముందు ప్రపంచ కప్ గెలవలేదు. ఫైనల్‌లో, 50 ఓవర్ల తర్వాత స్కోర్లు 241 వద్ద టై అవడాంతో, మ్యాచ్ సూపర్ ఓవర్‌కు వెళ్లింది. అక్కడ కూడా స్కోర్లు 15 వద్ద టై అయ్యాయి. ఇంగ్లండ్ బౌండరీల సంఖ్య న్యూజిలాండ్ కంటే ఎక్కువగా ఉండడంతో, ఇంగ్లండ్ ప్రపంచ కప్‌ను గెలుచుకుంది.<ref>{{Cite web|date=14 July 2019|title=Epic final tied, Super Over tied,England win World Cup on boundary count|url=https://www.espncricinfo.com/series/8039/report/1144530/england-vs-new-zealand-final-icc-cricket-world-cup-2019/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190715032534/https://www.espncricinfo.com/series/8039/report/1144530/england-vs-new-zealand-final-icc-cricket-world-cup-2019/|archive-date=15 July 2019|access-date=15 July 2019}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/cricket/48985109|title=England win Cricket World Cup: A golden hour ends in a champagne super over|last=Fordyce|first=Tom|date=14 July 2019|work=BBC Sport|access-date=15 July 2019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190714235602/https://www.bbc.co.uk/sport/cricket/48985109|archive-date=14 July 2019}}</ref> === ఆస్ట్రేలియా విజయం (2023) === {{main|2023 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్}} 2023 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్‌కు భారత్ ఆతిథ్యం ఇచ్చింది. టోర్నమెంట్‌లో జట్ల సంఖ్య 10గానే ఉంది, 12 సంవత్సరాల విరామం తర్వాత టోర్నమెంట్‌కు తిరిగి వచ్చిన నెదర్లాండ్స్ ఈ జట్లలో ఒకటి కాగా, ప్రారంభ ఎడిషన్ తో సహా రెండు సార్లు ఛాంపియన్‌గా నిలిచిన వెస్టిండీస్ జట్లలో లేదు; వారు చరిత్రలో మొదటిసారిగా ప్రపంచ కప్‌కు అర్హత సాధించడంలో విఫలమయ్యారు. గ్రూప్ దశలో భారత్ తమ మ్యాచ్‌లన్నింటినీ గెలిచి అజేయంగా నిలిచింది, న్యూజిలాండ్‌ను ఓడించి ఫైనల్‌కు చేరుకుంది; ఆస్ట్రేలియా గ్రూప్ దశలో రెండుసార్లు ఓడిపోయినప్పటికీ, ఆ తర్వాత పుంజుకుని సెమీ-ఫైనల్‌లో దక్షిణాఫ్రికాపై విజయంతో సహా ఎనిమిది వరుస విజయాలను నమోదు చేసింది. ఆఫ్ఘనిస్తాన్ గ్రూప్ దశలో డిఫెండింగ్ ఛాంపియన్ ఇంగ్లాండ్, మాజీ ఛాంపియన్ పాకిస్తాన్‌లతో సహా నాలుగు విజయాలతో తమ అత్యంత విజయవంతమైన ప్రపంచ కప్‌ను ఆడింది; గ్లెన్ మ్యాక్స్‌వెల్ డబుల్ సెంచరీతో ఆసీస్‌ను విజయపథంలో నడిపించేంత వరకు ఆఫ్ఘన్ జట్టు ఆస్ట్రేలియాను ఓడించే స్థితికి చేరుకుంది. ఫైనల్‌లో 10 మ్యాచ్‌ల్లో అజేయంగా నిలిచిన భారత్‌ను ఆస్ట్రేలియా ఓడించి రికార్డు స్థాయిలో తమ 6వ ప్రపంచ కప్‌ను కైవసం చేసుకుంది. 2027 ప్రపంచ కప్ రాబోతోంది. దీనికి దక్షిణాఫ్రికా, జింబాబ్వే, నమీబియా ఆతిథ్యం ఇవ్వనున్నాయి. నమీబియా క్వాలిఫికేషన్ ప్రక్రియ ద్వారా వెళ్లాల్సి ఉంటుంది. == ఫార్మాట్ == === క్వాలిఫికేషన్ === 1975లో జరిగిన మొదటి ప్రపంచ కప్ నుండి 2019 ప్రపంచ కప్ వరకు, పాల్గొనే జట్లలో ఎక్కువ భాగం ఆటోమేటిక్‌గా అర్హత సాధించాయి. 2015 ప్రపంచ కప్ వరకు ఇది ఐసీసీ పూర్తి సభ్యత్వం ఆధారంగా జరిగేది, 2019 ప్రపంచ కప్ కోసం ఇది ఐసీసీ వన్డే ఛాంపియన్‌షిప్‌లో ర్యాంకింగ్ స్థానం ఆధారంగా జరిగింది.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/cricket/33296828|title=Cricket World Cup 2019 to stay at only 10 teams|access-date=22 August 2022|publisher=BBC Sport}}</ref> 1979లో జరిగిన రెండవ ప్రపంచ కప్ నుండి 2019 ప్రపంచ కప్ వరకు, ఆటోమేటిక్‌గా అర్హత సాధించిన జట్లతో పాటు క్వాలిఫికేషన్ ప్రక్రియ ద్వారా ప్రపంచ కప్‌కు అర్హత సాధించిన కొద్ది సంఖ్యలో ఇతర జట్లు జతచేరాయి. మొదటి క్వాలిఫైయింగ్ టోర్నమెంట్ ఐసీసీ ట్రోఫీ;<ref>{{Cite web|title=Cricinfo – 2005 ICC Trophy in Ireland|url=https://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/ICCT2005/ARTICLES/history.html|website=static.espncricinfo.com|accessdate=6 April 2023}}</ref> ఆ తర్వాత ప్రీ-క్వాలిఫైయింగ్ టోర్నమెంట్లతో ఈ ప్రక్రియ విస్తరించింది. 2011 ప్రపంచ కప్ కోసం, ఐసీసీ వరల్డ్ క్రికెట్ లీగ్ గత ప్రీ-క్వాలిఫైయింగ్ ప్రక్రియలను భర్తీ చేసింది; "ఐసీసీ ట్రోఫీ" పేరు "ఐసీసీ మెన్స్ క్రికెట్ వరల్డ్ కప్ క్వాలిఫైయర్" గా మార్చబడింది.<ref>{{cite web|title=World Cricket League|url=http://www.icc-cricket.com/icc/development/wcl/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070119011351/http://www.icc-cricket.com/icc/development/wcl/|archive-date=19 January 2007|access-date=28 January 2007|publisher=ICC}}</ref> వరల్డ్ క్రికెట్ లీగ్ అనేది ఐసీసీ అసోసియేట్, అఫిలియేట్ సభ్యులకు అర్హత సాధించడానికి మరిన్ని అవకాశాలను కల్పించడానికి అందించిన అర్హత వ్యవస్థ. అర్హత సాధించే జట్ల సంఖ్య సంవత్సరాల పొడవునా మారుతూ వచ్చింది.<ref>{{Cite web|title=International Cricket Council February 2019|url=https://static1.squarespace.com/static/533e6b7de4b0d84a3bd7c4be/t/5c3a7f7288251b8b3c637260/1547337591744/Cricket.pdf|website=static1.squarespace.com}}</ref> 2023 ప్రపంచ కప్ నుండి, ఆతిథ్య దేశం (దేశాలు) మాత్రమే ఆటోమేటిక్‌గా అర్హత సాధిస్తాయి. అర్హతను నిర్ణయించడానికి అన్ని దేశాలు లీగ్‌ల సిరీస్‌లలో పాల్గొంటాయి, ఒక ప్రపంచ కప్ సైకిల్ నుండి తదుపరి సైకిల్‌కు డివిజన్‌ల మధ్య ఆటోమేటిక్ ప్రమోషన్, రిలెగేషన్ ఉంటాయి.<ref>{{cite web|title=The road to World Cup 2023: how teams can secure qualification, from rank No. 1 to 32|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/27384084/how-teams-secure-qualification-rank-no-1-32|access-date=22 August 2022|work=ESPN Cricinfo}}</ref> === టోర్నమెంట్ === [[దస్త్రం:Autographed_bats_of_ODI_World_Cup_winning_teams_at_Blades_of_Glory_Cricket_Museum,_Pune.jpg|thumb|భారత్‌లోని పూణేలో ఉన్న బ్లేడ్స్ ఆఫ్ గ్లోరీ క్రికెట్ మ్యూజియంలో టోర్నమెంట్ ప్రతి ఎడిషన్ గెలుపొందిన జట్ల ఆటోగ్రాఫ్‌లు.]] క్రికెట్ ప్రపంచ కప్ ఫార్మాట్ దాని చరిత్రలో ఎంతగానో మారింది. మొదటి నాలుగు టోర్నమెంట్‌లు నాలుగేసి జట్లుగా రెండు గ్రూపులుగా విభజించబడిన ఎనిమిది జట్లతో జరిగాయి.<ref>{{cite web|title=1st tournament|url=http://icc.cricket.org/icc/events/summaries/icc_world_cup_1975.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20071217093647/http://icc.cricket.org/icc/events/summaries/icc_world_cup_1975.html|archive-date=17 December 2007|access-date=19 February 2007|publisher=[[icc.cricket.org]]}}</ref> ఈ పోటీ గ్రూప్ దశ, నాక్-అవుట్ దశ అనే రెండు దశలుగా జరిగింది. గ్రూప్ దశలో రౌండ్-రాబిన్ పద్ధతిలో ప్రతి గ్రూప్‌లోని నాలుగు జట్లు ఒకదానితో ఒకటి ఆడాయి, ప్రతి గ్రూప్‌లోని టాప్ రెండు జట్లు సెమీ-ఫైనల్‌కు చేరుకున్నాయి. సెమీ-ఫైనల్‌లో గెలిచిన వారు ఫైనల్‌లో ఒకదానితో ఒకటి తలపడ్డారు. వర్ణవివక్ష బహిష్కరణ ముగిసిన ఫలితంగా 1992లో ఐదవ టోర్నమెంట్‌లో దక్షిణాఫ్రికా తిరిగి రాగా, గ్రూప్ దశలో తొమ్మిది జట్లు ఒకదానితో ఒకటి ఒకసారి ఆడాయి, టాప్ నాలుగు జట్లు సెమీ-ఫైనల్‌కు చేరుకున్నాయి.<ref>{{cite web|title=92 tournament|url=http://icc.cricket.org/icc/events/summaries/icc_world_cup_199192.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20071217093653/http://icc.cricket.org/icc/events/summaries/icc_world_cup_199192.html|archive-date=17 December 2007|access-date=19 February 2007|publisher=[[icc.cricket.org]]}}</ref> 1996లో ఆరేసి జట్లు ఉన్న రెండు గ్రూపులతో టోర్నమెంట్ మరింత విస్తరించబడింది.<ref>{{cite web|title=96 tournament|url=http://icc.cricket.org/icc/events/summaries/icc_world_cup_199596.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20071217093658/http://icc.cricket.org/icc/events/summaries/icc_world_cup_199596.html|archive-date=17 December 2007|access-date=19 February 2007|publisher=[[icc.cricket.org]]}}</ref> ప్రతి గ్రూప్‌లో టాప్ నాలుగు జట్లు క్వార్టర్-ఫైనల్స్, సెమీ-ఫైనల్స్‌కు చేరుకున్నాయి.<ref>{{Cite web|title=Wills World Cup, 1996 schedule, live scores and results|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/653/wills-world-cup-1996|access-date=2023-07-05|website=Cricbuzz|language=en}}</ref> 1999, 2003 ప్రపంచ కప్‌ల కోసం ఒక ప్రత్యేక ఫార్మాట్ ఉపయోగించారు. జట్లు రెండు పూల్స్‌గా విభజించబడ్డాయి, ప్రతి పూల్‌లోని టాప్ మూడు జట్లు ''సూపర్ 6''కు చేరుకున్నాయి.<ref name="super6">{{cite web|title=Super 6|url=http://www.cricinfo.com/link_to_database/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC99/WC99_TABLE.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20070222100838/http://www.cricinfo.com/link_to_database/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC99/WC99_TABLE.html|archive-date=22 February 2007|access-date=19 February 2007|publisher=[[Cricinfo]]}}</ref> ''సూపర్ 6'' జట్లు వేరే గ్రూప్ నుండి ముందుకు వచ్చిన మరో మూడు జట్లతో ఆడాయి. ముందుకు సాగుతున్న కొద్దీ, జట్లు తమతో పాటు ముందుకు సాగే ఇతర జట్లకు వ్యతిరేకంగా మునుపటి మ్యాచ్‌ల నుండి తమ పాయింట్లను తీసుకువెళ్ళాయి, ఇది గ్రూప్ దశల్లో బాగా ఆడటానికి వారికి ప్రోత్సాహాన్ని ఇచ్చింది.<ref name="super6" /> ''సూపర్ 6'' దశలో టాప్ నాలుగు జట్లు సెమీ-ఫైనల్‌కు చేరుకున్నాయి, గెలిచిన వారు ఫైనల్‌లో ఆడారు.<ref>{{Cite web|title=ICC World Cup, 1999 schedule, live scores and results|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/718/icc-world-cup-1999|access-date=2023-07-05|website=Cricbuzz|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Cricket World Cup History 2003: Winners, Runners-up, Stats of World Cup 2003|url=https://sports.ndtv.com/world-cup-2019/history/2003-cricket-world-cup|access-date=2023-07-05|website=NDTVSports.com|language=en|archive-date=2023-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20230705061919/https://sports.ndtv.com/world-cup-2019/history/2003-cricket-world-cup|url-status=dead}}</ref> [[దస్త్రం:ICC_CWC_2007_team_captains.jpg|thumb|2007 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్ కెప్టెన్లు.]] 2007 ప్రపంచ కప్‌లో ఉపయోగించిన ఫార్మాట్‌లో నాలుగేసి జట్లు ఉన్న నాలుగు గ్రూపులుగా 16 జట్లు కేటాయించబడ్డాయి.<ref>{{cite web|title=World Cup groups|url=http://www.cricketworldcup.com/TeamGroupings.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070126002928/http://www.cricketworldcup.com/TeamGroupings.html|archive-date=26 January 2007|access-date=28 January 2007|publisher=cricket world cup}}</ref> ప్రతి గ్రూప్‌లో, జట్లు ఒకదానితో ఒకటి రౌండ్-రాబిన్ పద్ధతిలో ఆడాయి. జట్లు విజయాలకు పాయింట్లు, టై అయిన మ్యాచ్‌లకు సగం పాయింట్లు పొందాయి. ప్రతి గ్రూప్‌లో టాప్ రెండు జట్లు ''సూపర్ 8'' రౌండ్‌కు ముందుకు సాగాయి. ''సూపర్ 8'' జట్లు వేర్వేరు గ్రూపుల నుండి ముందుకు సాగిన ఇతర ఆరు జట్లతో ఆడాయి. గ్రూప్ దశ మాదిరిగానే జట్లు పాయింట్లను సంపాదించాయి, అయితే తమతో పాటు అర్హత సాధించిన జట్లపై తాము సాధించిన పాయింట్లను ''సూపర్ 8'' దశకు తీసుకువెళ్ళాయి.<ref>{{cite web|title=About the Event|url=http://www.cricketworldcup.com/pdfs/event-overview.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20060905225042/http://www.cricketworldcup.com/pdfs/event-overview.pdf|archive-date=5 September 2006|access-date=2 September 2006|publisher=cricketworldcup.com|page=1}}</ref> ''సూపర్ 8'' రౌండ్ నుండి టాప్ నాలుగు జట్లు సెమీ-ఫైనల్‌కు చేరుకున్నాయి, సెమీ-ఫైనల్స్‌లో గెలిచిన వారు ఫైనల్‌లో ఆడారు.<ref>{{Cite web|title=ICC World Cup, 2007 schedule, live scores and results|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/905/icc-world-cup-2007|access-date=2023-07-05|website=Cricbuzz|language=en}}</ref> 2011, 2015<ref>{{cite web|title=2015 Cricket World Cup|url=http://www.cricknews.net|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150203120741/http://www.cricknews.net/|archive-date=3 February 2015|access-date=3 February 2015|publisher=cricknews.net}}</ref> ప్రపంచ కప్‌లలో ఉపయోగించిన ఫార్మాట్‌లో గ్రూప్ దశలో ఏడేసి జట్లు ఉన్న రెండు గ్రూపులు ఉన్నాయి, ప్రతి గ్రూప్‌లో టాప్ నాలుగు జట్లు క్వార్టర్-ఫైనల్స్, సెమీ-ఫైనల్స్, చివరికి ఫైనల్‌కు చేరుకున్నాయి.<ref>{{cite news|url=http://gulfnews.com/sport/cricket/international-cricket-council-approves-14-team-cup-1.829620|title=International Cricket Council approves 14-team cup|last=Nayar|first=K.R.|date=29 June 2011|work=[[Gulf News]]|access-date=2 February 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110701153544/http://gulfnews.com/sport/cricket/international-cricket-council-approves-14-team-cup-1.829620|archive-date=1 July 2011}}</ref> టోర్నమెంట్ 2019, 2023 ఎడిషన్లలో, జట్ల సంఖ్య ఒకే రౌండ్ రాబిన్ పూల్‌లో 10 కి తగ్గించబడింది, టాప్ నాలుగు జట్లు సెమీ-ఫైనల్‌కు చేరుకున్నాయి.<ref>{{cite web|last=Smale|first=Simon|date=4 June 2019|title=The Cricket World Cup 2019 has shrunk to exclude the minnows, but why? And how come it's still so long?|url=https://www.abc.net.au/news/2019-06-05/cricket-world-cup-minnows-where-have-they-gone/11176128|access-date=18 October 2020|publisher=Australian Broadcasting Corporation}}</ref> 2027, 2031 ప్రపంచ కప్‌లు 14 జట్లకు విస్తరించబడతాయి;<ref>{{cite web|date=2 June 2021|title=ICC announces World Cup schedule; 14 teams in 2027 And 2031|url=https://sixsports.in/icc-announces-world-cup-schedule-14-teams-in-2027-and-2031/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20220401040539/https://sixsports.in/icc-announces-world-cup-schedule-14-teams-in-2027-and-2031/|archive-date=1 April 2022|access-date=2 June 2021|website=Six Sports}}</ref><ref>{{cite web|date=7 September 2023|title=Mark your calendars for the Cricket World Cup 2023 as the tournament is set to begin on October 5, 2023. The matches will continue until November 19, 2023|url=https://cricinfo.pro/cricket-world-cup-2023-date-teams-stadiums-tickets/|access-date=11 September 2023|website=Cricinfo}}</ref> 2027 కోసం, మొదటి రౌండ్-రాబిన్ దశ ఆరేసి జట్లు ఉన్న రెండు గ్రూపులను ఉపయోగిస్తుంది, 14 జట్లలో అతితక్కువ సీడింగ్ పొందిన మూడు జట్లు పన్నెండవ, ఆఖరి జట్టును నిర్ణయించడానికి మూడు మ్యాచ్‌ల ''సూపర్ సిరీస్'' రౌండ్‌ను ఆడతాయి. ప్రతి గ్రూప్‌లో టాప్ మూడు జట్లు, అలాగే రెండు గ్రూపుల నుండి అత్యుత్తమ ప్రదర్శన కనబరిచిన నాల్గవ స్థానంలో ఉన్న జట్టు ''సూపర్ 7'' రౌండ్‌కు చేరుకుంటాయి. ''సూపర్ 7'' రౌండ్‌లో టాప్ నాలుగు జట్లు నాకౌట్ రౌండ్‌కు చేరుకుంటాయి. టోర్నమెంట్ పోటీతత్వాన్ని మెరుగుపరచడం, దాని వ్యవధిని తగ్గించడం కోసం ఈ మార్పులు ఉద్దేశించబడినట్లు ఐసీసీ పేర్కొంది.<ref>{{cite news|url=https://www.icc-cricket.com/news/icc-revamp-formats-for-marquee-men-s-events|title=ICC revamp formats for marquee men’s events|date=15 July 2026|work=International Cricket Council|access-date=15 July 2026}}</ref><ref>{{Cite web|date=2026-07-15|title=ICC adds Super Series and Super 7 twist to 2027 ODI World Cup|url=https://www.cricinfo.com/story/icc-adds-super-series-and-super-7-twist-to-2027-odi-world-cup-1545709|access-date=2026-07-15|website=Cricinfo}}</ref> {| class="wikitable" ! colspan="8" |టోర్నమెంట్ ఫార్మాట్ల సారాంశం |- !ఎడిషన్ !సంవత్సరం !ఆతిథ్య దేశాలు !జట్లు !మ్యాచ్‌లు !ప్రాథమిక దశ !ద్వితీయ దశ !తుది దశ |- | style="text-align:center" |1 | style="text-align:center" |[[1975 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1975]] | rowspan="2" |{{flag|England}} | rowspan="4" style="text-align:center" |8 | rowspan="2" style="text-align:center" |15 | rowspan="2" style="text-align:center" |2 గ్రూపుల్లో 4 జట్లు: 12 మ్యాచ్‌లు | rowspan="6" |ఏదీ లేదు | rowspan="4" style="text-align:center" |4 జట్ల నాక్-అవుట్ (గ్రూప్ విజేతలు, రన్నరప్‌లు): 3 మ్యాచ్‌లు |- | style="text-align:center" |2 | style="text-align:center" |[[1979 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1979]] |- | style="text-align:center" |3 | style="text-align:center" |[[1983 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1983]] |{{flag|England}} {{flag|Wales}} | rowspan="2" style="text-align:center" |27 | rowspan="2" style="text-align:center" |2 గ్రూపుల్లో 4 జట్లు: 24 మ్యాచ్‌లు |- | style="text-align:center" |4 | style="text-align:center" |[[1987 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1987]] |{{flag|India}} {{flag|Pakistan}} |- | style="text-align:center" |5 | style="text-align:center" |[[1992 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1992]] |{{flag|Australia}} {{flag|New Zealand}} | style="text-align:center" |9 | style="text-align:center" |39 | style="text-align:center" |9 జట్ల లీగ్ దశ: 36 మ్యాచ్‌లు | style="text-align:center" |4 జట్ల నాక్-అవుట్ (లీగ్ దశలో టాప్ 4): 3 మ్యాచ్‌లు |- | style="text-align:center" |6 | style="text-align:center" |[[1996 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1996]] |{{flag|India}} {{flag|Pakistan}} {{flag|Sri Lanka}} | rowspan="2" style="text-align:center" |12 | style="text-align:center" |37 | style="text-align:center" |2 గ్రూపుల్లో 6 జట్లు: 30 మ్యాచ్‌లు | style="text-align:center" |8 జట్ల నాక్-అవుట్ (ప్రతి గ్రూప్‌లో టాప్ 4): 7 మ్యాచ్‌లు |- | style="text-align:center" |7 | style="text-align:center" |[[1999 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1999]] |{{flag|England}} {{flag|Wales}} {{flag|Scotland}} {{flag|Ireland}} {{flag|Netherlands}} | style="text-align:center" |42 | style="text-align:center" |2 గ్రూపుల్లో 6 జట్లు: 30 మ్యాచ్‌లు | rowspan="2" |సూపర్ సిక్స్ (ప్రతి గ్రూప్ నుండి టాప్ 3): 9 మ్యాచ్‌లు | rowspan="2" style="text-align:center" |4 జట్ల నాక్-అవుట్ (సూపర్ సిక్స్‌లో టాప్ 4): 3 మ్యాచ్‌లు |- | style="text-align:center" |8 | style="text-align:center" |[[2003 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2003]] |{{flag|South Africa}} {{flag|Zimbabwe}} {{flag|Kenya}} | style="text-align:center" |14 | style="text-align:center" |54 | style="text-align:center" |2 గ్రూపుల్లో 7 జట్లు: 42 మ్యాచ్‌లు |- | style="text-align:center" |9 | style="text-align:center" |[[2007 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2007]] |{{flag|West Indies|cricket}} | style="text-align:center" |16 | style="text-align:center" |51 | style="text-align:center" |4 గ్రూపుల్లో 4 జట్లు: 24 మ్యాచ్‌లు |సూపర్ ఎయిట్ (ప్రతి గ్రూప్ నుండి టాప్ 2): 24 మ్యాచ్‌లు | style="text-align:center" |4 జట్ల నాక్-అవుట్ (సూపర్ ఎయిట్‌లో టాప్ 4): 3 మ్యాచ్‌లు |- | style="text-align:center" |10 | style="text-align:center" |[[2011 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2011]] |{{flag|India}} {{flag|Sri Lanka}} {{flag|Bangladesh}} | rowspan="2" style="text-align:center" |14 | rowspan="2" style="text-align:center" |49 | rowspan="2" style="text-align:center" |2 గ్రూపుల్లో 7 జట్లు: 42 మ్యాచ్‌లు | rowspan="4" |ఏదీ లేదు | rowspan="2" style="text-align:center" |8 జట్ల నాక్-అవుట్ (ప్రతి గ్రూప్‌లో టాప్ 4): 7 మ్యాచ్‌లు |- | style="text-align:center" |11 | style="text-align:center" |[[2015 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2015]] |{{flag|Australia}} {{flag|New Zealand}} |- | style="text-align:center" |12 | style="text-align:center" |[[2019 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2019]] |{{flag|England}} {{flag|Wales}} | rowspan="2" style="text-align:center" |10 | rowspan="2" style="text-align:center" |48 | rowspan="2" style="text-align:center" |10 జట్ల లీగ్ దశ: 45 మ్యాచ్‌లు | rowspan="2" style="text-align:center" |4 జట్ల నాక్-అవుట్ (లీగ్ దశలో టాప్ 4): 3 మ్యాచ్‌లు |- | style="text-align:center" |13 | style="text-align:center" |[[2023 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2023]] |{{flag|India}} |- | style="text-align:center" |14 | style="text-align:center" |[[2027 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|''2027'']] |{{flag|South Africa}} {{flag|Zimbabwe}} {{flag|Namibia}} | rowspan="2" style="text-align:center" |''14'' | rowspan="2" style="text-align:center" |''57'' | rowspan="2" style="text-align:center" |''సూపర్ సిరీస్ (3 జట్ల సింగిల్ గ్రూప్): 3 మ్యాచ్‌లు'' ''గ్రూప్ దశ (2 గ్రూపుల్లో 6 జట్లు): 30 మ్యాచ్‌లు'' | rowspan="2" |''సూపర్ సెవెన్ (ప్రతి గ్రూప్ నుండి టాప్ 3 + ఉత్తమ నాల్గవ జట్టు): 21 మ్యాచ్‌లు'' | rowspan="2" style="text-align:center" |''4 జట్ల నాక్-అవుట్ (సూపర్ సెవెన్‌లో టాప్ 4): 3 మ్యాచ్‌లు'' |- | style="text-align:center" |15 | style="text-align:center" |''2031'' |{{flag|India}} {{flag|Bangladesh}} |} == ట్రోఫీ == [[దస్త్రం:ICC_Cricket_World_Cup_Trophy.jpg|thumb|క్రికెట్ ప్రపంచ కప్ ట్రోఫీ.]] ప్రపంచ కప్ విజేతలకు ఐసీసీ క్రికెట్ ప్రపంచ కప్ ట్రోఫీని బహూకరిస్తారు. ప్రస్తుత ట్రోఫీని 1999 ఛాంపియన్‌షిప్‌ల కోసం రూపొందించారు, టోర్నమెంట్ చరిత్రలో ఇది మొదటి శాశ్వత బహుమతి. దీనికి ముందు ప్రతి ప్రపంచ కప్‌కు వేర్వేరు ట్రోఫీలను తయారు చేసేవారు.<ref>{{cite web|title=Trophy is first permanent prize in Cricket World Cup|url=http://www.cricket-worldcup2015.net/2015/02/trophy-is-first-permanent-prize-in-cricket-world-cup.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150203150018/http://www.cricket-worldcup2015.net/2015/02/trophy-is-first-permanent-prize-in-cricket-world-cup.html|archive-date=3 February 2015|access-date=9 November 2007|publisher=cricket-worldcup2015.net}}</ref> 1999లో శాశ్వత ఐసీసీ క్రికెట్ ప్రపంచ కప్ ట్రోఫీని ప్రవేశపెట్టడానికి ముందు టోర్నమెంట్ ప్రతి ఎడిషన్ కోసం వేర్వేరు ట్రోఫీలు రూపొందించబడి ప్రదానం చేయబడ్డాయి. ఉదాహరణకు ప్రుడెన్షియల్ పిఎల్‌సి ప్రాయోజకులుగా ఉన్నప్పుడు మొదటి మూడు ఎడిషన్లకు (1975, 1979, 1983) ప్రుడెన్షియల్ కప్ ట్రోఫీలను ఉపయోగించారు. అలాగే శాశ్వత ట్రోఫీని ప్రవేశపెట్టే వరకు తదుపరి టోర్నమెంట్‌లలో విభిన్న డిజైన్‌లను ఉపయోగించారు. ప్రపంచ కప్ వారసత్వానికి స్థిరమైన ప్రతీకగా నిలవాలనే ఉద్దేశ్యంతో ఈ శాశ్వత డిజైన్‌ను రూపొందించారు. ఈ ట్రోఫీని లండన్‌లో గెరార్డ్ & కో కు చెందిన హస్తకళాకారుల బృందం రెండు నెలల వ్యవధిలో రూపొందించి తయారు చేసింది.<ref name="guardian_2015">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/sport/blog/2015/feb/12/cricket-world-cup-icc-50-overs|title=More money, more viewers and fewer runs in prospect for intriguing World Cup|date=12 February 2015|newspaper=The Guardian|access-date=17 March 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150304022954/http://www.theguardian.com/sport/blog/2015/feb/12/cricket-world-cup-icc-50-overs|archive-date=4 March 2015}}</ref><ref>{{Cite web|title=Trophies {{!}} Famous Trophies|url=https://garrard.com/en/trophies/famous-trophies/|access-date=2022-08-01|website=Garrard|language=en-GB}}</ref> ప్రస్తుత ట్రోఫీ వెండితో, బంగారు పూతతో చేయబడింది, మూడు వెండి స్తంభాలపై నిలిచి ఉన్న బంగారు గ్లోబ్‌ను ఇది కలిగి ఉంటుంది. స్టంప్స్, బెయిల్స్ ఆకారంలో ఉన్న స్తంభాలు క్రికెట్‌లోని మూడు ప్రాథమిక అంశాలైన బ్యాటింగ్, బౌలింగ్, ఫీల్డింగ్‌ను సూచిస్తాయి, గ్లోబ్ క్రికెట్ బంతిని వర్ణిస్తుంది.<ref>{{cite web|title=Cricket World Cup- Past Glimpses|url=http://www.webindia123.com/Sports/cricket/iccworldcup/history.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20080323235801/http://www.webindia123.com/Sports/cricket/iccworldcup/history.htm|archive-date=23 March 2008|access-date=31 October 2007|publisher=webindia123.com}}</ref> భూమి అక్షపు వంపును సూచించడానికి సీమ్ వంగి ఉంటుంది. ఇది 60 సెం.మీ ఎత్తు ఉండి సుమారు 11 కిలోల బరువు ఉంటుంది. ట్రోఫీ బేస్ మీద గత విజేతల పేర్లు చెక్కబడి ఉంటాయి, మొత్తం ఇరవై శాసనాల కోసం స్థలం ఉంది. అసలు ట్రోఫీని ఐసీసీ ఉంచుకుంటుంది. శాసనాలలో మాత్రమే భిన్నంగా ఉండే ప్రతిరూపం విజేత జట్టుకు శాశ్వతంగా ప్రదానం చేయబడుతుంది.<ref>{{cite web|title=About the Tournament|url=http://www.icc-cricket.com/cricket-world-cup/about|archive-url=https://web.archive.org/web/20140625075114/http://www.icc-cricket.com/cricket-world-cup/about|archive-date=25 June 2014|access-date=4 December 2014|publisher=[[International Cricket Council]]}}</ref> == మీడియా కవరేజీ == ఈ టోర్నమెంట్ ప్రపంచంలో అత్యధికంగా వీక్షించే క్రీడా కార్యక్రమాలలో ఒకటి,<ref>{{cite web|date=11 January 2015|title=Cricket World Cup 2015 3rd Most Watched Sports Event In The World|url=http://www.totalsportek.com/news/cricket-world-cup-third-most-watched-sports-event/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150325171256/http://www.totalsportek.com/news/cricket-world-cup-third-most-watched-sports-event/|archive-date=25 March 2015|access-date=17 March 2015|publisher=Total Sportek}}</ref><ref>{{Cite web|last=Baker|first=Alison|date=2022-07-25|title=The Most Watched Sporting Events in The World|url=https://www.roadtrips.com/blog/the-most-watched-sporting-events-in-the-world/|access-date=2023-07-05|website=Roadtrips|language=en-US}}</ref> వన్ డే ఇంటర్నేషనల్ క్రికెట్ బాగా స్థిరపడటంతో వరుస టోర్నమెంట్లు పెరుగుతున్న మీడియా దృష్టిని ఆకర్షించాయి. 2011 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్‌ను 200కి పైగా దేశాల్లో 2.2 బిలియన్లకు పైగా వీక్షకులకు ప్రసారం చేశారు.<ref name="guardian_2015" /><ref name="CWC">{{cite web|title=World Cup Overview|url=http://www.cricketworldcup.com/icc-marketing.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070124001408/http://www.cricketworldcup.com/icc-marketing.html|archive-date=24 January 2007|access-date=29 January 2007|publisher=cricketworldcup.com}}</ref> టెలివిజన్ హక్కులు ముఖ్యంగా 2011, 2015 ప్రపంచ కప్‌లకు 1.1 బిలియన్ల అమెరికన్ డాలర్లకు పైగా విక్రయించబడ్డాయి,<ref>{{cite web|author=Cricinfo staff|date=9 December 2006|title=ICC rights for to ESPN-star|url=http://content-usa.cricinfo.com/ci/content/current/story/271994.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20090201130926/http://content-usa.cricinfo.com/ci/content/current/story/271994.html|archive-date=1 February 2009|access-date=30 January 2007|publisher=[[Cricinfo]]}}</ref> స్పాన్సర్‌షిప్ హక్కులు మరో 500 మిలియన్ల అమెరికన్ డాలర్లకు అమ్ముడయ్యాయి.<ref>{{cite web|author=Cricinfo staff|date=18 January 2006|title=ICC set to cash in on sponsorship rights|url=http://content-usa.cricinfo.com/ci/content/story/276853.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20090201130947/http://content-usa.cricinfo.com/ci/content/story/276853.html|archive-date=1 February 2009|access-date=30 January 2007|publisher=[[Cricinfo]]}}</ref> 2019 ప్రపంచ కప్‌కు మొత్తం 1.6 బిలియన్ల వీక్షకులతో పాటు టోర్నమెంట్ డిజిటల్ వీడియోకు 4.6 బిలియన్ల వీక్షణలు వచ్చాయని ఐసీసీ పేర్కొంది.<ref name="2019 ICC viewership">{{Cite web|title=ICC Men's Cricket World Cup gives GDP 350 million boost to UK economy|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/1634008|access-date=2021-04-08|website=www.icc-cricket.com|language=en}}</ref> ఈ టోర్నమెంట్‌లో అత్యధికంగా వీక్షించిన మ్యాచ్ భారత్, పాకిస్తాన్ మధ్య జరిగిన గ్రూప్ గేమ్, దీనిని ప్రత్యక్షంగా 300 మిలియన్ల మందికి పైగా వీక్షించారు.<ref>{{cite web|date=16 September 2019|title=2019 Men's Cricket World Cup most watched ever|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/1346930|access-date=15 October 2022|website=www.icc-cricket.com}}</ref> == హాజరు == {| class="wikitable" !సంవత్సరం !ఆతిథ్య దేశాలు !మొత్తం హాజరు !మూలాలు |- |[[2003 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2003]] |దక్షిణాఫ్రికా, జింబాబ్వే, కెన్యా |626,845 |<ref>{{cite web|title=Cricket World Cup 2003|url=http://www.icc-cricket.com/icc/news/quarterly/quarterly_3.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20060321201920/http://www.icc-cricket.com/icc/news/quarterly/quarterly_3.pdf|archive-date=21 March 2006|access-date=29 January 2007|publisher=ICC|page=12}}</ref> |- |[[2007 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2007]] |వెస్టిండీస్ |672,000 |<ref name="Content-usa.cricinfo.com">{{cite web|title=World Cup profits boost debt-ridden Windies board|url=http://content-usa.cricinfo.com/westindies/content/current/story/301516.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20080324094443/http://content-usa.cricinfo.com/westindies/content/current/story/301516.html|archive-date=24 March 2008|access-date=24 June 2012|publisher=Content-usa.cricinfo.com}}</ref><ref>{{cite web|title=ICC CWC 2007 Match Attendance Soars Past 400,000|url=http://www.cricketworld.com/world_cup_2007/article/?aid=11055|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928071404/http://www.cricketworld.com/world_cup_2007/article/?aid=11055|archive-date=28 September 2007|access-date=25 April 2007|publisher=cricketworld.com}}</ref> |- |[[2011 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2011]] |భారత్, శ్రీలంక, బంగ్లాదేశ్ |1,229,826 |<ref name="Content-usa.cricinfo.com" /><ref>{{cite web|title=ICC CWC 2007 Match Attendance Soars Past 400,000|url=http://www.cricketworld.com/world_cup_2007/article/?aid=11055|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928071404/http://www.cricketworld.com/world_cup_2007/article/?aid=11055|archive-date=28 September 2007|access-date=25 April 2007|publisher=cricketworld.com}}</ref> |- |[[2015 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2015]] |ఆస్ట్రేలియా, న్యూజిలాండ్ |1,106,520 |<ref name="Content-usa.cricinfo.com" /><ref>{{cite web|title=ICC CWC 2007 Match Attendance Soars Past 400,000|url=http://www.cricketworld.com/world_cup_2007/article/?aid=11055|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928071404/http://www.cricketworld.com/world_cup_2007/article/?aid=11055|archive-date=28 September 2007|access-date=25 April 2007|publisher=cricketworld.com}}</ref> |- |[[2019 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2019]] |ఇంగ్లాండ్ & వేల్స్ |752,000 |<ref>{{cite web|last=Carp|first=Sam|date=4 March 2020|title=2019 Cricket World Cup delivers UK£350m boost for UK economy|url=https://www.sportspromedia.com/news/2019-cricket-world-cup-uk-economy-impact-england-wales/?zephr_sso_ott=mabKiL|access-date=18 May 2023|publisher=SportsPro Daily}}</ref> |- |[[2023 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2023]] |భారత్ |1,250,307 |<ref>{{cite web|date=21 November 2023|title=Record-Breaking 1.25 million spectators turn out for ICC Men's Cricket World Cup 2023|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/3790838|access-date=21 November 2023|publisher=cricketworldcup.com}}</ref> |} == ఆతిథ్య దేశాల ఎంపిక == క్రికెట్ ప్రపంచ కప్‌ను నిర్వహించడానికి ఆసక్తిగా ఉన్న దేశాలు చేసిన బిడ్‌లను పరిశీలించిన తర్వాత, ఇంటర్నేషనల్ క్రికెట్ కౌన్సిల్ ఎగ్జిక్యూటివ్ కమిటీ టోర్నమెంట్ ఆతిథ్య దేశాలను ఎంపిక చేయడానికి ఓటు వేస్తుంది.<ref>{{cite web|date=30 April 2006|title=Asia to host 2011 World Cup|url=http://content-usa.cricinfo.com/ci/content/story/245789.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120928205442/http://content-usa.cricinfo.com/ci/content/story/245789.html|archive-date=28 September 2012|access-date=9 February 2007|publisher=[[Cricinfo]]}}</ref> {{location map+|Earth|float=center|width=900|caption=క్రికెట్ ప్రపంచ కప్ ఆతిథ్య దేశాలు|places={{Location map~|Earth|position=bottom|lat=51.300000|long=00.07000|label='''[[1975 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1975]]''',<br />'''[[1979 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1979]]''','''[[1983 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1983]]''',<br />'''[[1999 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1999]]''','''[[2019 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2019]]'''}} {{Location map~|Earth|position=bottom|lat=28.363600|long=77.13480|label='''[[1987 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1987]]''',<br />'''[[1996 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1996]]''','''[[2011 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2011]]''',<br />'''[[2023 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2023]]''','''2031'''}} {{Location map~|Earth|position=left|lat=33.360000|long=73.02000|label='''[[1987 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1987]]''','''[[1996 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1996]]'''}} {{Location map~|Earth|position=right|lat=23.455000|long=90.23200|label='''[[2011 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2011]]''','''2031'''}} {{Location map~|Earth|position=bottom|lat=06.540400|long=79.50340|label='''[[1996 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1996]]''','''[[2011 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2011]]'''}} {{Location map~|Earth|position=left|lat=17.581700|long=-76.47350|label='''[[2007 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2007]]'''}} {{Location map~|Earth|position=bottom|lat=-18.261700|long=130.50280|label='''[[1992 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1992]]''','''[[2015 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2015]]'''}} {{Location map~|Earth|position=left|lat=-43.314800|long=172.37130|label='''[[1992 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1992]]''','''[[2015 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2015]]'''}} {{Location map~|Earth|position=right|lat=01.16000|long=36.48|label='''[[2003 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2003]]'''}} {{Location map~|Earth|position=bottom|lat=-26.121600|long=28.02440|label='''[[2003 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2003]]''','''[[2027 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2027]]'''}} {{Location map~|Earth|position=top|lat=-17.494500|long=31.03080|label='''[[2003 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2003]]''','''[[2027 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2027]]'''}} {{Location map~|Earth|position=left|lat=-22.340000|long=17.05000|label='''[[2027 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2027]]'''}}}} [[దస్త్రం:Civic_Centre-2003_CWC.jpg|thumb|దక్షిణాఫ్రికాలో 2003 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్‌ను పురస్కరించుకుని విద్యుద్దీపాలతో అలంకరించబడిన పౌర కేంద్రం]] మొదటి మూడు పోటీలకు ఇంగ్లాండ్ ఆతిథ్యం ఇచ్చింది. ప్రారంభ ఈవెంట్‌ను నిర్వహించడానికి అవసరమైన వనరులను కేటాయించడానికి ఇంగ్లాండ్ సిద్ధంగా ఉన్నందున మొదటి టోర్నమెంట్‌కు ఆ దేశమే ఆతిథ్యం ఇవ్వాలని ఐసీసీ నిర్ణయించింది.<ref name="ENGHOST2">{{cite web|title=The History of World Cup's|url=http://www.cricworld.com/news/wchistory03feb.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070313181419/http://www.cricworld.com/news/wchistory03feb.htm|archive-date=13 March 2007|access-date=19 September 2006|publisher=cricworld.com}}</ref> మూడవ క్రికెట్ ప్రపంచ కప్‌కు ఆతిథ్యం ఇవ్వడానికి భారత్ స్వచ్ఛందంగా ముందుకు వచ్చింది, అయితే జూన్‌లో ఇంగ్లాండ్‌లో పగటి సమయం ఎక్కువగా ఉండటం వల్ల మ్యాచ్‌ను ఒకే రోజులో పూర్తి చేయవచ్చని చాలా మంది ఐసీసీ సభ్యులు ఇంగ్లాండ్‌కే మొగ్గుచూపారు.<ref>{{cite web|title=The 1979 World Cup in England&nbsp;– West Indies retain their title|url=http://www1.cricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC_HISTORY/WC79_HISTORY.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20060523160232/http://www.cricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC_HISTORY/WC79_HISTORY.html|archive-date=23 May 2006|access-date=19 September 2006|publisher=[[Cricinfo]]}}</ref> 1987 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్ భారత్, పాకిస్తాన్‌లలో జరిగింది, ఇంగ్లాండ్ వెలుపల ఆతిథ్యం ఇచ్చిన మొదటి ప్రపంచ కప్ ఇది.<ref>{{cite web|title=The 1987 World Cup in India and Pakistan&nbsp;– Australia win tight tournament|url=http://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC_HISTORY/WC87_HISTORY.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140716040704/http://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC_HISTORY/WC87_HISTORY.html|archive-date=16 July 2014|access-date=15 July 2014|publisher=[[Cricinfo]]}}</ref> అనేక టోర్నమెంట్లు ఒకే భౌగోళిక ప్రాంతంలోని దేశాల ద్వారా సంయుక్తంగా నిర్వహించబడ్డాయి, 1987, 1996, 2011 లలో దక్షిణాసియా, 1992, 2015 లలో ఆస్ట్రలేషియా (ఆస్ట్రేలియా, న్యూజిలాండ్), 2003లో దక్షిణ ఆఫ్రికా, 2007లో వెస్టిండీస్ ఆతిథ్యం ఇచ్చాయి. నవంబర్ 2021లో, 2024 నుంచి 2031 చక్రంలో జరిగే ఐసీసీ ఈవెంట్‌ల కోసం ఆతిథ్య దేశాల పేర్లను ఐసీసీ ప్రచురించింది. 50 ఓవర్ల ప్రపంచ కప్‌తో పాటు టీ20 ప్రపంచ కప్, ఛాంపియన్స్ ట్రోఫీలకు ఆతిథ్య దేశాలను పోటీ బిడ్డింగ్ ప్రక్రియ ద్వారా ఎంపిక చేశారు.<ref>{{cite news|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/119866/india-to-get-three-icc-events-in-next-cycle|title=India to host three ICC events in 2024–31 cycle|work=Cricbuzz|access-date=16 November 2021|language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.icc-cricket.com/news/2354682|title=USA to stage T20 World Cup: 2024–2031 ICC Men's tournament hosts confirmed|work=www.icc-cricket.com|access-date=16 November 2021|language=en}}</ref> == ఫలితాలు == {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%; text-align:center; width:100%;" ! rowspan="2" style="width:2%;" |{{abbr|ఎడిషన్|ఎడిషన్}} ! rowspan="2" style="width:4%;" |సంవత్సరం ! rowspan="2" style="width:14%;" |ఆతిథ్య దేశాలు ! rowspan="2" style="width:15%;" |ఫైనల్ వేదిక | rowspan="30" width="1%" style="background-color:#ffffff;border-top-style:hidden; border-bottom-style:hidden;" | ! colspan="3" |ఫైనల్ | rowspan="30" width="1%" style="background-color:#ffffff;border-top-style:hidden; border-bottom-style:hidden;" | ! rowspan="2" |{{abbr|జట్ల సంఖ్య|జట్ల సంఖ్య}} |- ! style="width:15%; " |ఛాంపియన్లు ! style="width:30%; " |ఫలితం ! style="width:15%; " |రన్నరప్ |- !1 |[[1975 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1975]] | style="text-align:left" |{{Flag|England}} |లార్డ్స్, [[లండన్]] |'''{{cr|WIN}}''' <small>291/8 (60 ఓవర్లు)</small> | style="text-align:center" |'''వెస్టిండీస్ 17 పరుగుల తేడాతో విజయం సాధించింది''' [http://aus.cricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC75/WI_AUS_WC75_ODI-FINAL_21JUN1975.html (స్కోర్‌కార్డ్)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090405150750/http://aus.cricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC75/WI_AUS_WC75_ODI-FINAL_21JUN1975.html |date=2009-04-05 }} |{{cr|AUS}} <small>274 ఆలౌట్ (58.4 ఓవర్లు)</small> | rowspan="4" |8 |- !2 |[[1979 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1979]] | style="text-align:left" |{{Flag|England}} |లార్డ్స్, [[లండన్]] |'''{{cr|WIN}}''' <small>286/9 (60 ఓవర్లు)</small> | style="text-align:center" |'''వెస్టిండీస్ 92 పరుగుల తేడాతో విజయం సాధించింది''' [http://aus.cricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC79/WI_ENG_WC79_ODI-FINAL_23JUN1979.html (స్కోర్‌కార్డ్)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090425135637/http://aus.cricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC79/WI_ENG_WC79_ODI-FINAL_23JUN1979.html |date=2009-04-25 }} |{{cr|ENG}} <small>194 ఆలౌట్ (51 ఓవర్లు)</small> |- !3 |[[1983 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1983]] | style="text-align:left" |{{ubl|{{flag|England}}|{{flag|Wales}}}} |[[లార్డ్స్]], [[లండన్]] |'''{{cr|IND}}''' <small>183 ఆలౌట్ (54.4 ఓవర్లు)</small> | style="text-align:center" |'''భారత్ 43 పరుగుల తేడాతో విజయం సాధించింది''' [http://aus.cricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC83/IND_WI_WC83_ODI-FINAL_25JUN1983.html (స్కోర్‌కార్డ్)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090318144610/http://aus.cricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC83/IND_WI_WC83_ODI-FINAL_25JUN1983.html |date=2009-03-18 }} |{{cr|WIN}} <small>140 ఆలౌట్ (52 ఓవర్లు)</small> |- !4 |[[1987 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1987]] | style="text-align:left" |{{ubl|{{flag|India}}|{{flag|Pakistan}}}} |[[ఈడెన్ గార్డెన్స్]], [[కోల్‌కాతా]] |'''{{cr|AUS}}''' <small>253/5 (50 ఓవర్లు)</small> | style="text-align:center" |'''ఆస్ట్రేలియా 7 పరుగుల తేడాతో విజయం సాధించింది''' [http://aus.cricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC87/AUS_ENG_WC87_ODI-FINAL_08NOV1987.html (స్కోర్‌కార్డ్)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090207130805/http://aus.cricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC87/AUS_ENG_WC87_ODI-FINAL_08NOV1987.html |date=2009-02-07 }} |{{cr|ENG}} <small>246/8 (50 ఓవర్లు)</small> |- !5 |[[1992 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1992]] | style="text-align:left" |{{ubl|{{flag|Australia}}|{{flag|New Zealand}}}} |[[మెల్‌బోర్న్ క్రికెట్ గ్రౌండ్|మెల్బోర్న్ క్రికెట్ గ్రౌండ్]], మెల్బోర్న్ |'''{{cr|PAK}}''' <small>249/6 (50 ఓవర్లు)</small> | style="text-align:center" |'''పాకిస్తాన్ 22 పరుగుల తేడాతో విజయం సాధించింది''' [http://aus.cricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC92/PAK_ENG_WC92_ODI-FINAL_25MAR1992.html (స్కోర్‌కార్డ్)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090422131058/http://aus.cricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC92/PAK_ENG_WC92_ODI-FINAL_25MAR1992.html |date=2009-04-22 }} |{{cr|ENG}} <small>227 ఆలౌట్ (49.2 ఓవర్లు)</small> |9 |- !6 |[[1996 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1996]] | style="text-align:left" |{{ubl|{{flag|India}}|{{flag|Pakistan}}|{{flag|Sri Lanka}}}} |గడ్డాఫీ స్టేడియం, [[లాహోర్]] |'''{{cr|SRI}}''' <small>245/3 (46.2 ఓవర్లు)</small> | style="text-align:center" |'''శ్రీలంక 7 వికెట్ల తేడాతో విజయం సాధించింది''' [http://aus.cricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC96/WC96-MATCHES/AUS_SL_WC96_ODI-FINAL_17MAR1996.html (స్కోర్‌కార్డ్)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090429035255/http://aus.cricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC96/WC96-MATCHES/AUS_SL_WC96_ODI-FINAL_17MAR1996.html |date=2009-04-29 }} |{{cr|AUS}} <small>241/7 (50 ఓవర్లు)</small> | rowspan="2" |12 |- !7 |[[1999 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1999]] | style="text-align:left" |{{ubl|{{flag|England}}{{efn|ఇంగ్లాండ్ ఏకైక ఆతిథ్య దేశంగా ఉన్నప్పటికీ వేల్స్, స్కాట్లాండ్, రిపబ్లిక్ ఆఫ్ ఐర్లాండ్, నెదర్లాండ్స్‌లో కూడా మ్యాచ్‌లు జరిగాయి.}}|{{flag|Wales}}|{{flag|Scotland}}|{{flag|Ireland}}|{{flag|Netherlands}}}} |లార్డ్స్, [[లండన్]] |'''{{cr|AUS}}''' <small>133/2 (20.1 ఓవర్లు)</small> | style="text-align:center" |'''ఆస్ట్రేలియా 8 వికెట్ల తేడాతో విజయం సాధించింది''' [http://aus.cricinfo.com/link_to_database/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC99/SCORECARDS/FINALS/AUS_PAK_WC99_ODI-FINAL_20JUN1999.html (స్కోర్‌కార్డ్)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080328014247/http://aus.cricinfo.com/link_to_database/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC99/SCORECARDS/FINALS/AUS_PAK_WC99_ODI-FINAL_20JUN1999.html |date=2008-03-28 }} |{{cr|PAK}} <small>132 ఆలౌట్ (39 ఓవర్లు)</small> |- !8 |[[2003 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2003]] | style="text-align:left" |{{ubl|{{flag|South Africa}}{{efn|దక్షిణాఫ్రికా ప్రధాన ఆతిథ్య దేశంగా ఉన్నప్పటికీ జింబాబ్వే, కెన్యాలో కూడా మ్యాచ్‌లు జరిగాయి.}}|{{flag|Zimbabwe}}|{{flag|Kenya}}}} |వాండరర్స్ స్టేడియం, జోహన్నెస్‌బర్గ్ |'''{{cr|AUS}}''' <small>359/2 (50 ఓవర్లు)</small> | style="text-align:center" |'''ఆస్ట్రేలియా 125 పరుగుల తేడాతో విజయం సాధించింది''' [http://aus.cricinfo.com/link_to_database/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC2003/SCORECARDS/FINALS/AUS_IND_WC2003_ODI-FINAL_23MAR2003.html (స్కోర్‌కార్డ్)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080616013248/http://aus.cricinfo.com/link_to_database/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC2003/SCORECARDS/FINALS/AUS_IND_WC2003_ODI-FINAL_23MAR2003.html |date=2008-06-16 }} |{{cr|IND}} <small>234 ఆలౌట్ (39.2 ఓవర్లు)</small> |14 |- !9 |[[2007 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2007]] | style="text-align:left" |{{Flag|West Indies}}{{efn|వెస్టిండీస్ క్రికెట్ ఫెడరేషన్‌కు చెందిన ఎనిమిది సభ్య దేశాలు మ్యాచ్‌లకు ఆతిథ్యం ఇచ్చాయి - ఆంటిగ్వా బార్బుడా, బార్బడోస్, గ్రెనడా, గయానా, జమైకా, సెయింట్ కిట్స్ అండ్ నెవిస్, సెయింట్ లూసియా, ట్రినిడాడ్ అండ్ టొబాగో.}} |కెన్సింగ్టన్ ఓవల్, బ్రిడ్జిటౌన్ |'''{{cr|AUS}}''' <small>281/4 (38 ఓవర్లు)</small> | style="text-align:center" |'''ఆస్ట్రేలియా 53 పరుగుల తేడాతో విజయం సాధించింది (D/L)''' [http://content-aus.cricinfo.com/wc2007/engine/current/match/247507.html (స్కోర్‌కార్డ్)] |{{cr|SRI}} <small>215/8 (36 ఓవర్లు)</small> |16 |- !10 |[[2011 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2011]] | style="text-align:left" |{{ubl|{{flag|India}}|{{flag|Sri Lanka}}|{{flag|Bangladesh}}}} |[[వాంఖడే స్టేడియం]], [[ముంబై]] |'''{{cr|IND}}''' <small>277/4 (48.2 ఓవర్లు)</small> | style="text-align:center" |'''భారత్ 6 వికెట్ల తేడాతో విజయం సాధించింది''' [http://www.espncricinfo.com/icc_cricket_worldcup2011/engine/current/match/433606.html (స్కోర్‌కార్డ్)] |{{cr|SRI}} <small>274/6 (50 ఓవర్లు)</small> | rowspan="2" |14 |- !11 |[[2015 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2015]] | style="text-align:left" |{{ubl|{{flag|Australia}}|{{flag|New Zealand}}}} |మెల్బోర్న్ క్రికెట్ గ్రౌండ్, మెల్బోర్న్ |'''{{cr|AUS}}''' <small>186/3 (33.1 ఓవర్లు)</small> | style="text-align:center" |'''ఆస్ట్రేలియా 7 వికెట్ల తేడాతో విజయం సాధించింది''' [http://www.espncricinfo.com/icc-cricket-world-cup-2015/engine/match/656495.html (స్కోర్‌కార్డ్)] |{{cr|NZ}} <small>183 ఆలౌట్ (45 ఓవర్లు)</small> |- !12 |[[2019 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2019]] | style="text-align:left" |{{ubl|{{flag|England}}|{{flag|Wales}}}} |లార్డ్స్, [[లండన్]] |'''{{cr|ENG}}''' <small>241 ఆలౌట్ (50 ఓవర్లు)</small> <small>15/0 ([[సూపర్ ఓవర్]])</small> <small>24 ఫోర్లు, 2 సిక్సర్లు</small> | style="text-align:center" |'''మ్యాచ్ టై అయింది''' '''(బౌండరీల కౌంట్‌బ్యాక్‌పై ఇంగ్లాండ్ గెలిచింది)''' [http://www.espncricinfo.com/icc-cricket-world-cup-2015/engine/match/1144530.html (స్కోర్‌కార్డ్)] |{{cr|NZ}} <small>241/8 (50 ఓవర్లు)</small> <small>15/1 ([[సూపర్ ఓవర్]])</small> <small>14 ఫోర్లు, 3 సిక్సర్లు</small> | rowspan="2" |10 |- !13 |[[2023 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2023]] | style="text-align:left" |{{Flag|India}} |[[నరేంద్ర మోడీ స్టేడియం]], [[అహ్మదాబాద్]] |'''{{cr|AUS}}''' <small>241/4 (43 ఓవర్లు)</small> | style="text-align:center" |'''ఆస్ట్రేలియా 6 వికెట్ల తేడాతో విజయం సాధించింది''' [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2023-24-1367856/india-vs-australia-final-1384439/full-scorecard (స్కోర్‌కార్డ్)] |{{cr|IND}} <small>240 ఆలౌట్ (50 ఓవర్లు)</small> |- !14 |[[2027 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2027]] | style="text-align:left" |{{ubl|{{flag|South Africa}}|{{flag|Zimbabwe}}|{{flag|Namibia}}}} |TBA | | | | rowspan="2" |14 |- !15 |2031 | style="text-align:left" |{{ubl|{{flag|India}}|{{flag|Bangladesh}}}} |TBA | | | |} ; గమనికలు {{Notelist}}క్రికెట్ ప్రపంచ కప్ (1975 - 2023) లో దేశాల అత్యుత్తమ ఫలితాలను చూపే పటం. [[దస్త్రం:Cricket_World_Cup_Countries'_best_results.svg|center|thumb|దేశాల అత్యుత్తమ ఫలితాల పటం.]] === టైటిళ్ల సారాంశం === {| class="wikitable sortable" !జట్టు ! style="width:40%;" |టైటిళ్లు ! style="width:40%;" |రన్నరప్ |- | style="background:gold" |{{cr|AUS}} | style="background:gold" |'''6''' ([[1987 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1987]], [[1999 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1999]], [[2003 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2003]], [[2007 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2007]], [[2015 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2015]], [[2023 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2023]]) | style="background:#C0C0C0" |2 ([[1975 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1975]], [[1996 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1996]]) |- | style="background:gold" |{{cr|IND}} | style="background:gold" |'''2''' ([[1983 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1983]], [[2011 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2011]]) | style="background:#C0C0C0" |2 ([[2003 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2003]], [[2023 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2023]]) |- | style="background:gold" |{{cr|WIN}} | style="background:gold" |'''2''' ([[1975 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1975]], [[1979 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1979]]) | style="background:#C0C0C0" |1 ([[1983 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1983]]) |- | style="background:gold" |{{cr|ENG}} | style="background:gold" |'''1''' ([[2019 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2019]]) | style="background:#C0C0C0" |3 ([[1979 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1979]], [[1987 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1987]], [[1992 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1992]]) |- | style="background:gold" |{{cr|SL}} | style="background:gold" |'''1''' ([[1996 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1996]]) | style="background:#C0C0C0" |2 ([[2007 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2007]], [[2011 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2011]]) |- | style="background:gold" |{{cr|PAK}} | style="background:gold" |'''1''' ([[1992 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1992]]) | style="background:#C0C0C0" |1 ([[1999 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1999]]) |- | style="background:#C0C0C0" |{{cr|NZ}}|{{NA}} | style="background:#C0C0C0" |2 ([[2015 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2015]], [[2019 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2019]]) |} == టోర్నమెంట్ సారాంశం == క్రికెట్ ప్రపంచ కప్‌కు ఇరవై దేశాలు కనీసం ఒక్కసారైనా అర్హత సాధించాయి. ఆరు జట్లు ప్రతి టోర్నమెంట్‌లో పోటీపడగా, వాటిలో ఐదు జట్లు టైటిల్‌ను గెలుచుకున్నాయి.<ref name="WCHistory" /> వెస్టిండీస్ మొదటి రెండు టోర్నమెంట్‌లను గెలుచుకుంది, ఆస్ట్రేలియా ఆరుసార్లు గెలుపొందింది, భారత్ రెండుసార్లు గెలుపొందింది, పాకిస్తాన్, శ్రీలంక, ఇంగ్లాండ్‌లు ఒక్కోసారి గెలిచాయి. వెస్టిండీస్ (1975, 1979), ఆస్ట్రేలియా (1999, 2003, 2007) మాత్రమే వరుసగా టైటిళ్లను గెలుచుకున్న జట్లు.<ref name="WCHistory" /> ఆస్ట్రేలియా పదమూడు ఫైనల్స్‌లో ఎనిమిది సార్లు (1975, 1987, 1996, 1999, 2003, 2007, 2015, 2023) ఆడింది. న్యూజిలాండ్ ఇంకా ప్రపంచ కప్ గెలవలేదు కానీ రెండుసార్లు రన్నరప్‌గా (2015, 2019) నిలిచింది. టెస్ట్ ఆడని దేశం సాధించిన అత్యుత్తమ ఫలితంగా 2003 టోర్నమెంట్‌లో కెన్యా సెమీ-ఫైనల్‌కు చేరుకోవడం నిలిచింది; కాగా టెస్ట్ ఆడని జట్టు అరంగేట్రంలో సాధించిన అత్యుత్తమ ఫలితంగా 2007లో ఐర్లాండ్ సూపర్ 8 (రెండవ రౌండ్) కు చేరుకోవడం నిలిచింది.<ref name="WCHistory" /> 1996 ప్రపంచ కప్‌కు సహ-ఆతిథ్య దేశంగా ఉన్న శ్రీలంక టోర్నమెంట్‌ను గెలుచుకున్న మొదటి ఆతిథ్య దేశంగా నిలిచింది, అయితే ఫైనల్ పాకిస్తాన్‌లో జరిగింది.<ref name="WCHistory" /> 2011లో భారత్ ఆతిథ్య దేశంగా విజయం సాధించి, సొంత దేశంలో ఆడిన ఫైనల్‌ను గెలుచుకున్న మొదటి జట్టుగా నిలిచింది.<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/cricket/9444277.stm|title=India power past Sri Lanka to Cricket World Cup triumph|date=2 April 2011|access-date=17 March 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110403035451/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/cricket/9444277.stm|archive-date=3 April 2011|publisher=BBC Sport}}</ref> ఆస్ట్రేలియా, ఇంగ్లాండ్‌లు వరుసగా 2015, 2019లో ఈ ఘనతను పునరావృతం చేశాయి. ఇది కాకుండా 1979లో ఇంగ్లాండ్, 2023లో భారత్ తమ దేశంలో జరిగిన ఫైనల్‌కు చేరుకున్నాయి. టోర్నమెంట్‌కు సహ-ఆతిథ్యం ఇస్తూ తమ అత్యుత్తమ ప్రపంచ కప్ ఫలితాలను సాధించిన లేదా సమం చేసిన ఇతర దేశాలుగా వరుసగా 2011, 2015 లలో ఫైనలిస్టులైన శ్రీలంక, న్యూజిలాండ్, 2003లో సూపర్ సిక్స్‌కు చేరుకున్న జింబాబ్వే, 2003లో సెమీ-ఫైనలిస్ట్‌గా నిలిచిన కెన్యా నిలిచాయి.<ref name="WCHistory" /> 1987లో సహ-ఆతిథ్య దేశాలైన భారత్, పాకిస్తాన్ రెండూ సెమీ-ఫైనల్‌కు చేరుకున్నాయి, కానీ వరుసగా ఇంగ్లాండ్, ఆస్ట్రేలియా చేతిలో ఓడిపోయాయి.<ref name="WCHistory" /> 1992లో ఆస్ట్రేలియా, 1999లో ఇంగ్లాండ్, 2003లో దక్షిణాఫ్రికా, 2011లో బంగ్లాదేశ్‌లు మొదటి రౌండ్‌లోనే ఎలిమినేట్ అయిన ఆతిథ్య జట్లుగా నిలిచాయి.<ref>{{Cite web|last=Sportstar|first=Team|date=2019-05-24|title=World Cup, 11 editions: How host countries fared|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/icc-cricket-world-cup/cricket-world-cup-host-countries-england-wales-lords-india/article27228795.ece|access-date=2022-08-22|website=sportstar.thehindu.com|language=en}}</ref> === జట్ల ప్రదర్శనలు === ప్రతి ప్రపంచ కప్‌లో జట్ల ప్రదర్శనల సారాంశం కింద ఇవ్వబడింది. ప్రతి టోర్నమెంట్‌కు ఆయా ఫైనల్స్ టోర్నమెంట్‌లో పాల్గొన్న జట్ల సంఖ్య (బ్రాకెట్లలో) చూపబడింది. {| class="wikitable" style="text-align: center;" !దేశం !{{small|(8)}} [[1975 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1975]] !{{small|(8)}} [[1979 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1979]] !{{small|(8)}} [[1983 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1983]] !{{small|(8)}} [[1987 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1987]] !{{small|(9)}} [[1992 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1992]] !{{small|(12)}} [[1996 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1996]] !{{small|(12)}} [[1999 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1999]] !{{small|(14)}} [[2003 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2003]] !{{small|(16)}} [[2007 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2007]] !{{small|(14)}} [[2011 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2011]] !{{small|(14)}} [[2015 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2015]] !{{small|(10)}} [[2019 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2019]] !{{small|(10)}} [[2023 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2023]] !{{small|(14)}} [[2027 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2027]] ! rowspan="2" |{{tooltip|హజరు|Appearances}} |- !{{flagicon|England}} !{{flagicon|England}} !{{flagicon|England}} {{flagicon|Wales}} !{{flagicon|India}} {{flagicon|Pakistan}} !{{flagicon|Australia}} {{flagicon|New Zealand}} !{{flagicon|India}} {{flagicon|Pakistan}} {{flagicon|Sri Lanka}} !{{nobr|{{flagicon|England}} {{flagicon|Wales}}}} {{nobr|{{flagicon|Scotland}} {{flagicon|Ireland}}}} {{flagicon|Netherlands}} !{{flagicon|South Africa}} {{flagicon|Zimbabwe}} {{flagicon|Kenya}} !{{flagicon|West Indies}} !{{flagicon|India}} {{flagicon|Sri Lanka}} {{flagicon|Bangladesh}} !{{flagicon|Australia}} {{flagicon|New Zealand}} !{{flagicon|England}} {{flagicon|Wales}} !{{flagicon|India}} !{{flagicon|South Africa}} {{flagicon|Namibia}} {{flagicon|Zimbabwe}} |- | style="text-align:left" |{{cr|AFG|2013}} | | | | | | | | | | |GP |10వ |6వ |TBD |3 |- | style="text-align:left" |{{cr|AUS}} | style="background: silver" |'''RU''' |GP |GP | style="background: gold" |'''W''' | style="border: 3px solid red" |5వ | style="background: silver" |'''RU''' | style="background: gold" |'''W''' | style="background: gold" |'''W''' | style="background: gold" |'''W''' | style="background:#ffebcd;" |'''QF''' | style="border: 3px solid red; background: gold" |'''W''' | style="background-color: #cc9966" |'''SF''' | style="background: gold" |'''W''' |TBD |13 |- | style="text-align:left" |{{cr|BAN}} | | | | | | |GP |GP |7వ | style="border: 3px solid red" |GP | style="background:#ffebcd;" |'''QF''' |8వ |8వ |TBD |7 |- | style="text-align:left" |{{cr|BER}} | | | | | | | | |GP | | | | | |1 |- | style="text-align:left" |{{cr|CAN}} | |GP | | | | | |GP |GP |GP | | | |TBD |4 |- | style="text-align:left" |{{cr|ENG}} | style="border: 3px solid red; background-color: #cc9966" |'''SF''' | style="border: 3px solid red; background: silver" |'''RU''' | style="border: 3px solid red; background-color: #cc9966" |'''SF''' | style="background: silver" |'''RU''' | style="background: silver" |'''RU''' | style="background:#ffebcd;" |'''QF''' | style="border: 3px solid red " |GP |GP |5వ | style="background:#ffebcd;" |'''QF''' |GP | style="border: 3px solid red; background: gold" |'''W''' |7వ |TBD |13 |- | style="text-align:left" |{{cr|IND}} |GP |GP | style="background: gold" |'''W''' | style="border: 3px solid red; background-color: #cc9966" |'''SF''' |7వ | style="border: 3px solid red; background-color: #cc9966" |'''SF''' |6వ | style="background:silver" |'''RU''' |GP | style="border: 3px solid red; background: gold" |'''W''' | style="background-color: #cc9966" |'''SF''' | style="background-color: #cc9966" |'''SF''' | style="border: 3px solid red;background: silver" |'''RU''' |TBD |13 |- | style="text-align:left" |{{cr|IRE}} | | | | | | | | |8వ |GP |GP | | |TBD |3 |- | style="text-align:left" |{{cr|KEN}} | | | | | |GP |GP | style="border: 3px solid red; background-color: #cc9966" |'''SF''' |GP |GP | | | |TBD |5 |- | style="text-align:left" |{{cr|NAM}} | | | | | | | |GP | | | | | |TBD |1 |- | style="text-align:left" |{{cr|NED}} | | | | | |GP | |GP |GP |GP | | |10వ |TBD |5 |- | style="text-align:left" |{{cr|NZ}} | style="background-color: #cc9966" |'''SF''' | style="background-color: #cc9966" |'''SF''' |GP |GP | style="border: 3px solid red; background-color: #cc9966" |'''SF''' | style="background:#ffebcd;" |'''QF''' | style="background-color: #cc9966" |'''SF''' |5వ | style="background-color: #cc9966" |'''SF''' | style="background-color: #cc9966" |'''SF''' | style="border: 3px solid red; background: silver" |'''RU''' | style="background: silver" |'''RU''' | style="background-color: #cc9966" |'''SF''' |TBD |13 |- | style="text-align:left" |{{cr|PAK}} |GP | style="background-color: #cc9966" |'''SF''' | style="background-color: #cc9966" |'''SF''' | style="border: 3px solid red; background-color: #cc9966" |'''SF''' | style="background: gold" |'''W''' | style="border: 3px solid red; background:#ffebcd;" |'''QF''' | style="background: silver" |'''RU''' |GP |GP | style="background-color: #cc9966" |'''SF''' | style="background:#ffebcd;" |'''QF''' |5వ |5వ |TBD |13 |- | style="text-align:left" |{{cr|SCO}} | | | | | | |GP | |GP | |GP | | |TBD |3 |- | style="text-align:left" |{{cr|SA}}{{efn|name=SAfr}} | | | | | style="background-color: #cc9966" |'''SF''' | style="background:#ffebcd;" |'''QF''' | style="background-color: #cc9966" |'''SF''' | style="border: 3px solid red; " |GP | style="background-color: #cc9966" |'''SF''' | style="background:#ffebcd;" |'''QF''' | style="background-color: #cc9966" |'''SF''' |7వ | style="background-color: #cc9966" |'''SF''' | style="border: 3px solid red" |Q |9 |- | style="text-align:left" |{{cr|SRI}} |GP |GP |GP |GP |8వ | style="border: 3px solid red; background: gold" |'''W''' |GP | style="background-color: #cc9966" |'''SF''' | style="background: silver" |'''RU''' | style="border: 3px solid red; background: silver" |'''RU''' | style="background:#ffebcd;" |'''QF''' |6వ |9వ |TBD |13 |- | style="text-align:left" |{{nobr|{{cr|UAE}}}} | | | | | |GP | | | | |GP | | |TBD |2 |- | style="text-align:left" |{{cr|WIN}} | style="background: gold" |'''W''' | style="background: gold" |'''W''' | style="background: silver" |'''RU''' |GP |6వ | style="background-color: #cc9966" |'''SF''' |GP |GP | style="border: 3px solid red; " |6వ | style="background:#ffebcd;" |'''QF''' | style="background:#ffebcd;" |'''QF''' |9వ | |TBD |12 |- | style="text-align:left" |{{cr|ZIM}} | | |GP |GP |9వ |GP |5వ | style="border: 3px solid red; " |6వ |GP |GP |GP | | | style="border: 3px solid red" |Q |9 |- ! colspan="16" |ఉనికిలో లేని జట్లు |- | style="text-align:left" |తూర్పు ఆఫ్రికా |GP | | |||colspan=10 {{n/a}} |1 |} '''సూచిక''' * {{bg|gold|W}} – విజేత * {{bg|silver|RU}}– రన్నరప్ * {{bg|#cc9966|SF}}– సెమీ-ఫైనల్స్ * {{bg|#BBF3BB|S6}}– సూపర్ సిక్స్ (1999–2003) * {{bg|#ffebcd|QF}}– క్వార్టర్-ఫైనల్స్ (1996, 2011–2015) * {{bg|#ffebcd|S8}}– సూపర్ ఎయిట్ (2007) * GP – గ్రూప్ దశ / మొదటి రౌండ్ * Q – అర్హత సాధించింది, ఇంకా పోటీలో ఉంది * {{border||width=3px|color=red}} — ఆతిథ్య దేశాలు === అరంగేట్ర జట్లు === {| class="wikitable" style="text-align: left;" !సంవత్సరం !జట్లు !మొత్తం |- |[[1975 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1975]] |{{cr|AUS}},తూర్పు ఆఫ్రికా ,{{efn|name=EAfr}} {{cr|ENG}}, {{cr|IND}}, {{cr|NZ}}, {{cr|PAK}}, {{cr|WIN}}, {{cr|SL}} |8 |- |[[1979 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1979]] |{{cr|CAN}} |1 |- |[[1983 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1983]] |{{cr|ZIM}} |1 |- |[[1987 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1987]] |''ఏదీ లేదు'' |0 |- |[[1992 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1992]] |{{cr|SA|}}{{efn|name=SAfr}} |1 |- |[[1996 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1996]] |{{cr|KEN}}, {{cr|NED}}, {{cr|UAE}} |3 |- |[[1999 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1999]] |{{cr|BAN}}, {{cr|SCO}} |2 |- |[[2003 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2003]] |{{cr|NAM}} |1 |- |[[2007 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2007]] |{{cr|BER}}, {{cr|IRE}} |2 |- |[[2011 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2011]] |''ఏదీ లేదు'' |0 |- |[[2015 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2015]] |{{cr|AFG|2013}} |1 |- |[[2019 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2019]] |''ఏదీ లేదు'' |0 |- |[[2023 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2023]] |''ఏదీ లేదు'' |0 |} === ఓవర్‌వ్యూ === 2023 టోర్నమెంట్ ముగిసే సమయానికి గత ప్రపంచ కప్‌లలో జట్ల ప్రదర్శనల సారాంశం కింద పట్టికలో ఇవ్వబడింది. జట్లు అత్యుత్తమ ఫలితం, ఆ తర్వాత ప్రదర్శనలు, ఆ తర్వాత గెలుపు శాతం, ఆ తర్వాత గెలిచిన మొత్తం మ్యాచ్‌లు, ఆడిన మొత్తం మ్యాచ్‌లు, ఆ తర్వాత అక్షర క్రమంలో అమర్చబడ్డాయి: {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" ! rowspan="2" style="width:150px;" |జట్టు ! colspan="7" |గణాంకాలు ! rowspan="2" class="unsortable" |అత్యుత్తమ ప్రదర్శన |- ! width="30" |హాజరు ! width="30" |{{abbr|మ్యాచ్‌లు|ఆడిన మ్యాచ్‌లు}} ! width="30" |గెలుపు ! width="30" |ఓటమి ! width="30" |టై ! width="30" |ఫలితం తేలనివి ! width="30" |గెలుపు శాతం* |- | style="text-align:left;" |{{Cr|Australia}} |13 |105 |78 |25 |1 |1 |75.48 | style="background:gold;" |ఛాంపియన్లు {{small|([[1987 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1987]], [[1999 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1999]], [[2003 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2003]], [[2007 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2007]], [[2015 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2015]], [[2023 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2023]])}} |- | style="text-align:left;" |{{Cr|India}} |13 |95 |63 |30 |1 |1 |67.55 | style="background:gold;" |ఛాంపియన్లు {{small|([[1983 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1983]], [[2011 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2011]])}} |- | style="text-align:left;" |{{Cr|West Indies}} |12 |80 |43 |35 |0 |2 |55.12 | style="background:gold;" |ఛాంపియన్లు {{small|([[1975 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1975]], [[1979 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1979]])}} |- | style="text-align:left;" |{{Cr|England}} |13 |93 |52 |39 |1 |1 |57.14 | style="background:gold;" |ఛాంపియన్లు {{small|([[2019 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2019]])}} |- | style="text-align:left;" |{{Cr|Pakistan}} |13 |88 |49 |37 |0 |2 |56.97 | style="background:gold;" |ఛాంపియన్లు {{small|([[1992 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1992]])}} |- | style="text-align:left;" |{{Cr|Sri Lanka}} |13 |89 |40 |46 |1 |2 |46.55 | style="background:gold;" |ఛాంపియన్లు {{small|([[1996 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1996]])}} |- | style="text-align:left;" |{{Cr|New Zealand}} |13 |99 |59 |38 |1 |1 |60.71 | style="background-color: silver" |రన్నరప్ {{small|([[2015 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2015]], [[2019 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2019]])}} |- | style="text-align:left;" |{{Cr|South Africa}} |9 |74 |45 |26 |2 |1 |63.01 | style="background-color: #cc9966" |సెమీ-ఫైనల్స్ {{small|([[1992 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1992]], [[1999 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1999]], [[2007 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2007]], [[2015 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2015]], [[2023 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2023]])}} |- | style="text-align:left;" |{{Cr|Kenya}} |5 |29 |6 |22 |0 |0 |21.42 | style="background-color: #cc9966" |సెమీ-ఫైనల్స్ {{small|([[2003 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2003]])}} |- | style="text-align:left;" |{{Cr|Zimbabwe}} |9 |57 |11 |42 |1 |3 |21.29 |{{sort|5.4|సూపర్ 6}} {{small|([[1999 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1999]], [[2003 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2003]])}} |- | style="text-align:left;" |{{Cr|Bangladesh}} |7 |49 |16 |32 |0 |1 |33.33 |{{sort|7.4|సూపర్ 8}} {{small|([[2007 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2007]])}} & {{sort|7.4|క్వార్టర్-ఫైనల్స్}} <small>([[2015 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2015]])</small> |- | style="text-align:left;" |{{Cr|Ireland}} |3 |21 |7 |13 |1 |0 |35.71 |{{sort|7.5|సూపర్ 8}} {{small|([[2007 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2007]])}} |- | style="text-align:left;" |{{Cr|Netherlands}} |5 |29 |4 |25 |0 |0 |13.79 |{{sort|9.2|గ్రూప్ దశ}} {{small|([[1996 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1996]], [[2003 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2003]], [[2007 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2007]], [[2011 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2011]], [[2023 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2023]])}} |- | style="text-align:left;" |{{Cr|Canada}} |4 |18 |2 |16 |0 |0 |11.11 |{{sort|9.2|గ్రూప్ దశ}} {{small|([[1979 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1979]], [[2003 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2003]], [[2007 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2007]], [[2011 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2011]])}} |- | style="text-align:left;" |{{nowrap|{{Cr|AFG|2013}}}} |3 |24 |5 |19 |0 |0 |20.83 |{{sort|9.5|గ్రూప్ దశ}} {{small|([[2015 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2015]], [[2019 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2019]], [[2023 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2023]])}} |- | style="text-align:left;" |{{Cr|Scotland}} |3 |14 |0 |14 |0 |0 |0.00 |{{sort|9.3|గ్రూప్ దశ}} {{small|([[1999 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1999]], [[2007 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2007]], [[2015 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2015]])}} |- | style="text-align:left;" |{{nowrap|{{Cr|UAE}}}} |2 |11 |1 |10 |0 |0 |9.09 |{{sort|9.4|గ్రూప్ దశ}} {{small|([[1996 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1996]], [[2015 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2015]])}} |- | style="text-align:left;" |{{Cr|Namibia}} |1 |6 |0 |6 |0 |0 |0.00 |{{sort|9.5|గ్రూప్ దశ}} {{small|([[2003 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2003]])}} |- | style="text-align:left;" |{{Cr|Bermuda}} |1 |3 |0 |3 |0 |0 |0.00 |{{sort|9.5|గ్రూప్ దశ}} {{small|([[2007 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2007]])}} |- ! colspan="11" |ఉనికిలో లేని జట్లు |- | style="text-align:left;" |తూర్పు ఆఫ్రికా{{efn|name=EAfr}} |1 |3 |0 |3 |0 |0 |0.00 |{{sort|9.5|గ్రూప్ దశ}} {{small|([[1975 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1975]])}} |- ! colspan="11" |{{smalldiv|1={{Updated|19 November 2023}}<br/>మూలం: [http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/results_summary.html?id=12;type=trophy ESPNcricinfo]}} |} ''గమనిక:'' * {{small|గెలుపు శాతం ఫలితం తేలని మ్యాచ్‌లను మినహాయించి, టై అయిన మ్యాచ్‌లను సగం విజయంగా గణిస్తుంది.}} * {{small|జట్లు వాటి అత్యుత్తమ ప్రదర్శన, ఆ తర్వాత గెలుపు శాతం, ఆ తర్వాత (సమానంగా ఉంటే) అక్షర క్రమంలో అమర్చబడ్డాయి.}} {{notelist|refs={{efn|name=EAfr|1989లో రద్దు చేయబడింది}} {{efn|name=SAfr|1992 ప్రపంచ కప్‌కు ముందు వర్ణవివక్ష కారణంగా దక్షిణాఫ్రికా నిషేధించబడింది}}}} == టోర్నమెంట్ రికార్డులు == [[దస్త్రం:Sachin_Tendulkar_at_MRF_Promotion_Event.jpg|కుడి|thumb|ప్రపంచ కప్ చరిత్రలో అత్యధిక పరుగులు సాధించిన [[సచిన్ టెండూల్కర్]]]] [[దస్త్రం:Glenn_McGrath_in_Circular_Quay,_Sydney,_Australia,_2018-02-03.jpg|thumb|ప్రపంచ కప్ చరిత్రలో అత్యధిక వికెట్లు తీసిన [[గ్లెన్ మెక్‌గ్రాత్]]]] [[దస్త్రం:Kumar_Sangakkara_bat_in_hand.JPG|thumb|ప్రపంచ కప్ చరిత్రలో అత్యధిక డిస్మిసల్స్ చేసిన [[కుమార సంగక్కర]]]] {{main|క్రికెట్ ప్రపంచ కప్ రికార్డుల జాబితా}} {| class="wikitable" |+ప్రపంచ కప్ రికార్డులు<ref>క్రిక్‌ఇన్ఫో ప్రపంచ కప్ రికార్డుల జాబితా ఆధారంగా అన్ని రికార్డులు [http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/index.html?id=12;type=trophy World Cup records] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070103091603/http://www.cricinfo.com/db/STATS/WC/|date=3 January 2007}}</ref> ! colspan="3" |బ్యాటింగ్ |- |అత్యధిక పరుగులు |{{cricon|India}} [[సచిన్ టెండూల్కర్]] |2,278 ([[1992 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1992]]–[[2011 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2011]]) |- |అత్యధిక వ్యక్తిగత స్కోరు |{{cricon|New Zealand}} [[మార్టిన్ గప్టిల్]] వ {{Flag|West Indies}} |237[[నాటౌట్|*]] ([[2015 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2015]]) |- |అత్యధిక [[భాగస్వామ్యం (క్రికెట్)|భాగస్వామ్యం]] |{{cricon|West Indies}} [[క్రిస్ గేల్]] & మార్లోన్ శామ్యూల్స్ (2వ వికెట్‌కు) వ {{cr|Zimbabwe}} |372 ([[2015 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2015]]) |- |ఒకే ప్రపంచ కప్‌లో అత్యధిక పరుగులు |{{cricon|India}} [[విరాట్ కోహ్లీ]] |765 ([[2023 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2023]]) |- |అత్యధిక సెంచరీలు |{{cricon|India}} [[రోహిత్ శర్మ]] |7 ([[2015 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2015]]–[[2023 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2023]]) |- |ఒకే ప్రపంచ కప్‌లో అత్యధిక సెంచరీలు |{{cricon|IND}} [[రోహిత్ శర్మ]] |5 ([[2019 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2019]]) |- ! colspan="3" |బౌలింగ్ |- |అత్యధిక వికెట్లు |{{cricon|Australia}} [[గ్లెన్ మెక్‌గ్రాత్]] |71 ([[1996 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1996]]–[[2007 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2007]]) |- |ఉత్తమ బౌలింగ్ ప్రదర్శన |{{cricon|Australia}} [[గ్లెన్ మెక్‌గ్రాత్]] వ {{cr|Namibia}} |7/15 ([[2003 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2003]]) |- |ఒకే ప్రపంచ కప్‌లో అత్యధిక వికెట్లు |{{cricon|Australia}} [[మిచెల్ స్టార్క్]] |27 ([[2019 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2019]]) |- ! colspan="3" |ఫీల్డింగ్ |- |అత్యధిక డిస్మిసల్స్ ([[వికెట్-కీపర్]]) |{{cricon|Sri Lanka}} [[కుమార సంగక్కర]] |54 ([[2003 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2003]]–[[2015 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2015]]) |- |అత్యధిక క్యాచ్‌లు (ఫీల్డర్) |{{cricon|Australia}} [[రికీ పాంటింగ్]] |28 ([[1996 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|1996]]–[[2011 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2011]]) |- ! colspan="3" |జట్టు |- |అత్యధిక స్కోరు |{{cr|South Africa}} వ {{cr|Sri Lanka|srilanka}} |326/10 కి వ్యతిరేకంగా 428/5 ([[2023 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2023]]) |- |అత్యల్ప స్కోరు |{{cr|Canada}} వ {{cr|Sri Lanka}} |36 ([[2003 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2003]]) |} == వనరులు == * {{cite book|title=A complete history of World Cup Cricket|last=Browning|first=Mark|publisher=[[Simon & Schuster]]|year=1999|isbn=0-7318-0833-9}} == బయటి లింకులు == {{Commons category}} * {{official website|https://www.cricketworldcup.com/}} == ఇవి కూడా చూడండి == * [[2023 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2023 ప్రపంచ కప్]] == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:ప్రపంచ క్రీడా పోటీలు]] [[వర్గం:క్రికెట్ ప్రపంచ కప్| ]] [[వర్గం:ప్రపంచ కప్ పోటీలు]] [[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]] 0y5ykmjw2n8d02qdm8bycl0we1y1j5z 0 351491 4942690 4871540 2026-08-23T16:52:49Z Srinivasrjy 31053 4942690 wikitext text/x-wiki {{Infobox sea | name = బేరెంట్స్ సముద్రం | image = Barents Sea map.png | caption = బేరెంట్స్ సముద్ర స్థానం | image_bathymetry = | caption_bathymetry = | location = [[ఆర్కిటిక్ మహాసముద్రం]] | coords = {{coord|75|N|40|E|scale:5000000_type:waterbody|name=Barents Sea|display=inline,title}} | type = [[సముద్రం]] | inflow = నార్వేజియన్ సముద్రం, ఆర్కిటిక్ సముద్రం | outflow = | catchment = | basin_countries = [[నార్వే]], [[రష్యా]] | length = | width = | area = {{convert|1400000|km2|abbr=on}} | depth = {{convert|230|m|abbr=on}} | max-depth = | volume = | residence_time = | shore = | frozen = | islands = | cities = | reference = [http://www.imr.no/temasider/havomrader_og_okosystem/barentshavet/Barentshavet/en Institute of Marine Research, Norway] }} '''బేరెంట్స్ సముద్రం''' [[ఆర్క్‌టిక్ మహాసముద్రం|ఆర్కిటిక్ మహాసముద్రపు]] ఉపాంత సముద్రం. ఇది [[నార్వే]], [[రష్యా]]<nowiki/>ల ఉత్తర తీరాలలో ఉంది. ఈ రెండు దేశాల ప్రాదేశిక జలాల మధ్య ఇది విభజించబడింది.<ref name="Ref_">World Wildlife Fund, 2008.</ref> మధ్య యుగాలలో రష్యాలో దీన్ని ముర్మాన్ సముద్రం ("నార్స్ సముద్రం") అని పిలిచేవారు. ప్రస్తుత పేరు చారిత్రక [[నెదర్లాండ్స్|డచ్]] నావికుడైన విల్లెం బేరెంట్స్ పేరు మీద వచ్చింది. ఇది పెద్దగా లోతులేని సముద్రం - సగటు లోతు {{Convert|230|m|ft}} ఉంటుంది. ఇది చేపలవేటకు, చమురు, సహజవాయువుల అన్వేషణకూ ముఖ్యమైన ప్రదేశం.<ref name="Ref_a">O. G. Austvik, 2006.</ref> బేరెంట్స్ సముద్రానికి దక్షిణాన కోలా ద్వీపకల్పం, పశ్చిమాన నార్వేజియన్ సముద్రపు షెల్ఫ్ అంచు, వాయవ్యంలో స్వాల్‌బార్డ్ ద్వీపసమూహాలు, ఈశాన్యంలో ఫ్రాంజ్ జోసెఫ్ ల్యాండ్, తూర్పున నోవాయా జెమ్లియాలు సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి. నోవాయా జెమ్లియా ద్వీపాలు, కారా సముద్రం నుండి బేరెంట్స్ సముద్రాన్ని వేరు చేస్తాయి. ఆర్కిటిక్ మహాసముద్రంలో భాగమైనప్పటికీ, బేరెంట్స్ సముద్రం [[అట్లాంటిక్ మహాసముద్రం|అట్లాంటిక్‌గా]] మారుతోంది.<ref name="Turning" /> లేదా "అట్లాంటిఫై" అయ్యే ప్రక్రియలో ఉంది.<ref name="Geoscience20212">{{Cite journal|last1=Bailey|first1=Hannah|last2=Hubbard|first2=Alun|last3=Klen|first3=Eric S.|last4=Mustonen|first4=Kaisa-Riikka|last5=Akers|first5=Pete D.|last6=Marttila|first6=Hannu|last7=Welker|first7=Jeffrey M.|date=2021-04-01|title=Arctic sea-ice loss fuels extreme European snowfall|url=https://www.nature.com/articles/s41561-021-00719-y|journal=[[Nature Geoscience]]|volume=14|issue=5|page=283|bibcode=2021NatGe..14..283B|doi=10.1038/s41561-021-00719-y|s2cid=232765992}}</ref> ఎందుకంటే [[గ్లోబల్ వార్మింగ్]] కారణంగా వస్తున్న హైడ్రోలాజికల్ మార్పులు సముద్రపు మంచు తగ్గడానికి, నీటి స్తరీకరణకూ దారితీశాయి. ఇది [[యూరేషియా|యురేషియాలో]] వాతావరణంలో పెద్ద మార్పులను సృష్టించగలదు.<ref name="Turning">{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/news/energy-environment/wp/2018/06/26/a-huge-stretch-of-the-arctic-ocean-is-turning-into-the-atlantic-right-before-our-eyes/|title=A huge stretch of the Arctic Ocean is rapidly turning into the Atlantic. That's not a good sign|last=Mooney|first=Chris|date=2018-06-26|work=Washington Post|access-date=2018-06-27|language=en-US|issn=0190-8286}}</ref> బేరెంట్స్ సముద్రంలో శాశ్వత మంచు రహిత ప్రాంతం పెరిగేకొద్దీ పెరిగే అదనపు బాష్పీభవనం, ఐరోపా ఖండంలో చాలా ప్రాంతాల్లో శీతాకాలపు హిమపాతం పెరుగుతుందని ఒక అంచనా. == భౌగోళికం == [[దస్త్రం:Barents_Sea_bathymetry.png|thumb|ప్రధాన జలాంతర్గామి లక్షణాలను చూపే బేరెంట్స్ సముద్రపు బాతిమెట్రిక్ మ్యాప్.]] [[దస్త్రం:Tabularussiae.jpg|thumb|250x250px|బేరెంట్స్ (ముర్మన్) సముద్ర తీరాలు. జోన్ బ్లేయుస్ గీసిన "టాబులా రస్సియే" చిత్రం నుండి, ఆమ్స్టర్డామ్, 1614.]] రష్యాలోని మర్మాన్స్క్ ఓడరేవు, నార్వేలోని వర్డో ఓడరేవులతో సహా బేరెంట్స్ సముద్రపు దక్షిణ భాగం వెచ్చని ఉత్తర అట్లాంటిక్ ప్రవాహం కారణంగా ఏడాది పొడవునా మంచు లేకుండా ఉంటుంది. సెప్టెంబరులో బేరెంట్స్ సముద్రం దాదాపు పూర్తిగా మంచు లేకుండా ఉంటుంది. 1920 నుండి 1944 వరకు ఫిన్లాండ్ భూభాగం బేరెంట్స్ సముద్రం వరకు విస్తరించి ఉండేది. పెచెంగ్స్కీ జిల్లాలోని లీనాఖామారి ఓడరేవు 1944 లో [[సోవియట్ యూనియన్|సోవియట్ యూనియన్‌కు]] అప్పగించే వరకు ఫిన్లాండ్ కు ఉన్న ఏకైక మంచు లేని శీతాకాలపు ఓడరేవుగా ఉండేది. బేరెంట్స్ సముద్రంలో ప్రధానంగా మూడు రకాల నీటి ప్రవాహాలు ఉన్నాయి: ఉత్తర అట్లాంటిక్ ప్రవాహం నుండి వెచ్చని ఉప్పగా ఉండే అట్లాంటిక్ నీరు, ఉత్తరం నుండి చల్లని ఆర్కిటిక్ నీరు, వెచ్చని తీరప్రాంత నీరు. అట్లాంటిక్, ధ్రువ జలాల మధ్య పోలార్ ఫ్రంట్ అనే విభజన ఏర్పడుతుంది. పశ్చిమ భాగాలలో (బేర్ ఐలాండ్ సమీపంలో) ఈ ఫ్రంట్ స్థిరంగా ఉంటుంది, తూర్పు వైపున (నోవయా జెమ్ల్యా వైపు) సంవత్సరాల మధ్య ఇది గణనీయంగా మారుతుంది. నోవయా జెమ్ల్యా భూభాగాలు ప్రస్తుత కాలానికి 10,000 సంవత్సరాల క్రితం ప్రారంభ హోలోసీన్ తీరప్రాంత డీగ్లాసియేషన్‌ను పొందాయి.<ref name="Ref_b">J. Zeeberg, 2001.</ref> === విస్తీర్ణం === ఇంటర్నేషనల్ హైడ్రోగ్రాఫిక్ ఆర్గనైజేషన్ బారెంట్జ్ సముద్రపు హద్దులను క్రింది విధంగా నిర్వచించింది:<ref name="Ref_1953">{{Cite web|year=1953|title=Limits of Oceans and Seas, 3rd edition|url=https://iho.int/uploads/user/pubs/standards/s-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20111008191433/http://www.iho.int/iho_pubs/standard/S-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf|archive-date=8 October 2011|access-date=28 December 2020|publisher=International Hydrographic Organization}}</ref> : ''పశ్చిమాన'': నార్వేజియన్ సముద్రపు ఈశాన్య పరిమితి [ పశ్చిమ స్పిట్జ్‌బర్గెన్ యొక్క దక్షిణ బిందువును బేర్ ఐలాండ్ యొక్క నార్త్ కేప్‌కి, ఈ ద్వీపం ద్వారా కేప్ బుల్‌కి, అక్కడి నుండి [[నార్వే|నార్వేలోని]] నార్త్ కేప్‌కి (25°45'E) కలిపే రేఖ]. : ''వాయవ్యంలో'': పశ్చిమ స్పిట్జ్‌బర్గెన్ తూర్పు తీరంలో 80° అక్షాంశ ఉత్తరం వరకు హిన్లోపెన్ జలసంధి ; ఈశాన్య భూమి [ నార్డాస్ట్‌ల్యాండ్ ద్వీపం<nowiki>]</nowiki> దక్షిణ, తూర్పు తీరాలు కేప్ లీ స్మిత్ ({{Coord|80|05|N|28|00|E|display=inline}} ). : ''ఉత్తరాన'': కేప్ లీ స్మిత్ ద్వీపాలు బోల్షోయ్ ఓస్ట్రోవ్ (గ్రేట్ ఐలాండ్) <nowiki>[</nowiki> స్టోరోయా <nowiki>]</nowiki>, గిల్లెస్ <nowiki>[</nowiki> క్విటోయా <nowiki>]</nowiki> విక్టోరియా ; కేప్ మేరీ హార్మ్స్‌వర్త్ ( అలెగ్జాండ్రా ల్యాండ్ నైరుతి అంత్య భాగం) ఫ్రాంజ్-జోసెఫ్ ల్యాండ్ ఉత్తర తీరాల వెంబడి కేప్ కోల్‌సాట్ వరకు ({{Coord|81|14|N|65|10|E|display=inline}} ) : ''తూర్పున'': కేప్ కోల్‌సాట్ నుండి కేప్ జెలానియా (డిజైర్); నోవాయా జెమ్లియా యొక్క పశ్చిమ, నైరుతి తీరం నుండి కేప్ కుస్సోవ్ నోస్ వరకూ, అక్కడి నుండి పశ్చిమ ద్వారం కేప్, డోల్గయా బే వరకు ({{Coord|70|15|N|58|25|E|display=inline}} ) వైగాచ్ ద్వీపం, వైగాచ్ ద్వీపం ద్వారా కేప్ గ్రెబెన్ వరకు; అక్కడి నుండి ప్రధాన భూభాగంలోని కేప్ బెలీ నోస్‌ వరకు. : ''దక్షిణాన'': [[తెల్ల సముద్రం|తెల్ల సముద్రపు]] ఉత్తర హద్దు [స్వ్యాటోయ్ నోస్ ( మర్మాన్స్క్ కోస్ట్, 39°47'E), కేప్ కనిన్‌లను కలిపే రేఖ]. బేరెంట్స్ సముద్రంలోని ఇతర ద్వీపాలలో చైచీ, టిమానెట్స్ ఉన్నాయి. === భూగర్భ శాస్త్రం === బేరెంట్స్ సముద్రం వాస్తవానికి రెండు పెద్ద ఖండాంతర ఘర్షణల నుండి ఏర్పడింది: కాలిడోనియన్ పర్వత ఏర్పాటు, ఇందులో బాల్టికా, లారెన్షియా ఢీకొని లారాసియాగా ఏర్పడ్డాయి, ఆ తరువాత లారాసియా, పశ్చిమ సైబీరియా మధ్య జరిగిన ఘర్షణ. ఈ భౌగోళిక చరిత్ర కాలిడోనియన్, యురేలియన్ పర్వత బెల్టుల పతనం, పాంజియా విడిపోవడం వల్ల సంభవించిన టెక్టోనిక్ మార్పులచే ఆధిపత్యం వహిస్తుంది.<ref name="Dore19952">{{Cite web|author=Doré, A.G.|date=Sep 1995|title=Barents Sea Geology, Petroleum Resources and Commercial Potential|url=http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic48-3-207.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20061029185917/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic48-3-207.pdf|archive-date=2006-10-29|publisher=Arctic Institute of North America|issue=3|volume=48}}</ref> ఈ సంఘటనల వలన బేరెంట్స్ ఖండతీరంలో భారీ బేసిన్లు ఏర్పడ్డాయి. బేరెంట్స్ సముద్రపు తదుపరి భౌగోళిక చరిత్ర క్వాటర్నరీ గ్లేసియేషన్ వల్ల సంభవించిన టెక్టోనిక్ ఉద్ధరణచే నిర్దేశించబడింది, దీని ఫలితంగా గణనీయమైన అవక్షేపాలు నిక్షిప్తమయ్యాయి.<ref name="Dore1996">{{Cite journal |author=Doré, A.G. |date=March 1996 |title=Impact of Glaciations on Basin Evolution: Data and Models from the Norwegian Margin and Adjacent Areas |journal=Global and Planetary Change |volume=12 |issue=1–4}}</ref> === జీవావరణం === [[దస్త్రం:Barents_Sea_in_Bloom.jpg|thumb|బేరెంట్స్ సముద్రంలో ఫైటోప్లాంక్టన్ వికసించడం. ఇక్కడి పాల రంగు ఫైటోప్లాంక్టన్ లో పెద్ద సంఖ్యలో కోకోలిథోఫోర్స్ ఉన్నాయని సూచిస్తుంది.]] ఉత్తర అట్లాంటిక్ ప్రవాహం కారణంగా, బేరెంట్స్ సముద్రం ఇతర సముద్రాలతో పోలిస్తే అధిక జీవ ఉత్పత్తిని కలిగి ఉంటుంది. మంచు కరిగిన మంచినీరు సముద్రపు నీటి పైన స్థిరమైన పొరగా ఏర్పడడం వలన మంచు అంచు సమీపంలో ఫైటోప్లాంక్టన్ వికసించడం చాలా త్వరగా ప్రారంభమవుతుంది. ఫైటోప్లాంక్టన్ జూప్లాంక్టన్‌కు ఆహారంగా మారుతుంది. జూప్లాంక్టన్‌ను అట్లాంటిక్ కాడ్, కేప్లిన్, పోలార్ కాడ్, తిమింగలాలు, లిటిల్ ఆక్ వంటి పక్షులు తింటాయి. బేరెంట్స్ సముద్రంలో చేపల వేట, ముఖ్యంగా కాడ్ చేపల వేట నార్వే, రష్యాలకు ఎంతో కీలకం. బేరెంట్స్ సముద్రంలో జీవవైవిధ్యానికి సంబంధించి SIZEX-89 అనేది 1989 లో జరిగిన అంతర్జాతీయ శీతాకాల ప్రయోగం.<ref name="Ref_c">''Sea ice modeling in the Barents Sea during SIZEX 89'' (Haugan, P.M., Johannessen, O.M. and Sandven, S., IGARSS´90 symposium, Washington D.C., 1990)</ref> మునుపటి పరిశోధనలు తిమింగలాలు చేపల నిల్వలను తగ్గిస్తున్నాయని సూచించినప్పటికీ, తాజా పరిశోధనల ప్రకారం మత్స్య సంపదపై సముద్ర క్షీరదాల ప్రభావం చాలా తక్కువ. బేరెంట్స్ సముద్రంతో ముడిపడి ఉన్న ఒక ప్రత్యేకమైన ధ్రువపు ఎలుగుబంటి జనాభా కూడా ఉంది.<ref name="Ref_d">C.M. Hogan, 2008</ref> === కాలుష్యం === దశాబ్దాలుగా సోవియట్ అణ్వాయుధ పరీక్షలు, [[రేడియో ధార్మికత|రేడియోధార్మిక]] వ్యర్థాలు, పారిశ్రామిక కాలుష్యం పేరుకుపోవడం వలన బేరెంట్స్ సముద్రం "భూమిపై అత్యంత కలుషితమైన ప్రదేశాలలో ఒకటిగా" మారింది.<ref name="nibdr">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/environment/2023/jul/24/russia-barents-sea-toxic-legacy-military-buildup-mining-shipping-indigenous|title='Nature is being destroyed': Russia's arms buildup in Barents Sea creating toxic legacy|work=The Guardian}}</ref> కాలుష్యం పెరగడం వల్ల స్థానికుల్లో వ్యాధుల రేటు పెరిగింది.<ref name="nibdr" /> సైనిక నిర్మాణాలు పెరగడం, ఆర్కిటిక్ గుండా వెళ్లే షిప్పింగ్ మార్గాల వినియోగం పెరగడంతో కాలుష్యం మరింత పెరిగే అవకాశం ఉందన్న ఆందోళనలు వ్యక్తమవుతున్నాయి.<ref name="nibdr" /> == చరిత్ర == [[దస్త్రం:Walvisvangst_bij_de_kust_van_Spitsbergen_-_Dutch_whalers_near_Spitsbergen_(Abraham_Storck,_1690).jpg|ఎడమ|thumb| స్వాల్బార్డ్ సమీపంలో డచ్ తిమింగలాలు, 1690]] బేరెంట్స్ సముద్రాన్ని గతంలో రష్యన్లు '''ముర్మాన్స్కోయ్ మోర్''' లేదా "సీ ఆఫ్ మర్మాన్స్" (అంటే, నార్వేజియన్లకు వారి పదం) అని పిలిచేవారు. 1595 లో గెరార్డ్ మెర్కేటర్ప్రచురించిన ''మ్యాప్ ఆఫ్ ఆర్కిటిక్‌తో'' పదహారవ శతాబ్దపు మ్యాప్‌లలో ఈ పేరుతో కనిపిస్తుంది. పెచోరా నది ఎశ్చువరీ ప్రాంతంలో దాని తూర్పు మూలను '''పెచోర్స్కోయ్ మోరీ''', అంటే పెచోరా సముద్రం అని పిలుస్తారు. డచ్ నావికుడు, అన్వేషకుడు విల్లెం బారెంట్జ్ గౌరవార్థం ఈ సముద్రానికి యూరోపియన్లు ప్రస్తుత పేరు పెట్టారు. బారెంట్జ్ పదహారవ శతాబ్దం చివరిలో ఉత్తరానికి చేసిన తొలి యాత్రలకు నాయకుడు. బేరెంట్స్ సముద్రపు అనూహ్యత, క్లిష్టత స్థాయి కారణంగా నావికులు దాన్ని" ''ది డెవిల్స్ డ్యాన్స్ ఫ్లోర్'' " అని పిలుస్తారు.<ref>{{Cite news|url=http://www.thejournal.co.uk/news/north-east-news/warming-to-cap-art-4559364|title=Warming to cap art|last=Administrator|first=journallive|date=2006-08-15|work=journallive|access-date=2017-10-05|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171005202032/http://www.thejournal.co.uk/news/north-east-news/warming-to-cap-art-4559364|archive-date=2017-10-05|language=en}}</ref> ఓషన్ రోవర్లు దీనిని "''డెవిల్స్ జా''" అని పిలుస్తారు. 2017 లో కెప్టెన్ ఫియాన్ పాల్‌, పోలార్ రో సాహసయాత్రలో ట్రోమ్‌సో నుండి లాంగ్‌ఇయర్‌బైన్‌కు బేరెంట్స్ సముద్రాన్ని మొదటిసారిగా ఒక రో బోట్‌లో దాటాడు. ఆ తరువాత బేరెంట్స్ సముద్రం ఎలా ఉంది అని టీవీ పాత్రికేయులు అడిగినపుడు అతను అది "డెవిల్స్ జా" (దయ్యపు దవడ) అని అన్నాడు.<ref>{{Cite news|url=http://www.tv2.no/a/9269125/|title=Tor (36) nådde Svalbard på supertid, this is the link to the news summary, full video news was broadcast on 29 July in the News section, available on youtube|last=AS|first=TV 2|work=TV 2|access-date=2017-10-05|language=no-nb}}</ref> === ఆధునిక యుగం === [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం|రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలో]] బేరెంట్స్ సముద్రం ఒక ముఖ్యమైన యుద్ధ రంగం. ఇక్కడ బ్రిటిష్ వ్యాపార నౌకల కాన్వాయ్‌పై జర్మనీ దాడి చేసింది. దీన్ని తరువాత బేరెంట్స్ సీ యుద్ధం అన్నారు. ఆస్కార్ కుమ్మెట్జ్ ఆధ్వర్యంలో, జర్మన్ యుద్ధనౌకలు, HMS ''బ్రాంబుల్,'' డిస్ట్రాయర్ HMS అచేట్స్ లను ముంచేసాయి. డిస్ట్రాయర్ జెడ్ 16 ఫ్రెడరిక్ ఎక్కోల్ట్, అడ్మిరల్ హిప్పర్ నౌకలు బ్రిటిషు తుపాకీ కాల్పుల వల్ల తీవ్రంగా దెబ్బతిన్నాయి. జర్మన్లు తర్వాత వెనక్కి తగ్గారు. బ్రిటిషు నౌకలు కొద్దిసేపటి తర్వాత మర్మాన్స్క్ వద్దకు సురక్షితంగా చేరుకుంది. [[ప్రచ్ఛన్నయుద్ధం|ప్రచ్ఛన్న యుద్ధ]] సమయంలో, సోవియట్ రెడ్ బ్యానర్ నార్తర్న్ ఫ్లీట్, బేరెంట్స్ సముద్రపు దక్షిణ ప్రాంతాలను బాలిస్టిక్ క్షిపణి జలాంతర్గామి స్థావరంగా వాడుకుంది. ఈ వ్యూహం [[రష్యా]] కొనసాగిస్తోంది. రష్యా నావికా [[అణు రియాక్టరు|రియాక్టర్ల]] నుండి చెత్తను బేరెంట్స్ సముద్రంలో పారబోస్తున్నందు వలన కలిగే అణు కాలుష్యం, [[పర్యావరణం|పర్యావరణ]] ఆందోళన కలిగిస్తోంది. దశాబ్దాలుగా నార్వే, రష్యాల మధ్య బేరెంట్స్ సముద్రంలో తమతమ సరిహద్దు స్థానాలకు సంబంధించి వివాదం ఉంది. నార్వేజియన్లు 1958 జెనీవా కన్వెన్షన్ ఆధారంగా మధ్యస్థ రేఖకు మొగ్గు చూపారు. అయితే రష్యన్లు 1926 నాటి సోవియట్ నిర్ణయం ఆధారంగా మెరిడియన్ -ఆధారిత సెక్టార్ లైన్‌కు మొగ్గుచూపారు.<ref name="Dore1995">{{Cite paper|publisher=[[Arctic Institute of North America]]|url=http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic48-3-207.pdf|title=Barents Sea Geology, Petroleum Resources and Commercial Potential}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061029185917/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic48-3-207.pdf |date=2006-10-29 }}</ref> వారి వాదనల మధ్య ఉండే తటస్థ "గ్రే" జోన్ విస్తీర్ణం 1,75,000 చ.కి.మీ ఉంది. ఇది బేరెంట్స్ సముద్రపు మొత్తం వైశాల్యంలో దాదాపు 12%. 1974 లో రెండు దేశాలు, సరిహద్దుపై చర్చలు ప్రారంభించాయి. 1976 లో హైడ్రోకార్బన్ అన్వేషణపై తాత్కాలిక నిషేధం విధించుకునేందుకు అంగీకరించాయి. 2010 లో, సోవియట్ యూనియన్ పతనమైన ఇరవై సంవత్సరాల తర్వాత, నార్వే రష్యాలు సరిహద్దును తమతమ వాదనలకు సమాన దూరంలో ఉంచే ఒప్పందంపై సంతకం చేశాయి. ఇది 2011 జూలై 7 న అమలులోకి వచ్చింది, హైడ్రోకార్బన్ అన్వేషణ కోసం గ్రే జోన్‌ను ప్రారంభించింది.<ref name="mt20110707">{{Cite web|last=Amos|first=Howard|date=7 July 2011|title=Arctic Treaty With Norway Opens Fields|url=http://www.themoscowtimes.com/business/article/arctic-treaty-with-norway-opens-fields/440178.html|access-date=2 July 2014|website=[[The Moscow Times]]}}</ref> == ఆర్థిక వ్యవస్థ == === రాజకీయ స్థితి === [[దస్త్రం:Signing_of_the_Russian-Norwegian_Treaty_on_Maritime_Delimitation_and_Cooperation_in_the_Barents_Sea_and_the_Arctic_Ocean..jpeg|thumb|రష్యన్-నార్వేజియన్ ఒప్పందంపై సంతకాలు, సెప్టెంబర్ 15, 2010]] బేరెంట్స్ సముద్రంపై తమ హక్కులకు సంబంధించి నార్వే, రష్యాల మధ్య దశాబ్దాలుగా సరిహద్దు వివాదం ఉండేది. నార్వే 1958 జెనీవా ఒప్పందం ఆధారంగా మధ్యస్థ రేఖను సమర్ధించగా, రష్యా 1926 నాటి సోవియట్ నిర్ణయం ఆధారంగా మెరిడియన్ ఆధారిత సెక్టార్ రేఖను సమర్థించింది.<ref name="Dore19953" /> పోటీ క్లెయిమ్‌ల మధ్య ఉన్న తటస్థ "బూడిద" ప్రాంతం 175,000 చ.కి.మీ విస్తీర్ణం కలిగి ఉంది. రెండు దేశాలు సరిహద్దుపై 1974 లో చర్చలు ప్రారంభించి 1976 లో హైడ్రోకార్బన్ అన్వేషణపై తాత్కాలిక నిషేధానికి అంగీకరించాయి. సోవియట్ యూనియన్ పతనమైన ఇరవై సంవత్సరాల తరువాత, 2010 లో నార్వే, రష్యాలు తమ పోటీ క్లెయిమ్‌ల నుండి సమాన దూరంలో సరిహద్దును ఉంచే ఒప్పందంపై సంతకం చేశాయి. ఇది జూలై 7, 2011 న అమలులోకి వచ్చి హైడ్రోకార్బన్ అన్వేషణకు మార్గం సుగమం చేసింది.<ref name="mt201107072">{{cite web|last=Amos|first=Howard|date=7 July 2011|title=Arctic Treaty With Norway Opens Fields|url=http://www.themoscowtimes.com/business/article/arctic-treaty-with-norway-opens-fields/440178.html|access-date=2 July 2014|work=The Moscow Times}}</ref> === చమురు, సహజ వాయువు === 1960లలో ఉత్తర సముద్రంలో చమురు అన్వేషణ, ఉత్పత్తి విజయవంతం కావడంతో నార్వే, 1969లో బేరెంట్స్ సముద్రంలో హైడ్రోకార్బన్ అన్వేషణను ప్రారంభించింది. వారు తరువాతి సంవత్సరాలలో భూకంప ప్రతిబింబ సర్వేలు చేసారు. వాటిని విశ్లేషించి, ప్రధాన అవక్షేపణ బేసిన్‌ల స్థానాలను తెలుసుకున్నారు. నార్స్క్‌హైడ్రో 1980లో మొదటి బావిని తవ్వింది. అయితే ఇందులో చమురు కనబడలేదు. మరుసటి సంవత్సరం తవ్విన ఆల్కే, అస్కెలాడెన్ గ్యాస్ ఫీల్డ్‌లలో చమురు కనబడింది.<ref name="Dore1995" /> 1980లలో బేరెంట్స్ సముద్రానికి నార్వే వైపున ముఖ్యమైన స్నోహ్విట్ ఫీల్డ్‌తో సహా అనేక ఇతర బావుల్లో చమురును కనుగొన్నారు.<ref name="OT1">{{Cite web|title=Snøhvit Gas Field, Norway|url=http://www.offshore-technology.com/projects/snohvit-field/|access-date=2 July 2014|publisher=Offshore Technology}}</ref> కానీ, వరుసగా చమురు లేని, కొన్నిటిలో గ్యాస్ (అప్పట్లో ఇది చౌకగా ఉండేది) మాత్రమే ఉన్న బావులు కనబడడం, అవి కూడా బాగా మారుమూల ప్రాంతంలో ఉండడంతో వాటికి చాలా ఖర్చు అవుతూండడం కారణంగా ఈ ప్రాంతంపై ఆసక్తి తగ్గడం ప్రారంభమైంది. 2000ల చివరలో స్నోవ్‌హిట్ ఫీల్డ్‌ను ఉత్పత్తిలోకి <ref name="Statoil1">{{Cite web|title=Snøhvit|url=http://www.statoil.com/en/ouroperations/explorationprod/ncs/snoehvit/pages/default.aspx|access-date=2 July 2014|publisher=Statoil Website|archive-date=1 మే 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160501233005/http://www.statoil.com/en/OurOperations/ExplorationProd/ncs/snoehvit/Pages/default.aspx|url-status=dead}}</ref> తీసుకువచ్చిన తర్వాత, కొత్తగా రెండు పెద్ద బావుల్లో చమురును కనుగొన్న తర్వాత ఈ ప్రాంతంపై ఆసక్తి మళ్ళీ పెరిగింది.<ref name="tb20120110">{{Cite news|url=http://www.businessinsider.com/norway-makes-its-second-huge-offshore-oil-discovery-of-the-year-2012-1|title=Norway Makes Its Second Huge Oil Discovery In The Past Year|date=January 9, 2012|agency=Associated Press|quote=a well drilled in the Havis prospect in the Barents Sea proved both oil and gas at an estimated volume of between 200 million and 300 million barrels of recoverable oil equivalents.}}</ref> రష్యన్లు దాదాపు అదే సమయంలో తమ భూభాగంలో అన్వేషణ ప్రారంభించిన రష్యన్లు టిమాన్-పెచోరా బేసిన్‌లో జరిపిన అన్వేషణల్లో విజయాలు పొందారు. 1980 ల ప్రారంభంలో మొదటగా బావులను తవ్వారు. ఆ దశాబ్దంలో చాలా పెద్ద గ్యాస్ క్షేత్రాలను కనుగొన్నారు. 1988లో కనుగొన్న ష్టోక్మాన్ ఫీల్డ్ ఒక పెద్ద గ్యాస్ ఫీల్డ్‌. ప్రస్తుతం ఇది ప్రపంచంలో 5వ అతిపెద్ద గ్యాస్ ఫీల్డ్ . 1990 వ దశకంలో దేశంలో రాజకీయ అస్థిరత కారణంగా బేరెంట్స్ సముద్రంలో రష్యా అన్వేషణ తగ్గింది. === చేపల వేట === [[దస్త్రం:Honningsvåg_2013_06_09_3495_(10319135545).jpg|thumb|హోన్నింగ్స్వాగ్ నార్వేలోని అత్యంత ఉత్తర మత్స్యకార గ్రామం]] బేరెంట్స్ సముద్రం ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద కాడ్ చేపల జనాభాను, అలాగే ముఖ్యమైన హాడాక్, కేప్లిన్ నిల్వలను కలిగి ఉంది.<ref name="WWF1">{{cite web|title=The Barents Sea Cod – the last of the large cod stocks|url=http://wwf.panda.org/about_our_earth/all_publications/?12982/The-Barents-Sea-Cod-the-last-of-the-large-cod-stocks|access-date=4 July 2014|publisher=World Wildlife Foundation}}</ref> మత్స్య సంపదను రక్షించడానికి 1976 లో స్థాపించబడిన జాయింట్ నార్వేజియన్-రష్యన్ ఫిషరీస్ కమిషన్ ద్వారా రష్యా, నార్వే సంయుక్తంగా చేపల వేటను నిర్వహిస్తున్నాయి. చేపల వేట కోటాలు పంచుకోవడం ద్వారా మొత్తం అనుమతించదగిన క్యాచ్‌లను ఈ కమిషన్ నిర్దేశిస్తుంది. === బేరెంట్స్ సముద్రపు జీవవైవిధ్యం, సముద్ర జీవ అన్వేషణ === [[దస్త్రం:Nordkapp_landscape_Barents_Sea.jpg|ఎడమ|thumb|బేరెంట్స్ సముద్రంలో ఉన్న నార్డ్‌క్యాప్]] గల్ఫ్ స్ట్రీమ్ నుండి వచ్చే సమశీతోష్ణ జలాలు, ఆర్కిటిక్ చల్లని జలాలు కలిసే బేరెంట్స్ సముద్రం తీవ్రమైన పరిస్థితులకు అనుగుణంగా ఎన్నో రకాల జీవులకు నిలయంగా ఉంది. ఈ ఆర్కిటిక్ జాతులు సముద్ర జీవ అన్వేషణకు ఎంతో అనుకూలంగా ఉంటాయి. ఔషధాలు, ఆహారం, వస్త్రాలు, సౌందర్య సాధనాల తయారీకి ఇవి ఉపయోగపడతాయి.<ref name="pmid24078803">{{cite journal |vauthors=Svenson J |date=May 2012 |title=MabCent: Arctic marine bioprospecting in Norway |journal=Phytochemistry Reviews |volume=12 |issue=3 |pages=567–578 |doi=10.1007/s11101-012-9239-3 |pmc=3777186 |pmid=24078803}}</ref> సముద్ర జీవ అన్వేషణ కొత్త సంపద సృష్టికి దోహదపడుతుందని నార్వే ప్రభుత్వం వ్యూహాత్మకంగా మద్దతు ఇస్తోంది. ఇక్కడ 2007 నుండి సైన్స్, పరిశ్రమలు జీవ అన్వేషణ, కొత్త ఉత్పత్తుల వాణిజ్యీకరణపై సన్నిహితంగా సహకరిస్తున్నాయి.<ref name="regjeringen2009">{{cite web|title=Marin bioprospektering – en kilde til ny og bærekraftig verdiskaping|url=http://www.regjeringen.no/upload/FKD/Vedlegg/Diverse/2009/Marin_bioprospektering_080909_lavoppl.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141028093509/http://www.regjeringen.no/upload/FKD/Vedlegg/Diverse/2009/Marin_bioprospektering_080909_lavoppl.pdf|archive-date=2014-10-28}}</ref> == మూలాలు == {{Reflist|33em}} == వనరులు == * Ole Gunnar Austvik (2006) [http://www.kaldor.no/energy/berlin20060315-barents.html ''Oil and gas in the High North''], Security Policy Library no. 4, The Norwegian Atlantic Committee. ISSN 0802-6602. * C. Michael Hogan (2008) [https://web.archive.org/web/20081224205716/http://globaltwitcher.auderis.se/artspec_information.asp?thingid=36084 ''Polar Bear: Ursus maritimus''], Globaltwitcher.com, ed. Nicklas Stromberg. * World Wildlife Fund (2008). [http://www.panda.org/arctic/barents ''Barents Sea environment and conservation'']. * {{cite journal |last=Zeeberg |first=JaapJan |author2=David J. Lubinski |author3=Steven L. Forman |date=September 2001 |title=Holocene Relative Sea Level History of Novaya Zemlya, Russia and Implications for Late Weichselian Ice-Sheet Loading |url=http://www.xs4all.nl/~jzeebe1/sea_levels_glacial_deposition.pdf |journal=Quaternary Research |publisher=Quaternary Research Center/Elsevier Science |volume=56 |issue=2 |pages=218–230 |bibcode=2001QuRes..56..218Z |doi=10.1006/qres.2001.2256 |issn=0033-5894 |s2cid=58938344}} == బాహ్య లింకులు == {{Commons category|Barents Sea}} * {{cite EB1911|wstitle=Barents Sea|volume=3|short=x}} * [http://www.Barents.com/ Barents.com]—Developing the Barents Region * [https://web.archive.org/web/20160304073746/http://www.foraminifera.eu/barents.html Foraminifera of the Barents Sea]—illustrated catalog [[వర్గం:Coordinates on Wikidata]] [[వర్గం:సముద్రాలు]] [[వర్గం:అట్లాంటిక్ మహాసముద్రం]] [[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]] kbh6ppngoilybmnuvnhjf31os4r9tux 0 352057 4942674 4933298 2026-08-23T16:29:09Z Srinivasrjy 31053 4942674 wikitext text/x-wiki {{Infobox body of water|name=హార్ముజ్ జలసంధి|native_name=|other_name=|image=Straße von Hormuz.jpg|alt=|caption=ఉపగ్రహ చిత్రం|image_bathymetry=|alt_bathymetry=|caption_bathymetry=|location=పర్షియన్ సింధుశాఖ – ఒమన్ సింధుశాఖ|group=|coordinates={{coord|26.6|N|56.5|E|type:waterbody_scale:1000000|display=title,inline}}|type=[[జలసంధి]]|etymology=|part_of=|inflow=|rivers=|outflow=|oceans=|catchment=|basin_countries=[[ఒమన్]], [[ఇరాన్]], [[యు.ఎ.ఇ]]|agency=|designation=|date-built=<!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} For man-made and other recent bodies of water -->|engineer=|date-flooded=<!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} For man-made and other recent bodies of water -->|length=|width=|min_width=39 కి.మీ.|area=|depth=|max-depth=|volume=|residence_time=|salinity=|shore=|elevation=|temperature_high=|temperature_low=|frozen=|islands=హార్ముజ్ ద్వీపం<br/>కెష్మ్ ద్వీపం|islands_category=|sections=|trenches=|benches=|cities=బందర్ అబ్బాస్<br/>ఖసబ్|pushpin_map=Iran|pushpin_label_position=<!-- left, right, top or bottom -->|pushpin_map_alt=|pushpin_map_caption=|website=|reference=}}'''హార్ముజ్ జలసంధి,''' పర్షియన్ సింధుశాఖకు, ఒమన్ సింధుశాఖకూ మధ్య ఉన్నఒక ఇరుకైన [[జలసంధి]]. ఇది పర్షియన్ సింధుశాఖ నుండి మహాసముద్రాల్లోకి దారితీసే ఏకైక సముద్ర మార్గం. ఇది వ్యూహాత్మకంగా ప్రపంచంలోని అత్యంత ముఖ్యమైన ఛోక్ పాయింట్లలో ఒకటి.<ref name="oilpricecom01">{{Cite web|last=Viktor Katona|title=How Iran Plans To Bypass The World's Main Oil Chokepoint|url=https://oilprice.com/Geopolitics/International/How-Iran-Plans-To-Bypass-The-Worlds-Main-Oil-Chokepoint.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180911081557/https://oilprice.com/Geopolitics/International/How-Iran-Plans-To-Bypass-The-Worlds-Main-Oil-Chokepoint.html|archive-date=11 September 2018|access-date=2018-09-11|publisher=Oilprice.com}}</ref> దీనికి ఉత్తర తీరంలో [[ఇరాన్]], దక్షిణ తీరంలో [[యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్]], ముసందం ద్వీపకల్పం, [[ఒమన్]] ఎక్స్‌క్లేవ్‌లు ఉన్నాయి. ఈ జలసంధి దాదాపు 167 కి.మీ. పొడవు, 52 నుండి 21 కి.మీ. వెడల్పు ఉంటుంది.<ref name="eia-20120104">{{Cite web|date=4 January 2012|title=The Strait of Hormuz is the world's most important oil transit chokepoint|url=https://www.eia.gov/todayinenergy/detail.php?id=4430|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180911152226/https://www.eia.gov/todayinenergy/detail.php?id=4430|archive-date=11 September 2018|access-date=11 September 2018|publisher=U.S. Energy Information Administration}}</ref> ప్రపంచంలోని ద్రవీకృత సహజ వాయువులో మూడవ వంతు, మొత్తం ప్రపంచ చమురు వినియోగంలో దాదాపు 25% ఈ జలసంధి గుండా రవాణా అవుతుంది. ఇది అంతర్జాతీయ వాణిజ్యానికి అత్యంత ముఖ్యమైన వ్యూహాత్మక ప్రదేశం.<ref name="eia-20120104"/><ref>{{Cite news|url=https://www.vox.com/2019/6/13/18677289/oil-tankers-iran-gulf-oman-attack|title=2 oil tankers were damaged in possible attacks in the Gulf of Oman|date=13 June 2019|work=Vox}}</ref> యుఐ, ఖతార్,బహ్‌రెయిన్, కువైట్, ఇరాక్ వంటి పలు సింధుశాఖ దేశాలకు ఇది ఏకైక సముద్ర మార్గం. ఈ జలసంధిలో రవాణాకు ఆటంకం కలిగితే, సరఫరాలు తీవ్రంగా దెబ్బతింటాయి.<ref>{{Cite web|last=Surucu-Balci|first=Ebru|last2=Balci|first2=Gokcay|date=4 March 2026|title=Strait of Hormuz: Gulf states' food security is at immediate risk but wider shortages could push up consumer prices globally|url=http://theconversation.com/strait-of-hormuz-gulf-states-food-security-is-at-immediate-risk-but-wider-shortages-could-push-up-consumer-prices-globally-277214|access-date=18 March 2026|website=The Conversation|language=en-US}}</ref> [[2026 ఇరాన్ యుద్ధం|2026 ఇరాన్ యుద్ధానికి]] ముందు జరిగిన మధ్య ప్రాచ్య యుద్ధాల సమయంలో ఈ జలసంధి ఎప్పుడూ మూతపడలేదు. జలసంధిని మూసేస్తామని ఇరాన్ అప్పుడప్పుడూ బెదిరించడం, అక్కడ మందుపాతరలు పెట్టే ప్రయత్నం వంటివి జరిగినప్పటికీ అది దీర్ఘ కాలం పాటు మూతపడడం అనేది జరగలేదు.<ref name="auto" /><ref name=":4">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2025/11/19/world/middleeast/iran-tanker-strait-of-hormuz.html|title=Iran Releases Tanker It Seized From the Strait of Hormuz|date=19 November 2025|access-date=28 November 2025|language=en}}</ref> 2026 లో అమెరికాతో జరిగిన యుద్ధంలో మాత్రం, ఇరాన్ జలసంధిని మూసెయ్యడం వలన సంక్షోభం తలెత్తింది.<ref>{{Cite web|last=Sinha|first=Aditya|date=25 February 2026|title=Why Hormuz, not Fordow, is the real centre of gravity in the Iran crisis|url=https://www.firstpost.com/opinion/why-hormuz-not-fordow-is-the-real-centre-of-gravity-in-the-iran-crisis-13983548.html|access-date=18 March 2026|website=First Post}}</ref> == వ్యుత్పత్తి == హోర్ముజ్ పేరు మూలాలు అస్పష్టంగా ఉన్నాయి.<ref>"Bandar Abbas"'', Cities of the Middle East and North Africa'', [[Bloomsbury Publishing]]</ref> స్థానిక పర్షియన్ పదం హుర్-మోగ్ {{lang|fa|هورمغ}} ('ఖర్జూరాల ప్రదేశం') నుండి ఈ పేరు వచ్చిందని ఒక వాదన ఉంది,<ref>{{cite journal |last=Ebrahimi |first=Qorbanali |date=2005–2006 |title=Hormoz-Hormuz |url=https://noo.rs/Cin61 |journal=Motale'at Irani |volume=4 |issue=7 |pages=48}}</ref><ref>[http://minabcity.ir/HomePage.aspx?TabID=4620&Site=DouranPortal&Lang=fa-IR Municipality of Minab] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180706075102/http://minabcity.ir/HomePage.aspx?TabID=4620&Site=DouranPortal&Lang=fa-IR|date=6 July 2018}}, (in Persian). Retrieved 30 December 2011.</ref> జొరాస్ట్రియన్ దేవుడు {{lang|fa|هرمز}} (అహురా మజ్దా) పేరు యొక్క మధ్య పర్షియన్ ఉచ్చారణ నుండి "హోర్ముజ్" వచ్చిందని మరొక వాదన సూచిస్తుంది.<ref>{{Cite web|last=Chakrabarty|first=Roshni|date=4 March 2026|title=How did the Strait of Hormuz get its name? Here's the real origin story|url=https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/strait-of-hormuz-name-origin-persian-or-zoroastrian-2877143-2026-03-04|access-date=12 April 2026|website=[[India Today]]}}</ref> కొన్ని మూలాలు మొదటిది నిజమై ఉండవచ్చని సూచిస్తుండగా,<ref>"Hormuz", 1911 Encyclopædia Britannica, page 694</ref> మరికొన్ని రెండవ వాదన వైపు మొగ్గుచూపుతున్నాయి.<ref>{{Cite web|last=Milisic|first=Alma|title=Iran war: 10 frequently used words and their meanings|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/19/iran-war-10-frequently-used-words-and-their-meanings|access-date=8 June 2026|website=Al Jazeera|language=en}}</ref> క్రీ.శ. 309 నుండి 379 మధ్య పాలించిన పర్షియా రాజు రెండవ షాపూర్ తల్లి ఇఫ్రా హోర్మిజ్డ్ పేరు మీదుగా ఈ హోర్ముజ్ జలసంధికి ఆ పేరు వచ్చి ఉండవచ్చని మరో వాదన ఉంది.{{citation needed|date=June 2025}} ఇంకా గ్రీకు పదం {{Lang|grc|ὅρμος}} (హార్మోస్) 'కోవ్, బే' నుండి ఇది వచ్చిందనేది ఇంకో వాదన.<ref name="iranologie">{{Cite web|last=Rezakhani|first=Khodadad|date=27 February 2020|title=The Kingdom of Hormuz|url=https://iranologie.com/the-history-page/the-kingdom-of-hormuz/|access-date=14 December 2020|website=Iranologie.com}}</ref> === చరిత్ర === పర్షియన్ గల్ఫ్‌కు ఉన్న ప్రవేశ మార్గాన్ని 1వ శతాబ్దపు నావికుల మార్గదర్శి అయిన ''పెరిప్లస్ ఆఫ్ ది ఎరిత్రియన్ సీ''లో వర్ణించారు, కానీ దానికి ఎలాంటి పేరు పెట్టలేదు: {{blockquote|ఈ కలేయ్ ద్వీపాల ఎగువ భాగంలో కాలోన్ అని పిలువబడే పర్వత శ్రేణి ఉంది, కొంచెం ముందుకు వెళితే పర్షియన్ గల్ఫ్ ముఖద్వారం వస్తుంది, ఇక్కడ ముత్యపు-ఆలుచిప్పల కోసం విరివిగా డైవింగ్ చేస్తారు. జలసంధికి ఎడమ వైపున అసబాన్ అనే గొప్ప పర్వతాలు, కుడి వైపున సెమిరామిస్ అనే గుండ్రని, ఎత్తైన పర్వతం పూర్తిగా కనిపిస్తుంది; వాటి మధ్య జలసంధి మార్గం సుమారు ఆరు వందల స్టేడియా ఉంటుంది; దీనికి ఆవల పర్షియన్ గల్ఫ్ అనే అతి పెద్ద, విశాలమైన సముద్రం లోపలికి విస్తరించి ఉంది. ఈ గల్ఫ్ ఎగువ భాగంలో చారెక్స్ స్పాసిని, యూఫ్రటీస్ నదికి సమీపంలో అపోలోగస్ అనే చట్టబద్ధమైన మార్కెట్-పట్టణం ఉంది.|పెరిప్లస్ ఆఫ్ ది ఎరిత్రియన్ సీ, 35వ అధ్యాయం}} క్రీ.శ. 10–17వ శతాబ్దాలలో, ఓర్మస్ రాజ్యం ఇక్కడ ఉండేది. [[దస్త్రం:Persian_Gulf_1507-1750.gif|thumb|జలసంధిలో మొదటి పాశ్చాత్య సైనిక ఆధిపత్యం. పర్షియన్ గల్ఫ్‌లో పోర్చుగీస్ ఉనికి (1507–1750)]] 15వ శతాబ్దం నుండి, వ్యూహాత్మక దృక్కోణంలో, పోర్చుగల్ వంటి విదేశీ శక్తుల రాకతో ఈ జలసంధి భౌగోళిక ప్రాముఖ్యత మరింత పెరిగింది, విస్తరించింది. పోర్చుగల్ 16, 18వ శతాబ్దాల మధ్య ఇక్కడ తన ఉనికిని కొనసాగించింది, అలాగే 17వ శతాబ్దంలో ఈ ప్రాంతానికి వచ్చిన ఇంగ్లాండ్ వంటి ఇతర వర్ధమాన శక్తులతో విభేదాలను కూడా రేకెత్తించింది. == నావిగేషన్ == ఢీకొనే ప్రమాదాన్ని తగ్గించడానికి, జలసంధి ద్వారా ప్రయాణించే ఓడలు ట్రాఫిక్ విభజన పథకాన్ని (TSS) అనుసరిస్తాయి. లోనికి వచ్చే ఓడలు ఒక మార్గాన్ని, బయటికి వెళ్ళే ఓడలు మరొక మార్గాన్నీ ఉపయోగిస్తాయి. ఈ మార్గాలు ఒక్కొక్కటీ రెండు మైళ్ల వెడల్పుతో ఉంటాయి. వీటి మధ్య దూరం రెండు మైళ్ళుంటుంది.<ref name="eia-20190717">{{Cite web|date=25 July 2017|title=World Oil Transit Chokepoints|url=https://www.eia.gov/beta/international/analysis_includes/special_topics/World_Oil_Transit_Chokepoints/wotc.pdf|access-date=13 June 2019|publisher=U.S. Energy Information Administration}}</ref> జలసంధిని దాటడానికి, నౌకలు సముద్ర చట్టంపై ఐక్యరాజ్యసమితి ఒప్పందం లోని ట్రాన్సిట్ పాసేజ్ నిబంధనల ప్రకారం ఇరాన్, ఒమన్‌ల ప్రాదేశిక జలాల గుండా వెళతాయి.<ref name="USEIA013">{{cite web|author=Alejandra Roman & Administration|title=Strait of Hormuz|url=http://www.eoearth.org/view/article/156265/|access-date=2015-06-02|publisher=The Encyclopedia of Earth}}</ref> ఇరాన్, అమెరికాలతో సహా కొన్ని దేశాలు ఈ ఒప్పందాన్ని రేటిఫై చెయ్యలేదు.<ref name="UNCLOS-ratification">{{Cite web|title=Chronological lists of ratifications of, accessions and successions to the Convention and the related Agreements as at 26 October 2007|url=https://www.un.org/Depts/los/reference_files/chronological_lists_of_ratifications.htm|website=Division for Ocean Affairs and the Law of the Sea|publisher=UN}}</ref><ref>{{Cite paper|url=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/58381.pdf|title=Presidential Proclamation 5030}}</ref> అయితే, చాలాదేశాలు ఈ ఒప్పందం లోని సాంప్రదాయిక నావిగేషన్ నియమాలకు కట్టుబడతాయి. 1959 ఏప్రిల్‌లో ఇరాన్ తన ప్రాదేశిక జలాల పరిధిని 22 కిలోమీటర్ల వరకు విస్తరించడంతో జలసంధి చట్టపరమైన స్థితి మారిపోయింది. కొత్తగా విస్తరించిన ప్రాంతం గుండా నిరపాయకర ప్రయాణాలను{{Efn|నిరపాయకర ప్రయాణం (అమాయక ప్రయాణం) అనేది సముద్ర చట్టంలోని ఒక భావన. ఏదైనా దేశం తన ప్రాదేశిక జలాల గుండా అంతర్జాతీయ నౌకలు ప్రయాణించడాన్ని, కొన్ని షరతులకు లోబడి అనుమతించవచ్చు. దీన్ని నిరపాయకర ప్రయాణం అంటారు.}} మాత్రమే గుర్తిస్తామని ఇరాన్ ప్రకటించింది.<ref name="Groves 2011">{{Cite web|last=Groves|first=Steven|date=2011-08-24|title=Accession to the U.N. Convention on the Law of the Sea Is Unnecessary to Secure U.S. Navigational Rights and Freedoms|url=http://www.heritage.org/defense/report/accession-the-un-convention-the-law-the-sea-unnecessary-secure-us-navigational|access-date=2017-04-09|website=The Heritage Foundation}}</ref> 1972 జూలైలో ఒమన్ కూడా తన ప్రాదేశిక సముద్రాన్ని 22 కిలోమీటర్ల వరకు విస్తరించింది.<ref name="Groves 2011" /> ఆ విధంగా, 1972 మధ్య నాటికి, ఇరాన్, ఒమన్‌ల సంయుక్త ప్రాదేశిక జలాలతో హార్ముజ్ జలసంధి పూర్తిగా "మూసుకుపోయింది". 1970వ దశకంలో, ఇరాన్, ఒమన్‌లు జలసంధి గుండా యుద్ధనౌకల ప్రయాణాన్ని అడ్డుకోవడానికి ప్రయత్నించలేదు. అయితే 1980 లలో రెండు దేశాలు అమల్లో ఉన్న (పాత) చట్టానికి భిన్నమైన వాదనలు చేసాయి. 1989 ఆగస్టులో UNCLOS{{Efn|సముద్ర సంబంధ కార్యకలాపాలన్నిటినీ ఒక చట్టపరిధి లోకి తెచ్చే అంతర్జాతీయ ఒప్పందం. ఐరాస ఆధ్వర్యం లోని ఈ ఒప్పందంపై 169 దేశాలు ఒప్పందం చెయ్యగా, కొన్ని దేశాలు దీన్ని గుర్తించేందుకు నిరాకరించాయి.}} ని ఆమోదించిన తర్వాత ఒమన్, తన ప్రాదేశిక సముద్రం గుండా కేవలం నిరపాయకర ప్రయాణానికి మాత్రమే అనుమతి ఉందని 1981 నాటి రాయల్ డిక్రీని ధృవీకరిస్తూ ప్రకటనలు చేసింది. విదేశీ యుద్ధనౌకలు ఒమానీ ప్రాదేశిక జలాల గుండా వెళ్లాలంటే ముందస్తు అనుమతి అవసరమని ఆ ప్రకటనలు నొక్కిచెప్పాయి.<ref name="Groves 2011" /> 1982 డిసెంబరులో ఒప్పందంపై సంతకం చేసిన తర్వాత ఇరాన్, "లా ఆఫ్ ది సీ కన్వెన్షన్‌లో చేరిన పార్టీలు మాత్రమే అందులో పొందుపరచిన ఒప్పంద హక్కుల నుండి - అంతర్జాతీయ ప్రయాణాలకు ఉపయోగించే జలసంధుల ద్వారా రవాణా హక్కుతో సహా - ప్రయోజనం పొందేందుకు అర్హులు" అని పేర్కొంటూ ఒక ప్రకటన చేసింది. 1993 మేలో ఇరాన్, సముద్ర ప్రాంతాలపై సమగ్ర చట్టాన్ని రూపొందించింది. వీటిలో అనేక నిబంధనలు UNCLOS నిబంధనలకు విరుద్ధంగా ఉన్నాయి. ఇందులో యుద్ధనౌకలు, జలాంతర్గాములు, అణుశక్తితో నడిచే నౌకలూ ఇరాన్ ప్రాదేశిక జలాల గుండా చేసే నిరపాయకర ప్రయాణానికి ముందస్తు అనుమతి పొందాలనే నిబంధన కూడా ఉంది. ఒమన్, ఇరాన్ చేసిన దావాలలో దేనినీ అమెరికా గుర్తించలేదు. వాటిని సవాలు చేసింది.<ref name="Groves 2011" /> == చమురు వాణిజ్య ప్రవాహం == [[దస్త్రం:Volume_of_crude_oil_and_condensate_transported_through_the_Strait_of_Hormuz_in_2014_through_2018_(48097330906).png|thumb| బయలుదేరిన స్థానం, గమ్యస్థానం ఆధారంగా జలసంధి ద్వారా చమురు వ్యాపారం, 2014–2018|220x220px]] సెంటర్ ఫర్ స్ట్రాటజిక్ అండ్ ఇంటర్నేషనల్ స్టడీస్ వారి 2007 నివేదిక ప్రకారం, పర్షియన్ సింధుశాఖ నుండి ప్రతిరోజూ 1.7 కోట్ల బారెళ్ళు జలసంధి ద్వారా రవాణా అవుతోంది. ఇది, మొత్తం ప్రపంచ-వాణిజ్య చమురు రవాణాలో దాదాపు 40%.<ref>{{Cite web|last=Anthony H. Cordesman|date=26 March 2007|title=Iran, Oil, and the Strait of Hormuz|url=http://csis.org/files/media/csis/pubs/070326_iranoil_hormuz.pdf|publisher=Center for Strategic and International Studies|access-date=14 జూన్ 2022|archive-date=19 మార్చి 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120319230056/http://csis.org/files/media/csis/pubs/070326_iranoil_hormuz.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name=":4" /> అమెరికా ఇంధన సమాచార అడ్మినిస్ట్రేషన్ ప్రకారం, 2011 లో పర్షియన్ సింధుశాఖ నుండి రోజుకు సగటున 14 ట్యాంకర్లు 1.7 కోట్ల బ్యారెళ్ళ ముడి చమురు తీసుకుని జలసంధి గుండా ప్రయాణించాయి. ఇది ప్రపంచంలోని సముద్రపు చమురు రవాణాలో 35%. ప్రపంచవ్యాప్తంగా రవాణా అయ్యే చమురులో ఇది 20%. ఈ క్రూడ్ ఆయిల్ ఎగుమతుల్లో 85% కంటే ఎక్కువ ఆసియా మార్కెట్లకు వెళ్లాయని, [[జపాన్]], [[భారతదేశం]], [[దక్షిణ కొరియా]], [[చైనా]]<nowiki/>లు అతిపెద్ద గమ్యస్థానాలనీ ఆ నివేదిక పేర్కొంది.<ref name="USEIA012">{{cite web|author=Alejandra Roman & Administration|title=Strait of Hormuz|url=http://www.eoearth.org/view/article/156265/|access-date=2015-06-02|publisher=The Encyclopedia of Earth}}</ref> ఒక్క 2018 లోనే, రోజుకు 2.1 కోట్ల బ్యారెళ్ళు జలసంధి గుండా వెళ్ళాయి - అంటే 2019 సెప్టెంబరు ధరల ప్రకారం ఇది రోజుకు $1170 కోట్ల విలువైన చమురు.<ref>{{Cite web|title=The Strait of Hormuz Explained|url=https://www.youtube.com/watch?v=R2shPOThjIQ|url-status=bot: unknown|archive-url=https://web.archive.org/web/20220614081808/https://www.youtube.com/watch?v=R2shPOThjIQ|archive-date=2022-06-14|access-date=2022-06-14}}</ref> హోర్ముజ్ జలసంధి గుండా రవాణాకు ఎక్కువ కాలం పాటు గణనీయంగా అంతరాయం ఏర్పడితే, అది జపాన్, భారతదేశం, దక్షిణ కొరియా, చైనా వంటి ఆసియాలోని ప్రధాన దిగుమతి దేశాలకు పెద్ద చమురు సరఫరా సంక్షోభానికి దారితీయవచ్చు.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/israel-iran-usa-war-asian-countries-most-at-risk-from-oil-gas-supply-disruptions-in-strait-of-hormuz-research-group/articleshow/128947545.cms|title=Asian countries most at risk from oil & gas supply disruptions in Strait of Hormuz: Research group|date=3 March 2026|work=The Economic Times|access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.lemonde.fr/en/economy/article/2026/03/03/asian-oil-imports-threatened-as-traffic-halts-in-the-strait-of-hormuz_6751055_19.html|title=Asian oil imports threatened as traffic halts in the Strait of Hormuz|last=Mesmer|first=Philippe|date=3 March 2026|work=Le Monde|access-date=11 April 2026|last2=Pedroletti|first2=Brice|last3=Thibault|first3=Harold}}</ref> పర్షియన్ గల్ఫ్ ప్రపంచ ఎరువుల ఉత్పత్తి, ఎగుమతులకు ప్రధాన కేంద్రంగా ఉంది. ఇస్లామిక్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ ఇరాన్, ఖతార్, సౌదీ అరేబియా, ఒమన్ వంటి దేశాలు యూరియా, అమ్మోనియాతో సహా నత్రజని ఎరువుల ఎగుమతిలో ప్రపంచంలోనే ముందున్నాయి. 2020ల నాటికి ఈ ప్రాంతం ప్రపంచ యూరియా ఎగుమతుల్లో సుమారు 30–35 శాతం, అమ్మోనియా ఎగుమతుల్లో దాదాపు 20%–30% వాటాను కలిగి ఉంది. మొత్తంగా, అంతర్జాతీయంగా వర్తకం చేయబడే ఎరువులలో 30% వరకు సాధారణంగా హోర్ముజ్ జలసంధి గుండానే రవాణా అవుతాయి.<ref name=":02">{{cite report |url=https://openknowledge.fao.org/handle/20.500.14283/cd8875en |title=Global Agrifood Implications of the 2026 Conflict in the Middle East |date=2026 |publisher=Food and Agriculture Organization of the United Nations |location=Rome, Italy |language=English |id=CD8875EN}}</ref> == స్మగ్లింగ్ == ఒమన్ ఎక్స్‌క్లేవ్ అయిన ముసండం ద్వీపకల్పం, ఇరాన్ దక్షిణ తీరాల మధ్య అక్రమ వ్యాపారానికి హోర్ముజ్ జలసంధి ప్రధాన మార్గంగా ఉంది. ముసండం గవర్నరేట్ లోని ఖసబ్ నగరం ఈ జలసంధి గుండా సాగే అక్రమ వ్యాపారానికి ప్రధాన కేంద్రం. జలసంధి అత్యంత ఇరుకైన ప్రదేశాలలో రెండు తీరాల మధ్య సుమారు 50 కి.మీ (31 మైళ్లు) దూరం ఉండటం వల్ల, స్మగ్లర్లు నడిపే చిన్న, అధిక సామర్థ్యంగల స్పీడ్‌బోట్‌లు వేగంగా రవాణా చేయడానికి వీలు కలుగుతుంది.<ref name="DerSpiegel2012">{{cite news|url=https://www.spiegel.de/fotostrecke/photo-gallery-a-smuggler-s-paradise-in-oman-fotostrecke-77604.html|title=A Smuggler's Paradise in Oman|date=20 January 2012|work=Der Spiegel|access-date=8 April 2026}}</ref> ఎలక్ట్రానిక్స్, గృహోపకరణాలు, సిగరెట్లు, విలాసవంతమైన వాహనాలు వంటి వస్తువులు సాధారణంగా యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్‌లో కొనుగోలు చేయబడతాయి. ఆ తర్వాత వాటిని నేలమార్గం గుండా ఖసబ్‌కు తీసుకువెళ్లి, ఇరాన్‌పై ఉన్న అంతర్జాతీయ ఆంక్షలను తప్పించుకోవడానికి జలసంధి గుండా ఓడల ద్వారా రవాణా చేస్తారు.<ref name="AlJazeera2016">{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/economy/2016/9/29/hard-times-for-omans-strait-smugglers|title=Hard times for Oman's Strait smugglers|last1=Muller|first1=Quentin|date=29 September 2016|work=Al Jazeera|access-date=8 April 2026|last2=Castelier|first2=Sebastian}}</ref> దీనికి విరుద్ధంగా, ఇరానియన్ పడవలు పశువులను, ముఖ్యంగా గొర్రెలు, మేకలను యూఏఈ, సౌదీ అరేబియా మార్కెట్లకు రవాణా చేస్తాయి. ఇస్లామిక్ పండుగలైన ఈద్ అల్-అధా వంటి సమయాల్లో ఇది ఎక్కువగా జరుగుతుంది. అక్రమ మత్తుమందులు, పత్రాలు లేని వలసదారులను కూడా ఇరాన్ నుండి ఒమన్‌కు రవాణా చేస్తారు.<ref name="Lowy2017">{{cite web|last=Balas|first=Alexander|date=14 November 2017|title=The smugglers of Musandam|url=https://www.lowyinstitute.org/the-interpreter/smugglers-musandam|access-date=8 April 2026|website=Lowy Institute}}</ref> ఖసబ్‌లో జరిగే ఈ వ్యాపారాన్ని ఒమన్ అధికారులు సాధారణంగా చూసీచూడనట్లు వదిలేస్తారు, ఎందుకంటే భౌగోళికంగా ఒంటరిగా ఉన్న ముసండం ప్రాంతానికి ఇది ఒక ముఖ్యమైన ఆదాయ వనరును అందిస్తుంది.<ref name="AlJazeera20162" /> మరోవైపు, ఇరానియన్ అధికారులు ఈ విధానాన్ని అధికారికంగా అడ్డుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తారు. ఈ జలసంధి గుండా జరిగే స్మగ్లింగ్ వల్ల ఇరాన్ ఆర్థిక వ్యవస్థలో వేలాది ఉద్యోగాలు పోతున్నాయని, ఏటా బిలియన్ డాలర్ల కస్టమ్స్ సుంకాలు ఎగవేస్తున్నారని ఇరాన్ కస్టమ్స్ అండ్ ఎక్సైజ్ విభాగం అంచనా వేసింది.<ref name="AlJazeera20162" /> ఇరాన్‌పై అంతర్జాతీయ ఆంక్షల తీవ్రతను బట్టి ఈ బ్లాక్ మార్కెట్ పరిమాణం మారుతుంది; కఠినమైన ఆంక్షల కారణంగా దేశంలో స్మగ్లింగ్ ద్వారా వచ్చే వినియోగ వస్తువులకు డిమాండ్ పెరుగుతుంది.<ref name="Lowy20172" /> బరాక్ ఒబామా అధ్యక్ష కాలం చివర్లో కార్యకలాపాలు తగ్గిన తర్వాత, పెరుగుతున్న ప్రాంతీయ సంఘర్షణల కారణంగా స్మగ్లింగ్ ఇటీవలి సంవత్సరాలలో మళ్లీ పుంజుకుంది.<ref>{{cite web|last=Wright|first=Camilla|date=27 November 2024|title=View from Musandam: Sanction busting in the Strait of Hormuz|url=https://www.semafor.com/article/11/27/2024/view-from-musandam-sanction-busting-in-the-strait-of-hormuz|access-date=8 April 2026|website=Semafor}}</ref> == జలసంధిలో సంఘటనలు == === ట్యాంకర్ యుద్ధం === మే 1981లో, ఇరాన్ యుద్ధ ప్రయత్నాలను బలహీనపరిచేందుకు ఇరాక్ వాణిజ్య నౌకలపై దాడులు చేయడం ప్రారంభించింది. మొదట, ఇరాకీ బలగాలు ఇరాన్ భూదళాలకు సైనిక సామాగ్రిని రవాణా చేస్తున్న నౌకలను లక్ష్యంగా చేసుకున్నాయి. తరువాత, ఇరాక్ తన దాడులను విస్తరించి, ఇరాన్ ఎగుమతులను తీసుకెళ్లే నౌకలపై కూడా దాడులు చేసింది. దీనికి ప్రతికారం తీర్చుకుంటూ ఇరాన్, ఇరాక్ వాణిజ్య భాగస్వామ్య నౌకలపై దాడులు చేయడం ప్రారంభించింది.<ref name=":03" /> 1984 ప్రారంభంలో ఇరాన్‌కు చెందిన ఖర్గ్ ద్వీపం వద్ద చమురు టెర్మినల్, చమురు ట్యాంకర్లపై ఇరాక్ దాడి చేయడంతో ఇరాన్-ఇరాక్ యుద్ధంలో ట్యాంకర్ల యుద్ధం దశ ప్రారంభమైంది.<ref name="efraimkarsh2">{{cite book|title=The Iran–Iraq War: 1980–1988|url=https://archive.org/details/iraniraqwar198010000kars|url-access=limited|author=Karsh, Efraim|date=25 April 2002|publisher=Osprey Publishing|isbn=978-1-84176-371-2|pages=[https://archive.org/details/iraniraqwar198010000kars/page/n1 1]–8, 12–16, 19–82}}</ref><ref>{{Cite web|title=Strait of Hormuz - Tanker War|url=https://www.strausscenter.org/strait-of-hormuz-tanker-war/|access-date=2021-08-06|website=The Strauss Center|language=en-US}}</ref> ఇరాన్ వ్యాపారంపై దాడి చేయడంలో [[సద్దామ్ హుసేన్|సద్దాం హుస్సేన్]] లక్ష్యం - ఇతర విషయాలతోపాటు, హార్ముజ్ జలసంధిని మూసివేయడం వంటి తీవ్ర చర్యలతో ప్రతీకారం తీర్చుకునేలా ఇరానియన్లను రెచ్చగొట్టడం, తద్వారా అమెరికా జోక్యం చేసుకునే పరిస్థితిని తీసుకురావడం.<ref name="efraimkarsh3">{{cite book|title=The Iran–Iraq War: 1980–1988|url=https://archive.org/details/iraniraqwar198010000kars|url-access=limited|author=Karsh, Efraim|date=25 April 2002|publisher=Osprey Publishing|isbn=978-1-84176-371-2|pages=[https://archive.org/details/iraniraqwar198010000kars/page/n1 1]–8, 12–16, 19–82}}</ref> కానీ, ఇరాన్ తన ప్రతీకార దాడులను ఇరాకీ వాణిజ్య ఓడల వరకే పరిమితం చేసి, జలసంధిని తెరిచే ఉంచింది.<ref name="efraimkarsh4">{{cite book|title=The Iran–Iraq War: 1980–1988|url=https://archive.org/details/iraniraqwar198010000kars|url-access=limited|author=Karsh, Efraim|date=25 April 2002|publisher=Osprey Publishing|isbn=978-1-84176-371-2|pages=[https://archive.org/details/iraniraqwar198010000kars/page/n1 1]–8, 12–16, 19–82}}</ref> === ఆపరేషన్ ప్రేయింగ్ మాంటిస్ === 1988 ఏప్రిల్ 18న, అమెరికా నావికాదళం జలసంధిలోను, ఆ చుట్టుపక్కలా ఇరాన్ దళాలకు వ్యతిరేకంగా ఒక-రోజు యుద్ధం చేసింది. 1988 ఏప్రిల్ 14 న యుఎస్‌ఎస్ శామ్యూల్ బి. రాబర్ట్స్ నౌక, ఛానెల్‌లో ఇరాన్ వేసిన మందుపాతర వలన దెబ్బ తిన్నందున దానికి ప్రతీకారంగా [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|యునైటెడ్ స్టేట్స్]] ఈ యుద్ధం చేసింది. దీన్ని ఆపరేషన్ ప్రేయింగ్ మాంటిస్ అని అన్నారు. అమెరికా దళాలు, ఇరాన్‌కు చెందిన ఒక ఫ్రిగేట్‌ను, ఒక గన్‌బోట్, ఆరు సాయుధ స్పీడ్ బోట్‌లనూ ముంచేసాయి. మరొక ఫ్రిగేట్‌ను తీవ్రంగా దెబ్బతీశాయి. === ఇరాన్ ఎయిర్ 655 విమానం కూల్చివేత === 1988 జూలై 3 న, యునైటెడ్ స్టేట్స్ నేవీకి చెందిన క్రూయిజర్ USS విన్సెన్స్ (CG-49) [[క్షిపణి]] దాడి చేసి ఇరాన్ ఎయిర్‌బస్ A300 ని జలసంధిపై కూల్చివేయగా, అందులో ప్రయాణిస్తున్న 290 మంది మరణించారు. అమెరికా ఈ విమానాన్ని జెట్ ఫైటర్‌ అని పొరబడి ఈ దాడి చేసింది. === 2007-2008 అమెరికా-ఇరాన్ నౌకాదళ వివాదాలు === జనవరి 2007లో, అమెరికా అణు జలాంతర్గామి USS న్యూపోర్ట్ న్యూస్ (SSN-750) జలసంధికి దక్షిణాన మోగమిగావా అనే 3,00,000 టన్నుల జపనీస్ ముడి చమురు ట్యాంకర్‌ను ఢీకొట్టింది.<ref>{{cite web|last=Dorsey|first=Jack|date=10 January 2007|title=Navy says speed of tanker sucked submarine up to surface|url=http://hamptonroads.com/node/205951|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151016040536/http://hamptonroads.com/node/205951|archive-date=16 October 2015|access-date=29 December 2007|publisher=The Virginian Pilot}}</ref> ఈ ప్రమాదంలో ఎవరికీ గాయాలు కాలేదు, చమురు లీక్ కాలేదు. 20 మార్చి 2009న, అమెరికా నావికాదళానికి చెందిన లాస్ ఏంజిల్స్-క్లాస్ జలాంతర్గామి USS హార్ట్‌ఫోర్డ్ (SSN-768), శాన్ ఆంటోనియో-క్లాస్ ఆంఫిబియస్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ డాక్ USS న్యూ ఓర్లీన్స్ (LPD-18) జలసంధిలో ఢీకొన్నాయి. ఈ ప్రమాదంలో న్యూ ఓర్లీన్స్ లోని ఇంధన ట్యాంక్ పగిలిపోయి, 25,000 US గ్యాలన్ల (95 మీ3) సముద్ర డీజిల్ ఇంధనం సముద్రంలో కారిపోయింది.<ref>{{cite news|url=http://articles.cnn.com/2009-03-20/world/navy.vessels.collide_1_marine-diesel-fuel-navy-amphibious-ship-persian-gulf?_s=PM:WORLD|title=U.S. Navy vessels in Bahrain for evaluation after collision|date=20 March 2009|access-date=8 January 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120113153818/http://articles.cnn.com/2009-03-20/world/navy.vessels.collide_1_marine-diesel-fuel-navy-amphibious-ship-persian-gulf?_s=PM%3AWORLD|archive-date=13 January 2012|publisher=[[CNN]]}}</ref> 2007 డిసెంబరు - 2008 జనవరిలో హార్ముజ్ జలసంధిలో ఇరాన్ స్పీడ్ బోట్‌లు, అమెరికా యుద్ధనౌకల మధ్య వరుసగా పలు నౌకాదళ ప్రతిష్ఠంభనలు సంభవించాయి. అమెరికా అధికారులు, ఇరాన్ తమ నౌకాదళం లోని నౌకలను వేధిస్తోందని ఆరోపించారు. అయితే ఇరాన్ అధికారులు ఈ ఆరోపణలను ఖండించారు. ఇరాన్ పడవలు సమీపిస్తున్నప్పుడు అమెరికా నౌకలు కాల్పులు జరపబోయాయని పెంటగాన్ చెప్పగా, అమెరికా నేవీ ప్రాంతీయ కమాండర్, వైస్ అడ్మిరల్ కెవిన్ కాస్గ్రిఫ్, ఇరానియన్ల వద్ద "యాంటీ-షిప్ క్షిపణులు గానీ టార్పెడోలు గానీ లేవు" అనీ, "యుఎస్ 5వ నౌకాదళం ఈ చిన్న పడవలకు భయపడలేద"నీ అన్నాడు.<ref>{{Cite news|url=http://www.atimes.com/atimes/Middle_East/JA10Ak05.html|title=A game of chicken in the, Persian Gulf|last=Isenberg|first=David|date=10 January 2008|work=[[Asia Times Online]]|access-date=8 January 2012|url-status=unfit|archive-url=https://web.archive.org/web/20080514013222/http://www.atimes.com/atimes/Middle_East/JA10Ak05.html|archive-date=14 May 2008}}</ref> ==== 2011–2012 ==== 27 డిసెంబర్ 2011న, ఆర్థిక ఆంక్షల వల్ల ఇరాన్ చమురు ఎగుమతులు పరిమితమైతే, లేదా నిలిపివేయబడితే జలసంధి నుండి చమురు సరఫరాను నిలిపివేస్తామని ఇరాన్ ఉపాధ్యక్షుడు మహ్మద్ రెజా రహీమీ బెదిరించారు.<ref>{{cite news|url=https://money.cnn.com/2011/12/27/markets/oil_iran/index.htm?hpt=hp_t2|title=Oil jumps over 2% as Iran threatens supplies|date=27 December 2011|work=CNN|access-date=3 August 2020|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200918122445/https://money.cnn.com/2011/12/27/markets/oil_iran/index.htm?hpt=hp_t2|archive-date=18 September 2020}}</ref> అమెరికా ఐదవ ఫ్లీట్ (U.S. Fifth Fleet) ప్రతినిధి ఒకరు స్పందిస్తూ తమ ఫ్లీట్ "హానికరమైన చర్యలను ఎదుర్కోవడానికి ఎల్లప్పుడూ సిద్ధంగా ఉంది" అని అన్నారు, అయితే ఇస్లామిక్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ ఇరాన్ నావికాదళానికి చెందిన అడ్మిరల్ హబీబొల్లా సయ్యారీ చమురు రవాణాను నిలిపివేయడం "సులువైనదే" అని అన్నారు.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-16348633|title=US warns Iran over threat to block oil route|date=28 December 2011|access-date=8 January 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120107061545/http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-16348633|archive-date=7 January 2012|publisher=BBC News}}</ref> ప్రారంభంలో చమురు ధరలు 2% పెరిగినప్పటికీ, ఆ తర్వాత మార్కెట్లు ఇరాన్ బెదిరింపులకు పెద్దగా ప్రతిస్పందించలేదు, చమురు విశ్లేషకుడు థోర్బ్‌జోర్న్ బక్ జెన్సన్ మాట్లాడుతూ "ఆ ప్రాంతంలో భారీగా ఉన్న అమెరికా ఆయుధ సామగ్రి కారణంగా వారు ఎక్కువ కాలం పాటు సరఫరాను నిలిపివేయలేరు" అని తేల్చి చెప్పారు.<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-markets-oil-idUSTRE7AD06820111228|title=Oil falls on dollar's rise, Wall Street pullback|last=Gibbons|first=Robert|date=28 December 2011|work=Reuters|access-date=8 January 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120108003919/http://www.reuters.com/article/2011/12/28/us-markets-oil-idUSTRE7AD06820111228|archive-date=8 January 2012}}</ref> [[దస్త్రం:Flickr_-_Official_U.S._Navy_Imagery_-_USS_Porter_transits_the_Strait_of_Hormuz..jpg|thumb|మే 2012లో గైడెడ్-మిస్సైల్ డెస్ట్రాయర్ USS పోర్టర్ (DDG-78) హోర్ముజ్ జలసంధి గుండా వెళుతున్న దృశ్యం. ''పోర్టర్'' అమెరికా 5వ ఫ్లీట్‌లో మోహరించబడింది.]] అమెరికా నావికాదళం ఒక విమాన వాహక నౌకను తిరిగి పర్షియన్ గల్ఫ్‌లోకి తరలిస్తే చర్యలు తీసుకుంటామని 3 జనవరి 2012న ఇరాన్ బెదిరించింది. ఇరాన్ ఆర్మీ చీఫ్ అతావుల్లా సలేహి మాట్లాడుతూ, ఇరాన్ నావికా విన్యాసాల కారణంగా అమెరికా తన క్యారియర్‌ను పర్షియన్ గల్ఫ్ వెలుపలికి తరలించిందని, ఆ నౌక తిరిగి వస్తే ఇరాన్ చర్య తీసుకుంటుందని చెప్పారు. "ఇరాన్ తన హెచ్చరికను పునరావృతం చేయదు... మా విన్యాసాల కారణంగా శత్రు క్యారియర్ గల్ఫ్ ఆఫ్ ఒమన్‌కు తరలించబడింది. పర్షియన్ గల్ఫ్‌కు తిరిగి రాకూడదని నేను అమెరికన్ క్యారియర్‌కు గట్టిగా సిఫార్సు చేస్తున్నాను, నొక్కి చెబుతున్నాను" అని ఆయన అన్నారు.<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-iran-usa-idUSTRE80208P20120103|title=Iran threatens U.S. Navy as sanctions hit economy|last=Hafezi|first=Parisa|date=3 January 2012|work=Reuters|access-date=8 January 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924161340/http://www.reuters.com/article/2012/01/03/us-iran-usa-idUSTRE80208P20120103|archive-date=24 September 2015}}</ref> === 2015 జలసంధి మూసివేత బెదిరింపులు === 28 ఏప్రిల్ 2015న, ఇస్లామిక్ రివల్యూషనరీ గార్డ్ కార్ప్స్ (IRGCN) గస్తీ పడవలు జలసంధి గుండా పశ్చిమ దిశగా వెళుతున్న మార్షల్ దీవుల జెండాతో ఉన్న కంటైనర్ షిప్ MV మేర్స్క్ టైగ్రిస్‌ను ఆపి, ఇరాన్ ప్రాదేశిక జలాల్లోకి మరింత ముందుకు వెళ్లాలని ఆదేశించాయి, అమెరికా రక్షణ శాఖ ప్రతినిధి ఈ విషయాన్ని తెలిపారు. షిప్ మాస్టర్ ఈ ఆదేశాన్ని నిరాకరించినప్పుడు, ఇరాన్ పడవల్లో ఒకటి మేర్స్క్ టైగ్రిస్ బ్రిడ్జిపై కాల్పులు జరిపింది. దాంతో కెప్టెన్ వారి ఆదేశాలను పాటిస్తూ లారక్ దీవి సమీపంలోని ఇరాన్ జలాల్లోకి ప్రవేశించాడు. పరిస్థితిని పర్యవేక్షించడానికి అమెరికా నావికాదళం విమానాలను, USS ఫరాగట్ (DDG-99) అనే డెస్ట్రాయర్‌ను పంపింది.<ref>{{cite news|url=http://www.cnn.com/2015/04/28/politics/iran-seizes-commercial-ship-u-s-official-says-no-americans-on-board|title=Iran seizes commercial ship, U.S. forces respond|date=28 April 2015|access-date=28 April 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150428160202/http://www.cnn.com/2015/04/28/politics/iran-seizes-commercial-ship-u-s-official-says-no-americans-on-board/|archive-date=28 April 2015|publisher=CNN}}</ref> 2005లో దుబాయ్‌కి రవాణా చేసిన 10 కంటైనర్ బాక్సుల వివాదంపై ఇరాన్ కోర్టు తీర్పు తర్వాత ఇరాన్ కంపెనీకి $163,000 చెల్లించడానికి అంగీకరించినట్లు మేర్స్క్ సంస్థ తెలిపింది. అప్పీల్ కోర్టు ఆ జరిమానాను $3.6 మిలియన్లకు పెంచింది.<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/iran-usa-ship-idUSL5N0XR37520150430|title=Maersk insists on release of ship and crew seized by Iran|date=30 April 2015|access-date=2 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151016040537/http://www.reuters.com/article/2015/04/30/iran-usa-ship-idUSL5N0XR37520150430|archive-date=16 October 2015|publisher=Reuters}}</ref> [[దస్త్రం:CVN_69_transits_the_Strait_of_Hormuz_(28465403076).jpg|thumb|జూలై 2016లో జలసంధిలో అమెరికా నావికాదళ కాన్వాయ్]] === 2018 జలసంధి మూసివేత బెదిరింపులు === 2018 జూలైలో జలసంధిని మూసివేస్తామని ఇరాన్ బెదిరించింది. సంవత్సరం ప్రారంభంలో JCPOA ఒప్పందం నుండి అమెరికా వైదొలిగిన తర్వాత, అమెరికా వీడ్ఃఈంఛీణా ఆంక్షలను ఉటంకిస్తూ ఇరాన్ ఈ ప్రకటన చేసింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2018/jul/05/iran-retaliate-us-oil-threats-eu-visit-hassan-rouhani-trump|title=Iran threatens to block Strait of Hormuz over US oil sanctions|last=Dehghan|first=Saeed Kamali|date=5 July 2018|work=the Guardian|language=en}}</ref> అవసరమైతే చర్యలు చేపట్టేందుకు తాము సిద్ధంగా ఉన్నామని ఇరాన్‌కు చెందిన రివల్యూషనరీ గార్డ్స్ ప్రకటించింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/iran-oil-usa-irgc/irans-guards-say-strait-of-hormuz-is-for-all-or-no-one-idUSL8N1U1480|title=Iran's Guards say Strait of Hormuz is for all or|work=Reuters|access-date=6 July 2018|agency=Reuters}}</ref> 2018 ఆగస్టులో ఇరాన్, ఆ సంవత్సరపు తొలి [[బాలిస్టిక్ క్షిపణి]] పరీక్ష చేసింది. అధికారులు తెలిపిన వివరాల ప్రకారం, నౌకా విధ్వంసక ఫతే-110 మోడ్ 3, హార్ముజ్ జలసంధి మీదుగా ఇరాన్ ఎడారిలో ఉన్న ఒక పరీక్షా స్థలానికి 100 మైళ్లకు పైగా దూరం ప్రయాణించింది. "ఇది తీరం నుండి తీరానికి" చేసిన ప్రయోగమని ఒక అమెరికా అధికారి చెప్పారు.<ref>{{Cite news|url=http://www.foxnews.com/world/2018/08/10/iran-test-fires-ballistic-missile-for-first-time-in-2018-officials-say.html|title=Iran test-fires ballistic missile for first time in 2018, officials say|work=FoxNews|access-date=12 August 2018}}</ref> === 2019 జలసంధి మూసివేత బెదిరింపులు === 2019 ఏప్రిల్ 22 న, అమెరికా ఇరాన్‌పై విధించిన చమురు ఆంక్షలను ఎత్తివేసింది. ఆర్థిక జరిమానాలు లేకుండా ఇరాన్ నుండి చమురును దిగుమతి చేసుకోవడానికి కొంతమంది వినియోగదారులను అనుమతించింది. 2019 ఏప్రిల్‌లో జలసంధిని మూసివేస్తామని ఇరాన్ బెదిరింపులు చేసినందున, ఇది జరిగింది.<ref name="Al1">|<nowiki>https://www.aljazeera.com/news/2019/04/iran-business-usual-strait-hormuz-blacklisting-190428133314213.htmlAljazeera.|Aljazeera</nowiki> . "Business as usual in Strait of Hormuz after blacklisting". Aljazeera, 2019.</ref> అల్‌జజీరా టీవీ, ఇరాన్ సాయుధ దళాలకు చెందిన మేజర్ జనరల్ మొహమ్మద్ బఖేరీని ఉటంకిస్తూ, "హార్ముజ్ జలసంధిని మూసివేయాలనేది మా ఉద్దేశం కాదు, కానీ శత్రువుల శత్రుత్వం పెరిగితే, మేము అలా చేయగలం" అన్నట్టు పేర్కొంది. "మా చమురు వెళ్ళకపోతే, ఇతరుల చమురు కూడా హార్ముజ్ జలసంధిని దాటదు" అని కూడా బఖేరీ అన్నాడు. జూలై 2019లో, బ్రిటిష్ జెండాతో ప్రయాణిస్తున్న స్టెనా బల్క్ ట్యాంకర్, స్టెనా ఇంపెరోను ఇరాన్ బలగాలు స్వాధీనం చేసుకున్నాయి.<ref>{{cite news|url=https://eng.lsm.lv/article/politics/diplomacy/latvian-citizen-on-board-of-british-tanker-seized-by-iran.a326350/|title=Latvian citizen on board of British tanker seized by Iran|date=22 July 2019|access-date=2 August 2019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190730114719/https://eng.lsm.lv/article/politics/diplomacy/latvian-citizen-on-board-of-british-tanker-seized-by-iran.a326350/|archive-date=30 July 2019|publisher=Latvian Public Broadcasting}}</ref> ఇరాన్ గార్డియన్ కౌన్సిల్ ప్రతినిధి అబ్బాస్ అలీ కద్ఖోదే ఈ చర్యను "పరస్పర చర్య"గా అభివర్ణించారు. కొన్ని రోజుల ముందు జిబ్రాల్టర్‌లో సిరియా వెళ్తున్న ఇరానియన్ ట్యాంకర్ గ్రేస్ 1 ని స్వాధీనం చేసుకోవడానికి ప్రతీకారంగానే ఇది జరిగిందని భావిస్తున్నారు.<ref>{{Cite web|date=21 July 2019|title=Iran says its seizure of British ship a 'reciprocal' move|url=https://apnews.com/6c36f5aa1ba942569e5efcfd48e33324|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191209220320/https://apnews.com/6c36f5aa1ba942569e5efcfd48e33324|archive-date=9 December 2019|access-date=5 January 2020|website=AP News}}</ref> === 2020 === సముద్ర వాణిజ్యాన్ని, స్థానిక వ్యాపారాలను రక్షించడానికి, ప్రాంతీయ ఉద్రిక్తతలను తగ్గించడానికి ఫ్రాన్స్ 2020లో CTF474 కింద సుమారు 600 మంది సైనికులను సముద్రంలో, గాలిలో మోహరించింది. ఏప్రిల్ 2020 మొదటి వారం నుండి, ఈ ఆపరేషన్‌లో డచ్ ఫ్రిగేట్ రూయిటర్, ఫ్రెంచ్ ఫ్రిగేట్ ఫార్బిన్, ఒక ఫ్రెంచ్ విమానం ATLANTIC2 (ATL2) పాల్గొంటున్నాయి.<ref>{{cite web|last1=Costa|first1=George|date=12 April 2020|title=French ATL2 joins Operation AGENOR in the Strait of Hormuz|url=https://internationalinsider.org/french-atl2-joins-operation-agenor-in-the-strait-of-hormuz/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807135639/https://internationalinsider.org/french-atl2-joins-operation-agenor-in-the-strait-of-hormuz/|archive-date=7 August 2020|access-date=13 April 2020|website=International Insider}}</ref> === 2024 === ఏప్రిల్ 2024లో, ఎమిరాటీ పోర్ట్ సిటీ ఫుజైరా సమీపంలోని యూఏఈ తీరంలో గల్ఫ్ ఆఫ్ ఒమన్ గుండా వెళుతున్న పోర్చుగీస్ జెండాతో ఉన్న 'MSC ఏరీస్' కంటైనర్ షిప్‌ను ఇరాన్ నావికాదళం స్వాధీనం చేసుకుంది.<ref>{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/13/irans-irgc-seizes-israeli-linked-ship-near-strait-of-hormuz|title=Iran's IRGC seizes 'Israeli-linked' ship near Strait of Hormuz|last=Motamedi|first=Maziar|date=13 April 2024|work=Al Jazzera|access-date=13 April 2024|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240416031240/https://www.aljazeera.com/news/2024/4/13/irans-irgc-seizes-israeli-linked-ship-near-strait-of-hormuz|archive-date=16 April 2024}}</ref> సముద్ర చట్టాలను ఉల్లంఘించిందన్న ఆరోపణతో నౌకలో ఉన్న 25 మంది సిబ్బందితో సహా కంటైనర్ షిప్‌ను ఇరాన్ నావికాదళం తమ నియంత్రణలోకి తీసుకుని జలసంధి గుండా దారి మళ్లించింది.<ref name="Reuters">{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/iran-says-msc-aries-vessel-seized-violating-maritime-laws-2024-04-15/|title=Iran says MSC Aries vessel seized for 'violating maritime laws'|date=15 April 2024|work=Reuters|access-date=18 April 2024}}</ref> ఆ 25 మంది సిబ్బందిలో 17 మంది భారతీయులు, ఫిలిపినోలు, పాకిస్థానీలు, ఒక రష్యన్, ఒక ఎస్టోనియన్ జాతీయులు ఉన్నారు. === 2025 === తన సైనిక, అణు మౌలిక సదుపాయాలను లక్ష్యంగా చేసుకుని ఇజ్రాయెల్ చేసిన దాడులకు ప్రతిస్పందనగా జలసంధిని మూసివేస్తామని జూన్ 14 న ఇరాన్ బెదిరించినట్లు సమాచారం.<ref name="auto">{{Cite web|last=Altman|first=Howard|date=14 June 2025|title=Could Iran Carry Out Its Threat To Shut Down The Strait Of Hormuz?|url=https://www.twz.com/news-features/could-iran-carry-out-its-threat-to-shut-the-strait-of-hormuz|access-date=15 June 2025|website=The War Zone|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=14 June 2025|title=Oil settles up 7% as Israel, Iran trade air strikes|url=https://arab.news/z33b8|access-date=15 June 2025|website=Arab News|language=en}}</ref> ఇలాంటి చర్య వల్ల చమురు ధరలు ఇటీవలి 7-14% పెరుగుదలను దాటి, బ్యారెల్‌కు $100 నుండి $150 మించే అవకాశం ఉందని ''ఫైనాన్షియల్ టైమ్స్'' నివేదించింది.<ref>{{Cite web|date=23 June 2025|title=Prediksi Harga Minyak Dunia Jika Iran Tutup Selat Hormuz|url=https://www.liputan6.com/bisnis/read/6059622/prediksi-harga-minyak-dunia-jika-iran-tutup-selat-hormuz?page=3|access-date=24 June 2025|website=Liputan6}}</ref> ఇది బహుశా ప్రపంచ ద్రవ్యోల్బణాన్ని పెంచి, ఆర్థిక మాంద్యానికి దారితీస్తుంది. "సౌదీ అరేబియా, కువైట్, ఇరాక్, ఇరాన్ లన్నీ ఎగుమతులు చేసేందుకు ఒక చిన్న మార్గంలో పూర్తిగా చిక్కుకుపోయాయి" అని పేర్కొంటూ, ప్రాంతీయ ఎగుమతిదారుల దుర్బలత్వాన్ని విశ్లేషకులు నొక్కిచెప్పారు. ఈ జలసంధి గుండా రోజుకు 18-19 మిలియన్ బ్యారెళ్ల ముడి చమురు, కండెన్సేట్లు, ఇంధనం రవాణా అవుతాయి, ఇది ప్రపంచ చమురు వినియోగంలో దాదాపు 20%.<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.reuters.com/world/china/oil-prices-jump-more-than-4-after-israel-strikes-iran-2025-06-13/|title=Oil settles up 7% as Israel, Iran trade air strikes|last=Seba|first=Erwin|date=13 June 2025|work=Reuters|access-date=15 June 2025|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.ft.com/content/1a5c8449-69b6-4be6-acce-11d4e273da6c|title=Oil in the new age of volatility|last=Tett|first=Gillian|date=14 June 2025|work=Financial Times|access-date=15 June 2025}}</ref> జలసంధిని అడ్డుకునే ఏ ప్రయత్నం చేసినా, ఇరాన్ తీవ్ర పరిణామాలను ఎదుర్కోవలసి వస్తుందని విశ్లేషకులు హెచ్చరించారు. "ఇరాన్ చమురు ఎగుమతులు పూర్తిగా సముద్రం ఆధారంగా ఉన్నందున, ఆ దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థ సముద్ర మార్గం గుండా వస్తువులు, నౌకల స్వేచ్ఛా రవాణాపై ఎక్కువగా ఆధారపడి ఉంటుంది" అని జేపీ మోర్గాన్ విశ్లేషకులు వివరించారు. జలసంధిని మూసివేయడం వల్ల ఇరాన్‌కు ఏకైక ప్రధాన చమురు కొనుగోలుదారు అయిన చైనాతో కీలక ఇంధన వాణిజ్యం దెబ్బతింటుంది.<ref name=":0" /><ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/business/live/2025/jun/13/oil-surges-stock-markets-dollar-airlines-israel-attack-iran-business-live|title=Oil surges after Israel's attack on Iran, risking 'stagflationary shock' – as it happened|last=Wearden|first=Graeme|date=13 June 2025|work=the Guardian|access-date=15 June 2025|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> జలసంధిని మూసివేసే ప్రయత్నం చేయవద్దని అమెరికా విదేశాంగ మంత్రి మార్కో రూబియో కూడా ఇరాన్‌ను హెచ్చరించాడు. ఇరాన్ ఎగుమతులకు ఈ జలమార్గం చాలా కీలకం కాబట్టి ఇటువంటి చర్య ఇస్లామిక్ రిపబ్లిక్‌కు "ఆర్థిక ఆత్మహత్య" అవుతుందని అన్నాడు.<ref>{{Cite web|date=24 June 2025|title=Harga Minyak Mentah Justru Anjlok 7% Usai Iran Gempur Pangkalan Militer AS|url=https://www.liputan6.com/bisnis/read/6059865/harga-minyak-mentah-justru-anjlok-7-usai-iran-gempur-pangkalan-militer-as?page=4|access-date=24 June 2025|website=Liputan6}}</ref> 2025 జూన్ 17 న జలసంధిలో రెండు చమురు ట్యాంకర్లు ఢీకొన్నాయి. అయితే ఆ సంఘటన భద్రతకు సంబంధించినదని నివేదికలేవీ సూచించలేదు.<ref>{{Cite web|title=Ships collide in Hormuz Strait in shadow of Israel-Iran war|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/6/17/ships-collide-in-hormuz-strait-in-shadow-of-israel-iran-war|access-date=18 June 2025|website=Al Jazeera|language=en}}</ref> గుద్దుకున్న నౌకల్లో ఒకటి ఇరాక్ నుండి చైనాకు ముడి చమురును తీసుకు వెళుతున్న ''ఫ్రంట్ ఈగిల్ కాగా'', రెండవది ఖాళీగా సూయజ్ కాలువ వైపు వెళుతున్న ''అడలిన్''. రెండు నౌకల డెక్‌లపై మంటలు చెలరేగాయి. కానీ చమురు లీక్ కాలేదు. ''అడలిన్'' లోని సిబ్బంది అందరినీ యూఏఈ కోస్ట్ గార్డ్ సురక్షితంగా బయటకు తీసుకువచ్చింది.<ref>{{Cite web|date=18 June 2025|title=2 Kapal Tanker Minyak Tabrakan di Selat Hormuz, 24 Orang Dievakuasi|url=https://www.liputan6.com/global/read/6055549/2-kapal-tanker-minyak-tabrakan-di-selat-hormuz-24-orang-dievakuasi?page=2|access-date=24 June 2025|website=Liputan6}}</ref> జూన్ 22న ఇరాన్ అణు కేంద్రాలపై అమెరికా దాడుల తర్వాత, జలసంధిని మూసివేయాలని ఇరాన్ పార్లమెంటు ఓటు వేసింది.<ref>{{Cite web|date=22 June 2025|title=Iran's top security body to decide on Hormuz closure after parliament approval|url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2025/06/22/iranian-parliament-reportedly-approves-closing-hormuz-strait-media-|access-date=22 June 2025|website=Al Arabiya English|language=en}}</ref> తుది నిర్ణయం ఇరాన్ సుప్రీం నేషనల్ సెక్యూరిటీ కౌన్సిల్ చేతిలో ఉంది.<ref>{{Cite web|date=23 June 2025|title=Parlemen Iran Sepakat Tutup Selat Hormuz Pasca Serangan Amerika?|url=https://www.liputan6.com/global/read/6059081/parlemen-iran-sepakat-tutup-selat-hormuz-pasca-serangan-amerika?page=2|access-date=24 June 2025|website=Liputan6}}</ref> జాతీయ సార్వభౌమాధికారాన్ని రక్షించడానికి, తదుపరి విదేశీ దాడులను నిరోధించడానికి "అవసరమైనప్పుడు" జలసంధి మూసివేత నిర్ణయాన్ని అమలు చేస్తామని రివల్యూషనరీ గార్డ్స్ కమాండర్ ఇస్మాయిల్ కౌసరి ధృవీకరించాడు.<ref name=":1">{{Cite web|date=22 June 2025|title=Live: US bases used to strike Iran are 'legitimate' targets, Khamenei's advisor says|url=https://www.france24.com/en/middle-east/20250622-israel-iran-war-day-10-us-has-struck-three-iranian-nuclear-sites-usa-bombing|website=France 24|accessdate=22 June 2025}}</ref><ref name=":2">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/us/news/2025/06/22/us-strikes-iran-latest-updates/|title=US-Iran attack latest: Operation Midnight Hammer inflicted 'extreme damage and destruction'|last1=Cleave|first1=Iona|date=22 June 2025|work=The Telegraph|access-date=22 June 2025|last2=Crilly|first2=Rob|language=en-GB|issn=0307-1235|last3=Smith|first3=Benedict|last4=Kelly|first4=Kieran|last5=Hymas|first5=Charles|last6=Henderson|first6=Cameron}}</ref> ప్రపంచ చమురు సరఫరాలో 20% రవాణా అయ్యే ఈ జలసంధిని మూసివేయడం ప్రపంచ ఇంధన మార్కెట్లకు తీవ్ర అంతరాయం కలుగుతుంది. ముడి చమురు, ద్రవీకృత సహజ వాయువు, ఇతర పెట్రోలియం ఉత్పత్తుల రవాణాకు మార్గంగా ఈ జలసంధి కీలక పాత్ర పోషిస్తున్నందున, ఇటువంటి చర్య చమురు ధరల పెరుగుదలకు కారణమై ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థను అస్థిరపరిచే ప్రమాదం ఉంది.<ref>{{Cite web|date=22 June 2025|title=Iran to block Strait of Hormuz after US strikes. Why it matters|url=https://www.indiatoday.in/world/story/iran-parliament-approves-closure-of-strait-of-hormuz-a-key-oil-chokepoint-report-2744622-2025-06-22|access-date=23 June 2025|website=India Today|language=en}}</ref> 2025 జూన్ 23 నాటికి, చమురు ధరలు మళ్లీ $70 కంటే తక్కువకు (జూన్ 20 కంటే 7% తక్కువ) పడిపోయాయి. అమెరికా దాడులూ, ఇరాన్ ప్రతిస్పందనా (జలసంధి తెరిచి ఉండటం) పెద్దగా ప్రభావం చూపించేవి కావని చమురు మార్కెట్ భావించినదానికి ఇది సూచన.<ref>{{cite web|last1=Sheikhlar|first1=Shahriar|date=23 June 2025|title=Oil Prices Crash After Iran Strikes U.S. Bases|url=https://oilprice.com/Energy/Oil-Prices/Oil-Prices-Crash-After-Iran-Strikes-US-Bases.html|website=OilPrice.com|language=en}}</ref> === 2026 === {{See also|2026 ఇరాన్ యుద్ధం}} 2026 లో ఇరాన్‌పై ఇజ్రాయెల్-అమెరికాలు దాడులు జరపడానికి ముందు, జలసంధిని దాటేందుకు నౌకా బీమా విలువ ఒక్కో ప్రయాణానికి 0.125% నుండి 0.2%, 0.4% దాకా పెరిగింది. చాలా పెద్ద చమురు ట్యాంకర్లకు ఈ పెరుగుదల రెండున్నర లక్షల డాలర్ల దాకా ఉంటుంది.<ref name="waisn">{{cite web|date=28 February 2026|title=AIS Ship Tracking in the Strait of Hormuz: Inside the Crisis Shutting Down Global Oil|url=https://www.worldwideais.org/post/strait-of-hormuz-ais-tracking-iran-crisis|website=Worldwide AIS Network|language=en}}</ref> మార్చి 9 నాటికి, మునుపటి వారంతో పోలిస్తే బీమా రేట్లు నాలుగు నుండి ఆరు రెట్లు పెరిగాయని వార్తలు వచ్చాయి. అమెరికా ప్రభుత్వం ఉగ్రవాద ప్రమాద బీమా చట్టం కింద బీమా సంస్థలకు సహాయం చేయడం ప్రారంభించింది.<ref name="cnbc-20260309">{{cite news|url=https://www.cnbc.com/2026/03/09/one-big-reason-ships-and-insurers-are-unwilling-to-risk-strait-of-hormuz.html|title=There's another big reason why shipping companies and insurers aren't willing to risk the Strait of Hormuz|last=Brewer|first=Contessa|date=9 March 2026|access-date=11 March 2026|publisher=CNBC News}}</ref> 2026 ఫిబ్రవరి 28 న [[2026 ఇరాన్ యుద్ధం|యుద్ధంలో]] ఇరాన్ అత్యున్నత నాయకుడు [[అలీ ఖమేనీ]] హత్య తర్వాత ఇరాన్ రివల్యూషనరీ గార్డ్స్, హార్ముజ్ జలసంధి గుండా రాకపోకలకు నౌకలకు "అనుమతి లేదు" అని పేర్కొంటూ రేడియో ప్రసారాలు చేయడం ప్రారంభించింది.<ref name=":5">{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/irans-revolutionary-guards-tell-ships-passage-through-strait-hormuz-not-allowed-2026-02-28/|title=Iran's revolutionary guards tell ships passage through Strait of Hormuz 'not allowed', EU naval mission official says|date=28 February 2026|work=Reuters|access-date=28 February 2026}}</ref><ref>{{Cite web|date=2026-02-28|title=Iran: Ships' passage through Strait of Hormuz 'not allowed'|url=https://www.jpost.com/middle-east/article-888294|access-date=2026-02-28|website=[[The Jerusalem Post]]|language=en|issn=0792-822X}}</ref> ఈ మూసివేత చట్టబద్ధం కానప్పటికీ, భద్రతకు హామీ ఇవ్వలేమని సైనిక, పరిశ్రమ వర్గాలు చెప్పాయి. చాలా నౌకలు ఓడరేవులోనే ఉండిపోవడమో వెనక్కి మళ్ళడమో జరిగింది.<ref>{{cite web|date=28 February 2026|title=Iran closes Strait of Hormuz after US-Israel strikes, reports say|url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/iran-strait-of-hormuz-closed-oil-shipments-suspended-us-attack-b2929506.html|website=[[The Independent]]|language=en}}</ref> అయితే ఆ రోజున కనీసం 17 చమురు ట్యాంకర్లు జలసంధి గుండా ప్రయాణాన్ని కొనసాగించాయి.<ref>{{cite web|date=28 February 2026|title=Oil Tankers Avoiding Vital Hormuz Strait After U.S. Bombs Iran {{!}} SupplyChainBrain|url=https://www.supplychainbrain.com/articles/43560-oil-tankers-avoiding-vital-hormuz-strait-after-us-bombs-iran|website=www.supplychainbrain.com|language=en}}</ref> [[దస్త్రం:Strait_of_Hormuz_Transits.webp|thumb|హార్ముజ్ జలసంధి రవాణా<ref>{{cite web|title=Trade disruptions in the Strait of Hormuz due to attacks on commercial ships|url=https://portwatch.imf.org/pages/cc317ba850e34c4dadbead6f7b336fb1|access-date=14 March 2026|website=PortWatch|publisher=International Monetary Fund}}</ref>]] మార్చి 2 న, హార్ముజ్ జలసంధిని మూసివేసామనీ, జలసంధిలోకి ప్రవేశించే ఏ నౌకకైనా నిప్పంటిస్తామనీ ఇస్లామిక్ రివల్యూషనరీ గార్డ్ కోర్ అధికారికంగా ధ్రువీకరించింది. హార్ముజ్ జలసంధిలోకి వెళుతున్న నౌకలపై, ఇరాన్ దాడులు చేసినట్లు పలు నివేదికలు వచ్చిన తర్వాత ఈ పరిణామం చోటుచేసుకుంది.<ref>{{Cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/2/iran-says-will-attack-any-ship-trying-to-pass-through-strait-of-hormuz|title=Iran says will attack any ship trying to pass through Strait of Hormuz|work=Al Jazeera|access-date=2026-03-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20260309190408/https://www.aljazeera.com/news/2026/3/2/iran-says-will-attack-any-ship-trying-to-pass-through-strait-of-hormuz|archive-date=2026-03-09|language=en}}</ref> అయితే, కొన్ని నౌకలు ఎలాంటి హాని జరగకుండా జలసంధిని దాటాయి.<ref>{{Cite web|last=Slav|first=Irina|date=6 March 2026|title=Daily Ship Traffic in Strait of Hormuz Plummets From 138 to Just 2|url=https://oilprice.com/Latest-Energy-News/World-News/Daily-Ship-Traffic-in-Strait-of-Hormuz-Plummets-From-138-to-Just-2.html|access-date=2026-03-07|website=OilPrice.com|language=en}}</ref> మరుసటి రోజు, అమెరికా నావికాదళం "వీలైనంత త్వరగా" ట్యాంకర్లను జలసంధి గుండా సురక్షితంగా తీసుకువెళ్లడం ప్రారంభిస్తుందని అమెరికా అధ్యక్షుడు [[డోనాల్డ్ ట్రంప్|డొనాల్డ్ ట్రంప్]] చెప్పాడు.<ref>{{Cite web|title=BBC Audio {{!}} World Business Report {{!}} Trump: US Navy could escort tankers through Hormuz|url=https://www.bbc.com/audio/play/p0n4g9lw|access-date=2026-04-10|website=www.bbc.com|language=en-GB|archive-date=2026-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20260304142150/https://www.bbc.com/audio/play/p0n4g9lw|url-status=dead}}</ref> మార్చి 12న, హార్ముజ్ జలసంధిలో మూడు సరుకు రవాణా నౌకలు దాడులకు గురయ్యాయి. అంతర్జాతీయ ఇంధన సంస్థ 40 కోట్ల బ్యారెళ్ల నిల్వ చమురును మార్కెట్ లోకి విడుదల చేస్తున్నట్లు ప్రకటించిన రోజునే ఈ సంఘటన జరిగింది.<ref>{{Cite web|date=2026-03-11|title=Ships hit in Strait of Hormuz as countries agree to release emergency oil reserves|url=https://www.bbc.com/news/articles/cr5l988qr47o|access-date=2026-03-12|website=www.bbc.com|language=en-GB}}</ref> ఇరాన్, హార్ముజ్ జలసంధిలో సుమారు డజను మందుపాతరలను మోహరించిందని, తద్వారా చమురు, ఎల్ఎన్‌జీ (LNG) ఎగుమతులు జరగకుండా అడ్డుకుందని కూడా వార్తలు వచ్చాయి.<ref>{{Cite news|url=https://www.straitstimes.com/world/middle-east/iran-has-laid-about-a-dozen-mines-in-strait-of-hormuz-sources-say|title=Iran has laid about a dozen mines in Strait of Hormuz, sources say|date=2026-03-12|work=The Straits Times|access-date=2026-03-12|language=en|issn=0585-3923}}</ref> సముద్ర మార్గాన్ని తాము నియంత్రిస్తున్నామని మార్చి 15 న ఇరాన్ ప్రకటించిన తర్వాత, సముద్ర ప్రయోజనాలను రక్షించుకోడానికి ఐరోపా, ఆసియా దేశాల కూటమి అక్కడకు యుద్ధనౌకలను పంపుతుందని ట్రంప్ చెప్పాడు. అయితే, ఈ దేశాలు అటువంటి కూటమిని తిరస్కరించాయి. సంఘర్షణకు దౌత్యపరమైన పరిష్కారాన్ని కోరుకున్నాయి.<ref>[https://www.newsweek.com/european-allies-talk-iran-seek-safe-passage-hormuz-report-11673758 "European Allies Talk With Iran to Seek Safe Passage Through Hormuz: Report"] ''newsweek.com''. Accessed 15 Mar 2026.</ref> మార్చి 15న, అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్ అనేక దేశాలను—ముఖ్యంగా [[చైనా]], [[ఫ్రాన్స్]], [[జపాన్]], [[దక్షిణ కొరియా]], [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్]] లను, అలాగే [[కెనడా]], [[ఆస్ట్రేలియా|ఆస్ట్రేలియాలను]] —హోర్ముజ్ జలసంధిని కాపాడుకోవడంలో సహాయపడటానికి యుద్ధనౌకలను పంపమని కోరాడు. ఈ దేశాలన్నీ ఈ షిప్పింగ్ మార్గం ద్వారా ప్రయోజనం పొందుతున్నాయని చెబుతూ ట్రంప్, షిప్పింగ్ అంతరాయాల తరువాత దానిని కాపాడుకోవడంలో సహాయపడాలని నాటో పైనా, మిత్రదేశాల పైనా ఒత్తిడి తెచ్చాడు.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/16/strait-of-hormuz-australia-japan-no-ships|title=Trump steps up pressure on European allies to help protect strait of Hormuz|last=Ellis-Petersen|first=Hannah|date=16 March 2026|work=The Guardian|access-date=31 March 2026|last2=Harrison|first2=Virginia|language=en-GB|issn=0261-3077|last3=Canales|first3=Sarah Basford|last4=McCurry|first4=Justin}}</ref> చాలా దేశాలు సహాయం చేయడానికి నిరాకరించాయి. అవి యుద్ధానికి బదులుగా, దౌత్యపరంగా ఉద్రిక్తతలను తగ్గించుకోవాలని కోరుకున్నాయి. యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ మాత్రం పరిమితంగా సహకారాన్ని అందించింది; ఈ విస్తృత నిరాకరణతో వాషింగ్టన్‌కు, దాని సాంప్రదాయిక భాగస్వాములకూ మధ్య ఉన్న ఒక ముఖ్యమైన విభేదం బయటపడింది.<ref>{{Cite web|last=Sari|first=Aurel|date=5 March 2026|title=The United Kingdom’s Use of Force Against Iran: Walking a Legal Tightrope?|url=https://www.justsecurity.org/133231/united-kingdom-iran-war-international-law/|access-date=31 March 2026|website=Just Security|language=en-US}}</ref> హార్ముజ్ జలసంధిని రక్షించడంలో అమెరికాకు చైనా సహాయం చేయకపోతే చైనా నాయకుడు [[షీ జిన్‌పింగ్]] తో తలపెట్టిన శిఖరాగ్ర సమావేశం ప్రమాదంలో పడే అవకాశం ఉందని ట్రంప్ హెచ్చరించాడు. ప్రపంచ చమురులో 20% ప్రయాణించే ఈ కీలక జలమార్గానికి, అమెరికా, ఇజ్రాయెల్, ఇరాన్‌ల మధ్య కొనసాగుతున్న ఉద్రిక్తతల కారణంగా అంతరాయాలు ఎదురయ్యాయి. తన ఇంధన దిగుమతులలో 90% దాకా ఈ జలసంధిపై ఆధారపడే చైనా, దానిని కాపాడడం పూర్తిగా అమెరికాకే వదిలేయకుండా, దానిని తెరిచి ఉంచే బాధ్యతను పంచుకోవాలని ట్రంప్ నొక్కి చెప్పాడు.<ref>{{Cite web|date=2026-03-16|title=No help, no meeting: Trump warns Xi summit at risk if China doesn’t help keep Hormuz open|url=https://www.firstpost.com/world/no-help-no-meeting-trump-warns-xi-summit-at-risk-if-china-doesnt-help-keep-hormuz-open-13989845.html|website=Firstpost}}</ref> 2026 మార్చి 31 నాటికి ఇరాన్, హోర్ముజ్ జలసంధిపై నియంత్రణను సాధించాలనే పట్టుదలతో ఉంది. రెండు చైనా నౌకలను విజయవంతంగా అడ్డుకున్నట్లు తెలిసింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/live/2026/03/27/world/iran-war-trump-oil-israel|title=Iran War Live Updates: Tehran Moves to Assert Its Control Over Strait of Hormuz|date=27 March 2026|access-date=27 March 2026|publisher=New York Times}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/livecoverage/iran-war-middle-east-news-updates?gaa_at=eafs&gaa_n=AWEtsqc-wFOitB0vwalUEiudO_jg00E9TkV34Imv8jJLGM3MxrRrvB-2I6b60J_TkzE%3D&gaa_ts=69c6b925&gaa_sig=8KvpNsolzIz3jNFVtMmGVyyMJMiLIuTHS-LsPLyFW5LSuKhmrgK5wNOH0yQ_ANyxsNheGp08TG8CdkyGnyrXBA%3D%3D|title=Iran Blocks Two Chinese Ships From Hormuz in Rare Move|date=27 March 2026|access-date=27 March 2026|publisher=Wall Street Journal}}</ref> హోర్ముజ్ జలసంధిని తిరిగి తెరవడంలో ఉన్న కష్టాన్ని ప్రస్తావిస్తూ బ్రిటిషు ప్రధానమంత్రి [[కీర్ స్టార్మర్]], యుద్ధం ఆగిపోతే, ఇరాన్‌తో చర్చల ద్వారా ఒప్పందం చేసుకోవలసి ఉంటుందని అన్నాడు.<ref>{{Cite news|url=https://www.mehrnews.com/news/6775879/%D9%87%D8%B2%DB%8C%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D9%86%DA%AF%DB%8C%D9%86-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D9%85%D8%A8%D9%88%D8%AF-%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88-%D8%AF%D8%B1|title=لحظه به لحظه با روز هفدهم جنگ؛دست رد اروپا به سینه ترامپ؛ ۸۸۶ شهید در حملات رژیم صهیونیستی به لبنان|access-date=24 March 2026|trans-title=Moment by moment with the 17th day of the war; Europe's rejection of Trump's chest; 886 martyrs in the Zionist regime's attacks on Lebanon}}</ref> హోర్ముజ్ జలసంధి దిగ్బంధనం వలన అమెరికా రక్షణ పరిశ్రమ ఉక్కిరిబిక్కిరి అవుతుందని వెస్ట్ పాయింట్ విశ్లేషణ హెచ్చరించింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/19/west-point-analysis-iran-war-costs|title=West Point analysis warns that strait of Hormuz blockade will strangle US defense industry|work=[[The Guardian]]|access-date=25 March 2026}}</ref> 2026 ఏప్రిల్ 3 న, [[బహ్రెయిన్]] ఐక్యరాజ్యసమితి భద్రతా మండలికి సమర్పించిన ప్రతిపాదనపై ఓటింగును ఏప్రిల్‌ 4 కు వాయిదా వేశారు. వాణిజ్య నౌకాయానం కోసం జలసంధిని తిరిగి తెరవడమే ఈ ప్రతిపాదన లక్ష్యం.<ref>{{Cite news|url=https://www.rferl.org/a/iran-trump-strait-hormuz-shipping-energy-food-un-security-council/33723994.html|title=UN Security Council Delays Vote On Plan To Open Strait Of Hormuz Amid Divisions|date=4 April 2026|work=Radio Free Europe/Radio Liberty|access-date=9 April 2026|language=en}}</ref> అలాగే, 2026 ఏప్రిల్ 3 నాడు మూడు ఒమన్ ట్యాంకర్లు - రెండు చమురును, ఒకటి LNGని తీసుకువెళ్ళేవి - మామూలుగా వెళ్ళే హోర్ముజ్ మార్గాన్ని తప్పించుకొని, ఒమన్ తీరప్రాంతానికి సమీపంలో ఒక కొత్త మార్గాన్ని తీసుకుని పర్షియన్ గల్ఫ్ నుండి తప్పించుకున్నట్లు కనిపించాయి.<ref>{{Cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-04-02/three-ships-appear-to-enter-hormuz-by-new-route-along-oman-coast|title=Three Ships Appear to Exit Hormuz by New Oman Coast Route|date=3 April 2026|work=[[Bloomberg News]]|access-date=9 April 2026}}</ref> 2026 ఏప్రిల్ 7 న, హోర్ముజ్ జలసంధిలో వాణిజ్య నౌకాయానాన్ని రక్షించే లక్ష్యంతో ప్రవేశపెట్టిన ఐక్యరాజ్యసమితి తీర్మానాన్ని రష్యా, చైనాలు అడ్డుకున్నాయి. 15 మంది సభ్యులలో, 11 మంది ఆ తీర్మానానికి అనుకూలంగా ఓటు వేయగా, ఇద్దరు తటస్థంగా ఉన్నారు. ఈ తీర్మానం ఇరాన్‌కు వ్యతిరేకంగా పక్షపాతంతో కూడుకుని ఉందని రష్యా, చైనాలు పేర్కొన్నాయి.<ref>{{Cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/7/russia-and-china-block-un-resolution-on-strait-of-hormuz|title=Russia and China block UN resolution on Strait of Hormuz|date=7 April 2026|work=[[Al Jazeera]]}}</ref> 2026 ఏప్రిల్ ప్రారంభంలో, అమెరికా, ఇజ్రాయెల్‌లతో సైనిక ఉద్రిక్తతలు పెరగడంతో, ఇరాన్ దళాలు హోర్ముజ్ జలసంధిని దాదాపు పూర్తిగా మూసివేసాయి. జలసంధిలో నౌకాయానానికి తీవ్రమైన ఇబ్బంది ఏర్పడింది. ఈ మూసివేత ప్రపంచ ఇంధన మార్కెట్లలో పెద్ద అంతరాయాలను కలిగించింది, దీని ఫలితంగా సౌదీ అరామ్‌కో ఆసియా కొనుగోలుదారుల కోసం ముడి చమురు ధర ప్రీమియంలను రికార్డు స్థాయిలో పెంచేసింది. 2026 ఏప్రిల్ 8న ప్రకటించిన రెండు వారాల తాత్కాలిక కాల్పుల విరమణ తరువాత, ఇరాన్ చివరకు జలసంధిని తిరిగి తెరవడానికి అంగీకరించింది.<ref>{{Cite web|date=6 April 2026|title=A $19.50 oil premium: Saudi Arabia sets record crude price as Hormuz crisis rattles markets|url=https://www.reuters.com/|access-date=8 April 2026|publisher=Reuters}}</ref><ref>{{Cite web|date=8 April 2026|title=US, Iran agree to ceasefire with reopening of Strait of Hormuz|url=https://www.reuters.com/|access-date=8 April 2026|publisher=Reuters}}</ref> కానీ, అదేరోజున, లెబనాన్‌పై ఇజ్రాయెల్ దాడులు కొనసాగించడంతో జలసంధిని మళ్లీ మూసివేశారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/national/2026/04/08/iran-israel-us-lebanon-latest-april-8-2026/5b988e08-3304-11f1-b85b-2cd751275c1d_story.html|title=The Latest: Iran closes the Strait of Hormuz in response to Israeli attacks on Lebanon|date=8 April 2026|work=The Washington Post|access-date=9 April 2026|language=en-US|issn=0190-8286}}</ref> ఏప్రిల్ 11న, అమెరికా సైనిక యుద్ధనౌకలు జలమార్గాన్ని తెరిచే ప్రయత్నంలో హోర్ముజ్ జలసంధిని దాటడంతో, [[ఇస్లామాబాద్|ఇస్లామాబాద్‌లో]] అమెరికా, ఇరాన్‌ల మధ్య జరిగిన శాంతి చర్చలు విఫలమయ్యాయి.<ref>{{Cite web|last=Carruth|first=Sydney|date=12 April 2026|title=Peace talks fail after U.S. warships launch risky Strait of Hormuz action|url=https://www.ms.now/news/us-iran-pakistan-vance-peace-talks|access-date=12 April 2026|website=MS NOW|language=en-US}}</ref> మరుసటి రోజు, అధ్యక్షుడు ట్రంప్, అమెరికా నౌకాదళం, హోర్ముజ్ జలసంధి గుండా నౌకలు వెళ్లకుండా "తక్షణమే" నిరోధిస్తుందని చెప్పారు.<ref>{{Cite web|last=|first=|date=12 April 2026|title=Live updates: Trump says U.S. will blockade Strait of Hormuz after peace talks fail|url=https://www.nbcnews.com/world/iran/live-blog/live-updates-us-iran-fail-reach-deal-peace-talks-day-negotiations-rcna315918|access-date=12 April 2026|website=NBC News|language=en}}</ref> ఏప్రిల్ 17న ఇరాన్, లెబనాన్‌లో ఇటీవల ప్రకటించిన కాల్పుల విరమణ కారణంగా హోర్ముజ్ జలసంధి 'పూర్తిగా తెరిచి ఉందని' ప్రకటించింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/irans-foreign-minister-says-passage-vessels-via-hormuz-strait-is-open-during-2026-04-17/|title=Iran's foreign minister says passage of vessels via Hormuz Strait is open during ceasefire|date=17 April 2026|work=[[Reuters]]|access-date=17 April 2026}}</ref> దీని తరువాత, అధ్యక్షుడు ట్రంప్ [[ట్రూత్ సోషల్|ట్రూత్ సోషల్‌లో]] ఒక పోస్ట్ వేసాడు. అందులో జలసంధి "పూర్తిగా తెరిచి ఉందని", కానీ ఇరాన్‌తో చర్చలు ముగిసే వరకూ అమెరికా చేసిన నావికా దిగ్బంధనం అమలు లోనే ఉంటుందనీ రాసాడు.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cqxdg17yr2wt?post=asset%3Ab6d966b2-a408-464e-86d9-51570a7c8b94#post|title=Trump: Strait of Hormuz completely open for business, but US blockade of Iran's ports will remain in place|date=17 April 2026|work=[[BBC]]}}</ref> ఫలితంగా ఇరాన్, జలసంధిని తిరిగి తెరవడానికి కుదిరిన ఒప్పందాన్ని రద్దు చేసింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.usatoday.com/story/news/world/2026/04/17/iran-war-ceasefire-lebanon-trump-updates--live/89652291007/|title=Strait of Hormuz won't reopen, Iranian leader tells Trump|last=Loria|first=Michael|date=17 April 2026|access-date=18 April 2026|publisher=USA Today|last2=Cann|first2=Christopher|last3=Riquier|first3=Andrea}}</ref> ఓడలు వాస్తవానికి జలసంధి నుండి వెనుదిరుగుతున్నాయని నిర్ధారించే వీడియో ఫుటేజ్ కూడా విడుదల చేసింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.cnbc.com/2026/04/17/iran-trump-strait-hormuz-oil-tanker-traffic.html|title=Video shows ships turning away from the Strait of Hormuz as confusion persists over whether sea lane is really open|last=Kendall|first=Spencer|date=17 April 2026|access-date=18 April 2026|publisher=CNBC}}</ref> 1 మే 2026న, అమెరికా వెలుపల ఉన్న వ్యక్తులు, కంపెనీలు తమ నౌకల సురక్షిత ప్రయాణం కోసం ఇరాన్ ప్రభుత్వ సంస్థలకు డబ్బులు చెల్లించడాన్ని నిషేధిస్తున్నట్లు యూఎస్ ట్రెజరీ విదేశీ ఆస్తుల నియంత్రణ కార్యాలయం (Office of Foreign Assets Control) ప్రకటించింది. అమెరికాయేతర వ్యక్తులు ఇలాంటి చెల్లింపులు చేస్తే వారు కూడా ఆంక్షలను ఎదుర్కోవాల్సి రావచ్చని హెచ్చరించింది.<ref>{{cite web|last=Yeung|first=Tinshui|date=2 May 2026|title=US threatens shipping firms with sanctions if they pay Iran tolls|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c3v2l2qq9qlo|access-date=3 May 2026|website=bbc.co.uk}}</ref> మే 2026లో, అమెరికా కఠిన ఆంక్షలకు ప్రతిస్పందనగా, ఇరాన్ ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ జలసంధి గుండా వస్తువులను రవాణా చేసే ఇరాన్ నౌకలకు బిట్‌కాయిన్-మద్దతుగల బీమా పాలసీలను అందిస్తామని ప్రకటించింది. "పర్షియన్ గల్ఫ్, హోర్ముజ్ జలసంధి, చుట్టుపక్కల జలమార్గాల గుండా వెళ్లే షిప్‌మెంట్‌లకు క్రిప్టోగ్రాఫికల్‌గా వెరిఫై చేయదగిన బీమా పాలసీలను అందిస్తాం, అలాగే చెల్లింపులు బిట్‌కాయిన్‌లో చేయబడతాయి" అని ఫార్స్ న్యూస్ ఏజెన్సీ రాసింది.<ref>{{Cite web|last=O'Brient|first=Samuel|title=Iran turns to bitcoin for shipping insurance through the Strait of Hormuz|url=https://www.businessinsider.com/iran-bitcoin-strait-of-hormuz-crypto-oil-trump-btc-trump-2026-5|access-date=6 August 2026|website=Business Insider|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Motevalli|first=Golnar|date=18 May 2026|title=Iran Starts Bitcoin-Backed Ship Insurance for Hormuz Strait|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-05-18/iran-starts-bitcoin-backed-shipping-insurance-for-hormuz-strait|website=Bloomberg}}</ref> యుద్ధాన్ని ముగించడానికి అమెరికాతో జరుపుతున్న చర్చలలో భాగంగా, 1968లో ఇంటర్నేషనల్ మారిటైమ్ ఆర్గనైజేషన్ (IMO) ఆధ్వర్యంలో ఒమన్‌తో కుదుర్చుకున్న ట్రాఫిక్ సెపరేషన్ స్కీమ్‌కు తాము కట్టుబడి లేమని ఇరాన్ వాదించింది. హోర్ముజ్ జలసంధి గుండా నౌకల రాకపోకలను నిర్దేశించే ఈ ఒప్పందం 1979 ఇరాన్ విప్లవానికి ముందు కుదిరిందని, కాబట్టి ప్రస్తుత ఇరాన్ ప్రభుత్వం దీనికి కట్టుబడి ఉండదని పేర్కొంది.<ref>Yoon, John. [https://www.nytimes.com/2026/06/30/world/middleeast/the-1968-pact-on-shipping-routes-in-the-strait-of-hormuz-that-iran-is-rejecting.html "The 1968 Pact on Shipping Routes in the Strait of Hormuz That Iran Is Rejecting For decades, a maritime agreement negotiated by Iran and Oman has governed the main pathways through the strait."], ''The New York Times'', 30 June 2026. Accessed 1 July 2026. "One of Iran's negotiators in talks with the United States, Kazem Gharibabadi, reasserted claims this week of permanent Iranian control over shipping in the Strait of Hormuz and rejected internationally recognized shipping routes established in 1968. Tensions over the strait, a crucial path for oil and gas shipments, have threatened a fragile cease-fire between the United States and Iran. Iran has insisted it has authority over the strait and threatened ships that don't travel on its mandated routes."</ref> ఆగస్టు 8న, ఇరాన్ జాతీయ భద్రతా మండలి కార్యదర్శి కమాండర్ మొహమ్మద్ బఖర్ జొల్కదర్ మాట్లాడుతూ, అమెరికా తన ప్రవర్తనను మార్చుకుంటే హోర్ముజ్ జలసంధిని తిరిగి తెరుస్తామని ప్రకటించారు. ఇరాన్‌పై ఉన్న నావికా దిగ్బంధనాన్ని ఎత్తివేయడం, యుద్ధ నష్టాలకు పరిహారం చెల్లించడం, స్తంభింపచేసిన ఇరాన్ ఆస్తులను ఎలాంటి షరతులు లేకుండా విడుదల చేయడం, ఇరాన్‌పై ఉన్న ఆంక్షలను తొలగించడం, ఇరాన్, దాని ప్రాంతీయ మిత్రదేశాలతో శాశ్వతంగా శత్రుత్వాన్ని ముగించడం వంటి ఇరాన్ షరతులు ఇందులో ఉన్నాయి.<ref>{{cite web|title=Iran issues tough demands to reopen strait of Hormuz as deal still out of reach|url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/08/iran-issues-tough-demands-to-reopen-strait-of-hormuz-as-deal-remains-out-of-reach|website=The Guardian}}</ref> == నౌకాయానానికి ఆటంకం కలిగించగల ఇరాన్ సామర్థ్యం == [[దస్త్రం:Strait_of_Hormuz_islands.svg|thumb|హోర్ముజ్ జలసంధి సమీపంలో ఉన్న దీవులు]] మిలీనియం ఛాలెంజ్ 2002 అనేది 2002లో యునైటెడ్ స్టేట్స్ సాయుధ దళాలు నిర్వహించిన ఒక ప్రధాన యుద్ధక్రీడ. 2012 లో ''ది క్రిస్టియన్ సైన్స్ మానిటర్‌''లో వచ్చిన కథనం ప్రకారం, జలసంధిని మూసివేయడానికి ఇరాన్ చేసిన ప్రయత్నాన్ని ఇందులో సిమ్యులేట్ చేసారు. ఈ ఊహలు, వాటి ఫలితాలూ వివాదాస్పదమయ్యాయి. ఇరాన్ వ్యూహం భౌతికంగా ఉన్నతమైన US సాయుధ దళాలను ఓడించిందని ఆ వ్యాసంలో రాసారు.<ref name="CSmon0">{{Cite web|last=Peterson|first=Scott|date=26 January 2012|title=How Iran could beat up on America's superior military|url=http://www.csmonitor.com/World/Middle-East/2012/0126/How-Iran-could-beat-up-on-America-s-superior-military|website=csmonitor.com}}</ref> ''ఇంటర్నేషనల్ సెక్యూరిటీలో'' 2008 లో వచ్చిన ఒక కథనం, జలసంధిలో ఒక నెలపాటు ట్రాఫిక్‌ను ఇరాన్ మూసివేయవచ్చని లేదా అడ్డుకోవచ్చని, దానిని తిరిగి తెరవడానికి అమెరికా చేసే ప్రయత్నంలో సంఘర్షణ పెరిగే అవకాశం ఉందనీ రాసింది.<ref>[http://belfercenter.ksg.harvard.edu/publication/18409/closing_time.html Closing Time: Assessing the Iranian Threat to the Strait of Hormuz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821160546/http://belfercenter.ksg.harvard.edu/publication/18409/closing_time.html|date=21 August 2008}}, by Caitlin Talmadge, ''[[అంతర్జాతీయ భద్రత|International Security]]'', Harvard Kennedy School</ref> అయితే, ఆ తరువాతి సంచికలో, పత్రిక ప్రచురించిన ఒక ప్రతిస్పందనలో, ఈ వ్యాసంలో ఉన్న కొన్ని కీలకమైన అంచనాలను ప్రశ్నించారు. తిరిగి తెరవడానికి చాలా తక్కువ సమయం పడుతుందని కూడా ఆ స్పందనలో రాసారు.<ref>{{cite journal |last1=O'Neil |first1=William D. |last2=Talmadge |first2=Caitlin |year=2009 |title=Costs and Difficulties of Blocking the Strait of Hormuz |url=http://www.mitpressjournals.org/doi/pdfplus/10.1162/isec.2009.33.3.190 |url-status=live |journal=International Security |volume=33 |issue=3 |pages=190–198 |doi=10.1162/isec.2009.33.3.190 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190423163156/https://www.mitpressjournals.org/doi/pdfplus/10.1162/isec.2009.33.3.190 |archive-date=23 April 2019 |access-date=28 February 2009 |hdl-access=free |s2cid=18420122 |hdl=1721.1/57443}}</ref> 2011 డిసెంబరులో, ఇస్లామిక్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ ఇరాన్ నౌకాదళం జలసంధి వెంట అంతర్జాతీయ జలాల్లో పదిరోజుల కసరత్తు ప్రారంభించింది. ఇరానియన్ రియర్ అడ్మిరల్ హబీబొల్లా సయ్యారీ, ఈ కసరత్తుల సమయంలో జలసంధి మూసివేయమని చెప్పాడు. ఇరాన్ దళాలు ఆ పనిని సులభంగా చేయగలవనీ, అయితే అలాంటి నిర్ణయం రాజకీయ స్థాయిలో తీసుకోవాలనీ అతడు చెప్పాడు.<ref>{{Cite news|url=http://www.chinadaily.com.cn/cndy/2011-12/26/content_14324816.htm|title=Iranian navy begins exercise in waters near strategic oil route|date=26 December 2011|work=[[China Daily]]|access-date=8 January 2012}}</ref><ref name="cncbEasyClose">{{Cite news|url=https://www.cnbc.com/id/45803146|title=Shutting Off Gulf 'Very Easy': Iran Navy Chief|date=28 December 2011|work=[[CNBC]]|access-date=8 January 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924081727/https://www.cnbc.com/id/45803146|archive-date=24 September 2015|agency=[[Reuters]]}}</ref> అమెరికా జాయింట్ చీఫ్స్ ఆఫ్ స్టాఫ్ చైర్మన్ అయిన జనరల్ మార్టిన్ డెంప్సే 2012 జనవరిలో, ఇరాన్ "వాస్తవానికి, హార్ముజ్ జలసంధిని కొంత కాలం పాటు నిరోధించగల సామర్థ్యాన్ని సాధించింది" అని అన్నాడు. "అదే జరిగితే, దానిని ఓడించగలమని నిర్ధారించుకునేందుకు అవసరమైన సామర్థ్యాన్ని మేము సాధించాం" అని కూడా అతను చెప్పాడు.<ref>{{Cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/2012-01-08/iran-able-to-block-strait-of-hormuz-general-dempsey-tells-cbs.html|title=Iran Has Ability to Block Strait of Hormuz, U.S. General Dempsey Tells CBS|last=Hunter|first=Kathleen|date=8 January 2012|access-date=9 January 2012|publisher=Bloomberg|last2=Gienger|first2=Viola}}</ref> నీలోఫర్ ఓరల్ అనే టర్కీ పరిశోధకుడు 2012 మే లో రాసిన ఒక వ్యాసంలో, ఇరాన్ బెదిరిస్తున్నట్లుగా అది జలసంధిలో ప్రయాణించే ఓడలను అడ్డుకుంటే, అది 1994 నాటి UNCLOS నూ, 1958 నాటి సముద్ర ఒప్పందాన్నీ అతిక్రమించినట్లే అని రాసాడు. ఆర్థిక ఆంక్షలు, ఓడలను అడ్డుకోవడం - ఈ రెండూ చట్టం ప్రకారం సంబంధం లేని అంశాలని కూడా అతడు రాసాడు. ఓడ జలసంధిని దాటుతూండగా, ఆ తీరంలో ఏదైనా దేశపు సార్వభౌమత్వంపైన గాని, సరిహద్దుల పైన గాని, రాజకీయ స్వాతంత్ర్యం పైన గానీ దాడి చేసినా లేక దాడి చేస్తామనే బెదిరింపు చేసినా, లేదా జలసంధి గుండా ప్రయాణిస్తున్న ఓడ ఐరాస అంగీకరించిన ఏదైనా అంతర్జాతీయ చట్టాన్ని అతిక్రమించినా, ఆ దేశం ఓడలు ప్రయాణించకుండా అడ్డుకోవచ్చని కూడా అతడు రాసాడు.<ref name="onasil">{{cite journal |last=Oral |first=Nilufer |date=3 May 2012 |title=Transit Passage Rights in the Strait of Hormuz and Iran's Threats to Block the Passage of Oil Tankers |url=https://www.asil.org/insights/volume/16/issue/16/transit-passage-rights-strait-hormuz-and-iran%E2%80%99s-threats-block-passage |url-status=live |journal=Insights |publisher=[[American Society of International Law]] |volume=16 |issue=16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005105452/https://www.asil.org/insights/volume/16/issue/16/transit-passage-rights-strait-hormuz-and-iran%E2%80%99s-threats-block-passage |archive-date=5 October 2016 |access-date=26 August 2019}}</ref> == ప్రత్యామ్నాయ మార్గాలు == [[దస్త్రం:Crude_oil,_condensate,_and_petroleum_products_transported_through_the_Strait_of_Hormuz_in_2014_through_2018_(48097472312)_(cropped).png|thumb| హబ్షాన్-ఫుజైరా ఆయిల్ పైప్‌లైన్, ఈస్ట్-వెస్ట్ క్రూడ్ ఆయిల్ పైప్‌లైన్ మ్యాప్]] 2025 నాటికి, రోజుకు దాదాపు 1.5 కోట్ల బ్యారెళ్ళ చమురు ఈ జలసంధి గుండా రవాణా అవుతోంది. తీరాన ఉన్న పైపులైన్ల ద్వారా గరిష్ఠంగా రోజులు 30 లక్షల బ్యారెళ్ళ చమురు వెళ్తోంది. ద్రవీకృత సహజ వాయువు మాత్రం పూర్తిగా, ఓడల ద్వారా జలసంధి ద్వారానే వెళ్తోంది.<ref>{{cite web |title=How a US-Israeli war on Iran could upend global oil and gas supplies|url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/iran-us-strait-of-hormuz-asia-energy-threat-israel-b2925545.html|publisher=[[The Independent]]|language=en|date=25 February 2026}}</ref> 2012 జూన్‌లో [[సౌదీ అరేబియా]], సౌదీ అరేబియా-ఇరాక్ పైప్‌లైన్‌ను తిరిగి తెరిచింది. దీన్ని 2001 లో [[ఇరాక్]] నుండి సౌదీ అరేబియా జప్తు చేసింది. ఇరాక్ నుండి సౌదీ అరేబియా మీదుగా [[ఎర్ర సముద్రం|ఎర్ర సముద్రపు]] ఓడరేవుకు ఈ పైపులైను ప్రయాణిస్తుంది. దీనికి రోజుకు 16.5 లక్షల బ్యారెళ్ల చమురును రవాణా చెయ్యగల సామర్థ్యం ఉంది.<ref name="FPluft02">{{cite web|last=Luft|first=Gal|date=19 July 2012|title=Choke Point|url=https://foreignpolicy.com/articles/2012/07/19/choke_points|access-date=6 August 2012|work=foreignpolicy.com|archive-date=23 జూలై 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120723001034/http://www.foreignpolicy.com/articles/2012/07/19/choke_points|url-status=dead}}</ref> 2012 జూలైలో, [[యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్|యుఏఇ]] [[అబు దాబి|అబుదాబిలోని]] హబ్షాన్ క్షేత్రాల నుండి ఒమన్ సింధుశాఖ లోని ఫుజైరా ఆయిల్ టెర్మినల్ వరకు కొత్త హబ్షాన్-ఫుజైరా చమురు పైప్‌లైన్‌ను ఉపయోగించడం ప్రారంభించింది. ఇది హార్ముజ్ జలసంధిని తప్పిస్తుంది. 2012 లో రోజుకు 20 లక్షల బ్యారెల్స్ సామర్థ్యమున్న యుఏఇ ఉత్పత్తిలో ఇది మూడు వంతుల కంటే ఎక్కువ. యుఏఇ ఫుజైరా లోని నిల్వ, ఆఫ్-లోడింగ్ సామర్థ్యాలను కూడా పెంచుతోంది.<ref name="FPluft03">{{cite web|last=Luft|first=Gal|date=19 July 2012|title=Choke Point|url=https://foreignpolicy.com/articles/2012/07/19/choke_points|access-date=6 August 2012|work=foreignpolicy.com|archive-date=23 జూలై 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120723001034/http://www.foreignpolicy.com/articles/2012/07/19/choke_points|url-status=dead}}</ref><ref name="AlJ0">{{Cite web|date=15 July 2012|title=New UAE pipeline bypasses Strait of Hormuz|url=http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2012/07/2012715172345810758.html|access-date=27 July 2012|website=aljazeera.com}}</ref> ప్రపంచ చమురు వాణిజ్య స్థావరంగా ఫుజైరాను అభివృద్ధి చెయ్యడానికి యుఏఇ అక్కడ 1.4 కోట్ల బ్యారెళ్ళ నిల్వ సామర్థ్యంతో ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద ముడి చమురు నిల్వ కేంద్రాన్ని నిర్మిస్తోంది.<ref>{{Cite news|url=https://www.khaleejtimes.com/news/general/worlds-largest-crude-oil-storage-facility-to-be-built-in-uae|title=World's largest crude oil storage facility to be built in UAE|date=27 February 2019|work=Khaleej Times}}</ref> హబ్షాన్ - ఫుజైరా మార్గం యుఏఇ ఇంధన భద్రతను పెంపొందిస్తుంది. చమురు రవాణాలో చౌకైన రూపంగా భూమార్గ చమురు పైప్‌లైనును పరిగణిస్తారు. చమురు ట్యాంకర్లు పర్షియన్ సింధుశాఖ లోకి వెళ్ళే అవసరం లేనందున బీమా ఖర్చులు కూడా తగ్గుతాయి.<ref>{{Cite news|url=https://gulfnews.com/business/analysis/the-uaes-longer-term-approach-on-energy-security-1.62481848|title=The UAE's longer term approach on energy security|last=Gulf News|date=6 March 2019}}</ref> 2013 నాటికి, ఐక్యరాజ్యసమితి సముద్ర చట్టం (UNCLOS) ఒప్పందాన్ని 63 దేశాలు ఆమోదించాయి, వీటిలో అత్యధికంగా NATO, సోవియట్ కూటమి దేశాలు ఉన్నాయి. కానీ ముఖ్యమైన మినహాయింపుగా సిరియా, ఈజిప్ట్, జోర్డాన్, సౌదీ అరేబియా, ఇరాన్ వంటి చాలా OPEC, అరబ్ లీగ్ దేశాలతో పాటు చైనా, ఉత్తర కొరియా, దక్షిణ కొరియా దీనికి అంగీకరించలేదు.<ref>{{cite web|title=United Nations Treaty Collection - Chapter XXI: Law of the Sea|url=http://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=XXI-2&chapter=21&lang=en|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131017195214/http://treaties.un.org/pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=XXI-2&chapter=21&lang=en|archive-date=17 October 2013|access-date=3 May 2013}}</ref> ఫిబ్రవరి 2026 నాటికి, యూరోపియన్ యూనియన్ తో సహా 157 సార్వభౌమ దేశాలు ఈ ఒప్పందంలో భాగస్వాములుగా ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|title=United Nations Treaty Collection|url=https://treaties.un.org/Pages/ViewDetailsIII.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=XXI-6&chapter=21&Temp=mtdsg3&clang=_en|access-date=29 July 2024|website=treaties.un.org|language=EN}}</ref> అయితే అమెరికా మినహా (ఇది ఒప్పందాన్ని ఆమోదించలేదు) అన్ని ప్రధాన శక్తులు ఇందులో ఉన్నాయి. == ఇవి కూడా చూడండి == * [[పాక్ జలసంధి]] * [[మలక్కా జలసంధి]] * [[బాబ్-ఎల్-మండేబ్|బాబ్ ఎల్ మండేబ్]] జలసంధి == గమనికలు == {{Notelist}} == బయటి లింకులు == * [https://www.marinetraffic.com/en/ais/home/centerx:56.4/centery:26.5/zoom:9 Tracking of traffic in the Strait of Hormuz] == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:Articles with hAudio microformats]] [[వర్గం:Coordinates on Wikidata]] [[వర్గం:జలసంధులు]] [[వర్గం:హిందూ మహాసముద్రం]] [[వర్గం:ఆసియా]] [[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]] [[వర్గం:వివాదాలు]] sai8ixdp0tprwrf4qxyzua1t5t9n921 4942675 4942674 2026-08-23T16:30:39Z Srinivasrjy 31053 4942675 wikitext text/x-wiki {{Infobox body of water|name=హార్ముజ్ జలసంధి|native_name=|other_name=|image=Straße von Hormuz.jpg|alt=|caption=ఉపగ్రహ చిత్రం|image_bathymetry=|alt_bathymetry=|caption_bathymetry=|location=పర్షియన్ సింధుశాఖ – ఒమన్ సింధుశాఖ|group=|coordinates={{coord|26.6|N|56.5|E|type:waterbody_scale:1000000|display=title,inline}}|type=[[జలసంధి]]|etymology=|part_of=|inflow=|rivers=|outflow=|oceans=|catchment=|basin_countries=[[ఒమన్]], [[ఇరాన్]], [[యు.ఎ.ఇ]]|agency=|designation=|date-built=<!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} For man-made and other recent bodies of water -->|engineer=|date-flooded=<!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} For man-made and other recent bodies of water -->|length=|width=|min_width=39 కి.మీ.|area=|depth=|max-depth=|volume=|residence_time=|salinity=|shore=|elevation=|temperature_high=|temperature_low=|frozen=|islands=హార్ముజ్ ద్వీపం<br/>కెష్మ్ ద్వీపం|islands_category=|sections=|trenches=|benches=|cities=బందర్ అబ్బాస్<br/>ఖసబ్|pushpin_map=Iran|pushpin_label_position=<!-- left, right, top or bottom -->|pushpin_map_alt=|pushpin_map_caption=|website=|reference=}}'''హార్ముజ్ జలసంధి,''' పర్షియన్ సింధుశాఖకు, ఒమన్ సింధుశాఖకూ మధ్య ఉన్నఒక ఇరుకైన [[జలసంధి]]. ఇది పర్షియన్ సింధుశాఖ నుండి మహాసముద్రాల్లోకి దారితీసే ఏకైక సముద్ర మార్గం. ఇది వ్యూహాత్మకంగా ప్రపంచంలోని అత్యంత ముఖ్యమైన ఛోక్ పాయింట్లలో ఒకటి.<ref name="oilpricecom01">{{Cite web|last=Viktor Katona|title=How Iran Plans To Bypass The World's Main Oil Chokepoint|url=https://oilprice.com/Geopolitics/International/How-Iran-Plans-To-Bypass-The-Worlds-Main-Oil-Chokepoint.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180911081557/https://oilprice.com/Geopolitics/International/How-Iran-Plans-To-Bypass-The-Worlds-Main-Oil-Chokepoint.html|archive-date=11 September 2018|access-date=2018-09-11|publisher=Oilprice.com}}</ref> దీనికి ఉత్తర తీరంలో [[ఇరాన్]], దక్షిణ తీరంలో [[యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్]], ముసందం ద్వీపకల్పం, [[ఒమన్]] ఎక్స్‌క్లేవ్‌లు ఉన్నాయి. ఈ జలసంధి దాదాపు 167 కి.మీ. పొడవు, 52 నుండి 21 కి.మీ. వెడల్పు ఉంటుంది.<ref name="eia-20120104">{{Cite web|date=4 January 2012|title=The Strait of Hormuz is the world's most important oil transit chokepoint|url=https://www.eia.gov/todayinenergy/detail.php?id=4430|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180911152226/https://www.eia.gov/todayinenergy/detail.php?id=4430|archive-date=11 September 2018|access-date=11 September 2018|publisher=U.S. Energy Information Administration}}</ref> ప్రపంచంలోని ద్రవీకృత సహజ వాయువులో మూడవ వంతు, మొత్తం ప్రపంచ చమురు వినియోగంలో దాదాపు 25% ఈ జలసంధి గుండా రవాణా అవుతుంది. ఇది అంతర్జాతీయ వాణిజ్యానికి అత్యంత ముఖ్యమైన వ్యూహాత్మక ప్రదేశం.<ref name="eia-20120104"/><ref>{{Cite news|url=https://www.vox.com/2019/6/13/18677289/oil-tankers-iran-gulf-oman-attack|title=2 oil tankers were damaged in possible attacks in the Gulf of Oman|date=13 June 2019|work=Vox}}</ref> యుఐ, ఖతార్,బహ్‌రెయిన్, కువైట్, ఇరాక్ వంటి పలు సింధుశాఖ దేశాలకు ఇది ఏకైక సముద్ర మార్గం. ఈ జలసంధిలో రవాణాకు ఆటంకం కలిగితే, సరఫరాలు తీవ్రంగా దెబ్బతింటాయి.<ref>{{Cite web|last=Surucu-Balci|first=Ebru|last2=Balci|first2=Gokcay|date=4 March 2026|title=Strait of Hormuz: Gulf states' food security is at immediate risk but wider shortages could push up consumer prices globally|url=http://theconversation.com/strait-of-hormuz-gulf-states-food-security-is-at-immediate-risk-but-wider-shortages-could-push-up-consumer-prices-globally-277214|access-date=18 March 2026|website=The Conversation|language=en-US}}</ref> [[2026 ఇరాన్ యుద్ధం|2026 ఇరాన్ యుద్ధానికి]] ముందు జరిగిన మధ్య ప్రాచ్య యుద్ధాల సమయంలో ఈ జలసంధి ఎప్పుడూ మూతపడలేదు. జలసంధిని మూసేస్తామని ఇరాన్ అప్పుడప్పుడూ బెదిరించడం, అక్కడ మందుపాతరలు పెట్టే ప్రయత్నం వంటివి జరిగినప్పటికీ అది దీర్ఘ కాలం పాటు మూతపడడం అనేది జరగలేదు.<ref name="auto" /><ref name=":4">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2025/11/19/world/middleeast/iran-tanker-strait-of-hormuz.html|title=Iran Releases Tanker It Seized From the Strait of Hormuz|date=19 November 2025|access-date=28 November 2025|language=en}}</ref> 2026 లో అమెరికాతో జరిగిన యుద్ధంలో మాత్రం, ఇరాన్ జలసంధిని మూసెయ్యడం వలన సంక్షోభం తలెత్తింది.<ref>{{Cite web|last=Sinha|first=Aditya|date=25 February 2026|title=Why Hormuz, not Fordow, is the real centre of gravity in the Iran crisis|url=https://www.firstpost.com/opinion/why-hormuz-not-fordow-is-the-real-centre-of-gravity-in-the-iran-crisis-13983548.html|access-date=18 March 2026|website=First Post}}</ref> == వ్యుత్పత్తి == హోర్ముజ్ పేరు మూలాలు అస్పష్టంగా ఉన్నాయి.<ref>"Bandar Abbas"'', Cities of the Middle East and North Africa'', [[Bloomsbury Publishing]]</ref> స్థానిక పర్షియన్ పదం హుర్-మోగ్ {{lang|fa|هورمغ}} ('ఖర్జూరాల ప్రదేశం') నుండి ఈ పేరు వచ్చిందని ఒక వాదన ఉంది,<ref>{{cite journal |last=Ebrahimi |first=Qorbanali |date=2005–2006 |title=Hormoz-Hormuz |url=https://noo.rs/Cin61 |journal=Motale'at Irani |volume=4 |issue=7 |pages=48}}</ref><ref>[http://minabcity.ir/HomePage.aspx?TabID=4620&Site=DouranPortal&Lang=fa-IR Municipality of Minab] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180706075102/http://minabcity.ir/HomePage.aspx?TabID=4620&Site=DouranPortal&Lang=fa-IR|date=6 July 2018}}, (in Persian). Retrieved 30 December 2011.</ref> జొరాస్ట్రియన్ దేవుడు {{lang|fa|هرمز}} (అహురా మజ్దా) పేరు యొక్క మధ్య పర్షియన్ ఉచ్చారణ నుండి "హోర్ముజ్" వచ్చిందని మరొక వాదన సూచిస్తుంది.<ref>{{Cite web|last=Chakrabarty|first=Roshni|date=4 March 2026|title=How did the Strait of Hormuz get its name? Here's the real origin story|url=https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/strait-of-hormuz-name-origin-persian-or-zoroastrian-2877143-2026-03-04|access-date=12 April 2026|website=[[India Today]]}}</ref> కొన్ని మూలాలు మొదటిది నిజమై ఉండవచ్చని సూచిస్తుండగా,<ref>"Hormuz", 1911 Encyclopædia Britannica, page 694</ref> మరికొన్ని రెండవ వాదన వైపు మొగ్గుచూపుతున్నాయి.<ref>{{Cite web|last=Milisic|first=Alma|title=Iran war: 10 frequently used words and their meanings|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/19/iran-war-10-frequently-used-words-and-their-meanings|access-date=8 June 2026|website=Al Jazeera|language=en}}</ref> క్రీ.శ. 309 నుండి 379 మధ్య పాలించిన పర్షియా రాజు రెండవ షాపూర్ తల్లి ఇఫ్రా హోర్మిజ్డ్ పేరు మీదుగా ఈ హోర్ముజ్ జలసంధికి ఆ పేరు వచ్చి ఉండవచ్చని మరో వాదన ఉంది.{{citation needed|date=June 2025}} ఇంకా గ్రీకు పదం {{Lang|grc|ὅρμος}} (హార్మోస్) 'కోవ్, బే' నుండి ఇది వచ్చిందనేది ఇంకో వాదన.<ref name="iranologie">{{Cite web|last=Rezakhani|first=Khodadad|date=27 February 2020|title=The Kingdom of Hormuz|url=https://iranologie.com/the-history-page/the-kingdom-of-hormuz/|access-date=14 December 2020|website=Iranologie.com}}</ref> === చరిత్ర === పర్షియన్ గల్ఫ్‌కు ఉన్న ప్రవేశ మార్గాన్ని 1వ శతాబ్దపు నావికుల మార్గదర్శి అయిన ''పెరిప్లస్ ఆఫ్ ది ఎరిత్రియన్ సీ''లో వర్ణించారు, కానీ దానికి ఎలాంటి పేరు పెట్టలేదు: {{blockquote|ఈ కలేయ్ ద్వీపాల ఎగువ భాగంలో కాలోన్ అని పిలువబడే పర్వత శ్రేణి ఉంది, కొంచెం ముందుకు వెళితే పర్షియన్ గల్ఫ్ ముఖద్వారం వస్తుంది, ఇక్కడ ముత్యపు-ఆలుచిప్పల కోసం విరివిగా డైవింగ్ చేస్తారు. జలసంధికి ఎడమ వైపున అసబాన్ అనే గొప్ప పర్వతాలు, కుడి వైపున సెమిరామిస్ అనే గుండ్రని, ఎత్తైన పర్వతం పూర్తిగా కనిపిస్తుంది; వాటి మధ్య జలసంధి మార్గం సుమారు ఆరు వందల స్టేడియా ఉంటుంది; దీనికి ఆవల పర్షియన్ గల్ఫ్ అనే అతి పెద్ద, విశాలమైన సముద్రం లోపలికి విస్తరించి ఉంది. ఈ గల్ఫ్ ఎగువ భాగంలో చారెక్స్ స్పాసిని, యూఫ్రటీస్ నదికి సమీపంలో అపోలోగస్ అనే చట్టబద్ధమైన మార్కెట్-పట్టణం ఉంది.|పెరిప్లస్ ఆఫ్ ది ఎరిత్రియన్ సీ, 35వ అధ్యాయం}} క్రీ.శ. 10–17వ శతాబ్దాలలో, ఓర్మస్ రాజ్యం ఇక్కడ ఉండేది. [[దస్త్రం:Persian_Gulf_1507-1750.gif|thumb|జలసంధిలో మొదటి పాశ్చాత్య సైనిక ఆధిపత్యం. పర్షియన్ గల్ఫ్‌లో పోర్చుగీస్ ఉనికి (1507–1750)]] 15వ శతాబ్దం నుండి, వ్యూహాత్మక దృక్కోణంలో, పోర్చుగల్ వంటి విదేశీ శక్తుల రాకతో ఈ జలసంధి భౌగోళిక ప్రాముఖ్యత మరింత పెరిగింది, విస్తరించింది. పోర్చుగల్ 16, 18వ శతాబ్దాల మధ్య ఇక్కడ తన ఉనికిని కొనసాగించింది, అలాగే 17వ శతాబ్దంలో ఈ ప్రాంతానికి వచ్చిన ఇంగ్లాండ్ వంటి ఇతర వర్ధమాన శక్తులతో విభేదాలను కూడా రేకెత్తించింది. == నావిగేషన్ == ఢీకొనే ప్రమాదాన్ని తగ్గించడానికి, జలసంధి ద్వారా ప్రయాణించే ఓడలు ట్రాఫిక్ విభజన పథకాన్ని (TSS) అనుసరిస్తాయి. లోనికి వచ్చే ఓడలు ఒక మార్గాన్ని, బయటికి వెళ్ళే ఓడలు మరొక మార్గాన్నీ ఉపయోగిస్తాయి. ఈ మార్గాలు ఒక్కొక్కటీ రెండు మైళ్ల వెడల్పుతో ఉంటాయి. వీటి మధ్య దూరం రెండు మైళ్ళుంటుంది.<ref name="eia-20190717">{{Cite web|date=25 July 2017|title=World Oil Transit Chokepoints|url=https://www.eia.gov/beta/international/analysis_includes/special_topics/World_Oil_Transit_Chokepoints/wotc.pdf|access-date=13 June 2019|publisher=U.S. Energy Information Administration}}</ref> జలసంధిని దాటడానికి, నౌకలు సముద్ర చట్టంపై ఐక్యరాజ్యసమితి ఒప్పందం లోని ట్రాన్సిట్ పాసేజ్ నిబంధనల ప్రకారం ఇరాన్, ఒమన్‌ల ప్రాదేశిక జలాల గుండా వెళతాయి.<ref name="USEIA013">{{cite web|author=Alejandra Roman & Administration|title=Strait of Hormuz|url=http://www.eoearth.org/view/article/156265/|access-date=2015-06-02|publisher=The Encyclopedia of Earth}}</ref> ఇరాన్, అమెరికాలతో సహా కొన్ని దేశాలు ఈ ఒప్పందాన్ని రేటిఫై చెయ్యలేదు.<ref name="UNCLOS-ratification">{{Cite web|title=Chronological lists of ratifications of, accessions and successions to the Convention and the related Agreements as at 26 October 2007|url=https://www.un.org/Depts/los/reference_files/chronological_lists_of_ratifications.htm|website=Division for Ocean Affairs and the Law of the Sea|publisher=UN}}</ref><ref>{{Cite paper|url=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/58381.pdf|title=Presidential Proclamation 5030}}</ref> అయితే, చాలాదేశాలు ఈ ఒప్పందం లోని సాంప్రదాయిక నావిగేషన్ నియమాలకు కట్టుబడతాయి. 1959 ఏప్రిల్‌లో ఇరాన్ తన ప్రాదేశిక జలాల పరిధిని 22 కిలోమీటర్ల వరకు విస్తరించడంతో జలసంధి చట్టపరమైన స్థితి మారిపోయింది. కొత్తగా విస్తరించిన ప్రాంతం గుండా నిరపాయకర ప్రయాణాలను{{Efn|నిరపాయకర ప్రయాణం (అమాయక ప్రయాణం) అనేది సముద్ర చట్టంలోని ఒక భావన. ఏదైనా దేశం తన ప్రాదేశిక జలాల గుండా అంతర్జాతీయ నౌకలు ప్రయాణించడాన్ని, కొన్ని షరతులకు లోబడి అనుమతించవచ్చు. దీన్ని నిరపాయకర ప్రయాణం అంటారు.}} మాత్రమే గుర్తిస్తామని ఇరాన్ ప్రకటించింది.<ref name="Groves 2011">{{Cite web|last=Groves|first=Steven|date=2011-08-24|title=Accession to the U.N. Convention on the Law of the Sea Is Unnecessary to Secure U.S. Navigational Rights and Freedoms|url=http://www.heritage.org/defense/report/accession-the-un-convention-the-law-the-sea-unnecessary-secure-us-navigational|access-date=2017-04-09|website=The Heritage Foundation}}</ref> 1972 జూలైలో ఒమన్ కూడా తన ప్రాదేశిక సముద్రాన్ని 22 కిలోమీటర్ల వరకు విస్తరించింది.<ref name="Groves 2011" /> ఆ విధంగా, 1972 మధ్య నాటికి, ఇరాన్, ఒమన్‌ల సంయుక్త ప్రాదేశిక జలాలతో హార్ముజ్ జలసంధి పూర్తిగా "మూసుకుపోయింది". 1970వ దశకంలో, ఇరాన్, ఒమన్‌లు జలసంధి గుండా యుద్ధనౌకల ప్రయాణాన్ని అడ్డుకోవడానికి ప్రయత్నించలేదు. అయితే 1980 లలో రెండు దేశాలు అమల్లో ఉన్న (పాత) చట్టానికి భిన్నమైన వాదనలు చేసాయి. 1989 ఆగస్టులో UNCLOS{{Efn|సముద్ర సంబంధ కార్యకలాపాలన్నిటినీ ఒక చట్టపరిధి లోకి తెచ్చే అంతర్జాతీయ ఒప్పందం. ఐరాస ఆధ్వర్యం లోని ఈ ఒప్పందంపై 169 దేశాలు ఒప్పందం చెయ్యగా, కొన్ని దేశాలు దీన్ని గుర్తించేందుకు నిరాకరించాయి.}} ని ఆమోదించిన తర్వాత ఒమన్, తన ప్రాదేశిక సముద్రం గుండా కేవలం నిరపాయకర ప్రయాణానికి మాత్రమే అనుమతి ఉందని 1981 నాటి రాయల్ డిక్రీని ధృవీకరిస్తూ ప్రకటనలు చేసింది. విదేశీ యుద్ధనౌకలు ఒమానీ ప్రాదేశిక జలాల గుండా వెళ్లాలంటే ముందస్తు అనుమతి అవసరమని ఆ ప్రకటనలు నొక్కిచెప్పాయి.<ref name="Groves 2011" /> 1982 డిసెంబరులో ఒప్పందంపై సంతకం చేసిన తర్వాత ఇరాన్, "లా ఆఫ్ ది సీ కన్వెన్షన్‌లో చేరిన పార్టీలు మాత్రమే అందులో పొందుపరచిన ఒప్పంద హక్కుల నుండి - అంతర్జాతీయ ప్రయాణాలకు ఉపయోగించే జలసంధుల ద్వారా రవాణా హక్కుతో సహా - ప్రయోజనం పొందేందుకు అర్హులు" అని పేర్కొంటూ ఒక ప్రకటన చేసింది. 1993 మేలో ఇరాన్, సముద్ర ప్రాంతాలపై సమగ్ర చట్టాన్ని రూపొందించింది. వీటిలో అనేక నిబంధనలు UNCLOS నిబంధనలకు విరుద్ధంగా ఉన్నాయి. ఇందులో యుద్ధనౌకలు, జలాంతర్గాములు, అణుశక్తితో నడిచే నౌకలూ ఇరాన్ ప్రాదేశిక జలాల గుండా చేసే నిరపాయకర ప్రయాణానికి ముందస్తు అనుమతి పొందాలనే నిబంధన కూడా ఉంది. ఒమన్, ఇరాన్ చేసిన దావాలలో దేనినీ అమెరికా గుర్తించలేదు. వాటిని సవాలు చేసింది.<ref name="Groves 2011" /> == చమురు వాణిజ్య ప్రవాహం == [[దస్త్రం:Volume_of_crude_oil_and_condensate_transported_through_the_Strait_of_Hormuz_in_2014_through_2018_(48097330906).png|thumb| బయలుదేరిన స్థానం, గమ్యస్థానం ఆధారంగా జలసంధి ద్వారా చమురు వ్యాపారం, 2014–2018|220x220px]] సెంటర్ ఫర్ స్ట్రాటజిక్ అండ్ ఇంటర్నేషనల్ స్టడీస్ వారి 2007 నివేదిక ప్రకారం, పర్షియన్ సింధుశాఖ నుండి ప్రతిరోజూ 1.7 కోట్ల బారెళ్ళు జలసంధి ద్వారా రవాణా అవుతోంది. ఇది, మొత్తం ప్రపంచ-వాణిజ్య చమురు రవాణాలో దాదాపు 40%.<ref>{{Cite web|last=Anthony H. Cordesman|date=26 March 2007|title=Iran, Oil, and the Strait of Hormuz|url=http://csis.org/files/media/csis/pubs/070326_iranoil_hormuz.pdf|publisher=Center for Strategic and International Studies|access-date=14 జూన్ 2022|archive-date=19 మార్చి 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120319230056/http://csis.org/files/media/csis/pubs/070326_iranoil_hormuz.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name=":4" /> అమెరికా ఇంధన సమాచార అడ్మినిస్ట్రేషన్ ప్రకారం, 2011 లో పర్షియన్ సింధుశాఖ నుండి రోజుకు సగటున 14 ట్యాంకర్లు 1.7 కోట్ల బ్యారెళ్ళ ముడి చమురు తీసుకుని జలసంధి గుండా ప్రయాణించాయి. ఇది ప్రపంచంలోని సముద్రపు చమురు రవాణాలో 35%. ప్రపంచవ్యాప్తంగా రవాణా అయ్యే చమురులో ఇది 20%. ఈ క్రూడ్ ఆయిల్ ఎగుమతుల్లో 85% కంటే ఎక్కువ ఆసియా మార్కెట్లకు వెళ్లాయని, [[జపాన్]], [[భారతదేశం]], [[దక్షిణ కొరియా]], [[చైనా]]<nowiki/>లు అతిపెద్ద గమ్యస్థానాలనీ ఆ నివేదిక పేర్కొంది.<ref name="USEIA012">{{cite web|author=Alejandra Roman & Administration|title=Strait of Hormuz|url=http://www.eoearth.org/view/article/156265/|access-date=2015-06-02|publisher=The Encyclopedia of Earth}}</ref> ఒక్క 2018 లోనే, రోజుకు 2.1 కోట్ల బ్యారెళ్ళు జలసంధి గుండా వెళ్ళాయి - అంటే 2019 సెప్టెంబరు ధరల ప్రకారం ఇది రోజుకు $1170 కోట్ల విలువైన చమురు.<ref>{{Cite web|title=The Strait of Hormuz Explained|url=https://www.youtube.com/watch?v=R2shPOThjIQ|url-status=bot: unknown|archive-url=https://web.archive.org/web/20220614081808/https://www.youtube.com/watch?v=R2shPOThjIQ|archive-date=2022-06-14|access-date=2022-06-14}}</ref> హోర్ముజ్ జలసంధి గుండా రవాణాకు ఎక్కువ కాలం పాటు గణనీయంగా అంతరాయం ఏర్పడితే, అది జపాన్, భారతదేశం, దక్షిణ కొరియా, చైనా వంటి ఆసియాలోని ప్రధాన దిగుమతి దేశాలకు పెద్ద చమురు సరఫరా సంక్షోభానికి దారితీయవచ్చు.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/israel-iran-usa-war-asian-countries-most-at-risk-from-oil-gas-supply-disruptions-in-strait-of-hormuz-research-group/articleshow/128947545.cms|title=Asian countries most at risk from oil & gas supply disruptions in Strait of Hormuz: Research group|date=3 March 2026|work=The Economic Times|access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.lemonde.fr/en/economy/article/2026/03/03/asian-oil-imports-threatened-as-traffic-halts-in-the-strait-of-hormuz_6751055_19.html|title=Asian oil imports threatened as traffic halts in the Strait of Hormuz|last=Mesmer|first=Philippe|date=3 March 2026|work=Le Monde|access-date=11 April 2026|last2=Pedroletti|first2=Brice|last3=Thibault|first3=Harold}}</ref> పర్షియన్ గల్ఫ్ ప్రపంచ ఎరువుల ఉత్పత్తి, ఎగుమతులకు ప్రధాన కేంద్రంగా ఉంది. ఇస్లామిక్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ ఇరాన్, ఖతార్, సౌదీ అరేబియా, ఒమన్ వంటి దేశాలు యూరియా, అమ్మోనియాతో సహా నత్రజని ఎరువుల ఎగుమతిలో ప్రపంచంలోనే ముందున్నాయి. 2020ల నాటికి ఈ ప్రాంతం ప్రపంచ యూరియా ఎగుమతుల్లో సుమారు 30–35 శాతం, అమ్మోనియా ఎగుమతుల్లో దాదాపు 20%–30% వాటాను కలిగి ఉంది. మొత్తంగా, అంతర్జాతీయంగా వర్తకం చేయబడే ఎరువులలో 30% వరకు సాధారణంగా హోర్ముజ్ జలసంధి గుండానే రవాణా అవుతాయి.<ref name=":02">{{cite report |url=https://openknowledge.fao.org/handle/20.500.14283/cd8875en |title=Global Agrifood Implications of the 2026 Conflict in the Middle East |date=2026 |publisher=Food and Agriculture Organization of the United Nations |location=Rome, Italy |language=English |id=CD8875EN}}</ref> == స్మగ్లింగ్ == ఒమన్ ఎక్స్‌క్లేవ్ అయిన ముసండం ద్వీపకల్పం, ఇరాన్ దక్షిణ తీరాల మధ్య అక్రమ వ్యాపారానికి హోర్ముజ్ జలసంధి ప్రధాన మార్గంగా ఉంది. ముసండం గవర్నరేట్ లోని ఖసబ్ నగరం ఈ జలసంధి గుండా సాగే అక్రమ వ్యాపారానికి ప్రధాన కేంద్రం. జలసంధి అత్యంత ఇరుకైన ప్రదేశాలలో రెండు తీరాల మధ్య సుమారు 50 కి.మీ (31 మైళ్లు) దూరం ఉండటం వల్ల, స్మగ్లర్లు నడిపే చిన్న, అధిక సామర్థ్యంగల స్పీడ్‌బోట్‌లు వేగంగా రవాణా చేయడానికి వీలు కలుగుతుంది.<ref name="DerSpiegel2012">{{cite news|url=https://www.spiegel.de/fotostrecke/photo-gallery-a-smuggler-s-paradise-in-oman-fotostrecke-77604.html|title=A Smuggler's Paradise in Oman|date=20 January 2012|work=Der Spiegel|access-date=8 April 2026}}</ref> ఎలక్ట్రానిక్స్, గృహోపకరణాలు, సిగరెట్లు, విలాసవంతమైన వాహనాలు వంటి వస్తువులు సాధారణంగా యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్‌లో కొనుగోలు చేయబడతాయి. ఆ తర్వాత వాటిని నేలమార్గం గుండా ఖసబ్‌కు తీసుకువెళ్లి, ఇరాన్‌పై ఉన్న అంతర్జాతీయ ఆంక్షలను తప్పించుకోవడానికి జలసంధి గుండా ఓడల ద్వారా రవాణా చేస్తారు.<ref name="AlJazeera2016">{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/economy/2016/9/29/hard-times-for-omans-strait-smugglers|title=Hard times for Oman's Strait smugglers|last1=Muller|first1=Quentin|date=29 September 2016|work=Al Jazeera|access-date=8 April 2026|last2=Castelier|first2=Sebastian}}</ref> దీనికి విరుద్ధంగా, ఇరానియన్ పడవలు పశువులను, ముఖ్యంగా గొర్రెలు, మేకలను యూఏఈ, సౌదీ అరేబియా మార్కెట్లకు రవాణా చేస్తాయి. ఇస్లామిక్ పండుగలైన ఈద్ అల్-అధా వంటి సమయాల్లో ఇది ఎక్కువగా జరుగుతుంది. అక్రమ మత్తుమందులు, పత్రాలు లేని వలసదారులను కూడా ఇరాన్ నుండి ఒమన్‌కు రవాణా చేస్తారు.<ref name="Lowy2017">{{cite web|last=Balas|first=Alexander|date=14 November 2017|title=The smugglers of Musandam|url=https://www.lowyinstitute.org/the-interpreter/smugglers-musandam|access-date=8 April 2026|website=Lowy Institute}}</ref> ఖసబ్‌లో జరిగే ఈ వ్యాపారాన్ని ఒమన్ అధికారులు సాధారణంగా చూసీచూడనట్లు వదిలేస్తారు, ఎందుకంటే భౌగోళికంగా ఒంటరిగా ఉన్న ముసండం ప్రాంతానికి ఇది ఒక ముఖ్యమైన ఆదాయ వనరును అందిస్తుంది.<ref name="AlJazeera2016" /> మరోవైపు, ఇరానియన్ అధికారులు ఈ విధానాన్ని అధికారికంగా అడ్డుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తారు. ఈ జలసంధి గుండా జరిగే స్మగ్లింగ్ వల్ల ఇరాన్ ఆర్థిక వ్యవస్థలో వేలాది ఉద్యోగాలు పోతున్నాయని, ఏటా బిలియన్ డాలర్ల కస్టమ్స్ సుంకాలు ఎగవేస్తున్నారని ఇరాన్ కస్టమ్స్ అండ్ ఎక్సైజ్ విభాగం అంచనా వేసింది.<ref name="AlJazeera2016" /> ఇరాన్‌పై అంతర్జాతీయ ఆంక్షల తీవ్రతను బట్టి ఈ బ్లాక్ మార్కెట్ పరిమాణం మారుతుంది; కఠినమైన ఆంక్షల కారణంగా దేశంలో స్మగ్లింగ్ ద్వారా వచ్చే వినియోగ వస్తువులకు డిమాండ్ పెరుగుతుంది.<ref name="Lowy2017" /> బరాక్ ఒబామా అధ్యక్ష కాలం చివర్లో కార్యకలాపాలు తగ్గిన తర్వాత, పెరుగుతున్న ప్రాంతీయ సంఘర్షణల కారణంగా స్మగ్లింగ్ ఇటీవలి సంవత్సరాలలో మళ్లీ పుంజుకుంది.<ref>{{cite web|last=Wright|first=Camilla|date=27 November 2024|title=View from Musandam: Sanction busting in the Strait of Hormuz|url=https://www.semafor.com/article/11/27/2024/view-from-musandam-sanction-busting-in-the-strait-of-hormuz|access-date=8 April 2026|website=Semafor}}</ref> == జలసంధిలో సంఘటనలు == === ట్యాంకర్ యుద్ధం === మే 1981లో, ఇరాన్ యుద్ధ ప్రయత్నాలను బలహీనపరిచేందుకు ఇరాక్ వాణిజ్య నౌకలపై దాడులు చేయడం ప్రారంభించింది. మొదట, ఇరాకీ బలగాలు ఇరాన్ భూదళాలకు సైనిక సామాగ్రిని రవాణా చేస్తున్న నౌకలను లక్ష్యంగా చేసుకున్నాయి. తరువాత, ఇరాక్ తన దాడులను విస్తరించి, ఇరాన్ ఎగుమతులను తీసుకెళ్లే నౌకలపై కూడా దాడులు చేసింది. దీనికి ప్రతికారం తీర్చుకుంటూ ఇరాన్, ఇరాక్ వాణిజ్య భాగస్వామ్య నౌకలపై దాడులు చేయడం ప్రారంభించింది.<ref name=":02" /> 1984 ప్రారంభంలో ఇరాన్‌కు చెందిన ఖర్గ్ ద్వీపం వద్ద చమురు టెర్మినల్, చమురు ట్యాంకర్లపై ఇరాక్ దాడి చేయడంతో ఇరాన్-ఇరాక్ యుద్ధంలో ట్యాంకర్ల యుద్ధం దశ ప్రారంభమైంది.<ref name="efraimkarsh2">{{cite book|title=The Iran–Iraq War: 1980–1988|url=https://archive.org/details/iraniraqwar198010000kars|url-access=limited|author=Karsh, Efraim|date=25 April 2002|publisher=Osprey Publishing|isbn=978-1-84176-371-2|pages=[https://archive.org/details/iraniraqwar198010000kars/page/n1 1]–8, 12–16, 19–82}}</ref><ref>{{Cite web|title=Strait of Hormuz - Tanker War|url=https://www.strausscenter.org/strait-of-hormuz-tanker-war/|access-date=2021-08-06|website=The Strauss Center|language=en-US}}</ref> ఇరాన్ వ్యాపారంపై దాడి చేయడంలో [[సద్దామ్ హుసేన్|సద్దాం హుస్సేన్]] లక్ష్యం - ఇతర విషయాలతోపాటు, హార్ముజ్ జలసంధిని మూసివేయడం వంటి తీవ్ర చర్యలతో ప్రతీకారం తీర్చుకునేలా ఇరానియన్లను రెచ్చగొట్టడం, తద్వారా అమెరికా జోక్యం చేసుకునే పరిస్థితిని తీసుకురావడం.<ref name="efraimkarsh3">{{cite book|title=The Iran–Iraq War: 1980–1988|url=https://archive.org/details/iraniraqwar198010000kars|url-access=limited|author=Karsh, Efraim|date=25 April 2002|publisher=Osprey Publishing|isbn=978-1-84176-371-2|pages=[https://archive.org/details/iraniraqwar198010000kars/page/n1 1]–8, 12–16, 19–82}}</ref> కానీ, ఇరాన్ తన ప్రతీకార దాడులను ఇరాకీ వాణిజ్య ఓడల వరకే పరిమితం చేసి, జలసంధిని తెరిచే ఉంచింది.<ref name="efraimkarsh4">{{cite book|title=The Iran–Iraq War: 1980–1988|url=https://archive.org/details/iraniraqwar198010000kars|url-access=limited|author=Karsh, Efraim|date=25 April 2002|publisher=Osprey Publishing|isbn=978-1-84176-371-2|pages=[https://archive.org/details/iraniraqwar198010000kars/page/n1 1]–8, 12–16, 19–82}}</ref> === ఆపరేషన్ ప్రేయింగ్ మాంటిస్ === 1988 ఏప్రిల్ 18న, అమెరికా నావికాదళం జలసంధిలోను, ఆ చుట్టుపక్కలా ఇరాన్ దళాలకు వ్యతిరేకంగా ఒక-రోజు యుద్ధం చేసింది. 1988 ఏప్రిల్ 14 న యుఎస్‌ఎస్ శామ్యూల్ బి. రాబర్ట్స్ నౌక, ఛానెల్‌లో ఇరాన్ వేసిన మందుపాతర వలన దెబ్బ తిన్నందున దానికి ప్రతీకారంగా [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|యునైటెడ్ స్టేట్స్]] ఈ యుద్ధం చేసింది. దీన్ని ఆపరేషన్ ప్రేయింగ్ మాంటిస్ అని అన్నారు. అమెరికా దళాలు, ఇరాన్‌కు చెందిన ఒక ఫ్రిగేట్‌ను, ఒక గన్‌బోట్, ఆరు సాయుధ స్పీడ్ బోట్‌లనూ ముంచేసాయి. మరొక ఫ్రిగేట్‌ను తీవ్రంగా దెబ్బతీశాయి. === ఇరాన్ ఎయిర్ 655 విమానం కూల్చివేత === 1988 జూలై 3 న, యునైటెడ్ స్టేట్స్ నేవీకి చెందిన క్రూయిజర్ USS విన్సెన్స్ (CG-49) [[క్షిపణి]] దాడి చేసి ఇరాన్ ఎయిర్‌బస్ A300 ని జలసంధిపై కూల్చివేయగా, అందులో ప్రయాణిస్తున్న 290 మంది మరణించారు. అమెరికా ఈ విమానాన్ని జెట్ ఫైటర్‌ అని పొరబడి ఈ దాడి చేసింది. === 2007-2008 అమెరికా-ఇరాన్ నౌకాదళ వివాదాలు === జనవరి 2007లో, అమెరికా అణు జలాంతర్గామి USS న్యూపోర్ట్ న్యూస్ (SSN-750) జలసంధికి దక్షిణాన మోగమిగావా అనే 3,00,000 టన్నుల జపనీస్ ముడి చమురు ట్యాంకర్‌ను ఢీకొట్టింది.<ref>{{cite web|last=Dorsey|first=Jack|date=10 January 2007|title=Navy says speed of tanker sucked submarine up to surface|url=http://hamptonroads.com/node/205951|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151016040536/http://hamptonroads.com/node/205951|archive-date=16 October 2015|access-date=29 December 2007|publisher=The Virginian Pilot}}</ref> ఈ ప్రమాదంలో ఎవరికీ గాయాలు కాలేదు, చమురు లీక్ కాలేదు. 20 మార్చి 2009న, అమెరికా నావికాదళానికి చెందిన లాస్ ఏంజిల్స్-క్లాస్ జలాంతర్గామి USS హార్ట్‌ఫోర్డ్ (SSN-768), శాన్ ఆంటోనియో-క్లాస్ ఆంఫిబియస్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ డాక్ USS న్యూ ఓర్లీన్స్ (LPD-18) జలసంధిలో ఢీకొన్నాయి. ఈ ప్రమాదంలో న్యూ ఓర్లీన్స్ లోని ఇంధన ట్యాంక్ పగిలిపోయి, 25,000 US గ్యాలన్ల (95 మీ3) సముద్ర డీజిల్ ఇంధనం సముద్రంలో కారిపోయింది.<ref>{{cite news|url=http://articles.cnn.com/2009-03-20/world/navy.vessels.collide_1_marine-diesel-fuel-navy-amphibious-ship-persian-gulf?_s=PM:WORLD|title=U.S. Navy vessels in Bahrain for evaluation after collision|date=20 March 2009|access-date=8 January 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120113153818/http://articles.cnn.com/2009-03-20/world/navy.vessels.collide_1_marine-diesel-fuel-navy-amphibious-ship-persian-gulf?_s=PM%3AWORLD|archive-date=13 January 2012|publisher=[[CNN]]}}</ref> 2007 డిసెంబరు - 2008 జనవరిలో హార్ముజ్ జలసంధిలో ఇరాన్ స్పీడ్ బోట్‌లు, అమెరికా యుద్ధనౌకల మధ్య వరుసగా పలు నౌకాదళ ప్రతిష్ఠంభనలు సంభవించాయి. అమెరికా అధికారులు, ఇరాన్ తమ నౌకాదళం లోని నౌకలను వేధిస్తోందని ఆరోపించారు. అయితే ఇరాన్ అధికారులు ఈ ఆరోపణలను ఖండించారు. ఇరాన్ పడవలు సమీపిస్తున్నప్పుడు అమెరికా నౌకలు కాల్పులు జరపబోయాయని పెంటగాన్ చెప్పగా, అమెరికా నేవీ ప్రాంతీయ కమాండర్, వైస్ అడ్మిరల్ కెవిన్ కాస్గ్రిఫ్, ఇరానియన్ల వద్ద "యాంటీ-షిప్ క్షిపణులు గానీ టార్పెడోలు గానీ లేవు" అనీ, "యుఎస్ 5వ నౌకాదళం ఈ చిన్న పడవలకు భయపడలేద"నీ అన్నాడు.<ref>{{Cite news|url=http://www.atimes.com/atimes/Middle_East/JA10Ak05.html|title=A game of chicken in the, Persian Gulf|last=Isenberg|first=David|date=10 January 2008|work=[[Asia Times Online]]|access-date=8 January 2012|url-status=unfit|archive-url=https://web.archive.org/web/20080514013222/http://www.atimes.com/atimes/Middle_East/JA10Ak05.html|archive-date=14 May 2008}}</ref> ==== 2011–2012 ==== 27 డిసెంబర్ 2011న, ఆర్థిక ఆంక్షల వల్ల ఇరాన్ చమురు ఎగుమతులు పరిమితమైతే, లేదా నిలిపివేయబడితే జలసంధి నుండి చమురు సరఫరాను నిలిపివేస్తామని ఇరాన్ ఉపాధ్యక్షుడు మహ్మద్ రెజా రహీమీ బెదిరించారు.<ref>{{cite news|url=https://money.cnn.com/2011/12/27/markets/oil_iran/index.htm?hpt=hp_t2|title=Oil jumps over 2% as Iran threatens supplies|date=27 December 2011|work=CNN|access-date=3 August 2020|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200918122445/https://money.cnn.com/2011/12/27/markets/oil_iran/index.htm?hpt=hp_t2|archive-date=18 September 2020}}</ref> అమెరికా ఐదవ ఫ్లీట్ (U.S. Fifth Fleet) ప్రతినిధి ఒకరు స్పందిస్తూ తమ ఫ్లీట్ "హానికరమైన చర్యలను ఎదుర్కోవడానికి ఎల్లప్పుడూ సిద్ధంగా ఉంది" అని అన్నారు, అయితే ఇస్లామిక్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ ఇరాన్ నావికాదళానికి చెందిన అడ్మిరల్ హబీబొల్లా సయ్యారీ చమురు రవాణాను నిలిపివేయడం "సులువైనదే" అని అన్నారు.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-16348633|title=US warns Iran over threat to block oil route|date=28 December 2011|access-date=8 January 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120107061545/http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-16348633|archive-date=7 January 2012|publisher=BBC News}}</ref> ప్రారంభంలో చమురు ధరలు 2% పెరిగినప్పటికీ, ఆ తర్వాత మార్కెట్లు ఇరాన్ బెదిరింపులకు పెద్దగా ప్రతిస్పందించలేదు, చమురు విశ్లేషకుడు థోర్బ్‌జోర్న్ బక్ జెన్సన్ మాట్లాడుతూ "ఆ ప్రాంతంలో భారీగా ఉన్న అమెరికా ఆయుధ సామగ్రి కారణంగా వారు ఎక్కువ కాలం పాటు సరఫరాను నిలిపివేయలేరు" అని తేల్చి చెప్పారు.<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-markets-oil-idUSTRE7AD06820111228|title=Oil falls on dollar's rise, Wall Street pullback|last=Gibbons|first=Robert|date=28 December 2011|work=Reuters|access-date=8 January 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120108003919/http://www.reuters.com/article/2011/12/28/us-markets-oil-idUSTRE7AD06820111228|archive-date=8 January 2012}}</ref> [[దస్త్రం:Flickr_-_Official_U.S._Navy_Imagery_-_USS_Porter_transits_the_Strait_of_Hormuz..jpg|thumb|మే 2012లో గైడెడ్-మిస్సైల్ డెస్ట్రాయర్ USS పోర్టర్ (DDG-78) హోర్ముజ్ జలసంధి గుండా వెళుతున్న దృశ్యం. ''పోర్టర్'' అమెరికా 5వ ఫ్లీట్‌లో మోహరించబడింది.]] అమెరికా నావికాదళం ఒక విమాన వాహక నౌకను తిరిగి పర్షియన్ గల్ఫ్‌లోకి తరలిస్తే చర్యలు తీసుకుంటామని 3 జనవరి 2012న ఇరాన్ బెదిరించింది. ఇరాన్ ఆర్మీ చీఫ్ అతావుల్లా సలేహి మాట్లాడుతూ, ఇరాన్ నావికా విన్యాసాల కారణంగా అమెరికా తన క్యారియర్‌ను పర్షియన్ గల్ఫ్ వెలుపలికి తరలించిందని, ఆ నౌక తిరిగి వస్తే ఇరాన్ చర్య తీసుకుంటుందని చెప్పారు. "ఇరాన్ తన హెచ్చరికను పునరావృతం చేయదు... మా విన్యాసాల కారణంగా శత్రు క్యారియర్ గల్ఫ్ ఆఫ్ ఒమన్‌కు తరలించబడింది. పర్షియన్ గల్ఫ్‌కు తిరిగి రాకూడదని నేను అమెరికన్ క్యారియర్‌కు గట్టిగా సిఫార్సు చేస్తున్నాను, నొక్కి చెబుతున్నాను" అని ఆయన అన్నారు.<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-iran-usa-idUSTRE80208P20120103|title=Iran threatens U.S. Navy as sanctions hit economy|last=Hafezi|first=Parisa|date=3 January 2012|work=Reuters|access-date=8 January 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924161340/http://www.reuters.com/article/2012/01/03/us-iran-usa-idUSTRE80208P20120103|archive-date=24 September 2015}}</ref> === 2015 జలసంధి మూసివేత బెదిరింపులు === 28 ఏప్రిల్ 2015న, ఇస్లామిక్ రివల్యూషనరీ గార్డ్ కార్ప్స్ (IRGCN) గస్తీ పడవలు జలసంధి గుండా పశ్చిమ దిశగా వెళుతున్న మార్షల్ దీవుల జెండాతో ఉన్న కంటైనర్ షిప్ MV మేర్స్క్ టైగ్రిస్‌ను ఆపి, ఇరాన్ ప్రాదేశిక జలాల్లోకి మరింత ముందుకు వెళ్లాలని ఆదేశించాయి, అమెరికా రక్షణ శాఖ ప్రతినిధి ఈ విషయాన్ని తెలిపారు. షిప్ మాస్టర్ ఈ ఆదేశాన్ని నిరాకరించినప్పుడు, ఇరాన్ పడవల్లో ఒకటి మేర్స్క్ టైగ్రిస్ బ్రిడ్జిపై కాల్పులు జరిపింది. దాంతో కెప్టెన్ వారి ఆదేశాలను పాటిస్తూ లారక్ దీవి సమీపంలోని ఇరాన్ జలాల్లోకి ప్రవేశించాడు. పరిస్థితిని పర్యవేక్షించడానికి అమెరికా నావికాదళం విమానాలను, USS ఫరాగట్ (DDG-99) అనే డెస్ట్రాయర్‌ను పంపింది.<ref>{{cite news|url=http://www.cnn.com/2015/04/28/politics/iran-seizes-commercial-ship-u-s-official-says-no-americans-on-board|title=Iran seizes commercial ship, U.S. forces respond|date=28 April 2015|access-date=28 April 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150428160202/http://www.cnn.com/2015/04/28/politics/iran-seizes-commercial-ship-u-s-official-says-no-americans-on-board/|archive-date=28 April 2015|publisher=CNN}}</ref> 2005లో దుబాయ్‌కి రవాణా చేసిన 10 కంటైనర్ బాక్సుల వివాదంపై ఇరాన్ కోర్టు తీర్పు తర్వాత ఇరాన్ కంపెనీకి $163,000 చెల్లించడానికి అంగీకరించినట్లు మేర్స్క్ సంస్థ తెలిపింది. అప్పీల్ కోర్టు ఆ జరిమానాను $3.6 మిలియన్లకు పెంచింది.<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/iran-usa-ship-idUSL5N0XR37520150430|title=Maersk insists on release of ship and crew seized by Iran|date=30 April 2015|access-date=2 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151016040537/http://www.reuters.com/article/2015/04/30/iran-usa-ship-idUSL5N0XR37520150430|archive-date=16 October 2015|publisher=Reuters}}</ref> [[దస్త్రం:CVN_69_transits_the_Strait_of_Hormuz_(28465403076).jpg|thumb|జూలై 2016లో జలసంధిలో అమెరికా నావికాదళ కాన్వాయ్]] === 2018 జలసంధి మూసివేత బెదిరింపులు === 2018 జూలైలో జలసంధిని మూసివేస్తామని ఇరాన్ బెదిరించింది. సంవత్సరం ప్రారంభంలో JCPOA ఒప్పందం నుండి అమెరికా వైదొలిగిన తర్వాత, అమెరికా వీడ్ఃఈంఛీణా ఆంక్షలను ఉటంకిస్తూ ఇరాన్ ఈ ప్రకటన చేసింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2018/jul/05/iran-retaliate-us-oil-threats-eu-visit-hassan-rouhani-trump|title=Iran threatens to block Strait of Hormuz over US oil sanctions|last=Dehghan|first=Saeed Kamali|date=5 July 2018|work=the Guardian|language=en}}</ref> అవసరమైతే చర్యలు చేపట్టేందుకు తాము సిద్ధంగా ఉన్నామని ఇరాన్‌కు చెందిన రివల్యూషనరీ గార్డ్స్ ప్రకటించింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/iran-oil-usa-irgc/irans-guards-say-strait-of-hormuz-is-for-all-or-no-one-idUSL8N1U1480|title=Iran's Guards say Strait of Hormuz is for all or|work=Reuters|access-date=6 July 2018|agency=Reuters}}</ref> 2018 ఆగస్టులో ఇరాన్, ఆ సంవత్సరపు తొలి [[బాలిస్టిక్ క్షిపణి]] పరీక్ష చేసింది. అధికారులు తెలిపిన వివరాల ప్రకారం, నౌకా విధ్వంసక ఫతే-110 మోడ్ 3, హార్ముజ్ జలసంధి మీదుగా ఇరాన్ ఎడారిలో ఉన్న ఒక పరీక్షా స్థలానికి 100 మైళ్లకు పైగా దూరం ప్రయాణించింది. "ఇది తీరం నుండి తీరానికి" చేసిన ప్రయోగమని ఒక అమెరికా అధికారి చెప్పారు.<ref>{{Cite news|url=http://www.foxnews.com/world/2018/08/10/iran-test-fires-ballistic-missile-for-first-time-in-2018-officials-say.html|title=Iran test-fires ballistic missile for first time in 2018, officials say|work=FoxNews|access-date=12 August 2018}}</ref> === 2019 జలసంధి మూసివేత బెదిరింపులు === 2019 ఏప్రిల్ 22 న, అమెరికా ఇరాన్‌పై విధించిన చమురు ఆంక్షలను ఎత్తివేసింది. ఆర్థిక జరిమానాలు లేకుండా ఇరాన్ నుండి చమురును దిగుమతి చేసుకోవడానికి కొంతమంది వినియోగదారులను అనుమతించింది. 2019 ఏప్రిల్‌లో జలసంధిని మూసివేస్తామని ఇరాన్ బెదిరింపులు చేసినందున, ఇది జరిగింది.<ref name="Al1">|<nowiki>https://www.aljazeera.com/news/2019/04/iran-business-usual-strait-hormuz-blacklisting-190428133314213.htmlAljazeera.|Aljazeera</nowiki> . "Business as usual in Strait of Hormuz after blacklisting". Aljazeera, 2019.</ref> అల్‌జజీరా టీవీ, ఇరాన్ సాయుధ దళాలకు చెందిన మేజర్ జనరల్ మొహమ్మద్ బఖేరీని ఉటంకిస్తూ, "హార్ముజ్ జలసంధిని మూసివేయాలనేది మా ఉద్దేశం కాదు, కానీ శత్రువుల శత్రుత్వం పెరిగితే, మేము అలా చేయగలం" అన్నట్టు పేర్కొంది. "మా చమురు వెళ్ళకపోతే, ఇతరుల చమురు కూడా హార్ముజ్ జలసంధిని దాటదు" అని కూడా బఖేరీ అన్నాడు. జూలై 2019లో, బ్రిటిష్ జెండాతో ప్రయాణిస్తున్న స్టెనా బల్క్ ట్యాంకర్, స్టెనా ఇంపెరోను ఇరాన్ బలగాలు స్వాధీనం చేసుకున్నాయి.<ref>{{cite news|url=https://eng.lsm.lv/article/politics/diplomacy/latvian-citizen-on-board-of-british-tanker-seized-by-iran.a326350/|title=Latvian citizen on board of British tanker seized by Iran|date=22 July 2019|access-date=2 August 2019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190730114719/https://eng.lsm.lv/article/politics/diplomacy/latvian-citizen-on-board-of-british-tanker-seized-by-iran.a326350/|archive-date=30 July 2019|publisher=Latvian Public Broadcasting}}</ref> ఇరాన్ గార్డియన్ కౌన్సిల్ ప్రతినిధి అబ్బాస్ అలీ కద్ఖోదే ఈ చర్యను "పరస్పర చర్య"గా అభివర్ణించారు. కొన్ని రోజుల ముందు జిబ్రాల్టర్‌లో సిరియా వెళ్తున్న ఇరానియన్ ట్యాంకర్ గ్రేస్ 1 ని స్వాధీనం చేసుకోవడానికి ప్రతీకారంగానే ఇది జరిగిందని భావిస్తున్నారు.<ref>{{Cite web|date=21 July 2019|title=Iran says its seizure of British ship a 'reciprocal' move|url=https://apnews.com/6c36f5aa1ba942569e5efcfd48e33324|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191209220320/https://apnews.com/6c36f5aa1ba942569e5efcfd48e33324|archive-date=9 December 2019|access-date=5 January 2020|website=AP News}}</ref> === 2020 === సముద్ర వాణిజ్యాన్ని, స్థానిక వ్యాపారాలను రక్షించడానికి, ప్రాంతీయ ఉద్రిక్తతలను తగ్గించడానికి ఫ్రాన్స్ 2020లో CTF474 కింద సుమారు 600 మంది సైనికులను సముద్రంలో, గాలిలో మోహరించింది. ఏప్రిల్ 2020 మొదటి వారం నుండి, ఈ ఆపరేషన్‌లో డచ్ ఫ్రిగేట్ రూయిటర్, ఫ్రెంచ్ ఫ్రిగేట్ ఫార్బిన్, ఒక ఫ్రెంచ్ విమానం ATLANTIC2 (ATL2) పాల్గొంటున్నాయి.<ref>{{cite web|last1=Costa|first1=George|date=12 April 2020|title=French ATL2 joins Operation AGENOR in the Strait of Hormuz|url=https://internationalinsider.org/french-atl2-joins-operation-agenor-in-the-strait-of-hormuz/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807135639/https://internationalinsider.org/french-atl2-joins-operation-agenor-in-the-strait-of-hormuz/|archive-date=7 August 2020|access-date=13 April 2020|website=International Insider}}</ref> === 2024 === ఏప్రిల్ 2024లో, ఎమిరాటీ పోర్ట్ సిటీ ఫుజైరా సమీపంలోని యూఏఈ తీరంలో గల్ఫ్ ఆఫ్ ఒమన్ గుండా వెళుతున్న పోర్చుగీస్ జెండాతో ఉన్న 'MSC ఏరీస్' కంటైనర్ షిప్‌ను ఇరాన్ నావికాదళం స్వాధీనం చేసుకుంది.<ref>{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/13/irans-irgc-seizes-israeli-linked-ship-near-strait-of-hormuz|title=Iran's IRGC seizes 'Israeli-linked' ship near Strait of Hormuz|last=Motamedi|first=Maziar|date=13 April 2024|work=Al Jazzera|access-date=13 April 2024|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240416031240/https://www.aljazeera.com/news/2024/4/13/irans-irgc-seizes-israeli-linked-ship-near-strait-of-hormuz|archive-date=16 April 2024}}</ref> సముద్ర చట్టాలను ఉల్లంఘించిందన్న ఆరోపణతో నౌకలో ఉన్న 25 మంది సిబ్బందితో సహా కంటైనర్ షిప్‌ను ఇరాన్ నావికాదళం తమ నియంత్రణలోకి తీసుకుని జలసంధి గుండా దారి మళ్లించింది.<ref name="Reuters">{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/iran-says-msc-aries-vessel-seized-violating-maritime-laws-2024-04-15/|title=Iran says MSC Aries vessel seized for 'violating maritime laws'|date=15 April 2024|work=Reuters|access-date=18 April 2024}}</ref> ఆ 25 మంది సిబ్బందిలో 17 మంది భారతీయులు, ఫిలిపినోలు, పాకిస్థానీలు, ఒక రష్యన్, ఒక ఎస్టోనియన్ జాతీయులు ఉన్నారు. === 2025 === తన సైనిక, అణు మౌలిక సదుపాయాలను లక్ష్యంగా చేసుకుని ఇజ్రాయెల్ చేసిన దాడులకు ప్రతిస్పందనగా జలసంధిని మూసివేస్తామని జూన్ 14 న ఇరాన్ బెదిరించినట్లు సమాచారం.<ref name="auto">{{Cite web|last=Altman|first=Howard|date=14 June 2025|title=Could Iran Carry Out Its Threat To Shut Down The Strait Of Hormuz?|url=https://www.twz.com/news-features/could-iran-carry-out-its-threat-to-shut-the-strait-of-hormuz|access-date=15 June 2025|website=The War Zone|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=14 June 2025|title=Oil settles up 7% as Israel, Iran trade air strikes|url=https://arab.news/z33b8|access-date=15 June 2025|website=Arab News|language=en}}</ref> ఇలాంటి చర్య వల్ల చమురు ధరలు ఇటీవలి 7-14% పెరుగుదలను దాటి, బ్యారెల్‌కు $100 నుండి $150 మించే అవకాశం ఉందని ''ఫైనాన్షియల్ టైమ్స్'' నివేదించింది.<ref>{{Cite web|date=23 June 2025|title=Prediksi Harga Minyak Dunia Jika Iran Tutup Selat Hormuz|url=https://www.liputan6.com/bisnis/read/6059622/prediksi-harga-minyak-dunia-jika-iran-tutup-selat-hormuz?page=3|access-date=24 June 2025|website=Liputan6}}</ref> ఇది బహుశా ప్రపంచ ద్రవ్యోల్బణాన్ని పెంచి, ఆర్థిక మాంద్యానికి దారితీస్తుంది. "సౌదీ అరేబియా, కువైట్, ఇరాక్, ఇరాన్ లన్నీ ఎగుమతులు చేసేందుకు ఒక చిన్న మార్గంలో పూర్తిగా చిక్కుకుపోయాయి" అని పేర్కొంటూ, ప్రాంతీయ ఎగుమతిదారుల దుర్బలత్వాన్ని విశ్లేషకులు నొక్కిచెప్పారు. ఈ జలసంధి గుండా రోజుకు 18-19 మిలియన్ బ్యారెళ్ల ముడి చమురు, కండెన్సేట్లు, ఇంధనం రవాణా అవుతాయి, ఇది ప్రపంచ చమురు వినియోగంలో దాదాపు 20%.<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.reuters.com/world/china/oil-prices-jump-more-than-4-after-israel-strikes-iran-2025-06-13/|title=Oil settles up 7% as Israel, Iran trade air strikes|last=Seba|first=Erwin|date=13 June 2025|work=Reuters|access-date=15 June 2025|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.ft.com/content/1a5c8449-69b6-4be6-acce-11d4e273da6c|title=Oil in the new age of volatility|last=Tett|first=Gillian|date=14 June 2025|work=Financial Times|access-date=15 June 2025}}</ref> జలసంధిని అడ్డుకునే ఏ ప్రయత్నం చేసినా, ఇరాన్ తీవ్ర పరిణామాలను ఎదుర్కోవలసి వస్తుందని విశ్లేషకులు హెచ్చరించారు. "ఇరాన్ చమురు ఎగుమతులు పూర్తిగా సముద్రం ఆధారంగా ఉన్నందున, ఆ దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థ సముద్ర మార్గం గుండా వస్తువులు, నౌకల స్వేచ్ఛా రవాణాపై ఎక్కువగా ఆధారపడి ఉంటుంది" అని జేపీ మోర్గాన్ విశ్లేషకులు వివరించారు. జలసంధిని మూసివేయడం వల్ల ఇరాన్‌కు ఏకైక ప్రధాన చమురు కొనుగోలుదారు అయిన చైనాతో కీలక ఇంధన వాణిజ్యం దెబ్బతింటుంది.<ref name=":0" /><ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/business/live/2025/jun/13/oil-surges-stock-markets-dollar-airlines-israel-attack-iran-business-live|title=Oil surges after Israel's attack on Iran, risking 'stagflationary shock' – as it happened|last=Wearden|first=Graeme|date=13 June 2025|work=the Guardian|access-date=15 June 2025|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> జలసంధిని మూసివేసే ప్రయత్నం చేయవద్దని అమెరికా విదేశాంగ మంత్రి మార్కో రూబియో కూడా ఇరాన్‌ను హెచ్చరించాడు. ఇరాన్ ఎగుమతులకు ఈ జలమార్గం చాలా కీలకం కాబట్టి ఇటువంటి చర్య ఇస్లామిక్ రిపబ్లిక్‌కు "ఆర్థిక ఆత్మహత్య" అవుతుందని అన్నాడు.<ref>{{Cite web|date=24 June 2025|title=Harga Minyak Mentah Justru Anjlok 7% Usai Iran Gempur Pangkalan Militer AS|url=https://www.liputan6.com/bisnis/read/6059865/harga-minyak-mentah-justru-anjlok-7-usai-iran-gempur-pangkalan-militer-as?page=4|access-date=24 June 2025|website=Liputan6}}</ref> 2025 జూన్ 17 న జలసంధిలో రెండు చమురు ట్యాంకర్లు ఢీకొన్నాయి. అయితే ఆ సంఘటన భద్రతకు సంబంధించినదని నివేదికలేవీ సూచించలేదు.<ref>{{Cite web|title=Ships collide in Hormuz Strait in shadow of Israel-Iran war|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/6/17/ships-collide-in-hormuz-strait-in-shadow-of-israel-iran-war|access-date=18 June 2025|website=Al Jazeera|language=en}}</ref> గుద్దుకున్న నౌకల్లో ఒకటి ఇరాక్ నుండి చైనాకు ముడి చమురును తీసుకు వెళుతున్న ''ఫ్రంట్ ఈగిల్ కాగా'', రెండవది ఖాళీగా సూయజ్ కాలువ వైపు వెళుతున్న ''అడలిన్''. రెండు నౌకల డెక్‌లపై మంటలు చెలరేగాయి. కానీ చమురు లీక్ కాలేదు. ''అడలిన్'' లోని సిబ్బంది అందరినీ యూఏఈ కోస్ట్ గార్డ్ సురక్షితంగా బయటకు తీసుకువచ్చింది.<ref>{{Cite web|date=18 June 2025|title=2 Kapal Tanker Minyak Tabrakan di Selat Hormuz, 24 Orang Dievakuasi|url=https://www.liputan6.com/global/read/6055549/2-kapal-tanker-minyak-tabrakan-di-selat-hormuz-24-orang-dievakuasi?page=2|access-date=24 June 2025|website=Liputan6}}</ref> జూన్ 22న ఇరాన్ అణు కేంద్రాలపై అమెరికా దాడుల తర్వాత, జలసంధిని మూసివేయాలని ఇరాన్ పార్లమెంటు ఓటు వేసింది.<ref>{{Cite web|date=22 June 2025|title=Iran's top security body to decide on Hormuz closure after parliament approval|url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2025/06/22/iranian-parliament-reportedly-approves-closing-hormuz-strait-media-|access-date=22 June 2025|website=Al Arabiya English|language=en}}</ref> తుది నిర్ణయం ఇరాన్ సుప్రీం నేషనల్ సెక్యూరిటీ కౌన్సిల్ చేతిలో ఉంది.<ref>{{Cite web|date=23 June 2025|title=Parlemen Iran Sepakat Tutup Selat Hormuz Pasca Serangan Amerika?|url=https://www.liputan6.com/global/read/6059081/parlemen-iran-sepakat-tutup-selat-hormuz-pasca-serangan-amerika?page=2|access-date=24 June 2025|website=Liputan6}}</ref> జాతీయ సార్వభౌమాధికారాన్ని రక్షించడానికి, తదుపరి విదేశీ దాడులను నిరోధించడానికి "అవసరమైనప్పుడు" జలసంధి మూసివేత నిర్ణయాన్ని అమలు చేస్తామని రివల్యూషనరీ గార్డ్స్ కమాండర్ ఇస్మాయిల్ కౌసరి ధృవీకరించాడు.<ref name=":1">{{Cite web|date=22 June 2025|title=Live: US bases used to strike Iran are 'legitimate' targets, Khamenei's advisor says|url=https://www.france24.com/en/middle-east/20250622-israel-iran-war-day-10-us-has-struck-three-iranian-nuclear-sites-usa-bombing|website=France 24|accessdate=22 June 2025}}</ref><ref name=":2">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/us/news/2025/06/22/us-strikes-iran-latest-updates/|title=US-Iran attack latest: Operation Midnight Hammer inflicted 'extreme damage and destruction'|last1=Cleave|first1=Iona|date=22 June 2025|work=The Telegraph|access-date=22 June 2025|last2=Crilly|first2=Rob|language=en-GB|issn=0307-1235|last3=Smith|first3=Benedict|last4=Kelly|first4=Kieran|last5=Hymas|first5=Charles|last6=Henderson|first6=Cameron}}</ref> ప్రపంచ చమురు సరఫరాలో 20% రవాణా అయ్యే ఈ జలసంధిని మూసివేయడం ప్రపంచ ఇంధన మార్కెట్లకు తీవ్ర అంతరాయం కలుగుతుంది. ముడి చమురు, ద్రవీకృత సహజ వాయువు, ఇతర పెట్రోలియం ఉత్పత్తుల రవాణాకు మార్గంగా ఈ జలసంధి కీలక పాత్ర పోషిస్తున్నందున, ఇటువంటి చర్య చమురు ధరల పెరుగుదలకు కారణమై ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థను అస్థిరపరిచే ప్రమాదం ఉంది.<ref>{{Cite web|date=22 June 2025|title=Iran to block Strait of Hormuz after US strikes. Why it matters|url=https://www.indiatoday.in/world/story/iran-parliament-approves-closure-of-strait-of-hormuz-a-key-oil-chokepoint-report-2744622-2025-06-22|access-date=23 June 2025|website=India Today|language=en}}</ref> 2025 జూన్ 23 నాటికి, చమురు ధరలు మళ్లీ $70 కంటే తక్కువకు (జూన్ 20 కంటే 7% తక్కువ) పడిపోయాయి. అమెరికా దాడులూ, ఇరాన్ ప్రతిస్పందనా (జలసంధి తెరిచి ఉండటం) పెద్దగా ప్రభావం చూపించేవి కావని చమురు మార్కెట్ భావించినదానికి ఇది సూచన.<ref>{{cite web|last1=Sheikhlar|first1=Shahriar|date=23 June 2025|title=Oil Prices Crash After Iran Strikes U.S. Bases|url=https://oilprice.com/Energy/Oil-Prices/Oil-Prices-Crash-After-Iran-Strikes-US-Bases.html|website=OilPrice.com|language=en}}</ref> === 2026 === {{See also|2026 ఇరాన్ యుద్ధం}} 2026 లో ఇరాన్‌పై ఇజ్రాయెల్-అమెరికాలు దాడులు జరపడానికి ముందు, జలసంధిని దాటేందుకు నౌకా బీమా విలువ ఒక్కో ప్రయాణానికి 0.125% నుండి 0.2%, 0.4% దాకా పెరిగింది. చాలా పెద్ద చమురు ట్యాంకర్లకు ఈ పెరుగుదల రెండున్నర లక్షల డాలర్ల దాకా ఉంటుంది.<ref name="waisn">{{cite web|date=28 February 2026|title=AIS Ship Tracking in the Strait of Hormuz: Inside the Crisis Shutting Down Global Oil|url=https://www.worldwideais.org/post/strait-of-hormuz-ais-tracking-iran-crisis|website=Worldwide AIS Network|language=en}}</ref> మార్చి 9 నాటికి, మునుపటి వారంతో పోలిస్తే బీమా రేట్లు నాలుగు నుండి ఆరు రెట్లు పెరిగాయని వార్తలు వచ్చాయి. అమెరికా ప్రభుత్వం ఉగ్రవాద ప్రమాద బీమా చట్టం కింద బీమా సంస్థలకు సహాయం చేయడం ప్రారంభించింది.<ref name="cnbc-20260309">{{cite news|url=https://www.cnbc.com/2026/03/09/one-big-reason-ships-and-insurers-are-unwilling-to-risk-strait-of-hormuz.html|title=There's another big reason why shipping companies and insurers aren't willing to risk the Strait of Hormuz|last=Brewer|first=Contessa|date=9 March 2026|access-date=11 March 2026|publisher=CNBC News}}</ref> 2026 ఫిబ్రవరి 28 న [[2026 ఇరాన్ యుద్ధం|యుద్ధంలో]] ఇరాన్ అత్యున్నత నాయకుడు [[అలీ ఖమేనీ]] హత్య తర్వాత ఇరాన్ రివల్యూషనరీ గార్డ్స్, హార్ముజ్ జలసంధి గుండా రాకపోకలకు నౌకలకు "అనుమతి లేదు" అని పేర్కొంటూ రేడియో ప్రసారాలు చేయడం ప్రారంభించింది.<ref name=":5">{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/irans-revolutionary-guards-tell-ships-passage-through-strait-hormuz-not-allowed-2026-02-28/|title=Iran's revolutionary guards tell ships passage through Strait of Hormuz 'not allowed', EU naval mission official says|date=28 February 2026|work=Reuters|access-date=28 February 2026}}</ref><ref>{{Cite web|date=2026-02-28|title=Iran: Ships' passage through Strait of Hormuz 'not allowed'|url=https://www.jpost.com/middle-east/article-888294|access-date=2026-02-28|website=[[The Jerusalem Post]]|language=en|issn=0792-822X}}</ref> ఈ మూసివేత చట్టబద్ధం కానప్పటికీ, భద్రతకు హామీ ఇవ్వలేమని సైనిక, పరిశ్రమ వర్గాలు చెప్పాయి. చాలా నౌకలు ఓడరేవులోనే ఉండిపోవడమో వెనక్కి మళ్ళడమో జరిగింది.<ref>{{cite web|date=28 February 2026|title=Iran closes Strait of Hormuz after US-Israel strikes, reports say|url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/iran-strait-of-hormuz-closed-oil-shipments-suspended-us-attack-b2929506.html|website=[[The Independent]]|language=en}}</ref> అయితే ఆ రోజున కనీసం 17 చమురు ట్యాంకర్లు జలసంధి గుండా ప్రయాణాన్ని కొనసాగించాయి.<ref>{{cite web|date=28 February 2026|title=Oil Tankers Avoiding Vital Hormuz Strait After U.S. Bombs Iran {{!}} SupplyChainBrain|url=https://www.supplychainbrain.com/articles/43560-oil-tankers-avoiding-vital-hormuz-strait-after-us-bombs-iran|website=www.supplychainbrain.com|language=en}}</ref> [[దస్త్రం:Strait_of_Hormuz_Transits.webp|thumb|హార్ముజ్ జలసంధి రవాణా<ref>{{cite web|title=Trade disruptions in the Strait of Hormuz due to attacks on commercial ships|url=https://portwatch.imf.org/pages/cc317ba850e34c4dadbead6f7b336fb1|access-date=14 March 2026|website=PortWatch|publisher=International Monetary Fund}}</ref>]] మార్చి 2 న, హార్ముజ్ జలసంధిని మూసివేసామనీ, జలసంధిలోకి ప్రవేశించే ఏ నౌకకైనా నిప్పంటిస్తామనీ ఇస్లామిక్ రివల్యూషనరీ గార్డ్ కోర్ అధికారికంగా ధ్రువీకరించింది. హార్ముజ్ జలసంధిలోకి వెళుతున్న నౌకలపై, ఇరాన్ దాడులు చేసినట్లు పలు నివేదికలు వచ్చిన తర్వాత ఈ పరిణామం చోటుచేసుకుంది.<ref>{{Cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/2/iran-says-will-attack-any-ship-trying-to-pass-through-strait-of-hormuz|title=Iran says will attack any ship trying to pass through Strait of Hormuz|work=Al Jazeera|access-date=2026-03-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20260309190408/https://www.aljazeera.com/news/2026/3/2/iran-says-will-attack-any-ship-trying-to-pass-through-strait-of-hormuz|archive-date=2026-03-09|language=en}}</ref> అయితే, కొన్ని నౌకలు ఎలాంటి హాని జరగకుండా జలసంధిని దాటాయి.<ref>{{Cite web|last=Slav|first=Irina|date=6 March 2026|title=Daily Ship Traffic in Strait of Hormuz Plummets From 138 to Just 2|url=https://oilprice.com/Latest-Energy-News/World-News/Daily-Ship-Traffic-in-Strait-of-Hormuz-Plummets-From-138-to-Just-2.html|access-date=2026-03-07|website=OilPrice.com|language=en}}</ref> మరుసటి రోజు, అమెరికా నావికాదళం "వీలైనంత త్వరగా" ట్యాంకర్లను జలసంధి గుండా సురక్షితంగా తీసుకువెళ్లడం ప్రారంభిస్తుందని అమెరికా అధ్యక్షుడు [[డోనాల్డ్ ట్రంప్|డొనాల్డ్ ట్రంప్]] చెప్పాడు.<ref>{{Cite web|title=BBC Audio {{!}} World Business Report {{!}} Trump: US Navy could escort tankers through Hormuz|url=https://www.bbc.com/audio/play/p0n4g9lw|access-date=2026-04-10|website=www.bbc.com|language=en-GB|archive-date=2026-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20260304142150/https://www.bbc.com/audio/play/p0n4g9lw|url-status=dead}}</ref> మార్చి 12న, హార్ముజ్ జలసంధిలో మూడు సరుకు రవాణా నౌకలు దాడులకు గురయ్యాయి. అంతర్జాతీయ ఇంధన సంస్థ 40 కోట్ల బ్యారెళ్ల నిల్వ చమురును మార్కెట్ లోకి విడుదల చేస్తున్నట్లు ప్రకటించిన రోజునే ఈ సంఘటన జరిగింది.<ref>{{Cite web|date=2026-03-11|title=Ships hit in Strait of Hormuz as countries agree to release emergency oil reserves|url=https://www.bbc.com/news/articles/cr5l988qr47o|access-date=2026-03-12|website=www.bbc.com|language=en-GB}}</ref> ఇరాన్, హార్ముజ్ జలసంధిలో సుమారు డజను మందుపాతరలను మోహరించిందని, తద్వారా చమురు, ఎల్ఎన్‌జీ (LNG) ఎగుమతులు జరగకుండా అడ్డుకుందని కూడా వార్తలు వచ్చాయి.<ref>{{Cite news|url=https://www.straitstimes.com/world/middle-east/iran-has-laid-about-a-dozen-mines-in-strait-of-hormuz-sources-say|title=Iran has laid about a dozen mines in Strait of Hormuz, sources say|date=2026-03-12|work=The Straits Times|access-date=2026-03-12|language=en|issn=0585-3923}}</ref> సముద్ర మార్గాన్ని తాము నియంత్రిస్తున్నామని మార్చి 15 న ఇరాన్ ప్రకటించిన తర్వాత, సముద్ర ప్రయోజనాలను రక్షించుకోడానికి ఐరోపా, ఆసియా దేశాల కూటమి అక్కడకు యుద్ధనౌకలను పంపుతుందని ట్రంప్ చెప్పాడు. అయితే, ఈ దేశాలు అటువంటి కూటమిని తిరస్కరించాయి. సంఘర్షణకు దౌత్యపరమైన పరిష్కారాన్ని కోరుకున్నాయి.<ref>[https://www.newsweek.com/european-allies-talk-iran-seek-safe-passage-hormuz-report-11673758 "European Allies Talk With Iran to Seek Safe Passage Through Hormuz: Report"] ''newsweek.com''. Accessed 15 Mar 2026.</ref> మార్చి 15న, అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్ అనేక దేశాలను—ముఖ్యంగా [[చైనా]], [[ఫ్రాన్స్]], [[జపాన్]], [[దక్షిణ కొరియా]], [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్]] లను, అలాగే [[కెనడా]], [[ఆస్ట్రేలియా|ఆస్ట్రేలియాలను]] —హోర్ముజ్ జలసంధిని కాపాడుకోవడంలో సహాయపడటానికి యుద్ధనౌకలను పంపమని కోరాడు. ఈ దేశాలన్నీ ఈ షిప్పింగ్ మార్గం ద్వారా ప్రయోజనం పొందుతున్నాయని చెబుతూ ట్రంప్, షిప్పింగ్ అంతరాయాల తరువాత దానిని కాపాడుకోవడంలో సహాయపడాలని నాటో పైనా, మిత్రదేశాల పైనా ఒత్తిడి తెచ్చాడు.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/16/strait-of-hormuz-australia-japan-no-ships|title=Trump steps up pressure on European allies to help protect strait of Hormuz|last=Ellis-Petersen|first=Hannah|date=16 March 2026|work=The Guardian|access-date=31 March 2026|last2=Harrison|first2=Virginia|language=en-GB|issn=0261-3077|last3=Canales|first3=Sarah Basford|last4=McCurry|first4=Justin}}</ref> చాలా దేశాలు సహాయం చేయడానికి నిరాకరించాయి. అవి యుద్ధానికి బదులుగా, దౌత్యపరంగా ఉద్రిక్తతలను తగ్గించుకోవాలని కోరుకున్నాయి. యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ మాత్రం పరిమితంగా సహకారాన్ని అందించింది; ఈ విస్తృత నిరాకరణతో వాషింగ్టన్‌కు, దాని సాంప్రదాయిక భాగస్వాములకూ మధ్య ఉన్న ఒక ముఖ్యమైన విభేదం బయటపడింది.<ref>{{Cite web|last=Sari|first=Aurel|date=5 March 2026|title=The United Kingdom’s Use of Force Against Iran: Walking a Legal Tightrope?|url=https://www.justsecurity.org/133231/united-kingdom-iran-war-international-law/|access-date=31 March 2026|website=Just Security|language=en-US}}</ref> హార్ముజ్ జలసంధిని రక్షించడంలో అమెరికాకు చైనా సహాయం చేయకపోతే చైనా నాయకుడు [[షీ జిన్‌పింగ్]] తో తలపెట్టిన శిఖరాగ్ర సమావేశం ప్రమాదంలో పడే అవకాశం ఉందని ట్రంప్ హెచ్చరించాడు. ప్రపంచ చమురులో 20% ప్రయాణించే ఈ కీలక జలమార్గానికి, అమెరికా, ఇజ్రాయెల్, ఇరాన్‌ల మధ్య కొనసాగుతున్న ఉద్రిక్తతల కారణంగా అంతరాయాలు ఎదురయ్యాయి. తన ఇంధన దిగుమతులలో 90% దాకా ఈ జలసంధిపై ఆధారపడే చైనా, దానిని కాపాడడం పూర్తిగా అమెరికాకే వదిలేయకుండా, దానిని తెరిచి ఉంచే బాధ్యతను పంచుకోవాలని ట్రంప్ నొక్కి చెప్పాడు.<ref>{{Cite web|date=2026-03-16|title=No help, no meeting: Trump warns Xi summit at risk if China doesn’t help keep Hormuz open|url=https://www.firstpost.com/world/no-help-no-meeting-trump-warns-xi-summit-at-risk-if-china-doesnt-help-keep-hormuz-open-13989845.html|website=Firstpost}}</ref> 2026 మార్చి 31 నాటికి ఇరాన్, హోర్ముజ్ జలసంధిపై నియంత్రణను సాధించాలనే పట్టుదలతో ఉంది. రెండు చైనా నౌకలను విజయవంతంగా అడ్డుకున్నట్లు తెలిసింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/live/2026/03/27/world/iran-war-trump-oil-israel|title=Iran War Live Updates: Tehran Moves to Assert Its Control Over Strait of Hormuz|date=27 March 2026|access-date=27 March 2026|publisher=New York Times}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/livecoverage/iran-war-middle-east-news-updates?gaa_at=eafs&gaa_n=AWEtsqc-wFOitB0vwalUEiudO_jg00E9TkV34Imv8jJLGM3MxrRrvB-2I6b60J_TkzE%3D&gaa_ts=69c6b925&gaa_sig=8KvpNsolzIz3jNFVtMmGVyyMJMiLIuTHS-LsPLyFW5LSuKhmrgK5wNOH0yQ_ANyxsNheGp08TG8CdkyGnyrXBA%3D%3D|title=Iran Blocks Two Chinese Ships From Hormuz in Rare Move|date=27 March 2026|access-date=27 March 2026|publisher=Wall Street Journal}}</ref> హోర్ముజ్ జలసంధిని తిరిగి తెరవడంలో ఉన్న కష్టాన్ని ప్రస్తావిస్తూ బ్రిటిషు ప్రధానమంత్రి [[కీర్ స్టార్మర్]], యుద్ధం ఆగిపోతే, ఇరాన్‌తో చర్చల ద్వారా ఒప్పందం చేసుకోవలసి ఉంటుందని అన్నాడు.<ref>{{Cite news|url=https://www.mehrnews.com/news/6775879/%D9%87%D8%B2%DB%8C%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D9%86%DA%AF%DB%8C%D9%86-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D9%85%D8%A8%D9%88%D8%AF-%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88-%D8%AF%D8%B1|title=لحظه به لحظه با روز هفدهم جنگ؛دست رد اروپا به سینه ترامپ؛ ۸۸۶ شهید در حملات رژیم صهیونیستی به لبنان|access-date=24 March 2026|trans-title=Moment by moment with the 17th day of the war; Europe's rejection of Trump's chest; 886 martyrs in the Zionist regime's attacks on Lebanon}}</ref> హోర్ముజ్ జలసంధి దిగ్బంధనం వలన అమెరికా రక్షణ పరిశ్రమ ఉక్కిరిబిక్కిరి అవుతుందని వెస్ట్ పాయింట్ విశ్లేషణ హెచ్చరించింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/19/west-point-analysis-iran-war-costs|title=West Point analysis warns that strait of Hormuz blockade will strangle US defense industry|work=[[The Guardian]]|access-date=25 March 2026}}</ref> 2026 ఏప్రిల్ 3 న, [[బహ్రెయిన్]] ఐక్యరాజ్యసమితి భద్రతా మండలికి సమర్పించిన ప్రతిపాదనపై ఓటింగును ఏప్రిల్‌ 4 కు వాయిదా వేశారు. వాణిజ్య నౌకాయానం కోసం జలసంధిని తిరిగి తెరవడమే ఈ ప్రతిపాదన లక్ష్యం.<ref>{{Cite news|url=https://www.rferl.org/a/iran-trump-strait-hormuz-shipping-energy-food-un-security-council/33723994.html|title=UN Security Council Delays Vote On Plan To Open Strait Of Hormuz Amid Divisions|date=4 April 2026|work=Radio Free Europe/Radio Liberty|access-date=9 April 2026|language=en}}</ref> అలాగే, 2026 ఏప్రిల్ 3 నాడు మూడు ఒమన్ ట్యాంకర్లు - రెండు చమురును, ఒకటి LNGని తీసుకువెళ్ళేవి - మామూలుగా వెళ్ళే హోర్ముజ్ మార్గాన్ని తప్పించుకొని, ఒమన్ తీరప్రాంతానికి సమీపంలో ఒక కొత్త మార్గాన్ని తీసుకుని పర్షియన్ గల్ఫ్ నుండి తప్పించుకున్నట్లు కనిపించాయి.<ref>{{Cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-04-02/three-ships-appear-to-enter-hormuz-by-new-route-along-oman-coast|title=Three Ships Appear to Exit Hormuz by New Oman Coast Route|date=3 April 2026|work=[[Bloomberg News]]|access-date=9 April 2026}}</ref> 2026 ఏప్రిల్ 7 న, హోర్ముజ్ జలసంధిలో వాణిజ్య నౌకాయానాన్ని రక్షించే లక్ష్యంతో ప్రవేశపెట్టిన ఐక్యరాజ్యసమితి తీర్మానాన్ని రష్యా, చైనాలు అడ్డుకున్నాయి. 15 మంది సభ్యులలో, 11 మంది ఆ తీర్మానానికి అనుకూలంగా ఓటు వేయగా, ఇద్దరు తటస్థంగా ఉన్నారు. ఈ తీర్మానం ఇరాన్‌కు వ్యతిరేకంగా పక్షపాతంతో కూడుకుని ఉందని రష్యా, చైనాలు పేర్కొన్నాయి.<ref>{{Cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/7/russia-and-china-block-un-resolution-on-strait-of-hormuz|title=Russia and China block UN resolution on Strait of Hormuz|date=7 April 2026|work=[[Al Jazeera]]}}</ref> 2026 ఏప్రిల్ ప్రారంభంలో, అమెరికా, ఇజ్రాయెల్‌లతో సైనిక ఉద్రిక్తతలు పెరగడంతో, ఇరాన్ దళాలు హోర్ముజ్ జలసంధిని దాదాపు పూర్తిగా మూసివేసాయి. జలసంధిలో నౌకాయానానికి తీవ్రమైన ఇబ్బంది ఏర్పడింది. ఈ మూసివేత ప్రపంచ ఇంధన మార్కెట్లలో పెద్ద అంతరాయాలను కలిగించింది, దీని ఫలితంగా సౌదీ అరామ్‌కో ఆసియా కొనుగోలుదారుల కోసం ముడి చమురు ధర ప్రీమియంలను రికార్డు స్థాయిలో పెంచేసింది. 2026 ఏప్రిల్ 8న ప్రకటించిన రెండు వారాల తాత్కాలిక కాల్పుల విరమణ తరువాత, ఇరాన్ చివరకు జలసంధిని తిరిగి తెరవడానికి అంగీకరించింది.<ref>{{Cite web|date=6 April 2026|title=A $19.50 oil premium: Saudi Arabia sets record crude price as Hormuz crisis rattles markets|url=https://www.reuters.com/|access-date=8 April 2026|publisher=Reuters}}</ref><ref>{{Cite web|date=8 April 2026|title=US, Iran agree to ceasefire with reopening of Strait of Hormuz|url=https://www.reuters.com/|access-date=8 April 2026|publisher=Reuters}}</ref> కానీ, అదేరోజున, లెబనాన్‌పై ఇజ్రాయెల్ దాడులు కొనసాగించడంతో జలసంధిని మళ్లీ మూసివేశారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/national/2026/04/08/iran-israel-us-lebanon-latest-april-8-2026/5b988e08-3304-11f1-b85b-2cd751275c1d_story.html|title=The Latest: Iran closes the Strait of Hormuz in response to Israeli attacks on Lebanon|date=8 April 2026|work=The Washington Post|access-date=9 April 2026|language=en-US|issn=0190-8286}}</ref> ఏప్రిల్ 11న, అమెరికా సైనిక యుద్ధనౌకలు జలమార్గాన్ని తెరిచే ప్రయత్నంలో హోర్ముజ్ జలసంధిని దాటడంతో, [[ఇస్లామాబాద్|ఇస్లామాబాద్‌లో]] అమెరికా, ఇరాన్‌ల మధ్య జరిగిన శాంతి చర్చలు విఫలమయ్యాయి.<ref>{{Cite web|last=Carruth|first=Sydney|date=12 April 2026|title=Peace talks fail after U.S. warships launch risky Strait of Hormuz action|url=https://www.ms.now/news/us-iran-pakistan-vance-peace-talks|access-date=12 April 2026|website=MS NOW|language=en-US}}</ref> మరుసటి రోజు, అధ్యక్షుడు ట్రంప్, అమెరికా నౌకాదళం, హోర్ముజ్ జలసంధి గుండా నౌకలు వెళ్లకుండా "తక్షణమే" నిరోధిస్తుందని చెప్పారు.<ref>{{Cite web|last=|first=|date=12 April 2026|title=Live updates: Trump says U.S. will blockade Strait of Hormuz after peace talks fail|url=https://www.nbcnews.com/world/iran/live-blog/live-updates-us-iran-fail-reach-deal-peace-talks-day-negotiations-rcna315918|access-date=12 April 2026|website=NBC News|language=en}}</ref> ఏప్రిల్ 17న ఇరాన్, లెబనాన్‌లో ఇటీవల ప్రకటించిన కాల్పుల విరమణ కారణంగా హోర్ముజ్ జలసంధి 'పూర్తిగా తెరిచి ఉందని' ప్రకటించింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/irans-foreign-minister-says-passage-vessels-via-hormuz-strait-is-open-during-2026-04-17/|title=Iran's foreign minister says passage of vessels via Hormuz Strait is open during ceasefire|date=17 April 2026|work=[[Reuters]]|access-date=17 April 2026}}</ref> దీని తరువాత, అధ్యక్షుడు ట్రంప్ [[ట్రూత్ సోషల్|ట్రూత్ సోషల్‌లో]] ఒక పోస్ట్ వేసాడు. అందులో జలసంధి "పూర్తిగా తెరిచి ఉందని", కానీ ఇరాన్‌తో చర్చలు ముగిసే వరకూ అమెరికా చేసిన నావికా దిగ్బంధనం అమలు లోనే ఉంటుందనీ రాసాడు.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cqxdg17yr2wt?post=asset%3Ab6d966b2-a408-464e-86d9-51570a7c8b94#post|title=Trump: Strait of Hormuz completely open for business, but US blockade of Iran's ports will remain in place|date=17 April 2026|work=[[BBC]]}}</ref> ఫలితంగా ఇరాన్, జలసంధిని తిరిగి తెరవడానికి కుదిరిన ఒప్పందాన్ని రద్దు చేసింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.usatoday.com/story/news/world/2026/04/17/iran-war-ceasefire-lebanon-trump-updates--live/89652291007/|title=Strait of Hormuz won't reopen, Iranian leader tells Trump|last=Loria|first=Michael|date=17 April 2026|access-date=18 April 2026|publisher=USA Today|last2=Cann|first2=Christopher|last3=Riquier|first3=Andrea}}</ref> ఓడలు వాస్తవానికి జలసంధి నుండి వెనుదిరుగుతున్నాయని నిర్ధారించే వీడియో ఫుటేజ్ కూడా విడుదల చేసింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.cnbc.com/2026/04/17/iran-trump-strait-hormuz-oil-tanker-traffic.html|title=Video shows ships turning away from the Strait of Hormuz as confusion persists over whether sea lane is really open|last=Kendall|first=Spencer|date=17 April 2026|access-date=18 April 2026|publisher=CNBC}}</ref> 1 మే 2026న, అమెరికా వెలుపల ఉన్న వ్యక్తులు, కంపెనీలు తమ నౌకల సురక్షిత ప్రయాణం కోసం ఇరాన్ ప్రభుత్వ సంస్థలకు డబ్బులు చెల్లించడాన్ని నిషేధిస్తున్నట్లు యూఎస్ ట్రెజరీ విదేశీ ఆస్తుల నియంత్రణ కార్యాలయం (Office of Foreign Assets Control) ప్రకటించింది. అమెరికాయేతర వ్యక్తులు ఇలాంటి చెల్లింపులు చేస్తే వారు కూడా ఆంక్షలను ఎదుర్కోవాల్సి రావచ్చని హెచ్చరించింది.<ref>{{cite web|last=Yeung|first=Tinshui|date=2 May 2026|title=US threatens shipping firms with sanctions if they pay Iran tolls|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c3v2l2qq9qlo|access-date=3 May 2026|website=bbc.co.uk}}</ref> మే 2026లో, అమెరికా కఠిన ఆంక్షలకు ప్రతిస్పందనగా, ఇరాన్ ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ జలసంధి గుండా వస్తువులను రవాణా చేసే ఇరాన్ నౌకలకు బిట్‌కాయిన్-మద్దతుగల బీమా పాలసీలను అందిస్తామని ప్రకటించింది. "పర్షియన్ గల్ఫ్, హోర్ముజ్ జలసంధి, చుట్టుపక్కల జలమార్గాల గుండా వెళ్లే షిప్‌మెంట్‌లకు క్రిప్టోగ్రాఫికల్‌గా వెరిఫై చేయదగిన బీమా పాలసీలను అందిస్తాం, అలాగే చెల్లింపులు బిట్‌కాయిన్‌లో చేయబడతాయి" అని ఫార్స్ న్యూస్ ఏజెన్సీ రాసింది.<ref>{{Cite web|last=O'Brient|first=Samuel|title=Iran turns to bitcoin for shipping insurance through the Strait of Hormuz|url=https://www.businessinsider.com/iran-bitcoin-strait-of-hormuz-crypto-oil-trump-btc-trump-2026-5|access-date=6 August 2026|website=Business Insider|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Motevalli|first=Golnar|date=18 May 2026|title=Iran Starts Bitcoin-Backed Ship Insurance for Hormuz Strait|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-05-18/iran-starts-bitcoin-backed-shipping-insurance-for-hormuz-strait|website=Bloomberg}}</ref> యుద్ధాన్ని ముగించడానికి అమెరికాతో జరుపుతున్న చర్చలలో భాగంగా, 1968లో ఇంటర్నేషనల్ మారిటైమ్ ఆర్గనైజేషన్ (IMO) ఆధ్వర్యంలో ఒమన్‌తో కుదుర్చుకున్న ట్రాఫిక్ సెపరేషన్ స్కీమ్‌కు తాము కట్టుబడి లేమని ఇరాన్ వాదించింది. హోర్ముజ్ జలసంధి గుండా నౌకల రాకపోకలను నిర్దేశించే ఈ ఒప్పందం 1979 ఇరాన్ విప్లవానికి ముందు కుదిరిందని, కాబట్టి ప్రస్తుత ఇరాన్ ప్రభుత్వం దీనికి కట్టుబడి ఉండదని పేర్కొంది.<ref>Yoon, John. [https://www.nytimes.com/2026/06/30/world/middleeast/the-1968-pact-on-shipping-routes-in-the-strait-of-hormuz-that-iran-is-rejecting.html "The 1968 Pact on Shipping Routes in the Strait of Hormuz That Iran Is Rejecting For decades, a maritime agreement negotiated by Iran and Oman has governed the main pathways through the strait."], ''The New York Times'', 30 June 2026. Accessed 1 July 2026. "One of Iran's negotiators in talks with the United States, Kazem Gharibabadi, reasserted claims this week of permanent Iranian control over shipping in the Strait of Hormuz and rejected internationally recognized shipping routes established in 1968. Tensions over the strait, a crucial path for oil and gas shipments, have threatened a fragile cease-fire between the United States and Iran. Iran has insisted it has authority over the strait and threatened ships that don't travel on its mandated routes."</ref> ఆగస్టు 8న, ఇరాన్ జాతీయ భద్రతా మండలి కార్యదర్శి కమాండర్ మొహమ్మద్ బఖర్ జొల్కదర్ మాట్లాడుతూ, అమెరికా తన ప్రవర్తనను మార్చుకుంటే హోర్ముజ్ జలసంధిని తిరిగి తెరుస్తామని ప్రకటించారు. ఇరాన్‌పై ఉన్న నావికా దిగ్బంధనాన్ని ఎత్తివేయడం, యుద్ధ నష్టాలకు పరిహారం చెల్లించడం, స్తంభింపచేసిన ఇరాన్ ఆస్తులను ఎలాంటి షరతులు లేకుండా విడుదల చేయడం, ఇరాన్‌పై ఉన్న ఆంక్షలను తొలగించడం, ఇరాన్, దాని ప్రాంతీయ మిత్రదేశాలతో శాశ్వతంగా శత్రుత్వాన్ని ముగించడం వంటి ఇరాన్ షరతులు ఇందులో ఉన్నాయి.<ref>{{cite web|title=Iran issues tough demands to reopen strait of Hormuz as deal still out of reach|url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/08/iran-issues-tough-demands-to-reopen-strait-of-hormuz-as-deal-remains-out-of-reach|website=The Guardian}}</ref> == నౌకాయానానికి ఆటంకం కలిగించగల ఇరాన్ సామర్థ్యం == [[దస్త్రం:Strait_of_Hormuz_islands.svg|thumb|హోర్ముజ్ జలసంధి సమీపంలో ఉన్న దీవులు]] మిలీనియం ఛాలెంజ్ 2002 అనేది 2002లో యునైటెడ్ స్టేట్స్ సాయుధ దళాలు నిర్వహించిన ఒక ప్రధాన యుద్ధక్రీడ. 2012 లో ''ది క్రిస్టియన్ సైన్స్ మానిటర్‌''లో వచ్చిన కథనం ప్రకారం, జలసంధిని మూసివేయడానికి ఇరాన్ చేసిన ప్రయత్నాన్ని ఇందులో సిమ్యులేట్ చేసారు. ఈ ఊహలు, వాటి ఫలితాలూ వివాదాస్పదమయ్యాయి. ఇరాన్ వ్యూహం భౌతికంగా ఉన్నతమైన US సాయుధ దళాలను ఓడించిందని ఆ వ్యాసంలో రాసారు.<ref name="CSmon0">{{Cite web|last=Peterson|first=Scott|date=26 January 2012|title=How Iran could beat up on America's superior military|url=http://www.csmonitor.com/World/Middle-East/2012/0126/How-Iran-could-beat-up-on-America-s-superior-military|website=csmonitor.com}}</ref> ''ఇంటర్నేషనల్ సెక్యూరిటీలో'' 2008 లో వచ్చిన ఒక కథనం, జలసంధిలో ఒక నెలపాటు ట్రాఫిక్‌ను ఇరాన్ మూసివేయవచ్చని లేదా అడ్డుకోవచ్చని, దానిని తిరిగి తెరవడానికి అమెరికా చేసే ప్రయత్నంలో సంఘర్షణ పెరిగే అవకాశం ఉందనీ రాసింది.<ref>[http://belfercenter.ksg.harvard.edu/publication/18409/closing_time.html Closing Time: Assessing the Iranian Threat to the Strait of Hormuz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821160546/http://belfercenter.ksg.harvard.edu/publication/18409/closing_time.html|date=21 August 2008}}, by Caitlin Talmadge, ''[[అంతర్జాతీయ భద్రత|International Security]]'', Harvard Kennedy School</ref> అయితే, ఆ తరువాతి సంచికలో, పత్రిక ప్రచురించిన ఒక ప్రతిస్పందనలో, ఈ వ్యాసంలో ఉన్న కొన్ని కీలకమైన అంచనాలను ప్రశ్నించారు. తిరిగి తెరవడానికి చాలా తక్కువ సమయం పడుతుందని కూడా ఆ స్పందనలో రాసారు.<ref>{{cite journal |last1=O'Neil |first1=William D. |last2=Talmadge |first2=Caitlin |year=2009 |title=Costs and Difficulties of Blocking the Strait of Hormuz |url=http://www.mitpressjournals.org/doi/pdfplus/10.1162/isec.2009.33.3.190 |url-status=live |journal=International Security |volume=33 |issue=3 |pages=190–198 |doi=10.1162/isec.2009.33.3.190 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190423163156/https://www.mitpressjournals.org/doi/pdfplus/10.1162/isec.2009.33.3.190 |archive-date=23 April 2019 |access-date=28 February 2009 |hdl-access=free |s2cid=18420122 |hdl=1721.1/57443}}</ref> 2011 డిసెంబరులో, ఇస్లామిక్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ ఇరాన్ నౌకాదళం జలసంధి వెంట అంతర్జాతీయ జలాల్లో పదిరోజుల కసరత్తు ప్రారంభించింది. ఇరానియన్ రియర్ అడ్మిరల్ హబీబొల్లా సయ్యారీ, ఈ కసరత్తుల సమయంలో జలసంధి మూసివేయమని చెప్పాడు. ఇరాన్ దళాలు ఆ పనిని సులభంగా చేయగలవనీ, అయితే అలాంటి నిర్ణయం రాజకీయ స్థాయిలో తీసుకోవాలనీ అతడు చెప్పాడు.<ref>{{Cite news|url=http://www.chinadaily.com.cn/cndy/2011-12/26/content_14324816.htm|title=Iranian navy begins exercise in waters near strategic oil route|date=26 December 2011|work=[[China Daily]]|access-date=8 January 2012}}</ref><ref name="cncbEasyClose">{{Cite news|url=https://www.cnbc.com/id/45803146|title=Shutting Off Gulf 'Very Easy': Iran Navy Chief|date=28 December 2011|work=[[CNBC]]|access-date=8 January 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924081727/https://www.cnbc.com/id/45803146|archive-date=24 September 2015|agency=[[Reuters]]}}</ref> అమెరికా జాయింట్ చీఫ్స్ ఆఫ్ స్టాఫ్ చైర్మన్ అయిన జనరల్ మార్టిన్ డెంప్సే 2012 జనవరిలో, ఇరాన్ "వాస్తవానికి, హార్ముజ్ జలసంధిని కొంత కాలం పాటు నిరోధించగల సామర్థ్యాన్ని సాధించింది" అని అన్నాడు. "అదే జరిగితే, దానిని ఓడించగలమని నిర్ధారించుకునేందుకు అవసరమైన సామర్థ్యాన్ని మేము సాధించాం" అని కూడా అతను చెప్పాడు.<ref>{{Cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/2012-01-08/iran-able-to-block-strait-of-hormuz-general-dempsey-tells-cbs.html|title=Iran Has Ability to Block Strait of Hormuz, U.S. General Dempsey Tells CBS|last=Hunter|first=Kathleen|date=8 January 2012|access-date=9 January 2012|publisher=Bloomberg|last2=Gienger|first2=Viola}}</ref> నీలోఫర్ ఓరల్ అనే టర్కీ పరిశోధకుడు 2012 మే లో రాసిన ఒక వ్యాసంలో, ఇరాన్ బెదిరిస్తున్నట్లుగా అది జలసంధిలో ప్రయాణించే ఓడలను అడ్డుకుంటే, అది 1994 నాటి UNCLOS నూ, 1958 నాటి సముద్ర ఒప్పందాన్నీ అతిక్రమించినట్లే అని రాసాడు. ఆర్థిక ఆంక్షలు, ఓడలను అడ్డుకోవడం - ఈ రెండూ చట్టం ప్రకారం సంబంధం లేని అంశాలని కూడా అతడు రాసాడు. ఓడ జలసంధిని దాటుతూండగా, ఆ తీరంలో ఏదైనా దేశపు సార్వభౌమత్వంపైన గాని, సరిహద్దుల పైన గాని, రాజకీయ స్వాతంత్ర్యం పైన గానీ దాడి చేసినా లేక దాడి చేస్తామనే బెదిరింపు చేసినా, లేదా జలసంధి గుండా ప్రయాణిస్తున్న ఓడ ఐరాస అంగీకరించిన ఏదైనా అంతర్జాతీయ చట్టాన్ని అతిక్రమించినా, ఆ దేశం ఓడలు ప్రయాణించకుండా అడ్డుకోవచ్చని కూడా అతడు రాసాడు.<ref name="onasil">{{cite journal |last=Oral |first=Nilufer |date=3 May 2012 |title=Transit Passage Rights in the Strait of Hormuz and Iran's Threats to Block the Passage of Oil Tankers |url=https://www.asil.org/insights/volume/16/issue/16/transit-passage-rights-strait-hormuz-and-iran%E2%80%99s-threats-block-passage |url-status=live |journal=Insights |publisher=[[American Society of International Law]] |volume=16 |issue=16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005105452/https://www.asil.org/insights/volume/16/issue/16/transit-passage-rights-strait-hormuz-and-iran%E2%80%99s-threats-block-passage |archive-date=5 October 2016 |access-date=26 August 2019}}</ref> == ప్రత్యామ్నాయ మార్గాలు == [[దస్త్రం:Crude_oil,_condensate,_and_petroleum_products_transported_through_the_Strait_of_Hormuz_in_2014_through_2018_(48097472312)_(cropped).png|thumb| హబ్షాన్-ఫుజైరా ఆయిల్ పైప్‌లైన్, ఈస్ట్-వెస్ట్ క్రూడ్ ఆయిల్ పైప్‌లైన్ మ్యాప్]] 2025 నాటికి, రోజుకు దాదాపు 1.5 కోట్ల బ్యారెళ్ళ చమురు ఈ జలసంధి గుండా రవాణా అవుతోంది. తీరాన ఉన్న పైపులైన్ల ద్వారా గరిష్ఠంగా రోజులు 30 లక్షల బ్యారెళ్ళ చమురు వెళ్తోంది. ద్రవీకృత సహజ వాయువు మాత్రం పూర్తిగా, ఓడల ద్వారా జలసంధి ద్వారానే వెళ్తోంది.<ref>{{cite web |title=How a US-Israeli war on Iran could upend global oil and gas supplies|url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/iran-us-strait-of-hormuz-asia-energy-threat-israel-b2925545.html|publisher=[[The Independent]]|language=en|date=25 February 2026}}</ref> 2012 జూన్‌లో [[సౌదీ అరేబియా]], సౌదీ అరేబియా-ఇరాక్ పైప్‌లైన్‌ను తిరిగి తెరిచింది. దీన్ని 2001 లో [[ఇరాక్]] నుండి సౌదీ అరేబియా జప్తు చేసింది. ఇరాక్ నుండి సౌదీ అరేబియా మీదుగా [[ఎర్ర సముద్రం|ఎర్ర సముద్రపు]] ఓడరేవుకు ఈ పైపులైను ప్రయాణిస్తుంది. దీనికి రోజుకు 16.5 లక్షల బ్యారెళ్ల చమురును రవాణా చెయ్యగల సామర్థ్యం ఉంది.<ref name="FPluft02">{{cite web|last=Luft|first=Gal|date=19 July 2012|title=Choke Point|url=https://foreignpolicy.com/articles/2012/07/19/choke_points|access-date=6 August 2012|work=foreignpolicy.com|archive-date=23 జూలై 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120723001034/http://www.foreignpolicy.com/articles/2012/07/19/choke_points|url-status=dead}}</ref> 2012 జూలైలో, [[యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్|యుఏఇ]] [[అబు దాబి|అబుదాబిలోని]] హబ్షాన్ క్షేత్రాల నుండి ఒమన్ సింధుశాఖ లోని ఫుజైరా ఆయిల్ టెర్మినల్ వరకు కొత్త హబ్షాన్-ఫుజైరా చమురు పైప్‌లైన్‌ను ఉపయోగించడం ప్రారంభించింది. ఇది హార్ముజ్ జలసంధిని తప్పిస్తుంది. 2012 లో రోజుకు 20 లక్షల బ్యారెల్స్ సామర్థ్యమున్న యుఏఇ ఉత్పత్తిలో ఇది మూడు వంతుల కంటే ఎక్కువ. యుఏఇ ఫుజైరా లోని నిల్వ, ఆఫ్-లోడింగ్ సామర్థ్యాలను కూడా పెంచుతోంది.<ref name="FPluft03">{{cite web|last=Luft|first=Gal|date=19 July 2012|title=Choke Point|url=https://foreignpolicy.com/articles/2012/07/19/choke_points|access-date=6 August 2012|work=foreignpolicy.com|archive-date=23 జూలై 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120723001034/http://www.foreignpolicy.com/articles/2012/07/19/choke_points|url-status=dead}}</ref><ref name="AlJ0">{{Cite web|date=15 July 2012|title=New UAE pipeline bypasses Strait of Hormuz|url=http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2012/07/2012715172345810758.html|access-date=27 July 2012|website=aljazeera.com}}</ref> ప్రపంచ చమురు వాణిజ్య స్థావరంగా ఫుజైరాను అభివృద్ధి చెయ్యడానికి యుఏఇ అక్కడ 1.4 కోట్ల బ్యారెళ్ళ నిల్వ సామర్థ్యంతో ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద ముడి చమురు నిల్వ కేంద్రాన్ని నిర్మిస్తోంది.<ref>{{Cite news|url=https://www.khaleejtimes.com/news/general/worlds-largest-crude-oil-storage-facility-to-be-built-in-uae|title=World's largest crude oil storage facility to be built in UAE|date=27 February 2019|work=Khaleej Times}}</ref> హబ్షాన్ - ఫుజైరా మార్గం యుఏఇ ఇంధన భద్రతను పెంపొందిస్తుంది. చమురు రవాణాలో చౌకైన రూపంగా భూమార్గ చమురు పైప్‌లైనును పరిగణిస్తారు. చమురు ట్యాంకర్లు పర్షియన్ సింధుశాఖ లోకి వెళ్ళే అవసరం లేనందున బీమా ఖర్చులు కూడా తగ్గుతాయి.<ref>{{Cite news|url=https://gulfnews.com/business/analysis/the-uaes-longer-term-approach-on-energy-security-1.62481848|title=The UAE's longer term approach on energy security|last=Gulf News|date=6 March 2019}}</ref> 2013 నాటికి, ఐక్యరాజ్యసమితి సముద్ర చట్టం (UNCLOS) ఒప్పందాన్ని 63 దేశాలు ఆమోదించాయి, వీటిలో అత్యధికంగా NATO, సోవియట్ కూటమి దేశాలు ఉన్నాయి. కానీ ముఖ్యమైన మినహాయింపుగా సిరియా, ఈజిప్ట్, జోర్డాన్, సౌదీ అరేబియా, ఇరాన్ వంటి చాలా OPEC, అరబ్ లీగ్ దేశాలతో పాటు చైనా, ఉత్తర కొరియా, దక్షిణ కొరియా దీనికి అంగీకరించలేదు.<ref>{{cite web|title=United Nations Treaty Collection - Chapter XXI: Law of the Sea|url=http://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=XXI-2&chapter=21&lang=en|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131017195214/http://treaties.un.org/pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=XXI-2&chapter=21&lang=en|archive-date=17 October 2013|access-date=3 May 2013}}</ref> ఫిబ్రవరి 2026 నాటికి, యూరోపియన్ యూనియన్ తో సహా 157 సార్వభౌమ దేశాలు ఈ ఒప్పందంలో భాగస్వాములుగా ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|title=United Nations Treaty Collection|url=https://treaties.un.org/Pages/ViewDetailsIII.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=XXI-6&chapter=21&Temp=mtdsg3&clang=_en|access-date=29 July 2024|website=treaties.un.org|language=EN}}</ref> అయితే అమెరికా మినహా (ఇది ఒప్పందాన్ని ఆమోదించలేదు) అన్ని ప్రధాన శక్తులు ఇందులో ఉన్నాయి. == ఇవి కూడా చూడండి == * [[పాక్ జలసంధి]] * [[మలక్కా జలసంధి]] * [[బాబ్-ఎల్-మండేబ్|బాబ్ ఎల్ మండేబ్]] జలసంధి == గమనికలు == {{Notelist}} == బయటి లింకులు == * [https://www.marinetraffic.com/en/ais/home/centerx:56.4/centery:26.5/zoom:9 Tracking of traffic in the Strait of Hormuz] == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:Articles with hAudio microformats]] [[వర్గం:Coordinates on Wikidata]] [[వర్గం:జలసంధులు]] [[వర్గం:హిందూ మహాసముద్రం]] [[వర్గం:ఆసియా]] [[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]] [[వర్గం:వివాదాలు]] r3d3uof1lkwmygxrbwgqo1m92dkbwka 0 352236 4942673 4933093 2026-08-23T16:27:59Z Srinivasrjy 31053 4942673 wikitext text/x-wiki '''అగ్నిపథ్ పథకం''' [[భారత ప్రభుత్వం]] మూడు [[భారత రక్షణ దళాలు|సాయుధ దళాలలో]] ప్రవేశపెట్టిన నియామక వ్యవస్థ. 2022 జూన్‌ 14 న భారత ప్రభుత్వం ఆమోదించిన ఈ పథకాన్ని 2022 సెప్టెంబరు నుండి అమలు చేయాలని తలపెట్టారు. ఈ పథకం ద్వారా త్రివిధ దళాల లోనికీ, ఆఫీసర్ల కంటే దిగువ స్థాయి సైనికుల నియామకాలు జరుపుతారు.<ref name="IE explained2">{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/explained/agnipath-scheme-for-recruiting-soldiers-7969432/|title=Explained: The Agnipath scheme for recruiting soldiers – what is it, how will it work?|date=15 June 2022|publisher=The Indian Express}}</ref> సైనిక బలగాల్లోకి నియమాకాలు జరిపే ఏకైక పద్ధతి ఇదే. నియమితుల ఉద్యోగ కాలం 4 సంవత్సరాలు. ఈ పథకం ద్వారా నియమితులైనవారిని అగ్నివీరులు అంటారు. ఈ అగ్నివీర్ అనేది కొత్త సైనిక ర్యాంకు.<ref name="Sushant Singh2">{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/6/16/analysis-new-india-army-plan-may-have-devastating-consequences|title='Agnipath': What is India's new military recruitment system?|last1=Singh|first1=Sushant|date=16 June 2022|work=www.aljazeera.com}}</ref> ఈ పథకానికి హరివంశరాయ్ బచ్చన్ రాసిన హిందీ కవిత ''అగ్నిపథ్'', ఆ కవిత ఆధారంగా రూపొందిన 1990 నాటి ప్రజాదరణ పొందిన అదే పేరు గల సినిమా స్ఫూర్తితో నామకరణం చేశారని చెబుతారు.<ref>{{Cite web|date=17 June 2022|title=Agnipath Scheme : जानिए कहां से प्रेरणा मिली भारत सरकार को इस नाम की|url=https://www.dnaindia.com/hindi/lifestyle/report-agnipath-scheme-know-where-indian-government-got-inspired-about-name-4033645|access-date=2023-02-26|website=[[DNA India]]|language=hi}}</ref> సరికొత్త నియామక పథకం పాత పద్ధతిలో సాయుధ దళాలకు ఎంపికైన సిబ్బందికి అందే పెన్షన్లు, రేషన్ వంటి ప్రయోజనాలను దాటవేసినప్పటికీ,<ref name="DNA what is">{{Cite news|url=https://www.dnaindia.com/india/report-agnipath-army-recruitment-mayawati-wants-agniveer-plan-revoked-why-bihar-aspirants-are-protesting-agnipath-2961072|title=What is Agnipath scheme: Why Agniveer aspirants in Bihar protesting against it|newspaper=Daily News & Analysis|access-date=17 June 2022|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220617092553/https://www.dnaindia.com/india/report-agnipath-army-recruitment-mayawati-wants-agniveer-plan-revoked-why-bihar-aspirants-are-protesting-agnipath-2961072|archive-date=17 June 2022}}</ref> ప్రభుత్వం ఏకంగా {{INRConvert|50|l}} [[భారతీయ రూపాయి|రూపాయల]] బీమా కవరేజీని కల్పిస్తుంది. పదవీకాలం ముగిసిన తర్వాత వారికి ఒకేసారి నగదు చెల్లింపు, ఒక నైపుణ్య ధ్రువపత్రం అందించడంతో పాటు భవిష్యత్తులో ఉపాధిని కనుగొనడానికి మద్దతు లభిస్తుంది.<ref>{{Cite web|date=2024-07-08|title=How allowances, perks for Agniveers differ from regular soldiers|url=https://www.indiatoday.in/india/story/agnipath-row-agniveers-indian-army-regular-soldier-compensation-insurance-2563890-2024-07-08|access-date=2025-06-09|website=India Today|language=en}}</ref> ప్రతిపక్షాలకు చెందిన [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]], కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్), కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ) ప్రతినిధులు ఈ కొత్త పథకం గురించి ఆందోళనలు వ్యక్తం చేస్తూ, విమర్శిస్తూ ప్రకటనలు విడుదల చేశారు. ప్రతిపక్షాలు ఈ పథకాన్ని విమర్శిస్తూ దానిలోని లోపాలను ఎత్తిచూపాయి. పార్లమెంటులో చర్చించేవరకు ఈ పథకాన్ని నిలిపివేయాలని కోరాయి.<ref>{{Cite web|date=Jun 17, 2022|title=Put Agnipath on hold, take it up in Parliament: Opposition {{!}} India News|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/put-agnipath-on-hold-take-it-up-in-parliament-opposition/articleshow/92266506.cms|access-date=2022-06-19|website=The Times of India|language=en|agency=TNN}}</ref> ఇటీవల, ఆపరేషన్ సిందూర్ సమయంలో, పాకిస్తాన్ పన్నిన డ్రోన్ దాడుల నుండి భారత పశ్చిమ సరిహద్దును రక్షించడంలో 3,000 మంది అగ్నివీర్‌లు కీలక పాత్ర పోషించారు.<ref>{{Cite web|date=2025-05-22|title=3,000 Agniveers braved Pak assault in Operation Sindoor, guarded key installations|url=https://www.indiatoday.in/india/story/3000-agniveers-braved-pakistan-assault-operation-sindoor-guarded-key-military-bases-installations-2728505-2025-05-22|access-date=2025-06-09|website=India Today|language=en}}</ref>[[దస్త్రం:Indian Navy Agnipath scheme recruitment drive at INS Valsura, Jamnagar 01.jpg|alt=భారతీయ నావికాదళం ద్వారా అగ్నిపధ్ నియామాకాలు జరుగుతున్న దృశ్యం|thumb|భారతీయ నావికాదళం ద్వారా అగ్నిపధ్ నియామాకాలు జరుగుతున్న దృశ్యం ]] == నేపథ్యం == అగ్నిపథ్ పథకం ప్రవేశపెట్టడానికి ముందు, సైనికులు జీవితకాల పెన్షన్‌తో 15+ సంవత్సరాలకు పైబడిన పదవీకాలంపై సాయుధ దళాలలో నియమించేవారు. రిటైరయ్యాక వీరికి జీవితాంతం పింఛను వచ్చేది.<ref name="Hindu Editorial">{{cite news|url=https://www.thehindu.com/opinion/editorial/playing-with-fire-the-hindu-editorial-on-agnipath/article65537021.ece|title=Playing with fire: The Hindu Editorial on Agnipath|date=17 June 2022|work=The Hindu|access-date=18 June 2022|language=en-IN}}</ref> 2019 నుంచి మూడేళ్లపాటు సాయుధ బలగాల్లో రిక్రూట్‌మెంట్‌ జరగలేదు. దీని కారణం కోవిడ్-19 మహమ్మారిని భారత ప్రభుత్వం చెప్పింది. ఓవైపున ఏటా 50,000 నుండి 60,000 మంది సైనికులు పదవీ విరమణ చేస్తూనే ఉన్నారు. దీంతో మానవ వనరుల కొరత ఏర్పడి, సాయుధ దళాల కార్యాచరణ సామర్థ్యాలను ప్రభావితం చేయగల పరిస్థితికి దారితీసింది.<ref name="NIE two years">{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/nation/2022/mar/21/no-recruitment-in-two-years-has-begun-pinchingthe-indian-army-2432652.html|title=No recruitment in two years has begun 'pinching' the Indian Army|date=24 March 2022|work=The New Indian Express}}</ref><ref name="Hooda">{{cite news|url=http://www.ptinews.com/news/13449102_Government-should-reconsider-Agnipath-scheme--Hooda.html|title=Government should reconsider Agnipath scheme: Hooda|date=15 June 2022|agency=PTI}}</ref> {| class="wikitable floatright sortable" |+మోడీ ప్రభుత్వంలో భారత సైన్యంలో నియామకాలు<ref>{{cite news|url=https://news.abplive.com/news/india/agnipath-scheme-yojana-protests-indian-army-recruitment-data-1537991|title=Why Is There So Much Anger Against Agnipath Scheme, Especially In North India?|last1=De|first1=Abhishek|date=18 June 2022|work=news.abplive.com|access-date=25 June 2022|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220625171951/https://news.abplive.com/news/india/agnipath-scheme-yojana-protests-indian-army-recruitment-data-1537991|archive-date=25 June 2022|language=en}}</ref> !సంవత్సరం !సైనికులు |- |2015–16 |71,804 |- |2016–17 |52,447 |- |2017–18 |50,026 |- |2018–19 |53,431 |- |2019–20 |80,572 |- |2020–21 |0 |- |2021–22 |0 |- |2022–23 |0 |- |2023–24 |13,000 |} 2020లో సాధారణ పౌరులను బలగాలలో నియమించుకునేందుకు 'టూర్ ఆఫ్ డ్యూటీ' అనే పథకాన్ని ప్రతిపాదించారు. దీనిద్వారా పౌరులు మూడు సంవత్సరాల స్వల్పకాలిక సేవలో చేరవచ్చు.<ref>{{cite web|last=Som|first=Vishnu|date=16 May 2020|title=Anand Mahindra May Recruit Those Who Served In Army's New 3-Year 'Tour Of Duty' Scheme|url=https://www.ndtv.com/india-news/anand-mahindra-may-recruit-those-who-served-in-armys-new-3-year-tour-of-duty-scheme-2229789|access-date=16 May 2020|website=NDTV}}</ref> ప్రతిపాదిత పథకాన్ని 100 మంది అధికారులు, 1000 మంది సైనికులతో ప్రయోగాత్మకంగా ప్రారంభించాలని ప్రణాళిక చేసారు.<ref>{{cite web|title=What is Tour of Duty in Indian Army – Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/education/jobs/what-is-tour-of-duty-in-indian-army/articleshow/75743441.cms|access-date=16 May 2020|website=The Times of India}}</ref> == పథకం వివరాలు == భారతీయ రక్షణ దళాలు ఆఫీసరేతరులు లేదా నాన్ కమిషన్డ్ ఆఫీసర్ల ర్యాంక్‌లో సైనికులను నియమించుకోవడానికి అగ్నిపథ్‌ను ప్రవేశపెట్టారు.<ref name="ag12">{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/explained/agnipath-scheme-for-recruiting-soldiers-7969432/|title=Explained: The Agnipath scheme for recruiting soldiers — what is it, how will it work?|date=15 June 2022|access-date=16 June 2022|publisher=The Indian Express|language=en}}</ref> సుమారు 45,000 నుండి 50,000 మంది సభ్యులతో కూడిన శిక్షణ పొందిన రక్షణ సిబ్బందిని ఈ వ్యవస్థ క్రింద నియమిస్తారు. వీరిని అగ్నివీరులు అని అంటారు.<ref name=":0">{{Cite web|title=ఈనాడు : Eenadu Telugu News Paper {{!}} Eenadu ePaper {{!}} Eenadu Andhra Pradesh {{!}} Eenadu Telangana {{!}} Eenadu Hyderabad|url=https://epaper.eenadu.net/Login/LandingPage?ReturnUrl=%2fHome%2fIndex%3fdate%3d17%2f06%2f2022%26eid%3d3%26pid%3d1823146&date=17/06/2022&eid=3&pid=1823146|archive-url=https://web.archive.org/web/20220617072004/https://epaper.eenadu.net/Home/Index?date=17/06/2022&eid=3&pid=1823146|archive-date=2022-06-17|access-date=2022-06-17|website=epaper.eenadu.net}}</ref><ref name="ag5">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-61821639|title=Agnipath: Violent protests in Bihar over Indian army's new hiring plan|date=16 June 2022|access-date=16 June 2022|publisher=BBC News}}</ref> అగ్నిపథ్ పథకాన్ని 2022 సెప్టెంబరు నుండి అమలు చేసే ఉద్దేశంతో, 2022 జూన్‌లో భారత ప్రభుత్వం ఆమోదించింది. 2022 జూన్ 14 న ఈ పథకం గురించి ప్రకటన చేసింది. ఈ పథకాన్ని 17.5 నుండి 21 సంవత్సరాల వయస్సు గల పురుషులు, మహిళలు ఇద్దరికీ ఉద్దేశించారు. ఈ పథకం ద్వారా భారత సైన్యం, నౌకాదళం, వాయుసేనల్లో సంవత్సరానికి రెండుసార్లు నిఅయామకాలు జరుగుతాయి. అగ్నిపథ్‌ ద్వారా ఆఫీసర్ కేడర్ కంటే దిగువన ఉన్న స్థానాలకు నియమకాలు జరుపుతారు.<ref name="IE explained2"/><ref name="ET what is">{{cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/defence/what-is-the-agnipath-scheme-who-all-can-apply-all-you-need-to-know/articleshow/92225306.cms?from=mdr|title=What is Agnipath scheme, who all can apply? Check eligibility, salary and other details|date=16 June 2022|publisher=The Economic Times}}</ref> సైనికదళాల్లో చేరేందుకు అగ్నిపథ్ పథకం ఒక్కటే మార్గం.<ref name="NDTV veteran suggestions">{{cite news|url=https://www.ndtv.com/opinion/an-army-veterans-5-suggestions-for-agnipath-scheme-3075424|title=Opinion: An Army Veteran's 5 Suggestions For Agnipath Scheme|date=17 June 2022|work=NDTV.com}}</ref> [[దస్త్రం:Agnipath scheme protest 2022.png|thumb|2022లో దేశంలో అగ్నిపధ్ పథకంకు వ్యతిరేకంగా నిరసనలు జరిగిన ప్రాంతాలు ]] అగ్నివీరుల నియామకాలు నాలుగు సంవత్సరాల పనికాలనికి జరుగుతాయి. ఇందులో ఆరు నెలల పాటు శిక్షణ, 3.5 సంవత్సరాల పాటు మోహరింపు ఉంటుంది. సర్వీసు నుంచి పదవీ విరమణ పొందిన తర్వాత సాయుధ దళాల్లో కొనసాగేందుకు దరఖాస్తు చేసుకునే అవకాశం వారికి ఉంటుంది. పదవీ విరమణ పొందనున్న ప్రతి బ్యాచ్ లోనూ ఉన్న మొత్తం సంఖ్యలో 25 శాతానికి మించకుండా శాశ్వత కేడర్‌కు ఎంపిక చేస్తారు. మిగతా వారు పదవీ విరమణ చేస్తారు. వారు పెన్షనుకు అర్హులు కారు. కానీ పదవీకాలం ముగిసే సమయానికి దాదాపు ₹11.71 లక్షల మొత్తం వారికి లభిస్తుంది. ఈ పథకం ద్వారా ప్రతి సంవత్సరం 45,000 నుండి 50,000 మంది కొత్త సిబ్బందిని నియమించాలని భారత ప్రభుత్వం యోచిస్తోంది. 2022 సెప్టెంబరులో ఈ పథకం ద్వారా 46,000 మంది యువకులను నియమించడానికి ప్లాన్ చేసారు. == రిజర్వేషన్, సంక్షేమ ప్రయోజనాలు == 17 జూలై 2022న, [[జమ్మూ కాశ్మీర్]] లెఫ్టినెంట్ గవర్నర్ మనోజ్ సిన్హా అగ్నిపథ్ పథకం కింద సైన్యంలో పని చేసి రిటైర్ అయిన వారికి జమ్మూ కాశ్మీర్ పోలీసు సేవల్లో 10% రిజర్వేషన్ కల్పిస్తున్నట్లు ప్రకటించారు.<ref>{{cite news|url=https://news.abplive.com/news/india/j-k-10-reservation-for-agniveers-in-police-announces-lg-manoj-sinha-1543149|title=10% Reservation For Agniveers In Police, Announces LG Manoj Sinha|date=18 July 2022|publisher=[[ABP Majha]]}}</ref> 12 జూలై 2024న, కేంద్ర పారిశ్రామిక భద్రతా దళం (CISF), సరిహద్దు భద్రతా దళం (BSF), రైల్వే రక్షణ దళం (RPF) మాజీ అగ్నివీర్ సైనికులకు 10% రిజర్వేషన్, వయోపరిమితి సడలింపులను ప్రకటించాయి.<ref>{{Cite web|date=2024-07-11|title=Ex-Agniveers to get 10% reservation, age relaxations in CISF, BSF, RPF|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/exagniveers-to-get-10-reservations-age-relaxations-in-cisf-bsf-101720705568512.html|access-date=2024-07-11|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> ఈ రిజర్వేషన్ సెంట్రల్ ఆర్మ్డ్ పోలీస్ ఫోర్సెస్ (CAPF), అస్సాం రైఫిల్స్‌లో కూడా వర్తిస్తుంది.<ref>{{Cite web|date=2024-07-11|title=India responds to Agniveer flak, adds 10% reservation in CISF to existing 25% in military service - CNBC TV18|url=https://www.cnbctv18.com/india/agniveer-criticism-agnipath-home-ministry-announces-10-pc-reservation-in-cisf-19442091.htm|access-date=2024-07-11|website=CNBCTV18|language=en}}</ref> 17 జూలై 2024న, హర్యానా ప్రభుత్వం పోలీసు బలగాలు, మైనింగ్ గార్డులు, ఫారెస్ట్ గార్డులలో 10% రిజర్వేషన్ కల్పిస్తున్నట్లు ప్రకటించింది. అగ్నివీర్‌లను నియమించుకునే ప్రైవేట్ రంగానికి ప్రోత్సాహకాలు ఇస్తామని కూడా రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ప్రకటించింది. గ్రూప్ B, C కేటగిరీలలో ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలకు వయోపరిమితి సడలింపుతో పాటు గ్రూప్ C ఉద్యోగాలలో 5% రిజర్వేషన్‌ను కూడా ప్రకటించింది. అగ్నిపథ్ పథకం కింద రిటైర్ అయిన సైనికులు ఏర్పాటు చేసే వ్యాపారాలకు రాష్ట్ర ప్రభుత్వం వడ్డీ ప్రయోజనాలను కూడా అందిస్తుంది. ప్రభుత్వ విభాగాలు, బోర్డులు, కార్పొరేషన్ ఉద్యోగాల్లో ప్రాధాన్యత ఇస్తామని ముఖ్యమంత్రి హామీ ఇచ్చారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/haryana/haryana-announces-10-reservation-for-agniveers-in-constable-forest-guard-jobs/article68414381.ece|title=Haryana announces 10% reservation for Agniveers in constable, forest guard jobs|last=|first=|date=17 July 2024|work=[[The Hindu]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/haryana-cm-announces-quota-reservation-agniveers-9459230/|title=Haryana announces 10% Agniveer quota in recruitment for police, forest dept|last=Service|first=Express News|date=18 July 2024|work=The Indian Express}}</ref> 26 జూలై 2024న, ఒడిశా ముఖ్యమంత్రి మోహన్ చరణ్ మాఝీ రాష్ట్ర యూనిఫామ్ సర్వీసెస్‌లో అగ్నివీర్‌లకు 10% రిజర్వేషన్, 5 సంవత్సరాల వయోపరిమితి సడలింపును ప్రకటించారు.<ref>{{Cite web|title=10% Quota, Age Relaxations For Agniveers In Odisha's Uninformed Services|url=https://www.ndtv.com/india-news/10-quota-age-relaxations-for-agniveers-in-odishas-uninformed-services-6196439|access-date=2024-07-26|website=NDTV.com}}</ref> === టూకీగా === ==== అగ్నిపథ్ పథకం అర్హతలు <ref name="ag12" /><ref name="ag23">{{cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/defence/what-is-the-agnipath-scheme-who-all-can-apply-all-you-need-to-know/articleshow/92225306.cms?from=mdr|title=What is Agnipath scheme, who all can apply? Check eligibility, salary and other details|date=16 June 2022|access-date=16 June 2022|publisher=The Economic Times}}</ref> ==== * ఆఫీసర్ కేడర్ కంటే తక్కువ పోస్టుల కోసం రిక్రూట్‌మెంట్‌లు. * 17.5 సంవత్సరాల నుండి 21 సంవత్సరాల వయస్సులో ఉన్నవారు. * నియామకాలు ఏడాదికి రెండుసార్లు జరుగుతాయి. * భారత సైన్యం, నావికాదళం, వాయుసేనలలో నియామకం జరగనుంది. * మహిళలు కూడా దరఖాస్తు చేసుకోవడానికి అర్హులు. అయితే కోవిడ్ కారణంగా రెండేళ్ళ పాటు నియామకాలు చేపట్టణందున 2022 సంవత్సరానికి మాత్రం గరిష్ఠ వయోపరిమితిని 21 నుండి 23 ఏళ్ళకు పెంచినట్లు కేంద్ర ప్రకటించింది.<ref name=":0" /> == పదవీకాలం == ప్రతి సంవత్సరం నియమితులైన అగ్నివీరులలో 25 శాతం మందిని మాత్రమే పదిహేనేళ్ల సర్వీస్‌ను పూర్తి చేయడానికి కొనసాగిస్తారు. మిగిలిన వారు నాలుగేళ్ల సర్వీసు పూర్తి కాగానే రిటైరవుతారు.<ref name="ag23"/> నాలుగు సంవత్సరాల సర్వీసు తర్వాత పదవీ విరమణ పొందే వారు పింఛను పొందేందుకు అర్హత ఉండదు.<ref name="ag6">{{Cite news|url=https://theprint.in/opinion/agnipath-scheme-is-proof-that-modi-govt-can-bring-change-for-good-but-an-open-mind-is-key/998767/|title=Agnipath scheme is proof that Modi govt can bring change for good. But an open mind is key|date=16 June 2022|access-date=16 June 2022|publisher=ThePrint}}</ref><ref name="ag3">{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/india/story/agnipath-scheme-protest-bihar-jaipur-job-security-pension-1962966-2022-06-16|title=Agnipath: Army aspirants stage protests over job security, pensions in Bihar, Rajasthan {{!}} Top Points|date=16 June 2022|access-date=16 June 2022|publisher=India Today|language=en}}</ref><ref name="ag4">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/many-veterans-and-politicians-say-agnipath-scheme-may-harm-army-morale/article65530594.ece|title=Many veterans and politicians say Agnipath scheme may harm Army morale|last=Pandey|first=Devesh K.|date=16 June 2022|access-date=16 June 2022|publisher=The Hindu|last2=Kumar|first2=Anuj|language=en-IN}}</ref> === మాజీ సైనికుల ఉపాధి డేటా === పదవీవిరమణ చేసిన సైనిక సిబ్బంది పునరావాసానికి బాధ్యత వహించే నోడల్ ఏజెన్సీ అయిన భారత ప్రభుత్వ డైరెక్టర్ జనరల్ రీసెటిల్మెంట్ డేటా ప్రకారం, రాష్ట్రాలు, రక్షణ రంగంలోని పబ్లిక్ సెక్టార్ అండర్‌టేకింగ్స్ (PSUs), సెంట్రల్ ఆర్మ్డ్ పోలీస్ ఫోర్సెస్ (CAPF) సహా కేంద్ర ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలు మాజీ సైనికుల కోసం రిజర్వ్ చేసిన ఖాళీలను భర్తీ చేయడంలో విఫలమయ్యాయి.<ref name=":02">{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/current-affairs/agnipath-data-shows-veterans-fail-to-find-govt-jobs-after-retirement-122062000279_1.html|title=Agnipath: Data shows veterans fail to find govt jobs after retirement|last1=Majumder|first1=Arindam|date=2022-06-20|work=Business Standard India|access-date=2022-06-20|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220620073007/https://www.business-standard.com/article/current-affairs/agnipath-data-shows-veterans-fail-to-find-govt-jobs-after-retirement-122062000279_1.html|archive-date=20 June 2022|last2=Saha|first2=Dhruvaksh|last3=Jai|first3=Shreya}}</ref> డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ పర్సనల్ & ట్రైనింగ్ (DoPT) నిబంధనల ప్రకారం, గ్రూప్ C కేంద్ర ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల్లో 10 శాతం, గ్రూప్ D ఉద్యోగాల్లో 20 శాతం మాజీ సైనికులకు రిజర్వ్ చేయబడ్డాయి.<ref name=":02" /> ప్రభుత్వ రంగ బ్యాంకులు, కేంద్ర ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలు, CAPFల కోసం ఈ రిజర్వేషన్లు వరుసగా 14.5, 24.5 శాతంగా ఉన్నాయి. కానీ, గత సంవత్సరం (2021) జూన్ నాటికి, 170 CPSUలలో 94 సంస్థలలో మాజీ సైనికులు గ్రూప్ Cలో కేవలం 1.15%, గ్రూప్ Dలో 0.3% మాత్రమే ఉన్నారు.<ref name=":02" /> కేంద్ర మంత్రిత్వ శాఖలను పరిగణనలోకి తీసుకుంటే పరిస్థితి మరింత దయనీయంగా ఉంది. 32 కేంద్ర మంత్రిత్వ శాఖల మధ్య, మాజీ సైనికులకు రిజర్వ్ చేయబడిన 22,168 స్థానాలలో కేవలం 1.60 శాతం మాత్రమే భర్తీ చేయబడ్డాయి. ఉదాహరణకు, ప్రపంచంలోని అతిపెద్ద యజమానులలో ఒకటైన భారతీయ రైల్వే, సాయుధ దళాల రిటైర్డ్ సిబ్బంది కోసం రిజర్వ్ చేసిన స్థానాల్లో కేవలం 1.4 శాతం (1.15 మిలియన్లలో 16,264) మాత్రమే భర్తీ చేయగలిగింది. కేంద్రం 10 శాతం రిజర్వేషన్లు ప్రకటించిన పది డిఫెన్స్ PSUలలో, మాజీ సైనికులు గ్రూప్ C లో 3.45 శాతం, గ్రూప్ D లో 2.71 శాతం మాత్రమే ఉన్నారు. పారామిలిటరీ దళాలు కూడా మాజీ సైనికులను నియమించుకోవడానికి పెద్దగా ఆసక్తి చూపలేదు.<ref name=":02" /> జూన్ 2021 నాటికి, పారామిలిటరీ దళాలలోని ఐదు విభాగాలు - బోర్డర్ సెక్యూరిటీ ఫోర్స్ (BSF), సెంట్రల్ రిజర్వ్ పోలీస్ ఫోర్స్ (CRPF), ఇండో-టిబెటన్ బోర్డర్ పోలీస్ (ITBP), సశస్త్ర సీమా బల్ (SSB), సెంట్రల్ ఇండస్ట్రియల్ సెక్యూరిటీ ఫోర్స్ (CISF) లలో మాజీ సైనికులకు రిజర్వ్ చేయబడిన స్థానాలలో కేవలం 0.62 శాతం మాత్రమే భర్తీ చేయబడ్డాయి.<ref name=":02" /> {| class="wikitable" |+కేంద్ర ప్రభుత్వంలో భారత సాయుధ దళాల మాజీ సైనికుల నియామకం <ref name=":02" /> !సంస్థ !కేంద్ర ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలు !ప్రభుత్వ రంగ బ్యాంకులు !కేంద్ర ప్రభుత్వ విభాగాలు !సెంట్రల్ ఆర్మ్డ్ పోలీస్ ఫోర్సెస్ |- align="right" !శాతం |0.30 |21.34 |2.66 |0 |- align="right" !గ్రూప్ D లో మాజీ సైనికులు |404 |22,839 |8,642 |0 |- align="right" !గ్రూప్ D మొత్తం సామర్థ్యం |134,733 |1,07,009 |3,25,265 |0 |- align="right" !శాతం |1.15 |9.10 |1.29 |0.47 |- align="right" !గ్రూప్ C లో మాజీ సైనికులు |3,138 |24,733 |13,976 |4,146 |- align="right" !గ్రూప్ C మొత్తం సామర్థ్యం |272,848 |2,71,741 |10,84,705 |88,1397 |} సైన్యం నుండి తిరిగి వచ్చిన వారికి ఉద్యోగాలు కల్పించడంలో రాష్ట్రాలు కూడా విఫలమయ్యాయి. ఉదాహరణకు, 2020 చివరి నాటికి భారత సాయుధ దళాల్లో 80 శాతం మంది ఉన్న బీహార్, యూపీ, పంజాబ్, హర్యానా రాష్ట్రాలు ఉద్యోగం కోసం నమోదు చేసుకున్న 200,000 మంది మాజీ సైనికులలో కేవలం 1.5 శాతం మందికి మాత్రమే ఉద్యోగాలు ఇచ్చాయి.<ref name=":02" /> {| class="wikitable" |+భారతదేశంలోని అతిపెద్ద రాష్ట్రాలలో భారత సాయుధ దళాల మాజీ సైనికుల పునరుపాధి<ref name=":02" /> !రాష్ట్రం !ఉపాధి కోసం నమోదు చేసుకున్న మాజీ సైనికుల సంఖ్య !ఇచ్చిన మొత్తం ఉద్యోగాలు !శాతం % |- align="right" !రాజస్థాన్ |53,373 |1,415 |2.6 |- align="right" !ఉత్తరప్రదేశ్ |86,192 |1,616 |1.8 |- align="right" !పంజాబ్ |60,772 |1,150 |1.8 |- align="right" !హర్యానా |29,275 |534 |1.8 |- align="right" !బీహార్ |43,845 |6 |0.01 |} == పథకం పట్ల విమర్శలు, నిరసనలు == ఈ పథకంలో పాత విధానంలో ఉన్న దీర్ఘకాలిక పదవీకాలం, పెన్షన్ వంటి ఇతర ప్రయోజనాలు ఉండవు.<ref name="DNA what is2">{{Cite news|url=https://www.dnaindia.com/india/report-agnipath-army-recruitment-mayawati-wants-agniveer-plan-revoked-why-bihar-aspirants-are-protesting-agnipath-2961072|title=What is Agnipath scheme: Why Agniveer aspirants in Bihar protesting against it|newspaper=Daily News & Analysis}}</ref> సాయుధ దళాలలో చేరాలని ఆకాంక్షిస్తున్న వ్యక్తులు కొత్త పథకం నిబంధనలతో నిరాశ చెందారు. తక్కువ సేవా కాలం, విరమణ పొందిన వారికి ఎటువంటి పెన్షన్ నిబంధనలు లేకపోవడం, 17.5 నుండి 21 సంవత్సరాల వయస్సు పరిమితి కారణంగా ప్రస్తుత ఆశావహులు భారత సాయుధ దళాలలో పనిచేయడానికి అనర్హులై పోవడం ఆందోళనకు ప్రధాన కారణాలు.<ref name="NDTV protests">{{cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/agnipath-protest-2-coaches-of-passenger-train-set-on-fire-by-mob-in-bihar-3074583|title='Agnipath' Protests In 7 States, Mobs Burn Trains, Block Roads: 10 Points|date=17 June 2022|work=NDTV.com}}</ref> ఈ పథకాన్ని ప్రవేశపెట్టే ముందు, దీనిపై ప్రభుత్వం చర్చకు పెట్టలేదు. పార్లమెంటులో గానీ, పార్లమెంటు స్టాండీంగ్ కమిటీలో గానీ, ప్రజాబాహుళ్యంలో గానీ ఏ చర్చా జరపలేదు. ప్రకటించేముందు ప్రజలకు అసలు దీని గురించి సమాచారం ఇవ్వనే లేదు.<ref name="Sushant Singh2"/> ఈ పథకాన్ని ప్రస్తుతానికి నిలిపివేసి, పార్లమెంటులో దానిపై చర్చ చేపట్టాళని ప్రతిపక్షాలు డిమాండు చేసాయి.<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/put-agnipath-on-hold-take-it-up-in-parliament-opposition/articleshow/92266506.cms|title=Put Agnipath on hold, take it up in Parliament: Opposition|date=17 June 2022|newspaper=The Times of India}}</ref> అకస్మాత్తుగా ప్రకటించిన ఈ పథకం పట్ల యువతలో నిరసన వ్యక్తమైంది. దేశం లోని పలు ప్రాంతాల్లో ఈ నిరసనలు హింసాత్మక రూపాన్ని తీసుకున్నాయి. కొత్త పథకంతో కోపంగా ఉన్న ఆర్మీ ఆశావహులు దీనిని వెనక్కి తీసుకోవాలని పిలుపునిచ్చారు. బస్సులు, రైళ్లతో సహా ప్రజా ఆస్తులను ధ్వంసం చేశారు. 2022 జూన్ 15 న, మొదటిసారిగా బీహార్ రాష్ట్రంలో నిరసనలు వచ్చాయి. అక్కడ నిరసనకారులు జాతీయ రహదారులు, రైల్వే ట్రాక్‌లను అడ్డుకున్నారు. 2022 జూన్ 16 న బీహార్‌లోని ఛప్రా, జెహనాబాద్, ముంగేర్, నవాడాల్లో హింసాత్మక సంఘటనలు జరిగాయి. ఆర్మీ ఆశావహులు రైళ్లు, బస్సులను తగులబెట్టారు. కైమూర్, ఛప్రా జిల్లాల్లో రైలు బోగీలకు నిప్పంటించారు, సివాన్, అరా, జెహనాబాద్, నవాడా, సహర్ష, ఛప్రాలో రైళ్ల రాకపోకలను, కొన్ని చోట్ల రోడ్లపై ట్రాఫిక్‌నూ అడ్డుకున్నారు. తరువాత ఉత్తరప్రదేశ్, మధ్యప్రదేశ్, హర్యానా లకు, ఇతర రాష్ట్రాలకూ హింసాత్మక సంఘటనలు వ్యాపించాయి. నిరసనల వల్ల 200 కు పైగా రైళ్లు ప్రభావితమయ్యాయి, 35 రైళ్లను రద్దు చేసారు. 13 రైళ్లు తమ గమ్యస్థానానికి చేరుకోలేకపోయాయి. 2022 జూన్ 16 న బీహారులో 5 రైళ్ళను తగలబెట్టారు. ఉత్తర ప్రదేశ్, రాజస్థాన్, తమిళనాడు, ఢిల్లీ, జమ్మూల్లో కూడా ఆందోళనలు జరిగాయి.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|title=Andhrajyothy ePaper|url=https://epaper.andhrajyothy.com/login/loginpage?ReturnUrl=%2fHome%2fFullPage%3feid%3d34%26edate%3d17%2f06%2f2022%26pgid%3d166399&eid=34&edate=17/06/2022&pgid=166399|archive-url=https://web.archive.org/web/20220617072957/https://epaper.andhrajyothy.com/Home/FullPage?eid=34&edate=17/06/2022&pgid=166399|archive-date=2022-06-17|access-date=2022-06-17|website=epaper.andhrajyothy.com}}</ref> జూన్ 17 న సికిందరాబాదు రైల్వే స్టేషనులో యువకులు నిరసన తెలిపారు. హైదరాబాదు నుండి కోల్‌కతా వెళ్ళే ఈస్ట్‌కోస్ట్ ఎక్స్ప్రెస్స్ రైలుకు నిప్పంటించారు. అక్కడ పోలీసులు గాలిలోకి కాల్పులు జరిపారు.<ref>{{Cite web|title=Agnipath: సికింద్రాబాద్‌ రైల్వేస్టేషన్‌కు తాకిన ‘అగ్నిపథ్‌’ సెగ..ఈస్ట్‌కోస్ట్‌ ఎక్స్‌ప్రెస్‌కు నిప్పు|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/general/youth-protest-on-agnipath-in-secundrabad-railway-station/0600/122117958|archive-url=https://web.archive.org/web/20220617071600/https://www.eenadu.net/telugu-news/general/youth-protest-on-agnipath-in-secundrabad-railway-station/0600/122117958|archive-date=2022-06-17|access-date=2022-06-17|website=ఈనాడు|language=te}}</ref> జూన్ 18న బీహార్‌లో నిరసనకారులు ఈ పథకానికి వ్యతిరేకంగా సమ్మెకు పిలుపునిచ్చారు. ఉదయం నుంచి పోలీసులతో ఘర్షణ పడి పలు వాహనాలకు నిప్పు పెట్టారు. జూన్ 18 న రాత్రి 8 గంటల వరకు బీహార్‌లో రైలు సేవలు నిలిచిపోయాయి. జూన్ 19 తెల్లవారుజామున 4 గంటల నుంచి మళ్లీ వాటిని నిలిపివేసారు. అనేక రాష్ట్రాల్లో హింస కొనసాగుతుండటంతో భారతదేశం అంతటా 350కి పైగా రైళ్లను రద్దు చేశారు. === భారత్ బంద్ === ఉపసంహరించుకోవాలని డిమాండ్ చేస్తూ జూన్ 20న దేశవ్యాప్తంగా సమ్మెకు పిలుపునిచ్చారు. ఏ సంస్థ పేరు చెప్పకుండానే సోషల్ మీడియాలో పిలుపునిచ్చారు. సమ్మె కారణంగా 600కి పైగా రైళ్లు రద్దయ్యాయి. రిక్రూట్‌మెంట్ స్కీమ్‌కు వ్యతిరేకంగా భారత్ బంద్‌కు పిలుపునిచ్చిన నేపథ్యంలో ఢిల్లీ-గుర్గావ్ ఎక్స్‌ప్రెస్ వేలో భారీగా ట్రాఫిక్ జామ్ అయింది. ఫరీదాబాద్, నోయిడాలో, నలుగురు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ మంది వ్యక్తులు సమావేశమవకుండా నిషేధాజ్ఞలు విధించారు. ఢిల్లీ పోలీసులు వాహనాలను తనిఖీ చేస్తుండగా సర్హౌల్ సరిహద్దు సమీపంలోని ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేపై భారీ జామ్‌లు కనిపించాయి. బీహార్‌లోని 20కి పైగా జిల్లాల్లో ఇంటర్నెట్ సేవలు నిలిచిపోయాయి. జార్ఖండ్‌లో, పాఠశాలలను మూసివేసారు. రాష్ట్రంలో భారీ భద్రతను మోహరించారు. కర్ణాటకలో ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ పర్యటన నేపథ్యంలో 75 విద్యాసంస్థలకు సెలవు ప్రకటించారు. నిరసనలు, బంద్ పిలుపు ల వలన తలెత్తిన భద్రతాపరమైన సమస్యలు దీనికి కారణమని కొందరు పేర్కొన్నారు. రాజస్థాన్, పంజాబ్, ఉత్తరప్రదేశ్, హర్యానా రాష్ట్రాల్లోని కొన్ని ప్రాంతాల్లో 144 సెక్షన్ విధించారు. బీహార్ ప్రభుత్వం 20 జిల్లాల్లో ఇంటర్నెట్‌ను నిలిపివేసింది. మరోవైపు 11 జిల్లాల్లోని బీజేపీ కార్యాలయాలకు భద్రతను పెంచింది. ఎలాంటి అవాంఛనీయ సంఘటనలు జరగకుండా బీహార్ పోలీసులు [[సశస్త్ర సీమా బల్]] సిబ్బందిని బీజేపీ కార్యాలయాల వద్ద మోహరించారు. === రాజకీయ పార్టీలు, సామాజిక కార్యకర్తల ప్రతిస్పందన === 'ది హిందూ' పత్రిక తన ఎడిటోరియల్‌లో ఈ పథకాన్ని తాత్కాలికంగా నిలిపివేయాలని సూచిస్తూ ఇలా పేర్కొంది<ref name="Hindu Editorial" /> — {{blockquote|text="ఒక సైనికుడి ఉద్యోగాన్ని కాంట్రాక్టు ఉపాధిగా మారిస్తే, అది ఉద్యోగ భద్రత, పెన్షన్, గౌరవం ఆశించే ఆశావాహులను ప్రోత్సహించకపోవచ్చు. రక్షణ రంగాన్ని ఉపాధి హామీ పథకంగా చూడకూడదనే వాదన వినడానికి ఆకట్టుకునేలా ఉన్నప్పటికీ, ఆయుధాల తయారీ నుండి సైనికుల నియామకం వరకు రక్షణ రంగం ఆర్థిక వ్యవస్థలో కీలక పాత్ర పోషిస్తుందనేది వాస్తవం. నిరుద్యోగం ఒక పెద్ద విధానపరమైన సవాలుగా ఉన్న భారతదేశం లాంటి దేశంలో, ఈ ఆందోళనలను అంత సులభంగా కొట్టిపారేయలేం. ఇది కేవలం ఖర్చులు తగ్గించుకునే ప్రణాళిక తప్ప మరొకటి కాదనే తీవ్రమైన ఆరోపణలను కూడా ప్రభుత్వం ఎదుర్కొంటోంది."}} * ఈ పథకాన్ని నిలిపివేయాలని, పార్లమెంటులో చర్చించాలని భారతదేశంలోని ప్రతిపక్ష పార్టీలు డిమాండ్ చేశాయి.<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/put-agnipath-on-hold-take-it-up-in-parliament-opposition/articleshow/92266506.cms|title=Put Agnipath on hold, take it up in Parliament: Opposition|date=17 June 2022|newspaper=The Times of India|access-date=17 June 2022|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220617105546/https://timesofindia.indiatimes.com/india/put-agnipath-on-hold-take-it-up-in-parliament-opposition/articleshow/92266506.cms|archive-date=17 June 2022}}</ref> * ఆర్మీలో కొత్తగా తీసుకొచ్చిన 'అగ్నిపథ్' నియామక పథకం యువత పట్ల అన్యాయమైనదని కాంగ్రెస్ పార్టీ విమర్శించింది. తమ పార్టీ అధికారంలోకి వస్తే ఈ పథకాన్ని రద్దు చేసి పాత నియామక ప్రక్రియను పునరుద్ధరిస్తామని కాంగ్రెస్ పార్టీ అధ్యక్షుడు మల్లికార్జున్ ఖర్గే ప్రకటించారు.<ref>{{Cite web|date=2024-02-26|title=Kharge called Agneepath scheme an injustice to the youth.|url=https://www.prabhatkhabar.com/national/agnipath-scheme-congress-said-agnipath-scheme-an-injustice-to-youth-prt|access-date=2024-04-02|website=Prabhat Khabar|language=en-US}}</ref> * కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్) ఈ పథకాన్ని తీవ్రంగా వ్యతిరేకిస్తూ ఇలా పేర్కొంది: "భారతదేశ జాతీయ ప్రయోజనాలకు విరుద్ధంగా పనిచేసే ఈ 'అగ్నిపథ్' పథకాన్ని మేము తీవ్రంగా వ్యతిరేకిస్తున్నాము. కేవలం నాలుగు సంవత్సరాల పాటు 'కాంట్రాక్ట్ సైనికుల'ను నియమించడం ద్వారా వృత్తిపరమైన సాయుధ దళాలను నిర్మించలేము. పెన్షన్ డబ్బును ఆదా చేసే ఉద్దేశ్యంతో తీసుకువచ్చిన ఈ పథకం మన వృత్తిపరమైన సాయుధ దళాల నాణ్యత, సామర్థ్యాన్ని తీవ్రంగా దెబ్బతీస్తుంది."<ref name="left">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/left-parties-demand-scrapping-of-agnipath-scheme/articleshow/92252083.cms|title=Left parties demand scrapping of Agnipath scheme|date=16 June 2022|work=The Times of India|access-date=17 June 2022|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220617105540/https://timesofindia.indiatimes.com/india/left-parties-demand-scrapping-of-agnipath-scheme/articleshow/92252083.cms|archive-date=17 June 2022|agency=PTI}}</ref> * ఈ పథకం దేశ ప్రయోజనాలకు, భద్రతకు ఏమాత్రం మేలు చేయదని భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ విమర్శించింది, అంతేకాక ఈ పథకాన్ని వెంటనే ఉపసంహరించుకోవాలని డిమాండ్ చేసింది.<ref>{{cite news|url=https://twitter.com/PTI_News/status/1537752720739667968|title=PTI News|access-date=17 June 2022|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220617114001/https://twitter.com/PTI_News/status/1537752720739667968|archive-date=17 June 2022}}</ref> * కాంగ్రెస్ నాయకుడు, మాజీ ఆర్థిక మంత్రి పి. చిదంబరం 'అగ్నిపథ్' పథకాన్ని ఎద్దేవా చేస్తూ, "మీరు డ్రైవర్‌గా, చాకలిగా లేదా మంగలిగా శిక్షణ పొందాలనుకుంటే, ఒక 'అగ్నివీర్' అవ్వండి. మీరు వాచ్‌మన్‌గా శిక్షణ పొందాలనుకుంటే, ఒక 'అగ్నివీర్' అవ్వండి. మీరు పకోడీలు వేయడం నేర్చుకోవాలనుకుంటే, ఒక 'అగ్నివీర్' అవ్వండి. ఒకవేళ మీరు సైనికుడు అవ్వాలనుకుంటే మాత్రం ఈ పథకానికి దరఖాస్తు చేసుకోకండి." అని అన్నారు.<ref>{{Cite web|date=2022-06-20|title=Agnipath protests Live: Traffic jams, heightened security amid call for Bharat Bandh; nearly 530 trains cancelled|url=https://indianexpress.com/article/india/agnipath-protests-bharat-bandh-live-updates-indian-army-7979368/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220620095711/https://indianexpress.com/article/india/agnipath-protests-bharat-bandh-live-updates-indian-army-7979368/|archive-date=20 June 2022|access-date=2022-06-20|website=The Indian Express|language=en}}</ref> * కాంగ్రెస్ ఎంపీ రాహుల్ గాంధీ మాట్లాడుతూ, "భారతదేశం రెండు వైపుల నుండి ముప్పు ఎదుర్కొంటున్న తరుణంలో, అనవసరంగా తీసుకువచ్చిన ఈ 'అగ్నిపథ్' పథకం మన సాయుధ దళాల కార్యాచరణ సామర్థ్యాన్ని తగ్గిస్తుంది. మన దళాల గౌరవం, సంప్రదాయాలు, ధైర్యం, క్రమశిక్షణతో రాజీ పడటం బిజెపి ప్రభుత్వం ఆపాలి." అని అన్నారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/stop-compromising-dignity-valour-of-armed-forces-rahul-gandhi-on-agnipath/article65529747.ece|title=Stop compromising dignity, valour of armed forces: Rahul Gandhi on ''Agnipath''|date=2022-06-15|work=The Hindu|access-date=2022-06-20|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220620090747/https://www.thehindu.com/news/national/stop-compromising-dignity-valour-of-armed-forces-rahul-gandhi-on-agnipath/article65529747.ece|archive-date=20 June 2022|language=en-IN|issn=0971-751X|url-access=subscription}}</ref> జూన్ 27న ఆయన మాట్లాడుతూ, "వారు 'వన్ ర్యాంక్, వన్ పెన్షన్' గురించి మాట్లాడేవారు, ఇప్పుడు వారు 'నో ర్యాంక్, నో పెన్షన్' (ర్యాంక్ లేదు, పెన్షన్ లేదు) తో ముందుకు వచ్చారు." అని అన్నారు. చైనా సైన్యం (పీపుల్స్ లిబరేషన్ ఆర్మీ) 'మన భూభాగంలో కూర్చుందని' పేర్కొన్న ఆయన, సైన్యాన్ని మరింత బలోపేతం చేయాల్సిన అవసరం ఉందని నొక్కి చెప్పారు. "యుద్ధం జరిగినప్పుడు దీని పర్యవసానాలు స్పష్టమవుతాయి... వారు సైన్యాన్ని బలహీనపరుస్తున్నారు, ఇది దేశానికి హానికరం, అయినా వారు తమను తాము జాతీయవాదులుగా చెప్పుకుంటారు. వ్యవసాయ చట్టాలను రద్దు చేసినట్లుగానే, ప్రభుత్వం అగ్నిపథ్ పథకాన్ని కూడా వెనక్కి తీసుకోవలసి ఉంటుంది." అని ఆయన అన్నారు.<ref>{{Cite web|date=22 June 2022|title=Congress to hold 'Satyagraha' across country against Agnipath scheme on June 27: KC Venugopal|url=https://www.timesnownews.com/india/congress-to-hold-satyagraha-across-country-against-agnipath-scheme-on-june-27-kc-venugopal-article-92391410|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220622144107/https://www.timesnownews.com/india/congress-to-hold-satyagraha-across-country-against-agnipath-scheme-on-june-27-kc-venugopal-article-92391410|archive-date=22 June 2022|access-date=2022-06-22|website=TimesNow|language=en}}</ref> * కాంగ్రెస్ నాయకుడు, టెరిటోరియల్ ఆర్మీ మాజీ కెప్టెన్ సచిన్ పైలట్ కేంద్ర ప్రభుత్వానికి ఒక విజ్ఞప్తి చేశారు. వ్యవసాయ చట్టాల విషయంలో జరిగిన తప్పులు పునరావృతం కాకుండా ఉండటానికి మొండిపట్టు వీడి కొత్త సైనిక నియామక పథకం 'అగ్నిపథ్‌'ను తక్షణమే వెనక్కి తీసుకుని దానిపై విస్తృతంగా చర్చించాలని ఆయన కోరారు. గత కొన్నేళ్లుగా దేశంలో నిరంతర ఆందోళనలు నెలకొన్నాయని, 'అగ్నిపథ్ పథకాన్ని తిరస్కరించడం', నిరుద్యోగం, ఆర్థిక, వ్యవసాయ రంగాల్లోని సమస్యలు యువతలో తీవ్రమైన ఆగ్రహానికి దారితీశాయని ఆయన అన్నారు. యువతలో ఉన్న 'నిజమైన' అసంతృప్తికి ప్రతిపక్షాలపై నిందలు వేయడం ప్రభుత్వం ఆపాలని, వ్యవసాయ చట్టాల ఆందోళనల సమయంలో చేసినట్లుగానే ఇతరులపై నెపం మోపడాన్ని మానుకోవాలని పైలట్ సూచించారు.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/young-people-are-hurt-take-back-agnipath-to-avoid-repeat-of-farm-laws-sachin-pilot-to-govt/articleshow/92314820.cms?from=mdr|title=Young people are hurt; take back 'Agnipath' to avoid repeat of farm laws: Sachin Pilot to govt|date=2022-06-19|work=The Economic Times|access-date=2023-07-08|issn=0013-0389}}</ref> * రక్షణ దళాల్లోకి తీసుకువచ్చిన 'అగ్నిపథ్' నియామక విధానాన్ని సమీక్షించాలని పంజాబ్ మాజీ ముఖ్యమంత్రి, చైనా-భారత్, ఇండో-పాక్ యుద్ధాల విశ్రాంత సైనికుడు కెప్టెన్ అమరీందర్ సింగ్ కేంద్రానికి సూచించారు. "ఇది సుదీర్ఘకాలంగా రెజిమెంట్‌లలో ఉన్న విశిష్ట స్ఫూర్తిని బలహీనపరుస్తుంది," అని ఆయన ఒక ప్రకటనలో పేర్కొన్నారు. "నాలుగేళ్ల సర్వీస్ అనేది ఒక సైనికుడికి చాలా తక్కువ సమయం" అని ఆయన అన్నారు.<ref>{{Cite web|last=Chauhan|first=Satender|date=16 June 2022|title=4-year service too short for a soldier: Captain Amarinder suggests reviewing Agnipath scheme|url=https://www.indiatoday.in/india/story/captain-amarinder-agneepath-policy-service-short-soldier-1963317-2022-06-16|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220620091514/https://www.indiatoday.in/india/story/captain-amarinder-agneepath-policy-service-short-soldier-1963317-2022-06-16|archive-date=20 June 2022|access-date=2022-06-20|website=India Today|language=en}}</ref> * హర్యానా ప్రతిపక్ష నాయకుడు భూపీందర్ సింగ్ హుడా మాట్లాడుతూ, "దీని వలన దీర్ఘకాలిక పరిణామాలు ఉంటాయి, ఈ పథకాన్ని రూపొందించేటప్పుడు వీటిని పూర్తిగా పరిగణనలోకి తీసుకోలేదు. దీర్ఘకాలంలో ఈ విధానం మన జాతీయ భద్రతపై ప్రతికూల ప్రభావాన్ని చూపుతుంది" అని ఆరోపించారు. "జీతాలు, పెన్షన్లు, గ్రాట్యుటీలను ఆదా చేయడం, సాయుధ దళాల బలాన్ని సగానికి తగ్గించడం కోసం ప్రభుత్వం దేశ భద్రతతో రాజీ పడుతున్నట్లు కనిపిస్తోంది" అని ఆయన అన్నారు.<ref name="Hooda2">{{cite news|url=http://www.ptinews.com/news/13449102_Government-should-reconsider-Agnipath-scheme--Hooda.html|title=Government should reconsider Agnipath scheme: Hooda|date=15 June 2022|access-date=17 June 2022|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220617093411/http://ptinews.com/news/13449102_Government-should-reconsider-Agnipath-scheme--Hooda.html|archive-date=17 June 2022|agency=PTI}}</ref> * కొత్త రక్షణ నియామక కార్యక్రమం ద్వారా తమ స్వంత 'సాయుధ' కేడర్ స్థావరాన్ని ఏర్పాటు చేయడానికి బిజెపి నాయకత్వంలోని కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రయత్నిస్తోందని పశ్చిమ బెంగాల్ ముఖ్యమంత్రి మమతా బెనర్జీ ఆరోపించారు. ఈ పథకాన్ని సాయుధ దళాలకు అవమానంగా అభివర్ణించిన బెనర్జీ, నాలుగేళ్ల సర్వీస్ పీరియడ్ తర్వాత అగ్నివీర్ సైనికులను తమ పార్టీ కార్యాలయాల్లో "వాచ్‌మెన్‌"గా నియమించుకోవాలని బీజేపీ యోచిస్తోందా అని ప్రశ్నించారు. అసెంబ్లీలో ఆమె మాట్లాడుతూ, "ఈ పథకం ద్వారా బిజెపి తన స్వంత సాయుధ కేడర్ స్థావరాన్ని సృష్టించడానికి ప్రయత్నిస్తోంది. నాలుగేళ్ల తర్వాత వారు ఏమి చేస్తారు? పార్టీ యువత చేతుల్లో ఆయుధాలు ఇవ్వాలనుకుంటోంది." అని వ్యాఖ్యానించారు. 2024 లోక్‌సభ ఎన్నికలకు ముందు ఇలాంటి పథకాలను ప్రకటించడం ద్వారా ప్రజలను మోసం చేయడానికి బిజెపి ప్రయత్నిస్తోందని ఆమె ఆరోపించారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/politics/bjp-trying-to-create-armed-cadre-base-through-agnipath-scheme-mamata-122062000492_1.html|title=BJP trying to create armed cadre base through Agnipath scheme: Mamata|date=2022-06-20|work=Business Standard India|access-date=2022-06-20|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220620090037/https://www.business-standard.com/article/politics/bjp-trying-to-create-armed-cadre-base-through-agnipath-scheme-mamata-122062000492_1.html|archive-date=20 June 2022|agency=Press Trust of India}}</ref>పార్టీ అధ్యక్షులు, ఉత్తరప్రదేశ్ మాజీ ముఖ్యమంత్రి అఖిలేష్ యాదవ్ విమర్శించారు.<ref name="NDTV 12 trains">{{cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/agnipath-protest-2-coaches-of-passenger-train-set-on-fire-by-mob-in-bihar-3074583|title=12 Trains Burnt, Stations Vandalised In 'Agnipath' Protests: 10 Facts|last1=Pandey|first1=Alok|date=17 June 2022|work=NDTV.com|access-date=17 June 2022|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220617094606/https://www.ndtv.com/india-news/agnipath-protest-2-coaches-of-passenger-train-set-on-fire-by-mob-in-bihar-3074583|archive-date=17 June 2022|last2=Kumar|first2=Manish|editor-last=Nair|editor-first=Arun}}</ref> * నాలుగేళ్ల తర్వాత సర్వీస్ నుండి తిరిగి వచ్చే యువకులు దేశంలో గ్యాంగ్ వార్స్‌కు కారణమవుతారని రాష్ట్రీయ లోక్‌తాంత్రిక్ పార్టీ (ఆర్.ఎల్.పి) అధినేత ఆందోళన వ్యక్తం చేశారు.<ref name="Gangwars">{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/cities/jaipur/rlp-rajasthan-protests-agnipath-defence-recruitment-scheme-7973182/|title='Will lead to gang wars': RLP in Rajasthan protests against Agnipath defence recruitment scheme|last=Khan|first=Hamza|date=18 June 2022|work=The Indian Express|access-date=17 June 2022|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220713155533/https://indianexpress.com/article/cities/jaipur/rlp-rajasthan-protests-agnipath-defence-recruitment-scheme-7973182/|archive-date=13 July 2022}}</ref> * త్రివిధ దళాల అధిపతులు మీడియా సమావేశం ముగిసిన తర్వాత రాజ్యసభ ప్రతిపక్ష నాయకుడు మల్లికార్జున్ ఖర్గే మాట్లాడుతూ, "గత 75 ఏళ్లలో మొదటిసారిగా, ప్రభుత్వం తీసుకున్న ఒక విధాన నిర్ణయాన్ని సమర్థించుకోవడానికి సర్వీస్ చీఫ్‌లను ముందుంచారు" అని వ్యాఖ్యానించారు. * క్యాబినెట్ మంత్రి తేజ్ ప్రతాప్ యాదవ్ మాట్లాడుతూ, "ప్రధాని 'సేన' (సైన్యం) నుండి శివసేనపైకి దృష్టి మళ్లించారు" అని పేర్కొన్నారు. ఇది శివసేన నుండి కొందరు ఎమ్మెల్యేలు ఫిరాయించడాన్ని ఉద్దేశించి చేసిన వ్యాఖ్య.<ref>{{Cite web|last=Chitre|first=Manjiri Sachin|date=2022-06-23|editor-last=Ghosh|editor-first=Poulomi|title='From sena to Shiv Sena': Tej Pratap Yadav's remark against PM Modi over Agnipath, Maha crisis|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/-from-sena-to-shiv-sena-tej-pratap-yadav-s-remark-against-pm-modi-over-agnipath-maha-crisis-101655982190007.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220623143359/https://www.hindustantimes.com/india-news/-from-sena-to-shiv-sena-tej-pratap-yadav-s-remark-against-pm-modi-over-agnipath-maha-crisis-101655982190007.html|archive-date=23 June 2022|access-date=2022-06-23|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> * అగ్నిపథ్ పథకానికి వ్యతిరేకంగా దేశవ్యాప్తంగా జరుగుతున్న నిరసనలకు కార్మిక సంఘాలు, రైతులు కూడా మద్దతు ప్రకటించారు. ఆల్ ఇండియా ట్రేడ్ యూనియన్ కాంగ్రెస్ జనరల్ సెక్రటరీ అమర్‌జీత్ కౌర్ మాట్లాడుతూ, నరేంద్ర మోడీ ప్రభుత్వం గత ఎనిమిదేళ్లలో తీసుకున్న విధాన నిర్ణయాల పరంపర సామాన్యులకు తీవ్ర ఇబ్బందులను కలిగించిందని విమర్శించారు.<ref>{{Cite web|last=Madhukar|first=Kritika|date=18 June 2022|title=Trade Unions and Farmers Pledge Their Support for Nationwide Protests Against Agnipath Scheme|url=https://krishijagran.com/news/trade-unions-and-farmers-pledge-their-support-for-nationwide-protests-against-agnipath-scheme/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220713155543/https://krishijagran.com/news/trade-unions-and-farmers-pledge-their-support-for-nationwide-protests-against-agnipath-scheme/|archive-date=13 July 2022|access-date=2022-06-20|website=krishijagran.com|language=en}}</ref> * భారతీయ కిసాన్ యూనియన్ జాతీయ అధ్యక్షుడు రాకేశ్ టికాయత్ మాట్లాడుతూ, "అగ్నిపథ్ పథకం ఒక రాజకీయ సమస్య, ఆర్మీ చీఫ్ రాజకీయాలు చేయకూడదు. సైన్యం ఎక్కడ రాజకీయాలు చేసిందో అక్కడ తిరుగుబాట్లు జరిగాయి. అలాంటి తప్పుడు సంప్రదాయాన్ని తీసుకురాకండి" అని అన్నారు.<ref>{{Cite web|last=Dwivedi|first=Pankaj|date=22 June 2022|title=Agnipath Scheme: पंजाब पहुंचे राकेश टिकैत बोले, अग्निपथ योजना एक सियासी मसला, सेना प्रमुख राजनीति न करें|url=https://www.jagran.com/punjab/jalandhar-city-agnipath-scheme-rakesh-tikait-said-army-chiefs-should-not-do-politics-punjab-news-22826784.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220622142300/https://www.jagran.com/punjab/jalandhar-city-agnipath-scheme-rakesh-tikait-said-army-chiefs-should-not-do-politics-punjab-news-22826784.html|archive-date=22 June 2022|access-date=2022-06-22|website=Dainik Jagran|language=hi}}</ref> == పథకంపై మాజీ సైనికుల అభిప్రాయాలు == * పరమవీర చక్ర కెప్టెన్ బాణా సింగ్ ఈ పథకానికి వ్యతిరేకంగా మాట్లాడుతూ, "ఈ పథకాన్ని తీసుకురావడానికి ముందు మరింత చర్చ జరిగి ఉండాల్సింది. సంబంధిత వర్గాలందరితో చర్చించకుండా ఇటువంటి భారీ మార్పులు తీసుకురావడం ఏమంత సమంజసంగా లేదు. అయితే, ఈ పథకం ఎలా ఉండబోతోందో ఇప్పుడు మనం వేచి చూడాలి." <ref name=":2">{{Cite web|date=2022-06-22|title=‘There should've been more debate before bringing in Agnipath’, says Siachen hero Capt Bana Singh|url=https://theprint.in/defence/there-shouldve-been-more-debate-before-bringing-in-agnipath-says-siachen-hero-capt-bana-singh/1007354/|access-date=2022-06-24|website=ThePrint|language=en-US}}</ref> * నావికాదళ మాజీ చీఫ్‌ అడ్మిరల్‌ అరుణ్‌ ప్రకాష్‌ మాట్లాడుతూ.. త్రివిధ దళాలకు ఒకేసారి ఈ పథకాన్ని అమలు చేయడం కష్టసాధ్యమని అన్నాడు. ఇంకా, “ప్రస్తుత రూపంలో ఇది, సైన్యానికి మాత్రమే సరిపోతుంది. దానికున్న పెద్ద పదాతిదళ విభాగానికి అంత పెద్ద సాంకేతికత ఏమీ ఉండదు. నావికాదళం, వైమానిక దళాల విషయంలో, ఒక కొత్త ఉద్యోగికి ప్రాణాంతకమైన ఆయుధ వ్యవస్థలు, సంక్లిష్టమైన యంత్రాలు, ఎలక్ట్రానిక్‌ల నిర్వహణను అప్పగించడానికి తగినంత అనుభవం పొందాలంటే కనీసం 5-6 సంవత్సరాలు అవసరమని గుర్తించాలి.” అని కూడా అన్నాడు.<ref name=":2" /> * ఆర్మీ స్టాఫ్ మాజీ వైస్ చీఫ్ లెఫ్టినెంట్ జనరల్ రాజ్ కద్యన్ (అతను సర్వీస్‌లో ఉన్నప్పుడే ఈ చర్య పట్ల తన వ్యతిరేకతను లేవనెత్తాడు), ఈ రకమైన పథకం తక్కువ రిస్కుండే సంస్థకు సరిపోతుందని చెప్పాడు. "మనం రిస్కు ఎక్కువగా ఉండే రక్షణ దళాలలో దీనిని అమలు చేసే ప్రయత్నం చేస్తున్నాం, యుద్ధం రాకూడదని నేను ఆశిస్తున్నాను, ప్రార్థిస్తున్నాను. యుద్ధమే గనక వస్తే, నాలుగేళ్ళ తరువాత బయటకు పోవాల్సిన వ్యక్తి తన ప్రాణాలను త్యజించేంత నిబద్ధత చూపిస్తాడని ఆశించలేం” అని అతను చెప్పాడు..<ref name="newsclick.in">{{Cite web|date=2022-06-16|title=Army Veterans Slam Central Government's Agnipath Scheme|url=https://www.newsclick.in/Army-Veterans-Slam-Central-Government-Agnipath-Scheme|access-date=2022-06-19|website=NewsClick|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Agnipath stir spreads to TN, Stalin asks Centre to roll it back|url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2022/jun/19/agnipath-stir-spreads-to-tn-stalin-asks-centre-to-roll-it-back-2467253.html|access-date=2022-06-19|website=The New Indian Express}}</ref> * పారాట్రూపర్, మాజీ డైరెక్టర్ జనరల్ మిలిటరీ ఆపరేషన్స్ (DGMO) అయిన లెఫ్టినెంట్ జనరల్ వినోద్ భాటియా మీడియాతో మాట్లాడుతూ, ఈ చర్యపై తన వ్యతిరేకతను స్పష్టంగా తెలియజేశాడు: “దేశం కోసం, సాయుధ దళాల కోసం, అగ్నివీరుల కోసం ToD [టూర్ ఆఫ్ డ్యూటీ] లో అగ్నిపత్ విజయవంతం కావాలని ఆశిద్దాం, ప్రార్థిద్దాం. ఈ ప్రక్రియ చాలా రిస్కుతో కూడుకున్నది, వెనక్కు తీసుకోలేనిదీను. ప్రభుత్వం దీని బాధ్యతను తన భుజాలపై వేసుకుని అది విజయవంతమయ్యేలా చూసుకోవాలి." అతను ఇంకా ఇలా చెప్పాడు “నేను పారాట్రూపర్‌ని, అంచేత రిస్కు నాకు కొత్తేం కాదు. కానీ ఇంత రిస్కు నేను తీసుకోలేను. దీంతో సైన్యపు మౌలిక లక్షణమే మారవచ్చు." <ref>{{Cite web|last=Radhakrishnan|first=R. K.|date=2022-06-15|title=Army veterans point out flaws in Agnipath recruitment scheme|url=https://frontline.thehindu.com/dispatches/army-veterans-point-out-flaws-in-agnipath-recruitment-scheme/article65529422.ece|access-date=2022-06-19|website=frontline.thehindu.com|language=en}}</ref> * మేజర్ జనరల్ జి.డి. బక్షి, ఈ ప్రతిపాదనను తీవ్రంగా దుయ్యబట్టాడు. "అగ్నివీర్ పథకంతో తాను విస్తుపోయానని" పేర్కొన్నాడు. “ఇది పైలట్ ప్రాతిపదికన జరుగుతున్న ట్రయల్ అని నేను మొదట్లో అనుకున్నాను. భారతీయ సాయుధ బలగాలను చైనీస్ (చైనీస్ పీపుల్స్ లిబరేషన్ ఆర్మీని సూచిస్తూ) లాగా స్వల్పకాలిక పాక్షిక నిర్బంధ సైనిక దళంగా మార్చే పని ఇది. ఫర్ గాడ్ సేక్ ప్లీజ్ డోంట్ డూ” అన్నాడు. సంస్థలను నాశనం చేయవద్దని కేంద్రానికి విజ్ఞప్తి చేస్తూ, అతను ఇంకా ఇలా అన్నాడు: “చైనా, పాకిస్తాన్ నుండి గొప్ప ముప్పు ఎదురౌతున్న సమయంలో మన సంస్థలను నాశనం చేయకండి. కేవలం డబ్బును పొదుపు చేయడం కోసం మన వద్ద ఉన్న దానిని నాశనం చేయకూడదు. సాయుధ దళాలకు యువత, అనుభవాల సమ్మిశ్రమం అవసరం. నాలుగేళ్ళ సైనికులు ప్రమాదానికి దూరంగా ఉండే అవకాశం ఉంది. రష్యా నుండి నేర్చుకోండి.” "రాత్రికిరాత్రే నాలుగేళ్ళ టూర్ ఆఫ్ డ్యూటీ మోడల్‌కి మారిపోవడం చాలా విఘాతం కలిగించే మార్పు అవుతుంది" అని ఆ విశ్రాంత ఆర్మీ అధికారి చెప్పాడు.<ref name="newsclick.in" /><ref>{{Cite web|date=2022-06-16|title=Agnipath scheme prompts sharp criticism from all sections of society|url=https://telanganatoday.com/agnipath-scheme-prompts-sharp-criticism-from-all-sections-of-society|access-date=2022-06-19|website=Telangana Today|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|author=Scroll Staff|title=‘Death knell for India’s armed forces’: Retired defence officers voice concern about Agnipath scheme|url=https://scroll.in/article/1026309/death-knell-for-indias-armed-forces-retired-defence-officers-voice-concern-about-agnipath-scheme|access-date=2022-06-19|website=Scroll.in|language=en-US}}</ref> * 10 మంది పారా కమాండోలలో సెకండ్-ఇన్-కమాండ్‌గా ఉన్న మేజర్ జనరల్ షియోనన్ సింగ్ భారత శాంతి పరిరక్షక దళంలో భాగంగా శ్రీలంకలో పనిచేసాడు. అతను, "ఇది మూర్ఖపు చర్య, ఇది భద్రతా దళాల సామర్థ్యాన్నే ప్రభావితం చేయగలదు." "డబ్బు పొదుపు చేయడం మంచిదే, కానీ రక్షణ దళాల డబ్బుతో చేయకూడదు. అనుభవజ్ఞుడైన సైనికుడు యుద్ధంలో మరణిస్తే, నాలుగేళ్ల శిక్షణ పొందిన వ్యక్తితో అతని స్థానాన్ని భర్తీ చేయగలరా? ఇలాంటి విధానాలతో ఈ పనులు కావు." అన్నాడు.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-61836637|title=Agnipath: India strike over controversial army hiring plan|date=2022-06-20|work=BBC News|access-date=2022-06-20|language=en-GB}}</ref> * ఎయిర్ వైస్ మార్షల్ మన్మోహన్ బహదూర్, "భారత సైన్యం రెండు శతాబ్దాలుగా, వైమానిక దళం, నౌకాదళాలు దశాబ్దాలుగా అవలంబిస్తూ ఉన్న పద్దతుల నుండి ఈ పథకం సంపూర్ణంగా తొలగిపోతోంది. మార్పు ఏదైనా, అంచెలంచెలుగా, వివిధ దశల్లో చేసి ఉండాల్సింది" అని అన్నాడు.<ref name=":2" /> * మౌంటైన్ బ్రిగేడ్ మాజీ కమాండర్, నేషనల్ సెక్యూరిటీ గార్డ్ (NSG) మాజీ కమాండర్ బ్రిగేడియర్ V. మహాలింగం మాట్లాడుతూ, "యుద్ధల్లో విజయం సాధించే సైన్యపు సామర్థ్యాన్ని దిగజార్చుతుంది. దురదృష్టవశాత్తు, నిర్ణయం చేసిన అధికారులెప్పుడూ యుద్ధంలో పాల్గొనలేదు. బుల్లెట్లు దూసుకొచ్చేవేళ, బాగా యుద్ధ సన్నద్ధంగా ఉన్న స్థానంపై దాడి చేయవలసి వచ్చినప్పుడు కమాండ్ & కంట్రోల్‌ని అమలు చేయడం ఎలా ఉంటుందో వాళ్ళకు తెలియదు." అన్నాడు.<ref>{{Cite web|author=Scroll Staff|title=‘Death knell for India’s armed forces’: Retired defence officers voice concern about Agnipath scheme|url=https://scroll.in/article/1026309/death-knell-for-indias-armed-forces-retired-defence-officers-voice-concern-about-agnipath-scheme|access-date=2022-06-20|website=Scroll.in|language=en-US}}</ref> * భారత వైమానిక దళానికి చెందిన వింగ్ కమాండర్ అనుభా జైన్ మాట్లాడుతూ "వెన్నెముక లేని జనరళ్ళు ప్రభుత్వాన్ని ప్రసన్నం చేసుకోవడానికి తొక్కిసలాడుకుంటున్నారు." అన్నాడు.<ref>{{Cite web|title=‘Youth doesn’t want political jumlas’: An army veteran’s detailed argument against Agnipath scheme – Part 2|url=https://www.financialexpress.com/defence/youth-doesnt-want-political-jumlas-an-army-veterans-detailed-argument-against-agnipath-scheme-part-2/2567668/|access-date=2022-06-22|website=Financialexpress|language=en}}</ref> * మాజీ ఆర్మీ జవాన్లు కూడా "సైన్యంతో ప్రయోగాలు చేయవద్దు, నాలుగేళ్ల తర్వాత గ్యాంగ్‌స్టర్స్‌లో చేరితే ఎలా ఉంటుంది?" అని ఉటంకిస్తూ ఈ పథకాన్ని నిందించారు. ఫరీద్‌కోట్‌లోని మాజీ సైనికుల సంక్షేమ సంఘం జిల్లా అధ్యక్షుడు హవిల్దార్ ప్రేమ్‌జిత్ సింగ్ బ్రార్ మాట్లాడుతూ "ఇది తప్పుడు చర్య. ఈ నిఅయమ నిబంధనలపై సైన్యంలో చేరడానికి ఎవరూ ఆసక్తి చూపరు. ఇది ప్రైవేట్ సైన్యాన్ని పెంచడం లాంటిది. సరిహద్దుల్లో ఎవరైనా చనిపోతే, అతనికి ఒక స్థిరమైన నష్టపరిహారం మాత్రమే ఇస్తామనీ, అతని కుటుంబానికి ఎటువంటి పెన్షన్ గానీ, లేదా ఎటువంటి ప్రయోజనం గానీ లభించదని చెబుతున్నారు. ఈ పరిస్థితుల్లో, చనిపోవడానికి ఎవరైనా ఎందుకు సిద్ధంగా ఉండాలి?" అన్నాడు.<ref>{{Cite web|date=2022-06-16|title=Ex-jawans slam Agnipath: Don't experiment with Army, what if they join gangsters after four years?|url=https://indianexpress.com/article/india/ex-jawans-slam-agnipath-dont-experiment-with-army-7972007/|access-date=2022-06-19|website=The Indian Express|language=en}}</ref> == రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల ప్రతిస్పందన == జూన్ 30న పంజాబ్ శాసనసభ ఈ పథకాన్ని వెంటనే ఉపసంహరించుకోవాలని కేంద్ర ప్రభుత్వాన్ని కోరుతూ ఒక తీర్మానాన్ని ఆమోదించింది. ఈ తీర్మానాన్ని అసెంబ్లీలో మైనారిటీగా ఉన్న బిజెపి సభ్యులు వ్యతిరేకించారు. అటువంటి తీర్మానాన్ని ఆమోదించిన ఏకైక రాష్ట్రం పంజాబ్.<ref>{{cite news|url=https://www.tribuneindia.com/news/punjab/amid-opposition-by-bjp-mlas-punjab-vidhan-sabha-passes-resolution-against-agnipath-scheme-408286|title=Amid opposition by BJP MLAs, Punjab Vidhan Sabha passes resolution against Agnipath scheme|date=30 June 2022|work=Tribuneindia News Service|access-date=1 July 2022|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220701022203/https://www.tribuneindia.com/news/punjab/amid-opposition-by-bjp-mlas-punjab-vidhan-sabha-passes-resolution-against-agnipath-scheme-408286|archive-date=1 July 2022|language=en}}</ref> == ప్రభుత్వ స్పందన == * భారతదేశంలో సదుద్దేశాలు కూడా రాజకీయాల్లో చిక్కుకుపోవడం దురదృష్టమని ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ అన్నాడు. జూన్ 20న, "అనేక నిర్ణయాలు ఇప్పుడు అన్యాయంగా కనిపించవచ్చు. కొంత కాలం తరువాత, ఆ నిర్ణయాలే దేశనిర్మాణానికి దోహదపడతాయి." అని అతను అన్నాడు.<ref>{{Cite web|title=Agnipath scheme: 'Several decisions look unfair but will help in nation-building,' says PM Modi|url=https://www.freepressjournal.in/india/agnipath-scheme-several-decisions-look-unfair-but-will-help-in-nation-building-says-pm-modi|access-date=2022-06-20|website=Free Press Journal|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=PM Amid 'Agnipath' Row: "Some Decisions Look Unfair But..."|url=https://www.ndtv.com/india-news/pm-amid-agnipath-row-some-decisions-look-unfair-but-will-help-in-nation-building-in-long-run-3083712|access-date=2022-06-20|website=NDTV.com}}</ref> * రక్షణ మంత్రి రాజ్‌నాథ్‌సింగ్‌ ఓ సదస్సులో మాట్లాడుతూ, "సాయుధ బలగాల్లో నియామకాల ప్రక్రియలో అది విప్లవాత్మకమైన మార్పులు తీసుకొస్తోంది. కొందరు దీనిపై అపోహలు వ్యాప్తి చేస్తున్నారు. కొత్త పథకం కావడంతో ప్రజల్లో కొంత గందరగోళం ఉండవచ్చు" అని అన్నాడు.<ref>{{Cite web|title=Rajnath defends Agnipath, says protests politically motivated|url=https://www.telegraphindia.com/india/rajnath-singh-defends-agnipath-says-protests-politically-motivated/cid/1870604|access-date=2022-06-19|website=www.telegraphindia.com}}</ref> * ఆర్మీ స్టాఫ్ చీఫ్ మనోజ్ పాండే నిరసనలపై స్పందిస్తూ, "సైన్యంలో చేరాలనుకునే ఆశావాదుల ఆందోళన, వారికి సరైన సమాచారం లేకపోవడం వలన వచ్చింది."<ref>{{Cite web|title=Agnipath scheme: What Army chief General Manoj Pande said on protests|url=https://www.dnaindia.com/india/report-agnipath-scheme-what-army-chief-general-manoj-pande-said-on-agnipath-protests-2961368|access-date=2022-06-19|website=DNA India|language=en}}</ref> * నేవల్ స్టాఫ్ చీఫ్ ఆర్. హరి కుమార్ మాట్లాడుతూ "ఇలాంటి నిరసనలను నేను ఊహించలేదు. తప్పుడు సమాచారం, పథకం గురించి తప్పుగా అర్థం చేసుకోవడం వల్లే నిరసనలు జరుగుతున్నాయని నేను భావిస్తున్నాను" అని అన్నాడు.<ref>{{Cite web|title='Didn't Anticipate': Navy Chief On Violent Protests Over Agnipath Scheme|url=https://www.ndtv.com/india-news/agnipath-protests-didnt-anticipate-navy-chief-admiral-r-hari-kumar-on-violent-protests-3076973|access-date=2022-06-19|website=NDTV.com}}</ref> * ఎయిర్ స్టాఫ్ చీఫ్ వివేక్ రామ్ చౌదరి హింసను ఖండిస్తూ, "[రిక్రూట్‌మెంట్ ప్రక్రియలో] చివరి దశ, పోలీసు ధృవీకరణ: ఈ నిరసనల్లో ప్రమేయం ఉన్నవారు, పోలీసుల నుండి క్లియరెన్స్ పొందలేరు" అని అన్నాడు.<ref>{{Cite web|author=Abhishek Bhalla|date=18 June 2022|title=Those involved in Agnipath protests won't get police clearance, warns Air Chief Marshal|url=https://www.indiatoday.in/india/story/agnipath-scheme-protesters-will-not-get-police-clearance-air-chief-marshal-vr-chaudhari-1963895-2022-06-18|access-date=2022-06-19|website=India Today|language=en}}</ref> * మిలిటరీ వ్యవహారాల శాఖ అదనపు కార్యదర్శి, లెఫ్టినెంట్ జనరల్ అనిల్ పూరి, పెరుగుతున్న ఆందోళనపై స్పందిస్తూ "ఆశావహులు, తాము నిరసనలలో పాలుపంచుకోలేదని నిరూపించుకోవాలి" అని అన్నాడు.<ref>{{Cite web|last=Joshi|first=Poorva|date=2022-06-19|title=Agnipath: No rollback of scheme, aspirants need to prove they weren't part of 'protest or vandalism'|url=https://www.indiatvnews.com/news/india/agnipath-scheme-defense-ministry-briefing-anil-puri-no-rollback-aspirants-need-to-prove-certificates-they-were-not-part-of-protest-or-vandalism-2022-06-19-785734|access-date=2022-06-19|website=www.indiatvnews.com|language=en}}</ref> అతను ఇంకా మాట్లాడుతూ, "ఇక ఈ పథకాన్ని వెనక్కి తీసుకోవడం గురించి చెప్పాలంటే.. - అది కుదరదు. అసలు దానిని ఎందుకు వెనక్కి తీసుకోవాలి? దేశంలో యువరక్తం నింపడానికి ఇది ఏకైక ప్రగతిశీల చర్య." అన్నాడు.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/bjp-accuses-opposition-of-doing-politics-with-national-security-after-it-opposes-agnipath/article65542818.ece|title=BJP accuses Opposition of doing politics with national security after it opposes Agnipath|date=2022-06-19|work=The Hindu|access-date=2022-06-21|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> == పథకానికి వ్యతిరేకంగా సుప్రీంకోర్టులో పిటిషన్ == అగ్నిపథ్ పథకానికి వ్యతిరేకంగా జూన్‌లో సుప్రీంకోర్టులో న్యాయవాదులు ఎం.ఎల్. శర్మ, విశాల్ తివారీ, హర్ష్ అజయ్ సింగ్ మూడు పిటిషన్లు దాఖలు చేశారు.<ref name="Plea 21 June">{{cite news|url=https://thewire.in/law/plea-against-agnipath-mentioned-in-sc-union-govt-files-caveat-asking-to-be-heard-first|title=Plea Against Agnipath Mentioned in SC; Union Govt Files Caveat Asking to Be Heard First|date=21 June 2022|work=The Wire|access-date=21 June 2022|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220621055111/https://thewire.in/law/plea-against-agnipath-mentioned-in-sc-union-govt-files-caveat-asking-to-be-heard-first|archive-date=21 June 2022}}</ref> శతాబ్దాల నాటి సాయుధ దళాల ఎంపిక ప్రక్రియను ప్రభుత్వం రాజ్యాంగ నిబంధనలకు విరుద్ధంగా, పార్లమెంటరీ ఆమోదం లేకుండా రద్దు చేసిందని శర్మ ఆరోపించారు. జూన్ 14 నాటి నోటిఫికేషన్/ప్రెస్ నోట్‌ను చట్టవిరుద్ధం, రాజ్యాంగ విరుద్ధం అని పేర్కొంటూ దానిని రద్దు చేయాలని అడ్వకేట్ ఎం.ఎల్. శర్మ సుప్రీంకోర్టులో ఒక పిటిషన్ దాఖలు చేశారు.<ref name=":1">{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/india/plea-filed-in-supreme-court-against-agnipath-scheme/articleshow/92342511.cms|title=Plea filed in Supreme Court against Agnipath scheme|work=The Economic Times|access-date=2022-06-20|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220620153722/https://economictimes.indiatimes.com/news/india/plea-filed-in-supreme-court-against-agnipath-scheme/articleshow/92342511.cms|archive-date=20 June 2022}}</ref><ref>{{Cite web|last=Kakkar|first=Shruti|date=2022-06-20|title=PIL In Supreme Court Challenges Agnipath Recruitment Scheme For Armed Forces|url=https://www.livelaw.in/top-stories/pil-in-supreme-court-challenges-agnipath-recruitment-scheme-for-armed-forces-201950|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220620131712/https://www.livelaw.in/top-stories/pil-in-supreme-court-challenges-agnipath-recruitment-scheme-for-armed-forces-201950|archive-date=20 June 2022|access-date=2022-06-20|website=www.livelaw.in|language=en}}</ref> 14 జూన్ 2022న కేంద్రం రాజ్యాంగ నిబంధనలకు విరుద్ధంగా, పార్లమెంటులో ఆమోదం లేకుండా, ఎలాంటి గెజిట్ నోటిఫికేషన్ లేకుండా శతాబ్దాల నాటి ఆర్మీ ఎంపిక ప్రక్రియను మార్చివేసిందని, మొత్తం మూడు సాయుధ దళాల విభాగాల్లో ఈ పథకాన్ని అమలు చేసిందని ఆయన తన పిటిషన్‌లో ఆరోపించారు.<ref name=":1" /> ఈ పథకానికి వ్యతిరేకంగా దేశవ్యాప్తంగా జరుగుతున్న నిరసనలను కూడా ఆయన తన పిటిషన్‌లో ప్రస్తావించారు.<ref name=":1" /> ఈ హింసాత్మక నిరసనలపై స్టేటస్ రిపోర్టును సమర్పించాలని కేంద్రంతో పాటు ఉత్తరప్రదేశ్, తెలంగాణ, బీహార్, హర్యానా, రాజస్థాన్ ప్రభుత్వాలను ఆదేశించాలని కూడా ఆ పిటిషన్ కోరింది.<ref name=":1" /> ఈ పథకాన్ని, జాతీయ భద్రత, సైన్యంపై దాని ప్రభావాన్ని పరిశీలించడానికి సుప్రీంకోర్టు రిటైర్డ్ న్యాయమూర్తి అధ్యక్షతన ఒక నిపుణుల కమిటీని ఏర్పాటు చేయాలని ఆదేశించాలని కూడా పిటిషన్‌లో కోరింది.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web|title=Plea filed in Supreme Court against Agnipath recruitment scheme, terms it 'illegal'|url=https://www.newindianexpress.com/nation/2022/jun/20/plea-filed-in-supreme-court-against-agnipath-recruitment-scheme-terms-it-illegal-2467764.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220620153710/https://www.newindianexpress.com/nation/2022/jun/20/plea-filed-in-supreme-court-against-agnipath-recruitment-scheme-terms-it-illegal-2467764.html|archive-date=20 June 2022|access-date=2022-06-20|website=The New Indian Express}}</ref> జూలై 6న మాజీ సైనికుడు రవీంద్ర సింగ్ షెకావత్ సుప్రీంకోర్టులో కొత్త పిటిషన్ దాఖలు చేశారు. రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ జారీ చేసిన నోటిఫికేషన్ చట్టవిరుద్ధం, రాజ్యాంగవిరుద్ధం అని పేర్కొంటూ దానిని రద్దు చేయాలని ఆయన కోరారు. ఆయన మాట్లాడుతూ, "ఇటీవల ప్రారంభించిన పథకం దేశవ్యాప్తంగా సాయుధ దళాల ఆశావాహుల నుండి సందేహాన్ని ఎదుర్కొంది, అనేక ప్రశ్నలకు సమాధానాలు ఇవ్వలేదు. కొన్ని ఆందోళనలు రిక్రూట్‌మెంట్ ప్రక్రియ మధ్య లేదా చివరి దశల్లో ఉన్న ఆశావాహులకు సంబంధించినవి. రిక్రూట్‌మెంట్ ప్రక్రియలో ఈ ఆకస్మిక మార్పు ఆశావాహులకు ఊహించని పరిస్థితులను సృష్టించింది, వారి భవిష్యత్తును అంధకారం/ప్రమాదంలో పడేసింది. ఈ పథకం గత అనేక సంవత్సరాలుగా సాయుధ దళాల కోసం సన్నద్ధమవుతున్న, కోవిడ్-19 కారణంగా ఖాళీలు లేకపోవడం వల్ల రిక్రూట్‌మెంట్ ప్రక్రియలో పాల్గొనలేకపోయిన వ్యక్తులకు అవకాశం కల్పించడంలో విఫలమైంది" అని పిటిషన్‌లో పేర్కొన్నారు. ఈ పథకానికి గల కారణం, దాని ప్రభావంతో పాటు, కొత్తగా ప్రవేశపెట్టిన శిక్షణ ప్రక్రియ పోరాట సమర్థత, కార్యకలాపాలకు సన్నద్ధత, రక్షణ సన్నద్ధతపై చూపే ప్రభావాన్ని అధ్యయనం చేయడానికి ఒక 'పైలట్ ప్రాజెక్ట్'ను ప్రారంభించాలంటూ సంబంధిత అధికారులను ఆదేశించాలని కూడా ఆ పిటిషన్‌లో కోరారు.<ref>{{Cite web|title=Fresh Plea In Supreme Court Challenges 'Agnipath' Scheme|url=https://www.ndtv.com/india-news/fresh-plea-in-supreme-court-challenges-agnipath-scheme-3130225|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220706175117/https://www.ndtv.com/india-news/fresh-plea-in-supreme-court-challenges-agnipath-scheme-3130225|archive-date=6 July 2022|access-date=2022-07-06|website=NDTV.com}}</ref> అదే రోజు, కేంద్ర ప్రభుత్వం కొత్తగా తెచ్చిన అగ్నిపథ్ రిక్రూట్‌మెంట్ స్కీమ్‌కు ప్రభావితం కాకుండా, 2019 నోటిఫికేషన్ ప్రకారం రిక్రూట్‌మెంట్‌ను పూర్తి చేసి ఎన్‌రోల్‌మెంట్ జాబితాను జారీ చేయాలని కోరుతూ భారత వైమానిక దళంలో ఎయిర్‌మెన్‌లుగా షార్ట్‌లిస్ట్ చేయబడిన వివిధ అభ్యర్థులు ఢిల్లీ హైకోర్టులో ఒక పిటిషన్ దాఖలు చేశారు. ఇదే అంశంపై సుప్రీంకోర్టులో విచారణ పెండింగ్‌లో ఉన్నందున, ఢిల్లీ హైకోర్టు న్యాయమూర్తులు సురేష్ కుమార్ కైట్, సౌరభ్ బెనర్జీలతో కూడిన డివిజన్ బెంచ్ ఈ పిటిషన్‌పై విచారణను రెండు వారాలకు వాయిదా వేసింది. ఈ పిటిషన్‌ను న్యాయవాది ప్రశాంత్ భూషణ్ ద్వారా గ్రూప్ "X" ట్రేడ్‌లు (ఎడ్యుకేషన్ ఇన్‌స్ట్రక్టర్ ట్రేడ్ మినహా), గ్రూప్ "Y" ట్రేడ్‌లు (ఆటోమొబైల్ టెక్నీషియన్ మినహా), ఇండియన్ ఎయిర్ ఫోర్స్ (సెక్యూరిటీ), ఇండియన్ ఎయిర్ ఫోర్స్ (పోలీస్), మ్యూజిషియన్ ట్రేడ్‌లలో భారత వైమానిక దళంలో ఎయిర్‌మెన్‌లుగా నమోదు కోసం ఎదురుచూస్తున్న 20 మంది అభ్యర్థులు దాఖలు చేశారు.<ref>{{Cite web|last=Thapliyal|first=Nupur|date=2022-07-06|title=Agnipath Scheme: Shortlisted IAF Candidates Move Delhi High Court Seeking Enrolment As Per Previous Recruitment Scheme|url=https://www.livelaw.in/news-updates/agnipath-scheme-candidates-airmen-iaf-delhi-high-court-enrolment-previous-recruitment-203036|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220706175117/https://www.livelaw.in/news-updates/agnipath-scheme-candidates-airmen-iaf-delhi-high-court-enrolment-previous-recruitment-203036|archive-date=6 July 2022|access-date=2022-07-06|website=www.livelaw.in|language=en}}</ref> == మొదటి అగ్నివీర్ బ్యాచ్ (2023) == భారత సైన్యంలో పురాతన, అతిపెద్ద శిక్షణా కేంద్రాలలో ఒకటైన నాసిక్ రోడ్‌లోని ఆర్టిలరీ సెంటర్ అగ్నివీర్‌లుగా ఎంపికైన యువతకు శిక్షణ ఇవ్వడానికి ఆర్మీ ఆమోదించిన కేంద్రాలలో ఒకటి. 5000 మంది అగ్నివీర్‌లతో కూడిన మొదటి బ్యాచ్ ఆర్టిలరీ సెంటర్‌లో 31 వారాల కఠినమైన శిక్షణ తీసుకుంటుంది. ఇందులో మొదటి 10 వారాలు ప్రాథమిక సైనిక శిక్షణ, మిగిలిన 21 వారాలు అధునాతన శిక్షణా కార్యక్రమాల కోసం కేటాయించబడ్డాయి. అగ్నివీర్‌లను వారి నైపుణ్యం, సామర్థ్యం ఆధారంగా డ్రైవర్లు, గన్నర్లు, రేడియో ఆపరేటర్లు, టెక్నికల్ అసిస్టెంట్లు అనే నాలుగు విభాగాలుగా విభజిస్తారు.<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/nashik/1st-agniveer-batch-arrives-at-nashiks-artillery-centre/articleshow/96825181.cms|title=1st Agniveer Batch Arrives At Nashik's Artillery Centre {{!}} Nashik News - Times of India|last1=Sonawane|first1=Santosh|work=Times Nation|access-date=8 January 2023|publisher=The Times of India|language=en}}</ref> ఉధంపూర్ జిల్లాలోని ధన్సల్‌లో ఉన్న జమ్మూ అండ్ కాశ్మీర్ లైట్ ఇన్‌ఫాంట్రీ (JAKLI) రెజిమెంట్ సెంటర్‌లోని ఆధునిక అగ్నివీర్ శిక్షణా కేంద్రాన్ని జనరల్ ఆఫీసర్ కమాండింగ్-ఇన్-చీఫ్ (GOC-in-C) నార్తర్న్ కమాండ్ సందర్శించి, మొదటి బ్యాచ్ కోసం చేసిన ఏర్పాట్లు, సంసిద్ధతను సమీక్షించారు.<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/education/news/goc-in-c-lt-gen-dwivedi-reviews-1st-batch-of-agniveers-training-provisions-at-dhansal/articleshow/96796503.cms|title=GOC-in-C Lt Gen Dwivedi reviews 1st batch of Agniveers training provisions at Dhansal - Times of India|last1=Khajuria|first1=Sanjay|date=6 January 2023|work=The Times of India|access-date=9 January 2023|language=en}}</ref> భారత సాయుధ దళాలు 2023లో 46,000 మంది అగ్నివీర్‌లను నియమించుకుంటున్నాయి, ఇందులో 40,000 మంది భారత సైన్యంలోకి వెళతారు.<ref>{{Cite web|date=19 June 2022|title=Army to hold 83 recruitment rallies to recruit around 40,000 'Agniveers'|url=https://www.business-standard.com/article/current-affairs/army-navy-iaf-announce-broad-schedule-for-recruitment-under-agnipath-122061900508_1.html|website=www.business-standard.com}}</ref> మిగిలిన 6,000 మంది అగ్నివీర్‌లలో చెరో 3000 మంది చొప్పున ఇండియన్ నేవీ, ఇండియన్ ఎయిర్‌ఫోర్స్‌లో చేరనున్నారు.<ref>{{Cite web|date=3 August 2022|title=Indian Navy receives million applications for 3,000 Agniveer posts; 82,000 women|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/indian-navy-receives-million-applications-for-3-000-agniveer-posts-82-000-women-101659535870838.html|website=Hindustan Times}}</ref> జనవరి 2023లో, భారత సైన్యంలో అగ్నివీర్‌లుగా ఎంపికైన దాదాపు 19,000 మంది నాన్-ఆఫీసర్ స్థాయి (PBOR) సిబ్బంది దేశవ్యాప్తంగా దాదాపు 40 కేంద్రాల్లో శిక్షణ ప్రారంభించారు, రెండవ బ్యాచ్ 21,000 మంది అగ్నివీర్‌లు మార్చి 2023లో శిక్షణను ప్రారంభిస్తారు.<ref>{{Cite web|date=7 January 2023|title=Army starts training its 1st batch of 19,000 Agniveers — hi-tech simulators, ethos crash course|url=https://www.theprint.in/defence/army-starts-training-its-1st-batch-of-19000-agniveers-hi-tech-simulators-ethos-crash-course/1301975/}}</ref> నాలుగేళ్ల టూర్ ఆఫ్ డ్యూటీ (ToD) ముగిసిన తర్వాత అగ్నివీర్‌లలో 25% మందిని భారత సైన్యం మరో 17 ఏళ్ల పాటు తమ పూర్తి పదవీకాలాన్ని అందించేందుకు అట్టేపెట్టుకుంటుంది, మిగిలిన వారిని విడుదల చేస్తుంది.<ref>{{Cite web|title=Here's What Veterans Have to Say as Training for First Batch of 'Agniveers' Begins|url=https://thewire.in/security/veterans-agniveer-training-military|website=The Wire}}</ref> మే 2024 నాటికి, ఆర్మీ కింద 40,000 మందితో కూడిన రెండు బ్యాచ్‌లు శిక్షణను పూర్తి చేశాయి, నవంబర్ 2023 నుండి మరో 20,000 మంది శిక్షణ పొందుతున్నారు. ఇంకా, 7,385 అగ్నివీర్ నేవీ మూడు బ్యాచ్‌లు, 4,955 అగ్నివీర్ వాయు (ఎయిర్ ఫోర్స్) రెండు బ్యాచ్‌లు శిక్షణను పూర్తి చేశాయి.<ref name=":4">{{Cite web|last=|first=|title=Army may come up with modifications to Agnipath scheme based on its survey on Agniveers|url=https://www.deccanherald.com/india/army-may-come-up-with-modifications-to-agnipath-scheme-based-on-its-survey-on-agniveers-3035648|access-date=2024-05-23|website=Deccan Herald|language=en}}</ref><ref name=":5">{{Cite news|url=https://www.moneycontrol.com/news/india/army-conducts-internal-survey-on-agnipath-scheme-may-propose-tweaks-report-12730534.html|title=Army conducts internal survey on Agnipath scheme, may propose tweaks: Report|date=2024-05-23|work=Money Control|access-date=2024-05-23}}</ref> జూన్ 1, 2024న, 2,614 మంది అగ్నివీర్ వాయు (ఎయిర్ ఫోర్స్) ట్రైనీల మరో బ్యాచ్ ఎయిర్‌మెన్ ట్రైనింగ్ స్కూల్ నుండి తమ శిక్షణను పూర్తి చేసుకుంది.<ref>{{Cite web|date=2024-06-01|title=2614 Agniveervayu Trainees Graduate in Landmark Parade at Airmen Training School, Belagavi|url=https://www.ssbcrack.com/2024/06/2614-agniveervayu-trainees-graduate-in-landmark-parade-at-airmen-training-school-belagavi.html|access-date=2024-06-02|language=en-US}}</ref> జూన్ 2024లో, 2,500 మంది అగ్నివీర్ల మూడవ బ్యాచ్ (మద్రాస్ రెజిమెంటల్ సెంటర్ నుండి 914, మరాఠా లైట్ ఇన్‌ఫాంట్రీ రెజిమెంటల్ సెంటర్ నుండి 560, పంజాబ్ రెజిమెంటల్ సెంటర్ నుండి 624, లడఖ్ స్కౌట్స్ నుండి 402) వారి 31 వారాల శిక్షణను పూర్తి చేసుకుని ఆర్మీలో చేరింది.<ref>{{Cite web|date=2024-06-04|title=3rd Batch of Agniveers Passes Out from Madras Regimental Centre|url=https://www.ssbcrack.com/2024/06/3rd-batch-of-agniveers-passes-out-from-madras-regimental-centre.html|access-date=2024-06-05|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/agniveers-give-an-impressive-attestation-parade-at-mlirc-in-belagavi/article68250902.ece|title=Agniveers give an impressive attestation parade at MLIRC in Belagavi|last=|first=|date=2024-06-04|work=The Hindu|access-date=2024-06-05|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ranchi/624-agniveers-join-army/articleshow/110715213.cms|title=624 Agniveers join Army|work=The Times of India|access-date=2024-06-05|issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web|title=Over 400 Agniveer Joins Ladakh Scouts Regiment at Passing Out Parade|url=https://www.news18.com/india/over-400-agniveer-joins-ladakh-scouts-regiment-at-passing-out-parade-8921258.html|access-date=2024-06-07|website=News18|language=en}}</ref> జూలై 2024 నాటి నివేదికల ప్రకారం, సుమారు లక్ష మంది అగ్నివీర్లు సైన్యంలోకి నియమించబడ్డారని, వారిలో దాదాపు 70,000 మందికి పోస్టింగ్ ఇచ్చామని తెలిసింది. 2024-25 కోసం 50,000 మంది అగ్నివీర్ల ఖాళీలు ఉన్నాయని, నియామక ప్రక్రియ కొనసాగుతోందని నివేదించబడింది.<ref>{{Cite web|date=2024-07-21|title="Approx 1 lakh Agniveers enrolled in Army, 70,000 already posted in units": AG Lt Gen CB Ponappa|url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/approx-1-lakh-agniveers-enrolled-in-army-70000-already-posted-in-units-ag-lt-gen-cb-ponappa20240721190945/|access-date=2024-07-21|website=[[Asian News International]]}}</ref> ఆగస్టు 2024 నాటికి, దాదాపు 2,500 మంది అగ్నివీర్ నేవీ నావికులకు చెందిన మూడు బ్యాచ్‌లు ఐ.ఎన్.ఎస్ చిలికా శిక్షణా కేంద్రం నుండి పట్టభద్రులయ్యారు. 1,429 మంది నావికులతో కూడిన నాల్గవ బ్యాచ్ అదే కేంద్రం నుండి 2024 ఆగస్టు 10న పట్టభద్రులయ్యారు.<ref>{{Cite web|title="I See Great Hope In Them": Navy Chief As Over 1,400 Agniveers Graduate|url=https://www.ndtv.com/india-news/scheme-is-going-well-admiral-dinesh-tripathi-applauds-agniveer-scheme-6305192|access-date=2024-08-11|website=NDTV.com}}</ref> === హైదరాబాద్ === హైదరాబాద్‌లోని గోల్కొండ ఆర్టిలరీ సెంటర్‌లో నాన్-ఆఫీసర్ స్థాయి (PBOR) లో నియమించబడిన 2,264 అగ్నివీర్ల మొదటి బ్యాచ్ కోసం 31 వారాల వ్యవస్థీకృత శిక్షణ 2023 జనవరి 1న ప్రారంభమైంది.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/first-batch-of-agniveers-start-training-at-golconda-artillery-in-hyderabad/articleshow/96865925.cms|title=First batch of Agniveers start training at Golconda Artillery in Hyderabad|date=10 January 2023|newspaper=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/31-week-training-for-agniveers-under-way-at-artillery-centre-hyderabad/article66357190.ece|title=31-week training for Agniveers under way at Artillery Centre-Hyderabad|last=Singh|first=Siddharth Kumar|date=9 January 2023|newspaper=The Hindu|via=www.thehindu.com}}</ref> దాదాపు 3,000 మందితో కూడిన రెండో బ్యాచ్ శిక్షణ మార్చి 3, 2023న ప్రారంభమైంది.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/agniveerss-second-batch-begin-training/articleshow/98401818.cms|title=Agniveers's second batch begin training|date=4 March 2023|newspaper=The Times of India}}</ref> === నాసిక్ === జనవరి 2023లో, నాసిక్ రోడ్‌లోని ఆర్టిలరీ సెంటర్‌లో 2,640 మంది అగ్నివీర్ల మొదటి బ్యాచ్ శిక్షణ ప్రారంభమైంది.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/nashik/motivated-agniveers-arrive-at-artillery-centre-in-nashik-for-31-week-long-gruelling-training/articleshow/96898445.cms|title=Motivated agniveers arrive at Artillery Centre in Nashik for 31-week-long gruelling training|date=11 January 2023|newspaper=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/nashik/1st-agniveer-batch-arrives-at-nashiks-artillery-centre/articleshow/96825181.cms|title=First Agniveer batch arrives at Nashik's Artillery Centre|date=8 January 2023|newspaper=The Times of India}}</ref> రెండవ బ్యాచ్ శిక్షణ మార్చి 2023లో ప్రారంభమైంది. భారత సైన్యంలో గన్నర్లు (తోప్చి), టెక్నికల్ అసిస్టెంట్లు, రేడియో ఆపరేటర్లు, మోటార్ డ్రైవర్లుగా సేవ చేసే అవకాశం ఈ అగ్నివీర్‌లకు లభిస్తుంది.<ref>{{Cite web|title=Maharashtra: 2,600 Agniveers Join Training At Artillery Centre, Nashik|url=https://www.outlookindia.com/national/maharashtra-2-600-agniveers-join-training-at-artillery-centre-nashik-news-252464}}</ref> === రాణిఖేత్ === జనవరి 2023లో, కుమావోన్ రెజిమెంట్ ప్రధాన కార్యాలయమైన రాణిఖేత్‌లోని సోమనాథ్ శర్మ పరేడ్ గ్రౌండ్‌లో 796 మంది అగ్నివీర్ల శిక్షణ ప్రారంభమైంది.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/agniveers-breathe-fire-in-optimised-training/article66379103.ece|title=Agniveers breathe fire in 'optimised' training|last=Nair|first=Sobhana K.|date=14 January 2023|newspaper=The Hindu|via=www.thehindu.com}}</ref> == రిక్రూట్‌మెంట్ విధానంలో మార్పులు == అగ్నివీర్ల సైనిక నియామక ప్రక్రియ మారబోతోంది. భౌతిక పరీక్ష కంటే ముందే ఆన్‌లైన్ కామన్ ఎంట్రన్స్ ఎగ్జామ్ (CEE) నిర్వహించాలని ఆర్మీ నిర్ణయించింది. మొదటి ఆన్‌లైన్ CEE నిర్వహణ కోసం దేశవ్యాప్తంగా సుమారు 200 కేంద్రాలను గుర్తించారు. ఏప్రిల్ 2023లో జరగబోయే పరీక్ష కోసం ఫిబ్రవరి 2023 మధ్య నుండి ఒక నెల పాటు ఆన్‌లైన్ దరఖాస్తులు అందుబాటులో ఉంటాయి. సవరించిన రిక్రూట్‌మెంట్ ప్రక్రియ అభిజ్ఞా సామర్థ్యాన్ని పెంచడం, రిక్రూట్‌మెంట్ ర్యాలీల సమయంలో భారీ జనసందోహాన్ని తగ్గించడం ద్వారా మెరుగైన నిర్వహణను, సులభంగా పరీక్షల నిర్వహణను లక్ష్యంగా చేసుకుంది.<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/agniveer-defence-recruitment-process-now-online-common-entrance-exam-is-first/article66470711.ece|title=Army amends recruitment procedure for Agniveers, to hold online exam first|last1=|first1=|date=4 February 2023|work=[[The Hindu]]|access-date=9 February 2023|language=en-IN}}</ref> భారత సైన్యం నిర్వహించిన ఒక సర్వే గురించి మే 2024లో వార్తలు వెలువడ్డాయి. 2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికల తర్వాత ఏర్పడబోయే ప్రభుత్వానికి ఈ పథకంలో కొన్ని మార్పులను ప్రతిపాదించవచ్చని నివేదించబడింది. 10 ప్రశ్నలతో కూడిన సర్వే సంబంధిత 'స్టేక్‌హోల్డర్ల'కు పంపబడింది. మే చివరి నాటికి, నిర్దిష్ట ప్రశ్నలకు ప్రతి గ్రూప్ ఇచ్చిన సమాధానాలను సంగ్రహించి, మరింత మూల్యాంకనం చేస్తారు. నివేదిక ప్రకారం, ఈ పథకం అమలు తర్వాత ఆర్మీ నియామకాలపై చూపిన మొత్తం ప్రభావం గురించి రిక్రూటర్లు సమాధానం ఇవ్వాల్సి ఉంటుంది. రెజిమెంటల్ కేంద్రాల్లోని శిక్షణా సిబ్బందిని, అగ్నివీర్ల యూనిట్, సబ్-యూనిట్ కమాండర్లను కూడా సర్వే చేశారు. ఈ పథకం అమలు తర్వాత ఎలాంటి ప్రభావం చూపిందనే దానిపై రిక్రూటర్లను ప్రశ్నిస్తారు. అగ్నివీర్ల శిక్షణ, సాధారణ విద్యా ప్రమాణాల పరిశీలనలతో పాటు, రెజిమెంట్ కేంద్రాల వద్ద ఉన్న ఆర్మీ శిక్షణా సిబ్బంది అగ్నివీర్ల శారీరక ప్రమాణాలకు సంబంధించిన వివరాలను అందజేయాలని భావిస్తున్నారు. శిక్షణకు సంబంధించిన వివిధ అంశాలు, సైన్యంలో శాశ్వత పోస్టింగ్ కోసం ఉన్న పోటీ అగ్నివీర్ల మొత్తం మానసిక స్థితిపై చూపే ప్రభావం గురించి కూడా సిబ్బంది సమాధానం ఇవ్వాలని ఆశిస్తున్నారు.<ref name=":4" /><ref name=":5" /> == మూలాలు == {{Reflist}} == బయటి లింకులు == * [https://www.mygov.in/campaigns/agniveer/ భారతదేశ అధికారిక వెబ్‌సైట్]– mygov.in * [https://indianairforce.nic.in/agniveer/ భారతదేశ అధికారిక వెబ్‌సైట్] – భారత వైమానిక దళం [[వర్గం:భారత వాయుసేన]] [[వర్గం:భారతీయ సైనికులు]] [[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]] fuqmbn9341pu51gy3apcur9ko21hq2y 0 352901 4942847 4077192 2026-08-24T05:24:52Z Muralikrishna m 106628 4942847 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ఇంద్రాణి హల్దార్ | image = Indrani Haldar.jpg | imagesize = | caption = | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1971|01|6}} | birth_place = [[కోల్‌కాతా]], [[పశ్చిమ బెంగాల్]], [[భారతదేశం]] | years_active = 1986–ప్రస్తుతం | height = | occupation = నటి | spouse = భాస్కర్ రాయ్<br/>అమరేంద్రా ఘోష్ | partner = సంజీబ్ దాస్ గుప్తా | birth_name = మామోని | website = | alma_mater = జోగమాయ దేవి కాలేజీ | notable_works = }}'''ఇంద్రాణి హల్దార్''' (జననం 1971 జనవరి 6) భారతదేశానికి చెందిన నటి.<ref>{{Cite web|title=Versatile actress Indrani Halder turns a year older - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/bengali/versatile-actress-indrani-halder-turns-a-year-older/articleshow/80129758.cms|access-date=11 December 2021|website=The Times of India|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=28 August 2021|title=Indrani Halder, Rachna Banerjee: Senior actresses who rule Bengali TV; challenge industry's 'obsession' with young artists|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/bengali/indrani-halder-rachna-banerjee-senior-actresses-who-rule-bengali-tv-challenge-industrys-obsession-with-young-artists/photostory/85699818.cms|access-date=11 December 2021|website=The Times of India|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=সংবাদদাতা|first=নিজস্ব|title=Sreemoyee: গুরুতর অসুস্থ রোহিত, ধারাবাহিক শেষের পথে, তার মধ্যেই হঠাৎ নাচ ইন্দ্রাণীর! কেন?|url=https://www.anandabazar.com/entertainment/indrani-halder-danced-param-sundori-on-the-set-of-sreemoyee-to-make-everyones-mind-better-dgtl/cid/1317718|access-date=11 December 2021|website=www.anandabazar.com|language=bn}}</ref><ref>{{Cite web|title=Indrani Haldar movies, filmography, biography and songs - Cinestaan.com|url=https://www.cinestaan.com/people/indrani-haldar-20729|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190402184831/https://www.cinestaan.com/people/indrani-haldar-20729|archive-date=2 April 2019|access-date=7 April 2019|website=Cinestaan}}</ref> ఆమె 1998లో బెంగాలీ సినిమా <nowiki>''దహన్''</nowiki> సినిమాలో నటనకుగాను 42వ ఉత్తమ నటిగా జాతీయ అవార్డును అందుకుంది. == నటించిన సినిమాలు == * ''బిస్వాస్ అబిస్వాస్'' (ప్రోసెన్‌జిత్ ఛటర్జీతో ) * ''[[సప్తమి]]'' ( ప్రోసెన్‌జిత్ ఛటర్జీతో ) * ''గౌరీ'' ( తపస్ పాల్‌తో ) * ''నీలిమాయ్ నిల్'' ( తపస్ పాల్‌తో ) * ''ఆంటోర్టోమో'' ( తపస్ పాల్‌తో ) * ''జైబీజయ్'' ( చిరంజిత్ చక్రవర్తితో ) * ''ప్రేమ్ సంఘట్'' ( చిరంజిత్ చక్రవర్తితో ) * డెబోర్ ( ''తపాష్'' పాల్‌తో) * ''భలోబాషా'' (ప్రసేన్‌జిత్ ఛటర్జీ, సావిత్రి ఛటర్జీ, మనజ్ మిత్ర, భరత్ కౌల్‌తో) * ''అంతర్బాష్'' (దేబోశ్రీ రాయ్, చిరంజీత్ చక్రబర్తి, ఫిర్దౌస్ అహ్మద్‌తో) * ''టిన్ భుబోనేర్ పారే'' * ''శేష్ ఆశ్రయ్'' (అర్జున్ చక్రవర్తితో) * ''సైకత్ సంగీతం'' * ''సాగర్ బన్యా'' (ప్రసేన్‌జిత్ ఛటర్జీ, అభిషేక్ ఛటర్జీతో) * ''[[పద్మవ్యూహం (యుద్ధ వ్యూహం)|చక్రవ్యూహా]]'' * ''అట్లతాయి'' ( చిరంజీత్ చక్రబర్తితో ) * ''జీబోన్ పాఖీ'' * ''ఎబాంగ్ తుమీ ఆర్ ఆమి'' (సంజీబ్ దాస్‌గుప్తా, సౌమిత్ర ఛటర్జీతో) * ''డేదైక్త'' (ప్రసేన్‌జిత్ ఛటర్జీ, [[రంజిత్ మల్లిక్]], రితుపర్ణ సేన్‌గుప్తాతో) * ''అపోన్ హోలో పర్'' (ప్రసేన్‌జిత్ ఛటర్జీతో) * సంప్రదాన్ ( ''బప్పదిత్య'' బెనర్జీ దర్శకత్వం వహించారు, అనుసూయ మజుందార్, సభ్యసాచి చక్రబర్తితో కలిసి) * ''శ్వేత్ పత్తరేర్ తాలా'' (ప్రభాత్ రాయ్ దర్శకత్వం వహించారు, అపర్ణా సేన్, సభ్యసాచి చక్రబర్తి, దీపాంకర్ డేతో) * ''కాంచర్ పృథిబి'' (అయాన్ బెనర్జీ, లబానీ సర్కార్‌తో) * ''డాన్ ప్రొటిడాన్'' (తపాష్ పాల్, సుఖేన్ దాస్, కౌశిక్ బెనర్జీ, రచనా బెనర్జీతో) * ''[[చరాచర్|చరాచార్]]'' (1993) (బుద్ధదేబ్ దాస్‌గుప్తా దర్శకత్వం వహించారు) * ''బియర్ ఫూల్'' (1996) (ప్రసేన్‌జిత్ ఛటర్జీ, రాణి ముఖర్జీతో) * ''జమైబాబు'' (తపాష్ పాల్, అభిషేక్ ఛటర్జీతో) * ''[[లాల్ దర్జా]]'' (1997) (బుద్ధదేబ్ దాస్‌గుప్తా దర్శకత్వం వహించారు) * ''[[దహన్]]'' (1997) (రితుపర్ణ సేన్‌గుప్తాతో) * ''అను'' (దర్శకత్వం: శతరూప సన్యాల్) * ''పరోమితర్ ఏక్ దిన్'' (2000) * ''బుక్ భార భలోబాసా'' (2000) (అరుణ్ గోవిల్‌తో) * ''దేఖా'' (2001) (సౌమిత్ర ఛటర్జీతో) * ''భైరవ్'' (2001) * ''బోర్ కోన్'' (ప్రసేన్‌జిత్ ఛటర్జీతో) * ''సంఝబతిర్ రూపకథారా'' * ''దేబ్దాస్'' (2002) * ''ఆనందలోక్'' * ''హంతకుడు'' * ''ఫాల్టు'' (2006) * ''అసమాప్తో'' * ''అంకుష్'' * ''జరా బ్రిష్టితే భిజేచ్చిలో'' (2007) * ''రాత్‌పోరిర్ రూపకథ'' (జాకీ ష్రాఫ్‌తో) * ''చౌదరి పరిబార్'' * ''అంగ్షుమనేర్ చోబి'' (2009) * ''నోయోనర్ ఆలో'' * ''అంతిమ్ స్వాష్ సుందర్'' * ''బన్షీవాలా'' (2010) (పాయోలీ డ్యామ్, సయన్ మున్షితో కలిసి అంజన్ దాస్ దర్శకత్వం వహించారు) * ''తఖన్ తీష్'' (2010) * ''తప్పు'' (2013) * ''స్ట్రింగ్స్ ఆఫ్ ప్యాషన్'' (2014) * ''అరో అక్బర్'' (2015) (రీతుపర్ణ, రూపా గంగూలీతో) * ''దృశ్యాంతర్'' (శ్రబంతి ఛటర్జీతో) * ''మయూరాక్షి'' * ''సాగోర్ బన్యా'' (ప్రసేన్‌జిత్, అభిషేక్‌తో) * ''దబిదర్'' (తపాష్ పాల్‌తో) * ''దాదాభాయ్'' (చిరంజిత్‌తో) * తికానా ''రాజ్‌పథ్'' (దేబోశ్రీ, ఫెర్డౌస్‌తో) * ''ఆంటోర్బాస్'' (చిరంజిత్‌తో) * ''కులేర్ ఆచార్'' (2022) == మహాలయ == {| class="wikitable" !సంవత్సరం !ఛానెల్ !షో పేరు !పాత్ర !గమనికలు |- |2003 |DD బంగ్లా |మా ఏలో ఓయ్ |దేవి మహిషాసురమర్దినీ | |- |2016 |జీ బంగ్లా |మాతృరూపేనో |దేవి మహిషాసురమర్దినీ |<ref>{{Cite web|date=20 September 2016|title=Zee Bangla to feature Mahalaya special programme 'Matrirupeno'|url=https://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/zee-bangla-feature-mahalaya-special-programme-matrirupeno-160920}}</ref> |- |2017 |జీ బంగ్లా |రూపంగ్ దేహి జయంగ్ దేహీ |దేవి జయంతి, మంగళ, కాళి, భద్రకాళి, కపాలిని, మహిషాసురమర్దిని |<ref>{{Cite web|date=22 September 2017|title=Indrani Halder plays six Devi Durga avatars in Zee Bangla's Mahalaya|url=https://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/indrani-halder-plays-six-devi-durga-avatars-zee-banglas-mahalaya-170909}}</ref> |- |2019 |నక్షత్రం జల్షా |మహిషాసురమర్దిని |నృత్య ప్రదర్శన | |} == అవార్డులు == * BFJA - ''[[చరాచర్]]'' (1995)కి ఉత్తమ నటి అవార్డు * కళాకర్ అవార్డులు - ''అరోతి'' (1997)కి ఉత్తమ నటి [టెలివిజన్] * 42వ [[భారత జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు|నేషనల్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ ఆఫ్ ఇండియా]] - ''[[దహన్]]'' (1998)కి రితుపర్ణ సేన్‌గుప్తా (సహనటి)తో [[భారత జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు - ఉత్తమ నటి|ఉత్తమ నటి అవార్డు]] * ''కుయాషా జఖాన్'' (1998)కి ఉత్తమ నటి [టెలివిజన్] కళాకర్ అవార్డులు * ''కుయాషా జఖాన్'' (1998)కి ఉత్తమ నటి [టెలివిజన్] కళాకర్ అవార్డులు * ఆనందలోక్ అవార్డు - ''దహన్'' (1999)కి ఉత్తమ నటి అవార్డు * ఆనందలోక్ అవార్డు - ''అను'' (2000)కి ఉత్తమ నటి అవార్డు * కళాకర్ అవార్డులు ఉత్తమ నటి [చిత్రం] ''మా శక్తి'' (2002) * భరత్ నిర్మాణ్ అవార్డు - ఉత్తమ నటి అవార్డు (2004) * ''పింజోర్'' (2005)కి ఉత్తమ నటి [టెలివిజన్] కళాకర్ అవార్డులు * ''బొన్నిశిఖ'' (2006)కి ఉత్తమ నటి [టెలివిజన్] కళాకర్ అవార్డులు * BFJA - ''సంజ్‌బతిర్ రూపకథారా'' (2003)కి ఉత్తమ నటి అవార్డు * BFJA - ''ఫాల్తు'' (2007)కి ఉత్తమ సహాయ నటి అవార్డు * మాడ్రిడ్ ఇంటర్నేషనల్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ - ''జారా బ్రిస్టైట్ భిజెచ్చిలో'' (2008)కి ఉత్తమ నటి అవార్డు <ref>[http://www.screenindia.com/news/indrani-haldar-bags-best-actress-award-in-spain/321912/ Indrani Haldar bags best actress award in Spain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090109125331/http://www.screenindia.com/news/Indrani-Haldar-bags-best-actress-award-in-Spain/321912/|date=9 January 2009}}</ref> * కళాకర్ అవార్డులు - TV సీరియల్ ''సుజ్జాత'' (2009)కి ఉత్తమ నటి అవార్డు * జీ బంగ్లా సోనార్ సన్సార్ అవార్డ్స్ - ''పోరోమా'' (2016)కి సెరా బౌమా అవార్డు * జీ బంగ్లా సోనార్ సన్సార్ అవార్డ్స్ - ''పోరోమా'' (2016)కి సెరా నాయికా అవార్డు * పశ్చిమబంగ టెలి అకాడమీ అవార్డు - ''పరోమా'' (2017)కి ఉత్తమ నటి అవార్డు * జీ బంగ్లా సోనార్ సన్సార్ అవార్డ్స్ - ''సీమరేఖ'' (2018)కి ఉత్తమ విలన్ (మహిళ) అవార్డు * జీ బంగ్లా సోనార్ సన్సార్ అవార్డ్స్ - ఉత్తమ బహుముఖ నటి (2018) * పశ్చిమబంగ టెలి అకాడమీ అవార్డ్స్ - ''శ్రీమోయి'' (2019)కి ఉత్తమ నటి అవార్డు * స్టార్ జల్షా పరివార్ అవార్డ్స్ - ''శ్రీమోయికి'' సెరా మా అవార్డ్ (2021) * స్టార్ జల్షా పరివార్ అవార్డ్స్ - శ్రీమోయికి చోలో ''పల్టై'' అవార్డు (2021) == రాజకీయ జీవితం == ఇంద్రాణి హల్దార్ 2017 జూలై 21న [[అఖిల భారత తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఆల్ ఇండియా తృణమూల్ కాంగ్రెస్‌లో]] చేరింది.<ref>{{Cite web|date=21 July 2017|title=তৃণমূলে যোগ দিলেন অভিনেত্রী ইন্দ্রাণী হালদার|url=https://abpananda.abplive.in/video/21st-july-actress-indrani-halder-joins-tmc-party-363444|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191010062151/https://abpananda.abplive.in/video/21st-july-actress-indrani-halder-joins-tmc-party-363444|archive-date=10 October 2019|access-date=10 October 2019}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} ==బయటి లింకులు== * {{IMDb name|0354795}} [[వర్గం:1971 జననాలు]] [[వర్గం:బెంగాలీ సినిమా నటీమణులు]] 4yhow24nefd9nm9a04bywh1fcfur9ai 0 353151 4942843 4941070 2026-08-24T05:22:37Z Muralikrishna m 106628 4942843 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = కోయెల్ మల్లిక్ | image = Koel Mullick Bengali film actress.jpg | alt = | caption = | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1982|04|28}}<ref name="telegraphindia.com">{{cite news |title=Tollywood top girls on the go, at a glance |url=http://www.telegraphindia.com/1040904/asp/calcutta/story_3713869.asp |work=[[The Telegraph (Kolkata)|The Telegraph]] |date=4 September 2004 |access-date=8 September 2008 |location=Calcutta, India}}</ref><ref>{{Cite web |title=Koel Mallick: Movies, Photos, Videos, News, Biography & Birthday {{!}} eTimes |url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Koel-Mallick |access-date=30 December 2021 |website=The Times of India}}</ref> | birth_place = [[కోల్‌కాతా]], [[పశ్చిమ బెంగాల్]], [[భారతదేశం]] | occupation = నటి | spouse = నిస్పాల్ సింగ్ | children = కబీర్ సింగ్ | birth_name = రుక్మిణి మల్లిక్ | years_active = 2003–ప్రస్తుతం | father = [[రంజిత్ మల్లిక్]] | mother = దీప మల్లిక్ }} '''రుక్మిణి మల్లిక్''' (జననం 1982 ఏప్రిల్ 28)<ref>{{Cite web|title=Koel Mallick: Movies, Photos, Videos, News, Biography & Birthday {{!}} eTimes|url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Koel-Mallick|access-date=30 December 2021|website=The Times of India}}</ref> భారతదేశానికి చెందిన బెంగాలీ సినిమా నటి, రాజకీయవేత్త. ఆమె నటులు రంజిత్ మల్లిక్, దీపా మల్లిక్ ల కుమార్తె. ఆమె 2003లో <nowiki>''నాటర్ గురు''</nowiki> సినిమాద్వారా సినీరంగంలోకి అడుగుపెట్టింది. "టోలీ-క్వీన్" గా పిలువబడే ఆమె, ఫిల్మ్ఫేర్ అవార్డ్స్ బంగ్లా, రెండు బి. ఎఫ్. జె. ఏ అవార్డులు, ఆనందలోక్ పురస్కారాలతో సహా అనేక ప్రశంసలను అందుకున్నది.<ref>{{Cite web|last=Ghosal|first=Sharmistha|date=2019-10-03|title=Tolly queen Koel Mallick rocks the part in Puja release Mitin Mashi|url=https://www.indulgexpress.com/entertainment/2019/Oct/03/tolly-queen-koel-mallick-rocks-the-part-in-puja-release-mitin-mashi-18616.html|access-date=2025-02-11|website=Indulgexpress|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Nag|first=Kushali|date=2014-05-23|title=Koel the queen|url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/koel-the-queen/cid/180974|access-date=2025-02-11|website=[[The Telegraph (India)|The Telegraph]]|quote=Koel Mallick tells t2 at a photo shoot at Studio 51, Brace Bridge, on a hot summer afternoon as she gears up for the release of Arundhati.}}</ref> 2023లో [[పశ్చిమ బెంగాల్ ప్రభుత్వం]] ఆమెను మహానాయక్ సమ్మాన్ తో సత్కరించింది. ఆమె వివిధ రకాల బహుళ-జాతీయ బ్రాండ్లు టీవీఎస్ మోటార్ కంపెనీ, గ్లో & లవ్లీ, పానాసోనిక్, వాసెలిన్ ల కోసం టెలివిజన్ వాణిజ్య ప్రకటనలు చేసింది.<ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-04-07/news-interviews/29391914_1_koel-Mullick-endorsements-films|title=Koel Mullick shoots for an electronic brand|last=Mukherjee|first=Roshni|date=7 April 2011|work=[[The Times of India]]|access-date=28 August 2012|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20130103173029/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-04-07/news-interviews/29391914_1_koel-Mullick-endorsements-films|archive-date=3 January 2013}}</ref> == ప్రారంభ జీవితం == బెంగాలీ చలనచిత్ర నటుడు [[రంజిత్ మల్లిక్]], దీపా మల్లిక్ దంపతులకు, [[కోల్‌కాతా]] భవానీపూర్ ఆమె జన్మించింది.<ref>{{Citation|title=The Half-Millennium Old Mallick Bari Durga Puja|url=http://www.washingtonbanglaradio.com/content/103410211-half-millenium-old-mullick-bari-durga-puja-wbri-kolkata-bonedi-barir-pujo-special|archive-url=https://web.archive.org/web/20131017184619/http://www.washingtonbanglaradio.com/content/103410211-half-millenium-old-mullick-bari-durga-puja-wbri-kolkata-bonedi-barir-pujo-special|access-date=6 January 2013|archive-date=17 October 2013}}</ref><ref>{{Cite web|title=Mallick family came together for an adda just ahead of the Pujas|url=https://www.telegraphindia.com/my-kolkata/people/mallick-family-came-together-for-an-adda-just-ahead-of-the-pujas/cid/1889791|access-date=9 September 2023|website=The Telegraph (India)}}</ref> ఆమె పాఠశాల విద్యను మోడర్న్ హై స్కూల్ ఫర్ గర్ల్స్ లో పూర్తి చేసి, [[కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం]] అనుబంధ కళాశాల అయిన గోఖలే మెమోరియల్ గర్ల్స్ కాలేజ్ నుండి సైకాలజీలో బిఎస్సి (ఆనర్స్) పూర్తి చేసింది.<ref>{{Cite web|title=koel mallick biography|url=http://koelmallick.in/knowaboutkoel/|archive-url=https://web.archive.org/web/20190221210012/http://koelmallick.in/knowaboutkoel/|archive-date=21 February 2019|access-date=1 November 2016|website=Koel Mallick}}</ref> == రాజకీయ జీవితం == 2026 రాజ్యసభ ఎన్నికలకు పశ్చిమ బెంగాల్ నుండి [[తృణమూల్ కాంగ్రెస్]] పార్టీ అభ్యర్థిగా ఎంపికైంది.<ref>{{Cite web|date=27 February 2026|title=Ex-Bengal DGP, SC advocate, actor among 4 TMC nominees for RS polls|url=https://www.ptinews.com/story/national/ex-bengal-dgp-sc-advocate-actor-among-4-tmc-nominees-for-rs-polls/3420691|publisher=Press Trust of India}}</ref><ref>{{Cite web|date=27 February 2026|title=Babul Supriyo, Ex-DGP Rajeev Kumar among 4 candidates named by TMC for Rajya Sabha polls|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/babul-supriyo-ex-dgp-rajeev-kumar-among-4-candidates-named-by-tmc-for-rajya-sabha-polls-101772209977260.html|publisher=Hindustan Times}}</ref><ref>{{Cite web|title=Affidavit|url=https://ceowestbengal.wb.gov.in/Downloads/Election/RajyaSabha2026/03.%20RUKMINI%20MALLIK.pdf|access-date=5 March 2026|website=CEO West Bengal}}{{Dead link|date=ఆగస్టు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ఆమె 2026 ఏప్రిల్ 6న రాజ్యసభ సభ్యురాలిగా ప్రమాణ స్వీకారం చేసింది.<ref>{{Cite web|date=6 April 2026|title=Bengali actress Koel Mallick takes oath as Rajya Sabha MP from Bengal|url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/bengali-actress-koel-mallick-takes-oath-as-rajya-sabha-mp-from-bengal-photogallery/cid/2154886?slide=1|publisher=The Telegraph}}</ref> 2026 జూన్ 3న, ఆమె కార్మిక, వస్త్ర, నైపుణ్య అభివృద్ధి కమిటీ సభ్యురాలిగా నియమించబడింది.<ref>{{Cite web|date=3 June 2026|title=Labour, textiles and skill development Committee|url=https://sansad.in/ls/committee/departmentally-related-standing-committees/19-labour,%20textiles%20and%20skill%20development-nameH=%E0%A4%B6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AE,%20%E0%A4%B5%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%20%E0%A4%94%E0%A4%B0%20%E0%A4%95%E0%A5%8C%E0%A4%B6%E0%A4%B2%20%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B8|publisher=Sansad}}</ref><ref>{{Cite web|date=3 June 2026|title=Labour, Textiles and Skill Development|url=https://prsindia.org/parliamentary-committees/labour|publisher=PRSIndia}}</ref> 2026 జులై 16న ఆమె తన రాజ్యసభ సభ్యత్వానికి రాజీనామా చేసింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/actor-koel-mallick-quits-mamata-banerjees-trinamool-months-after-being-picked-for-rajya-sabha-11779000|title=Actor Koel Mallick Quits Rajya Sabha Months After Being Picked By Trinamool|date=16 July 2026|work=NDTV}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/india/actor-koel-mullick-quits-rajya-sabha-in-another-jolt-to-mamata-banerjee/0701/126125454|title=Actor Koel Mullick: టీఎంసీకి మరో ఎదురుదెబ్బ.. ఎంపీ పదవికి కోయల్‌ మల్లిక్‌ రాజీనామా|work=EENADU|access-date=2026-07-17|language=te}}</ref> == ఫిల్మోగ్రఫీ == === సినిమాలు === {| class="wikitable" | |ఇంకా విడుదల కాని చిత్రాలను సూచిస్తుంది |} * ''వేరే విధంగా పేర్కొనకపోతే, అన్ని సినిమాలు బెంగాలీ భాషలో ఉంటాయి.'' {| class="wikitable" |+ !సంవత్సరం !సినిమాలు !పాత్ర(లు) !భాష(లు) !గమనికలు |- |2003 |''నేటర్ గురు'' |మనీషా ముఖర్జీ | rowspan="7" |బెంగాలీ |తొలి చిత్రం; సమరేశ్ బసు అదే పేరుతో రాసిన నవల ఆధారంగా ; ఉత్తమ నటిగా టెలి సినీ అవార్డుల '''విజేత''' ; ఉత్తమ తొలి నటిగా కళాకార్ అవార్డుల '''విజేత''' |- | rowspan="4" |2004 |''బాద్షా ది కింగ్'' |టిట్లీ | |- |''బంధన్'' |ద్వంద్వ పాత్రలు ; మీనా, రీనా చౌదరి | |- |''శుధు తుమీ'' |నందిని అలియాస్ బబ్లీ | |- |''దేబిపక్ష'' |జయంతి | |- | rowspan="6" |2005 |''మాణిక్'' |రియా మజుందర్ | |- |''యుద్ధో'' |బర్షా | |- | rowspan="2" |''ప్రేమి నెం. 1'' | rowspan="2" |ప్రీతి |ఒడియా | rowspan="2" |ద్విభాషా చిత్రం |- |బెంగాలీ |- |''శుభోదృష్టి'' |సోనాలి | rowspan="10" |బెంగాలీ |జశ్వంత్ గంగాని గుజరాతీ కథ ఆధారంగా; ఉత్తమ వర్ధమాన తారగా కళాకార్ పురస్కారం '''విజేత''' ; ఉత్తమ వర్ధమాన తారగా ఆనందలోక్ పురస్కారం '''విజేత''' |- |''చోరే చోరే మస్తుటో భాయ్'' |మాలతి | |- | rowspan="5" |2006 |''హీరో'' |పూజా సేన్ | |- |''ఎరి నామ్ ప్రేమ్'' |రీనా | |- |''ఘటక్'' |పూజా రాయ్ | |- |''శిఖర్'' |సీమ | |- |''ఎమ్మెల్యే ఫటకేశ్తో'' |చైతాలి రాయ్ | |- | rowspan="4" |2007 |''నబాబ్ నందిని'' |నందిని | |- |''మంత్రి ఫటకేష్టో'' |చైతాలి రాయ్ | |- |''చందర్ బారి'' |నందిత సన్యాల్ | |- |''మహానాయక్'' |ప్రీతి |ఒడియా | |- | rowspan="5" |2008 |''ప్రేమర్ కహిని'' |బర్షా | rowspan="39" |బెంగాలీ | |- |''మోన్ మానే నా'' |రియా సేన్ | |- |''చిరోసతి'' |రియా | |- |''ప్రేమ'' |రియా |ఎరిక్ సెగల్ యొక్క 1970 నవల ''లవ్ స్టోరీ'' ఆధారంగా |- |''బోర్ అస్బే ఎఖుని'' |మిటిల్ | |- | rowspan="4" |2009 |''సాత్ పాకే బంధా'' |పల్లబి సన్యాల్ | |- |''జాక్‌పాట్'' |పియు | |- |''నీల్ ఆకాశేర్ చాద్ని'' |చాందిని | |- |''హిట్‌లిస్ట్'' |అనిందిత | |- | rowspan="4" |2010 |''బోలో నా తుమి ఆమార్'' |డాక్టర్ మధురిమా చటర్జీ | |- |''ప్రేమ్ బై ఛాన్స్'' |అన్నపూర్ణ | |- |''డుయి ప్రిథిబి'' |డాక్టర్ నందిని సేన్ |''మోటార్‌సైకిల్ డైరీస్'' (2004) నుండి ప్రేరణ పొందింది |- |''Mon Je Kore Uru Uru'' |దియా | |- |2011 |''పగ్లు'' |రిమి సేన్ | |- | rowspan="5" |2012 |''100% ప్రేమ'' |అనురాధ సేన్ | |- |''జానేమన్'' |రియా | |- |''హెమ్లాక్ సొసైటీ'' |మేఘన | |- |''పగ్లు 2'' |రియా | |- |''డావ్షోమి'' |తులి | |- |2013 |''రంగబాజ్'' |మధురిమ | |- | rowspan="3" |2014 |''అరుంధతి'' |ద్వంద్వ పాత్రలు; రాణి అరుంధతి & మిష్టి | |- |''చార్'' |మోనికా నంది |సంకలన చిత్రం |- |''హైవే'' |సోహిని దాస్‌గుప్తా | |- | rowspan="3" |2015 |''హెరోగిరి'' |మరియా | |- |''బంగాల్ ఘోటి ఫటాఫటి'' |జయంతి | |- |''బేష్ కోరేచి ప్రేమ్ కోరేచి'' |రాయ్ రాయ్ | |- | rowspan="2" |2017 |''చాయా ఓ చోబి'' |రాయ్ | |- |''కాక్‌పిట్'' |రియా | |- |2018 |''ఘరే & బైరే'' |లాబన్య | |- | rowspan="3" |2019 |''శేష్ థేకే శురు'' |పూజరిని |2005 ఆంగ్ల నవల ''వాటర్ & ఫైర్'' ఆధారంగా |- |''మిటిన్ మాషి'' |ప్రజ్ఞాపరమిత ముఖర్జీ అలియాస్ మితిన్ మాషి |సుచిత్రా భట్టాచార్య కథ ''హాతే మాత్రో తింటే దిన్'' ఆధారంగా రూపొందించబడింది |- |''సాగర్డ్‌వైపే జౌకర్ ధన్'' |డాక్టర్ రూబీ చటర్జీ |''జౌకర్ ధన్'' (2017) కి సీక్వెల్ |- |2020 |''రాక్టో రాహోష్యో'' |స్వర్ణజ | |- | rowspan="2" |2021 |''ఫ్లైఓవర్'' |బిదిషా | |- |''ఎముక'' |ప్రతిభా ముఖర్జీ |అదే పేరుతో శిర్షేందు ముఖోపాధ్యాయ నవల ఆధారంగా రూపొందించబడింది |- |2023 |''జోంగోలే మిటిన్ మాషి'' |ప్రజ్ఞాపరమిత ముఖర్జీ అలియాస్ మితిన్ మాషి |''మితిన్ మాషికి'' సీక్వెల్ (2019); సుచిత్రా భట్టాచార్య నవల ''సరండే షోయతాన్'' ఆధారంగా |- | rowspan="3" |2025 |''[[సోనార్ కెల్లే జాకర్ ధన్]]'' |డాక్టర్ రూబీ చటర్జీ | |- |''షార్తోపోర్'' |అపర్ణ ఘోషల్ | |- |మితిన్: ఏక్తి ఖునిర్ సంధానే |ప్రజ్ఞాపరమిత ముఖర్జీ అలియాస్ మితిన్ మాషి |మిటిన్ మాషి ఫ్రాంచైజీ యొక్క మూడవ భాగం |} === టెలివిజన్ === {| class="wikitable" !సంవత్సరం !సీరియల్ !పాత్ర !ఛానెల్ |- |2011 |సన్సార్ సుఖేర్ హోయ్ రోమోనిర్ గునే |అతిథి పాత్ర |స్టార్ జల్షా |- | rowspan="3" |2013 |''దాదాగిరి అన్‌లిమిటెడ్'' ''సీజన్ 4'' |''రంగబాజ్'' ప్రచారంలో భాగంగా దేవ్ తో అతిథి పాత్రలో |జీ బంగ్లా |- |''ఝలక్ దిక్లా జా'' |న్యాయమూర్తి |ETV బంగ్లా |- |''దీదీ నెం.1 సీజన్ 4'' |అతిథి |జీ బంగ్లా |- |2014 |''బోఝేనా సే బోఝేనా'' |''అరుంధతి'' ప్రచారం కోసం అతిథి పాత్రలో |స్టార్ జల్షా |- |2018 |''డాన్స్ బంగ్లా డాన్స్ సీజన్ 10'' |అతిథి-న్యాయమూర్తి |జీ బంగ్లా |- |2018 |''దీదీ నెం 1 సీజన్ 7'' |అతిథి |జీ బంగ్లా |- |2020 |''సూపర్ సింగర్ గ్రాండ్ ఫినాలే'' |అతిథి-న్యాయమూర్తి |స్టార్ జల్షా |- |2021 |''డాన్స్ బంగ్లా డాన్స్ సీజన్ 11'' |అతిథి-న్యాయమూర్తి |జీ బంగ్లా |- |2025 |''స్టార్ జల్షా పరివార్ అవార్డ్స్ సీజన్ 8'' |ప్రత్యేక అతిథి |స్టార్ జల్షా |- |2026 |''స్టార్ జల్షా పరివార్ అవార్డ్స్ సీజన్ 9'' |ప్రత్యేక అతిథి |స్టార్ జల్షా |} === మహాలయ === {| class="wikitable" !సంవత్సరం !మహాలయ బిరుదు !పాత్ర !ఛానెల్ !మూలం |- | 2007 అక్టోబరు 10 |మహిషాసురమర్దిని |దేవి మహిషాసురమర్దిని, ఆమె వివిధ అవతారాలు |జీ బంగ్లా | |- | 2011 సెప్టెంబరు 27 |దుర్గా దుర్గతినాశిని |దేవి మహిషాసురమర్దినీ |స్టార్ జల్షా | |- | 2015 అక్టోబరు 12 |మహిషాసురమర్దినీ నబరూపే నబదుర్గా |దేవి మహిషాసురమర్దిని, ఆమె 9 అవతారాలు |జీ బంగ్లా |<ref>{{Cite web|date=13 September 2015|title=Mahalaya Special on Television|url=https://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/mahalaya-special-television-151012}}</ref> |- | 2021 అక్టోబరు 6 |నాబరూపే మహాదుర్గ |దేవి పార్వతి, మహామాయ, ఉమా, మహాదుర్గ/మహిసాసురమర్దిని |కలర్స్ బంగ్లా |<ref>{{Cite web|date=8 September 2021|title=Koel Mallick as Devi Durga: মহিষাসুর বধ করবেন কোয়েল! দেখুন দেবী দুর্গা রূপে নায়িকার PHOTOS|url=https://bangla.aajtak.in/cinema-and-tv-serial-news/television/photo/koel-mallick-perform-devi-durga-year-mahalaya-2021-mahishasurmardini-colors-bangla-channel-program-nabarupe-mahadurga-see-pictures-and-details-durga-puja-2021-soc-295587-2021-09-08}}</ref><ref>{{Cite web|date=30 September 2021|title=COLORS Bangla Brin30gs In Mahalaya Through Nabarupe Mahadurga|url=https://www.adgully.com/colors-bangla-brings-in-mahalaya-through-nabarupe-mahadurga-109327.html|access-date=11 జూలై 2022|archive-date=11 జూలై 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220711164828/https://www.adgully.com/colors-bangla-brings-in-mahalaya-through-nabarupe-mahadurga-109327.html|url-status=dead}}</ref> |} ==అవార్డులు== * ''నాటర్ గురు'' (2003) చిత్రానికి 4వ టెలి సినీ అవార్డులు 2004 * 2006 కళాకార్ అవార్డులు, ''శుభదృష్టి'' (2005) <ref name="Kalakar award winners">{{Cite web|date=22 January 2006|title=Kalakar award winners|url=http://kalakarawards.co/images/listofawardees.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120425155216/http://kalakarawards.co/images/listofawardees.pdf|archive-date=25 April 2012|access-date=22 September 2019|publisher=Kalakar website}}</ref> * ఉత్తమ నటిగా జీ బంగ్లా గౌరవ్ సమ్మాన్ అవార్డు (''బోలో నా తుమీ అమర్'', 2010) * ఉత్తమ నటిగా స్టార్ జల్షా అవార్డు (''దుయి పృథిబి'', 2010) * బి. ఎఫ్. జె. ఏ అవార్డులు 2013 ఉత్తమ నటి ''హేమ్లాక్ సొసైటీ'' (2012) * ఉత్తమ నటిగా జీ బంగ్లా గౌరవ్ సమ్మాన్ అవార్డు ( ''హెమ్లాక్ సొసైటీ'', 2012) * ఫిల్మ్స్ అండ్ ఫ్రేమ్స్ డిజిటల్ ఫిల్మ్ అవార్డ్స్ ఫర్ బెస్ట్ యాక్ట్రెస్ క్రిటిక్స్ ఛాయిస్ ( ''మితిన్ మాషి'', 2019) ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:భారతీయ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:1982 జననాలు]] k44a2aolcn9ykzws5g51yf0nnf0rqy1 0 367042 4942831 4936549 2026-08-24T04:33:34Z InternetArchiveBot 88395 2 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4942831 wikitext text/x-wiki '''బ్రిటిష్ వర్జిన్ ఐలండ్స్''' ('''BVI'''), కరిబియన్‌లోని బ్రిటిష్ ఓవర్సీస్ భూభాగం. దీన్ని అధికారికంగా '''వర్జిన్ దీవులు''' అని కూడా అంటారు.<ref>According to the ''[http://www.legislation.gov.uk/uksi/2007/1678/pdfs/uksi_20071678_en.pdf Virgin Islands Constitution Order, 2007]'', the territory's official name is simply 'Virgin Islands'.</ref> ఇవి ప్యూర్టో రికోకు తూర్పున, US వర్జిన్ ఐలండ్స్‌కు, యాంగిల్లాకు వాయువ్యంగానూ ఉన్నాయి. ఈ ద్వీపాలు భౌగోళికంగా వర్జిన్ దీవుల ద్వీపసమూహంలోను, లెస్సర్ యాంటిల్లెస్‌లోని లీవార్డ్ దీవులలోనూ భాగం. ఇవి వెస్ట్ ఇండీస్‌లో భాగం. బ్రిటిష్ వర్జిన్ దీవుల్లో టోర్టోలా, వర్జిన్ గోర్డా, అనెగాడా, జోస్ట్ వాన్ డైక్ అనే ప్రధాన ద్వీపాలతో పాటు 50 పైచిలుకు ఇతర చిన్న ద్వీపాలు, లంకలూ ఉన్నాయి. <ref name="Encyclopedia Britannica - BVI2">{{cite web|title=Encyclopedia Britannica - BVI|url=https://www.britannica.com/place/British-Virgin-Islands|access-date=13 July 2019}}</ref> దాదాపు 16 ద్వీపాలలో ప్రజల నివాసం ఉంది. రాజధాని రోడ్ టౌన్, టోర్టోలాలో ఉంది. టోర్టోలా, దాదాపు {{Convert|20|km|0|abbr=on}} పొడవు, {{Convert|5|km|0|abbr=on}} వెడల్పుతో అతిపెద్ద ద్వీపం. 2010 జనాభా లెక్కల ప్రకారం ఈ ద్వీపాల జనాభా 28,054. వీరిలో 23,491 మంది టోర్టోలా లోనే నివసిస్తారు; 2018 జూలై అంచనాల ప్రకారం జనాభా 35,802 <ref name="ReferenceB">The BVI Beacon "Portrait of a population: 2010 Census published" p. 4, 20 November 2014</ref> బ్రిటిష్ వర్జిన్ ద్వీపవాసులు బ్రిటిష్ ఓవర్సీస్ టెరిటరీస్ పౌరులు. 2002 నుండి బ్రిటిష్ పౌరులు కూడా అయ్యారు. == పేరు వ్యుత్పత్తి == సెయింట్ ఉర్సులా - 11,000 మంది కన్యల గాథ పేరిట 1493లో [[క్రిస్టోఫర్ కొలంబస్]], ఈ ద్వీపాలకు "శాంటా ఉర్సులా వై లాస్ వన్స్ మిల్ విర్జెనెస్" అని పేరు పెట్టాడు. <ref name="Encyclopedia Britannica - BVI2" /> ఈ పేరే తరువాత "వర్జిన్ ఐలండ్స్" గా కుదించబడింది. <ref name="cia.gov" /> దీని అధికారిక పేరు ఇప్పటికీ "వర్జిన్ ఐలండ్స్" అనే ఉంటుంది. కానీ "బ్రిటిష్" అనే ఉపసర్గను తరచుగా ఉపయోగిస్తారు. పొరుగునే ఉన్న యు.ఎస్. వర్జిన్ ఐలాండ్స్ నుండి భిన్నంగా సూచించడం కోసం దీన్ని బ్రిటిష్ వర్జిన్ ఐలండ్స్ అంటారు. 1917లో అమెరికా "డానిష్ వెస్ట్ ఇండీస్ " పేరును " వర్జిన్ ఐలండ్స్ ఆఫ్ యునైటెడ్ స్టేట్స్ "గా మార్చిన తరువాత ఈ అవసరం ఏర్పడింది. అయితే, స్థానిక చరిత్రకారులు మాత్రం దీనితో విభేదిస్తారు. 1857 ఫిబ్రవరి 21, 1919 సెప్టెంబర్ 12 మధ్య కాలం నాటి వివిధ ప్రచురణలను, పబ్లిక్ రికార్డులనూ ఆధారంగా చూపిస్తూ, ఈ భూభాగం పేరు ముందునుండే ''బ్రిటిష్'' వర్జిన్ దీవులు అని ఉండేదని వాదిస్తారు. <ref name="Moll">{{Cite news|title=Victorian news mined for VI history|last=Moll|first=Peter|date=15 December 2016|work=[[BVI Beacon]]}}</ref> బ్రిటిష్ వర్జిన్ ఐలాండ్స్ ప్రభుత్వ ప్రచురణల్లో "ది టెరిటరీ ఆఫ్ ది వర్జిన్ ఐలాండ్స్" అనే అంటారు. ఇక్కడి పౌరుల పాస్‌పోర్టుల్లో కేవలం "వర్జిన్ ఐలాండ్స్" అనే ఉంటుంది. అన్ని చట్టాలు "వర్జిన్ ఐలాండ్స్" అనే పదాలతోనే ప్రారంభమవుతాయి. అంతేకాకుండా, "వర్జిన్ ఐలాండ్స్" అనే పేరును ఉపయోగించడాన్ని ప్రోత్సహించడానికి "ప్రతి ప్రయత్నం చేయాలి" అనే అభిప్రాయాన్ని రాజ్యాంగ కమిషన్ వ్యక్తం చేసింది. <ref>{{Cite web|title=About the Territory|url=http://www.bvi.gov.vg/content/about-territory|access-date=31 March 2015|publisher=Government of the Virgin Islands|archive-date=11 ఏప్రిల్ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150411000611/http://www.bvi.gov.vg/content/about-territory|url-status=dead}}</ref> కానీ BVI ఫైనాన్స్, BVI ఎలక్ట్రిసిటీ కార్పొరేషన్, BVI టూరిస్ట్ బోర్డ్, BVI అథ్లెటిక్ అసోసియేషన్, BVI బార్ అసోసియేషన్ తదితరాలతో సహా వివిధ ప్రభుత్వ, పాక్షిక-ప్రభుత్వ సంస్థలు "బ్రిటిష్ వర్జిన్ ఐలాండ్స్" లేదా "BVI" అనే పేరును ఉపయోగిస్తూనే ఉన్నాయి. == చరిత్ర == వర్జిన్ దీవుల్లో సా.పూ. 100 నుండి సా.శ. 200 వరకు దక్షిణ అమెరికా నుండి వచ్చిన అరవాక్ లు మొదట స్థిరపడ్డారని భావిస్తారు. అయితే, సా.పూ. 1500 నాటికే ఈ దీవులలో [[అమెరికా ఆదిమ వాసులు|అమెరిండియన్]] ఉనికికి కొన్ని ఆధారాలు ఉన్నాయి. <ref>Wilson, Samuel M. ed. </ref> <ref name="Encyclopedia Britannica - BVI">{{Cite web|title=Encyclopedia Britannica - BVI|url=https://www.britannica.com/place/British-Virgin-Islands|access-date=13 July 2019}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Government of the Virgin Islands - Our History|url=http://www.bvi.gov.vg/content/our-history|access-date=13 July 2019|archive-date=13 జూలై 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190713141427/https://bvi.gov.vg/content/our-history|url-status=dead}}</ref> 15వ శతాబ్దంలో లెస్సర్ యాంటిల్లెస్ దీవుల నుండి వచ్చిన మరింత ఉగ్రమైన కారిబ్‌లు వెళ్ళగొట్టేవరకు అరవాక్‌లు ఈ దీవులలో నివసించారు. 1493లో [[క్రిస్టోఫర్ కొలంబస్]] తన రెండవ అమెరికా సముద్రయానంలో వర్జిన్ దీవులను మొదటిసారి చూసాడు. యూరోపియన్లు ఈ దీవులను చూడడాం ఇదే తొలిసారి. వారే ఈ ద్వీపాలకు ప్రస్తుత పేరు పెట్టారు. <ref name="Encyclopedia Britannica - BVI"/> 16వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ఈ ద్వీపాలను కనుగొన్నాక స్పానిష్ సామ్రాజ్యం వాటిని సొంతం చేసుకుంది. కానీ అక్కడ నివాసాలను ఏర్పరచుకోలేదు. తరువాతి సంవత్సరాల్లో ఇంగ్లీష్, డచ్, ఫ్రెంచ్, స్పానిష్, డానిష్ దేశాలు ఈ ప్రాంతాన్ని నియంత్రించడానికి ప్రయత్నించాయి. ఈ ప్రాంతం సముద్రపు దొంగలకు నెలవైన ప్రదేశంగా మారింది. <ref name="Encyclopedia Britannica - BVI2" /> ఈ కాలంలో బ్రిటిష్ వర్జిన్ దీవులలో స్థానిక అమెరిండియన్ జనాభా ఉన్న దాఖలాలు లేవు; వారు సురక్షితమైన దీవులకు పారిపోయారని లేదా చంపబడ్డారని భావిస్తున్నారు. <ref name="Encyclopedia Britannica - BVI2" /> 1648 నాటికి డచ్ వారు టోర్టోలా ద్వీపంలో శాశ్వత స్థావరాన్ని ఏర్పరచుకున్నారు. <ref name="Encyclopedia Britannica - BVI2" /> వారు, సమీపంలోని ప్యూర్టో రికోలో ఉన్న స్పానిష్‌ వారితో తరచూ ఘర్షణ పడేవారు. 1672లో, ఆంగ్లేయులు డచ్ నుండి టోర్టోలాను స్వాధీనం చేసుకున్నారు. 1680 లో <ref>{{Cite web|last=Meditz|first=Sandra|last2=Hanratty|first2=Dennis|year=1987|title=British Virgin Islands, Anguilla and Montserrat|url=http://countrystudies.us/caribbean-islands/108.htm|access-date=23 March 2020|website=countrystudies.us|publisher=Washington: GPO for the Library of Congress}}</ref> ఆంగ్లేయులు అనెగడ, వర్జిన్ గోర్డాలను కూడా స్వాధీనం చేసుకున్నారు. ఇంతలో, 1672-1733 కాలంలో డానిష్ వారు, సమీపంలోని సెయింట్ థామస్, సెయింట్ జాన్, సెయింట్ క్రోయిక్స్ (అంటే ఆధునిక US వర్జిన్ దీవులు) దీవులపై నియంత్రణ సాధించారు. బ్రిటిష్ దీవులు ప్రధానంగా వ్యూహాత్మక స్వాధీనంగా పరిగణించబడ్డాయి. బ్రిటిష్ వారు ఇక్కడ చెరకును ప్రవేశపెట్టారు. ఇది ప్రధాన పంటగా, విదేశీ వాణిజ్యానికి మూలంగా మారింది. చెరకు తోటలపై పనిచేయడానికి ఆఫ్రికా నుండి పెద్ద సంఖ్యలో బానిసలను బలవంతంగా తీసుకువచ్చారు. <ref name="Encyclopedia Britannica - BVI2" /> పంతొమ్మిదవ శతాబ్దం మధ్యకాలం వరకు ఈ ద్వీపాలు ఆర్థికంగా అభివృద్ధి చెందాయి. 1834 లో బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యంలో బానిసత్వ నిర్మూలనజరగడం, వరసగా వినాశకరమైన తుఫానులు రావడం, ఐరోపా, యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో చక్కెర దుంపల పంటలో పెరుగుదల వంటి కారణాల వలన <ref>In the United Kingdom, a major market for sugar from the territory, the [[Sugar Duties Act 1846]] also created a considerable downward effect on the price of Caribbean sugar cane.</ref> చెరకు ఉత్పత్తి గణనీయంగా తగ్గిపోయి ద్వీపాల ఆర్థిక క్షీణతకు దారితీసింది. <ref name="Encyclopedia Britannica - BVI2" /> 1917లో, యునైటెడ్ స్టేట్స్ డానిష్ వర్జిన్ దీవులను US$25 మిలియన్లకు కొనుగోలు చేసింది. వాటికి యునైటెడ్ స్టేట్స్ వర్జిన్ ఐలాండ్స్ అని పేరు పెట్టింది. US దీవులతో ఉన్న ఆర్థిక సంబంధాల వలన 1959 లో బ్రిటిష్ వర్జిన్ దీవులు US డాలర్‌ను కరెన్సీగా స్వీకరించాయి. బ్రిటిష్ వర్జిన్ దీవులు బ్రిటిష్ లీవార్డ్ దీవులలో భాగంగాను, [[సెయింట్ కిట్స్ అండ్ నెవిస్|సెయింట్ కిట్స్ అండ్ నెవిస్‌లో]] భాగంగాను వివిధ రకాలుగా నిర్వహించబడుతున్నాయి. బ్రిటిష్ ప్రభుత్వానికి ప్రాతినిధ్యం వహించే నిర్వాహకులు ఒకరు ఈ దీవుల్లో ఉంటారు. <ref name="Encyclopedia Britannica - BVI2" /> 1960లో ఈ దీవులు ప్రత్యేక కాలనీ హోదాను పొందాయి. 1967లో కొత్తగా ముఖ్యమంత్రి పదవిని నెలకొల్పడంతో స్వయంప్రతిపత్తిని పొందాయి. <ref name="Encyclopedia Britannica - BVI2" /> 1960ల నుండి, ఈ దీవులు తమ సాంప్రదాయిక వ్యవసాయ-ఆధారిత ఆర్థిక వ్యవస్థ నుండి పర్యాటకం, ఆర్థిక సేవల వైపు మళ్ళాయి. దాంతో ఇవి కరిబియన్‌లోని సంపన్న ప్రాంతాలలో ఒకటిగా అవతరించింది. <ref name="Encyclopedia Britannica - BVI2" /> దీవుల రాజ్యాంగాన్ని 1977, 2004, 2007లో సవరించి, ఎక్కువ స్థానిక స్వయంప్రతిపత్తి కల్పించారు. <ref name="Encyclopedia Britannica - BVI2" /> == భౌగోళికం == బ్రిటిష్ వర్జిన్ దీవుల్లో దాదాపు 60 ఉష్ణమండల కరిబియన్ దీవులున్నాయి. {{Convert|20|km|0|abbr=on}} పొడవు, {{Convert|5|km|0|abbr=on}} వెడల్పు ఉండే అతిపెద్దదైన టోర్టోలా నుండీ చిన్న జనావాసాలు లేని ద్వీపాల వరకు మొత్తం {{Convert|150|km2|sqmi|abbr=off}} విస్తీర్ణంలో ఉన్నాయి. అవి వర్జిన్ ఐలాండ్స్ ద్వీపసమూహంలో ఉన్నాయి, US వర్జిన్ దీవులకు తూర్పున కొన్ని మైళ్ల దూరంలో, ప్యూర్టో రికన్ ప్రధాన భూభాగం నుండి దాదాపు {{Convert|95|km|0|abbr=on}} దూరంలో ఉన్నాయి. సుమారు {{Convert|150|km|0|abbr=on}} తూర్పు ఆగ్నేయంలో యాంగిల్లా ఉంది. [[అట్లాంటిక్ మహాసముద్రం|ఉత్తర అట్లాంటిక్ మహాసముద్రం]] ద్వీపాలకు తూర్పున, కరిబియన్ సముద్రం పశ్చిమాన ఉన్నాయి. చాలా ద్వీపాలు అగ్నిపర్వత విస్ఫోటనాల నుండి ఏర్పడినవే. ఇవి కొండ, కఠినమైన భూభాగాన్ని కలిగి ఉంటాయి. <ref name="Encyclopedia Britannica - BVI2" /> టోర్టోలాలో 521 మీటర్ల ఎత్తులో ఉన్న మౌంట్ సేజ్, అత్యంత ఎత్తైన ప్రదేశం. <ref name="Encyclopedia Britannica - BVI2" /> సున్నపురాయి, పగడాలతో కూడిన ఒక చదునైన ద్వీపం అనెగడ, మిగిలిన సమూహం నుండి భౌగోళికంగా భిన్నంగా ఉంటుంది. <ref name="Encyclopedia Britannica - BVI2" /> <ref name="ReferenceB" /> బ్రిటిష్ వర్జిన్ దీవులలో లీవార్డ్ దీవులు తేమతో కూడిన అడవులు ఉంటాయి. లీవార్డ్ దీవులు జిరిక్ స్క్రబ్ భూసంబంధ పర్యావరణ ప్రాంతాలు కూడా ఉన్నాయి. == వాతావరణం == బ్రిటిష్ వర్జిన్ దీవులు ఉష్ణమండల వర్షారణ్య వాతావరణాన్ని కలిగి ఉంటాయి. వాణిజ్య పవనాలు ఉంటాయి. <ref name="Encyclopedia Britannica - BVI2" /> ఏడాది పొడవునా ఉష్ణోగ్రతల్లో తేడా కొద్దిగానే ఉంటుంది. రాజధాని, రోడ్ టౌన్‌లో, సాధారణ రోజువారీ గరిష్ట సంఖ్య వేసవిలో {{Convert|32|°C|1}} , శీతాకాలంలో {{Convert|29|°C|1}} ఉంటుంది. సాధారణ రోజువారీ కనిష్టం వేసవిలో సుమారు {{Convert|26|°C|1}} శీతాకాలంలో {{Convert|23|°C|1}} ఉంటాయి. సగటు వార్షిక వర్షపాతం {{Convert|1150|mm|1|abbr=on}}. వర్షపాతం కొండలలో ఎక్కువగాను, తీరంలో తక్కువగానూ ఉంటుంది. వర్షపాతం చాలా వైవిధ్యంగా ఉంటుంది. సగటున అత్యంత తేమగా ఉండే నెలలు సెప్టెంబరు నుండి నవంబరు వరకు= ఉంటుంది. సగటున పొడి నెలలు ఫిబ్రవరి, మార్చి.{{Weather box | location = Cyril E. King Airport (1991–2020 normals) | metric first = yes | single line = Y | Jan high F = 84.1 | Feb high F = 84.3 | Mar high F = 84.5 | Apr high F = 85.7 | May high F = 87.2 | Jun high F = 88.9 | Jul high F = 89.7 | Aug high F = 89.8 | Sep high F = 89.2 | Oct high F = 88.4 | Nov high F = 86.6 | Dec high F = 85.2 | year high F = 87.0 | Jan mean F = 78.8 | Feb mean F = 78.9 | Mar mean F = 79.1 | Apr mean F = 80.6 | May mean F = 82.3 | Jun mean F = 84.1 | Jul mean F = 84.5 | Aug mean F = 84.7 | Sep mean F = 84.4 | Oct mean F = 83.3 | Nov mean F = 81.6 | Dec mean F = 80.1 | year mean F = 81.9 | Jan low F = 73.6 | Feb low F = 73.5 | Mar low F = 73.8 | Apr low F = 75.5 | May low F = 77.5 | Jun low F = 79.3 | Jul low F = 79.3 | Aug low F = 79.6 | Sep low F = 79.5 | Oct low F = 78.3 | Nov low F = 76.6 | Dec low F = 74.9 | year low F = 76.8 | precipitation colour = | Jan precipitation inch = 2.64 | Feb precipitation inch = 1.90 | Mar precipitation inch = 1.86 | Apr precipitation inch = 2.24 | May precipitation inch = 3.02 | Jun precipitation inch = 2.35 | Jul precipitation inch = 2.91 | Aug precipitation inch = 4.37 | Sep precipitation inch = 5.89 | Oct precipitation inch = 5.28 | Nov precipitation inch = 6.06 | Dec precipitation inch = 2.93 | year precipitation inch = 41.45 | unit precipitation days = 0.01 in | Jan precipitation days = 15.0 | Feb precipitation days = 13.5 | Mar precipitation days = 10.7 | Apr precipitation days = 10.6 | May precipitation days = 11.9 | Jun precipitation days = 10.9 | Jul precipitation days = 14.8 | Aug precipitation days = 15.8 | Sep precipitation days = 15.2 | Oct precipitation days = 17.3 | Nov precipitation days = 18.5 | Dec precipitation days = 17.4 | year precipitation days = 171.6 | source 1 = [[NOAA]]<ref name= NOAA>{{cite web |url=https://w2.weather.gov/climate/xmacis.php?wfo=sju |title=NowData - NOAA Online Weather Data |publisher=National Oceanic and Atmospheric Administration |access-date=June 17, 2021 |archive-date=2021-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624234317/https://w2.weather.gov/climate/xmacis.php?wfo=sju |url-status=dead }}</ref><ref name=NCEI> {{cite web |url=https://www.ncei.noaa.gov/access/services/data/v1?dataset=normals-monthly-1991-2020&startDate=0001-01-01&endDate=9996-12-31&stations=VQW00011640&format=pdf |title=Station: Charlotte Amalie AP, VI VQ |work=U.S. Climate Normals 2020: U.S. Monthly Climate Normals (1991-2020) |publisher=National Oceanic and Atmospheric Administration |access-date=June 17, 2021}}</ref> }}తుఫానులు అప్పుడప్పుడు ద్వీపాలను తాకుతాయి. అట్లాంటిక్ హరికేన్ సీజన్ జూన్ నుండి నవంబరు వరకు నడుస్తుంది. == రాజకీయం == ఇక్కడ పార్లమెంటరీ ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థ ఉంది. బ్రిటిష్ వర్జిన్ ఐలాండ్స్‌లో అంతిమ కార్యనిర్వాహక అధికారం, రాజుదే. రాజు తరపున బ్రిటిష్ వర్జిన్ ఐలాండ్స్ గవర్నర్ అధికారాన్ని అమలు చేస్తారు. <ref name="ReferenceB" /> గవర్నరును బ్రిటిష్ ప్రభుత్వ సలహా మేరకు రాజు నియమిస్తాడు. రక్షణ, విదేశీ వ్యవహారాల బాధ్యత యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌ది. <ref name="ReferenceB" /> ఇటీవలి రాజ్యాంగాన్ని 2007లో ఆమోదించారు. (వర్జిన్ ఐలాండ్స్ కాన్‌స్టిట్యూషన్ ఆర్డర్, 2007) <ref>{{Cite web|title=Explanatory Memorandum to the Virgin Islands Constitution Order 2007|url=http://www.legislation.gov.uk/uksi/2007/1678/pdfs/uksiem_20071678_en.pdf}}</ref> <ref>{{Cite web|title=The Virgin Islands Constitution Order 2007|url=http://www.legislation.gov.uk/uksi/2007/1678/contents/made}}</ref> 2007 సాధారణ ఎన్నికల కోసం లెజిస్లేటివ్ కౌన్సిల్‌ను రద్దు చేసినప్పుడు ఈ రాజ్యాంగం అమలులోకి వచ్చింది. రాజ్యాంగం ప్రకారం ప్రభుత్వాధినేత ప్రీమియర్ (కొత్త రాజ్యాంగానికి ముందు ఈ పదవిని ముఖ్యమంత్రి అనేవారు). పాలక, ప్రతిపక్ష సభ్యులతో పాటు ప్రీమియర్‌ కూడా సాధారణ ఎన్నికలలో ఎన్నుకోబడతాడు. దాదాపు నాలుగు సంవత్సరాలకు ఒకసారి ఎన్నికలు జరుగుతాయి. క్యాబినెట్‌ను ప్రీమియర్ నామినేట్ చేస్తారు. గవర్నర్‌ నియమిస్తారు. శాసనసభలో రాజు (గవర్నర్ ప్రాతినిధ్యం వహిస్తారు) తో పాటు, 13 మంది ఎన్నుకోబడిన సభ్యులు, స్పీకర్, అటార్నీ జనరల్‌తో కూడిన ఏకసభ అసెంబ్లీ ఉంటుంది. <ref name="Encyclopedia Britannica - BVI2" /> === ఉపవిభాగాలు === బ్రిటిష్ వర్జిన్ దీవులు ఏకీకృత భూభాగం. ఇది తొమ్మిది ఎన్నికల జిల్లాలుగా విభజించబడింది. ప్రతి ఓటరు ఆ జిల్లాల్లో ఒకదానిలో నమోదు చేయబడతారు. <ref>{{Cite web|title=The Virgin Islands Constitution Order 2007|url=https://bvi.gov.vg/sites/default/files/constitution.pdf|access-date=19 September 2022|archive-date=9 అక్టోబర్ 2022|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://bvi.gov.vg/sites/default/files/constitution.pdf|url-status=dead}}</ref> తొమ్మిది జిల్లాలలో ఎనిమిది పాక్షికంగా లేదా పూర్తిగా టోర్టోలాలో, సమీపంలోని పొరుగు ద్వీపాలను కలుపుకుని ఉన్నాయి. తొమ్మిదవ జిల్లా (వర్జిన్ గోర్డా అండ్ అనెగాడా)లో మాత్రమే టోర్టోలాలో ఏ భాగం ఉండదు. ఎన్నికలలో, వారి స్థానిక ప్రతినిధికి ఓటు వేయడంతో పాటు, ఓటర్లు దీవుల-వ్యాప్తంగా ఎన్నికైన నలుగురు "ఎట్-లార్జ్" అభ్యర్థులకు కూడా ఓట్లు వేస్తారు. దీవులను సాంకేతికంగా ఐదు పరిపాలనా జిల్లాలుగా విభజించారు. నాలుగు అతిపెద్ద ద్వీపాలకు ఒక్కొక్కటి చొప్పున, ఇతర దీవులన్నిటికీ కలిపి ఒకటి ఉంటాయి. ఆరు సివిల్ రిజిస్ట్రీ జిల్లాలుగా (టోర్టోలా, జోస్ట్ వాన్ డైక్, వర్జిన్ గోర్డా అండ్ అనెగాడాకు మూడు) కూడా విభజించారు. అయితే వీటికి పెద్దగా ప్రాముఖ్యత లేదు. == ఆర్థిక వ్యవస్థ == ఆర్థిక వ్యవస్థకు మూల స్తంభాలుగా ఆర్థిక సేవలు (60%), పర్యాటకం (GDPలో దాదాపు 40-45%) ఉన్నాయి. <ref name="www2.bviplatinum.com">{{Cite web|date=14 March 2010|title=New Company Incorporations Down But Premier Remains Optimistic|url=http://www2.bviplatinum.com/news.php?module=news&page=Article&articleID=1268586|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140103181916/http://www2.bviplatinum.com/news.php?module=news&page=Article&articleID=1268586|archive-date=3 January 2014|access-date=2010-03-15}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Encyclopedia Britannica - BVI|url=https://www.britannica.com/place/British-Virgin-Islands|access-date=13 July 2019}}</ref> రాజకీయంగా, ఈ రెండింటిలో పర్యాటకం చాలా ముఖ్యమైనది. ఎందుకంటే ఇది భూభాగంలో ఎక్కువ సంఖ్యలో ప్రజలకు ఉపాధి కల్పిస్తుంది. పర్యాటక పరిశ్రమలోని వ్యాపారాలలో ఎక్కువ భాగం స్థానికులవే. అనేక మంది పర్యాటకంపై ఆధారపడిన ఏకైక వ్యాపారులు ఉన్నారు. (ఉదాహరణకు, టాక్సీ డ్రైవర్లు, వీధి వ్యాపారులు).  ఆర్థికంగా అయితే, ఆఫ్‌షోర్ ఆర్థిక కేంద్రంగా భూభాగం యొక్క హోదాతో అనుబంధించబడిన ఆర్థిక సేవలు చాలా ముఖ్యమైనవి. ప్రభుత్వ ఆదాయంలో 51.8% నేరుగా ఆఫ్‌షోర్ కంపెనీల లైసెన్స్ ఫీజుల నుండి వస్తుంది. ట్రస్ట్ ఇండస్ట్రీ సెక్టార్‌లో ఇచ్చే జీతాలపై వచ్చే పన్నుల నుండి గణనీయమైన ఆదాయం సమకూరుతుంది (ఈ జీతాలు పర్యాటక రంగంలో ఇచ్చే జీతాల కంటే ఎక్కువగా ఉంటుంది). <ref>{{Cite web|title=Government of the Virgin Islands- Our Economy|url=https://bvi.gov.vg/content/our-economy|access-date=16 May 2021|archive-date=14 మే 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210514132213/https://bvi.gov.vg/content/our-economy|url-status=dead}}</ref> బ్రిటిష్ వర్జిన్ ఐలాండ్స్ అధికారిక కరెన్సీ 1959 నుండి యునైటెడ్ స్టేట్స్ డాలర్ (US$), యునైటెడ్ స్టేట్స్ వర్జిన్ ఐలాండ్స్ కూడా దాన్నే ఉపయోగిస్తుంది. బ్రిటిష్ వర్జిన్ దీవులు కరిబియన్ ప్రాంతంలో అత్యంత సంపన్నమైన ఆర్థిక వ్యవస్థల్లో ఒకటి. తలసరి ఆదాయం సుమారు $42,300 (2010 అంచనా. ) <ref>CIA. </ref> 2010 జనాభా లెక్కల ప్రకారం దీవుల్లో ఒక కార్మికుడు సంపాదించే సగటు నెలవారీ ఆదాయం US$2,452. జనాభాలో 29% మంది "తక్కువ ఆదాయ" వర్గంలోకి వస్తారు.  === పర్యాటకం === జాతీయ ఆదాయంలో పర్యాటకం వాటా సుమారు 45%. <ref name="www2.bviplatinum.com"/> ఈ ద్వీపాలు అమెరికా పౌరులకు ఇష్టమైన గమ్యస్థానంగా ఉన్నాయి. <ref name="www2.bviplatinum.com" /> పర్యాటకులు అనేక తెల్లని ఇసుక బీచ్‌లను సందర్శిస్తూంటారు. వర్జిన్ గోర్డాలోని బాత్ బీచ్‌లను, అనెగడ సమీపంలోని [[పగడపు దిబ్బ|పగడపు దిబ్బలను]] సందర్శిస్తారు. లేదా జోస్ట్ వాన్ డైక్ యొక్క ప్రసిద్ధ బార్‌లలో ఆనందివిస్తారు. BVI ప్రపంచంలోని గొప్ప సెయిలింగ్ గమ్యస్థానాలలో ఒకటిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. తక్కువ అందుబాటులో ఉన్న ద్వీపాలను సందర్శించడానికి చార్టర్ పడవ బోట్లు చాలా ప్రసిద్ది చెందాయి. 1972లో స్థాపించబడిన BVI స్ప్రింగ్ రెగట్టా, సెయిలింగ్ ఫెస్టివల్‌లు ప్రసిద్ధం. <ref>{{Cite web|title=News|url=http://www.bvispringregatta.org|access-date=11 March 2020|website=BVI Sprint Regatta & Sailing Festival}}</ref> BVIని సందర్శించే పర్యాటకులలో గణనీయమైన సంఖ్యలో క్రూయిజ్ షిప్ ప్రయాణీకులు ఉన్నారు. చార్టర్ బోట్ పర్యాటకులు, హోటల్ ఆధారిత పర్యాటకుల కంటే వారి ద్వారా సమకూరే తలసరి ఆదాయం తక్కువే అయినప్పటికీ, వారు టాక్సీ డ్రైవర్లకు గణనీయంగా ముఖ్యమైనవారు. వర్జిన్ ద్వీపవాసులకు మాత్రమే టాక్సీ డ్రైవర్లుగా పని చేయడానికి అనుమతి ఉంది.   === వ్యవసాయం, పరిశ్రమలు === దీవుల GDPలో వ్యవసాయం, పరిశ్రమల వాటా చాలా కొద్ది భాగం మాత్రమే. వ్యవసాయ ఉత్పత్తులలో పండ్లు, కూరగాయలు, చెరకు, పశువులు, పౌల్ట్రీ ఉన్నాయి. పరిశ్రమలలో రమ్ స్వేదనం, నిర్మాణం, పడవ నిర్మాణం ఉన్నాయి. ద్వీపాల జలాల్లో వాణిజ్యపరంగా చేపలు పట్టడం కూడా జరుగుతుంది. <ref name="Encyclopedia Britannica - BVI2" /> == రవాణా == [[దస్త్రం:Tortola-airport.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ab/Tortola-airport.jpg/220px-Tortola-airport.jpg|కుడి|thumb| టెరెన్స్ బి. బీఫ్ ఐలాండ్‌లోని లెట్సోమ్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]] దీవుల్లో {{Convert|113|km|mi|0}} రోడ్లు ఉన్నాయి. ప్రధాన విమానాశ్రయం, టెరెన్స్ బి. లెట్సోమ్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం. దీనిని బీఫ్ ఐలాండ్ ఎయిర్‌పోర్ట్ అని కూడా పిలుస్తారు. ఇది టోర్టోలా తూర్పు కొన వద్ద బీఫ్ ఐలాండ్‌లో ఉంది. క్వీన్ ఎలిజబెత్ II వంతెన ద్వారా ఇక్కడికి చేరుకోవచ్చు. కేప్ ఎయిర్, ఎయిర్ సన్‌షైన్ ఇక్కడికి షెడ్యూల్డ్ సర్వీస్‌ను అందిస్తున్న విమాన సంస్థలు. <ref>{{Cite web|title=Airlines-BVI Airport|url=http://www.bviaa.com/airlines|access-date=2019-09-20|website=bviaa.com|archive-date=2019-09-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20190920201418/http://www.bviaa.com/airlines|url-status=dead}}</ref> వర్జిన్ గోర్డా, అనెగడా లలో చిన్న విమానాశ్రయాలు ఉన్నాయి. ఐలాండ్ బర్డ్స్ ఎయిర్ చార్టర్ ద్వారా నిర్వహించబడే ప్రైవేట్ ఎయిర్ చార్టర్ సేవలు కరిబియన్‌లోని ఏదైనా ప్రధాన విమానాశ్రయం నుండి నేరుగా మూడు దీవులకు ఎగురుతాయి. <ref>{{Cite web|title=Private Air Charter throughout the entire Caribbean.|url=https://www.islandbirds.com/destinations/|access-date=2019-09-20|website=Island Birds|language=en-US}}</ref> రన్‌వే సౌకర్యాలు లేని దీవులకు వెళ్లేందుకు హెలికాప్టర్లను ఉపయోగిస్తారు; యాంటిల్లీస్ హెలికాప్టర్ సర్వీసెస్ దేశంలోని ఏకైక హెలికాప్టర్ సర్వీస్. ప్రధాన నౌకాశ్రయం రోడ్ టౌన్‌లో ఉంది. బ్రిటిష్ వర్జిన్ దీవులకు, పొరుగున ఉన్న యునైటెడ్ స్టేట్స్ వర్జిన్ దీవులకు కూడా ఇక్కడి నుండి ఫెర్రీలు ఉన్నాయి. బ్రిటిష్ వర్జిన్ ఐలాండ్స్‌లోని కార్లు యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్, యునైటెడ్ స్టేట్స్ వర్జిన్ ఐలాండ్స్‌లో లాగానే ఎడమవైపున నడుస్తాయి. అయినప్పటికీ, చాలా కార్లు లెఫ్ట్ హ్యాండ్ డ్రైవ్, <ref>{{Cite web|title=British Virgin Islands (British Overseas Territory) travel advice|url=http://www.fco.gov.uk/en/travel-and-living-abroad/travel-advice-by-country/north-central-america/british-virgin-islands/|publisher=Government of the United Kingdom}}</ref> ఎందుకంటే అవి యునైటెడ్ స్టేట్స్ నుండి దిగుమతి అవుతాయి. రోడ్లు తరచుగా చాలా వాలుగా, సన్నగా, వంకరగా ఉంటాయి. వర్షం పడుతున్నప్పుడు రాళ్ళు, బురదలు, రాక్‌ఫాల్‌లు సమస్యగా మారతాయి. == జనాభా వివరాలు == 2010 జనాభా లెక్కల ప్రకారం, దీవుల జనాభా 28,054. 2018 జూలై అంచనాల ప్రకారం జనాభా 35,800. అయితే 2022లో, ఇది ఇర్మా తుఫాను తర్వాత, పర్యాటక పరిశ్రమలో నిరుద్యోగం కారణంగా COVID లాక్‌డౌన్‌ల సమయంలో ప్రజలు దీవులను విడిచిపెట్టడం వలన ఇది 30,000 కంటే తక్కువగా ఉంటుందని భావిస్తున్నారు. జనాభాలో మెజారిటీ (76.9%) బ్రిటిష్ వారు ద్వీపాలకు తీసుకువచ్చిన బానిసల సంతతికి చెందిన [[wiktionary:Afro-Caribbean|ఆఫ్రో-కరిబియన్లు]]. <ref name="Encyclopedia Britannica - BVI"/> ఇతర పెద్ద జాతి సమూహాలలో లాటినోలు (5.6%), యూరోపియన్ మూలీయులు (5.4%), మిశ్రమ మూలీయులు (5.4%), [[భారత దేశం|భారతీయులు]] (2.1%) ఉన్నారు. <ref name="ReferenceB" /> * 76.9% ఆఫ్రికన్ * 5.6% హిస్పానిక్ * 5.4% యూరోపియన్/కాకేసియన్ * 5.4% మిశ్రమంగా ఉంది * 2.1% ఈస్ట్ ఇండియన్ * 4.6% ఇతరులు* === మతం === 2010 జనాభా లెక్కల ప్రకారం మతపరమైన అనుబంధాన్ని సూచించిన జనాభాలో 90% పైగా క్రైస్తవులు <ref name="ReferenceC">The BVI Beacon "Portrait of a population: 2010 Census published" pg. 6, 20 November 2014</ref> మెథడిస్ట్ (18.1%), <ref name="ReferenceC" /> ఆంగ్లికన్ (9.8%), చర్చ్ ఆఫ్ గాడ్ (10.6%), రోమన్ కాథలిక్కులు (9.1%) ఉన్నారు. బ్రిటిష్ వర్జిన్ దీవుల రాజ్యాంగం [[దేవుడు|దేవుడిపై]] జాతీయ విశ్వాసంతో ప్రారంభమవుతుంది. <ref>The second paragraphs of the recitals (appearing between Article 1 and Article 2) contains the words: "[T]he society of the Virgin Islands is based upon certain moral, spiritual and democratic values including a belief in God".</ref> ప్రపంచ మతాల డేటాబేసు 2005 <ref>cited in {{Cite web|year=2009|title=Mapping the Global Muslim Population|url=http://pewforum.org/uploadedfiles/Topics/Demographics/Muslimpopulation.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110727173718/http://pewforum.org/uploadedfiles/Topics/Demographics/Muslimpopulation.pdf|archive-date=27 July 2011|access-date=2012-03-07|publisher=[[Pew Forum on Religion and Public Life]]}}</ref> ప్రకారం హిందువులు, [[ముస్లిం|ముస్లింలు]] జనాభాలో దాదాపు 1.2% మంది ఉన్నారు. {| class="wikitable sortable collapsible" style="margin:1em auto 1em auto;" |+మతం<br /><small>జనాభాలో %</small><br /> <small>జాతీయ జనాభా గణన 2010</small> ! scope="col" style="width:250px;" | ! scope="col" | 2010 ! scope="col" | 2001 ! scope="col" | 1991 |- | మెథడిస్టులు | 17.6 | 22.7 | 32.9 |- | చర్చ్ ఆఫ్ గాడ్ | 10.4 | 11.4 | 9.2 |- | ఆంగ్లికన్లు | 9.5 | 11.6 | 16.7 |- | సెవెంత్ డే అడ్వెంటిస్టులు | 9.0 | 8.4 | 6.3 |- | రోమన్ కాథలిక్కులు | 8.9 | 9.5 | 10.5 |- | పెంటెకోస్టల్‌లు | 8.2 | 9.1 | 4.1 |- | మతం లేని వారు | 7.9 | 6.4 | 3.6 |- | బాప్టిస్టులు | 7.4 | 8.2 | 4.7 |- | ఇతరులు | 4.1 | 3.4 | 4.4 |- | యెహోవాసాక్షులు | 2.5 | 2.2 | 2.1 |- | వెల్లడించనివారు | 2.4 | 2.7 | 1.1 |- | హిందువులు | 1.9 | 2.0 | 2.2 |- | ముస్లింలు | 0.9 | 0.9 | 0.6 |- | ఇవాంజెలికల్‌లు | 0.7 | 0.5 | – |- | రాస్తాఫారియన్ | 0.6 | 0.4 | 0.2 |- | మొరవియన్‌లు | 0.3 | 0.5 | 0.6 |- | ప్రెస్బిటేరియన్‌లు | 0.2 | 0.4 | 0.7 |- | బౌద్ధులు | 0.2 | - | - |- | యూదులు | 0.04 | - | - |- | బహాయి | 0.04 | 0.03 | 0.00 |- | బ్రదరెన్ | - | 0.03 | 0.04 |- | సాల్వేషన్ ఆర్మీ | - | 0.03 | 0.04 |} === భాష === స్థానిక మాండలికం ఉన్నప్పటికీ ప్రాథమిక భాష [[ఆంగ్ల భాష|ఇంగ్లీషు]]. <ref name="Encyclopedia Britannica - BVI2" /> ప్యూర్టో రికన్, డొమినికన్, ఇతర హిస్పానిక్ వలసదారులు స్పానిష్ మాట్లాడతారు. == ఇవి కూడా చూడండి == == మూలాలు == <references /> [[వర్గం:All articles with unsourced statements]] [[వర్గం:Articles containing explicitly cited English-language text]] 363kkwica7myt9atcb3akjsy0vilfej 0 367202 4942783 4831096 2026-08-23T22:48:51Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4942783 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''బాగ్‌ముండి శాసనసభ నియోజకవర్గం''' [[పశ్చిమ బెంగాల్]] రాష్ట్రంలోని నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం [[పురూలియా జిల్లా]], [[పురూలియా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలోని ఏడు శాసనసభ నియోజకవర్గాల్లో ఒకటి.<ref name="delimitation">{{Cite web|title=Delimitation Commission Order No. 18 dated 15 February 2006|url=http://eci.nic.in/delim/Final_Publications/WestBengal/FINAL%20ORDER%20NOTIFICATION_English.pdf|access-date=25 July 2015|website=West Bengal|publisher=Election Commission of India}}</ref> ==ఎన్నికైన సభ్యులు== {| class="wikitable" !సంవత్సరం !నియోజకవర్గం !ఎమ్మెల్యే !పార్టీ |- |1951 |బాగ్ముండి |శిరీష్ చంద్ర బెనర్జీ |లోక్ సేవక్ సంఘ్ <ref>{{Cite web|title=Statistcal Report on General Elections 1951 to the Legislative Assembly of Bihar|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1951/StatisticalReports_51_BIHAR.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006121833/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1951/StatisticalReports_51_BIHAR.pdf|archive-date=6 October 2010|access-date=18 May 2021|website=Detailed Results P 335|publisher=Election Commission of India}}</ref><ref>{{Cite web|title=Statistical Reports of Assembly Elections|url=http://eci.nic.in/eci_main/statisticalreports/electionstatistics.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20101005110118/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/ElectionStatistics.asp|archive-date=2010-10-05|access-date=21 May 2021|website=General Election Results and Statistics|publisher=Election Commission of India}}</ref> |- |1951 |ఝల్దా |దేవేంద్రనాథ్ మహతో |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] <ref>{{Cite web|title=Statistcal Report on General Elections 1951 to the Legislative Assembly of Bihar|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1951/StatisticalReports_51_BIHAR.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006121833/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1951/StatisticalReports_51_BIHAR.pdf|archive-date=6 October 2010|access-date=18 May 2021|website=Detailed Results P 335|publisher=Election Commission of India}}</ref> |- |1957 | |దేబేంద్ర నాథ్ మహతో |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ <ref>{{Cite web|title=Statistcal Report on General Elections 1957 to the Legislative Assembly of West Bengal|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1957/StatRep_WB_1957.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006032945/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1957/StatRep_WB_1957.pdf|archive-date=6 October 2010|access-date=13 May 2021|website=Detailed Results P 222|publisher=Election Commission of India}}</ref> |- |1962 | |దేబేంద్ర నాథ్ మహతో |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ <ref>{{Cite web|title=Statistcal Report on General Elections 1962 to the Legislative Assembly of West Bengal|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1962/StatRep_WB_1962.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006192934/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1962/StatRep_WB_1962.pdf|archive-date=6 October 2010|access-date=13 May 2021|website=Detailed Results P 294|publisher=Election Commission of India}}</ref> |- |1967 | |సి. మహతో |[[ఆల్ ఇండియా ఫార్వర్డ్ బ్లాక్]] <ref>{{Cite web|title=Statistcal Report on General Elections 1967 to the Legislative Assembly of West Bengal|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1967/Statistical%20report%20WB1967.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006080357/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1967/Statistical%20report%20WB1967.pdf|archive-date=6 October 2010|access-date=13 May 2021|website=Detailed Results P 324|publisher=Election Commission of India}}</ref> |- |1969 | |దేబేంద్ర నాథ్ మహతో |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ <ref>{{Cite web|title=Statistcal Report on General Elections 1969 to the Legislative Assembly of West Bengal|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1969/StatReport_WB_69.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20120112051819/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1969/StatReport_WB_69.pdf|archive-date=12 January 2012|access-date=13 May 2021|website=Detailed Results P 324|publisher=Election Commission of India}}</ref> |- |1971 | |కింకర్ మహతో |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ <ref>{{Cite web|title=Statistcal Report on General Elections 1971 to the Legislative Assembly of West Bengal|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1971/StatReport_WB_71.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20120112052412/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1971/StatReport_WB_71.pdf|archive-date=12 January 2012|access-date=13 May 2021|website=Detailed Results P 327|publisher=Election Commission of India}}</ref> |- |1972 | |కింకర్ మహతో |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ <ref>{{Cite web|title=Statistcal Report on General Elections 1972 to the Legislative Assembly of West Bengal|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1972/StatReport_WB_72.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007094829/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1972/StatReport_WB_72.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=13 May 2021|website=Detailed Results P 320|publisher=Election Commission of India}}</ref> |- |1977 | |సత్య రంజన్ మహతో |ఆల్ ఇండియా ఫార్వర్డ్ బ్లాక్ <ref>{{Cite web|title=Statistcal Report on General Elections 1977 to the Legislative Assembly of West Bengal|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1977/StatisticalReportWestBengal77.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007062834/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1977/StatisticalReportWestBengal77.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=13 May 2021|website=Detailed Results P 348|publisher=Election Commission of India}}</ref> |- |1982 | |సుభాష్ చంద్ర మహతో |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ <ref>{{Cite web|title=Statistcal Report on General Elections 1982 to the Legislative Assembly of West Bengal|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1982/StatisticalReportWestBengal82.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006142613/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1982/StatisticalReportWestBengal82.pdf|archive-date=6 October 2010|access-date=13 May 2021|website=Detailed Results P 341|publisher=Election Commission of India}}</ref> |- |1987 | |సత్య రంజన్ మహాతా |ఆల్ ఇండియా ఫార్వర్డ్ బ్లాక్ <ref>{{Cite web|title=Statistcal Report on General Elections 1987 to the Legislative Assembly of West Bengal|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1987/StatisticalReportWestBengal87.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006063052/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1987/StatisticalReportWestBengal87.pdf|archive-date=6 October 2010|access-date=13 May 2021|website=Detailed Results P 348|publisher=Election Commission of India}}</ref> |- |1991 | |సత్య రంజన్ మహాతా |ఆల్ ఇండియా ఫార్వర్డ్ బ్లాక్ <ref>{{Cite web|title=Statistcal Report on General Elections 1991 to the Legislative Assembly of West Bengal|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1991/StatisticalReport-West%20Bengal91.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006200136/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1991/StatisticalReport-West%20Bengal91.pdf|archive-date=6 October 2010|access-date=13 May 2021|website=Detailed Results P 356|publisher=Election Commission of India}}</ref> |- |1996 | |సత్య రంజన్ మహాతా |ఆల్ ఇండియా ఫార్వర్డ్ బ్లాక్ <ref>{{Cite web|title=Statistcal Report on General Elections 1996 to the Legislative Assembly of West Bengal|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1996/StatisticalReport-WB96.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007113156/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1996/StatisticalReport-WB96.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=13 May 2021|website=Detailed Results P 364|publisher=Election Commission of India}}</ref> |- |2001 | |నేపాల్ మహాతా |స్వతంత్ర <ref>{{Cite web|title=Statistcal Report on General Elections 2001 to the Legislative Assembly of West Bengal|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2001/StatRept_WB_2001.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007212034/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2001/StatRept_WB_2001.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=13 May 2021|website=Detailed Results P 356|publisher=Election Commission of India}}</ref> |- |2006 | |నేపాల్ మహాతా |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ <ref>{{Cite web|title=Statistcal Report on General Elections 2006 to the Legislative Assembly of West Bengal|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2006/StatReport_WB_2006.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006232430/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2006/StatReport_WB_2006.pdf|archive-date=6 October 2010|access-date=13 May 2021|website=Detailed Results P 552|publisher=Election Commission of India}}</ref> |- |2011 |బాగ్‌ముండి |నేపాల్ మహాతా |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ <ref>{{Cite web|title=West Bengal Assembly Election Results in 2011|url=https://www.elections.in/west-bengal/assembly-constituencies/2011-election-results.html|access-date=18 May 2021|website=Baghmundi|publisher=Elections.in}}</ref> |- |2016 |బాగ్‌ముండి |నేపాల్ మహాతా |ఇండియన్ నేషనల్ కాంగ్రెస్ <ref name="1vidhansabha2016">{{Cite web|title=Balarmpur|url=https://resultuniversity.com/election/baghmundi-west-bengal-assembly-constituency|access-date=18 May 2021|website=2016 Legislative Assembly Election|publisher=Result University}}</ref><ref name="2vidhansabha2016">{{Cite web|title=Baghmundi|url=http://infoelections.com/infoelection/electionresult/index.php/home/state-assembly-constituency/west-bengal-election-result/862-Baghmundiassembly_election_result_2016.html|access-date=18 May 2021|website=Assembly Election Result 2016 Live|publisher=InfoElections}}{{Dead link|date=మే 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |2021 |బాగ్‌ముండి |సుశాంత మహతో |[[అఖిల భారత తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఆల్ ఇండియా తృణమూల్ కాంగ్రెస్]] <ref name="1vidhansabha2021">{{Cite web|title=Baghmundi Election Result 2021|url=https://www.timesnownews.com/elections/baghmundi-west-bengal-election-result-2021|access-date=18 May 2021|publisher=Times Now News.com|archive-date=22 మే 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210522011708/https://www.timesnownews.com/elections/baghmundi-west-bengal-election-result-2021|url-status=dead}}</ref><ref name="2vidhansabha2021">{{Cite web|title=Assembly Election Result 2021 – West Bengal, Baghmundi|url=https://results.eci.gov.in/Result2021/ConstituencywiseS25240.htm?ac=240|access-date=18 May 2021|publisher=Election Commission of India}}</ref> |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]] {{పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ నియోజకవర్గాలు}} cjwp8kvb7jc54gw2t7bnt7h0mquq4fr 2 367681 4942755 4938981 2026-08-23T18:52:54Z Vjsuseela 35888 4942755 wikitext text/x-wiki == Archiving Telugu Periodical "Granthalaya Sarvasvam": Mapping of Articles in Wiki_system, An Integrated Approach. == The periodical or a journal is always a unique carrier of scholarly content. The presentation covers the round up activity of the periodical article processing in Telugu Wikisource and mapping them around wiki projects. === Background === Dr A Rajasekhar suggested to receive the scanned copies of the classic LIS journal "Granthalaya Sarvasvam" from its publisher Andhra Pradesh Library Association (APLA). APLA is the first library association in India, actively contributed to the library movement which was closely associated to Independence movement. === About the Journal === The "Granthalaya Sarvasvam" (a Telugu title meaning "Everything About Libraries") is the first library periodical in India publishing its 86th volume since its inception in 1916 with some brief gaps. The association continued the journal under the title Andhra Granthalayam for a brief period between 1938 and 1940. Although the journal's primary focus is library science, it equally publishes articles on several aspects of social concern and Telugu literature. The journal restarted since January 1948. === Wiki Process - Work Flow === As part of a digital preservation effort, the initial 13 volumes and 76 issues (covering the period from 1916 to 1940) were uploded into Wikimedia Commons and later brought into Telugu Wikisource article wise. The articles and content are spread to Telugu Wikipedia, Telugu Wikiquote and the whole activity is centralised in Wikidata. ==== Wikimedia Commons ==== * Categories were created for volumes, Issues and '''linked to Wikidata.''' * Pictures were cropped from Journal Issues and labeled to use them in Wikisource articles, authors profiles and wikipedia articles ==== Telugu Wikisource ==== * Total number of articles - * Processed Articles in Wikisource (Indexes, proof reading, transclusion processes) - % * Added categories including subjects, e.g. Biographies, History, Libraries, GS Writings, GS authors etc * GS authors - * Created new authors * Authors were linked to their articles in GS and their '''profiles to Wikidata''' ==== Mapping Articles in Wikipedia, etc ==== * New Articles created '''linked to Wikidata.''' * New Categories '''linked to Wikidata.''' * Linked to existing articles * Linked to existing quotations * New Quotation pages '''linked to Wikidata.''' === Conclusion === This presentation briefly and quantitatively describes the workflow and activities involved in this project, highlighting how the content was expanded across various Wikimedia platforms. We, the wikimedians, experience several ways of content development in an evolving Wikimedia ecosystem. This case of content mapping, integrating and development is felt relevant to the theme of the conference, especially when treating the process with periodicals. Unlike books or monographs, multidisciplinary journal articles cover a diverse range of subject themes at microlevel. This is particularly true for regional language publications, which risk being permanently lost if they are not archived immediately. In fact, many high-quality regional language periodicals have already disappeared due to poor physical preservation. Digitizing these materials ensures their legacy survives in today's information-driven world. Furthermore, study of the publication process of these journal articles provides unique insights for anyone managing regional language content. PENDING - WORKFLOW AND STATS {| style="border: 2px solid #FFCC00; background-color: #FFF9E6 ; padding: 10px; border-radius: 8px; font-family: sans-serif; width: 100%;" |- | FFCC00 dark orange FFF9E6 light orange {{Infobox monument|name=జైమ్ మఠం|monument_name=జైమ్ మోనాస్ట్రీ|type=మఠం|open=1458|image=Zimnee.jpg|caption=జైమ్ మఠం|coordinates={{Coord|50.8016666767|N|24.32750001|E|source:ruwiki_region:UA|format=dms|display=it}}|location=జైమ్ గ్రామం; వొలోదిమిర్ నగరం; వోలిన్ ఓబ్లాస్ట్; ఉక్రెయిన్|native_name={{langx|uk|Святогірський Успенський Зимненський ставропігійний монастир}}|native_name_lang=ఉక్రెయిన్}}{{Infobox | title = మహిళల గ్రంథాలయాలు | image = [[File:Glasgow Women's Library exterior.JPG|250px]] | caption = గ్లాస్గో మహిళా గ్రంథాలయం | label1 = స్పెయిన్ | data1 = [https://ajuntament.barcelona.cat/biblioteques/es/bibfbonnemaison బిబ్లియోధికా ఫ్రాన్సిస్కా బోన్నెమైసన్, బార్సిలోనా] | label2 = స్కాట్లాండ్ | data2 = [https://womenslibrary.org.uk/ గ్లాస్గో మహిళా గ్రంథాలయం] | label3 = ఇంగ్లాండ్ | data3 = [https://www.lse.ac.uk/library లండన్‌ స్కూల్ ఆఫ్ ఎకనామిక్స్ మహిళా గ్రంథాలయం] | label4 = ఫ్రాన్స్ | data4 = [https://www.paris.fr/lieux/bibliotheque-marguerite-durand-bmd-1756 బిబ్లియోథెక్ మార్గరెత్ దురాండ్, పారిస్] | label5 = నెదర్లాండ్స్ | data5 = [https://atria.nl/en అట్రియా ఇన్స్టిట్యూట్ ఆన్ జెండర్ ఈక్వాలిటీ అండ్ విమెన్'స్ హిస్టరీ, ఆమ్‌స్టర్‌డామ్‌] | label6 = ఇటలీ | data6 =[https://women.it/en/homepage/ బిబ్లియోధిక దేలె దోన్నె, బోలోగ్న్] | label7 = ఆస్ట్రేలియా | data7 =[https://nationalwomenslibrary.org.au/ జెస్సీ స్ట్రీట్ జాతీయ మహిళా గ్రంథాలయం,సిడ్నీ,ఆస్ట్రేలియా] | label8 = భారతదేశం | data8 = తమిళనాడు, బీహార్, మహారాష్ట్ర,ఢిల్లీ, జార్ఖండ్ }} |} {{Infobox | title = భారతదేశంలో మహిళల గ్రంథాలయాలు | image = [[250px]] | caption = గ్లాస్గో మహిళా గ్రంథాలయం | label1 = తమిళనాడు | data1 = [https://ajuntament.barcelona.cat/biblioteques/es/bibfbonnemaison బిబ్లియోధికా ఫ్రాన్సిస్కా బోన్నెమైసన్, బార్సిలోనా] | label2 = ఢిల్లీ | data2 = [https://womenslibrary.org.uk/ గ్లాస్గో మహిళా గ్రంథాలయం] | label3 = బీహార్ | data3 = [https://www.lse.ac.uk/library లండన్‌ స్కూల్ ఆఫ్ ఎకనామిక్స్ మహిళా గ్రంథాలయం] | label4 = జార్ఖండ్ | data4 = [https://www.paris.fr/lieux/bibliotheque-marguerite-durand-bmd-1756 బిబ్లియోథెక్ మార్గరెత్ దురాండ్, పారిస్] | label5 = మహారాష్ట్ర | data5 = [https://atria.nl/en అట్రియా ఇన్స్టిట్యూట్ ఆన్ జెండర్ ఈక్వాలిటీ అండ్ విమెన్'స్ హిస్టరీ, ఆమ్‌స్టర్‌డామ్‌] | label6 = ఇటలీ | data6 =[https://women.it/en/homepage/ బిబ్లియోధిక దేలె దోన్నె, బోలోగ్న్] | label7 = ఆస్ట్రేలియా | data7 =[https://nationalwomenslibrary.org.au/ జెస్సీ స్ట్రీట్ జాతీయ మహిళా గ్రంథాలయం,సిడ్నీ,ఆస్ట్రేలియా] | label8 = భారతదేశం | data8 = చెన్నై,పెంగల్ నూలగం (చెపాక్, పుదుపేట) }} {{Infobox | title = గ్రంథచౌర్యం | image = [[File: Plagiarism signature.jpg|250px]] | caption = ఇతరుల పని గుర్తింపు తొలగించి తన పనిగా ప్రకటించుకోవడం | label1 = శబ్దవ్యుత్పత్తి | data1 = (మూలం: లాటిన్) ప్లేజియారియస్ అపహరించువాడు (కిడ్నాపర్), ప్లాజియం (plagium) అంటే అపహరించడం. | label2 = రంగాలు | data2 = జర్నలిజం, కళలు, కావ్యాలు, సాహిత్యం, సినిమా, విద్య, పరిశోధన | label3 = ప్రభావితం చేసే అంశాలు | data3 = సమయాభావం, నిపుణత లోపించడం, అంతర్జాలంలో సమాచారం అందుబాటులో ఉండడం, నకలు చేయగలిగే సౌకర్యం, సోమరితనం | label4 = రకాలు | data4 = ఇతరుల పని తనకి ఆపాదించుకోవడం;తాము చేసిన పనిని ఇతరులకు ఆపాదించడం; స్వీయ-గ్రంథచౌర్యం | label5 = గ్రంథచౌర్యం గుర్తించే సాధనాలు | data5 = టర్నిటిన్, ఊర్కుండ్, ఐథెన్టికేట్, గ్రామర్లీ }} igp4t0b1e0ukqxotjhd5ixdmpi74zif 2 375586 4942557 4720426 2026-08-23T13:43:14Z CommonsDelinker 608 AYYAPPA_SWAMI_VOL2_-_SHARANA_TARANGINI.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942557 wikitext text/x-wiki {{Infobox Artist|imagesize= }}'''నిడదవోలు సర్వేశ్వరరావు''' '''తండ్రి''' : నిడదవోలు వేంకటరావుగారు {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = నిడదవోలు సర్వేశ్వరరావు | residence = | other_names = | | image = [[దస్త్రం:NIDADAVOLU SARVESHWARA RAO.jpg|thumb|alt=NIDADAVOLU SARVESHWARA RAO|NIDADAVOLU SARVESHWARA RAO]] | imagesize = 250px | caption = | birth_name = నిడదవోలు సర్వేశ్వరరావు | birth_date = [[1932]], [[ఫిబ్రవరి 10]] | birth_place = [[ఇచ్ఛాపురం, శ్రీకాకుళం జిల్లా]] | native_place = | death_date = [[1994]] [[జనవరి 10]] | death_place = | death_cause = | known = | occupation = Telugu Lecturer ;గేయరచయిత, <br> సాహితీవేత్త | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = హిందూ | wife = | spouse= శ్రీమతి మహలక్ష్మి | partner = | children = విలానీ ,లవలీ | father = | mother = | website = | footnotes = | employer = | height = | weight = }} '''నివాసం:''' [[హైదరాబాదు]] '''జననం:''' [[1932]] [[ఫిబ్రవరి 10]] '''మరణం:''' [[1994]] [[జనవరి 10]] '''జన్మస్థలం:''' : ఇచ్ఛాపురం, శ్రీకాకుళం జిల్లా '''పాఠశాలలో విద్యాభ్యాసం:''' : విజయనగరం, కాకినాడ, మద్రాసు '''కళాశాల విద్యాభ్యాసం:''': మద్రాసు '''ఉద్యోగం:''' : ఎ.సి. కాలేజ్, గుంటూరు 1954-55; ప్రాచ్యలిఖిత అముద్రిత గ్రంధాలయం, మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయం; 1958-58; వివేక వర్ధినీ కళాశాల, హైదరాబాదు 1960-1991 '''వివాహం:''' 1968 '''భార్య:''' శ్రీమతి మహలక్ష్మి '''సంతానం''': ఇద్దరు అమ్మాయిలు ; విలానీ ,లవలీ '''సాహిత్య వ్యాసంగం:''' 1. బి.పియర్సన్ డెమొక్రసీ ఇన్ వరల్డ్ పోలిటిక్స్" తెలుగు అనువాదం 2. "క్రాస్" క్రైస్తవ మత గ్రంథానికి తెలుగు అనువాదం 3. రేడియో ప్రసంగాలు 4. అముద్రిత గ్రంథ సంస్కరణలు 5. గీత రచనలు: పారిజాతమాల (అయ్యప్ప భక్తి గీతమంజరి) '''అయ్యప్ప గీత రచన ప్రస్తానం:''' 1983లో [[కె.జె.ఏసుదాసు]] గారు అయ్యప్పస్వామి భక్తిగీతాలు వ్రాయటానికి వారిని ట్రివేండ్రం పిలిపించారు. వ్యవధి ఎక్కువ లేనందువల్ల విమానంలో రమ్మని రెండు రోజులలో పాటలు పూర్తి చెయ్యాలని చెప్పారు. వారిచ్చిన బాణీలకు పాటలు వ్రాశా రు. అప్పటికి వారికి అయ్యప్పస్వామిని గూర్చి ఏమీ తెలీదు. అయినా పాటలు రమణీయంగా వ్రాయటం గమనించి 'అయ్యప్ప దయా, పూర్వజన్మ సుకృతం ఉండటం వల్లనే మీరిలా వ్రాయగలిగారు' అనిమెచ్చుకున్నారు. అప్పుడు దీక్షలో ఉన్నారు. మొదటిసారి వారి పాటలు Dr K J Yesudas పాడి రికార్డు చేస్తున్నప్పుడు నాలో నాకే తెలియని అయ్యప్పస్వామి మీద అచంచలమైన భక్తివిశ్వాసాలు ఏర్పడ్డాయి. అప్పటి నుంచి ప్రతి సంవత్సరం దీక్ష తీసుకుని సతీసమేతంగా స్వామిని దర్శించుకున్నారు నేను గొప్ప గీతరచయిత కావాలని మానాన్నగారు కళాప్రపూర్ణ శ్రీ నిడదవోలు వేంకటరావుగారు నాగురించి శతకంలో ఇలా అన్నారు.. [[దస్త్రం:DR K J YESUDAS DISCUSSION WITH NIDADAVOLU SARVESHWARA RAO.jpg|thumb|alt=DR K J YESUDAS DISCUSSION WITH NIDADAVOLU SARVESHWARA RAO|DR K J YESUDAS DISCUSSION WITH NIDADAVOLU SARVESHWARA RAO]] ఆ సమరీతి తాను వెలుగొందు ఎమేసియునయ్యెతా వాసిని గాంచినాడును వాగ్గరిమంబు తెలుంగునన్ నుప న్యాసకు డౌచు గేయరచనాఢ్యుడునై తనరారె పాటలం ఆ సరి లేని రీతి ప్రజలందరు మెచ్చగ వేంకటేశ్వరా ఇది నిజ కావటం అయ్యప్పస్వామి దయవల్లనే చిన్న నాటినుండి హిందీ ట్యూన్లకి తెలుగు పాటలు వ్రాయటం, అవి మద్రాసు 'బాలానందం'లో రేడియోలో మా చెల్లెలు జోగాబాయి పాడటం, అవి బహుజనాదరణ పొందటం కాలంలో చాలామందికి తెలుసు. ఆకాశవాణిలో హాస్యయుత ప్రసంగాలు చేశా రు. కాలేజీల్లో పనిచేస్తున్న రోజుల్లోను, ఇతరత్రా నేన విసిరిన ఛలోక్తులు ఇతరులు ఇప్పటికీ జ్ఞప్తి చేస్తూవుంటారు. వారు బాధలు మరచిపోయి ఎప్పుడూ అందరితో సరదాగా ఉండటమే దానికి కారణం. ఏదైనా ఈజీగా తీసుకోవటం, అసలు సీరియస్గా ఉండకపోవటం వారికి అలవాటు. అందరినీ ఆనందపరచడమే నా ప్రధానాశయం. వారికి మొహమాటం ఎక్కువ. వారి గురించి వారు ఎవ్వరితో ఎప్పుడూ చెప్పుకోలేదు. చాలా అంతర్ముఖులు ఈనాడు ఈ భక్తిగీతాలతో వెలుగులోకి వచ్చినారు. దీనికికూడా వారి అర్ధాంగి మహాలక్ష్మి కారణం. దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రిగార్కి, పాటపాడించు సతి ఊర్వశి అయితే శ్రీమతి పాట వ్రాయించు సఖీ అయింది. అమధ్య అనారోగ్యం పాలయి వ్రాయలేని స్థితిలోవున్నపుడు శ్రీమతి ప్రోద్బలంతో నేను పాటలు చెబుతూవుంటే శ్రీమతి వ్రాసింది. వారి పాటలు బాణీలు అంతర్ విశ్వవిద్యాలయ పాటల పోటీలలో ప్రథమ బహుమతి పొందేయి. దాశరథిగారి 'మాట్లాడని మల్లెమొగ్గ'. విద్వాన్ విశ్వంగారి పెన్నేటి పాటలో 'అదే పెన్నీ అదే పెన్న "గేయాలకి వారు కూర్చిన బాణీలు ఆ కాలంలో తెలియనివారు లేరు. అవి నావీ అని ఎప్పుడూ ఎక్కడా చెప్పుకోక పోవడం వల్ల వారి వారి స్వంత బాణీలుగా చెప్పుకుంటూ ఎందరో గానం చేసి మెప్పుపొందారు. వారికి సంగీతం రాదు. గొప్ప సంగీత దర్శకుణ్ణి కావాలని చిన్ననాటి నుండి ప్రగాఢ కాంక్ష. అది భక్తి గీతరచనా వ్యాసంగంగా పరిణమించడం. శ్రీ సుదర్శనరెడ్డిగారు స్థాపించిన '''[[స్వరాంజలి]]''' (భక్తి సంగీత ఆర్కెష్త్రా) తరపున సర్వశ్రీ డి. సుబ్బారాయుడు, పి.వి. సుబ్బారావు, పి. బాల కామేశ్వరరావు మున్నగు మధుర గాయకులు నా పాటలు ఎన్నో చోటలపాడి శ్రోతలను ఆనందింప జేస్తున్నారు '''అంకితము''' భూతనాథ సదానంద సర్వభూత దయాపరః రక్ష రక్ష మహాబాహు శాస్తే తుభ్యం నమోనమః నా అభీష్ట దైవమైన అయ్యప్ప స్వామి చరణారవిందములకు ఈ పారిజాతమాల నాతలపుల పూమాల స్వామి! నీ ఎద మెరిసే నా భక్తి గీతమాల-- నిడదవోలు సర్వేశ్వరరావు '''అభినందన :''' '''1.''' Padmashree Dr. K.J Yesudas: For the devotional Service of Lord Ayyappa my great writer Nidadavolu Sarweshwara Rao is so keen on starting a Valuable Makara Jyothi Trust and with that he is releasing a valuable book entitled '''“Parijatha Mala”''' May God Lord Ayyappa bless him & his family for his devotional Venture. your’s …. [[కె.జె.ఏసుదాసు]] ''' '''2.''' Being a devotee of Lord Ayyappa, I am happy that Sri Sarveswara Rao is bringing out a book entitled ''''Parijathamala'''' '''(Devotional Songs on Lord Ayyappa)'''. May Lord Ayyappa shower his blessings on him and his family. Madras, 11-11-93. Sd./ [[జయసుధ ]] [[దస్త్రం:NIDADAVOLU SARVESHWAR RAO - PARIJATAMALABOOK.jpg|thumb|alt=NIDADAVOLU SARVESHWAR RAO - PARIJATAMALABOOK|NIDADAVOLU SARVESHWAR RAO - PARIJATAMALABOOK]] '''3.''' చిరంజీవి సర్వానికి ఆశీస్సులు నీ ''''పారిజాతమాల'''' చదివాను ఒడలు పులకించింది. నేత్రాలు అర్ధనిమీలితాలయ్యాయి. వీనులకు క్యాసెట్లు విందుచేశాయి. మేను పరవశించింది. శబరి గిరీశ ధ్యానాభ్యాసవశీకృతమైన నీమనసరస్సు నుండి ఉద్భివిల్లిన భక్తి భావతరంగాలే నీగేయాలు. ఇది భక్తి రసాయనం. గేయ రచనా శిల్పివి. గేస్తురాలు మహలక్ష్మి శ్రీమతీ, ధీమతి. గానం ఆమెది గీతం నీది. పరిమళము చెడదు నీకృతి నిరతము అయ్యప పదార్బనీయులకు మనోహరముగు, దివినుండి మహాధరణిని కృష్ణుడు నిలిపిన దామముకతనన్ నీకృతి హిమకరజ్యోతి. '''మకరజ్యోతి''' కరజ్యోతి స్వామియే శరణం..... 14.11.93, హైద్రాబాద్.....'''సుందరేశ్వర రావు'''. ''''''అయ్యప్ప గీత రచయిత, తెలుగు అనువాదం రచయిత కూడ''''''... '''నిడదవోలు సర్వేశ్వర్ రావు గారి అన్నయ్య నిడదవోలు శివసుందరేశ్వరరావు గారు''' నిడదవోలు శివసుందరేశ్వరరావు గారు వ్రాసిన గ్రంధం" శివార్పణం" లో వీరి నాన్నగారు నిడుదవోలు వేంకటరావు<ref>https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%A1%E0%B1%81%E0%B0%A6%E0%B0%B5%E0%B1%8B%E0%B0%B2%E0%B1%81_%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%82%E0%B0%95%E0%B0%9F%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B1%81</ref>కుటుంబం 10 వ పేజీ లో వివరాలు తెలియజేసారు నిడుదవోలు వేంకటరావు కు సంతానం 3 కొడుకులు 2 కూతుళ్లు వారు వరుసగా సుందరేశ్వర్ రావు , పార్వతీశ్వర్ రావు ,జగ్గా రావు ,సర్వేశ్వర్ రావు, సూర్యనారాయణ , జోగాబాయి ,లక్ష్మి . '''సాహిత్య వ్యాసంగం:''' 1. బి.పియర్సన్ డెమొక్రసీ ఇన్ వరల్డ్ పోలిటిక్స్" తెలుగు అనువాదం 2. "క్రాస్" క్రైస్తవ మత గ్రంథానికి తెలుగు అనువాదం 3. రేడియో ప్రసంగాలు 4. అముద్రిత గ్రంథ సంస్కరణలు 5. గీత రచనలు: పారిజాతమాల (అయ్యప్ప భక్తి గీతమంజరి) సాహిత్య వ్యాసంగం: 1. బి.పియర్సన్ డెమొక్రసీ ఇన్ వరల్డ్ పోలిటిక్స్" తెలుగు అనువాదం 2. "క్రాస్" క్రైస్తవ మత గ్రంథానికి తెలుగు అనువాదం 3. రేడియో ప్రసంగాలు 4. అముద్రిత గ్రంథ సంస్కరణలు 5. గీత రచనలు: పారిజాతమాల (అయ్యప్ప భక్తి గీతమంజరి) '''క్యాసట్లయిన గీత రచనలు''' 1. '''తరంగిణి. వాల్యూం-2'''. Xi8206 Stereo "అయ్యప్పస్వామి భ క్తి గీతాలు" గానం: డాక్టర్ జేసుదాసు 2 '''తరంగిణి - వాల్యూం-9''' xi 892206 Stereo "అయ్యప్పస్వామి భ క్తి గీతాలు" గానం: డాక్టర్ జేసుదాసు 3. శ్రీనివాస వీడియో- ఆడియో-మద్రాసు. 4 DXL 0046 అయ్యా అయ్యా అయ్యప్పా గానం: నాగూర్ బాబు గారు (మనూ) 4. సంగీతా - 4 ECDB 7731 "శ్రీ రాఘవేంద్ర గీతామృతం" గానం: శ్రీమతి ఎస్. జానకి 5. సుప్రీం ఎంటర్ ప్రైజస్ SED 051 గానం: శ్రీమతి ఎస్. జానకి “నమో గణేశా" గానం : శ్రీమతి శోభారాజు, శ్రీ డి. సుబ్బారాయుడు 6. బాలాజీ ఆడియో వీడియో 1047. "గజపయ్యా రావయ్య". గానం: శ్రీ డి. సుబ్బారాయుడు, శ్రీ వి. అవతార లక్ష్మి, 7. బాలాజీ ఆడియో వీడియో 1048 “గణపతి సదాస్మరామి" గానం : శ్రీ పారుపల్లి రంగనాథ్, శ్రీ డి. సుబ్బారాయుడు, శ్రీమతి వి అవతార లక్ష్మి, 8. బాలాజీ ఆడియో వీడియో జాకెట్ 9 గానం: శ్రీ డి. సుబ్బారాయుడు, శ్రీమతి శశికళ, శ్రీమతి శారద, కుమారి మణిశర్మ మొ॥ '''9 తరంగిణి మ్యూజిక్''' c. 45, tam gba tgu,249 శరణ తరంగిణి గానం: డాక్టర్ జేసుదాసు '''మూలాలు''' 1. Parijatamaala Ayyappa Songs Book: https://archive.org/details/parijatamala-ayyappa-devotional-songs-dr-kjyesudas/page/n69/mode/2up 2. kjyesudas-vol-2 Songs Video Link: https://archive.org/details/ayyappasongskjyesudas-vol-2fullalbumlyricalvideo 3. kjyesudas-vol-9 Songs Video Link: https://archive.org/details/ayyappa-bhakti-songs-kjyesudas-vol-9-full-album-telugu-lyrics 4. kjyesudas-sharanatarangini Songs Video Link: https://archive.org/details/ayyappa-bhakti-songs-kjyesudas-sharanatarangini-full-album-telugu-lyrics 5. Ayyappa Songs Volume 2 Nidadavolu Sarveshwar Rao image link: https://archive.org/details/ayyappa-songs-volume-2-nidadavolu-sarveshwar-rao 6. Appreciation By Padmashree DR K J Yesudas_Nidadavolu_Sarveshwar_Rao: https://archive.org/details/appreciation-by-padmashree-dr-k-j-yesudas/mode/1up 7. నిడదవోలు సర్వేశ్వరరావు With Padmashree Dr K J Yesudas Photos: https://archive.org/details/with-padmashree-dr-k-j-yesudas-photos 8. Ayyppa songs full: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330?query=%23ayyappa 9. Nidavolu Sarveshwar Rao bhakti songs Telecast@Doordarshan Link: https://archive.org/details/bhakti-songs-nidadavolu-sarveshwar-rao-doordarshan-programme_202505 10. నిడదవోలు శివసుందరేశ్వరరావు గారు వ్రాసిన గ్రంధం" శివార్పణం": https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.492243/page/n9/mode/2up 19. Songs Link: jiosaavn.com/artist/nidadavolu-sarveshwara-rao-songs: https://www.jiosaavn.com/artist/nidadavolu-sarveshwara-rao-songs/pYtGklzJ,w4_ 20: All Family Trees results for Nidadavolu : https://www.ancestry.com/search/categories/42/?name=_Nidadavolu 21.Sri Raghavendra Swamy Songs | S.Janaki, L.Krishnan | Telugu Bhakthi Geethalu by Nidadavolu Sarveswar Rao: https://archive.org/details/sri-raghavendra-swamy-songs-s.-janaki-l.-krishnan-telugu-bhakthi-geethalu 22. Raghavendra Swamy Aradhane Special by S.Janaki || Madva Mathacharya : Nidadavolu Sarveswar Rao: https://archive.org/details/raghavendra-swamy-aradhane-special-by-s.-janaki-madva-mathacharya 23. నిడుదవోలు వేంకటరావు : https://w.wiki/FWgF auu77aq0szg4yedk0yt3ysg7q5hiiw0 4942559 4942557 2026-08-23T13:43:17Z CommonsDelinker 608 NIDADAVOLU_SARVESHWAR_RAO_-_PARIJATAMALABOOK.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942559 wikitext text/x-wiki {{Infobox Artist|imagesize= }}'''నిడదవోలు సర్వేశ్వరరావు''' '''తండ్రి''' : నిడదవోలు వేంకటరావుగారు {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = నిడదవోలు సర్వేశ్వరరావు | residence = | other_names = | | image = [[దస్త్రం:NIDADAVOLU SARVESHWARA RAO.jpg|thumb|alt=NIDADAVOLU SARVESHWARA RAO|NIDADAVOLU SARVESHWARA RAO]] | imagesize = 250px | caption = | birth_name = నిడదవోలు సర్వేశ్వరరావు | birth_date = [[1932]], [[ఫిబ్రవరి 10]] | birth_place = [[ఇచ్ఛాపురం, శ్రీకాకుళం జిల్లా]] | native_place = | death_date = [[1994]] [[జనవరి 10]] | death_place = | death_cause = | known = | occupation = Telugu Lecturer ;గేయరచయిత, <br> సాహితీవేత్త | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = హిందూ | wife = | spouse= శ్రీమతి మహలక్ష్మి | partner = | children = విలానీ ,లవలీ | father = | mother = | website = | footnotes = | employer = | height = | weight = }} '''నివాసం:''' [[హైదరాబాదు]] '''జననం:''' [[1932]] [[ఫిబ్రవరి 10]] '''మరణం:''' [[1994]] [[జనవరి 10]] '''జన్మస్థలం:''' : ఇచ్ఛాపురం, శ్రీకాకుళం జిల్లా '''పాఠశాలలో విద్యాభ్యాసం:''' : విజయనగరం, కాకినాడ, మద్రాసు '''కళాశాల విద్యాభ్యాసం:''': మద్రాసు '''ఉద్యోగం:''' : ఎ.సి. కాలేజ్, గుంటూరు 1954-55; ప్రాచ్యలిఖిత అముద్రిత గ్రంధాలయం, మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయం; 1958-58; వివేక వర్ధినీ కళాశాల, హైదరాబాదు 1960-1991 '''వివాహం:''' 1968 '''భార్య:''' శ్రీమతి మహలక్ష్మి '''సంతానం''': ఇద్దరు అమ్మాయిలు ; విలానీ ,లవలీ '''సాహిత్య వ్యాసంగం:''' 1. బి.పియర్సన్ డెమొక్రసీ ఇన్ వరల్డ్ పోలిటిక్స్" తెలుగు అనువాదం 2. "క్రాస్" క్రైస్తవ మత గ్రంథానికి తెలుగు అనువాదం 3. రేడియో ప్రసంగాలు 4. అముద్రిత గ్రంథ సంస్కరణలు 5. గీత రచనలు: పారిజాతమాల (అయ్యప్ప భక్తి గీతమంజరి) '''అయ్యప్ప గీత రచన ప్రస్తానం:''' 1983లో [[కె.జె.ఏసుదాసు]] గారు అయ్యప్పస్వామి భక్తిగీతాలు వ్రాయటానికి వారిని ట్రివేండ్రం పిలిపించారు. వ్యవధి ఎక్కువ లేనందువల్ల విమానంలో రమ్మని రెండు రోజులలో పాటలు పూర్తి చెయ్యాలని చెప్పారు. వారిచ్చిన బాణీలకు పాటలు వ్రాశా రు. అప్పటికి వారికి అయ్యప్పస్వామిని గూర్చి ఏమీ తెలీదు. అయినా పాటలు రమణీయంగా వ్రాయటం గమనించి 'అయ్యప్ప దయా, పూర్వజన్మ సుకృతం ఉండటం వల్లనే మీరిలా వ్రాయగలిగారు' అనిమెచ్చుకున్నారు. అప్పుడు దీక్షలో ఉన్నారు. మొదటిసారి వారి పాటలు Dr K J Yesudas పాడి రికార్డు చేస్తున్నప్పుడు నాలో నాకే తెలియని అయ్యప్పస్వామి మీద అచంచలమైన భక్తివిశ్వాసాలు ఏర్పడ్డాయి. అప్పటి నుంచి ప్రతి సంవత్సరం దీక్ష తీసుకుని సతీసమేతంగా స్వామిని దర్శించుకున్నారు నేను గొప్ప గీతరచయిత కావాలని మానాన్నగారు కళాప్రపూర్ణ శ్రీ నిడదవోలు వేంకటరావుగారు నాగురించి శతకంలో ఇలా అన్నారు.. [[దస్త్రం:DR K J YESUDAS DISCUSSION WITH NIDADAVOLU SARVESHWARA RAO.jpg|thumb|alt=DR K J YESUDAS DISCUSSION WITH NIDADAVOLU SARVESHWARA RAO|DR K J YESUDAS DISCUSSION WITH NIDADAVOLU SARVESHWARA RAO]] ఆ సమరీతి తాను వెలుగొందు ఎమేసియునయ్యెతా వాసిని గాంచినాడును వాగ్గరిమంబు తెలుంగునన్ నుప న్యాసకు డౌచు గేయరచనాఢ్యుడునై తనరారె పాటలం ఆ సరి లేని రీతి ప్రజలందరు మెచ్చగ వేంకటేశ్వరా ఇది నిజ కావటం అయ్యప్పస్వామి దయవల్లనే చిన్న నాటినుండి హిందీ ట్యూన్లకి తెలుగు పాటలు వ్రాయటం, అవి మద్రాసు 'బాలానందం'లో రేడియోలో మా చెల్లెలు జోగాబాయి పాడటం, అవి బహుజనాదరణ పొందటం కాలంలో చాలామందికి తెలుసు. ఆకాశవాణిలో హాస్యయుత ప్రసంగాలు చేశా రు. కాలేజీల్లో పనిచేస్తున్న రోజుల్లోను, ఇతరత్రా నేన విసిరిన ఛలోక్తులు ఇతరులు ఇప్పటికీ జ్ఞప్తి చేస్తూవుంటారు. వారు బాధలు మరచిపోయి ఎప్పుడూ అందరితో సరదాగా ఉండటమే దానికి కారణం. ఏదైనా ఈజీగా తీసుకోవటం, అసలు సీరియస్గా ఉండకపోవటం వారికి అలవాటు. అందరినీ ఆనందపరచడమే నా ప్రధానాశయం. వారికి మొహమాటం ఎక్కువ. వారి గురించి వారు ఎవ్వరితో ఎప్పుడూ చెప్పుకోలేదు. చాలా అంతర్ముఖులు ఈనాడు ఈ భక్తిగీతాలతో వెలుగులోకి వచ్చినారు. దీనికికూడా వారి అర్ధాంగి మహాలక్ష్మి కారణం. దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రిగార్కి, పాటపాడించు సతి ఊర్వశి అయితే శ్రీమతి పాట వ్రాయించు సఖీ అయింది. అమధ్య అనారోగ్యం పాలయి వ్రాయలేని స్థితిలోవున్నపుడు శ్రీమతి ప్రోద్బలంతో నేను పాటలు చెబుతూవుంటే శ్రీమతి వ్రాసింది. వారి పాటలు బాణీలు అంతర్ విశ్వవిద్యాలయ పాటల పోటీలలో ప్రథమ బహుమతి పొందేయి. దాశరథిగారి 'మాట్లాడని మల్లెమొగ్గ'. విద్వాన్ విశ్వంగారి పెన్నేటి పాటలో 'అదే పెన్నీ అదే పెన్న "గేయాలకి వారు కూర్చిన బాణీలు ఆ కాలంలో తెలియనివారు లేరు. అవి నావీ అని ఎప్పుడూ ఎక్కడా చెప్పుకోక పోవడం వల్ల వారి వారి స్వంత బాణీలుగా చెప్పుకుంటూ ఎందరో గానం చేసి మెప్పుపొందారు. వారికి సంగీతం రాదు. గొప్ప సంగీత దర్శకుణ్ణి కావాలని చిన్ననాటి నుండి ప్రగాఢ కాంక్ష. అది భక్తి గీతరచనా వ్యాసంగంగా పరిణమించడం. శ్రీ సుదర్శనరెడ్డిగారు స్థాపించిన '''[[స్వరాంజలి]]''' (భక్తి సంగీత ఆర్కెష్త్రా) తరపున సర్వశ్రీ డి. సుబ్బారాయుడు, పి.వి. సుబ్బారావు, పి. బాల కామేశ్వరరావు మున్నగు మధుర గాయకులు నా పాటలు ఎన్నో చోటలపాడి శ్రోతలను ఆనందింప జేస్తున్నారు '''అంకితము''' భూతనాథ సదానంద సర్వభూత దయాపరః రక్ష రక్ష మహాబాహు శాస్తే తుభ్యం నమోనమః నా అభీష్ట దైవమైన అయ్యప్ప స్వామి చరణారవిందములకు ఈ పారిజాతమాల నాతలపుల పూమాల స్వామి! నీ ఎద మెరిసే నా భక్తి గీతమాల-- నిడదవోలు సర్వేశ్వరరావు '''అభినందన :''' '''1.''' Padmashree Dr. K.J Yesudas: For the devotional Service of Lord Ayyappa my great writer Nidadavolu Sarweshwara Rao is so keen on starting a Valuable Makara Jyothi Trust and with that he is releasing a valuable book entitled '''“Parijatha Mala”''' May God Lord Ayyappa bless him & his family for his devotional Venture. your’s …. [[కె.జె.ఏసుదాసు]] ''' '''2.''' Being a devotee of Lord Ayyappa, I am happy that Sri Sarveswara Rao is bringing out a book entitled ''''Parijathamala'''' '''(Devotional Songs on Lord Ayyappa)'''. May Lord Ayyappa shower his blessings on him and his family. Madras, 11-11-93. Sd./ [[జయసుధ ]] '''3.''' చిరంజీవి సర్వానికి ఆశీస్సులు నీ ''''పారిజాతమాల'''' చదివాను ఒడలు పులకించింది. నేత్రాలు అర్ధనిమీలితాలయ్యాయి. వీనులకు క్యాసెట్లు విందుచేశాయి. మేను పరవశించింది. శబరి గిరీశ ధ్యానాభ్యాసవశీకృతమైన నీమనసరస్సు నుండి ఉద్భివిల్లిన భక్తి భావతరంగాలే నీగేయాలు. ఇది భక్తి రసాయనం. గేయ రచనా శిల్పివి. గేస్తురాలు మహలక్ష్మి శ్రీమతీ, ధీమతి. గానం ఆమెది గీతం నీది. పరిమళము చెడదు నీకృతి నిరతము అయ్యప పదార్బనీయులకు మనోహరముగు, దివినుండి మహాధరణిని కృష్ణుడు నిలిపిన దామముకతనన్ నీకృతి హిమకరజ్యోతి. '''మకరజ్యోతి''' కరజ్యోతి స్వామియే శరణం..... 14.11.93, హైద్రాబాద్.....'''సుందరేశ్వర రావు'''. ''''''అయ్యప్ప గీత రచయిత, తెలుగు అనువాదం రచయిత కూడ''''''... '''నిడదవోలు సర్వేశ్వర్ రావు గారి అన్నయ్య నిడదవోలు శివసుందరేశ్వరరావు గారు''' నిడదవోలు శివసుందరేశ్వరరావు గారు వ్రాసిన గ్రంధం" శివార్పణం" లో వీరి నాన్నగారు నిడుదవోలు వేంకటరావు<ref>https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%A1%E0%B1%81%E0%B0%A6%E0%B0%B5%E0%B1%8B%E0%B0%B2%E0%B1%81_%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%82%E0%B0%95%E0%B0%9F%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B1%81</ref>కుటుంబం 10 వ పేజీ లో వివరాలు తెలియజేసారు నిడుదవోలు వేంకటరావు కు సంతానం 3 కొడుకులు 2 కూతుళ్లు వారు వరుసగా సుందరేశ్వర్ రావు , పార్వతీశ్వర్ రావు ,జగ్గా రావు ,సర్వేశ్వర్ రావు, సూర్యనారాయణ , జోగాబాయి ,లక్ష్మి . '''సాహిత్య వ్యాసంగం:''' 1. బి.పియర్సన్ డెమొక్రసీ ఇన్ వరల్డ్ పోలిటిక్స్" తెలుగు అనువాదం 2. "క్రాస్" క్రైస్తవ మత గ్రంథానికి తెలుగు అనువాదం 3. రేడియో ప్రసంగాలు 4. అముద్రిత గ్రంథ సంస్కరణలు 5. గీత రచనలు: పారిజాతమాల (అయ్యప్ప భక్తి గీతమంజరి) సాహిత్య వ్యాసంగం: 1. బి.పియర్సన్ డెమొక్రసీ ఇన్ వరల్డ్ పోలిటిక్స్" తెలుగు అనువాదం 2. "క్రాస్" క్రైస్తవ మత గ్రంథానికి తెలుగు అనువాదం 3. రేడియో ప్రసంగాలు 4. అముద్రిత గ్రంథ సంస్కరణలు 5. గీత రచనలు: పారిజాతమాల (అయ్యప్ప భక్తి గీతమంజరి) '''క్యాసట్లయిన గీత రచనలు''' 1. '''తరంగిణి. వాల్యూం-2'''. Xi8206 Stereo "అయ్యప్పస్వామి భ క్తి గీతాలు" గానం: డాక్టర్ జేసుదాసు 2 '''తరంగిణి - వాల్యూం-9''' xi 892206 Stereo "అయ్యప్పస్వామి భ క్తి గీతాలు" గానం: డాక్టర్ జేసుదాసు 3. శ్రీనివాస వీడియో- ఆడియో-మద్రాసు. 4 DXL 0046 అయ్యా అయ్యా అయ్యప్పా గానం: నాగూర్ బాబు గారు (మనూ) 4. సంగీతా - 4 ECDB 7731 "శ్రీ రాఘవేంద్ర గీతామృతం" గానం: శ్రీమతి ఎస్. జానకి 5. సుప్రీం ఎంటర్ ప్రైజస్ SED 051 గానం: శ్రీమతి ఎస్. జానకి “నమో గణేశా" గానం : శ్రీమతి శోభారాజు, శ్రీ డి. సుబ్బారాయుడు 6. బాలాజీ ఆడియో వీడియో 1047. "గజపయ్యా రావయ్య". గానం: శ్రీ డి. సుబ్బారాయుడు, శ్రీ వి. అవతార లక్ష్మి, 7. బాలాజీ ఆడియో వీడియో 1048 “గణపతి సదాస్మరామి" గానం : శ్రీ పారుపల్లి రంగనాథ్, శ్రీ డి. సుబ్బారాయుడు, శ్రీమతి వి అవతార లక్ష్మి, 8. బాలాజీ ఆడియో వీడియో జాకెట్ 9 గానం: శ్రీ డి. సుబ్బారాయుడు, శ్రీమతి శశికళ, శ్రీమతి శారద, కుమారి మణిశర్మ మొ॥ '''9 తరంగిణి మ్యూజిక్''' c. 45, tam gba tgu,249 శరణ తరంగిణి గానం: డాక్టర్ జేసుదాసు '''మూలాలు''' 1. Parijatamaala Ayyappa Songs Book: https://archive.org/details/parijatamala-ayyappa-devotional-songs-dr-kjyesudas/page/n69/mode/2up 2. kjyesudas-vol-2 Songs Video Link: https://archive.org/details/ayyappasongskjyesudas-vol-2fullalbumlyricalvideo 3. kjyesudas-vol-9 Songs Video Link: https://archive.org/details/ayyappa-bhakti-songs-kjyesudas-vol-9-full-album-telugu-lyrics 4. kjyesudas-sharanatarangini Songs Video Link: https://archive.org/details/ayyappa-bhakti-songs-kjyesudas-sharanatarangini-full-album-telugu-lyrics 5. Ayyappa Songs Volume 2 Nidadavolu Sarveshwar Rao image link: https://archive.org/details/ayyappa-songs-volume-2-nidadavolu-sarveshwar-rao 6. Appreciation By Padmashree DR K J Yesudas_Nidadavolu_Sarveshwar_Rao: https://archive.org/details/appreciation-by-padmashree-dr-k-j-yesudas/mode/1up 7. నిడదవోలు సర్వేశ్వరరావు With Padmashree Dr K J Yesudas Photos: https://archive.org/details/with-padmashree-dr-k-j-yesudas-photos 8. Ayyppa songs full: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330?query=%23ayyappa 9. Nidavolu Sarveshwar Rao bhakti songs Telecast@Doordarshan Link: https://archive.org/details/bhakti-songs-nidadavolu-sarveshwar-rao-doordarshan-programme_202505 10. నిడదవోలు శివసుందరేశ్వరరావు గారు వ్రాసిన గ్రంధం" శివార్పణం": https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.492243/page/n9/mode/2up 19. Songs Link: jiosaavn.com/artist/nidadavolu-sarveshwara-rao-songs: https://www.jiosaavn.com/artist/nidadavolu-sarveshwara-rao-songs/pYtGklzJ,w4_ 20: All Family Trees results for Nidadavolu : https://www.ancestry.com/search/categories/42/?name=_Nidadavolu 21.Sri Raghavendra Swamy Songs | S.Janaki, L.Krishnan | Telugu Bhakthi Geethalu by Nidadavolu Sarveswar Rao: https://archive.org/details/sri-raghavendra-swamy-songs-s.-janaki-l.-krishnan-telugu-bhakthi-geethalu 22. Raghavendra Swamy Aradhane Special by S.Janaki || Madva Mathacharya : Nidadavolu Sarveswar Rao: https://archive.org/details/raghavendra-swamy-aradhane-special-by-s.-janaki-madva-mathacharya 23. నిడుదవోలు వేంకటరావు : https://w.wiki/FWgF 0x926s1awm9545d8c77xx5fyp91uxtu 4942563 4942559 2026-08-23T13:43:27Z CommonsDelinker 608 NIDADAVOLU_SARVESHWARA_RAO.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942563 wikitext text/x-wiki {{Infobox Artist|imagesize= }}'''నిడదవోలు సర్వేశ్వరరావు''' '''తండ్రి''' : నిడదవోలు వేంకటరావుగారు {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = నిడదవోలు సర్వేశ్వరరావు | residence = | other_names = | | image = | imagesize = 250px | caption = | birth_name = నిడదవోలు సర్వేశ్వరరావు | birth_date = [[1932]], [[ఫిబ్రవరి 10]] | birth_place = [[ఇచ్ఛాపురం, శ్రీకాకుళం జిల్లా]] | native_place = | death_date = [[1994]] [[జనవరి 10]] | death_place = | death_cause = | known = | occupation = Telugu Lecturer ;గేయరచయిత, <br> సాహితీవేత్త | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = హిందూ | wife = | spouse= శ్రీమతి మహలక్ష్మి | partner = | children = విలానీ ,లవలీ | father = | mother = | website = | footnotes = | employer = | height = | weight = }} '''నివాసం:''' [[హైదరాబాదు]] '''జననం:''' [[1932]] [[ఫిబ్రవరి 10]] '''మరణం:''' [[1994]] [[జనవరి 10]] '''జన్మస్థలం:''' : ఇచ్ఛాపురం, శ్రీకాకుళం జిల్లా '''పాఠశాలలో విద్యాభ్యాసం:''' : విజయనగరం, కాకినాడ, మద్రాసు '''కళాశాల విద్యాభ్యాసం:''': మద్రాసు '''ఉద్యోగం:''' : ఎ.సి. కాలేజ్, గుంటూరు 1954-55; ప్రాచ్యలిఖిత అముద్రిత గ్రంధాలయం, మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయం; 1958-58; వివేక వర్ధినీ కళాశాల, హైదరాబాదు 1960-1991 '''వివాహం:''' 1968 '''భార్య:''' శ్రీమతి మహలక్ష్మి '''సంతానం''': ఇద్దరు అమ్మాయిలు ; విలానీ ,లవలీ '''సాహిత్య వ్యాసంగం:''' 1. బి.పియర్సన్ డెమొక్రసీ ఇన్ వరల్డ్ పోలిటిక్స్" తెలుగు అనువాదం 2. "క్రాస్" క్రైస్తవ మత గ్రంథానికి తెలుగు అనువాదం 3. రేడియో ప్రసంగాలు 4. అముద్రిత గ్రంథ సంస్కరణలు 5. గీత రచనలు: పారిజాతమాల (అయ్యప్ప భక్తి గీతమంజరి) '''అయ్యప్ప గీత రచన ప్రస్తానం:''' 1983లో [[కె.జె.ఏసుదాసు]] గారు అయ్యప్పస్వామి భక్తిగీతాలు వ్రాయటానికి వారిని ట్రివేండ్రం పిలిపించారు. వ్యవధి ఎక్కువ లేనందువల్ల విమానంలో రమ్మని రెండు రోజులలో పాటలు పూర్తి చెయ్యాలని చెప్పారు. వారిచ్చిన బాణీలకు పాటలు వ్రాశా రు. అప్పటికి వారికి అయ్యప్పస్వామిని గూర్చి ఏమీ తెలీదు. అయినా పాటలు రమణీయంగా వ్రాయటం గమనించి 'అయ్యప్ప దయా, పూర్వజన్మ సుకృతం ఉండటం వల్లనే మీరిలా వ్రాయగలిగారు' అనిమెచ్చుకున్నారు. అప్పుడు దీక్షలో ఉన్నారు. మొదటిసారి వారి పాటలు Dr K J Yesudas పాడి రికార్డు చేస్తున్నప్పుడు నాలో నాకే తెలియని అయ్యప్పస్వామి మీద అచంచలమైన భక్తివిశ్వాసాలు ఏర్పడ్డాయి. అప్పటి నుంచి ప్రతి సంవత్సరం దీక్ష తీసుకుని సతీసమేతంగా స్వామిని దర్శించుకున్నారు నేను గొప్ప గీతరచయిత కావాలని మానాన్నగారు కళాప్రపూర్ణ శ్రీ నిడదవోలు వేంకటరావుగారు నాగురించి శతకంలో ఇలా అన్నారు.. [[దస్త్రం:DR K J YESUDAS DISCUSSION WITH NIDADAVOLU SARVESHWARA RAO.jpg|thumb|alt=DR K J YESUDAS DISCUSSION WITH NIDADAVOLU SARVESHWARA RAO|DR K J YESUDAS DISCUSSION WITH NIDADAVOLU SARVESHWARA RAO]] ఆ సమరీతి తాను వెలుగొందు ఎమేసియునయ్యెతా వాసిని గాంచినాడును వాగ్గరిమంబు తెలుంగునన్ నుప న్యాసకు డౌచు గేయరచనాఢ్యుడునై తనరారె పాటలం ఆ సరి లేని రీతి ప్రజలందరు మెచ్చగ వేంకటేశ్వరా ఇది నిజ కావటం అయ్యప్పస్వామి దయవల్లనే చిన్న నాటినుండి హిందీ ట్యూన్లకి తెలుగు పాటలు వ్రాయటం, అవి మద్రాసు 'బాలానందం'లో రేడియోలో మా చెల్లెలు జోగాబాయి పాడటం, అవి బహుజనాదరణ పొందటం కాలంలో చాలామందికి తెలుసు. ఆకాశవాణిలో హాస్యయుత ప్రసంగాలు చేశా రు. కాలేజీల్లో పనిచేస్తున్న రోజుల్లోను, ఇతరత్రా నేన విసిరిన ఛలోక్తులు ఇతరులు ఇప్పటికీ జ్ఞప్తి చేస్తూవుంటారు. వారు బాధలు మరచిపోయి ఎప్పుడూ అందరితో సరదాగా ఉండటమే దానికి కారణం. ఏదైనా ఈజీగా తీసుకోవటం, అసలు సీరియస్గా ఉండకపోవటం వారికి అలవాటు. అందరినీ ఆనందపరచడమే నా ప్రధానాశయం. వారికి మొహమాటం ఎక్కువ. వారి గురించి వారు ఎవ్వరితో ఎప్పుడూ చెప్పుకోలేదు. చాలా అంతర్ముఖులు ఈనాడు ఈ భక్తిగీతాలతో వెలుగులోకి వచ్చినారు. దీనికికూడా వారి అర్ధాంగి మహాలక్ష్మి కారణం. దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రిగార్కి, పాటపాడించు సతి ఊర్వశి అయితే శ్రీమతి పాట వ్రాయించు సఖీ అయింది. అమధ్య అనారోగ్యం పాలయి వ్రాయలేని స్థితిలోవున్నపుడు శ్రీమతి ప్రోద్బలంతో నేను పాటలు చెబుతూవుంటే శ్రీమతి వ్రాసింది. వారి పాటలు బాణీలు అంతర్ విశ్వవిద్యాలయ పాటల పోటీలలో ప్రథమ బహుమతి పొందేయి. దాశరథిగారి 'మాట్లాడని మల్లెమొగ్గ'. విద్వాన్ విశ్వంగారి పెన్నేటి పాటలో 'అదే పెన్నీ అదే పెన్న "గేయాలకి వారు కూర్చిన బాణీలు ఆ కాలంలో తెలియనివారు లేరు. అవి నావీ అని ఎప్పుడూ ఎక్కడా చెప్పుకోక పోవడం వల్ల వారి వారి స్వంత బాణీలుగా చెప్పుకుంటూ ఎందరో గానం చేసి మెప్పుపొందారు. వారికి సంగీతం రాదు. గొప్ప సంగీత దర్శకుణ్ణి కావాలని చిన్ననాటి నుండి ప్రగాఢ కాంక్ష. అది భక్తి గీతరచనా వ్యాసంగంగా పరిణమించడం. శ్రీ సుదర్శనరెడ్డిగారు స్థాపించిన '''[[స్వరాంజలి]]''' (భక్తి సంగీత ఆర్కెష్త్రా) తరపున సర్వశ్రీ డి. సుబ్బారాయుడు, పి.వి. సుబ్బారావు, పి. బాల కామేశ్వరరావు మున్నగు మధుర గాయకులు నా పాటలు ఎన్నో చోటలపాడి శ్రోతలను ఆనందింప జేస్తున్నారు '''అంకితము''' భూతనాథ సదానంద సర్వభూత దయాపరః రక్ష రక్ష మహాబాహు శాస్తే తుభ్యం నమోనమః నా అభీష్ట దైవమైన అయ్యప్ప స్వామి చరణారవిందములకు ఈ పారిజాతమాల నాతలపుల పూమాల స్వామి! నీ ఎద మెరిసే నా భక్తి గీతమాల-- నిడదవోలు సర్వేశ్వరరావు '''అభినందన :''' '''1.''' Padmashree Dr. K.J Yesudas: For the devotional Service of Lord Ayyappa my great writer Nidadavolu Sarweshwara Rao is so keen on starting a Valuable Makara Jyothi Trust and with that he is releasing a valuable book entitled '''“Parijatha Mala”''' May God Lord Ayyappa bless him & his family for his devotional Venture. your’s …. [[కె.జె.ఏసుదాసు]] ''' '''2.''' Being a devotee of Lord Ayyappa, I am happy that Sri Sarveswara Rao is bringing out a book entitled ''''Parijathamala'''' '''(Devotional Songs on Lord Ayyappa)'''. May Lord Ayyappa shower his blessings on him and his family. Madras, 11-11-93. Sd./ [[జయసుధ ]] '''3.''' చిరంజీవి సర్వానికి ఆశీస్సులు నీ ''''పారిజాతమాల'''' చదివాను ఒడలు పులకించింది. నేత్రాలు అర్ధనిమీలితాలయ్యాయి. వీనులకు క్యాసెట్లు విందుచేశాయి. మేను పరవశించింది. శబరి గిరీశ ధ్యానాభ్యాసవశీకృతమైన నీమనసరస్సు నుండి ఉద్భివిల్లిన భక్తి భావతరంగాలే నీగేయాలు. ఇది భక్తి రసాయనం. గేయ రచనా శిల్పివి. గేస్తురాలు మహలక్ష్మి శ్రీమతీ, ధీమతి. గానం ఆమెది గీతం నీది. పరిమళము చెడదు నీకృతి నిరతము అయ్యప పదార్బనీయులకు మనోహరముగు, దివినుండి మహాధరణిని కృష్ణుడు నిలిపిన దామముకతనన్ నీకృతి హిమకరజ్యోతి. '''మకరజ్యోతి''' కరజ్యోతి స్వామియే శరణం..... 14.11.93, హైద్రాబాద్.....'''సుందరేశ్వర రావు'''. ''''''అయ్యప్ప గీత రచయిత, తెలుగు అనువాదం రచయిత కూడ''''''... '''నిడదవోలు సర్వేశ్వర్ రావు గారి అన్నయ్య నిడదవోలు శివసుందరేశ్వరరావు గారు''' నిడదవోలు శివసుందరేశ్వరరావు గారు వ్రాసిన గ్రంధం" శివార్పణం" లో వీరి నాన్నగారు నిడుదవోలు వేంకటరావు<ref>https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%A1%E0%B1%81%E0%B0%A6%E0%B0%B5%E0%B1%8B%E0%B0%B2%E0%B1%81_%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%82%E0%B0%95%E0%B0%9F%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B1%81</ref>కుటుంబం 10 వ పేజీ లో వివరాలు తెలియజేసారు నిడుదవోలు వేంకటరావు కు సంతానం 3 కొడుకులు 2 కూతుళ్లు వారు వరుసగా సుందరేశ్వర్ రావు , పార్వతీశ్వర్ రావు ,జగ్గా రావు ,సర్వేశ్వర్ రావు, సూర్యనారాయణ , జోగాబాయి ,లక్ష్మి . '''సాహిత్య వ్యాసంగం:''' 1. బి.పియర్సన్ డెమొక్రసీ ఇన్ వరల్డ్ పోలిటిక్స్" తెలుగు అనువాదం 2. "క్రాస్" క్రైస్తవ మత గ్రంథానికి తెలుగు అనువాదం 3. రేడియో ప్రసంగాలు 4. అముద్రిత గ్రంథ సంస్కరణలు 5. గీత రచనలు: పారిజాతమాల (అయ్యప్ప భక్తి గీతమంజరి) సాహిత్య వ్యాసంగం: 1. బి.పియర్సన్ డెమొక్రసీ ఇన్ వరల్డ్ పోలిటిక్స్" తెలుగు అనువాదం 2. "క్రాస్" క్రైస్తవ మత గ్రంథానికి తెలుగు అనువాదం 3. రేడియో ప్రసంగాలు 4. అముద్రిత గ్రంథ సంస్కరణలు 5. గీత రచనలు: పారిజాతమాల (అయ్యప్ప భక్తి గీతమంజరి) '''క్యాసట్లయిన గీత రచనలు''' 1. '''తరంగిణి. వాల్యూం-2'''. Xi8206 Stereo "అయ్యప్పస్వామి భ క్తి గీతాలు" గానం: డాక్టర్ జేసుదాసు 2 '''తరంగిణి - వాల్యూం-9''' xi 892206 Stereo "అయ్యప్పస్వామి భ క్తి గీతాలు" గానం: డాక్టర్ జేసుదాసు 3. శ్రీనివాస వీడియో- ఆడియో-మద్రాసు. 4 DXL 0046 అయ్యా అయ్యా అయ్యప్పా గానం: నాగూర్ బాబు గారు (మనూ) 4. సంగీతా - 4 ECDB 7731 "శ్రీ రాఘవేంద్ర గీతామృతం" గానం: శ్రీమతి ఎస్. జానకి 5. సుప్రీం ఎంటర్ ప్రైజస్ SED 051 గానం: శ్రీమతి ఎస్. జానకి “నమో గణేశా" గానం : శ్రీమతి శోభారాజు, శ్రీ డి. సుబ్బారాయుడు 6. బాలాజీ ఆడియో వీడియో 1047. "గజపయ్యా రావయ్య". గానం: శ్రీ డి. సుబ్బారాయుడు, శ్రీ వి. అవతార లక్ష్మి, 7. బాలాజీ ఆడియో వీడియో 1048 “గణపతి సదాస్మరామి" గానం : శ్రీ పారుపల్లి రంగనాథ్, శ్రీ డి. సుబ్బారాయుడు, శ్రీమతి వి అవతార లక్ష్మి, 8. బాలాజీ ఆడియో వీడియో జాకెట్ 9 గానం: శ్రీ డి. సుబ్బారాయుడు, శ్రీమతి శశికళ, శ్రీమతి శారద, కుమారి మణిశర్మ మొ॥ '''9 తరంగిణి మ్యూజిక్''' c. 45, tam gba tgu,249 శరణ తరంగిణి గానం: డాక్టర్ జేసుదాసు '''మూలాలు''' 1. Parijatamaala Ayyappa Songs Book: https://archive.org/details/parijatamala-ayyappa-devotional-songs-dr-kjyesudas/page/n69/mode/2up 2. kjyesudas-vol-2 Songs Video Link: https://archive.org/details/ayyappasongskjyesudas-vol-2fullalbumlyricalvideo 3. kjyesudas-vol-9 Songs Video Link: https://archive.org/details/ayyappa-bhakti-songs-kjyesudas-vol-9-full-album-telugu-lyrics 4. kjyesudas-sharanatarangini Songs Video Link: https://archive.org/details/ayyappa-bhakti-songs-kjyesudas-sharanatarangini-full-album-telugu-lyrics 5. Ayyappa Songs Volume 2 Nidadavolu Sarveshwar Rao image link: https://archive.org/details/ayyappa-songs-volume-2-nidadavolu-sarveshwar-rao 6. Appreciation By Padmashree DR K J Yesudas_Nidadavolu_Sarveshwar_Rao: https://archive.org/details/appreciation-by-padmashree-dr-k-j-yesudas/mode/1up 7. నిడదవోలు సర్వేశ్వరరావు With Padmashree Dr K J Yesudas Photos: https://archive.org/details/with-padmashree-dr-k-j-yesudas-photos 8. Ayyppa songs full: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330?query=%23ayyappa 9. Nidavolu Sarveshwar Rao bhakti songs Telecast@Doordarshan Link: https://archive.org/details/bhakti-songs-nidadavolu-sarveshwar-rao-doordarshan-programme_202505 10. నిడదవోలు శివసుందరేశ్వరరావు గారు వ్రాసిన గ్రంధం" శివార్పణం": https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.492243/page/n9/mode/2up 19. Songs Link: jiosaavn.com/artist/nidadavolu-sarveshwara-rao-songs: https://www.jiosaavn.com/artist/nidadavolu-sarveshwara-rao-songs/pYtGklzJ,w4_ 20: All Family Trees results for Nidadavolu : https://www.ancestry.com/search/categories/42/?name=_Nidadavolu 21.Sri Raghavendra Swamy Songs | S.Janaki, L.Krishnan | Telugu Bhakthi Geethalu by Nidadavolu Sarveswar Rao: https://archive.org/details/sri-raghavendra-swamy-songs-s.-janaki-l.-krishnan-telugu-bhakthi-geethalu 22. Raghavendra Swamy Aradhane Special by S.Janaki || Madva Mathacharya : Nidadavolu Sarveswar Rao: https://archive.org/details/raghavendra-swamy-aradhane-special-by-s.-janaki-madva-mathacharya 23. నిడుదవోలు వేంకటరావు : https://w.wiki/FWgF euvw6dw07bgagkg85dqqnl5xy0bo4q1 4942564 4942563 2026-08-23T13:43:30Z CommonsDelinker 608 DR_K_J_YESUDAS_DISCUSSION_WITH_NIDADAVOLU_SARVESHWARA_RAO.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942564 wikitext text/x-wiki {{Infobox Artist|imagesize= }}'''నిడదవోలు సర్వేశ్వరరావు''' '''తండ్రి''' : నిడదవోలు వేంకటరావుగారు {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = నిడదవోలు సర్వేశ్వరరావు | residence = | other_names = | | image = | imagesize = 250px | caption = | birth_name = నిడదవోలు సర్వేశ్వరరావు | birth_date = [[1932]], [[ఫిబ్రవరి 10]] | birth_place = [[ఇచ్ఛాపురం, శ్రీకాకుళం జిల్లా]] | native_place = | death_date = [[1994]] [[జనవరి 10]] | death_place = | death_cause = | known = | occupation = Telugu Lecturer ;గేయరచయిత, <br> సాహితీవేత్త | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = హిందూ | wife = | spouse= శ్రీమతి మహలక్ష్మి | partner = | children = విలానీ ,లవలీ | father = | mother = | website = | footnotes = | employer = | height = | weight = }} '''నివాసం:''' [[హైదరాబాదు]] '''జననం:''' [[1932]] [[ఫిబ్రవరి 10]] '''మరణం:''' [[1994]] [[జనవరి 10]] '''జన్మస్థలం:''' : ఇచ్ఛాపురం, శ్రీకాకుళం జిల్లా '''పాఠశాలలో విద్యాభ్యాసం:''' : విజయనగరం, కాకినాడ, మద్రాసు '''కళాశాల విద్యాభ్యాసం:''': మద్రాసు '''ఉద్యోగం:''' : ఎ.సి. కాలేజ్, గుంటూరు 1954-55; ప్రాచ్యలిఖిత అముద్రిత గ్రంధాలయం, మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయం; 1958-58; వివేక వర్ధినీ కళాశాల, హైదరాబాదు 1960-1991 '''వివాహం:''' 1968 '''భార్య:''' శ్రీమతి మహలక్ష్మి '''సంతానం''': ఇద్దరు అమ్మాయిలు ; విలానీ ,లవలీ '''సాహిత్య వ్యాసంగం:''' 1. బి.పియర్సన్ డెమొక్రసీ ఇన్ వరల్డ్ పోలిటిక్స్" తెలుగు అనువాదం 2. "క్రాస్" క్రైస్తవ మత గ్రంథానికి తెలుగు అనువాదం 3. రేడియో ప్రసంగాలు 4. అముద్రిత గ్రంథ సంస్కరణలు 5. గీత రచనలు: పారిజాతమాల (అయ్యప్ప భక్తి గీతమంజరి) '''అయ్యప్ప గీత రచన ప్రస్తానం:''' 1983లో [[కె.జె.ఏసుదాసు]] గారు అయ్యప్పస్వామి భక్తిగీతాలు వ్రాయటానికి వారిని ట్రివేండ్రం పిలిపించారు. వ్యవధి ఎక్కువ లేనందువల్ల విమానంలో రమ్మని రెండు రోజులలో పాటలు పూర్తి చెయ్యాలని చెప్పారు. వారిచ్చిన బాణీలకు పాటలు వ్రాశా రు. అప్పటికి వారికి అయ్యప్పస్వామిని గూర్చి ఏమీ తెలీదు. అయినా పాటలు రమణీయంగా వ్రాయటం గమనించి 'అయ్యప్ప దయా, పూర్వజన్మ సుకృతం ఉండటం వల్లనే మీరిలా వ్రాయగలిగారు' అనిమెచ్చుకున్నారు. అప్పుడు దీక్షలో ఉన్నారు. మొదటిసారి వారి పాటలు Dr K J Yesudas పాడి రికార్డు చేస్తున్నప్పుడు నాలో నాకే తెలియని అయ్యప్పస్వామి మీద అచంచలమైన భక్తివిశ్వాసాలు ఏర్పడ్డాయి. అప్పటి నుంచి ప్రతి సంవత్సరం దీక్ష తీసుకుని సతీసమేతంగా స్వామిని దర్శించుకున్నారు నేను గొప్ప గీతరచయిత కావాలని మానాన్నగారు కళాప్రపూర్ణ శ్రీ నిడదవోలు వేంకటరావుగారు నాగురించి శతకంలో ఇలా అన్నారు.. ఆ సమరీతి తాను వెలుగొందు ఎమేసియునయ్యెతా వాసిని గాంచినాడును వాగ్గరిమంబు తెలుంగునన్ నుప న్యాసకు డౌచు గేయరచనాఢ్యుడునై తనరారె పాటలం ఆ సరి లేని రీతి ప్రజలందరు మెచ్చగ వేంకటేశ్వరా ఇది నిజ కావటం అయ్యప్పస్వామి దయవల్లనే చిన్న నాటినుండి హిందీ ట్యూన్లకి తెలుగు పాటలు వ్రాయటం, అవి మద్రాసు 'బాలానందం'లో రేడియోలో మా చెల్లెలు జోగాబాయి పాడటం, అవి బహుజనాదరణ పొందటం కాలంలో చాలామందికి తెలుసు. ఆకాశవాణిలో హాస్యయుత ప్రసంగాలు చేశా రు. కాలేజీల్లో పనిచేస్తున్న రోజుల్లోను, ఇతరత్రా నేన విసిరిన ఛలోక్తులు ఇతరులు ఇప్పటికీ జ్ఞప్తి చేస్తూవుంటారు. వారు బాధలు మరచిపోయి ఎప్పుడూ అందరితో సరదాగా ఉండటమే దానికి కారణం. ఏదైనా ఈజీగా తీసుకోవటం, అసలు సీరియస్గా ఉండకపోవటం వారికి అలవాటు. అందరినీ ఆనందపరచడమే నా ప్రధానాశయం. వారికి మొహమాటం ఎక్కువ. వారి గురించి వారు ఎవ్వరితో ఎప్పుడూ చెప్పుకోలేదు. చాలా అంతర్ముఖులు ఈనాడు ఈ భక్తిగీతాలతో వెలుగులోకి వచ్చినారు. దీనికికూడా వారి అర్ధాంగి మహాలక్ష్మి కారణం. దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రిగార్కి, పాటపాడించు సతి ఊర్వశి అయితే శ్రీమతి పాట వ్రాయించు సఖీ అయింది. అమధ్య అనారోగ్యం పాలయి వ్రాయలేని స్థితిలోవున్నపుడు శ్రీమతి ప్రోద్బలంతో నేను పాటలు చెబుతూవుంటే శ్రీమతి వ్రాసింది. వారి పాటలు బాణీలు అంతర్ విశ్వవిద్యాలయ పాటల పోటీలలో ప్రథమ బహుమతి పొందేయి. దాశరథిగారి 'మాట్లాడని మల్లెమొగ్గ'. విద్వాన్ విశ్వంగారి పెన్నేటి పాటలో 'అదే పెన్నీ అదే పెన్న "గేయాలకి వారు కూర్చిన బాణీలు ఆ కాలంలో తెలియనివారు లేరు. అవి నావీ అని ఎప్పుడూ ఎక్కడా చెప్పుకోక పోవడం వల్ల వారి వారి స్వంత బాణీలుగా చెప్పుకుంటూ ఎందరో గానం చేసి మెప్పుపొందారు. వారికి సంగీతం రాదు. గొప్ప సంగీత దర్శకుణ్ణి కావాలని చిన్ననాటి నుండి ప్రగాఢ కాంక్ష. అది భక్తి గీతరచనా వ్యాసంగంగా పరిణమించడం. శ్రీ సుదర్శనరెడ్డిగారు స్థాపించిన '''[[స్వరాంజలి]]''' (భక్తి సంగీత ఆర్కెష్త్రా) తరపున సర్వశ్రీ డి. సుబ్బారాయుడు, పి.వి. సుబ్బారావు, పి. బాల కామేశ్వరరావు మున్నగు మధుర గాయకులు నా పాటలు ఎన్నో చోటలపాడి శ్రోతలను ఆనందింప జేస్తున్నారు '''అంకితము''' భూతనాథ సదానంద సర్వభూత దయాపరః రక్ష రక్ష మహాబాహు శాస్తే తుభ్యం నమోనమః నా అభీష్ట దైవమైన అయ్యప్ప స్వామి చరణారవిందములకు ఈ పారిజాతమాల నాతలపుల పూమాల స్వామి! నీ ఎద మెరిసే నా భక్తి గీతమాల-- నిడదవోలు సర్వేశ్వరరావు '''అభినందన :''' '''1.''' Padmashree Dr. K.J Yesudas: For the devotional Service of Lord Ayyappa my great writer Nidadavolu Sarweshwara Rao is so keen on starting a Valuable Makara Jyothi Trust and with that he is releasing a valuable book entitled '''“Parijatha Mala”''' May God Lord Ayyappa bless him & his family for his devotional Venture. your’s …. [[కె.జె.ఏసుదాసు]] ''' '''2.''' Being a devotee of Lord Ayyappa, I am happy that Sri Sarveswara Rao is bringing out a book entitled ''''Parijathamala'''' '''(Devotional Songs on Lord Ayyappa)'''. May Lord Ayyappa shower his blessings on him and his family. Madras, 11-11-93. Sd./ [[జయసుధ ]] '''3.''' చిరంజీవి సర్వానికి ఆశీస్సులు నీ ''''పారిజాతమాల'''' చదివాను ఒడలు పులకించింది. నేత్రాలు అర్ధనిమీలితాలయ్యాయి. వీనులకు క్యాసెట్లు విందుచేశాయి. మేను పరవశించింది. శబరి గిరీశ ధ్యానాభ్యాసవశీకృతమైన నీమనసరస్సు నుండి ఉద్భివిల్లిన భక్తి భావతరంగాలే నీగేయాలు. ఇది భక్తి రసాయనం. గేయ రచనా శిల్పివి. గేస్తురాలు మహలక్ష్మి శ్రీమతీ, ధీమతి. గానం ఆమెది గీతం నీది. పరిమళము చెడదు నీకృతి నిరతము అయ్యప పదార్బనీయులకు మనోహరముగు, దివినుండి మహాధరణిని కృష్ణుడు నిలిపిన దామముకతనన్ నీకృతి హిమకరజ్యోతి. '''మకరజ్యోతి''' కరజ్యోతి స్వామియే శరణం..... 14.11.93, హైద్రాబాద్.....'''సుందరేశ్వర రావు'''. ''''''అయ్యప్ప గీత రచయిత, తెలుగు అనువాదం రచయిత కూడ''''''... '''నిడదవోలు సర్వేశ్వర్ రావు గారి అన్నయ్య నిడదవోలు శివసుందరేశ్వరరావు గారు''' నిడదవోలు శివసుందరేశ్వరరావు గారు వ్రాసిన గ్రంధం" శివార్పణం" లో వీరి నాన్నగారు నిడుదవోలు వేంకటరావు<ref>https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%A1%E0%B1%81%E0%B0%A6%E0%B0%B5%E0%B1%8B%E0%B0%B2%E0%B1%81_%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%82%E0%B0%95%E0%B0%9F%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B1%81</ref>కుటుంబం 10 వ పేజీ లో వివరాలు తెలియజేసారు నిడుదవోలు వేంకటరావు కు సంతానం 3 కొడుకులు 2 కూతుళ్లు వారు వరుసగా సుందరేశ్వర్ రావు , పార్వతీశ్వర్ రావు ,జగ్గా రావు ,సర్వేశ్వర్ రావు, సూర్యనారాయణ , జోగాబాయి ,లక్ష్మి . '''సాహిత్య వ్యాసంగం:''' 1. బి.పియర్సన్ డెమొక్రసీ ఇన్ వరల్డ్ పోలిటిక్స్" తెలుగు అనువాదం 2. "క్రాస్" క్రైస్తవ మత గ్రంథానికి తెలుగు అనువాదం 3. రేడియో ప్రసంగాలు 4. అముద్రిత గ్రంథ సంస్కరణలు 5. గీత రచనలు: పారిజాతమాల (అయ్యప్ప భక్తి గీతమంజరి) సాహిత్య వ్యాసంగం: 1. బి.పియర్సన్ డెమొక్రసీ ఇన్ వరల్డ్ పోలిటిక్స్" తెలుగు అనువాదం 2. "క్రాస్" క్రైస్తవ మత గ్రంథానికి తెలుగు అనువాదం 3. రేడియో ప్రసంగాలు 4. అముద్రిత గ్రంథ సంస్కరణలు 5. గీత రచనలు: పారిజాతమాల (అయ్యప్ప భక్తి గీతమంజరి) '''క్యాసట్లయిన గీత రచనలు''' 1. '''తరంగిణి. వాల్యూం-2'''. Xi8206 Stereo "అయ్యప్పస్వామి భ క్తి గీతాలు" గానం: డాక్టర్ జేసుదాసు 2 '''తరంగిణి - వాల్యూం-9''' xi 892206 Stereo "అయ్యప్పస్వామి భ క్తి గీతాలు" గానం: డాక్టర్ జేసుదాసు 3. శ్రీనివాస వీడియో- ఆడియో-మద్రాసు. 4 DXL 0046 అయ్యా అయ్యా అయ్యప్పా గానం: నాగూర్ బాబు గారు (మనూ) 4. సంగీతా - 4 ECDB 7731 "శ్రీ రాఘవేంద్ర గీతామృతం" గానం: శ్రీమతి ఎస్. జానకి 5. సుప్రీం ఎంటర్ ప్రైజస్ SED 051 గానం: శ్రీమతి ఎస్. జానకి “నమో గణేశా" గానం : శ్రీమతి శోభారాజు, శ్రీ డి. సుబ్బారాయుడు 6. బాలాజీ ఆడియో వీడియో 1047. "గజపయ్యా రావయ్య". గానం: శ్రీ డి. సుబ్బారాయుడు, శ్రీ వి. అవతార లక్ష్మి, 7. బాలాజీ ఆడియో వీడియో 1048 “గణపతి సదాస్మరామి" గానం : శ్రీ పారుపల్లి రంగనాథ్, శ్రీ డి. సుబ్బారాయుడు, శ్రీమతి వి అవతార లక్ష్మి, 8. బాలాజీ ఆడియో వీడియో జాకెట్ 9 గానం: శ్రీ డి. సుబ్బారాయుడు, శ్రీమతి శశికళ, శ్రీమతి శారద, కుమారి మణిశర్మ మొ॥ '''9 తరంగిణి మ్యూజిక్''' c. 45, tam gba tgu,249 శరణ తరంగిణి గానం: డాక్టర్ జేసుదాసు '''మూలాలు''' 1. Parijatamaala Ayyappa Songs Book: https://archive.org/details/parijatamala-ayyappa-devotional-songs-dr-kjyesudas/page/n69/mode/2up 2. kjyesudas-vol-2 Songs Video Link: https://archive.org/details/ayyappasongskjyesudas-vol-2fullalbumlyricalvideo 3. kjyesudas-vol-9 Songs Video Link: https://archive.org/details/ayyappa-bhakti-songs-kjyesudas-vol-9-full-album-telugu-lyrics 4. kjyesudas-sharanatarangini Songs Video Link: https://archive.org/details/ayyappa-bhakti-songs-kjyesudas-sharanatarangini-full-album-telugu-lyrics 5. Ayyappa Songs Volume 2 Nidadavolu Sarveshwar Rao image link: https://archive.org/details/ayyappa-songs-volume-2-nidadavolu-sarveshwar-rao 6. Appreciation By Padmashree DR K J Yesudas_Nidadavolu_Sarveshwar_Rao: https://archive.org/details/appreciation-by-padmashree-dr-k-j-yesudas/mode/1up 7. నిడదవోలు సర్వేశ్వరరావు With Padmashree Dr K J Yesudas Photos: https://archive.org/details/with-padmashree-dr-k-j-yesudas-photos 8. Ayyppa songs full: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330?query=%23ayyappa 9. Nidavolu Sarveshwar Rao bhakti songs Telecast@Doordarshan Link: https://archive.org/details/bhakti-songs-nidadavolu-sarveshwar-rao-doordarshan-programme_202505 10. నిడదవోలు శివసుందరేశ్వరరావు గారు వ్రాసిన గ్రంధం" శివార్పణం": https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.492243/page/n9/mode/2up 19. Songs Link: jiosaavn.com/artist/nidadavolu-sarveshwara-rao-songs: https://www.jiosaavn.com/artist/nidadavolu-sarveshwara-rao-songs/pYtGklzJ,w4_ 20: All Family Trees results for Nidadavolu : https://www.ancestry.com/search/categories/42/?name=_Nidadavolu 21.Sri Raghavendra Swamy Songs | S.Janaki, L.Krishnan | Telugu Bhakthi Geethalu by Nidadavolu Sarveswar Rao: https://archive.org/details/sri-raghavendra-swamy-songs-s.-janaki-l.-krishnan-telugu-bhakthi-geethalu 22. Raghavendra Swamy Aradhane Special by S.Janaki || Madva Mathacharya : Nidadavolu Sarveswar Rao: https://archive.org/details/raghavendra-swamy-aradhane-special-by-s.-janaki-madva-mathacharya 23. నిడుదవోలు వేంకటరావు : https://w.wiki/FWgF akv7yizgvq0g1xo58gsgnazmececrpw 2 375776 4942570 4814231 2026-08-23T13:44:02Z CommonsDelinker 608 Agriculture_Scientist_Dr_Ghanta_Gopal_Reddy.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942570 wikitext text/x-wiki == Dr. గంటా గోపాల రెడ్డి == {{Infobox artist|image=}}గంటా గోపాలరెడ్డి గారు 1932 ఫిబ్రవరి 14వ తేదీన జన్మించారు. [[గడ్డిపల్లె|గడ్డిపల్]]లి, హుజూర్ నగర్ తాలూకా ఉమ్మడి నల్లగొండ జిల్లా తెలంగాణ రాష్ట్రం.వృత్తి Scientist (Agriculture ). 18 ఏప్రియల్ 2018 తేదీన మరణించారు . {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = గంటా గోపాలరెడ్డి | {{Infobox artist|image= }} [ | caption = గంటా గోపాల రెడ్డి | birth_name = | birth_date = 1932 పిబ్రవరి 14 | birth_place = {{Flagicon|భారతదేశం}} | spouse = రత్నమాల | children = కుమారుడు అజిత్, కుమార్తెలు: మీరా, లక్ష్మి | occupation = Scientist (Agriculture) | residence = | other_names = | image = | imagesize =200px | native_place = [[గడ్డిపల్లి]], [[హుజూర్ నగర్ తాలూకా]] [[ఉమ్మడి నల్లగొండ జిల్లా]] [[తెలంగాణ ]] రాష్ట్రం | death_date = | death_place = | death_cause = | known = Scientist (Agriculture ) | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = హిందూ | wife = | partner = | father = గంటా అనంతరెడ్డి | mother = వెంకటనర్సమ్మ | website = | footnotes = | employer = | height = | weight = }} '''శ్రీ గంటా గోపాలరెడ్డి గారి జీవిత విశేషములు రచనా ఆవశ్యకత''' '''జీవిత చరిత్ర రచనా ప్రయోజనము:''' ప్రపంచ పరిస్థితులు, అనూహ్యమైన మార్పులతో, సంక్లిష్ట స్థితిలో కూరుక పోయినవి. నాగరకతయొక్క విభాగములన్నిటను, అశాంతి, అస్పష్టత రాజ్యమేలు చున్నది. భారత దేశములోని పరిస్థితులు కూడా దీనికి భిన్నము కావు. మన భారతీయ నాయకులు అన్నింటా విదేశములను, అందు ముఖ్యంగా పాశ్చాత్యులనే అనుకరించు చున్నారు. మన రాష్ట్రము - ఆంధ్రప్రదేశ్లో - శ్రీ అరవింద ఉద్యమము నకు ఊపునిచ్చి, నూతన చైతన్యంతో నింపుటకు సంకల్పించి, శ్రీ అరవింద తత్త్వ బోధనలకు, ప్రయోగాత్మకముగా ప్రదర్శించి, గ్రామీణ భారతిని సుసంపన్నం చేసిన డా॥ గోపాల రెడ్డి గారి జీవిత చరిత్ర రచన ద్వారా, ఆ పని చేయనెంచి, వారినే కథానాయకునిగా స్వీకరించుట జరిగినది. వారు శ్రీ అరవిందుల బోధనలకు నిర్దిష్ట రూపము. వారి ప్రతిచర్య శ్రీ అరవిందుల సందేశమును ప్రసారం చేయుచున్నది. ప్రపంచ వ్యాప్తముగా నైతే నేమి, మన భారతదేశము నందైతేనేమి, సర్వత్రా వ్యాపించియున్న సంక్లిష్ట స్థితి, నన్ను కొంత కలవరానికి గురి చేసినది. అయినను, కోల్పోయిన నా చైతన్యమును కూడగట్టుకొని, ఈ సున్నిత సమయంలో, విషయములన్నీ అంధకారమయంగా గోచరించు చున్నవేళ, నా నిర్ణయమేమన కనీసము మన రాష్ట్రములోనైనా శ్రీ అరవిందుల దర్శనమును, బోధనలను, వ్యాప్తి చేయాలని వీనిని ప్రయోగాత్మకముగా దర్శింప చేసినచో నేను తలపెట్టిన ఈ ఉద్యమవ్యాప్తి జనుల హృదయాలలో, మిక్కిలి ప్రతిభా వంతముగా ఆలోచింప జేయగలవని, ఈ కార్యానికి నేను ఎన్నుకున్న పదములు రెండు. 1) డా॥ గోపాలరెడ్డి, 2) శ్రీ అరవిందుల బోధనలు. ఈ రెండు పదములు ఒకదానికి మరొకటిగా నిలుచునవి. ఈ రెండు ఒకే ముడిలో బంధింపబడి, ఒకటి లేకుండా మరొకటి ఉండలేని స్థితి కలిగినట్టివి. ఈ రెండింటిలో ఏ ఒక్కదాన్ని కాదన లేను. ఈ రెండూ నాకు కావలసినవే; ముఖ్యమైనవే. అందుకని, వందలాదిగా శ్రీమాత అద్భుత మహిమలు చోటు చేసికొన్న, గడ్డిపల్లి లోని డా॥ గోపాలరెడ్డి గారి జీవిత చరిత్రను వ్రాయుటకు ఎన్నుకొనుట జరిగినది. శ్రీ అరవిందుల బోధనలకు, శ్రీమాత మహిమలకు, ఇది ఉపకరించాలని ఆకాంక్షించుచు, పాఠక లోకము నా సాహసాన్ని మన్నించి, ఆశీర్వదించాల్సినదిగా అర్థిస్తూ... గడ్డిపల్లి అభ్యుదయము సుజన విధేయుడు, జలదంకి సురేంద్రాచార్యులు వైస్ చైర్మన్ శ్రీ అరవింద సొసైటీ, ఆంధ్రప్రదేశ్ కమిటి. '''బాల్యము – విద్యాభ్యాసము:''' ఆంధ్రప్రదేశ్లోని నల్లగొండ జిల్లా తెలంగాణా ప్రాంతములో నున్నది. హైద్రాబాదుకు సరిహద్దు జిల్లా యగుట వలన, రాజకీయముగాను, విద్యారంగము లోను మిక్కిలి చైతన్యవంతమైనది. 1956 సం॥ భాషా రాష్ట్రాల అవతరణకు పూర్వము, నిజాం రాజ్యమైన హైద్రాబాదు సంస్థానములో అంతర్భాగముగా యుండేది. ఈ జిల్లాలోని ప్రభుత్వ విద్యా సంస్థలన్నీ చైతన్యవంతులైన విద్యార్ధి గణమును తీర్చిదిద్ది విజ్ఞానవంతులైన పౌరులను దేశానికిచ్చినవి. ఆనాడు ఈ జిల్లా ఆర్థికముగా వెనుక బడి యుండెను. తర్వాత కాలమున జిల్లాలో నాగార్జున సాగరము ప్రాజెక్టు అవతరించిన మూలమున, కరువు కాటకములను దులిపివేసి, అన్నపూర్ణగా అవతరించినది. ఈ జిల్లాలోని హుజూర్ నగర్ తాలూకాలోని 'గడ్డిపల్లి' అను గ్రామమందలి శ్రీ గంటా అనంతరెడ్డి శ్రీమతి వెంకటనర్సమ్మ దంపతులు సంపన్నకుటుంబమునకు చెందినవారు. 1932 సం॥లో, పిబ్రవరి 14వ తేదీన వారికొక మగశిశువు కలిగెను. తల్లిదండ్రులా బాలునికి గోపాలరెడ్డియని నామకరణము చేసి, అల్లారు ముద్దుగా పెంచుకొనిరి. అతి చురుకైన ఆ బాలుని బాల్యచేష్టలు తల్లిదండ్రులకు ఆనందమును కలుగచేసెడివి. దినదిన ప్రవర్ధమానముగా పెరుగుచు 5 సంవత్సరముల ప్రాయము వాడాయెను. '''విద్యాభ్యాసము:''' బాలుడైన గోపాలరెడ్డికి, తల్లిదండ్రులు సంప్రదాయానుసారము అక్షరా భ్యాసము చేయించి, స్థానిక పాఠశాలలో ప్రవేశ పెట్టినారు. గడ్డిపల్లిలోని పాఠశాలలో 1,2 తరగదులు చదివిన పిమ్మట, గ్రామీణ వాతావరణములో చదువుట కన్న, పట్టణ ప్రాంతములోని పాఠశాలలో చదివిన వారికి మంచి విద్య, చైతన్యపూరితమైన జ్ఞాన మందునని భావించిన తల్లిదండ్రులు మన గోపాలరెడ్డిని హైద్రాబాద్ నగరములోని నృపతంగ విద్యాలయములో చేర్చించినారు. అక్కడ ఆ బాలుడు 2 సం||ల కాలము విద్యార్జన చేసి, 3,4 తరగతులను పూర్తి చేసెను. ఈ విధముగా ప్రాథమిక విద్య విజయవంతముగాను, చైతన్యవంతముగాను పూర్తి చేసి, అన్ని విషయములందు ఉత్తమశ్రేణిలో ఉత్తీర్ణుడాయెను. అప్పుడాతనిని ఉన్నత పాఠశాలలో చేర్పించుట సమంజసమని భావించిన తల్లిదండ్రులు, 'వివేక వర్గనీ విద్యాలయము'లో 5వ తరగతిలో ప్రవేశ పెట్టినారు. ఆనాటి నుండి వరుసగా 6 సం॥ల కాలము, అనగా 5వ తరగతి నుండి 10వ తరగతి వరకు చదివి బోర్డు పరీక్షలో ప్రథమ శ్రేణిలో ఉత్తీర్ణుడై కళాశాల విద్యార్జనకు అర్హత సంపాదించెను. '''కళాశాల విద్య :''' గోపాలరెడ్డి రైతు కుటుంబమునకు చెందినవాడు. వారికి భూవసతి కూడా చాలినంత గలదు. వ్యవసాయమందు ఆసక్తి గలవాడు. అందుకే అతనిలో వ్యవసాయ శాస్త్రమునే చదువ వలయుననెడి పిపాస పెరిగినది. కావున అన్ని విధములుగా ఆలోచించి, వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయములో చేరుటకు దృఢ నిశ్చయుడయ్యెను. సంకల్పమైతే చేసెను, కాని, స్వరాష్ట్రములో వ్యవసాయ శాస్త్రము అధ్యయనము చేయుటకు అవకాశములు అంతంత మాత్రమే యున్నందున, అన్యరాష్ట్రములందే చదువ వలయునని నిశ్చయించుకొని, ప్రతిష్టాత్మకమైన విద్యాలయమునకై అన్వేషించి, ఉత్తర భారతములోని సుప్రసిద్ధ అలహాబాద్ విశ్వవిద్యాలయమందలి అగ్రికల్చరల్ ఇన్స్టిట్యూట్ లో ప్రవేశమును సంపాదించి, 1948 నుండి 1952 సం॥ వరకు శ్రద్ధగా అధ్యయనము గావించి, ఉన్నతశ్రేణిలో ఉత్తీర్ణతను సాధించెను. 1952 సం||లో B.Sc. (Agri) పట్టాను సాధించి విజయోత్సాహముతో స్వరాష్ట్రమునకు తిరిగి వచ్చెను. తను సాధించిన విద్య, పొందిన అనుభవములను గురించి తలపోయుచు, వానిని ఆచరణలో పెట్టి ఆశించిన ఫలములను సమాజమునకు అందించవలయుననెడి ఆశయాన్ని సిద్ధింప చేసికొనుటకు హైద్రాబాద్ రాష్ట్ర ప్రభుత్వమునకు విశదపరచి, వ్యవసాయ శాఖలో ఉద్యోగమును పొందెను. ప్రభుత్వ ఉద్యోగ బాధ్యతలు: అవి స్వరాజ్యమవతరించిన తొలి రోజులు. హైద్రాబాద్ రాష్ట్రము నిజాం ప్రభువుల పాలన నుండి విముక్తమై భారత యూనియన్లో అంతర్భాగమైనది. దేశభక్తి పూరితులైన ప్రజలు పాలకులు యావద్భారత దేశమును, శీఘ్రగతిని, అభివృద్ధి సాధించుటలో ప్రథమ పంచవర్ష ప్రణాళికా కాలము 1952 నుండి 1957 వరకు పరచుటకు పంచవర్ష ప్రణాళికలను రచించిరి. దీనికి అనుబంధముగా దేశాభివృద్ధిని | ప్రప్రథమ ప్రాధాన్యతను "ఆహార కొరత నివారణ"గా చేపట్టి వ్యవసాయ విస్తరణకు పెద్దపీట వేసినారు. '''వ్యవసాయ విస్తరణాధికారి:''' అలహాబాద్ విశ్వవిద్యాలయము నుండి, వ్యవసాయ శాస్త్రములో B.Sc. విస్తరణాధికారి' (Agricultural Extension Officer) పదవిని, హార్టికల్చర్ డిపార్టు పట్టా పుచ్చుకొని వచ్చిన మన గోపాలరెడ్డికి, హైద్రాబాద్ ప్రభుత్వము వారు 'వ్యవసాయ మెంటులో 6 మాసములు నల్లగొండ జిల్లాలోనే కట్టబెట్టినారు. నూనూగు మీసాల నూత్న యవ్వనములో నున్న వారు నూతనోత్సాహముతో, పదవీ బాధ్యతలను చేపట్టి కార్యరంగమున దుమికి, 1952 సం॥ నుండి 1958 వరకు అత్యున్నత ప్రమాణములతో, అందించినవారి సేవలకు ప్రతిగా హైద్రాబాద్ ప్రభుత్వము మెరిట్ సర్టిఫికేటు' (Merit Certificate) ను బహూకరించి, వారిపై ప్రశంసల జల్లు కురిపించినది. అంతేగాక, నల్లగొండ జిల్లా 'వ్యవసాయ విస్తరణాధికారి' గా అత్యుత్తమ సేవలను అందించి, వ్యవసాయ రంగమును, ప్రగతిపథములో నడిపించినందుకు, 1954-55 మరియు 1955-56 సం॥లలో ప్రభుత్వము వారు గోపాలరెడ్డికి “నగదు పురస్కారము"ను యిచ్చి సత్కరించినారు. '''విశిష్టమైన వారి సేవా నిరతి :''' గోపాలరెడ్డి 'వ్యవసాయ విస్తరణాధికారి'గా నల్లగొండ జిల్లాలో, వ్యవసాయ రంగ అభివృద్ధికై ఒక వినూత్నమైన విప్లవమునే సృష్టించి నారనుటకు, వారు చేపట్టిన దిగువ కార్యక్రమాలే తార్కాణముగా నిలుచును. 1. ఆధునిక వ్యవసాయం, సాంకేతిక శాస్త్ర పద్ధతిలో సాగాలని, రైతాంగమునకు శిక్షణ యిచ్చుట. 2. రైతులు వ్యవసాయ క్షేత్రాలందు, ప్రయోగాత్మక వ్యవసాయ ప్రదర్శన నిర్వహ 3. నూతన వ్యవసాయ పద్ధతులను, రైతుల క్షేత్రాలలో, శిక్షణా పూర్వకంగా నిర్వహించి చూపుట. 4. వ్యవసాయ పంటల మెరుగైన దిగుబడికి అవసరమగు ఎరువులను, మందులను, సకాలములో సరఫరా చేయుట. 5. వ్యవసాయ వార్తలను రైతులకు చేరవేయుట. వ్యవసాయ రంగ అభివృద్ధిని మరియు రైతాంగము యొక్క ప్రయోజనమును దృష్టియందుంచుకొని, పై కార్యక్రమాలను వారు చిత్తశుద్ధితో నిర్వహించుటయే గాక వారి సిబ్బందికి కూడా, రైతుబాంధవులకు అవసరమగు సహాయ సహకారములను, సకాలములో అందించుటకు పురమాయించుటచే, రైతులకు పంటదిగుబడి పెరిగి ప్రయోజనము సమకూరినది. గోపాలరెడ్డి పనికి కూడా గుర్తింపు దక్కినది. ప్రభుత్వ దృష్టి నాకర్షించిన వారి కార్యసరళి రాష్ట్రమందు ఆదర్శప్రాయమై నిలచినది. '''అమెరికాలో ఉన్నత విద్యనార్జించుట:''' శ్రీ గోపాలరెడ్డి యందు ఉరకలెత్తిన ఉత్సాహము యింకను పై చదువులు పూర్తి చేసి, పరిశోధనా వ్యాసంగమును కూడా చేపట్టవలయునన్న ఆకాంక్ష పెరిగినది. అవసరానికి అందివచ్చిన అవకాశమన్నట్లు, అమెరికా ప్రభుత్వము వారు మన రెడ్డి గారికి, 1958లో ఉన్నత చదువులకు Full Bright Scholarship ను ప్రధాన మొనరించుట జర్గినది. దానితో వారు అమెరికాలోని, మిన్నెసోటా విశ్వవిద్యాలయములో ప్రవేశాన్ని పొంది, 1958- 1960 సం॥లో భూమికి సంబంధించిన శాస్త్రమందు, M.Sc. (Soil Science) (పరిశోధనా సహాయకులుగా) పట్టా పొందినారు. ఆ తర్వాత అదే క్రమంలో గోపాలరెడ్డి గారికి East West Centre Fellowship పై, అమెరికాలోని 'హోనోలూలు' రాష్ట్రమందలి “హా వాయిల్ విశ్వవిద్యాలయము" నందు 1960 1964 సంవత్సరముల మద్యకాలములో వ్యవసాయ శాస్త్రమందు పరిశోధన చేయుటకు ప్రవేశము లభించినది. భూమికి చెందిన శాస్త్రము (Soil Science) నందు పరిశోధనా వ్యాసంగమును విజయవంతంగా నిర్వహించి, Ph.D. పట్టాతో సత్కరింపబడి, విజయ దర్పముతో స్వదేశానికి తిరిగి వచ్చిరి. భారత దేశమునకు తిరిగి వచ్చుట: (డా॥ గోపాలరెడ్డి గారి మాటలలో) "1964 సం|| ఏప్రిల్ 4వ తేదీన అమెరికా నుండి తిరిగి వచ్చి హైద్రాబాదులో దిగినాను. 24-4-1964న దర్శనదినము నాడు ఆశ్రమమునకు చేరుకొని శ్రీమాతను సందర్శించి, ఆ జగన్మాత ఆశీస్సులు పొందినాను. అంతకు ముందే నిర్ణయించిన విధముగా మా ఏకైక కుమారుడు చిరంజీవి అజిత్రెడ్డిని ఆశ్రమ పాఠశాల (International Centre of Education) లో 4వ తరగతిలో చేర్పించినాను. అతను అక్కడే చదివి, అనంతరము శ్రీమాత అనుమతితో శ్రీ అరవిందాశ్రమ సభ్యుడుగా చేరిపోయినాడు. ఇది మా అదృష్టము మరియు గర్వకారణముగా భావించుచున్నాము. శ్రీమాత ఒడిలో వానికి ఆశ్రయము దొరికినట్లే, ఆమాత యొక్క సంపూర్ణ అనుగ్రహము మాపై కూడా ప్రసరించినది. అప్పటి నుండి ప్రతి దర్శనమునకు మేము కుటుంబసభ్యులము, ఆశ్రమానికి అమ్మ అనుగ్రహ ఆశీస్సులు పొందుటకు వెళ్లుచున్నాము. మేము ఆశ్రమానికి వెళ్లిన ప్రతిమారు, ఆశ్రమ వ్యవసాయ క్షేత్రము (Ashram Lake Farm) ను సందర్శించి, అచటి అభివృద్ధిని చూచుట పరిపాటి అయినది. ఆ క్షేత్రము సువిశాల మైనది. 300 ఎకరములలో విస్తరించి యున్నది అందులో కొబ్బరి తోట, హార్టీ కల్చర్ వంటలు, అనగా ఫలములు, కూరగాయల, పాలుత్పత్తి తదితరమలైన పంటలను శ్రీ ద్యుమన్ గారి ఆజమాయిషీలో పండించుచున్నారు. క్షేత్రము యొక్క నిర్వహణ చాలా చక్కగా నున్నది. శ్రీ డ్యుమన్ గారు దక్షిణ ఆఫ్రికానుండి అరుదెంచినవారు. శ్రీ అరవిందుల అంతరంగిక శిష్యులు, శ్రీ మాత అనుంగు బిడ్డ. చాలా మారులు నేనాక్షేత్రమును సందర్శించటతో నాకు వారు మిత్రులైనారు. ఆ వ్యవసాయ క్షేత్రమునకు అనుసంధానముగా అక్కడొక వ్యవసాయ వృత్తి విద్యా శిక్షణా సంస్థ' (Vocational Agricultural Institution) నేర్పాటు చేసిన బాగుండునని వారితో సూచించగా, ఆ విషయమును శ్రీమాతకు వ్రాసి వారి ఆశీస్సులను పొందవలసినదిగా వారు నాకు సంలహా యిచ్చినారు." ఆ విధమైన సంస్థ ఆశ్రమంలో లేదు. ముందు ముందు తానచటికి వచ్చినపుడు నిర్వహించ వచ్చునను దృష్టితో నుండిరి. కుటుంబమంతా ఆశ్రమానికి తరలి రావాలనే సంకల్పము వారిలో బలముగానే యుండెను. అదే విషయమును తమ భార్యతో కూడా చర్చించి, భవిష్యత్తులో తమ బిడ్డలకిద్దరికి సమగ్ర విద్యలభించగలదని తలచినారు. మొదట ఆమె సంశయించినది. కాని తర్వాత తన అంగీకారమును తెల్పినది. శ్రీ అరవిందాశ్రమం సందర్శించిన నాటి నుండి శ్రీమాత ప్రభావము గోపాల రెడ్డిపై నిరంతర ముండుటచే, ఆయనలో ఆశ్రమంలో చేరిపోవాలనెడి బలమైన ఆకాంక్ష పని చేయుచునే యున్నది. ఇదే విషయమును పేర్కొనుచు ఆయన శ్రీ మాతకు నౌక లేఖ వ్రాసి తన ఆకాంక్షను తెలిపెను. సమాధానముగా శ్రీమాత నుండి ఆశ్రమంలో వుండుటకు అనుమతి లభించినది, కాని ఒక షరతు విధించినది. అదేమనగా "నీ జన్మస్థలముతో సంబంధమును త్రెంచుకొని ఆశ్రమంలో చేరవచ్చునని", తన లేఖపైననే వ్రాసి తన ఆశీస్సులనందించినది. ఆశ్రమంలో చేరుటకు అనుమతి లభించినందుకు ఆనందము, జన్మస్థలముతో సంబంధమును త్రెంచివేయుట అసాధ్యమగుట దుఃఖ దాయకము. ఇప్పుడిక చేయాల్సిన కర్తవ్యము బోధపడక, తన తాతల నుండి సంక్రమించిన భూములను విక్రయించుటకే నిశ్చయించి ప్రయత్నమారంభించెను. కాని ఎవరు ఇంత పెద్ద ఆస్తిని కొనుటకు ముందుకు రాలేదు. ఆ గ్రామములో ఆయనకన్న అధిక సంన్నులు లేరు. మిగిలిన వారందరు మధ్యతరగతి, పేద వర్గమునకు చెందినవారే యగుట వలన, తనకు నిరాశే ఎదురైనది. ఎన్నివిధములుగా ఆలోచించినా బోధపడలేదు. విఫల మనోరథుడై చేయునది లేక వగచుచు కాలము గడుపుచుండెను.. ఆయనలో క్రమక్రమముగా ఆశ్రమము పోవలయునన్న ఆలోచన అడుగంటినది. ఆంధ్రప్రదేశ్ వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయంలో ప్రవేశం : గోపాలరెడ్డి గారు అమెరికా నుండి తిరిగివచ్చిన తర్వాత ఆంధ్రప్రదేశ్లో 1964లో నూతనంగా వెలసిన వ్యవసాయం విశ్వవిద్యాలయంలో "సైంటిఫిక్ పూల్ ఆఫీసర్" (Scientific pool Officer) గా తాత్కాలిక పదవిలో చేరినాడు. అపుడాయన CSIR ఫెలోషిప్ వున్నాడు. ఆరు నెలలకే అసోసియేట్ ప్రొఫెసర్ పదవిని Soil Science & Agricultural Chemstry డిపార్టుమెంటులో పదవిని యిచ్చినారు. ఆనాటి నుండి అదే విశ్వవిద్యాలయములో April 1969 వరకు పని చేసినారు. వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయ అధ్యాపక వృత్తి - వృత్తిలో ప్రవేశము : డా॥ గోపాలరెడ్డి గారు వ్యవసాయ శాస్త్రములో అత్యున్నత శిఖరములకు అధిరోహించి, అమెరికా నుండి తిరిగి వచ్చిన పిదప, అభివృద్ధి చెందిన అమెరికా దేశములో తాను పొందిన ఉన్నత వ్యవసాయ విద్యాఫలములను, మన దేశీయ విద్యార్థులలో పంచుటకు సంకల్పించుకొన్నారు. హైద్రాబాదులోని వ్యవసాయ విశ్వ విద్యాలయము, వారిని ఆహ్వానించి అధ్యాపక పదవితో సన్మానించినది. ఆంధ్రప్రదేశ్ వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయములో అసోసియేట్ ప్రొఫెసర్గా పదవీ బాధ్యతలను చేపట్టి, వ్యవసాయ విద్యకు చెందిన అకడమిక్ ప్లాన్ను సంసిద్ధ పరచుటకై తీవ్రమైన కృషి చేసినారు. '''వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయములో నిర్వహించిన కార్యములు :''' 1. వ్యవసాయ విద్యలో గ్రాడ్యుయేట్ & పోస్టు గ్రాడ్యుయేట్ తరగతులకు 'అగ్రానమీ' (Agronomy) నందు మరియు భూమికి చెందిన శాస్త్రము (Soil Science) నందు పాఠములను బోధించినారు. 2. విశ్వవిద్యాలయములోని అకడమిక్ కోర్సులకు చెందిన పాఠ్య ప్రణాళికను, సంసిద్ధ పరచుటలో తీవ్ర కృషి చేసినారు. 3. పరిశోధనా మెథడాలోజి రూపొందించుట, భూమిని పునరుద్ధరించుట, దానిని సారవంతము చేయుట, నీటి సంరక్షణ మున్నగు రంగాలందు మెరుగైన ఫలితాలను రాబట్టుటకు కృషి చేసినారు. 4. గురు పోస్టు గ్రాడ్యుయేట్ విద్యార్ధులకు, సహాయకులుగా యుండి, వారికి పరిశోధనా రంగమున ఉత్తమ శిక్షణను అందించినారు. 5. ఆం. ప్ర. వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయములోని 'అగ్రికల్చర్ ఫ్యాకల్టీ బోర్డు మెంబర్' గాను, మరియు వ్యవసాయ విద్యాలయము యొక్క 'అకడమిక్ కౌన్సిల్ మెంబర్' గాను చురుకైన పాత్ర పోషించినారు. 6. విశ్వవిద్యాలయ గ్రాడ్యుయేట్ మరియు పోస్టు గ్రాడ్యుయేట్ స్థాయి కోర్సులకు 'అకడమిక్ ప్లానింగ్'ను సంసిద్ధ పరచినారు. 7. సాగు చేయు భూక్షేత్రముల అభివృద్ధి మరియు వవ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయ విస్తరణ కార్యకలాపాల నిర్వహణను చేపట్టినారు. 8. వివిధ అంతర - వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయ సెమినార్లలోను వర్క్ షాపుల్లోను పాల్గొని అకడమిక్ ప్లానింగ్ పరిశోధనా రంగమునకు చెందిన పద్ధతులను మెరుగు పరచుట, గ్రామీణ వ్యవసాయాభివృద్ధి వంటి అంశము లందు నిశితమైన తమ అభిప్రాయాలను తెలిపినారు. '''గడ్డిపల్లిలో లిప్పు ఇరిగేషన్ యేర్పడుటకు ప్రధాన కారణములు:''' గడ్డిపల్లి గ్రామములో, లిఫ్టు ఇరిగేషన్ ఉద్యమము ప్రారంభమగుటకు 4 ప్రధాన సంఘటనలు చోటు చేసికొన్నవి. 1. శ్రీ గోపాలరెడ్డి గారి చిన్నాన్న గారు ఆయనను స్వార్ధపరుడనుట. 2. లింగాల గ్రామమునకు చెందిన శ్రీ మధుసూదన రెడ్డి గారు తమ గ్రామాల వారందరకు లిఫ్టు ఇరిగేషన్ సౌకర్యమును కలుగు చేయుటకు ప్రయత్నించ వలసినదిగా కోరుట. 3. ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వము వారి ఔదార్యము, 'నాగార్జున సాగరము' ఎడమ కాలువ నుండి లిఫ్టు ద్వారా నీరు తోడుకొని, వ్యవసాయమునకు అనుమతించి, జీవో విడుదల చేయుట. 4. ఆంధ్రప్రదేశ్ వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయములో పని చేయు ఆచార్యులందరకు లిఫ్టు ఇరిగేషన్ విషయములలో శిక్షణ నిచ్చు - కమ్యూనిటి లిఫ్టు ఇరిగేషన్ సొసైటీలకు, బ్యాంకుల నుండి ఋణ సదుపాయము కల్పించుటకు అంగీకరించుట. ఈ నాలుగు సంఘటనలు శ్రీ గోపాలరెడ్డి గారిని లిఫ్టు ఇరిగేషన్ దిశగా నడిపించి, ఆ కార్యసాధనకు ఊతము నిచ్చినవి. ఈ విధముగా ఆ మహత్కార్యానికి అంకురార్పణ జరిగినది. వివరములలోకి వెలదాం ! గడ్డిపల్లిలో లిఫ్టు ఏర్పడుటకు ప్రధాన సంఘటన: శ్రీ గోపాలరెడ్డి గారి హైద్రాబాదులోని వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయంలో ఉద్యోగం చేస్తన్నపుడు, వారమున కొకమారు గడ్డిపల్లి వచ్చెడివారు. ఒక పర్యాయము తాను గ్రామానికి వచ్చినపడు మిత్రులను, బంధువులందరిని కల్సికొనెడివారు. ఎక్కువగా వారి చిన్నాన్న గారైన గంటా చిన అనంతరెడ్డి గారితో కాలక్షేపము చేయుటలో తమ కుటుంబానికి చెందిన అనేక విషయాలను తెల్సుకొనెడివారు. వారితో మాటల సందర్భమున ఒకమారు “గోపాలరెడ్డీ! నీవు చాలా అదృష్టవంతుడవు. పెద్ద పెద్ద చదువులు చదివినావు. పెద్ద ఉద్యోగము చేయుచున్నావు. నీవు మన కుటుంబమ నకు గర్వకారణము. నియంత చదువులు మన కుటుంబములో చదివిన వారెవరున్నారు? నీవే మన కులదీపకుడవు. గంటా వారి వంశకీర్తిని విస్తరింప చేసినావు. నీవు ధన్యుడవు. చల్లగా వర్ధిల్లు"మని దీవించి మరొక్కమాట కూడ అనెను. "వారీ! ఎంతైనా నీవు స్వార్ధ పరుడివేరా !" మాటల సందర్భములో వారి నోటి నుండి దొర్లినవి. అంతే కాని పనికట్టుకొని అతనిని నిందించాలని గాని, కోపముతోగాని అనిన మాటలు కావవి. వారు ఎల్లపుడు అతి చనువుగాను హాస్యరస భరతముగాను మాట్లాడెదరు. తన చుట్టూ వున్న వారి నందరిని సదా నవ్విస్తుంటారు. ఈ మాటలు గోపాలరెడ్డిలో కలకలమురేపినవి. ఇట్లించుకన్నాడబ్బా! అని ఆలోచనలో పడిన ఆయన “ఎందుకు చిన్నాన్నా మీరావిధముగా అంటిరేమి ?" అని ప్రశ్నించాడు. అప్పుడు “గత మూడు సంవత్సరాలుగా మన ప్రాంతములో వర్షములు లేవు, ఘోరమైన కరువు యేర్పడి యున్నది. పంటలు లేవు. భూగర్భ జలములడుగంటినవి. బీద బిక్కి జనము అన్నమో రామచంద్రా! యని అలమటించుచున్నారు. దారుణమన ఈ పరిస్థితిలో కూడా నీ బావిలో జలమున్నది. 10 ఎకరములలో పంటలు పండు చున్నవి. పైగా నీవు పట్నంలో పెద్ద ఉద్యోగంలో నున్నావు. పైసలు కూడా పుష్కలము. ఇన్ని విధములుగా నీ పరిస్థితి సురక్షితము. మా బ్రతుకులకే ముప్పు యేర్పడినది. కాదా ! నీవు ఎన్నడైనా మా గురించి ఆలోచించినావా? చదువుల్లో పెద్ద చదువు నీది, పైగా పట్నంలోని పెద్దలందరూ నీకెరుక. కావున మాకేదైనా దారి చూపంచ వచ్చుకదా ! నీవు మాగురించి ఎప్పుడైనా ఆలోచించినావా? నేనన్నది యదార్ధము కాదా !" అని వారి చిన్నాన్న గారు యిదంతా వల్లించారు. ఈ మాటలు మన గోపాలరెడ్డిలో ఆలోచనలను రేకెత్తించినవి. చిన్నాన్న గారి మాటల్లో యదార్ధము లేదని కాదు. కాని ఆ పెద్దాయన ఈ విధముగా ఎప్పుడు అనలేదు కదా ! అని వుంటే ఆలోచించేవాడను కదా ! అని తన మదిలోనే అనుకొని, యిప్పటికైనా మించిపోలేదు. రైతాంగమంతా ఐక్యంగా ఒక్కమాటపై వుంటే అందరి బ్రతుకులు బాగుపరచుకొనవచ్చననవి తన చిన్నాన్నతో అనెనె. అందుకు వారు అదెట్లు సాధ్యపడునని ప్రశ్నించారు. "దేశమంతటా కరువు ఏర్పడినది. దీనిని అధిగమించుటకు ప్రభుత్వము వారు - రైతులు సామూహికంగా లిఫ్టు ఇరిగేషన్ పద్ధతిలో నాగార్జునసారగ్ ఎడమ కాలువ (లాల ్బహదూర్) నుండి నీరు తోడుకొని వ్యవసాయము చేసికొనుటకు మనకు అవకాశమును కల్పించినారు. ఆ మేరకు ఒక జీవోను విడుదల చేసినది. కలిసి కట్టుగా ప్రయత్నించినపుడది సాధ్యము కాగలదు." అని మన శాస్త్రవేత్త తన చిన్నాన్నకు విన్నవించెను. సహజముగా సరళ స్వభావం, ఉత్సాహవంతమైన నైజము గల వారి చిన్నాన్నకు అమితానందము కల్గినది. మరొక ఆలోచన లేకుండా యిర్వురు కల్పి ఈ బృహత్తర కార్యాన్ని సాధించుటకు నిర్ణయించుకున్నారు. తాను పట్నంలోను, అధికార గణంతోను సంప్రదింపులు జరుపుటకు పైరవీ చేయుటకు పూనుకొనెద ననగా, ఆ పెద్దాయన గ్రామ రైతులకు యీ విషయాన్ని తెలిపి, వారినే గాక చుట్టూరా వున్న పల్లెల లోని జనాన్ని కూడా నిద్రలేపి సమాయత్త పరచుటకు సిద్ధమైనారు. అదే ఊపులో గ్రామ గ్రామానికి వెళ్లి రైతులకు నీటి విషయము తెలిపి, మనం యిక పంటలు పండించుకొనుటకు మార్గము యేర్పడినట్లు రైతాంగమునకు తెలియబరచగా వారు వేసే అనేక ప్రశ్నలకు సరియైన సమాధానములిచ్చెను. ఎవరు చేయుదురు ఈ పనినని వారు ప్రశ్నించినపుడు, నేను మరియు మా అన్నకుమారుడు మేమిద్దరము కల్పి 1 + 1 = 11 అని సమాధానము తెలిపి, అందరిని సమాయత్త పరచుపనిని తన భుజానికెత్తుకొనెను. ఈ విధమైన తన చిన్నాన్న ప్రయత్నము తనలో విశ్వాసమును పెంచినది. కార్యసాధన జరుగ గలదని విశ్వాసము కుదిరినది. తన చిన్నా గారిని రైతులను ఆయత్తపరచుటకు తెలిపి తాను నిర్వహించాల్సిన కార్యములను సాధించు దిశలో పట్నం వెళ్లి తన ప్రయత్నములందు మునిగిపోయెను. లిఫ్టు ఏర్పడుటకు రెండవ సంఘటన- '''ఆంధ్ర వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయంలో ఆచార్య పదవి :''' గోపాలరెడ్డి గారి అంతరంగములో భారతదేశమునకు సంబంధించిన బహువిధములైన ఆలోచనలు బయటకు తొంగి చూస్తున్న ఆ సమయంలోనే, ఆం. ప్ర. వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయములో ఆచార్య పదవి, వారిని వరించినది. (1969) అసోసియేట్ ప్రొఫెసరుగా వారు 'Agronomy' డిపార్టుమెంటు మరియు 'Soil Science స్నాతక, పూర్వోత్తర విద్యార్థులకు పాఠములను బోధించినారు. అంతేగాక తన అవగాహన ననుసరించి, కో-ఆర్డినేటర్ గా, వ్యవసాయ కళాశాల యొక్క 'అకడమిక్ ప్లాన్'ను సంసిద్ధపరచుటలో చురుకైన చొరవను చూపి, ఆధునికస్థితి కనుకూలముగా దానిని రూపొందించినారు. '''ఆనాటి 'గడ్డిపల్లి' స్థితి గతులు:''' గడ్డిపల్లి, నల్లగొండ జిల్లాలోని, హుజూర్ నగర్ తాలూకా యందు ఒక చిన్న గ్రామము. నాగార్జునసాగర్ ఎడమ కాలువ, గడ్డిపల్లి గ్రామ శివారులో నుండి పోవుచున్నది. కాని ఏమి లాభం? గడ్డిపల్లి చుట్టుముట్టు వున్న భూములు బీళ్లుగానే మిగిలి పోయినవి. రైతులు తమ ఇండ్ల నుండి బయటికి వచ్చి చూచినపుడు వారికి కనబడు దృశ్యము, బీడు పడియున్న భూములు ఒకవైపు, మరొకవైపు కాలువ నిండా పొంగి పొరలు కృష్ణమ్మ పరుగులు. ఈ రెండింటిని చూచి, రైతులు కలకల చెందుచు "అయ్యో! మేమెంతటి నిర్భాగ్యులము" అని వగచుట తప్ప వారికి మరేమి మిగుల లేదు. మృగతృష్ణ ప్రాయము వలె దాహార్తిని తీర్చుకోలేని దురవస్థ వారిది. అనాదిగా ఆధారమైన ఋతుపవనములే వారికి శరణ్యము. తమ భాగ్యములో యింతే వున్నది గాబోలు! అన్న రైతుల వగపు, తన చిన్న నాటి నుండి, మన గోపాలరెడ్డి గారు చూచుచున్న విషయమే. ఈ సమస్యల నుండి మనము కొంత ముందుకు వచ్చి చూడాల్సిన అవసరమున్నది. అదేమన, గడ్డిపల్లి, దాని పరిసర గ్రామముల భూములు మెరుగైనవే, వాని కొరత నీరు లేని తనము, అక్కడ నీరు లేదా ? ఉన్నది. కాని ఉపయోగము లేదు. ఈ రెండింటి విషయమును ప్రక్కకు పెట్టి పరిష్కార దిశగా ఆలోచించినపుడు, యిక్కడ డా॥ గోపాలరెడ్డి గారు రంగప్రవేశము అవసరమైనది. వారు వ్యవసాయ శాస్త్రములో అత్యున్నచదువులను, అధ్యయనం చేసినవారు ఉన్నత స్థాయిలో ప్రణాళికలను రూపొందించి, భూ, సంబంధ సమస్యలను పరిష్కరించుటలో సిద్ధహస్తులు. వారు స్వదేశమునకు తిరిగివచ్చిన నాటి నుండి, తమ జన్మభూమి వ్యవసాయ సమస్యలు, మనఃశాంతి లేకుండా చేసినవి. దీనికి సంబంధించిన భావనలు, ఆలోచనలు వారి మనస్సునందు నిరంతరం మెదులు చుండెను; నిరంతర సంభావనలు, అంతరంగంలో మెదులుచుండుట వలన ఆ బీడు భూముల సాగుకు సంబంధించిన అమూల్య ఆలోచనొకటి తళుక్కున వారి మదిలో స్ఫురించెను. అదే "లిఫ్టు ఇరిగేషన్" - ఎత్తిపోతల నీటితో సాగుచేయు పద్ధతి. భారీ ప్రాజెక్టుకు చెందిన పంట కాలువ, గ్రామ పొలిమేరల గుండా, జీవనది వలె నిరంతరం ప్రవహించుచున్నది. దానిని సద్వినియోగ పరచుకొనుట కన్న, మరొక మార్గము లేదన్నది తేలిపోయినది. ఈ విషయమును గడ్డిపల్లి దాని పరిసర గ్రామముల రైతులకు, ప్రజలకు, వివరముగా దాని మంచి చెడులను వివరించినారు. దీనికి వారంతా ముక్త కంఠముతో తమ అంగీకారమును తెలిపినారు. డా॥ గోపాలరెడ్డి గారు దీనికి సంబంధించిన సంపూర్ణ ప్రణాళికను రూపొందించి, గడ్డిపల్లితో ఏడు గ్రామముల ప్రజలు దీనిని బలపరుస్తున్నట్టు వారి ఆమోద అంగీకార పత్రములతో సహా, ఆనాటి ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వానికి విన్నివించారు. ప్రభుత్వ వ్యవసాయ శాఖ మంత్రి, ఉన్నాతాధికార గణములతో చర్చించి, దాని సాధ్యాసాధ్యతలను, అందుకు రైతులందించు సహకారాన్నీ, వగైరా విషయాలను వివరించి, ప్రభుత్వమును “లిఫ్టు ఇరిగేషన్” పద్ధతి ద్వారా నీటిపారుదల అవకాశమును కల్పించుటకు అంగీకరింప చేయుట జరిగినది. ఫలితముగా ఆం.ప్ర. ప్రభుత్వ పబ్లిక్ వర్క్స్ (P.W.D.) డిపార్టుమెంటు (ప్రాజెక్టు వింగ్) ద్వారా G.O.Ms. No. 194, తేది: 31-5-1969, సానుకూలముగా విడుదల అయినది. దాని ప్రకారం, నాగార్జునసాగర్ ఎడమ కాలువ క్రింద 72.4 మైళ్ల వరకు ఇరుప్రక్కల రమారమి 50 వేల ఎకరాలకు “లిఫ్టు ఇరిగేషన్ పద్ధతి” ద్వారా, నీటి పారుదల అవకాశమునకు మంజూరు యిచ్చినది. ప్రజలందరు, తమకు ప్రభుత్వము కల్పించిన ఈ సౌకర్యమునకు, కృతజ్ఞతలను తెలియచేసుకొన్నారు. శ్రీమాత అనుగ్రహంతో డా॥ గోపాలరెడ్డి గారు సాధించిన ఘన విజయమును వేనోళ్ల పొగిడి, వారి నాయకత్వమునకు జేజేలు పలికినారు. వారి ఆదేశానుసారము, ముందుకు సాగుటకు కృతనిశ్చయులైనారు. పూర్వము భగీరథుడు గంగామాతను దివి నుండి భువికి తెచ్చినట్లు నేడు డా॥ గోపాలరెడ్డి గారు 'సాగర' జలమును గడ్డిపల్లి భూములలోకి ప్రవహింపజేసి, అపర భగీరధుడుగా అందరి మన్ననలను పొందినారు. ఆనాడు మహాత్మాగాంధీ జయంతి, (2-10-1969) నాగార్జునసాగర్ కాలువలో నుండి నీటిని ఎత్తి పోయుట కొరకు భారీ మోటార్లను, పంపుసెట్లను, అమర్చుట, కాలువల నిర్మాణము యిత్యాది పనులను నిర్వహించుటకు - "మహాత్మాగాంధీ లిఫ్టు ఇరిగేషన్ కో-ఆపరేటివ్ సొసైటీ లిమిటెడ్" సంస్థను స్థాపించ వారి నాయకత్వమునకు జేజేలు పలికినారు. వారి ఆదేశానుసారము, ముందుకు జరిగినది. ఆధునిక వ్యవసాయమునకుపయోగపడు యంత్రములను నిర్వహించుటకు, యువకులను తీర్చిదిద్దుటకు 'కృషి విజ్ఞాన కేంద్రము' స్థాపింప బడినది. (1984-85) ప్రస్తుత కాలమునకు తగినట్లు గడ్డిపల్లిలో "బయోటెక్నాలజీ ప్రాజెక్టు"ను చేపట్టుట జరిగినది. గ్రామీణ భారత నిర్మాణమునకు కావలసిన వివిధ క్షేత్రములందు యువతను సంసిద్ధ పరచుటకు "శ్రీ అరవింద ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ రూరల్ డెవలప్మెంట్" అను సంస్థను నెలకొలిపినారు. ఇంతే గాకుండా, విద్యాలయమును, ఆరోగ్య సంరక్షణకు ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రమును, మరెన్నిటినో స్థాపించినారు. గడ్డిపల్లి ప్రజల ఆధ్యాత్మిక ఆకాంక్షకు తగినట్లు, శ్రీ అరవిందపురము (గడ్డిపల్లి)లో శ్రీ మాతారవిందుల ధ్యానమందిరమును నిర్మించినారు. ప్రజలలో మాతృభావమును జాగృత మొనర్చినారు. ఇన్నివిధములుగా, ఆ గ్రామ నిర్మాణమునకు తపించిన ఆ మహామనీషి డా॥ గోపాలరెడ్డి గారు ఆ ప్రాంత ప్రజల మార్గదర్శి. వారి భాగ్యోదయమును తీర్చిదిద్దిన వైతాళికుడు, ఇక అసలు విషయానికి రావాలి కదా ! డా॥ గోపాలరెడ్డి గారి జీవిత చరిత్రను వ్రాయుటకు నేనెందుకు పూనుకున్నాను ? దీనికి ప్రధాన కారణమొక్కటే. మాకు, 'గురు భాయి” గా, 40 సంవత్సరముల నుండి, మార్గదర్శనము చేయుచున్న డా॥ మన్మోహన రెడ్డి (దాదాజీ) గారి నుండి అందిన ప్రేరణయే ప్రధానకారణము, అని చెప్పక తప్పదు. ఒక సంవత్సరము క్రితము, అనగా - 2009లో వారు నాకొక సుధీర్ఘ లేఖ వ్రాసినారు. అందులో, నల్లగొండ జిల్లా, గడ్డిపల్లి గ్రామములో జరిగిన ప్రగతిని గూర్చి, దానికి కారణభూతుడైన డా॥ గోపాలరెడ్డి గారు సాధించిన మహనీయమైన గ్రామాభ్యుదయమును గూర్చి వివరించారు. వారి త్యాగశీలతను వర్ణించినారు. అపార కరుణా సముద్రురాలైన శ్రీమాత అనుగ్రహముతో, ఆమె నేతృతత్వముతోనే సిద్ధించిన ఆ ప్రగతిని విస్పష్టముగా వివరించి, దానినంతా ఉల్లేఖించుచు, డా॥ గోపాలరెడ్డి గారి జీవిత చరిత్రను రచించుట కాదేశించినారు. (ఆ లేఖ పాఠమును, ఈ వ్యాసము చివరలో చేర్చబడినది.) గడ్డిపల్లిలో కొనసాగుచున్న ప్రాజెక్టులన్నీ, సంకల్పించిన విధముగా, నిర్విఘ్నముగా, శ్రీమాత ఆశీస్సులు, అనుగ్రహము వలననే సిద్ధించినవని అందరి విశ్వాసము. ఆదిలో జరిగిన అద్భుత మహిమలు ఆ తరము వారిని బాగా ప్రభావము చేసినవి. ఆనాటి, ఆ మహిమలను ఈ తరము వారు కథలు కథలుగా చెప్పుకొని, శ్రీమాత పట్ల తమ కృతజ్ఞతలను ప్రకటించెదరు. అదెప్పుడు జరుగ గలదు ? ఎవరి వలన విన్నను అది ఒక అంశము మాత్రమే కాని పూర్తి వివరములు తెలియుటకు అవకాశము లేదు. ప్రతివారు తమ తమ అనుభవములకే పరిమితము గాకుండా, సంపూర్ణ చరిత్రను తెల్సికొనుట శ్రేయస్కరముగా యుండగలదని విషయము లన్నీ అవగాహన జరిగిన పిమ్మట, వారికి శ్రీమాత, శ్రీ అరవిందులపై ప్రేమాభిమానములు పెరిగి భక్తి భావము బలపడగలదని, మరెందరికో మార్గదర్శనము కాగలదని, ఈ ప్రయోజనము సిద్ధించుటకు, ఏమాత్రం తాత్సారం చేయకుండా, గడ్డిపల్లి కథానాయకుడు, డా॥ గోపాలరెడ్డి జీవిత చరిత్ర రచనకు పూనికతో ప్రయత్నించ వలసినదిగా, దాదాజీ సూచించినారు. శ్రీమాత భక్తులుగా మేము సహయోగులమైనందున, వారి సూచనను సుగ్రీవాజ్ఞగా తలదాల్చి, తక్షణమే అంగీకరించుట జరిగినది. '''సమాచార సేకరణ:''' శ్రీ దాదాజీ సూచనకు బలము చేకూర్చుటకాయన్నట్లు, మావద్ద నుండి, మా మిత్రులొకరు శ్రీ అందె వెంకట్రామారెడ్డి గారికి విచిత్రమైన కోరిక గల్గినది. అదేమనగా వారికి మన డా॥ గోపాలరెడ్డి గారిని, వారి కార్యక్షేత్రమును చూడాలని, గత ఐదు సంవత్సరాలుగా మేము ఒక్కచోటనే వున్నా వారీ విషయమును ఎప్పుడూ ప్రస్తావించలేదు. వారి గడ్డిపల్లి సందర్శనా కోరిక పట్ల నాకు అమితమైన ఆశ్చర్యం కల్గినది. అది కూడా దాదాజీ ఉత్తరమందిన తర్వాత, వారికి గడ్డిపల్లి పోవు మార్గము, డా॥ గోపాలరెడ్డి గారిని, వారి కార్యదీక్షను గురించి క్లుప్తముగా తెలియపరచినాను. తర్వాత వారికొక చిన్న సూచన చేసినాను. వారి జీవిత చరిత్ర వ్రాయాలని యున్నది, కావున వారి బయోడేటా అడిగి తీసుకరావలసినదిగా కోరుట జరిగినది. వారంరోజుల తర్వాత తిగిరి వచ్చిన వారు నాకు డా॥ గోపాలరెడ్డి గారి బయోడేటాను, వారు | వ్రాసిన 'Spiritual Party of India' అను గ్రంధమును తెచ్చి యిచ్చారు. గోపాలరెడ్డి గారు ప్రేమతో పంపించిన ఈ రెండు నా రచనకు తోడ్పడినవి. వీనికి తోడుగా పూర్వం దాదాజీ సంపాదకత్వంలో గడ్డిపల్లి నుండే ప్రచురింపబడిన మాస పత్రిక "శ్రీ అరవింద కర్మధార" మిక్కిలి విలువైన సమాచారము నందించినది. ఈ విధముగా వివిధ మార్గముల ద్వారా అందిన సమాచారాన్ని ప్రోది చేసి నా రచనలో ఈ చిత్తు ప్రతిని 2010 ఆగస్టు దర్శనానికి ఆశ్రమమును సందర్శించినపుడు దాదాజీ దానిని క్రమబద్ద మొనరించి శీర్షికల నామక్రమమును తెల్పినారు. వాని నన్నిటిని క్రమపద్ధతిలో చేర్చి ఈ రచనను సాగించినాను. పైన నాకు దాదాజీ నుండి అందిన లేఖ ఈ జీవిత చరిత్ర రచనకు మూలము అని పేర్కొని యుంటిని ఆంగ్లములోని ఆ లేఖను యదాతదముగా అనువదించి యిక్కడ చేర్చుట పొందు పరచినాను. జరిగినది. '''డా॥ మన్మోహన రెడ్డి గారి లేఖ''' ప్రియమైన, శ్రీ అరవిందాశ్రమము 30-3-2009 సురేంద్రాచార్యులు - నమస్తే. నీ ఆరోగ్యం విషయములో నాకు చాలా చింతగా యున్నది. శ్రీమాత కార్యాన్ని చిత్తశుద్ధితో చేయగలిగిన వాడవు నీవు ఒక్కడవేనని నా నమ్మకము. డా॥ గోపాలరెడ్డి, గడ్డిపల్లి గారి జీవితము, వారొనరించిన ఘనకార్యములన్నీ, నీవు బాగుగా ఎరుగుదువు. వారు అక్కడ అద్భుత రీతిలో, శ్రీమాత కార్యమున నిమగ్నులై యున్నారు. ఆ కార్యసాధనలో, వారు పదే పదే ప్రభుత్వము వారిని సంప్రదించి, అవసరమైన నిధులను తెచ్చుచున్నారు. వీనిని గ్రామ సీమల అభివృద్ధి కొరకు వినియోగించు చున్నారు. గ్రామసీమల అభ్యున్నతికై వారు అహర్నిశలు శ్రమ పడుచున్నారు. ప్రస్తుత ప్రభుత్వములు పట్టణ ప్రాంతముల అభివృద్ధికి మరిన్ని నిధులను, గ్రామ సీమల అభ్యున్నతికి చాలి చాలని ధనమును వెచ్చించుచున్నారు. డా॥ గోపాలరెడ్డి గారు, ప్రభుత్వము నుండి లభించు వనరులనన్నిటిని రాబట్టుచున్నారు. గ్రామ నిర్మాణం కొరకు చాలా సంస్థలను స్థాపించి నడిపించు చున్నారు. అందులో మొదటిది మరియు ప్రధానమైనది 'మహాత్మాగాంధి లిఫ్టు ఇరిగేషన్ సొసైటీ' (M.G.L.I.) ఇది 1969 సం॥లో స్థాపితమైనది. లిప్టు ఇరిగేషన్ కొరకు అమర్చిన మోటార్లు పంపుసెట్లు పాతవైపోయినవి. వాని నన్నటిని మార్చి పెద్దవాని నమర్చుటకు మన ప్రభుత్వము 177% కోట్ల రూపాయలను మంజూరు చేసినది. పాతవి పనికి రాకుండా అయినందున, వాని స్థానములో మూడంతల ఎక్కువ సామర్థ్యంతో పని చేయువానిని బిగించి, ఈ మధ్యనే చాలా పెద్ద పైపులను అమర్చినారు. నేను, 15-7-09 నాడు అచటికి వెళ్లి చూచినాను. నూతనముగా అమర్చిన పైపుల గుండా నీరు వ్యవసాయక్షేత్రాలకు ఉరుకులిడుచున్నవి. చాలా ఆనందం కలిగినది. ఆ పైపుల నిండా ప్రవహించేది శ్రీమాత అనుగ్రహమే నని నాకు సంతృప్తి కలిగినది. ఆ ప్రాంతమంతా పచ్చని పైరులతో పొంగి పొరలు చున్నట్లున్నది. ఈనాడు ఇక్కడి రైతుల ముఖము నందు ఆనందము, తృప్తి పొంగుచు తొణికిస లాడుచున్నది. అంతటా నూతనగృహ సముదాయములు వెలిసినవి. నూతన శోభను సంతరించు కున్నవి. గడ్డిపల్లి, పూర్వము నేనిచటనున్న దానికన్న మిన్నగా, రూపాంతరము చెందినది. ఇచటి విశాలమైన రోడ్లు, వాని కిరువైపులు రకరకాల దుకాణ సముదాయములు వెలసినవి. ప్రజలు తమ తమ పనులందు నిమగ్నులైయున్నారు. కొందరు సిమెంటుతో ఇటుకలను తీర్చి దిద్దుచున్నారు. స్త్రీ జనము వారి నియమిత కార్యములందు నిమగ్నులు ప్రతి వారిలో ఆనందము, సంతృప్తి తొణికిస లాడుచున్నది. ఆ వ్యవసాయ క్షేత్రము లందు 30 ట్రాక్టర్లు నిరంతరం పని చేయుచున్నవి. "శ్రీ అరవింద కృషి విజ్ఞాన కేంద్రము” మరియొక సంస్థ; ఇది ప్రభుత్వ సంస్థ అయినను డా॥ గోపాల రెడ్డి గారి ఆధ్వర్యంలో పని చేయుచున్నది. “గిరిజన సంక్షేమ సంస్థ” ఆ ప్రాంతములోని 'లంబాడి' వారి యోగక్షేమముల కొరకు స్థాపించబడినది. “బయో టెక్నాలజీ ప్రాజెక్టు" అనునది వేరొక సంస్థ. గడ్డిపల్లి వ్యవసాయ క్షేత్రములో దీని అవసరమును గుర్తించి Prof. G. సత్యనారాయణ గారు యేర్పరచి, పర్యవేక్షించు చున్నారు. ప్రస్తుతము దీని ఆధ్వర్యంలో ఒక ప్రయోగశాల పని చేయు చున్నది. ముందు ముందు దీనిలో భాగముగా "బయో టెక్నాలజీ కళాశాల"ను స్థాపించ వలయునని Prof. G. సత్యనారాయణ గారు పట్టుదలతో యున్నారు. “శ్రీ అరవింద ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ రూరల్ డెవలప్ మెంట్" అనునది మరొక సంస్థ. ఇది శ్రీమాత వర ప్రసాదము. దీని స్థాపనకు సంబంధించిన పత్రములను ఆనాడే ఆమె పరిశీలించి దానిపై తన సంతకమును పెట్టి, ఆమోదించి, డా॥ గోపాల రెడ్డి గారిని ఆశీర్వదించినారు. గడ్డిపల్లిలో, గ్రామీణాభ్యుదయమునకు వెలసిన సంస్థలు, భవిష్యత్తులో దీని ఆధ్వర్యంలోనే పని చేయును. ఈ సంస్థ పెరిగి పెద్దదై ఒకనాటికి, 'Deemed Rural University" గా రూపొందగలదు. గ్రామీణుల ఆశయాలకు, ఆకాంక్షలకు, సాకారమును ప్రసాదించే కల్పవృక్షము కాగలదు. డా॥ గోపాలరెడ్డి గారి జన్మదిన ఉత్సవ కమిటి మన కథానాయకుడు డా॥ గోపాలరెడ్డి గారు 79 సంవత్సరములు గల యువకులు. వచ్చే ఏడాదికి 80 యేండ్లు నిండున్నవి. ఈ జయంతిని భారీ ఎత్తున నిర్వహించి, వారిని ఘనముగా సన్మానించ దలచినాను. అందుకొరకు దిగువ పెద్దలతో ఒక కమిటి కూడా యేర్పాటైనది. వారి అంగీకారమును కూడా పొందినాను. డా॥ గోపాలరెడ్డి గారి జన్మదినోత్సవ కమిటి సభ్యులు - 1. డా॥ వి. మన్మోహన రెడ్డి - శ్రీ అరవిందాశ్రమము. 2. ప్రొ॥ జి. సత్యనారాయణ హైద్రాబాద్ 3. శ్రీ వి. రామమోహనరెడ్డి సూర్యాపేట. నీ పాత్ర: నీవొక చిత్తశుద్ధి గల భక్తుడవు. డా॥ గోపాలరెడ్డి గారి అభిమానివి. ఈ 80వ జన్మదిన సందర్భముగా వారికి, వారి జీవిత చరిత్రను అందించాల్సి యున్నది. కావున నీవు వారి జీవిత చరిత్రను రచించ వలసి యున్నది. దానికి సంబంధించిన సమాచారమును సేకరించుటకు కృషి చేయాలి. దాని ముద్రణా వ్యయమును నేనే భరించగలను. నీ ఆరోగ్యం త్వరగా కోలుకోవాలని కోరుచు, “శ్రీమాత ఆశీస్సులు” పంపుచున్నాను... ఈ పనికి నేను నిన్ను ఎంపిక చేసినాను. 'ఇందుకు నీవే తగిన వాడవు. ఇది శ్రీమాత కార్యముగా భావించాలి. ఆమే నీకీ పని అప్పగించినది. ఆమెను మనసారా ప్రార్థించి పని ప్రారంభించు. నీవు పూర్తిగా కోలుకున్న పిమ్మట గడ్డిపల్లి కూడా వెళ్లాల్సి యుండును. అచటి అభిమానుల ద్వారా సమాచారాన్ని సేకరించాలి. వరుస క్రమంలో దానిని గ్రంధస్థం చేయాలి. ఉదాత్తమైన ఈ కార్యాన్ని చేపట్టుట అత్యంత సంతోష దాయక విషయము కాగలదు. డా॥ రెడ్డి గారు నిస్వార్థ పరుడు; ఉన్నత చరిత్ర గల మహామనీషి, కావున నీవు ఈ కార్యాన్ని తలదాల్చి, పూర్తి చేయవలయునని నేను కోరుచున్నాను. ఇట్లు….దాదాజీ. '''శ్రీ మధుసూదన్ రెడ్డి, లింగాల గారి ప్రోత్సాహము :''' గడ్డిపల్లి గ్రామమునకు సమీపములోనే గల మరో చిన్న గ్రామము "లింగాల”. అచటి పెద్ద రైతు శ్రీ మధుసూదన్ రెడ్డి గారు. మన రెడ్డిగారికి అత్యంత సన్నిహితుడు, బంధువు కూడాను. గోపాలరెడ్డి గారితో వారు కల్సినపుడు, “నీవు వ్యవసాయ శాస్త్ర వేత్తవు, ఆ డిపార్టుమెంటు వారితో నీకు సంబంధాలున్నవి. నీవు యే విధముగానైనా ప్రయత్నించి మన గ్రామాలకు లిఫ్టు ఇరిగేషన్ సౌకర్యము కల్పించాలి" అని కోరెడివారు. వారి చిన్నాన్న గారు అనుటకు ముందు నుండే అడుగుచుండెను. ప్రయత్నించెదమని బదులు చెప్పుటతోనే గడచిపోయేది. వీరి యిర్వురి ఆలోచన బీజప్రాయములోనే ఆగి పోయినది: '''లిఫ్టు ఏర్పడుటకు మూడవ సంఘటన- ప్రభుత్వ అనుమతి జీవో విడుదల''' : ఆనాడు మనరాష్ట్రములో యేర్పడిన కరువు పరిస్థితులకు ప్రజలు దుర్భర స్థితులందు చిక్కుకొని తల్లడించు చుండిరి. వర్షములు లేవు. పంటలు లేవు. పశుగ్రాసమునకు కూడా కొరత యేర్పడినది. మనుష్యులతో పాటు వారినాశ్రయించు కొని యున్న మూగ జీవాలకు కూడా కష్టమే సంభవించినది. ఇట్టి తరి మన ప్రభుత్వము వారు ఔదార్యముతో, నాగార్జునసాగరము యొక్క ప్రధాన కాలువ (లాల్ బహదూర్ కాలువ)కు యిరుప్రక్కన గల బీడు భూములను కమ్యూనిటి లిఫ్టు పద్ధతిలో ఇరిగేషన్ కొనసాగించుకొనుటకు అనుమతించి, జీవో విడుదల చేసినది. ప్రభుత్వము అన్ని విధములుగా సహకరించుటకును, బ్యాంకులు కావలసిన ధనమును ఋణముగా యిచ్చుటకు సౌకర్యము కల్పించబడినది. రైతులు సిద్ధమైతే చాలు. వీని నన్నిటిని సమన్వయ పరచు నాయకత్వం కూడా ముఖ్యమైది. లిఫ్టు ఏర్పడుటకు నాల్గవ సంఘటన- '''వ్యవసాయ శాస్త్రవేత్తలకు బ్యాంకు అందించిన శిక్షణ :''' బ్యాంకు అధికారులు తమ వాణిజ్యమును విస్తరించుట కొరకు, ప్రభుత్వము వారు లిఫ్టు ఇరిగేషన్ సౌకర్యము కల్పించిన దృష్ట్యా, ఒక యోజనను రూపొందించు కొని, వ్యవసాయశాస్త్రవేత్తకు, అధికారులకు తాము కల్పించే ఋణసౌకర్యమునకు విధించిన నియమములు, షరతుల వివరములను వారికి తెలియపరచి, తగు విధముగా రైతు కమ్యూనిటిని సిద్ధపరచుటకు శిక్షణ యిచ్చినారు. వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయము లోని ఆచార్యలందరకు ఈ శిక్షణ యిచ్చుట వలన, ఆ వివరములను మన రెడ్డి గారు మొదటనే తెల్సియుండుట జరిగినది. ఆ విధముగా లిఫ్ట యేర్పాటుకై అనుకూలించినది. ఈ విధముగా అన్ని సంఘటనలను పరిశీలించినపుడు, చిన్నాన్న గారి 'విమర్శ' నుండి లింగాల మధుసూదన్ రెడ్డి గారి ప్రోత్సాహము', ప్రభుత్వ 'ఔదార్యము', బ్యాంకు వారందించిన 'శిక్షణ' - యివన్నీ మన కథానాయకుని ముందు నుండే సంసిద్ధపరచుటకు తారసిల్లినట్లు అర్థము కాగలదు. దైవలీలను, దైవ సంకల్పమును ఎవరెరుగ గలరు. ఈ మహత్తరమైన కార్యసాఫల్యతకే వారుద్దేశించబడినట్లు ధృవ పడుచున్నది. మహనీయుల వల్లనే కదా మహత్కార్యములు సిద్ధించునది ! '''గడ్డిపల్లిలో గంటా అనంతరెడ్డి గారి ప్రయత్నములు :''' గడ్డిపల్లి లిఫ్టు ఇరిగేషన్ పనిని మన గోపాలరెడ్డి గారు మరియు వారి చిన్నాన్న అనంతరెడ్డి గారు భుజానికెత్తుకొని ఎవరి ప్రయత్నములో వారు నిమగ్నమైనట్లు చెప్పు కున్నాము. వారి వారి పనులలో జరిగిన పురోభివృద్ధిని సమీక్షించి ముందేగుదాము. ఉత్సాహవంతుడైన వారి చిన్నాన్న గారు ఊరంతా తిరిగి ప్రతిరైతును కల్పి మనకు నాగార్జున సాగరజలము రానున్నది. అందరికి సుఖ సంతోషములు, అతి త్వరలో చేకూరగలవు. మేము యిర్వురము అనగా, మా గోపాలరెడ్డి మరియు నేను కల్సి ప్రయత్నించుచున్నాము. గ్రామములోని రైతులందరి మధ్య ఈ విషయానికి సంబంధించిన చర్చలు తీవ్రమైనవి. గడ్డిపల్లిలోనే కాదు పరిసర గ్రామాలందు కూడా ఈ చర్చలు ముమ్మరమైనవి. నీరు వచ్చుట సాధ్యమా ? అసాధ్యమా ? అని ఎవరిడిగినా మన రెడ్డి ఏమి చెప్పకుండా తనపని తాను చేసుకపోవుచున్నాడు. రైతుల మధ్య నీటి సమస్య మీదనే చర్చలు జరిగినవి. రైతులందరిని పిలిచి ఈ విషయము పై మీటింగ పెట్టుటకు ముందే గోపాలరెడ్డి గారు తన ఉద్యోగమునకు సెలవు పెట్టి సమాచార సేకరణ కుపక్రమించెను. మొదటి పనిగా జీవో కాపీని సంపాదించి, అందులో సాధ్యాసాధ్యాలను పరిశీలించుట, రెండవ పనిగా వొల్టాస్ కంపెనీ వారితో, తమకు భారీ తరహా లిఫ్టు పరికరములు అవసరమును తెల్పుట. గడ్డివల్లి మరియు పరిసర గ్రామాలకు చెందిన 6,000 ఎకరములకు పారకమునకు తగిన ఇంజన్లను సప్లై చేయుటకు కోరుట జరిగినది. ఆ తర్వాత ఇండియన్ హ్యూం పైపుల కంపెనీ వారిని కల్పి వారు ఏమేరకు పైపుల నిర్మాణము చేయగలరో తెల్సుకొని మనకు అవసరమగు సైజులను వారికి తెలియబరచుట జరిగినది. ఆ తర్వాత అతి ప్రధానమైన పని ఆర్థిక వసతిని సమకూర్చుట. అందుకొరకు స్టేట్ బ్యాంక్ ఆఫ్ హైద్రాబాదు ఆఫీసుకు వెడలి జనరల్ మేనేజర్ (ఆపరేషన్స్) గారిని కల్పినారు. వారు మన గోపాలరెడ్డి గారికి పరిచయమున్నవారే. వారు వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయములో నున్నపుడు బ్యాంకు వారిచ్చిన శిక్షణ సమయములో పరిచయమైన వారగుట వలన వారితో చనువు ఏర్పడినది. ఈ ప్రాజెక్టు పనిలో ముందుకు సాగవచ్చునా యని అడుగగా పోవచ్చునని తెల్పినారు. గోపాలరెడ్డి గారు ప్రభుత్వము నుండి జీవో కాపీని సంపాదించి వోల్టాస్ కంపెనీ వారిని, ఇండియన్ హ్యూం పైపుల కంపెనీ వారిని ఆపైన స్టేటుబ్యాంక్ ఆఫ్ హైద్రాబాద్ వారితో సంప్రదించి, అన్ని సంస్థల నుండి అనుకూల స్పందన రాగా, ప్రాజెక్టు పని ఆశావహంగానే అనిపించినది. అంతరంగంలో కార్యసాధన తథ్యమని తేలిపోయినది. ఇక మిగిలిన పని జగన్మాత ఆశీస్సులు. '''జగన్మాత అనుగ్రహమునకు అభ్యర్థన:''' లోగా తాను ఆశ్రమంలో స్థిరపడుటకు సంకల్పించి శ్రీమాత నర్ధించెను. గడ్డిపల్లిలోతో సంబంధము త్రెంచుకొని రావచ్చునని శ్రీమాత అనుమతించినది. కాని అది సాధ్యపడలేదు. మరి యిప్పుడేది నిర్ణయము ? తనకు తాను తేల్చుకోలేని స్థితి. మరొక మారు శ్రీమాతనే అర్థించి, దైవేచ్ఛ ననుసరించి, తనకేది సురక్షితమైన మార్గమో తెలుపవలసినదిగా వేడుకొనెను. అందుకు శ్రీమాత "You work at Gaddipally" అని వ్రాసి తన ఆశీస్సులతో పంపించినది. మన గోపాలరెడ్డి గారు ఆ 'ఆశీస్సులను' వట్టి మాటలుగానో లిఖింపబడిన అక్షరాలు గానో చూడక, దాని వెనక ఆధ్యాత్మిక శక్తి, బలము, విజ్ఞానము, సత్యము, జ్ఞానము ప్రేమ యివన్ని వున్నట్లు భావించినాడు. ఇవన్నీ ఆయనలో అజేయమైన విశ్వాసమును, ధైర్యమును బలమును ఆయనకు సంక్రమింప జేసినవి. కార్యసాధనలో వారికెట్టి విఘ్నములు, అవరోధములు యిక్కట్టులు, శతృత్వములు, సహాయ నిరాకరణ లాంటి కష్టములు ఏర్పడవు అన్నట్టి దృఢ నిశ్చయము కల్గినది. "శ్రీమాత ప్రసాదించిన వరములు నాకు రక్షణను కల్పించి, మార్గదర్శనము చేయగలవను విశ్వాసము కలదు కావుననే నా సేవలను గడ్డిపల్లి ప్రాజెక్టునకు - అనగా 6 గ్రామాలకు 6000 ఎకరాల భూమి సాగునకు వినియోగించ దలచినాను" అని అనెను. "ఈ ప్రాజెక్టు పనిని నేను దైవకార్యముగా భావించి, నన్ను నేను ఆ దైవము యొక్క పనిముట్టుగా భావించి, మహనీయమైన ఈ "కృషి యజ్ఞము” నకు నేను సర్వభావేన అంకిత మగుచున్నాను" అని స్పష్టము చేసెను. రైతాంగము మదిలో ఆనందోత్సాహములు నిండెను. ==బయటి లింకులు== * SRI MATHRUKRUPA GADDIPALLI ABHYUDAYAMU DR.GANTAGOPALREDDY PDF BOOK LINK: https://archive.org/details/SriMathruKrupa_GaddipalliAbhyudayamu_DrGantaGopalreddy * '''SRI MATHRUKRUPA GADDIPALLI ABHYUDAYAMU DR.GANTAGOPALREDDY INTERVIEW VIDEO LINK:''' https://archive.org/details/SRIMATHRUKRUPAGADDIPALLIABHYUDAYAMUDR.GANTAGOPALREDDY21 * '''Agriculture Scientist Ganta Gopal Reddy Dead ETV Telangana Video Link:''' https://archive.org/details/agriculture-scientist-ganta-gopal-reddy-dead-etv-telangana * '''హుజూర్ నగర్: గంట గోపాల్ రెడ్డి జయంతి ఉత్సవంలో పాల్గొన్న హుజూర్నగర్ శాసనసభ్యులు శానంపూడి సైదిరెడ్డి Huzurnagar, Suryapet | Feb 14, 2023 Video Link:''' https://archive.org/details/my-video-20_202305 * DR.GANTA GOPALREDDY Internet Archive Org videos link [https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/21/dr-ganta-gopal-reddy] f30yd25h9ui83ofd97fuu3dj83hh4a0 0 376252 4942556 4709088 2026-08-23T13:43:11Z CommonsDelinker 608 ఇవటూరి_కామేశ్వరరావ్.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942556 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె రచయిత|name=ఇవటూరి కామేశ్వరరావు|image=|caption=ఇవటూరి కామేశ్వరరావు చిత్రమ్|occupation=డైరక్టర్ ఆఫ్ అగ్రికల్చర్,(హైదరాబాదు) |birth_date=1923 ఆగస్టు 12|birth_place=పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా, మినిమించాల పాడు|death_date=2003 అక్టోబరు 13}} '''ఇవటూరి కామేశ్వరరావు ('''1923 ఆగస్టు 12 - 2003 అక్టోబరు 13) తెలుగు రచయిత.<ref>{{Cite web|title=ఇవటూరి కామేశ్వరరావు - కథానిలయం|url=https://kathanilayam.com/writer/2083|access-date=2025-12-29|website=kathanilayam.com}}</ref> అతను వ్యవసాయ శాఖాలో ఉద్యోగం చేసి పదవీవరణ చేసారు. == జీవిత విశేషాలు == అతను [[పశ్చిమగోదావరి జిల్లా]], నరసాపురం తాలూకా [[మినిమించిలిపాడు|మినుమించాలి పాడు]] అగ్రహారంలో నైష్టిక లింగదారి నియోగి కుటుంబంలో 1923 ఆగస్టు 12న జన్మించారు. తండ్రి శివపూజాదురంధరులు, వీరేశలింగ భూషణరావు, తల్లి సుందరమ్మ. మదరాసులో వారి మేనమామ దగ్గర మెట్రిక్యులేషన్ వరకు చదువుకున్నారు. వీరేశలింగ భూషణరావుకి 8 మంది సంతానం. ముగ్గురు మగపిల్లలు, అయిదుగురు ఆడపిల్లలు. పిల్లలందరిని బాగా చదివించారు. ఇవటూరి కామేశ్వరరావు మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మ వద్ద ఉంటూ మద్రాస్ క్రిస్టియన్ కాలేజీలో ఎస్ఎస్ఎలిసి చదువుకున్నారు. ఇవటూరి కామేశ్వరరావుకి నలుగురు సంతానం. మొదటి సంతానం ఇందిరా వెంకట రమణ (రిటైర్డ్ సూపరింటెండెంట్ డైరెక్టర్ ఆఫ్ అగ్రికల్చర్), రెండవ సంతానంగా అమర్నాథ్ మూడవ సంతానం కామేశ్వరి, నాలుగవ సంతానంగా నివాస యషోభూషణ మల్లికార్జున సాయి జన్మించారు. == సాహిత్య ప్రస్థానం == కామేశ్వరరావుకి సాహిత్యం పట్ల సాహితీ రచనల అధ్యయనం పట్ల ఆసక్తి కలిగింది. కామేశ్వరరావు రచనలలో నుంచి కొన్ని కవితలనూ, నాటికలనూ, కథలనూ, వ్యాసాలనూ కొన్నిటిని సేకరించి ఇలా ఓ సంపుటిగా తీసుకొచ్చారు. == మూలాలు == {{మూలాల జాబితా}} == ఆధారాలు == * 1. ఇవటూరి కామేశ్వరరావు రచనలు : https://archive.org/details/2_20230409_20230409 * 2. ఇవటూరి కామేశ్వరరావు శ్రీమతి, తల్లిదండ్రులు: https://archive.org/details/ivaturi2 * 3. ఇవటూరి కామేశ్వరరావు జీవిత చరిత్ర: https://archive.org/details/20230518_20230518_1911 [[వర్గం:1923 జననాలు]] [[వర్గం:2003 మరణాలు]] [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] [[వర్గం:పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా రచయితలు]] 765bejwwwusbtfwfxqw6b9ev4opxo7d 2 377580 4942569 4814239 2026-08-23T13:43:59Z CommonsDelinker 608 Agriculture_Scientist_Dr_Ghanta_Gopal_Reddy.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942569 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist|image=}}గంటా గోపాలరెడ్డి గారు 1932 ఫిబ్రవరి 14వ తేదీన జన్మించారు. [[గడ్డిపల్లె|గడ్డిపల్]]లి, హుజూర్ నగర్ తాలూకా ఉమ్మడి నల్లగొండ జిల్లా తెలంగాణ రాష్ట్రం.వృత్తి Scientist (Agriculture ). 18 ఏప్రియల్ 2018 తేదీన మరణించారు . {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = గంటా గోపాలరెడ్డి | {{Infobox artist|image= }} [ | caption = గంటా గోపాల రెడ్డి | birth_name = | birth_date = 1932 పిబ్రవరి 14 | birth_place = {{Flagicon|భారతదేశం}} | spouse = రత్నమాల | children = కుమారుడు అజిత్, కుమార్తెలు: మీరా, లక్ష్మి | occupation = Scientist (Agriculture) | residence = | other_names = | image = | imagesize =200px | native_place = [[గడ్డిపల్లి]], [[హుజూర్ నగర్ తాలూకా]] [[ఉమ్మడి నల్లగొండ జిల్లా]] [[తెలంగాణ ]] రాష్ట్రం | death_date = | death_place = | death_cause = | known = Scientist (Agriculture ) | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = హిందూ | wife = | partner = | father = గంటా అనంతరెడ్డి | mother = వెంకటనర్సమ్మ | website = | footnotes = | employer = | height = | weight = }} == బాల్యము – విద్యాభ్యాసము: == ఆంధ్రప్రదేశ్లోని నల్లగొండ జిల్లా తెలంగాణా ప్రాంతములో నున్నది. ఈ జిల్లాలోని హుజూర్ నగర్ తాలూకాలోని [[గడ్డిపల్లె|'గడ్డిపల్లి']] అను గ్రామమందలి శ్రీ గంటా అనంతరెడ్డి శ్రీమతి వెంకటనర్సమ్మ సంపన్నకుటుంబ దంపతులకు 1932 సం॥లో, పిబ్రవరి 14వ తేదీన జన్మించారు గోపాలరెడ్డియని జన్మ నామకరణము చేసినారు . గడ్డిపల్లిలోని పాఠశాలలో1,2 తరగదులు చదివిన పిమ్మట, గ్రామీణ వాతావరణములో చదువుట కన్న, పట్టణ ప్రాంతములోని పాఠశాలలో చదివిన వారికి మంచి విద్య, చైతన్యపూరితమైన జ్ఞాన మందునని భావించిన తల్లిదండ్రులు మన గోపాలరెడ్డిని హైద్రాబాద్ నగరములో చదివించారు. 'వివేక వర్థనీ విద్యాలయము'లో 10వ తరగతి వరకు చదివి బోర్డు పరీక్షలో ప్రథమ శ్రేణిలో ఉత్తీర్ణుడైనాడు. == కళాశాల విద్య == గోపాలరెడ్డి రైతు కుటుంబమునకు చెందినవాడు. వ్యవసాయమందు ఆసక్తి గలవాడు. అందుకే అతనిలో వ్యవసాయశాస్త్రమునే చదువ వలయుననెడి పిపాస పెరిగినది. ఉత్తర భారతములోని సుప్రసిద్ధ అలహాబాద్ విశ్వవిద్యాలయమందలి అగ్రికల్చరల్ ఇన్స్టిట్యూట్ లో ప్రవేశమును సంపాదించి, 1948 నుండి 1952 సం॥ వరకు శ్రద్ధగా అధ్యయనము గావించి, ఉన్నతశ్రేణిలో ఉత్తీర్ణతను సాధించెను. 1952 సం||లో B.Sc. (Agri) పట్టాను సాధించి, వ్యవసాయ శాఖలో ఉద్యోగమును పొందెను. == ఉద్యోగం == '''ప్రభుత్వ ఉద్యోగ బాధ్యతలు:''' అవి స్వరాజ్యమవతరించిన తొలి రోజులు. హైద్రాబాద్ రాష్ట్రము నిజాం ప్రభువుల పాలన నుండి విముక్తమై భారత యూనియన్లో అంతర్భాగమైనది. దేశభక్తి పూరితులైన ప్రజలు పాలకులు యావద్భారత దేశమును, శీఘ్రగతిని, అభివృద్ధి సాధించుటలో ప్రథమ పంచవర్ష ప్రణాళికా కాలము 1952 నుండి 1957 వరకు పరచుటకు పంచవర్ష ప్రణాళికలను రచించిరి. దీనికి అనుబంధముగా దేశాభివృద్ధిని | ప్రప్రథమ ప్రాధాన్యతను "ఆహార కొరత నివారణ"గా చేపట్టి వ్యవసాయ విస్తరణకు పెద్దపీట వేసినారు. '''వ్యవసాయ విస్తరణాధికారి''': అలహాబాద్ విశ్వవిద్యాలయము నుండి, వ్యవసాయ శాస్త్రములో B.Sc. విస్తరణాధికారి' (Agricultural Extension Officer) పదవిని, హార్టికల్చర్ డిపార్టు పట్టా పుచ్చుకొని వచ్చిన మన గోపాలరెడ్డికి, హైద్రాబాద్ ప్రభుత్వము వారు 'వ్యవసాయ మెంటులో 6 మాసములు నల్లగొండ జిల్లాలోనే కట్టబెట్టినారు. 1952 సం॥ నుండి 1958 వరకు అత్యున్నత ప్రమాణములతో, అందించినవారి సేవలకు ప్రతిగా హైద్రాబాద్ ప్రభుత్వము మెరిట్ సర్టిఫికేటు' (Merit Certificate) ను బహూకరించి, వారిపై ప్రశంసల జల్లు కురిపించినది.నల్లగొండ జిల్లా 'వ్యవసాయ విస్తరణాధికారి' గా అత్యుత్తమ సేవలను అందించి, వ్యవసాయ రంగమును, ప్రగతిపథములో నడిపించినందుకు, 1954-55 మరియు 1955-56 సం॥లలో ప్రభుత్వము వారు గోపాలరెడ్డికి “నగదు పురస్కారము"ను యిచ్చి సత్కరించినారు. '''విశిష్టమైన వారి సేవా నిరతి :''' గోపాలరెడ్డి 'వ్యవసాయ విస్తరణాధికారి'గా నల్లగొండ జిల్లాలో, వ్యవసాయ రంగ అభివృద్ధికై ఒక వినూత్నమైన విప్లవమునే సృష్టించి నారనుటకు, వారు చేపట్టిన దిగువ కార్యక్రమాలే తార్కాణముగా నిలుచును. 1. ఆధునిక వ్యవసాయం, సాంకేతిక శాస్త్ర పద్ధతిలో సాగాలని, రైతాంగమునకు శిక్షణ యిచ్చుట. 2. రైతులు వ్యవసాయ క్షేత్రాలందు, ప్రయోగాత్మక వ్యవసాయ ప్రదర్శన నిర్వహించి చూపుట. 3. నూతన వ్యవసాయ పద్ధతులను, రైతుల క్షేత్రాలలో, శిక్షణా పూర్వకంగా నిర్వహించి చూపుట. 4. వ్యవసాయ పంటల మెరుగైన దిగుబడికి అవసరమగు ఎరువులను, మందులను, సకాలములో సరఫరా చేయుట. 5. వ్యవసాయ వార్తలను రైతులకు చేరవేయుట. వ్యవసాయ రంగ అభివృద్ధిని మరియు రైతాంగము యొక్క ప్రయోజనమును దృష్టియందుంచుకొని, పై కార్యక్రమాలను వారు చిత్తశుద్ధితో నిర్వహించుటయే గాక వారి సిబ్బందికి కూడా, రైతుబాంధవులకు అవసరమగు సహాయ సహకారములను, సకాలములో అందించుటకు పురమాయించుటచే, రైతులకు పంటదిగుబడి పెరిగి ప్రయోజనము సమకూరినది. గోపాలరెడ్డి పనికి కూడా గుర్తింపు దక్కినది. ప్రభుత్వ దృష్టి నాకర్షించిన వారి కార్యసరళి రాష్ట్రమందు ఆదర్శప్రాయమై నిలచినది. ==అమెరికాలో ఉన్నత విద్యనార్జించుట:== శ్రీ గోపాలరెడ్డి యందు ఉరకలెత్తిన ఉత్సాహము యింకను పై చదువులు పూర్తి చేసి, పరిశోధనా వ్యాసంగమును కూడా చేపట్టవలయునన్న ఆకాంక్ష పెరిగినది. అవసరానికి అందివచ్చిన అవకాశమన్నట్లు, అమెరికా ప్రభుత్వము వారు మన రెడ్డి గారికి, 1958లో ఉన్నత చదువులకు Full Bright Scholarship ను ప్రధాన మొనరించుట జర్గినది. దానితో వారు అమెరికాలోని, మిన్నెసోటా విశ్వవిద్యాలయములో ప్రవేశాన్ని పొంది, 1958- 1960 సం॥లో భూమికి సంబంధించిన శాస్త్రమందు, M.Sc. (Soil Science) (పరిశోధనా సహాయకులుగా) పట్టా పొందినారు. ఆ తర్వాత అదే క్రమంలో గోపాలరెడ్డి గారికి East West Centre Fellowship పై, అమెరికాలోని 'హోనోలూలు' రాష్ట్రమందలి “హా వాయిల్ విశ్వవిద్యాలయము" నందు 1960 1964 సంవత్సరముల మద్యకాలములో వ్యవసాయ శాస్త్రమందు పరిశోధన చేయుటకు ప్రవేశము లభించినది. భూమికి చెందిన శాస్త్రము (Soil Science) నందు పరిశోధనా వ్యాసంగమును విజయవంతంగా నిర్వహించి, Ph.D. పట్టాతో సత్కరింపబడి, విజయ దర్పముతో స్వదేశానికి తిరిగి వచ్చిరి. == భారత దేశమునకు తిరిగి వచ్చుట: == (డా॥ గోపాలరెడ్డి గారి మాటలలో) "1964 సం|| ఏప్రిల్ 4వ తేదీన అమెరికా నుండి తిరిగి వచ్చి హైద్రాబాదులో దిగినాను. 24-4-1964న దర్శనదినము నాడు ఆశ్రమమునకు చేరుకొని శ్రీమాతను సందర్శించి, ఆ జగన్మాత ఆశీస్సులు పొందినాను. అంతకు ముందే నిర్ణయించిన విధముగా మా ఏకైక కుమారుడు చిరంజీవి అజిత్రెడ్డిని ఆశ్రమ పాఠశాల (International Centre of Education) లో 4వ తరగతిలో చేర్పించినాను. అతను అక్కడే చదివి, అనంతరము శ్రీమాత అనుమతితో శ్రీ అరవిందాశ్రమ సభ్యుడుగా చేరిపోయినాడు. ఇది మా అదృష్టము మరియు గర్వకారణముగా భావించుచున్నాము. శ్రీమాత ఒడిలో వానికి ఆశ్రయము దొరికినట్లే, ఆమాత యొక్క సంపూర్ణ అనుగ్రహము మాపై కూడా ప్రసరించినది. అప్పటి నుండి ప్రతి దర్శనమునకు మేము కుటుంబసభ్యులము, ఆశ్రమానికి అమ్మ అనుగ్రహ ఆశీస్సులు పొందుటకు వెళ్లుచున్నాము. మేము ఆశ్రమానికి వెళ్లిన ప్రతిమారు, ఆశ్రమ వ్యవసాయ క్షేత్రము (Ashram Lake Farm) ను సందర్శించి, అచటి అభివృద్ధిని చూచుట పరిపాటి అయినది. ఆ క్షేత్రము సువిశాల మైనది. 300 ఎకరములలో విస్తరించి యున్నది అందులో కొబ్బరి తోట, హార్టీ కల్చర్ వంటలు, అనగా ఫలములు, కూరగాయల, పాలుత్పత్తి తదితరమలైన పంటలను శ్రీ ద్యుమన్ గారి ఆజమాయిషీలో పండించుచున్నారు. క్షేత్రము యొక్క నిర్వహణ చాలా చక్కగా నున్నది. శ్రీ డ్యుమన్ గారు దక్షిణ ఆఫ్రికానుండి అరుదెంచినవారు. శ్రీ అరవిందుల అంతరంగిక శిష్యులు, శ్రీ మాత అనుంగు బిడ్డ. చాలా మారులు నేనాక్షేత్రమును సందర్శించటతో నాకు వారు మిత్రులైనారు. ఆ వ్యవసాయ క్షేత్రమునకు అనుసంధానముగా అక్కడొక వ్యవసాయ వృత్తి విద్యా శిక్షణా సంస్థ' (Vocational Agricultural Institution) నేర్పాటు చేసిన బాగుండునని వారితో సూచించగా, ఆ విషయమును శ్రీమాతకు వ్రాసి వారి ఆశీస్సులను పొందవలసినదిగా వారు నాకు సంలహా యిచ్చినారు." ఆ విధమైన సంస్థ ఆశ్రమంలో లేదు. ముందు ముందు తానచటికి వచ్చినపుడు నిర్వహించ వచ్చునను దృష్టితో నుండిరి. కుటుంబమంతా ఆశ్రమానికి తరలి రావాలనే సంకల్పము వారిలో బలముగానే యుండెను. అదే విషయమును తమ భార్యతో కూడా చర్చించి, భవిష్యత్తులో తమ బిడ్డలకిద్దరికి సమగ్ర విద్యలభించగలదని తలచినారు. మొదట ఆమె సంశయించినది. కాని తర్వాత తన అంగీకారమును తెల్పినది. శ్రీ అరవిందాశ్రమం సందర్శించిన నాటి నుండి శ్రీమాత ప్రభావము గోపాల రెడ్డిపై నిరంతర ముండుటచే, ఆయనలో ఆశ్రమంలో చేరిపోవాలనెడి బలమైన ఆకాంక్ష పని చేయుచునే యున్నది. ఇదే విషయమును పేర్కొనుచు ఆయన శ్రీ మాతకు నౌక లేఖ వ్రాసి తన ఆకాంక్షను తెలిపెను. సమాధానముగా శ్రీమాత నుండి ఆశ్రమంలో వుండుటకు అనుమతి లభించినది, కాని ఒక షరతు విధించినది. అదేమనగా "నీ జన్మస్థలముతో సంబంధమును త్రెంచుకొని ఆశ్రమంలో చేరవచ్చునని", తన లేఖపైననే వ్రాసి తన ఆశీస్సులనందించినది. ఆశ్రమంలో చేరుటకు అనుమతి లభించినందుకు ఆనందము, జన్మస్థలముతో సంబంధమును త్రెంచివేయుట అసాధ్యమగుట దుఃఖ దాయకము. ఇప్పుడిక చేయాల్సిన కర్తవ్యము బోధపడక, తన తాతల నుండి సంక్రమించిన భూములను విక్రయించుటకే నిశ్చయించి ప్రయత్నమారంభించెను. కాని ఎవరు ఇంత పెద్ద ఆస్తిని కొనుటకు ముందుకు రాలేదు. ఆ గ్రామములో ఆయనకన్న అధిక సంన్నులు లేరు. మిగిలిన వారందరు మధ్యతరగతి, పేద వర్గమునకు చెందినవారే యగుట వలన, తనకు నిరాశే ఎదురైనది. ఎన్నివిధములుగా ఆలోచించినా బోధపడలేదు. విఫల మనోరథుడై చేయునది లేక వగచుచు కాలము గడుపుచుండెను.. ఆయనలో క్రమక్రమముగా ఆశ్రమము పోవలయునన్న ఆలోచన అడుగంటినది. == ఆంధ్రప్రదేశ్ వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయంలో ప్రవేశం : == గోపాలరెడ్డి గారు అమెరికా నుండి తిరిగివచ్చిన తర్వాత ఆంధ్రప్రదేశ్లో 1964లో నూతనంగా వెలసిన వ్యవసాయం విశ్వవిద్యాలయంలో "సైంటిఫిక్ పూల్ ఆఫీసర్" (Scientific pool Officer) గా తాత్కాలిక పదవిలో చేరినాడు. అపుడాయన CSIR ఫెలోషిప్ వున్నాడు. ఆరు నెలలకే అసోసియేట్ ప్రొఫెసర్ పదవిని Soil Science & Agricultural Chemstry డిపార్టుమెంటులో పదవిని యిచ్చినారు. ఆనాటి నుండి అదే విశ్వవిద్యాలయములో April 1969 వరకు పని చేసినారు. వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయ అధ్యాపక వృత్తి - వృత్తిలో ప్రవేశము : డా॥ గోపాలరెడ్డి గారు వ్యవసాయ శాస్త్రములో అత్యున్నత శిఖరములకు అధిరోహించి, అమెరికా నుండి తిరిగి వచ్చిన పిదప, అభివృద్ధి చెందిన అమెరికా దేశములో తాను పొందిన ఉన్నత వ్యవసాయ విద్యాఫలములను, మన దేశీయ విద్యార్థులలో పంచుటకు సంకల్పించుకొన్నారు. హైద్రాబాదులోని వ్యవసాయ విశ్వ విద్యాలయము, వారిని ఆహ్వానించి అధ్యాపక పదవితో సన్మానించినది. ఆంధ్రప్రదేశ్ వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయములో అసోసియేట్ ప్రొఫెసర్గా పదవీ బాధ్యతలను చేపట్టి, వ్యవసాయ విద్యకు చెందిన అకడమిక్ ప్లాన్ను సంసిద్ధ పరచుటకై తీవ్రమైన కృషి చేసినారు. ==వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయములో నిర్వహించిన కార్యములు :== 1. వ్యవసాయ విద్యలో గ్రాడ్యుయేట్ & పోస్టు గ్రాడ్యుయేట్ తరగతులకు 'అగ్రానమీ' (Agronomy) నందు మరియు భూమికి చెందిన శాస్త్రము (Soil Science) నందు పాఠములను బోధించినారు. 2. విశ్వవిద్యాలయములోని అకడమిక్ కోర్సులకు చెందిన పాఠ్య ప్రణాళికను, సంసిద్ధ పరచుటలో తీవ్ర కృషి చేసినారు. 3. పరిశోధనా మెథడాలోజి రూపొందించుట, భూమిని పునరుద్ధరించుట, దానిని సారవంతము చేయుట, నీటి సంరక్షణ మున్నగు రంగాలందు మెరుగైన ఫలితాలను రాబట్టుటకు కృషి చేసినారు. 4. గురు పోస్టు గ్రాడ్యుయేట్ విద్యార్ధులకు, సహాయకులుగా యుండి, వారికి పరిశోధనా రంగమున ఉత్తమ శిక్షణను అందించినారు. 5. ఆం. ప్ర. వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయములోని 'అగ్రికల్చర్ ఫ్యాకల్టీ బోర్డు మెంబర్' గాను, మరియు వ్యవసాయ విద్యాలయము యొక్క 'అకడమిక్ కౌన్సిల్ మెంబర్' గాను చురుకైన పాత్ర పోషించినారు. 6. విశ్వవిద్యాలయ గ్రాడ్యుయేట్ మరియు పోస్టు గ్రాడ్యుయేట్ స్థాయి కోర్సులకు 'అకడమిక్ ప్లానింగ్'ను సంసిద్ధ పరచినారు. 7. సాగు చేయు భూక్షేత్రముల అభివృద్ధి మరియు వవ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయ విస్తరణ కార్యకలాపాల నిర్వహణను చేపట్టినారు. 8. వివిధ అంతర - వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయ సెమినార్లలోను వర్క్ షాపుల్లోను పాల్గొని అకడమిక్ ప్లానింగ్ పరిశోధనా రంగమునకు చెందిన పద్ధతులను మెరుగు పరచుట, గ్రామీణ వ్యవసాయాభివృద్ధి వంటి అంశము లందు నిశితమైన తమ అభిప్రాయాలను తెలిపినారు. == గడ్డిపల్లిలో లిప్పు ఇరిగేషన్ యేర్పడుటకు ప్రధాన కారణములు: == [[దస్త్రం:Sri matru krupa abhyudayamu gaddipalli.jpg|thumb|alt=GADDIPALLI ABHYUDAM - MAHATMA GANDHI LIFT IRRIGATION|Sri matru krupa abhyudayamu gaddipalli]] గడ్డిపల్లి గ్రామములో, లిఫ్టు ఇరిగేషన్ ఉద్యమము ప్రారంభమగుటకు 4 ప్రధాన సంఘటనలు చోటు చేసికొన్నవి. 1. శ్రీ గోపాలరెడ్డి గారి చిన్నాన్న గారు ఆయనను స్వార్ధపరుడనుట. 2. లింగాల గ్రామమునకు చెందిన శ్రీ మధుసూదన రెడ్డి గారు తమ గ్రామాల వారందరకు లిఫ్టు ఇరిగేషన్ సౌకర్యమును కలుగు చేయుటకు ప్రయత్నించ వలసినదిగా కోరుట. 3. ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వము వారి ఔదార్యము, 'నాగార్జున సాగరము' ఎడమ కాలువ నుండి లిఫ్టు ద్వారా నీరు తోడుకొని, వ్యవసాయమునకు అనుమతించి, జీవో విడుదల చేయుట. 4. ఆంధ్రప్రదేశ్ వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయములో పని చేయు ఆచార్యులందరకు లిఫ్టు ఇరిగేషన్ విషయములలో శిక్షణ నిచ్చు - కమ్యూనిటి లిఫ్టు ఇరిగేషన్ సొసైటీలకు, బ్యాంకుల నుండి ఋణ సదుపాయము కల్పించుటకు అంగీకరించుట. ఈ నాలుగు సంఘటనలు శ్రీ గోపాలరెడ్డి గారిని లిఫ్టు ఇరిగేషన్ దిశగా నడిపించి, ఆ కార్యసాధనకు ఊతము నిచ్చినవి. ఈ విధముగా ఆ మహత్కార్యానికి అంకురార్పణ జరిగినది. వివరములలోకి వెలదాం ! == గడ్డిపల్లిలో లిఫ్టు ఏర్పడుటకు ప్రధాన సంఘటన: == శ్రీ గోపాలరెడ్డి గారి హైద్రాబాదులోని వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయంలో ఉద్యోగం చేస్తన్నపుడు, వారమున కొకమారు గడ్డిపల్లి వచ్చెడివారు. ఒక పర్యాయము తాను గ్రామానికి వచ్చినపడు మిత్రులను, బంధువులందరిని కల్సికొనెడివారు. ఎక్కువగా వారి చిన్నాన్న గారైన గంటా చిన అనంతరెడ్డి గారితో కాలక్షేపము చేయుటలో తమ కుటుంబానికి చెందిన అనేక విషయాలను తెల్సుకొనెడివారు. వారితో మాటల సందర్భమున ఒకమారు “గోపాలరెడ్డీ! నీవు చాలా అదృష్టవంతుడవు. పెద్ద పెద్ద చదువులు చదివినావు. పెద్ద ఉద్యోగము చేయుచున్నావు. నీవు మన కుటుంబమ నకు గర్వకారణము. నియంత చదువులు మన కుటుంబములో చదివిన వారెవరున్నారు? నీవే మన కులదీపకుడవు. గంటా వారి వంశకీర్తిని విస్తరింప చేసినావు. నీవు ధన్యుడవు. చల్లగా వర్ధిల్లు"మని దీవించి మరొక్కమాట కూడ అనెను. "వారీ! ఎంతైనా నీవు స్వార్ధ పరుడివేరా !" మాటల సందర్భములో వారి నోటి నుండి దొర్లినవి. అంతే కాని పనికట్టుకొని అతనిని నిందించాలని గాని, కోపముతోగాని అనిన మాటలు కావవి. వారు ఎల్లపుడు అతి చనువుగాను హాస్యరస భరతముగాను మాట్లాడెదరు. తన చుట్టూ వున్న వారి నందరిని సదా నవ్విస్తుంటారు. ఈ మాటలు గోపాలరెడ్డిలో కలకలమురేపినవి. ఇట్లించుకన్నాడబ్బా! అని ఆలోచనలో పడిన ఆయన “ఎందుకు చిన్నాన్నా మీరావిధముగా అంటిరేమి ?" అని ప్రశ్నించాడు. అప్పుడు “గత మూడు సంవత్సరాలుగా మన ప్రాంతములో వర్షములు లేవు, ఘోరమైన కరువు యేర్పడి యున్నది. పంటలు లేవు. భూగర్భ జలములడుగంటినవి. బీద బిక్కి జనము అన్నమో రామచంద్రా! యని అలమటించుచున్నారు. దారుణమన ఈ పరిస్థితిలో కూడా నీ బావిలో జలమున్నది. 10 ఎకరములలో పంటలు పండు చున్నవి. పైగా నీవు పట్నంలో పెద్ద ఉద్యోగంలో నున్నావు. పైసలు కూడా పుష్కలము. ఇన్ని విధములుగా నీ పరిస్థితి సురక్షితము. మా బ్రతుకులకే ముప్పు యేర్పడినది. కాదా ! నీవు ఎన్నడైనా మా గురించి ఆలోచించినావా? చదువుల్లో పెద్ద చదువు నీది, పైగా పట్నంలోని పెద్దలందరూ నీకెరుక. కావున మాకేదైనా దారి చూపంచ వచ్చుకదా ! నీవు మాగురించి ఎప్పుడైనా ఆలోచించినావా? నేనన్నది యదార్ధము కాదా !" అని వారి చిన్నాన్న గారు యిదంతా వల్లించారు. ఈ మాటలు మన గోపాలరెడ్డిలో ఆలోచనలను రేకెత్తించినవి. చిన్నాన్న గారి మాటల్లో యదార్ధము లేదని కాదు. కాని ఆ పెద్దాయన ఈ విధముగా ఎప్పుడు అనలేదు కదా ! అని వుంటే ఆలోచించేవాడను కదా ! అని తన మదిలోనే అనుకొని, యిప్పటికైనా మించిపోలేదు. రైతాంగమంతా ఐక్యంగా ఒక్కమాటపై వుంటే అందరి బ్రతుకులు బాగుపరచుకొనవచ్చననవి తన చిన్నాన్నతో అనెనె. అందుకు వారు అదెట్లు సాధ్యపడునని ప్రశ్నించారు. "దేశమంతటా కరువు ఏర్పడినది. దీనిని అధిగమించుటకు ప్రభుత్వము వారు - రైతులు సామూహికంగా లిఫ్టు ఇరిగేషన్ పద్ధతిలో నాగార్జునసారగ్ ఎడమ కాలువ (లాల ్బహదూర్) నుండి నీరు తోడుకొని వ్యవసాయము చేసికొనుటకు మనకు అవకాశమును కల్పించినారు. ఆ మేరకు ఒక జీవోను విడుదల చేసినది. కలిసి కట్టుగా ప్రయత్నించినపుడది సాధ్యము కాగలదు." అని మన శాస్త్రవేత్త తన చిన్నాన్నకు విన్నవించెను. సహజముగా సరళ స్వభావం, ఉత్సాహవంతమైన నైజము గల వారి చిన్నాన్నకు అమితానందము కల్గినది. మరొక ఆలోచన లేకుండా యిర్వురు కల్పి ఈ బృహత్తర కార్యాన్ని సాధించుటకు నిర్ణయించుకున్నారు. తాను పట్నంలోను, అధికార గణంతోను సంప్రదింపులు జరుపుటకు పైరవీ చేయుటకు పూనుకొనెద ననగా, ఆ పెద్దాయన గ్రామ రైతులకు యీ విషయాన్ని తెలిపి, వారినే గాక చుట్టూరా వున్న పల్లెల లోని జనాన్ని కూడా నిద్రలేపి సమాయత్త పరచుటకు సిద్ధమైనారు. అదే ఊపులో గ్రామ గ్రామానికి వెళ్లి రైతులకు నీటి విషయము తెలిపి, మనం యిక పంటలు పండించుకొనుటకు మార్గము యేర్పడినట్లు రైతాంగమునకు తెలియబరచగా వారు వేసే అనేక ప్రశ్నలకు సరియైన సమాధానములిచ్చెను. ఎవరు చేయుదురు ఈ పనినని వారు ప్రశ్నించినపుడు, నేను మరియు మా అన్నకుమారుడు మేమిద్దరము కల్పి 1 + 1 = 11 అని సమాధానము తెలిపి, అందరిని సమాయత్త పరచుపనిని తన భుజానికెత్తుకొనెను. ఈ విధమైన తన చిన్నాన్న ప్రయత్నము తనలో విశ్వాసమును పెంచినది. కార్యసాధన జరుగ గలదని విశ్వాసము కుదిరినది. తన చిన్నా గారిని రైతులను ఆయత్తపరచుటకు తెలిపి తాను నిర్వహించాల్సిన కార్యములను సాధించు దిశలో పట్నం వెళ్లి తన ప్రయత్నములందు మునిగిపోయెను. == లిఫ్టు ఏర్పడుటకు రెండవ సంఘటన- == శ్రీ మధుసూదన్ రెడ్డి, లింగాల గారి ప్రోత్సాహము : గడ్డిపల్లి గ్రామమునకు సమీపములోనే గల మరో చిన్న గ్రామము "లింగాల”. అచటి పెద్ద రైతు శ్రీ మధుసూదన్ రెడ్డి గారు. మన రెడ్డిగారికి అత్యంత సన్నిహితుడు, బంధువు కూడాను. గోపాలరెడ్డి గారితో వారు కల్సినపుడు, “నీవు వ్యవసాయ శాస్త్ర వేత్తవు, ఆ డిపార్టుమెంటు వారితో నీకు సంబంధాలున్నవి. నీవు యే విధముగానైనా ప్రయత్నించి మన గ్రామాలకు లిఫ్టు ఇరిగేషన్ సౌకర్యము కల్పించాలి" అని కోరెడివారు. వారి చిన్నాన్న గారు అనుటకు ముందు నుండే అడుగుచుండెను. ప్రయత్నించెదమని బదులు చెప్పుటతోనే గడచిపోయేది. వీరి యిర్వురి ఆలోచన బీజప్రాయములోనే ఆగి పోయినది: == లిఫ్టు ఏర్పడుటకు మూడవ సంఘటన-ప్రభుత్వ అనుమతి జీవో విడుదల : == ఆనాడు మనరాష్ట్రములో యేర్పడిన కరువు పరిస్థితులకు ప్రజలు దుర్భర స్థితులందు చిక్కుకొని తల్లడించు చుండిరి. వర్షములు లేవు. పంటలు లేవు. పశుగ్రాసమునకు కూడా కొరత యేర్పడినది. మనుష్యులతో పాటు వారినాశ్రయించు కొని యున్న మూగ జీవాలకు కూడా కష్టమే సంభవించినది. ఇట్టి తరి మన ప్రభుత్వము వారు ఔదార్యముతో, నాగార్జునసాగరము యొక్క ప్రధాన కాలువ (లాల్ బహదూర్ కాలువ)కు యిరుప్రక్కన గల బీడు భూములను కమ్యూనిటి లిఫ్టు పద్ధతిలో ఇరిగేషన్ కొనసాగించుకొనుటకు అనుమతించి, జీవో విడుదల చేసినది. ప్రభుత్వము అన్ని విధములుగా సహకరించుటకును, బ్యాంకులు కావలసిన ధనమును ఋణముగా యిచ్చుటకు సౌకర్యము కల్పించబడినది. రైతులు సిద్ధమైతే చాలు. వీని నన్నిటిని సమన్వయ పరచు నాయకత్వం కూడా ముఖ్యమైది. '''లిఫ్టు ఏర్పడుటకు నాల్గవ సంఘటన - వ్యవసాయ శాస్త్రవేత్తలకు బ్యాంకు అందించిన శిక్షణ :''' బ్యాంకు అధికారులు తమ వాణిజ్యమును విస్తరించుట కొరకు, ప్రభుత్వము వారు లిఫ్టు ఇరిగేషన్ సౌకర్యము కల్పించిన దృష్ట్యా, ఒక యోజనను రూపొందించు కొని, వ్యవసాయశాస్త్రవేత్తకు, అధికారులకు తాము కల్పించే ఋణసౌకర్యమునకు విధించిన నియమములు, షరతుల వివరములను వారికి తెలియపరచి, తగు విధముగా రైతు కమ్యూనిటిని సిద్ధపరచుటకు శిక్షణ యిచ్చినారు. వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయము లోని ఆచార్యలందరకు ఈ శిక్షణ యిచ్చుట వలన, ఆ వివరములను మన రెడ్డి గారు మొదటనే తెల్సియుండుట జరిగినది. ఆ విధముగా లిఫ్ట యేర్పాటుకై అనుకూలించినది. ఈ విధముగా అన్ని సంఘటనలను పరిశీలించినపుడు, చిన్నాన్న గారి 'విమర్శ' నుండి లింగాల మధుసూదన్ రెడ్డి గారి ప్రోత్సాహము', ప్రభుత్వ 'ఔదార్యము', బ్యాంకు వారందించిన 'శిక్షణ' - యివన్నీ మన కథానాయకుని ముందు నుండే సంసిద్ధపరచుటకు తారసిల్లినట్లు అర్థము కాగలదు. దైవలీలను, దైవ సంకల్పమును ఎవరెరుగ గలరు. ఈ మహత్తరమైన కార్యసాఫల్యతకే వారుద్దేశించబడినట్లు ధృవ పడుచున్నది. మహనీయుల వల్లనే కదా మహత్కార్యములు సిద్ధించునది ! '''గడ్డిపల్లిలో గంటా అనంతరెడ్డి గారి ప్రయత్నములు :''' గడ్డిపల్లి లిఫ్టు ఇరిగేషన్ పనిని మన గోపాలరెడ్డి గారు మరియు వారి చిన్నాన్న అనంతరెడ్డి గారు భుజానికెత్తుకొని ఎవరి ప్రయత్నములో వారు నిమగ్నమైనట్లు చెప్పు కున్నాము. వారి వారి పనులలో జరిగిన పురోభివృద్ధిని సమీక్షించి ముందేగుదాము. ఉత్సాహవంతుడైన వారి చిన్నాన్న గారు ఊరంతా తిరిగి ప్రతిరైతును కల్పి మనకు నాగార్జున సాగరజలము రానున్నది. అందరికి సుఖ సంతోషములు, అతి త్వరలో చేకూరగలవు. మేము యిర్వురము అనగా, మా గోపాలరెడ్డి మరియు నేను కల్సి ప్రయత్నించుచున్నాము. గ్రామములోని రైతులందరి మధ్య ఈ విషయానికి సంబంధించిన చర్చలు తీవ్రమైనవి. గడ్డిపల్లిలోనే కాదు పరిసర గ్రామాలందు కూడా ఈ చర్చలు ముమ్మరమైనవి. నీరు వచ్చుట సాధ్యమా ? అసాధ్యమా ? అని ఎవరిడిగినా మన రెడ్డి ఏమి చెప్పకుండా తనపని తాను చేసుకపోవుచున్నాడు. రైతుల మధ్య నీటి సమస్య మీదనే చర్చలు జరిగినవి. రైతులందరిని పిలిచి ఈ విషయము పై మీటింగ పెట్టుటకు ముందే గోపాలరెడ్డి గారు తన ఉద్యోగమునకు సెలవు పెట్టి సమాచార సేకరణ కుపక్రమించెను. మొదటి పనిగా జీవో కాపీని సంపాదించి, అందులో సాధ్యాసాధ్యాలను పరిశీలించుట, రెండవ పనిగా వొల్టాస్ కంపెనీ వారితో, తమకు భారీ తరహా లిఫ్టు పరికరములు అవసరమును తెల్పుట. గడ్డివల్లి మరియు పరిసర గ్రామాలకు చెందిన 6,000 ఎకరములకు పారకమునకు తగిన ఇంజన్లను సప్లై చేయుటకు కోరుట జరిగినది. ఆ తర్వాత ఇండియన్ హ్యూం పైపుల కంపెనీ వారిని కల్పి వారు ఏమేరకు పైపుల నిర్మాణము చేయగలరో తెల్సుకొని మనకు అవసరమగు సైజులను వారికి తెలియబరచుట జరిగినది. ఆ తర్వాత అతి ప్రధానమైన పని ఆర్థిక వసతిని సమకూర్చుట. అందుకొరకు స్టేట్ బ్యాంక్ ఆఫ్ హైద్రాబాదు ఆఫీసుకు వెడలి జనరల్ మేనేజర్ (ఆపరేషన్స్) గారిని కల్పినారు. వారు మన గోపాలరెడ్డి గారికి పరిచయమున్నవారే. వారు వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయములో నున్నపుడు బ్యాంకు వారిచ్చిన శిక్షణ సమయములో పరిచయమైన వారగుట వలన వారితో చనువు ఏర్పడినది. ఈ ప్రాజెక్టు పనిలో ముందుకు సాగవచ్చునా యని అడుగగా పోవచ్చునని తెల్పినారు. గోపాలరెడ్డి గారు ప్రభుత్వము నుండి జీవో కాపీని సంపాదించి వోల్టాస్ కంపెనీ వారిని, ఇండియన్ హ్యూం పైపుల కంపెనీ వారిని ఆపైన స్టేటుబ్యాంక్ ఆఫ్ హైద్రాబాద్ వారితో సంప్రదించి, అన్ని సంస్థల నుండి అనుకూల స్పందన రాగా, ప్రాజెక్టు పని ఆశావహంగానే అనిపించినది. అంతరంగంలో కార్యసాధన తథ్యమని తేలిపోయినది. ఇక మిగిలిన పని జగన్మాత ఆశీస్సులు. == జగన్మాత అనుగ్రహమునకు అభ్యర్థన: == [[దస్త్రం:జగన్మాత అనుగ్రహమునకు అభ్యర్ధన.jpg|thumb|alt=జగన్మాత అనుగ్రహమునకు అభ్యర్ధన|జగన్మాత అనుగ్రహమునకు అభ్యర్ధన]] లోగా తాను ఆశ్రమంలో స్థిరపడుటకు సంకల్పించి శ్రీమాత నర్ధించెను. గడ్డిపల్లిలోతో సంబంధము త్రెంచుకొని రావచ్చునని శ్రీమాత అనుమతించినది. కాని అది సాధ్యపడలేదు. మరి యిప్పుడేది నిర్ణయము ? తనకు తాను తేల్చుకోలేని స్థితి. మరొక మారు శ్రీమాతనే అర్థించి, దైవేచ్ఛ ననుసరించి, తనకేది సురక్షితమైన మార్గమో తెలుపవలసినదిగా వేడుకొనెను. అందుకు శ్రీమాత "You work at Gaddipally" అని వ్రాసి తన ఆశీస్సులతో పంపించినది. మన గోపాలరెడ్డి గారు ఆ 'ఆశీస్సులను' వట్టి మాటలుగానో లిఖింపబడిన అక్షరాలు గానో చూడక, దాని వెనక ఆధ్యాత్మిక శక్తి, బలము, విజ్ఞానము, సత్యము, జ్ఞానము ప్రేమ యివన్ని వున్నట్లు భావించినాడు. ఇవన్నీ ఆయనలో అజేయమైన విశ్వాసమును, ధైర్యమును బలమును ఆయనకు సంక్రమింప జేసినవి. కార్యసాధనలో వారికెట్టి విఘ్నములు, అవరోధములు యిక్కట్టులు, శతృత్వములు, సహాయ నిరాకరణ లాంటి కష్టములు ఏర్పడవు అన్నట్టి దృఢ నిశ్చయము కల్గినది. "శ్రీమాత ప్రసాదించిన వరములు నాకు రక్షణను కల్పించి, మార్గదర్శనము చేయగలవను విశ్వాసము కలదు కావుననే నా సేవలను గడ్డిపల్లి ప్రాజెక్టునకు - అనగా 6 గ్రామాలకు 6000 ఎకరాల భూమి సాగునకు వినియోగించ దలచినాను" అని అనెను. "ఈ ప్రాజెక్టు పనిని నేను దైవకార్యముగా భావించి, నన్ను నేను ఆ దైవము యొక్క పనిముట్టుగా భావించి, మహనీయమైన ఈ "కృషి యజ్ఞము” నకు నేను సర్వభావేన అంకిత మగుచున్నాను" అని స్పష్టము చేసెను. రైతాంగము మదిలో ఆనందోత్సాహములు నిండెను. ==ప్రశంసలు== SITARAM JINDAL FOUNDATION https://archive.org/details/dr.-ghanta-gopal-reddy-award-video-clip Honours 27 Awardees for exemplary contributions to the Society https://archive.org/details/awards-received-by-dr.-ganta-gopal-reddy Selected by the juries comprising very eminent persons. S R Jindal Prize - Rs.25 lakhs each {{Infobox artist|image= For Rural Development & Poverty Alleviation Dr. Ghanta Gopal Reddy Winner of S R Jindal Prize - 2011 for Rural Development And Poverty Alleviation Dr. G. Gopal Reddy established Mahatama Gandhi Lift Irrigation Society in Gaddipalli village and solved the recurrent drought problem of his village. He provided leadership for this successful effort by securing the cooperation of all the farmers who contributed 10% of their land for common purpose. This scheme benefitted 7700 farmers to irrigate 6600 acres of land. He also motivated the villagers to take up other development works like establishment of a Krishi Vigyan Kendra, establishment of Sri Aurobindo Institute of Rural Development, education and health facilities, self help groups and animal husbandry facilities in the village. 'S R Jindal Prize -- 2011' for 'Rural Development and Poverty Alleviation' with a cash prize of Rs. 25 Lakhs is awarded to Dr. G. Gopal Reddy jointly with Lok Biradari, Prakalp, for his dedicated work for all round development of Gaddipalli Village of Andhra Pradesh. [[దస్త్రం:AWARDS OF DR GHANTA GOPAL REDDY.jpg|thumb|alt=:AWARDS OF DR GHANTA GOPAL REDDY|:AWARDS OF DR GHANTA GOPAL REDDY]] [[దస్త్రం:SR JINDAL AWARD - DR GHANTA GOPAL REDDY RECEIVING FROM RAVI SHANKARJEE ART OF LIVING.jpg|thumb|alt=SR JINDAL AWARD - DR GHANTA GOPAL REDDY RECEIVING FROM RAVI SHANKARJEE ART OF LIVING|SR JINDAL AWARD - DR GHANTA GOPAL REDDY RECEIVING FROM RAVI SHANKARJEE ART OF LIVING]] [[దస్త్రం:SR JINDAL AWARD - DR GANTA GOPAL REDDY.jpg|thumb|alt=SR JINDAL AWARD - DR GANTA GOPAL REDDY|SR JINDAL AWARD - DR GANTA GOPAL REDDY]] [[దస్త్రం:SR JINDAL AWARD 2011.jpg|thumb]] [[దస్త్రం:ఆధునిక వ్యవసాయ పితామహుడు గోపాల్ రెడ్డి.jpg|thumb|alt=ఆధునిక వ్యవసాయ పితామహుడు గోపాల్ రెడ్డి|ఆధునిక వ్యవసాయ పితామహుడు గోపాల్ రెడ్డి]] [[దస్త్రం:ఘంటాకు జిందాల్ ఫౌండేషన్ అవార్డ్ - ఈనాడు 22 FEB 2012.jpg|thumb|alt=ఘంటాకు జిందాల్ ఫౌండేషన్ అవార్డ్ - ఈనాడు 22 FEB 2012|ఘంటాకు జిందాల్ ఫౌండేషన్ అవార్డ్ - ఈనాడు 22 FEB 2012]] ==స్వర్గీయ డా॥ ఘంటా గోపాల్ రెడ్డి గారి విగ్రహ స్థాపన :== స్వర్గీయ డా॥ ఘంటా గోపాల్ రెడ్డి గారి విగ్రహం మరియు పాలరాతి శిలా ఫలకాలు శ్రీ మాత మందిర ప్రాంగణం గడ్డిపల్లి లో ఆవిష్కరించ బడినాయి, ఆ శిలా ఫలకాలు పైన ఇవ్వబడిన వివరాలు స్వర్గీయ డా॥ ఘంటా గోపాల్ రెడ్డి గారి జననం: 14-02-1932 ;మరణం: 14-04-2018 దాతలు: బచ్చు సైదయ్య ధ॥ప|| కవిత -C.E.O, FSCS గడ్డిపల్లి సుందరి నాగయ్య ధూప పద్మ -Ex.C.E.O, FSCS గడ్డిపల్లి; ఆరెపూరి శ్రీనివాస్ ధ॥ ప॥ సరస్వతి - Ex.Director FSCS గడ్డిపల్లి; దొంగరి గోవర్థన్ ధ॥ ప॥ అనిత- H.M శ్రీ అరబిందోస్ స్కూల్; రైతు సేవా సహకార సంఘం- గడ్డిపల్లి- శ్రీ అరబిందోస్ స్కూల్ E/M గడ్డిపల్లి స్వర్గీయ డా॥ ఘంటా గోపాల్ రెడ్డి గారి విగ్రహ ఆవిష్కరణ. తేది :14-04-2022 గ్రా: గడ్డిపల్లి మం||గరిడేపల్లి జిల్లా సూర్యాపేట విగ్రహ ఆవిష్కరణ. శ్రీ గుంటకండ్ల జగదీష్ రెడ్డి గారు - ముఖ్య అతిధి తెలంగాణ రాష్ట్ర విద్యుత్ శాఖ మాత్యులు ॥శ్రీ శానంపూడి సైదిరెడ్డి గారు-శాసన సభ్యులు - హుజూర్నగర్; శ్రీ నలమాద ఉత్తమ్ కుమార్ రెడ్డి గారు - గౌరవ పార్లమెంట్ సభ్యులు శ్రీమతి గుజ్జ దీపిక యుగేంధర్రావు గారు - చైర్ పర్సన్ జిల్లా సూర్యాపేట శ్రీ నామ శ్రీధర్ గారు- పెండెం సుత శ్రీనివాస్ గౌడ్ రెడ్డి రవీందర్ రెడ్డి గారు శ్రీ సుందరి నాగేశ్వర్రావు గారు అం - శ్రీమితి మేకల స్రవంతి శోభన్ బాబు గారు శ్రీమతి బండారు రాజశ్రీ గారు - బచ్చు సైదయ్య గారు - ఘంటా సుధాకర్ రెడ్డి [[దస్త్రం:స్వర్గీయ డా॥ ఘంటా గోపాల్ రెడ్డి విగ్రహ స్థాపన.jpg|thumb|alt=స్వర్గీయ డా॥ ఘంటా గోపాల్ రెడ్డి విగ్రహ స్థాపన|స్వర్గీయ డా॥ ఘంటా గోపాల్ రెడ్డి విగ్రహ స్థాపన]] * Late Dr Ganta Gopal Reddy #statue@gaddipalli latest video link: https://archive.org/details/late-dr-ganta-gopal-reddy-statuegaddipalli ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} 1. SJF Prize 2011 Being Awarded To "Dr. Ghanta Gopal Reddy" Jointly Winner In The Field Of "Rural Development & Poverty Alleviation": https://www.sitaramjindalfoundation.org/photos.php?id=10 a) DR.GHANTA GOPAL REDDY AWARD VIDEO CLIP: https://archive.org/details/dr.-ghanta-gopal-reddy-award-video-clip 2. https://www.sitaramjindalfoundation.org/uploads/10/488107img_7676.jpg 3. https://archive.org/details/SRIMATHRUKRUPAGADDIPALLIABHYUDAYAMUDR.GANTAGOPALREDDY21 4. https://archive.org/details/SriMathruKrupa_GaddipalliAbhyudayamu_DrGantaGopalreddy 5. https://archive.org/details/s-r-jindal-foundation-awardees-2011-dr-ghanta-gopal-reddy-sitaram-jindal-foundation-news-clips 6. https://archive.org/details/s-r-jindal-foundation-awardees-2011-dr-ghanta-gopal-reddy-sitaram-jindal-foundation 7. Agriculture Scientist Ganta Gopal Reddy Dead: https://archive.org/details/agriculture-scientist-ganta-gopal-reddy-dead 8. Affiliated_colleges_ganta_goapl_reddy_gaddipally: https://skltshu.ac.in/affiliated_colleges_ganta_goapl_reddy_gaddipally.html 9. Dr-ganta-gopal-reddy-face-to-face-video: https://web.archive.org/web/20260502185456/https://telangana-gundechappudu.blogspot.com/2023/05/drganta-gopal-reddyface-to.html 10. Sitaram-jindal-foundation-honours-27: https://telugudevotionalswaranjali.blogspot.com/2012/03/sitaram-jindal-foundation-honours-27.html 11. Ganta Gopal Reddy Memories In Gaddipally: https://archive.org/details/ganta-gopal-reddy-memories-in-gaddipally 12. DR. GHANTA GOPAL REDDY AWARD VIDEO CLIP: https://archive.org/details/dr.-ghanta-gopal-reddy-award-video-clip 13. Mahatma Gandhi Lift Irrigation Project Gaddipalli DR Ganta Gopal Reddy Search Results: https://archive.org/details/mahatma-gandhi-lift-irrigation-project-gaddipalli-dr-ganta-gopal-reddy-search-results 14. DR. GANTA GOPAL REDDY HORTICULTURAL POLYTECHNIC, GADDIPALLY, SURYAPET DISTRICT: Link: https://skltshu.ac.in/affiliated_colleges_ganta_goapl_reddy_gaddipally.html 15. DR. GANTA GOPAL REDDY CLIPS FULL LIST LINK: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/21/dr-ganta-gopal-reddy SEARCH LINKS: 1. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/pdf/10.1002/j.1099-162X.1978.tb00487.x; 2. https://www.andhrajyothy.com/2022/telangana/nalgonda/funds-are-watershedsngtstelangana-673815.html; 3. https://krishi.icar.gov.in/ohs-2.3.1/index.php/misearch/results; 4. https://krishikosh.egranth.ac.in/handle/1/71593; 5. https://krishi.icar.gov.in/ohs-2.3.1/index.php/record/view/227576; 6. https://mguniversity.ac.in/web/assets/img/ResearchPublications/2017_Research%20Publications.pdf; 7.https://books.google.co.in/booksid=uDvuqawJDI4C&pg=PA289&lpg=PA289&dq=mahatma+gandhi+lift+irrigation+gaddipalli&source=bl&ots=RHog9RDwj8&sig=ACfU3U3zj_uWf7avIERu5VEb7r9cktjzCg&hl=te&sa=X&ved=2ahUKEwiD_a6V8ML_AhURXWwGHWXxCG04ChDoAXoECBcQAw#v=snippet&q=gaddipalli&f=true; 8. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/j.1099-162X.1978.tb00487.x; 9. https://dlc.dlib.indiana.edu/dlc/bitstream/handle/10535/9/workshop_on_cooperatives_in_resource_management.pdf?sequence=1&isAllowed=y; 10. https://www.andhrajyothy.com/2022/telangana/nalgonda/gopal-reddy-the-father-of-modern-agriculturengtstelangana-666352.html; 11. కీ శే డాక్టర్ ఘంటా గోపాల్ రెడ్డివిగ్రహఆవిష్కరణ# 14 April 2022#శాస్త్రవేత్త : https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/21/dr-ganta-gopal-reddy 12. Gaddipalli వికీ: [[గడ్డిపల్లె]] 13. http://wikimapia.org/12975455/Gaddipalli; 9ngnwlmruui2v3ltihe10kyc3mc0n3h 4942571 4942569 2026-08-23T13:44:05Z CommonsDelinker 608 Sri_matru_krupa_abhyudayamu_gaddipalli.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942571 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist|image=}}గంటా గోపాలరెడ్డి గారు 1932 ఫిబ్రవరి 14వ తేదీన జన్మించారు. [[గడ్డిపల్లె|గడ్డిపల్]]లి, హుజూర్ నగర్ తాలూకా ఉమ్మడి నల్లగొండ జిల్లా తెలంగాణ రాష్ట్రం.వృత్తి Scientist (Agriculture ). 18 ఏప్రియల్ 2018 తేదీన మరణించారు . {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = గంటా గోపాలరెడ్డి | {{Infobox artist|image= }} [ | caption = గంటా గోపాల రెడ్డి | birth_name = | birth_date = 1932 పిబ్రవరి 14 | birth_place = {{Flagicon|భారతదేశం}} | spouse = రత్నమాల | children = కుమారుడు అజిత్, కుమార్తెలు: మీరా, లక్ష్మి | occupation = Scientist (Agriculture) | residence = | other_names = | image = | imagesize =200px | native_place = [[గడ్డిపల్లి]], [[హుజూర్ నగర్ తాలూకా]] [[ఉమ్మడి నల్లగొండ జిల్లా]] [[తెలంగాణ ]] రాష్ట్రం | death_date = | death_place = | death_cause = | known = Scientist (Agriculture ) | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = హిందూ | wife = | partner = | father = గంటా అనంతరెడ్డి | mother = వెంకటనర్సమ్మ | website = | footnotes = | employer = | height = | weight = }} == బాల్యము – విద్యాభ్యాసము: == ఆంధ్రప్రదేశ్లోని నల్లగొండ జిల్లా తెలంగాణా ప్రాంతములో నున్నది. ఈ జిల్లాలోని హుజూర్ నగర్ తాలూకాలోని [[గడ్డిపల్లె|'గడ్డిపల్లి']] అను గ్రామమందలి శ్రీ గంటా అనంతరెడ్డి శ్రీమతి వెంకటనర్సమ్మ సంపన్నకుటుంబ దంపతులకు 1932 సం॥లో, పిబ్రవరి 14వ తేదీన జన్మించారు గోపాలరెడ్డియని జన్మ నామకరణము చేసినారు . గడ్డిపల్లిలోని పాఠశాలలో1,2 తరగదులు చదివిన పిమ్మట, గ్రామీణ వాతావరణములో చదువుట కన్న, పట్టణ ప్రాంతములోని పాఠశాలలో చదివిన వారికి మంచి విద్య, చైతన్యపూరితమైన జ్ఞాన మందునని భావించిన తల్లిదండ్రులు మన గోపాలరెడ్డిని హైద్రాబాద్ నగరములో చదివించారు. 'వివేక వర్థనీ విద్యాలయము'లో 10వ తరగతి వరకు చదివి బోర్డు పరీక్షలో ప్రథమ శ్రేణిలో ఉత్తీర్ణుడైనాడు. == కళాశాల విద్య == గోపాలరెడ్డి రైతు కుటుంబమునకు చెందినవాడు. వ్యవసాయమందు ఆసక్తి గలవాడు. అందుకే అతనిలో వ్యవసాయశాస్త్రమునే చదువ వలయుననెడి పిపాస పెరిగినది. ఉత్తర భారతములోని సుప్రసిద్ధ అలహాబాద్ విశ్వవిద్యాలయమందలి అగ్రికల్చరల్ ఇన్స్టిట్యూట్ లో ప్రవేశమును సంపాదించి, 1948 నుండి 1952 సం॥ వరకు శ్రద్ధగా అధ్యయనము గావించి, ఉన్నతశ్రేణిలో ఉత్తీర్ణతను సాధించెను. 1952 సం||లో B.Sc. (Agri) పట్టాను సాధించి, వ్యవసాయ శాఖలో ఉద్యోగమును పొందెను. == ఉద్యోగం == '''ప్రభుత్వ ఉద్యోగ బాధ్యతలు:''' అవి స్వరాజ్యమవతరించిన తొలి రోజులు. హైద్రాబాద్ రాష్ట్రము నిజాం ప్రభువుల పాలన నుండి విముక్తమై భారత యూనియన్లో అంతర్భాగమైనది. దేశభక్తి పూరితులైన ప్రజలు పాలకులు యావద్భారత దేశమును, శీఘ్రగతిని, అభివృద్ధి సాధించుటలో ప్రథమ పంచవర్ష ప్రణాళికా కాలము 1952 నుండి 1957 వరకు పరచుటకు పంచవర్ష ప్రణాళికలను రచించిరి. దీనికి అనుబంధముగా దేశాభివృద్ధిని | ప్రప్రథమ ప్రాధాన్యతను "ఆహార కొరత నివారణ"గా చేపట్టి వ్యవసాయ విస్తరణకు పెద్దపీట వేసినారు. '''వ్యవసాయ విస్తరణాధికారి''': అలహాబాద్ విశ్వవిద్యాలయము నుండి, వ్యవసాయ శాస్త్రములో B.Sc. విస్తరణాధికారి' (Agricultural Extension Officer) పదవిని, హార్టికల్చర్ డిపార్టు పట్టా పుచ్చుకొని వచ్చిన మన గోపాలరెడ్డికి, హైద్రాబాద్ ప్రభుత్వము వారు 'వ్యవసాయ మెంటులో 6 మాసములు నల్లగొండ జిల్లాలోనే కట్టబెట్టినారు. 1952 సం॥ నుండి 1958 వరకు అత్యున్నత ప్రమాణములతో, అందించినవారి సేవలకు ప్రతిగా హైద్రాబాద్ ప్రభుత్వము మెరిట్ సర్టిఫికేటు' (Merit Certificate) ను బహూకరించి, వారిపై ప్రశంసల జల్లు కురిపించినది.నల్లగొండ జిల్లా 'వ్యవసాయ విస్తరణాధికారి' గా అత్యుత్తమ సేవలను అందించి, వ్యవసాయ రంగమును, ప్రగతిపథములో నడిపించినందుకు, 1954-55 మరియు 1955-56 సం॥లలో ప్రభుత్వము వారు గోపాలరెడ్డికి “నగదు పురస్కారము"ను యిచ్చి సత్కరించినారు. '''విశిష్టమైన వారి సేవా నిరతి :''' గోపాలరెడ్డి 'వ్యవసాయ విస్తరణాధికారి'గా నల్లగొండ జిల్లాలో, వ్యవసాయ రంగ అభివృద్ధికై ఒక వినూత్నమైన విప్లవమునే సృష్టించి నారనుటకు, వారు చేపట్టిన దిగువ కార్యక్రమాలే తార్కాణముగా నిలుచును. 1. ఆధునిక వ్యవసాయం, సాంకేతిక శాస్త్ర పద్ధతిలో సాగాలని, రైతాంగమునకు శిక్షణ యిచ్చుట. 2. రైతులు వ్యవసాయ క్షేత్రాలందు, ప్రయోగాత్మక వ్యవసాయ ప్రదర్శన నిర్వహించి చూపుట. 3. నూతన వ్యవసాయ పద్ధతులను, రైతుల క్షేత్రాలలో, శిక్షణా పూర్వకంగా నిర్వహించి చూపుట. 4. వ్యవసాయ పంటల మెరుగైన దిగుబడికి అవసరమగు ఎరువులను, మందులను, సకాలములో సరఫరా చేయుట. 5. వ్యవసాయ వార్తలను రైతులకు చేరవేయుట. వ్యవసాయ రంగ అభివృద్ధిని మరియు రైతాంగము యొక్క ప్రయోజనమును దృష్టియందుంచుకొని, పై కార్యక్రమాలను వారు చిత్తశుద్ధితో నిర్వహించుటయే గాక వారి సిబ్బందికి కూడా, రైతుబాంధవులకు అవసరమగు సహాయ సహకారములను, సకాలములో అందించుటకు పురమాయించుటచే, రైతులకు పంటదిగుబడి పెరిగి ప్రయోజనము సమకూరినది. గోపాలరెడ్డి పనికి కూడా గుర్తింపు దక్కినది. ప్రభుత్వ దృష్టి నాకర్షించిన వారి కార్యసరళి రాష్ట్రమందు ఆదర్శప్రాయమై నిలచినది. ==అమెరికాలో ఉన్నత విద్యనార్జించుట:== శ్రీ గోపాలరెడ్డి యందు ఉరకలెత్తిన ఉత్సాహము యింకను పై చదువులు పూర్తి చేసి, పరిశోధనా వ్యాసంగమును కూడా చేపట్టవలయునన్న ఆకాంక్ష పెరిగినది. అవసరానికి అందివచ్చిన అవకాశమన్నట్లు, అమెరికా ప్రభుత్వము వారు మన రెడ్డి గారికి, 1958లో ఉన్నత చదువులకు Full Bright Scholarship ను ప్రధాన మొనరించుట జర్గినది. దానితో వారు అమెరికాలోని, మిన్నెసోటా విశ్వవిద్యాలయములో ప్రవేశాన్ని పొంది, 1958- 1960 సం॥లో భూమికి సంబంధించిన శాస్త్రమందు, M.Sc. (Soil Science) (పరిశోధనా సహాయకులుగా) పట్టా పొందినారు. ఆ తర్వాత అదే క్రమంలో గోపాలరెడ్డి గారికి East West Centre Fellowship పై, అమెరికాలోని 'హోనోలూలు' రాష్ట్రమందలి “హా వాయిల్ విశ్వవిద్యాలయము" నందు 1960 1964 సంవత్సరముల మద్యకాలములో వ్యవసాయ శాస్త్రమందు పరిశోధన చేయుటకు ప్రవేశము లభించినది. భూమికి చెందిన శాస్త్రము (Soil Science) నందు పరిశోధనా వ్యాసంగమును విజయవంతంగా నిర్వహించి, Ph.D. పట్టాతో సత్కరింపబడి, విజయ దర్పముతో స్వదేశానికి తిరిగి వచ్చిరి. == భారత దేశమునకు తిరిగి వచ్చుట: == (డా॥ గోపాలరెడ్డి గారి మాటలలో) "1964 సం|| ఏప్రిల్ 4వ తేదీన అమెరికా నుండి తిరిగి వచ్చి హైద్రాబాదులో దిగినాను. 24-4-1964న దర్శనదినము నాడు ఆశ్రమమునకు చేరుకొని శ్రీమాతను సందర్శించి, ఆ జగన్మాత ఆశీస్సులు పొందినాను. అంతకు ముందే నిర్ణయించిన విధముగా మా ఏకైక కుమారుడు చిరంజీవి అజిత్రెడ్డిని ఆశ్రమ పాఠశాల (International Centre of Education) లో 4వ తరగతిలో చేర్పించినాను. అతను అక్కడే చదివి, అనంతరము శ్రీమాత అనుమతితో శ్రీ అరవిందాశ్రమ సభ్యుడుగా చేరిపోయినాడు. ఇది మా అదృష్టము మరియు గర్వకారణముగా భావించుచున్నాము. శ్రీమాత ఒడిలో వానికి ఆశ్రయము దొరికినట్లే, ఆమాత యొక్క సంపూర్ణ అనుగ్రహము మాపై కూడా ప్రసరించినది. అప్పటి నుండి ప్రతి దర్శనమునకు మేము కుటుంబసభ్యులము, ఆశ్రమానికి అమ్మ అనుగ్రహ ఆశీస్సులు పొందుటకు వెళ్లుచున్నాము. మేము ఆశ్రమానికి వెళ్లిన ప్రతిమారు, ఆశ్రమ వ్యవసాయ క్షేత్రము (Ashram Lake Farm) ను సందర్శించి, అచటి అభివృద్ధిని చూచుట పరిపాటి అయినది. ఆ క్షేత్రము సువిశాల మైనది. 300 ఎకరములలో విస్తరించి యున్నది అందులో కొబ్బరి తోట, హార్టీ కల్చర్ వంటలు, అనగా ఫలములు, కూరగాయల, పాలుత్పత్తి తదితరమలైన పంటలను శ్రీ ద్యుమన్ గారి ఆజమాయిషీలో పండించుచున్నారు. క్షేత్రము యొక్క నిర్వహణ చాలా చక్కగా నున్నది. శ్రీ డ్యుమన్ గారు దక్షిణ ఆఫ్రికానుండి అరుదెంచినవారు. శ్రీ అరవిందుల అంతరంగిక శిష్యులు, శ్రీ మాత అనుంగు బిడ్డ. చాలా మారులు నేనాక్షేత్రమును సందర్శించటతో నాకు వారు మిత్రులైనారు. ఆ వ్యవసాయ క్షేత్రమునకు అనుసంధానముగా అక్కడొక వ్యవసాయ వృత్తి విద్యా శిక్షణా సంస్థ' (Vocational Agricultural Institution) నేర్పాటు చేసిన బాగుండునని వారితో సూచించగా, ఆ విషయమును శ్రీమాతకు వ్రాసి వారి ఆశీస్సులను పొందవలసినదిగా వారు నాకు సంలహా యిచ్చినారు." ఆ విధమైన సంస్థ ఆశ్రమంలో లేదు. ముందు ముందు తానచటికి వచ్చినపుడు నిర్వహించ వచ్చునను దృష్టితో నుండిరి. కుటుంబమంతా ఆశ్రమానికి తరలి రావాలనే సంకల్పము వారిలో బలముగానే యుండెను. అదే విషయమును తమ భార్యతో కూడా చర్చించి, భవిష్యత్తులో తమ బిడ్డలకిద్దరికి సమగ్ర విద్యలభించగలదని తలచినారు. మొదట ఆమె సంశయించినది. కాని తర్వాత తన అంగీకారమును తెల్పినది. శ్రీ అరవిందాశ్రమం సందర్శించిన నాటి నుండి శ్రీమాత ప్రభావము గోపాల రెడ్డిపై నిరంతర ముండుటచే, ఆయనలో ఆశ్రమంలో చేరిపోవాలనెడి బలమైన ఆకాంక్ష పని చేయుచునే యున్నది. ఇదే విషయమును పేర్కొనుచు ఆయన శ్రీ మాతకు నౌక లేఖ వ్రాసి తన ఆకాంక్షను తెలిపెను. సమాధానముగా శ్రీమాత నుండి ఆశ్రమంలో వుండుటకు అనుమతి లభించినది, కాని ఒక షరతు విధించినది. అదేమనగా "నీ జన్మస్థలముతో సంబంధమును త్రెంచుకొని ఆశ్రమంలో చేరవచ్చునని", తన లేఖపైననే వ్రాసి తన ఆశీస్సులనందించినది. ఆశ్రమంలో చేరుటకు అనుమతి లభించినందుకు ఆనందము, జన్మస్థలముతో సంబంధమును త్రెంచివేయుట అసాధ్యమగుట దుఃఖ దాయకము. ఇప్పుడిక చేయాల్సిన కర్తవ్యము బోధపడక, తన తాతల నుండి సంక్రమించిన భూములను విక్రయించుటకే నిశ్చయించి ప్రయత్నమారంభించెను. కాని ఎవరు ఇంత పెద్ద ఆస్తిని కొనుటకు ముందుకు రాలేదు. ఆ గ్రామములో ఆయనకన్న అధిక సంన్నులు లేరు. మిగిలిన వారందరు మధ్యతరగతి, పేద వర్గమునకు చెందినవారే యగుట వలన, తనకు నిరాశే ఎదురైనది. ఎన్నివిధములుగా ఆలోచించినా బోధపడలేదు. విఫల మనోరథుడై చేయునది లేక వగచుచు కాలము గడుపుచుండెను.. ఆయనలో క్రమక్రమముగా ఆశ్రమము పోవలయునన్న ఆలోచన అడుగంటినది. == ఆంధ్రప్రదేశ్ వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయంలో ప్రవేశం : == గోపాలరెడ్డి గారు అమెరికా నుండి తిరిగివచ్చిన తర్వాత ఆంధ్రప్రదేశ్లో 1964లో నూతనంగా వెలసిన వ్యవసాయం విశ్వవిద్యాలయంలో "సైంటిఫిక్ పూల్ ఆఫీసర్" (Scientific pool Officer) గా తాత్కాలిక పదవిలో చేరినాడు. అపుడాయన CSIR ఫెలోషిప్ వున్నాడు. ఆరు నెలలకే అసోసియేట్ ప్రొఫెసర్ పదవిని Soil Science & Agricultural Chemstry డిపార్టుమెంటులో పదవిని యిచ్చినారు. ఆనాటి నుండి అదే విశ్వవిద్యాలయములో April 1969 వరకు పని చేసినారు. వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయ అధ్యాపక వృత్తి - వృత్తిలో ప్రవేశము : డా॥ గోపాలరెడ్డి గారు వ్యవసాయ శాస్త్రములో అత్యున్నత శిఖరములకు అధిరోహించి, అమెరికా నుండి తిరిగి వచ్చిన పిదప, అభివృద్ధి చెందిన అమెరికా దేశములో తాను పొందిన ఉన్నత వ్యవసాయ విద్యాఫలములను, మన దేశీయ విద్యార్థులలో పంచుటకు సంకల్పించుకొన్నారు. హైద్రాబాదులోని వ్యవసాయ విశ్వ విద్యాలయము, వారిని ఆహ్వానించి అధ్యాపక పదవితో సన్మానించినది. ఆంధ్రప్రదేశ్ వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయములో అసోసియేట్ ప్రొఫెసర్గా పదవీ బాధ్యతలను చేపట్టి, వ్యవసాయ విద్యకు చెందిన అకడమిక్ ప్లాన్ను సంసిద్ధ పరచుటకై తీవ్రమైన కృషి చేసినారు. ==వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయములో నిర్వహించిన కార్యములు :== 1. వ్యవసాయ విద్యలో గ్రాడ్యుయేట్ & పోస్టు గ్రాడ్యుయేట్ తరగతులకు 'అగ్రానమీ' (Agronomy) నందు మరియు భూమికి చెందిన శాస్త్రము (Soil Science) నందు పాఠములను బోధించినారు. 2. విశ్వవిద్యాలయములోని అకడమిక్ కోర్సులకు చెందిన పాఠ్య ప్రణాళికను, సంసిద్ధ పరచుటలో తీవ్ర కృషి చేసినారు. 3. పరిశోధనా మెథడాలోజి రూపొందించుట, భూమిని పునరుద్ధరించుట, దానిని సారవంతము చేయుట, నీటి సంరక్షణ మున్నగు రంగాలందు మెరుగైన ఫలితాలను రాబట్టుటకు కృషి చేసినారు. 4. గురు పోస్టు గ్రాడ్యుయేట్ విద్యార్ధులకు, సహాయకులుగా యుండి, వారికి పరిశోధనా రంగమున ఉత్తమ శిక్షణను అందించినారు. 5. ఆం. ప్ర. వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయములోని 'అగ్రికల్చర్ ఫ్యాకల్టీ బోర్డు మెంబర్' గాను, మరియు వ్యవసాయ విద్యాలయము యొక్క 'అకడమిక్ కౌన్సిల్ మెంబర్' గాను చురుకైన పాత్ర పోషించినారు. 6. విశ్వవిద్యాలయ గ్రాడ్యుయేట్ మరియు పోస్టు గ్రాడ్యుయేట్ స్థాయి కోర్సులకు 'అకడమిక్ ప్లానింగ్'ను సంసిద్ధ పరచినారు. 7. సాగు చేయు భూక్షేత్రముల అభివృద్ధి మరియు వవ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయ విస్తరణ కార్యకలాపాల నిర్వహణను చేపట్టినారు. 8. వివిధ అంతర - వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయ సెమినార్లలోను వర్క్ షాపుల్లోను పాల్గొని అకడమిక్ ప్లానింగ్ పరిశోధనా రంగమునకు చెందిన పద్ధతులను మెరుగు పరచుట, గ్రామీణ వ్యవసాయాభివృద్ధి వంటి అంశము లందు నిశితమైన తమ అభిప్రాయాలను తెలిపినారు. == గడ్డిపల్లిలో లిప్పు ఇరిగేషన్ యేర్పడుటకు ప్రధాన కారణములు: == గడ్డిపల్లి గ్రామములో, లిఫ్టు ఇరిగేషన్ ఉద్యమము ప్రారంభమగుటకు 4 ప్రధాన సంఘటనలు చోటు చేసికొన్నవి. 1. శ్రీ గోపాలరెడ్డి గారి చిన్నాన్న గారు ఆయనను స్వార్ధపరుడనుట. 2. లింగాల గ్రామమునకు చెందిన శ్రీ మధుసూదన రెడ్డి గారు తమ గ్రామాల వారందరకు లిఫ్టు ఇరిగేషన్ సౌకర్యమును కలుగు చేయుటకు ప్రయత్నించ వలసినదిగా కోరుట. 3. ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వము వారి ఔదార్యము, 'నాగార్జున సాగరము' ఎడమ కాలువ నుండి లిఫ్టు ద్వారా నీరు తోడుకొని, వ్యవసాయమునకు అనుమతించి, జీవో విడుదల చేయుట. 4. ఆంధ్రప్రదేశ్ వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయములో పని చేయు ఆచార్యులందరకు లిఫ్టు ఇరిగేషన్ విషయములలో శిక్షణ నిచ్చు - కమ్యూనిటి లిఫ్టు ఇరిగేషన్ సొసైటీలకు, బ్యాంకుల నుండి ఋణ సదుపాయము కల్పించుటకు అంగీకరించుట. ఈ నాలుగు సంఘటనలు శ్రీ గోపాలరెడ్డి గారిని లిఫ్టు ఇరిగేషన్ దిశగా నడిపించి, ఆ కార్యసాధనకు ఊతము నిచ్చినవి. ఈ విధముగా ఆ మహత్కార్యానికి అంకురార్పణ జరిగినది. వివరములలోకి వెలదాం ! == గడ్డిపల్లిలో లిఫ్టు ఏర్పడుటకు ప్రధాన సంఘటన: == శ్రీ గోపాలరెడ్డి గారి హైద్రాబాదులోని వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయంలో ఉద్యోగం చేస్తన్నపుడు, వారమున కొకమారు గడ్డిపల్లి వచ్చెడివారు. ఒక పర్యాయము తాను గ్రామానికి వచ్చినపడు మిత్రులను, బంధువులందరిని కల్సికొనెడివారు. ఎక్కువగా వారి చిన్నాన్న గారైన గంటా చిన అనంతరెడ్డి గారితో కాలక్షేపము చేయుటలో తమ కుటుంబానికి చెందిన అనేక విషయాలను తెల్సుకొనెడివారు. వారితో మాటల సందర్భమున ఒకమారు “గోపాలరెడ్డీ! నీవు చాలా అదృష్టవంతుడవు. పెద్ద పెద్ద చదువులు చదివినావు. పెద్ద ఉద్యోగము చేయుచున్నావు. నీవు మన కుటుంబమ నకు గర్వకారణము. నియంత చదువులు మన కుటుంబములో చదివిన వారెవరున్నారు? నీవే మన కులదీపకుడవు. గంటా వారి వంశకీర్తిని విస్తరింప చేసినావు. నీవు ధన్యుడవు. చల్లగా వర్ధిల్లు"మని దీవించి మరొక్కమాట కూడ అనెను. "వారీ! ఎంతైనా నీవు స్వార్ధ పరుడివేరా !" మాటల సందర్భములో వారి నోటి నుండి దొర్లినవి. అంతే కాని పనికట్టుకొని అతనిని నిందించాలని గాని, కోపముతోగాని అనిన మాటలు కావవి. వారు ఎల్లపుడు అతి చనువుగాను హాస్యరస భరతముగాను మాట్లాడెదరు. తన చుట్టూ వున్న వారి నందరిని సదా నవ్విస్తుంటారు. ఈ మాటలు గోపాలరెడ్డిలో కలకలమురేపినవి. ఇట్లించుకన్నాడబ్బా! అని ఆలోచనలో పడిన ఆయన “ఎందుకు చిన్నాన్నా మీరావిధముగా అంటిరేమి ?" అని ప్రశ్నించాడు. అప్పుడు “గత మూడు సంవత్సరాలుగా మన ప్రాంతములో వర్షములు లేవు, ఘోరమైన కరువు యేర్పడి యున్నది. పంటలు లేవు. భూగర్భ జలములడుగంటినవి. బీద బిక్కి జనము అన్నమో రామచంద్రా! యని అలమటించుచున్నారు. దారుణమన ఈ పరిస్థితిలో కూడా నీ బావిలో జలమున్నది. 10 ఎకరములలో పంటలు పండు చున్నవి. పైగా నీవు పట్నంలో పెద్ద ఉద్యోగంలో నున్నావు. పైసలు కూడా పుష్కలము. ఇన్ని విధములుగా నీ పరిస్థితి సురక్షితము. మా బ్రతుకులకే ముప్పు యేర్పడినది. కాదా ! నీవు ఎన్నడైనా మా గురించి ఆలోచించినావా? చదువుల్లో పెద్ద చదువు నీది, పైగా పట్నంలోని పెద్దలందరూ నీకెరుక. కావున మాకేదైనా దారి చూపంచ వచ్చుకదా ! నీవు మాగురించి ఎప్పుడైనా ఆలోచించినావా? నేనన్నది యదార్ధము కాదా !" అని వారి చిన్నాన్న గారు యిదంతా వల్లించారు. ఈ మాటలు మన గోపాలరెడ్డిలో ఆలోచనలను రేకెత్తించినవి. చిన్నాన్న గారి మాటల్లో యదార్ధము లేదని కాదు. కాని ఆ పెద్దాయన ఈ విధముగా ఎప్పుడు అనలేదు కదా ! అని వుంటే ఆలోచించేవాడను కదా ! అని తన మదిలోనే అనుకొని, యిప్పటికైనా మించిపోలేదు. రైతాంగమంతా ఐక్యంగా ఒక్కమాటపై వుంటే అందరి బ్రతుకులు బాగుపరచుకొనవచ్చననవి తన చిన్నాన్నతో అనెనె. అందుకు వారు అదెట్లు సాధ్యపడునని ప్రశ్నించారు. "దేశమంతటా కరువు ఏర్పడినది. దీనిని అధిగమించుటకు ప్రభుత్వము వారు - రైతులు సామూహికంగా లిఫ్టు ఇరిగేషన్ పద్ధతిలో నాగార్జునసారగ్ ఎడమ కాలువ (లాల ్బహదూర్) నుండి నీరు తోడుకొని వ్యవసాయము చేసికొనుటకు మనకు అవకాశమును కల్పించినారు. ఆ మేరకు ఒక జీవోను విడుదల చేసినది. కలిసి కట్టుగా ప్రయత్నించినపుడది సాధ్యము కాగలదు." అని మన శాస్త్రవేత్త తన చిన్నాన్నకు విన్నవించెను. సహజముగా సరళ స్వభావం, ఉత్సాహవంతమైన నైజము గల వారి చిన్నాన్నకు అమితానందము కల్గినది. మరొక ఆలోచన లేకుండా యిర్వురు కల్పి ఈ బృహత్తర కార్యాన్ని సాధించుటకు నిర్ణయించుకున్నారు. తాను పట్నంలోను, అధికార గణంతోను సంప్రదింపులు జరుపుటకు పైరవీ చేయుటకు పూనుకొనెద ననగా, ఆ పెద్దాయన గ్రామ రైతులకు యీ విషయాన్ని తెలిపి, వారినే గాక చుట్టూరా వున్న పల్లెల లోని జనాన్ని కూడా నిద్రలేపి సమాయత్త పరచుటకు సిద్ధమైనారు. అదే ఊపులో గ్రామ గ్రామానికి వెళ్లి రైతులకు నీటి విషయము తెలిపి, మనం యిక పంటలు పండించుకొనుటకు మార్గము యేర్పడినట్లు రైతాంగమునకు తెలియబరచగా వారు వేసే అనేక ప్రశ్నలకు సరియైన సమాధానములిచ్చెను. ఎవరు చేయుదురు ఈ పనినని వారు ప్రశ్నించినపుడు, నేను మరియు మా అన్నకుమారుడు మేమిద్దరము కల్పి 1 + 1 = 11 అని సమాధానము తెలిపి, అందరిని సమాయత్త పరచుపనిని తన భుజానికెత్తుకొనెను. ఈ విధమైన తన చిన్నాన్న ప్రయత్నము తనలో విశ్వాసమును పెంచినది. కార్యసాధన జరుగ గలదని విశ్వాసము కుదిరినది. తన చిన్నా గారిని రైతులను ఆయత్తపరచుటకు తెలిపి తాను నిర్వహించాల్సిన కార్యములను సాధించు దిశలో పట్నం వెళ్లి తన ప్రయత్నములందు మునిగిపోయెను. == లిఫ్టు ఏర్పడుటకు రెండవ సంఘటన- == శ్రీ మధుసూదన్ రెడ్డి, లింగాల గారి ప్రోత్సాహము : గడ్డిపల్లి గ్రామమునకు సమీపములోనే గల మరో చిన్న గ్రామము "లింగాల”. అచటి పెద్ద రైతు శ్రీ మధుసూదన్ రెడ్డి గారు. మన రెడ్డిగారికి అత్యంత సన్నిహితుడు, బంధువు కూడాను. గోపాలరెడ్డి గారితో వారు కల్సినపుడు, “నీవు వ్యవసాయ శాస్త్ర వేత్తవు, ఆ డిపార్టుమెంటు వారితో నీకు సంబంధాలున్నవి. నీవు యే విధముగానైనా ప్రయత్నించి మన గ్రామాలకు లిఫ్టు ఇరిగేషన్ సౌకర్యము కల్పించాలి" అని కోరెడివారు. వారి చిన్నాన్న గారు అనుటకు ముందు నుండే అడుగుచుండెను. ప్రయత్నించెదమని బదులు చెప్పుటతోనే గడచిపోయేది. వీరి యిర్వురి ఆలోచన బీజప్రాయములోనే ఆగి పోయినది: == లిఫ్టు ఏర్పడుటకు మూడవ సంఘటన-ప్రభుత్వ అనుమతి జీవో విడుదల : == ఆనాడు మనరాష్ట్రములో యేర్పడిన కరువు పరిస్థితులకు ప్రజలు దుర్భర స్థితులందు చిక్కుకొని తల్లడించు చుండిరి. వర్షములు లేవు. పంటలు లేవు. పశుగ్రాసమునకు కూడా కొరత యేర్పడినది. మనుష్యులతో పాటు వారినాశ్రయించు కొని యున్న మూగ జీవాలకు కూడా కష్టమే సంభవించినది. ఇట్టి తరి మన ప్రభుత్వము వారు ఔదార్యముతో, నాగార్జునసాగరము యొక్క ప్రధాన కాలువ (లాల్ బహదూర్ కాలువ)కు యిరుప్రక్కన గల బీడు భూములను కమ్యూనిటి లిఫ్టు పద్ధతిలో ఇరిగేషన్ కొనసాగించుకొనుటకు అనుమతించి, జీవో విడుదల చేసినది. ప్రభుత్వము అన్ని విధములుగా సహకరించుటకును, బ్యాంకులు కావలసిన ధనమును ఋణముగా యిచ్చుటకు సౌకర్యము కల్పించబడినది. రైతులు సిద్ధమైతే చాలు. వీని నన్నిటిని సమన్వయ పరచు నాయకత్వం కూడా ముఖ్యమైది. '''లిఫ్టు ఏర్పడుటకు నాల్గవ సంఘటన - వ్యవసాయ శాస్త్రవేత్తలకు బ్యాంకు అందించిన శిక్షణ :''' బ్యాంకు అధికారులు తమ వాణిజ్యమును విస్తరించుట కొరకు, ప్రభుత్వము వారు లిఫ్టు ఇరిగేషన్ సౌకర్యము కల్పించిన దృష్ట్యా, ఒక యోజనను రూపొందించు కొని, వ్యవసాయశాస్త్రవేత్తకు, అధికారులకు తాము కల్పించే ఋణసౌకర్యమునకు విధించిన నియమములు, షరతుల వివరములను వారికి తెలియపరచి, తగు విధముగా రైతు కమ్యూనిటిని సిద్ధపరచుటకు శిక్షణ యిచ్చినారు. వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయము లోని ఆచార్యలందరకు ఈ శిక్షణ యిచ్చుట వలన, ఆ వివరములను మన రెడ్డి గారు మొదటనే తెల్సియుండుట జరిగినది. ఆ విధముగా లిఫ్ట యేర్పాటుకై అనుకూలించినది. ఈ విధముగా అన్ని సంఘటనలను పరిశీలించినపుడు, చిన్నాన్న గారి 'విమర్శ' నుండి లింగాల మధుసూదన్ రెడ్డి గారి ప్రోత్సాహము', ప్రభుత్వ 'ఔదార్యము', బ్యాంకు వారందించిన 'శిక్షణ' - యివన్నీ మన కథానాయకుని ముందు నుండే సంసిద్ధపరచుటకు తారసిల్లినట్లు అర్థము కాగలదు. దైవలీలను, దైవ సంకల్పమును ఎవరెరుగ గలరు. ఈ మహత్తరమైన కార్యసాఫల్యతకే వారుద్దేశించబడినట్లు ధృవ పడుచున్నది. మహనీయుల వల్లనే కదా మహత్కార్యములు సిద్ధించునది ! '''గడ్డిపల్లిలో గంటా అనంతరెడ్డి గారి ప్రయత్నములు :''' గడ్డిపల్లి లిఫ్టు ఇరిగేషన్ పనిని మన గోపాలరెడ్డి గారు మరియు వారి చిన్నాన్న అనంతరెడ్డి గారు భుజానికెత్తుకొని ఎవరి ప్రయత్నములో వారు నిమగ్నమైనట్లు చెప్పు కున్నాము. వారి వారి పనులలో జరిగిన పురోభివృద్ధిని సమీక్షించి ముందేగుదాము. ఉత్సాహవంతుడైన వారి చిన్నాన్న గారు ఊరంతా తిరిగి ప్రతిరైతును కల్పి మనకు నాగార్జున సాగరజలము రానున్నది. అందరికి సుఖ సంతోషములు, అతి త్వరలో చేకూరగలవు. మేము యిర్వురము అనగా, మా గోపాలరెడ్డి మరియు నేను కల్సి ప్రయత్నించుచున్నాము. గ్రామములోని రైతులందరి మధ్య ఈ విషయానికి సంబంధించిన చర్చలు తీవ్రమైనవి. గడ్డిపల్లిలోనే కాదు పరిసర గ్రామాలందు కూడా ఈ చర్చలు ముమ్మరమైనవి. నీరు వచ్చుట సాధ్యమా ? అసాధ్యమా ? అని ఎవరిడిగినా మన రెడ్డి ఏమి చెప్పకుండా తనపని తాను చేసుకపోవుచున్నాడు. రైతుల మధ్య నీటి సమస్య మీదనే చర్చలు జరిగినవి. రైతులందరిని పిలిచి ఈ విషయము పై మీటింగ పెట్టుటకు ముందే గోపాలరెడ్డి గారు తన ఉద్యోగమునకు సెలవు పెట్టి సమాచార సేకరణ కుపక్రమించెను. మొదటి పనిగా జీవో కాపీని సంపాదించి, అందులో సాధ్యాసాధ్యాలను పరిశీలించుట, రెండవ పనిగా వొల్టాస్ కంపెనీ వారితో, తమకు భారీ తరహా లిఫ్టు పరికరములు అవసరమును తెల్పుట. గడ్డివల్లి మరియు పరిసర గ్రామాలకు చెందిన 6,000 ఎకరములకు పారకమునకు తగిన ఇంజన్లను సప్లై చేయుటకు కోరుట జరిగినది. ఆ తర్వాత ఇండియన్ హ్యూం పైపుల కంపెనీ వారిని కల్పి వారు ఏమేరకు పైపుల నిర్మాణము చేయగలరో తెల్సుకొని మనకు అవసరమగు సైజులను వారికి తెలియబరచుట జరిగినది. ఆ తర్వాత అతి ప్రధానమైన పని ఆర్థిక వసతిని సమకూర్చుట. అందుకొరకు స్టేట్ బ్యాంక్ ఆఫ్ హైద్రాబాదు ఆఫీసుకు వెడలి జనరల్ మేనేజర్ (ఆపరేషన్స్) గారిని కల్పినారు. వారు మన గోపాలరెడ్డి గారికి పరిచయమున్నవారే. వారు వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయములో నున్నపుడు బ్యాంకు వారిచ్చిన శిక్షణ సమయములో పరిచయమైన వారగుట వలన వారితో చనువు ఏర్పడినది. ఈ ప్రాజెక్టు పనిలో ముందుకు సాగవచ్చునా యని అడుగగా పోవచ్చునని తెల్పినారు. గోపాలరెడ్డి గారు ప్రభుత్వము నుండి జీవో కాపీని సంపాదించి వోల్టాస్ కంపెనీ వారిని, ఇండియన్ హ్యూం పైపుల కంపెనీ వారిని ఆపైన స్టేటుబ్యాంక్ ఆఫ్ హైద్రాబాద్ వారితో సంప్రదించి, అన్ని సంస్థల నుండి అనుకూల స్పందన రాగా, ప్రాజెక్టు పని ఆశావహంగానే అనిపించినది. అంతరంగంలో కార్యసాధన తథ్యమని తేలిపోయినది. ఇక మిగిలిన పని జగన్మాత ఆశీస్సులు. == జగన్మాత అనుగ్రహమునకు అభ్యర్థన: == [[దస్త్రం:జగన్మాత అనుగ్రహమునకు అభ్యర్ధన.jpg|thumb|alt=జగన్మాత అనుగ్రహమునకు అభ్యర్ధన|జగన్మాత అనుగ్రహమునకు అభ్యర్ధన]] లోగా తాను ఆశ్రమంలో స్థిరపడుటకు సంకల్పించి శ్రీమాత నర్ధించెను. గడ్డిపల్లిలోతో సంబంధము త్రెంచుకొని రావచ్చునని శ్రీమాత అనుమతించినది. కాని అది సాధ్యపడలేదు. మరి యిప్పుడేది నిర్ణయము ? తనకు తాను తేల్చుకోలేని స్థితి. మరొక మారు శ్రీమాతనే అర్థించి, దైవేచ్ఛ ననుసరించి, తనకేది సురక్షితమైన మార్గమో తెలుపవలసినదిగా వేడుకొనెను. అందుకు శ్రీమాత "You work at Gaddipally" అని వ్రాసి తన ఆశీస్సులతో పంపించినది. మన గోపాలరెడ్డి గారు ఆ 'ఆశీస్సులను' వట్టి మాటలుగానో లిఖింపబడిన అక్షరాలు గానో చూడక, దాని వెనక ఆధ్యాత్మిక శక్తి, బలము, విజ్ఞానము, సత్యము, జ్ఞానము ప్రేమ యివన్ని వున్నట్లు భావించినాడు. ఇవన్నీ ఆయనలో అజేయమైన విశ్వాసమును, ధైర్యమును బలమును ఆయనకు సంక్రమింప జేసినవి. కార్యసాధనలో వారికెట్టి విఘ్నములు, అవరోధములు యిక్కట్టులు, శతృత్వములు, సహాయ నిరాకరణ లాంటి కష్టములు ఏర్పడవు అన్నట్టి దృఢ నిశ్చయము కల్గినది. "శ్రీమాత ప్రసాదించిన వరములు నాకు రక్షణను కల్పించి, మార్గదర్శనము చేయగలవను విశ్వాసము కలదు కావుననే నా సేవలను గడ్డిపల్లి ప్రాజెక్టునకు - అనగా 6 గ్రామాలకు 6000 ఎకరాల భూమి సాగునకు వినియోగించ దలచినాను" అని అనెను. "ఈ ప్రాజెక్టు పనిని నేను దైవకార్యముగా భావించి, నన్ను నేను ఆ దైవము యొక్క పనిముట్టుగా భావించి, మహనీయమైన ఈ "కృషి యజ్ఞము” నకు నేను సర్వభావేన అంకిత మగుచున్నాను" అని స్పష్టము చేసెను. రైతాంగము మదిలో ఆనందోత్సాహములు నిండెను. ==ప్రశంసలు== SITARAM JINDAL FOUNDATION https://archive.org/details/dr.-ghanta-gopal-reddy-award-video-clip Honours 27 Awardees for exemplary contributions to the Society https://archive.org/details/awards-received-by-dr.-ganta-gopal-reddy Selected by the juries comprising very eminent persons. S R Jindal Prize - Rs.25 lakhs each {{Infobox artist|image= For Rural Development & Poverty Alleviation Dr. Ghanta Gopal Reddy Winner of S R Jindal Prize - 2011 for Rural Development And Poverty Alleviation Dr. G. Gopal Reddy established Mahatama Gandhi Lift Irrigation Society in Gaddipalli village and solved the recurrent drought problem of his village. He provided leadership for this successful effort by securing the cooperation of all the farmers who contributed 10% of their land for common purpose. This scheme benefitted 7700 farmers to irrigate 6600 acres of land. He also motivated the villagers to take up other development works like establishment of a Krishi Vigyan Kendra, establishment of Sri Aurobindo Institute of Rural Development, education and health facilities, self help groups and animal husbandry facilities in the village. 'S R Jindal Prize -- 2011' for 'Rural Development and Poverty Alleviation' with a cash prize of Rs. 25 Lakhs is awarded to Dr. G. Gopal Reddy jointly with Lok Biradari, Prakalp, for his dedicated work for all round development of Gaddipalli Village of Andhra Pradesh. [[దస్త్రం:AWARDS OF DR GHANTA GOPAL REDDY.jpg|thumb|alt=:AWARDS OF DR GHANTA GOPAL REDDY|:AWARDS OF DR GHANTA GOPAL REDDY]] [[దస్త్రం:SR JINDAL AWARD - DR GHANTA GOPAL REDDY RECEIVING FROM RAVI SHANKARJEE ART OF LIVING.jpg|thumb|alt=SR JINDAL AWARD - DR GHANTA GOPAL REDDY RECEIVING FROM RAVI SHANKARJEE ART OF LIVING|SR JINDAL AWARD - DR GHANTA GOPAL REDDY RECEIVING FROM RAVI SHANKARJEE ART OF LIVING]] [[దస్త్రం:SR JINDAL AWARD - DR GANTA GOPAL REDDY.jpg|thumb|alt=SR JINDAL AWARD - DR GANTA GOPAL REDDY|SR JINDAL AWARD - DR GANTA GOPAL REDDY]] [[దస్త్రం:SR JINDAL AWARD 2011.jpg|thumb]] [[దస్త్రం:ఆధునిక వ్యవసాయ పితామహుడు గోపాల్ రెడ్డి.jpg|thumb|alt=ఆధునిక వ్యవసాయ పితామహుడు గోపాల్ రెడ్డి|ఆధునిక వ్యవసాయ పితామహుడు గోపాల్ రెడ్డి]] [[దస్త్రం:ఘంటాకు జిందాల్ ఫౌండేషన్ అవార్డ్ - ఈనాడు 22 FEB 2012.jpg|thumb|alt=ఘంటాకు జిందాల్ ఫౌండేషన్ అవార్డ్ - ఈనాడు 22 FEB 2012|ఘంటాకు జిందాల్ ఫౌండేషన్ అవార్డ్ - ఈనాడు 22 FEB 2012]] ==స్వర్గీయ డా॥ ఘంటా గోపాల్ రెడ్డి గారి విగ్రహ స్థాపన :== స్వర్గీయ డా॥ ఘంటా గోపాల్ రెడ్డి గారి విగ్రహం మరియు పాలరాతి శిలా ఫలకాలు శ్రీ మాత మందిర ప్రాంగణం గడ్డిపల్లి లో ఆవిష్కరించ బడినాయి, ఆ శిలా ఫలకాలు పైన ఇవ్వబడిన వివరాలు స్వర్గీయ డా॥ ఘంటా గోపాల్ రెడ్డి గారి జననం: 14-02-1932 ;మరణం: 14-04-2018 దాతలు: బచ్చు సైదయ్య ధ॥ప|| కవిత -C.E.O, FSCS గడ్డిపల్లి సుందరి నాగయ్య ధూప పద్మ -Ex.C.E.O, FSCS గడ్డిపల్లి; ఆరెపూరి శ్రీనివాస్ ధ॥ ప॥ సరస్వతి - Ex.Director FSCS గడ్డిపల్లి; దొంగరి గోవర్థన్ ధ॥ ప॥ అనిత- H.M శ్రీ అరబిందోస్ స్కూల్; రైతు సేవా సహకార సంఘం- గడ్డిపల్లి- శ్రీ అరబిందోస్ స్కూల్ E/M గడ్డిపల్లి స్వర్గీయ డా॥ ఘంటా గోపాల్ రెడ్డి గారి విగ్రహ ఆవిష్కరణ. తేది :14-04-2022 గ్రా: గడ్డిపల్లి మం||గరిడేపల్లి జిల్లా సూర్యాపేట విగ్రహ ఆవిష్కరణ. శ్రీ గుంటకండ్ల జగదీష్ రెడ్డి గారు - ముఖ్య అతిధి తెలంగాణ రాష్ట్ర విద్యుత్ శాఖ మాత్యులు ॥శ్రీ శానంపూడి సైదిరెడ్డి గారు-శాసన సభ్యులు - హుజూర్నగర్; శ్రీ నలమాద ఉత్తమ్ కుమార్ రెడ్డి గారు - గౌరవ పార్లమెంట్ సభ్యులు శ్రీమతి గుజ్జ దీపిక యుగేంధర్రావు గారు - చైర్ పర్సన్ జిల్లా సూర్యాపేట శ్రీ నామ శ్రీధర్ గారు- పెండెం సుత శ్రీనివాస్ గౌడ్ రెడ్డి రవీందర్ రెడ్డి గారు శ్రీ సుందరి నాగేశ్వర్రావు గారు అం - శ్రీమితి మేకల స్రవంతి శోభన్ బాబు గారు శ్రీమతి బండారు రాజశ్రీ గారు - బచ్చు సైదయ్య గారు - ఘంటా సుధాకర్ రెడ్డి [[దస్త్రం:స్వర్గీయ డా॥ ఘంటా గోపాల్ రెడ్డి విగ్రహ స్థాపన.jpg|thumb|alt=స్వర్గీయ డా॥ ఘంటా గోపాల్ రెడ్డి విగ్రహ స్థాపన|స్వర్గీయ డా॥ ఘంటా గోపాల్ రెడ్డి విగ్రహ స్థాపన]] * Late Dr Ganta Gopal Reddy #statue@gaddipalli latest video link: https://archive.org/details/late-dr-ganta-gopal-reddy-statuegaddipalli ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} 1. SJF Prize 2011 Being Awarded To "Dr. Ghanta Gopal Reddy" Jointly Winner In The Field Of "Rural Development & Poverty Alleviation": https://www.sitaramjindalfoundation.org/photos.php?id=10 a) DR.GHANTA GOPAL REDDY AWARD VIDEO CLIP: https://archive.org/details/dr.-ghanta-gopal-reddy-award-video-clip 2. https://www.sitaramjindalfoundation.org/uploads/10/488107img_7676.jpg 3. https://archive.org/details/SRIMATHRUKRUPAGADDIPALLIABHYUDAYAMUDR.GANTAGOPALREDDY21 4. https://archive.org/details/SriMathruKrupa_GaddipalliAbhyudayamu_DrGantaGopalreddy 5. https://archive.org/details/s-r-jindal-foundation-awardees-2011-dr-ghanta-gopal-reddy-sitaram-jindal-foundation-news-clips 6. https://archive.org/details/s-r-jindal-foundation-awardees-2011-dr-ghanta-gopal-reddy-sitaram-jindal-foundation 7. Agriculture Scientist Ganta Gopal Reddy Dead: https://archive.org/details/agriculture-scientist-ganta-gopal-reddy-dead 8. Affiliated_colleges_ganta_goapl_reddy_gaddipally: https://skltshu.ac.in/affiliated_colleges_ganta_goapl_reddy_gaddipally.html 9. Dr-ganta-gopal-reddy-face-to-face-video: https://web.archive.org/web/20260502185456/https://telangana-gundechappudu.blogspot.com/2023/05/drganta-gopal-reddyface-to.html 10. Sitaram-jindal-foundation-honours-27: https://telugudevotionalswaranjali.blogspot.com/2012/03/sitaram-jindal-foundation-honours-27.html 11. Ganta Gopal Reddy Memories In Gaddipally: https://archive.org/details/ganta-gopal-reddy-memories-in-gaddipally 12. DR. GHANTA GOPAL REDDY AWARD VIDEO CLIP: https://archive.org/details/dr.-ghanta-gopal-reddy-award-video-clip 13. Mahatma Gandhi Lift Irrigation Project Gaddipalli DR Ganta Gopal Reddy Search Results: https://archive.org/details/mahatma-gandhi-lift-irrigation-project-gaddipalli-dr-ganta-gopal-reddy-search-results 14. DR. GANTA GOPAL REDDY HORTICULTURAL POLYTECHNIC, GADDIPALLY, SURYAPET DISTRICT: Link: https://skltshu.ac.in/affiliated_colleges_ganta_goapl_reddy_gaddipally.html 15. DR. GANTA GOPAL REDDY CLIPS FULL LIST LINK: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/21/dr-ganta-gopal-reddy SEARCH LINKS: 1. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/pdf/10.1002/j.1099-162X.1978.tb00487.x; 2. https://www.andhrajyothy.com/2022/telangana/nalgonda/funds-are-watershedsngtstelangana-673815.html; 3. https://krishi.icar.gov.in/ohs-2.3.1/index.php/misearch/results; 4. https://krishikosh.egranth.ac.in/handle/1/71593; 5. https://krishi.icar.gov.in/ohs-2.3.1/index.php/record/view/227576; 6. https://mguniversity.ac.in/web/assets/img/ResearchPublications/2017_Research%20Publications.pdf; 7.https://books.google.co.in/booksid=uDvuqawJDI4C&pg=PA289&lpg=PA289&dq=mahatma+gandhi+lift+irrigation+gaddipalli&source=bl&ots=RHog9RDwj8&sig=ACfU3U3zj_uWf7avIERu5VEb7r9cktjzCg&hl=te&sa=X&ved=2ahUKEwiD_a6V8ML_AhURXWwGHWXxCG04ChDoAXoECBcQAw#v=snippet&q=gaddipalli&f=true; 8. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/j.1099-162X.1978.tb00487.x; 9. https://dlc.dlib.indiana.edu/dlc/bitstream/handle/10535/9/workshop_on_cooperatives_in_resource_management.pdf?sequence=1&isAllowed=y; 10. https://www.andhrajyothy.com/2022/telangana/nalgonda/gopal-reddy-the-father-of-modern-agriculturengtstelangana-666352.html; 11. కీ శే డాక్టర్ ఘంటా గోపాల్ రెడ్డివిగ్రహఆవిష్కరణ# 14 April 2022#శాస్త్రవేత్త : https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/21/dr-ganta-gopal-reddy 12. Gaddipalli వికీ: [[గడ్డిపల్లె]] 13. http://wikimapia.org/12975455/Gaddipalli; jnws54rlsyn5kbirs7fg6owpm9gcd6p 4942572 4942571 2026-08-23T13:44:08Z CommonsDelinker 608 జగన్మాత_అనుగ్రహమునకు_అభ్యర్ధన.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942572 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist|image=}}గంటా గోపాలరెడ్డి గారు 1932 ఫిబ్రవరి 14వ తేదీన జన్మించారు. [[గడ్డిపల్లె|గడ్డిపల్]]లి, హుజూర్ నగర్ తాలూకా ఉమ్మడి నల్లగొండ జిల్లా తెలంగాణ రాష్ట్రం.వృత్తి Scientist (Agriculture ). 18 ఏప్రియల్ 2018 తేదీన మరణించారు . {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = గంటా గోపాలరెడ్డి | {{Infobox artist|image= }} [ | caption = గంటా గోపాల రెడ్డి | birth_name = | birth_date = 1932 పిబ్రవరి 14 | birth_place = {{Flagicon|భారతదేశం}} | spouse = రత్నమాల | children = కుమారుడు అజిత్, కుమార్తెలు: మీరా, లక్ష్మి | occupation = Scientist (Agriculture) | residence = | other_names = | image = | imagesize =200px | native_place = [[గడ్డిపల్లి]], [[హుజూర్ నగర్ తాలూకా]] [[ఉమ్మడి నల్లగొండ జిల్లా]] [[తెలంగాణ ]] రాష్ట్రం | death_date = | death_place = | death_cause = | known = Scientist (Agriculture ) | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = హిందూ | wife = | partner = | father = గంటా అనంతరెడ్డి | mother = వెంకటనర్సమ్మ | website = | footnotes = | employer = | height = | weight = }} == బాల్యము – విద్యాభ్యాసము: == ఆంధ్రప్రదేశ్లోని నల్లగొండ జిల్లా తెలంగాణా ప్రాంతములో నున్నది. ఈ జిల్లాలోని హుజూర్ నగర్ తాలూకాలోని [[గడ్డిపల్లె|'గడ్డిపల్లి']] అను గ్రామమందలి శ్రీ గంటా అనంతరెడ్డి శ్రీమతి వెంకటనర్సమ్మ సంపన్నకుటుంబ దంపతులకు 1932 సం॥లో, పిబ్రవరి 14వ తేదీన జన్మించారు గోపాలరెడ్డియని జన్మ నామకరణము చేసినారు . గడ్డిపల్లిలోని పాఠశాలలో1,2 తరగదులు చదివిన పిమ్మట, గ్రామీణ వాతావరణములో చదువుట కన్న, పట్టణ ప్రాంతములోని పాఠశాలలో చదివిన వారికి మంచి విద్య, చైతన్యపూరితమైన జ్ఞాన మందునని భావించిన తల్లిదండ్రులు మన గోపాలరెడ్డిని హైద్రాబాద్ నగరములో చదివించారు. 'వివేక వర్థనీ విద్యాలయము'లో 10వ తరగతి వరకు చదివి బోర్డు పరీక్షలో ప్రథమ శ్రేణిలో ఉత్తీర్ణుడైనాడు. == కళాశాల విద్య == గోపాలరెడ్డి రైతు కుటుంబమునకు చెందినవాడు. వ్యవసాయమందు ఆసక్తి గలవాడు. అందుకే అతనిలో వ్యవసాయశాస్త్రమునే చదువ వలయుననెడి పిపాస పెరిగినది. ఉత్తర భారతములోని సుప్రసిద్ధ అలహాబాద్ విశ్వవిద్యాలయమందలి అగ్రికల్చరల్ ఇన్స్టిట్యూట్ లో ప్రవేశమును సంపాదించి, 1948 నుండి 1952 సం॥ వరకు శ్రద్ధగా అధ్యయనము గావించి, ఉన్నతశ్రేణిలో ఉత్తీర్ణతను సాధించెను. 1952 సం||లో B.Sc. (Agri) పట్టాను సాధించి, వ్యవసాయ శాఖలో ఉద్యోగమును పొందెను. == ఉద్యోగం == '''ప్రభుత్వ ఉద్యోగ బాధ్యతలు:''' అవి స్వరాజ్యమవతరించిన తొలి రోజులు. హైద్రాబాద్ రాష్ట్రము నిజాం ప్రభువుల పాలన నుండి విముక్తమై భారత యూనియన్లో అంతర్భాగమైనది. దేశభక్తి పూరితులైన ప్రజలు పాలకులు యావద్భారత దేశమును, శీఘ్రగతిని, అభివృద్ధి సాధించుటలో ప్రథమ పంచవర్ష ప్రణాళికా కాలము 1952 నుండి 1957 వరకు పరచుటకు పంచవర్ష ప్రణాళికలను రచించిరి. దీనికి అనుబంధముగా దేశాభివృద్ధిని | ప్రప్రథమ ప్రాధాన్యతను "ఆహార కొరత నివారణ"గా చేపట్టి వ్యవసాయ విస్తరణకు పెద్దపీట వేసినారు. '''వ్యవసాయ విస్తరణాధికారి''': అలహాబాద్ విశ్వవిద్యాలయము నుండి, వ్యవసాయ శాస్త్రములో B.Sc. విస్తరణాధికారి' (Agricultural Extension Officer) పదవిని, హార్టికల్చర్ డిపార్టు పట్టా పుచ్చుకొని వచ్చిన మన గోపాలరెడ్డికి, హైద్రాబాద్ ప్రభుత్వము వారు 'వ్యవసాయ మెంటులో 6 మాసములు నల్లగొండ జిల్లాలోనే కట్టబెట్టినారు. 1952 సం॥ నుండి 1958 వరకు అత్యున్నత ప్రమాణములతో, అందించినవారి సేవలకు ప్రతిగా హైద్రాబాద్ ప్రభుత్వము మెరిట్ సర్టిఫికేటు' (Merit Certificate) ను బహూకరించి, వారిపై ప్రశంసల జల్లు కురిపించినది.నల్లగొండ జిల్లా 'వ్యవసాయ విస్తరణాధికారి' గా అత్యుత్తమ సేవలను అందించి, వ్యవసాయ రంగమును, ప్రగతిపథములో నడిపించినందుకు, 1954-55 మరియు 1955-56 సం॥లలో ప్రభుత్వము వారు గోపాలరెడ్డికి “నగదు పురస్కారము"ను యిచ్చి సత్కరించినారు. '''విశిష్టమైన వారి సేవా నిరతి :''' గోపాలరెడ్డి 'వ్యవసాయ విస్తరణాధికారి'గా నల్లగొండ జిల్లాలో, వ్యవసాయ రంగ అభివృద్ధికై ఒక వినూత్నమైన విప్లవమునే సృష్టించి నారనుటకు, వారు చేపట్టిన దిగువ కార్యక్రమాలే తార్కాణముగా నిలుచును. 1. ఆధునిక వ్యవసాయం, సాంకేతిక శాస్త్ర పద్ధతిలో సాగాలని, రైతాంగమునకు శిక్షణ యిచ్చుట. 2. రైతులు వ్యవసాయ క్షేత్రాలందు, ప్రయోగాత్మక వ్యవసాయ ప్రదర్శన నిర్వహించి చూపుట. 3. నూతన వ్యవసాయ పద్ధతులను, రైతుల క్షేత్రాలలో, శిక్షణా పూర్వకంగా నిర్వహించి చూపుట. 4. వ్యవసాయ పంటల మెరుగైన దిగుబడికి అవసరమగు ఎరువులను, మందులను, సకాలములో సరఫరా చేయుట. 5. వ్యవసాయ వార్తలను రైతులకు చేరవేయుట. వ్యవసాయ రంగ అభివృద్ధిని మరియు రైతాంగము యొక్క ప్రయోజనమును దృష్టియందుంచుకొని, పై కార్యక్రమాలను వారు చిత్తశుద్ధితో నిర్వహించుటయే గాక వారి సిబ్బందికి కూడా, రైతుబాంధవులకు అవసరమగు సహాయ సహకారములను, సకాలములో అందించుటకు పురమాయించుటచే, రైతులకు పంటదిగుబడి పెరిగి ప్రయోజనము సమకూరినది. గోపాలరెడ్డి పనికి కూడా గుర్తింపు దక్కినది. ప్రభుత్వ దృష్టి నాకర్షించిన వారి కార్యసరళి రాష్ట్రమందు ఆదర్శప్రాయమై నిలచినది. ==అమెరికాలో ఉన్నత విద్యనార్జించుట:== శ్రీ గోపాలరెడ్డి యందు ఉరకలెత్తిన ఉత్సాహము యింకను పై చదువులు పూర్తి చేసి, పరిశోధనా వ్యాసంగమును కూడా చేపట్టవలయునన్న ఆకాంక్ష పెరిగినది. అవసరానికి అందివచ్చిన అవకాశమన్నట్లు, అమెరికా ప్రభుత్వము వారు మన రెడ్డి గారికి, 1958లో ఉన్నత చదువులకు Full Bright Scholarship ను ప్రధాన మొనరించుట జర్గినది. దానితో వారు అమెరికాలోని, మిన్నెసోటా విశ్వవిద్యాలయములో ప్రవేశాన్ని పొంది, 1958- 1960 సం॥లో భూమికి సంబంధించిన శాస్త్రమందు, M.Sc. (Soil Science) (పరిశోధనా సహాయకులుగా) పట్టా పొందినారు. ఆ తర్వాత అదే క్రమంలో గోపాలరెడ్డి గారికి East West Centre Fellowship పై, అమెరికాలోని 'హోనోలూలు' రాష్ట్రమందలి “హా వాయిల్ విశ్వవిద్యాలయము" నందు 1960 1964 సంవత్సరముల మద్యకాలములో వ్యవసాయ శాస్త్రమందు పరిశోధన చేయుటకు ప్రవేశము లభించినది. భూమికి చెందిన శాస్త్రము (Soil Science) నందు పరిశోధనా వ్యాసంగమును విజయవంతంగా నిర్వహించి, Ph.D. పట్టాతో సత్కరింపబడి, విజయ దర్పముతో స్వదేశానికి తిరిగి వచ్చిరి. == భారత దేశమునకు తిరిగి వచ్చుట: == (డా॥ గోపాలరెడ్డి గారి మాటలలో) "1964 సం|| ఏప్రిల్ 4వ తేదీన అమెరికా నుండి తిరిగి వచ్చి హైద్రాబాదులో దిగినాను. 24-4-1964న దర్శనదినము నాడు ఆశ్రమమునకు చేరుకొని శ్రీమాతను సందర్శించి, ఆ జగన్మాత ఆశీస్సులు పొందినాను. అంతకు ముందే నిర్ణయించిన విధముగా మా ఏకైక కుమారుడు చిరంజీవి అజిత్రెడ్డిని ఆశ్రమ పాఠశాల (International Centre of Education) లో 4వ తరగతిలో చేర్పించినాను. అతను అక్కడే చదివి, అనంతరము శ్రీమాత అనుమతితో శ్రీ అరవిందాశ్రమ సభ్యుడుగా చేరిపోయినాడు. ఇది మా అదృష్టము మరియు గర్వకారణముగా భావించుచున్నాము. శ్రీమాత ఒడిలో వానికి ఆశ్రయము దొరికినట్లే, ఆమాత యొక్క సంపూర్ణ అనుగ్రహము మాపై కూడా ప్రసరించినది. అప్పటి నుండి ప్రతి దర్శనమునకు మేము కుటుంబసభ్యులము, ఆశ్రమానికి అమ్మ అనుగ్రహ ఆశీస్సులు పొందుటకు వెళ్లుచున్నాము. మేము ఆశ్రమానికి వెళ్లిన ప్రతిమారు, ఆశ్రమ వ్యవసాయ క్షేత్రము (Ashram Lake Farm) ను సందర్శించి, అచటి అభివృద్ధిని చూచుట పరిపాటి అయినది. ఆ క్షేత్రము సువిశాల మైనది. 300 ఎకరములలో విస్తరించి యున్నది అందులో కొబ్బరి తోట, హార్టీ కల్చర్ వంటలు, అనగా ఫలములు, కూరగాయల, పాలుత్పత్తి తదితరమలైన పంటలను శ్రీ ద్యుమన్ గారి ఆజమాయిషీలో పండించుచున్నారు. క్షేత్రము యొక్క నిర్వహణ చాలా చక్కగా నున్నది. శ్రీ డ్యుమన్ గారు దక్షిణ ఆఫ్రికానుండి అరుదెంచినవారు. శ్రీ అరవిందుల అంతరంగిక శిష్యులు, శ్రీ మాత అనుంగు బిడ్డ. చాలా మారులు నేనాక్షేత్రమును సందర్శించటతో నాకు వారు మిత్రులైనారు. ఆ వ్యవసాయ క్షేత్రమునకు అనుసంధానముగా అక్కడొక వ్యవసాయ వృత్తి విద్యా శిక్షణా సంస్థ' (Vocational Agricultural Institution) నేర్పాటు చేసిన బాగుండునని వారితో సూచించగా, ఆ విషయమును శ్రీమాతకు వ్రాసి వారి ఆశీస్సులను పొందవలసినదిగా వారు నాకు సంలహా యిచ్చినారు." ఆ విధమైన సంస్థ ఆశ్రమంలో లేదు. ముందు ముందు తానచటికి వచ్చినపుడు నిర్వహించ వచ్చునను దృష్టితో నుండిరి. కుటుంబమంతా ఆశ్రమానికి తరలి రావాలనే సంకల్పము వారిలో బలముగానే యుండెను. అదే విషయమును తమ భార్యతో కూడా చర్చించి, భవిష్యత్తులో తమ బిడ్డలకిద్దరికి సమగ్ర విద్యలభించగలదని తలచినారు. మొదట ఆమె సంశయించినది. కాని తర్వాత తన అంగీకారమును తెల్పినది. శ్రీ అరవిందాశ్రమం సందర్శించిన నాటి నుండి శ్రీమాత ప్రభావము గోపాల రెడ్డిపై నిరంతర ముండుటచే, ఆయనలో ఆశ్రమంలో చేరిపోవాలనెడి బలమైన ఆకాంక్ష పని చేయుచునే యున్నది. ఇదే విషయమును పేర్కొనుచు ఆయన శ్రీ మాతకు నౌక లేఖ వ్రాసి తన ఆకాంక్షను తెలిపెను. సమాధానముగా శ్రీమాత నుండి ఆశ్రమంలో వుండుటకు అనుమతి లభించినది, కాని ఒక షరతు విధించినది. అదేమనగా "నీ జన్మస్థలముతో సంబంధమును త్రెంచుకొని ఆశ్రమంలో చేరవచ్చునని", తన లేఖపైననే వ్రాసి తన ఆశీస్సులనందించినది. ఆశ్రమంలో చేరుటకు అనుమతి లభించినందుకు ఆనందము, జన్మస్థలముతో సంబంధమును త్రెంచివేయుట అసాధ్యమగుట దుఃఖ దాయకము. ఇప్పుడిక చేయాల్సిన కర్తవ్యము బోధపడక, తన తాతల నుండి సంక్రమించిన భూములను విక్రయించుటకే నిశ్చయించి ప్రయత్నమారంభించెను. కాని ఎవరు ఇంత పెద్ద ఆస్తిని కొనుటకు ముందుకు రాలేదు. ఆ గ్రామములో ఆయనకన్న అధిక సంన్నులు లేరు. మిగిలిన వారందరు మధ్యతరగతి, పేద వర్గమునకు చెందినవారే యగుట వలన, తనకు నిరాశే ఎదురైనది. ఎన్నివిధములుగా ఆలోచించినా బోధపడలేదు. విఫల మనోరథుడై చేయునది లేక వగచుచు కాలము గడుపుచుండెను.. ఆయనలో క్రమక్రమముగా ఆశ్రమము పోవలయునన్న ఆలోచన అడుగంటినది. == ఆంధ్రప్రదేశ్ వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయంలో ప్రవేశం : == గోపాలరెడ్డి గారు అమెరికా నుండి తిరిగివచ్చిన తర్వాత ఆంధ్రప్రదేశ్లో 1964లో నూతనంగా వెలసిన వ్యవసాయం విశ్వవిద్యాలయంలో "సైంటిఫిక్ పూల్ ఆఫీసర్" (Scientific pool Officer) గా తాత్కాలిక పదవిలో చేరినాడు. అపుడాయన CSIR ఫెలోషిప్ వున్నాడు. ఆరు నెలలకే అసోసియేట్ ప్రొఫెసర్ పదవిని Soil Science & Agricultural Chemstry డిపార్టుమెంటులో పదవిని యిచ్చినారు. ఆనాటి నుండి అదే విశ్వవిద్యాలయములో April 1969 వరకు పని చేసినారు. వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయ అధ్యాపక వృత్తి - వృత్తిలో ప్రవేశము : డా॥ గోపాలరెడ్డి గారు వ్యవసాయ శాస్త్రములో అత్యున్నత శిఖరములకు అధిరోహించి, అమెరికా నుండి తిరిగి వచ్చిన పిదప, అభివృద్ధి చెందిన అమెరికా దేశములో తాను పొందిన ఉన్నత వ్యవసాయ విద్యాఫలములను, మన దేశీయ విద్యార్థులలో పంచుటకు సంకల్పించుకొన్నారు. హైద్రాబాదులోని వ్యవసాయ విశ్వ విద్యాలయము, వారిని ఆహ్వానించి అధ్యాపక పదవితో సన్మానించినది. ఆంధ్రప్రదేశ్ వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయములో అసోసియేట్ ప్రొఫెసర్గా పదవీ బాధ్యతలను చేపట్టి, వ్యవసాయ విద్యకు చెందిన అకడమిక్ ప్లాన్ను సంసిద్ధ పరచుటకై తీవ్రమైన కృషి చేసినారు. ==వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయములో నిర్వహించిన కార్యములు :== 1. వ్యవసాయ విద్యలో గ్రాడ్యుయేట్ & పోస్టు గ్రాడ్యుయేట్ తరగతులకు 'అగ్రానమీ' (Agronomy) నందు మరియు భూమికి చెందిన శాస్త్రము (Soil Science) నందు పాఠములను బోధించినారు. 2. విశ్వవిద్యాలయములోని అకడమిక్ కోర్సులకు చెందిన పాఠ్య ప్రణాళికను, సంసిద్ధ పరచుటలో తీవ్ర కృషి చేసినారు. 3. పరిశోధనా మెథడాలోజి రూపొందించుట, భూమిని పునరుద్ధరించుట, దానిని సారవంతము చేయుట, నీటి సంరక్షణ మున్నగు రంగాలందు మెరుగైన ఫలితాలను రాబట్టుటకు కృషి చేసినారు. 4. గురు పోస్టు గ్రాడ్యుయేట్ విద్యార్ధులకు, సహాయకులుగా యుండి, వారికి పరిశోధనా రంగమున ఉత్తమ శిక్షణను అందించినారు. 5. ఆం. ప్ర. వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయములోని 'అగ్రికల్చర్ ఫ్యాకల్టీ బోర్డు మెంబర్' గాను, మరియు వ్యవసాయ విద్యాలయము యొక్క 'అకడమిక్ కౌన్సిల్ మెంబర్' గాను చురుకైన పాత్ర పోషించినారు. 6. విశ్వవిద్యాలయ గ్రాడ్యుయేట్ మరియు పోస్టు గ్రాడ్యుయేట్ స్థాయి కోర్సులకు 'అకడమిక్ ప్లానింగ్'ను సంసిద్ధ పరచినారు. 7. సాగు చేయు భూక్షేత్రముల అభివృద్ధి మరియు వవ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయ విస్తరణ కార్యకలాపాల నిర్వహణను చేపట్టినారు. 8. వివిధ అంతర - వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయ సెమినార్లలోను వర్క్ షాపుల్లోను పాల్గొని అకడమిక్ ప్లానింగ్ పరిశోధనా రంగమునకు చెందిన పద్ధతులను మెరుగు పరచుట, గ్రామీణ వ్యవసాయాభివృద్ధి వంటి అంశము లందు నిశితమైన తమ అభిప్రాయాలను తెలిపినారు. == గడ్డిపల్లిలో లిప్పు ఇరిగేషన్ యేర్పడుటకు ప్రధాన కారణములు: == గడ్డిపల్లి గ్రామములో, లిఫ్టు ఇరిగేషన్ ఉద్యమము ప్రారంభమగుటకు 4 ప్రధాన సంఘటనలు చోటు చేసికొన్నవి. 1. శ్రీ గోపాలరెడ్డి గారి చిన్నాన్న గారు ఆయనను స్వార్ధపరుడనుట. 2. లింగాల గ్రామమునకు చెందిన శ్రీ మధుసూదన రెడ్డి గారు తమ గ్రామాల వారందరకు లిఫ్టు ఇరిగేషన్ సౌకర్యమును కలుగు చేయుటకు ప్రయత్నించ వలసినదిగా కోరుట. 3. ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వము వారి ఔదార్యము, 'నాగార్జున సాగరము' ఎడమ కాలువ నుండి లిఫ్టు ద్వారా నీరు తోడుకొని, వ్యవసాయమునకు అనుమతించి, జీవో విడుదల చేయుట. 4. ఆంధ్రప్రదేశ్ వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయములో పని చేయు ఆచార్యులందరకు లిఫ్టు ఇరిగేషన్ విషయములలో శిక్షణ నిచ్చు - కమ్యూనిటి లిఫ్టు ఇరిగేషన్ సొసైటీలకు, బ్యాంకుల నుండి ఋణ సదుపాయము కల్పించుటకు అంగీకరించుట. ఈ నాలుగు సంఘటనలు శ్రీ గోపాలరెడ్డి గారిని లిఫ్టు ఇరిగేషన్ దిశగా నడిపించి, ఆ కార్యసాధనకు ఊతము నిచ్చినవి. ఈ విధముగా ఆ మహత్కార్యానికి అంకురార్పణ జరిగినది. వివరములలోకి వెలదాం ! == గడ్డిపల్లిలో లిఫ్టు ఏర్పడుటకు ప్రధాన సంఘటన: == శ్రీ గోపాలరెడ్డి గారి హైద్రాబాదులోని వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయంలో ఉద్యోగం చేస్తన్నపుడు, వారమున కొకమారు గడ్డిపల్లి వచ్చెడివారు. ఒక పర్యాయము తాను గ్రామానికి వచ్చినపడు మిత్రులను, బంధువులందరిని కల్సికొనెడివారు. ఎక్కువగా వారి చిన్నాన్న గారైన గంటా చిన అనంతరెడ్డి గారితో కాలక్షేపము చేయుటలో తమ కుటుంబానికి చెందిన అనేక విషయాలను తెల్సుకొనెడివారు. వారితో మాటల సందర్భమున ఒకమారు “గోపాలరెడ్డీ! నీవు చాలా అదృష్టవంతుడవు. పెద్ద పెద్ద చదువులు చదివినావు. పెద్ద ఉద్యోగము చేయుచున్నావు. నీవు మన కుటుంబమ నకు గర్వకారణము. నియంత చదువులు మన కుటుంబములో చదివిన వారెవరున్నారు? నీవే మన కులదీపకుడవు. గంటా వారి వంశకీర్తిని విస్తరింప చేసినావు. నీవు ధన్యుడవు. చల్లగా వర్ధిల్లు"మని దీవించి మరొక్కమాట కూడ అనెను. "వారీ! ఎంతైనా నీవు స్వార్ధ పరుడివేరా !" మాటల సందర్భములో వారి నోటి నుండి దొర్లినవి. అంతే కాని పనికట్టుకొని అతనిని నిందించాలని గాని, కోపముతోగాని అనిన మాటలు కావవి. వారు ఎల్లపుడు అతి చనువుగాను హాస్యరస భరతముగాను మాట్లాడెదరు. తన చుట్టూ వున్న వారి నందరిని సదా నవ్విస్తుంటారు. ఈ మాటలు గోపాలరెడ్డిలో కలకలమురేపినవి. ఇట్లించుకన్నాడబ్బా! అని ఆలోచనలో పడిన ఆయన “ఎందుకు చిన్నాన్నా మీరావిధముగా అంటిరేమి ?" అని ప్రశ్నించాడు. అప్పుడు “గత మూడు సంవత్సరాలుగా మన ప్రాంతములో వర్షములు లేవు, ఘోరమైన కరువు యేర్పడి యున్నది. పంటలు లేవు. భూగర్భ జలములడుగంటినవి. బీద బిక్కి జనము అన్నమో రామచంద్రా! యని అలమటించుచున్నారు. దారుణమన ఈ పరిస్థితిలో కూడా నీ బావిలో జలమున్నది. 10 ఎకరములలో పంటలు పండు చున్నవి. పైగా నీవు పట్నంలో పెద్ద ఉద్యోగంలో నున్నావు. పైసలు కూడా పుష్కలము. ఇన్ని విధములుగా నీ పరిస్థితి సురక్షితము. మా బ్రతుకులకే ముప్పు యేర్పడినది. కాదా ! నీవు ఎన్నడైనా మా గురించి ఆలోచించినావా? చదువుల్లో పెద్ద చదువు నీది, పైగా పట్నంలోని పెద్దలందరూ నీకెరుక. కావున మాకేదైనా దారి చూపంచ వచ్చుకదా ! నీవు మాగురించి ఎప్పుడైనా ఆలోచించినావా? నేనన్నది యదార్ధము కాదా !" అని వారి చిన్నాన్న గారు యిదంతా వల్లించారు. ఈ మాటలు మన గోపాలరెడ్డిలో ఆలోచనలను రేకెత్తించినవి. చిన్నాన్న గారి మాటల్లో యదార్ధము లేదని కాదు. కాని ఆ పెద్దాయన ఈ విధముగా ఎప్పుడు అనలేదు కదా ! అని వుంటే ఆలోచించేవాడను కదా ! అని తన మదిలోనే అనుకొని, యిప్పటికైనా మించిపోలేదు. రైతాంగమంతా ఐక్యంగా ఒక్కమాటపై వుంటే అందరి బ్రతుకులు బాగుపరచుకొనవచ్చననవి తన చిన్నాన్నతో అనెనె. అందుకు వారు అదెట్లు సాధ్యపడునని ప్రశ్నించారు. "దేశమంతటా కరువు ఏర్పడినది. దీనిని అధిగమించుటకు ప్రభుత్వము వారు - రైతులు సామూహికంగా లిఫ్టు ఇరిగేషన్ పద్ధతిలో నాగార్జునసారగ్ ఎడమ కాలువ (లాల ్బహదూర్) నుండి నీరు తోడుకొని వ్యవసాయము చేసికొనుటకు మనకు అవకాశమును కల్పించినారు. ఆ మేరకు ఒక జీవోను విడుదల చేసినది. కలిసి కట్టుగా ప్రయత్నించినపుడది సాధ్యము కాగలదు." అని మన శాస్త్రవేత్త తన చిన్నాన్నకు విన్నవించెను. సహజముగా సరళ స్వభావం, ఉత్సాహవంతమైన నైజము గల వారి చిన్నాన్నకు అమితానందము కల్గినది. మరొక ఆలోచన లేకుండా యిర్వురు కల్పి ఈ బృహత్తర కార్యాన్ని సాధించుటకు నిర్ణయించుకున్నారు. తాను పట్నంలోను, అధికార గణంతోను సంప్రదింపులు జరుపుటకు పైరవీ చేయుటకు పూనుకొనెద ననగా, ఆ పెద్దాయన గ్రామ రైతులకు యీ విషయాన్ని తెలిపి, వారినే గాక చుట్టూరా వున్న పల్లెల లోని జనాన్ని కూడా నిద్రలేపి సమాయత్త పరచుటకు సిద్ధమైనారు. అదే ఊపులో గ్రామ గ్రామానికి వెళ్లి రైతులకు నీటి విషయము తెలిపి, మనం యిక పంటలు పండించుకొనుటకు మార్గము యేర్పడినట్లు రైతాంగమునకు తెలియబరచగా వారు వేసే అనేక ప్రశ్నలకు సరియైన సమాధానములిచ్చెను. ఎవరు చేయుదురు ఈ పనినని వారు ప్రశ్నించినపుడు, నేను మరియు మా అన్నకుమారుడు మేమిద్దరము కల్పి 1 + 1 = 11 అని సమాధానము తెలిపి, అందరిని సమాయత్త పరచుపనిని తన భుజానికెత్తుకొనెను. ఈ విధమైన తన చిన్నాన్న ప్రయత్నము తనలో విశ్వాసమును పెంచినది. కార్యసాధన జరుగ గలదని విశ్వాసము కుదిరినది. తన చిన్నా గారిని రైతులను ఆయత్తపరచుటకు తెలిపి తాను నిర్వహించాల్సిన కార్యములను సాధించు దిశలో పట్నం వెళ్లి తన ప్రయత్నములందు మునిగిపోయెను. == లిఫ్టు ఏర్పడుటకు రెండవ సంఘటన- == శ్రీ మధుసూదన్ రెడ్డి, లింగాల గారి ప్రోత్సాహము : గడ్డిపల్లి గ్రామమునకు సమీపములోనే గల మరో చిన్న గ్రామము "లింగాల”. అచటి పెద్ద రైతు శ్రీ మధుసూదన్ రెడ్డి గారు. మన రెడ్డిగారికి అత్యంత సన్నిహితుడు, బంధువు కూడాను. గోపాలరెడ్డి గారితో వారు కల్సినపుడు, “నీవు వ్యవసాయ శాస్త్ర వేత్తవు, ఆ డిపార్టుమెంటు వారితో నీకు సంబంధాలున్నవి. నీవు యే విధముగానైనా ప్రయత్నించి మన గ్రామాలకు లిఫ్టు ఇరిగేషన్ సౌకర్యము కల్పించాలి" అని కోరెడివారు. వారి చిన్నాన్న గారు అనుటకు ముందు నుండే అడుగుచుండెను. ప్రయత్నించెదమని బదులు చెప్పుటతోనే గడచిపోయేది. వీరి యిర్వురి ఆలోచన బీజప్రాయములోనే ఆగి పోయినది: == లిఫ్టు ఏర్పడుటకు మూడవ సంఘటన-ప్రభుత్వ అనుమతి జీవో విడుదల : == ఆనాడు మనరాష్ట్రములో యేర్పడిన కరువు పరిస్థితులకు ప్రజలు దుర్భర స్థితులందు చిక్కుకొని తల్లడించు చుండిరి. వర్షములు లేవు. పంటలు లేవు. పశుగ్రాసమునకు కూడా కొరత యేర్పడినది. మనుష్యులతో పాటు వారినాశ్రయించు కొని యున్న మూగ జీవాలకు కూడా కష్టమే సంభవించినది. ఇట్టి తరి మన ప్రభుత్వము వారు ఔదార్యముతో, నాగార్జునసాగరము యొక్క ప్రధాన కాలువ (లాల్ బహదూర్ కాలువ)కు యిరుప్రక్కన గల బీడు భూములను కమ్యూనిటి లిఫ్టు పద్ధతిలో ఇరిగేషన్ కొనసాగించుకొనుటకు అనుమతించి, జీవో విడుదల చేసినది. ప్రభుత్వము అన్ని విధములుగా సహకరించుటకును, బ్యాంకులు కావలసిన ధనమును ఋణముగా యిచ్చుటకు సౌకర్యము కల్పించబడినది. రైతులు సిద్ధమైతే చాలు. వీని నన్నిటిని సమన్వయ పరచు నాయకత్వం కూడా ముఖ్యమైది. '''లిఫ్టు ఏర్పడుటకు నాల్గవ సంఘటన - వ్యవసాయ శాస్త్రవేత్తలకు బ్యాంకు అందించిన శిక్షణ :''' బ్యాంకు అధికారులు తమ వాణిజ్యమును విస్తరించుట కొరకు, ప్రభుత్వము వారు లిఫ్టు ఇరిగేషన్ సౌకర్యము కల్పించిన దృష్ట్యా, ఒక యోజనను రూపొందించు కొని, వ్యవసాయశాస్త్రవేత్తకు, అధికారులకు తాము కల్పించే ఋణసౌకర్యమునకు విధించిన నియమములు, షరతుల వివరములను వారికి తెలియపరచి, తగు విధముగా రైతు కమ్యూనిటిని సిద్ధపరచుటకు శిక్షణ యిచ్చినారు. వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయము లోని ఆచార్యలందరకు ఈ శిక్షణ యిచ్చుట వలన, ఆ వివరములను మన రెడ్డి గారు మొదటనే తెల్సియుండుట జరిగినది. ఆ విధముగా లిఫ్ట యేర్పాటుకై అనుకూలించినది. ఈ విధముగా అన్ని సంఘటనలను పరిశీలించినపుడు, చిన్నాన్న గారి 'విమర్శ' నుండి లింగాల మధుసూదన్ రెడ్డి గారి ప్రోత్సాహము', ప్రభుత్వ 'ఔదార్యము', బ్యాంకు వారందించిన 'శిక్షణ' - యివన్నీ మన కథానాయకుని ముందు నుండే సంసిద్ధపరచుటకు తారసిల్లినట్లు అర్థము కాగలదు. దైవలీలను, దైవ సంకల్పమును ఎవరెరుగ గలరు. ఈ మహత్తరమైన కార్యసాఫల్యతకే వారుద్దేశించబడినట్లు ధృవ పడుచున్నది. మహనీయుల వల్లనే కదా మహత్కార్యములు సిద్ధించునది ! '''గడ్డిపల్లిలో గంటా అనంతరెడ్డి గారి ప్రయత్నములు :''' గడ్డిపల్లి లిఫ్టు ఇరిగేషన్ పనిని మన గోపాలరెడ్డి గారు మరియు వారి చిన్నాన్న అనంతరెడ్డి గారు భుజానికెత్తుకొని ఎవరి ప్రయత్నములో వారు నిమగ్నమైనట్లు చెప్పు కున్నాము. వారి వారి పనులలో జరిగిన పురోభివృద్ధిని సమీక్షించి ముందేగుదాము. ఉత్సాహవంతుడైన వారి చిన్నాన్న గారు ఊరంతా తిరిగి ప్రతిరైతును కల్పి మనకు నాగార్జున సాగరజలము రానున్నది. అందరికి సుఖ సంతోషములు, అతి త్వరలో చేకూరగలవు. మేము యిర్వురము అనగా, మా గోపాలరెడ్డి మరియు నేను కల్సి ప్రయత్నించుచున్నాము. గ్రామములోని రైతులందరి మధ్య ఈ విషయానికి సంబంధించిన చర్చలు తీవ్రమైనవి. గడ్డిపల్లిలోనే కాదు పరిసర గ్రామాలందు కూడా ఈ చర్చలు ముమ్మరమైనవి. నీరు వచ్చుట సాధ్యమా ? అసాధ్యమా ? అని ఎవరిడిగినా మన రెడ్డి ఏమి చెప్పకుండా తనపని తాను చేసుకపోవుచున్నాడు. రైతుల మధ్య నీటి సమస్య మీదనే చర్చలు జరిగినవి. రైతులందరిని పిలిచి ఈ విషయము పై మీటింగ పెట్టుటకు ముందే గోపాలరెడ్డి గారు తన ఉద్యోగమునకు సెలవు పెట్టి సమాచార సేకరణ కుపక్రమించెను. మొదటి పనిగా జీవో కాపీని సంపాదించి, అందులో సాధ్యాసాధ్యాలను పరిశీలించుట, రెండవ పనిగా వొల్టాస్ కంపెనీ వారితో, తమకు భారీ తరహా లిఫ్టు పరికరములు అవసరమును తెల్పుట. గడ్డివల్లి మరియు పరిసర గ్రామాలకు చెందిన 6,000 ఎకరములకు పారకమునకు తగిన ఇంజన్లను సప్లై చేయుటకు కోరుట జరిగినది. ఆ తర్వాత ఇండియన్ హ్యూం పైపుల కంపెనీ వారిని కల్పి వారు ఏమేరకు పైపుల నిర్మాణము చేయగలరో తెల్సుకొని మనకు అవసరమగు సైజులను వారికి తెలియబరచుట జరిగినది. ఆ తర్వాత అతి ప్రధానమైన పని ఆర్థిక వసతిని సమకూర్చుట. అందుకొరకు స్టేట్ బ్యాంక్ ఆఫ్ హైద్రాబాదు ఆఫీసుకు వెడలి జనరల్ మేనేజర్ (ఆపరేషన్స్) గారిని కల్పినారు. వారు మన గోపాలరెడ్డి గారికి పరిచయమున్నవారే. వారు వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయములో నున్నపుడు బ్యాంకు వారిచ్చిన శిక్షణ సమయములో పరిచయమైన వారగుట వలన వారితో చనువు ఏర్పడినది. ఈ ప్రాజెక్టు పనిలో ముందుకు సాగవచ్చునా యని అడుగగా పోవచ్చునని తెల్పినారు. గోపాలరెడ్డి గారు ప్రభుత్వము నుండి జీవో కాపీని సంపాదించి వోల్టాస్ కంపెనీ వారిని, ఇండియన్ హ్యూం పైపుల కంపెనీ వారిని ఆపైన స్టేటుబ్యాంక్ ఆఫ్ హైద్రాబాద్ వారితో సంప్రదించి, అన్ని సంస్థల నుండి అనుకూల స్పందన రాగా, ప్రాజెక్టు పని ఆశావహంగానే అనిపించినది. అంతరంగంలో కార్యసాధన తథ్యమని తేలిపోయినది. ఇక మిగిలిన పని జగన్మాత ఆశీస్సులు. == జగన్మాత అనుగ్రహమునకు అభ్యర్థన: == లోగా తాను ఆశ్రమంలో స్థిరపడుటకు సంకల్పించి శ్రీమాత నర్ధించెను. గడ్డిపల్లిలోతో సంబంధము త్రెంచుకొని రావచ్చునని శ్రీమాత అనుమతించినది. కాని అది సాధ్యపడలేదు. మరి యిప్పుడేది నిర్ణయము ? తనకు తాను తేల్చుకోలేని స్థితి. మరొక మారు శ్రీమాతనే అర్థించి, దైవేచ్ఛ ననుసరించి, తనకేది సురక్షితమైన మార్గమో తెలుపవలసినదిగా వేడుకొనెను. అందుకు శ్రీమాత "You work at Gaddipally" అని వ్రాసి తన ఆశీస్సులతో పంపించినది. మన గోపాలరెడ్డి గారు ఆ 'ఆశీస్సులను' వట్టి మాటలుగానో లిఖింపబడిన అక్షరాలు గానో చూడక, దాని వెనక ఆధ్యాత్మిక శక్తి, బలము, విజ్ఞానము, సత్యము, జ్ఞానము ప్రేమ యివన్ని వున్నట్లు భావించినాడు. ఇవన్నీ ఆయనలో అజేయమైన విశ్వాసమును, ధైర్యమును బలమును ఆయనకు సంక్రమింప జేసినవి. కార్యసాధనలో వారికెట్టి విఘ్నములు, అవరోధములు యిక్కట్టులు, శతృత్వములు, సహాయ నిరాకరణ లాంటి కష్టములు ఏర్పడవు అన్నట్టి దృఢ నిశ్చయము కల్గినది. "శ్రీమాత ప్రసాదించిన వరములు నాకు రక్షణను కల్పించి, మార్గదర్శనము చేయగలవను విశ్వాసము కలదు కావుననే నా సేవలను గడ్డిపల్లి ప్రాజెక్టునకు - అనగా 6 గ్రామాలకు 6000 ఎకరాల భూమి సాగునకు వినియోగించ దలచినాను" అని అనెను. "ఈ ప్రాజెక్టు పనిని నేను దైవకార్యముగా భావించి, నన్ను నేను ఆ దైవము యొక్క పనిముట్టుగా భావించి, మహనీయమైన ఈ "కృషి యజ్ఞము” నకు నేను సర్వభావేన అంకిత మగుచున్నాను" అని స్పష్టము చేసెను. రైతాంగము మదిలో ఆనందోత్సాహములు నిండెను. ==ప్రశంసలు== SITARAM JINDAL FOUNDATION https://archive.org/details/dr.-ghanta-gopal-reddy-award-video-clip Honours 27 Awardees for exemplary contributions to the Society https://archive.org/details/awards-received-by-dr.-ganta-gopal-reddy Selected by the juries comprising very eminent persons. S R Jindal Prize - Rs.25 lakhs each {{Infobox artist|image= For Rural Development & Poverty Alleviation Dr. Ghanta Gopal Reddy Winner of S R Jindal Prize - 2011 for Rural Development And Poverty Alleviation Dr. G. Gopal Reddy established Mahatama Gandhi Lift Irrigation Society in Gaddipalli village and solved the recurrent drought problem of his village. He provided leadership for this successful effort by securing the cooperation of all the farmers who contributed 10% of their land for common purpose. This scheme benefitted 7700 farmers to irrigate 6600 acres of land. He also motivated the villagers to take up other development works like establishment of a Krishi Vigyan Kendra, establishment of Sri Aurobindo Institute of Rural Development, education and health facilities, self help groups and animal husbandry facilities in the village. 'S R Jindal Prize -- 2011' for 'Rural Development and Poverty Alleviation' with a cash prize of Rs. 25 Lakhs is awarded to Dr. G. Gopal Reddy jointly with Lok Biradari, Prakalp, for his dedicated work for all round development of Gaddipalli Village of Andhra Pradesh. [[దస్త్రం:AWARDS OF DR GHANTA GOPAL REDDY.jpg|thumb|alt=:AWARDS OF DR GHANTA GOPAL REDDY|:AWARDS OF DR GHANTA GOPAL REDDY]] [[దస్త్రం:SR JINDAL AWARD - DR GHANTA GOPAL REDDY RECEIVING FROM RAVI SHANKARJEE ART OF LIVING.jpg|thumb|alt=SR JINDAL AWARD - DR GHANTA GOPAL REDDY RECEIVING FROM RAVI SHANKARJEE ART OF LIVING|SR JINDAL AWARD - DR GHANTA GOPAL REDDY RECEIVING FROM RAVI SHANKARJEE ART OF LIVING]] [[దస్త్రం:SR JINDAL AWARD - DR GANTA GOPAL REDDY.jpg|thumb|alt=SR JINDAL AWARD - DR GANTA GOPAL REDDY|SR JINDAL AWARD - DR GANTA GOPAL REDDY]] [[దస్త్రం:SR JINDAL AWARD 2011.jpg|thumb]] [[దస్త్రం:ఆధునిక వ్యవసాయ పితామహుడు గోపాల్ రెడ్డి.jpg|thumb|alt=ఆధునిక వ్యవసాయ పితామహుడు గోపాల్ రెడ్డి|ఆధునిక వ్యవసాయ పితామహుడు గోపాల్ రెడ్డి]] [[దస్త్రం:ఘంటాకు జిందాల్ ఫౌండేషన్ అవార్డ్ - ఈనాడు 22 FEB 2012.jpg|thumb|alt=ఘంటాకు జిందాల్ ఫౌండేషన్ అవార్డ్ - ఈనాడు 22 FEB 2012|ఘంటాకు జిందాల్ ఫౌండేషన్ అవార్డ్ - ఈనాడు 22 FEB 2012]] ==స్వర్గీయ డా॥ ఘంటా గోపాల్ రెడ్డి గారి విగ్రహ స్థాపన :== స్వర్గీయ డా॥ ఘంటా గోపాల్ రెడ్డి గారి విగ్రహం మరియు పాలరాతి శిలా ఫలకాలు శ్రీ మాత మందిర ప్రాంగణం గడ్డిపల్లి లో ఆవిష్కరించ బడినాయి, ఆ శిలా ఫలకాలు పైన ఇవ్వబడిన వివరాలు స్వర్గీయ డా॥ ఘంటా గోపాల్ రెడ్డి గారి జననం: 14-02-1932 ;మరణం: 14-04-2018 దాతలు: బచ్చు సైదయ్య ధ॥ప|| కవిత -C.E.O, FSCS గడ్డిపల్లి సుందరి నాగయ్య ధూప పద్మ -Ex.C.E.O, FSCS గడ్డిపల్లి; ఆరెపూరి శ్రీనివాస్ ధ॥ ప॥ సరస్వతి - Ex.Director FSCS గడ్డిపల్లి; దొంగరి గోవర్థన్ ధ॥ ప॥ అనిత- H.M శ్రీ అరబిందోస్ స్కూల్; రైతు సేవా సహకార సంఘం- గడ్డిపల్లి- శ్రీ అరబిందోస్ స్కూల్ E/M గడ్డిపల్లి స్వర్గీయ డా॥ ఘంటా గోపాల్ రెడ్డి గారి విగ్రహ ఆవిష్కరణ. తేది :14-04-2022 గ్రా: గడ్డిపల్లి మం||గరిడేపల్లి జిల్లా సూర్యాపేట విగ్రహ ఆవిష్కరణ. శ్రీ గుంటకండ్ల జగదీష్ రెడ్డి గారు - ముఖ్య అతిధి తెలంగాణ రాష్ట్ర విద్యుత్ శాఖ మాత్యులు ॥శ్రీ శానంపూడి సైదిరెడ్డి గారు-శాసన సభ్యులు - హుజూర్నగర్; శ్రీ నలమాద ఉత్తమ్ కుమార్ రెడ్డి గారు - గౌరవ పార్లమెంట్ సభ్యులు శ్రీమతి గుజ్జ దీపిక యుగేంధర్రావు గారు - చైర్ పర్సన్ జిల్లా సూర్యాపేట శ్రీ నామ శ్రీధర్ గారు- పెండెం సుత శ్రీనివాస్ గౌడ్ రెడ్డి రవీందర్ రెడ్డి గారు శ్రీ సుందరి నాగేశ్వర్రావు గారు అం - శ్రీమితి మేకల స్రవంతి శోభన్ బాబు గారు శ్రీమతి బండారు రాజశ్రీ గారు - బచ్చు సైదయ్య గారు - ఘంటా సుధాకర్ రెడ్డి [[దస్త్రం:స్వర్గీయ డా॥ ఘంటా గోపాల్ రెడ్డి విగ్రహ స్థాపన.jpg|thumb|alt=స్వర్గీయ డా॥ ఘంటా గోపాల్ రెడ్డి విగ్రహ స్థాపన|స్వర్గీయ డా॥ ఘంటా గోపాల్ రెడ్డి విగ్రహ స్థాపన]] * Late Dr Ganta Gopal Reddy #statue@gaddipalli latest video link: https://archive.org/details/late-dr-ganta-gopal-reddy-statuegaddipalli ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} 1. SJF Prize 2011 Being Awarded To "Dr. Ghanta Gopal Reddy" Jointly Winner In The Field Of "Rural Development & Poverty Alleviation": https://www.sitaramjindalfoundation.org/photos.php?id=10 a) DR.GHANTA GOPAL REDDY AWARD VIDEO CLIP: https://archive.org/details/dr.-ghanta-gopal-reddy-award-video-clip 2. https://www.sitaramjindalfoundation.org/uploads/10/488107img_7676.jpg 3. https://archive.org/details/SRIMATHRUKRUPAGADDIPALLIABHYUDAYAMUDR.GANTAGOPALREDDY21 4. https://archive.org/details/SriMathruKrupa_GaddipalliAbhyudayamu_DrGantaGopalreddy 5. https://archive.org/details/s-r-jindal-foundation-awardees-2011-dr-ghanta-gopal-reddy-sitaram-jindal-foundation-news-clips 6. https://archive.org/details/s-r-jindal-foundation-awardees-2011-dr-ghanta-gopal-reddy-sitaram-jindal-foundation 7. Agriculture Scientist Ganta Gopal Reddy Dead: https://archive.org/details/agriculture-scientist-ganta-gopal-reddy-dead 8. Affiliated_colleges_ganta_goapl_reddy_gaddipally: https://skltshu.ac.in/affiliated_colleges_ganta_goapl_reddy_gaddipally.html 9. Dr-ganta-gopal-reddy-face-to-face-video: https://web.archive.org/web/20260502185456/https://telangana-gundechappudu.blogspot.com/2023/05/drganta-gopal-reddyface-to.html 10. Sitaram-jindal-foundation-honours-27: https://telugudevotionalswaranjali.blogspot.com/2012/03/sitaram-jindal-foundation-honours-27.html 11. Ganta Gopal Reddy Memories In Gaddipally: https://archive.org/details/ganta-gopal-reddy-memories-in-gaddipally 12. DR. GHANTA GOPAL REDDY AWARD VIDEO CLIP: https://archive.org/details/dr.-ghanta-gopal-reddy-award-video-clip 13. Mahatma Gandhi Lift Irrigation Project Gaddipalli DR Ganta Gopal Reddy Search Results: https://archive.org/details/mahatma-gandhi-lift-irrigation-project-gaddipalli-dr-ganta-gopal-reddy-search-results 14. DR. GANTA GOPAL REDDY HORTICULTURAL POLYTECHNIC, GADDIPALLY, SURYAPET DISTRICT: Link: https://skltshu.ac.in/affiliated_colleges_ganta_goapl_reddy_gaddipally.html 15. DR. GANTA GOPAL REDDY CLIPS FULL LIST LINK: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/21/dr-ganta-gopal-reddy SEARCH LINKS: 1. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/pdf/10.1002/j.1099-162X.1978.tb00487.x; 2. https://www.andhrajyothy.com/2022/telangana/nalgonda/funds-are-watershedsngtstelangana-673815.html; 3. https://krishi.icar.gov.in/ohs-2.3.1/index.php/misearch/results; 4. https://krishikosh.egranth.ac.in/handle/1/71593; 5. https://krishi.icar.gov.in/ohs-2.3.1/index.php/record/view/227576; 6. https://mguniversity.ac.in/web/assets/img/ResearchPublications/2017_Research%20Publications.pdf; 7.https://books.google.co.in/booksid=uDvuqawJDI4C&pg=PA289&lpg=PA289&dq=mahatma+gandhi+lift+irrigation+gaddipalli&source=bl&ots=RHog9RDwj8&sig=ACfU3U3zj_uWf7avIERu5VEb7r9cktjzCg&hl=te&sa=X&ved=2ahUKEwiD_a6V8ML_AhURXWwGHWXxCG04ChDoAXoECBcQAw#v=snippet&q=gaddipalli&f=true; 8. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/j.1099-162X.1978.tb00487.x; 9. https://dlc.dlib.indiana.edu/dlc/bitstream/handle/10535/9/workshop_on_cooperatives_in_resource_management.pdf?sequence=1&isAllowed=y; 10. https://www.andhrajyothy.com/2022/telangana/nalgonda/gopal-reddy-the-father-of-modern-agriculturengtstelangana-666352.html; 11. కీ శే డాక్టర్ ఘంటా గోపాల్ రెడ్డివిగ్రహఆవిష్కరణ# 14 April 2022#శాస్త్రవేత్త : https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/21/dr-ganta-gopal-reddy 12. Gaddipalli వికీ: [[గడ్డిపల్లె]] 13. http://wikimapia.org/12975455/Gaddipalli; frxlbx7xfq3not2dc7qux99myfqfpgb 0 382572 4942782 4038699 2026-08-23T22:39:30Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4942782 wikitext text/x-wiki బాంబే క్వాడ్రాంగులర్, 1892–93,1945–46 మధ్య బ్రిటిషు పాలనలో బొంబాయిలో జరిగిన క్రికెట్ టోర్నమెంటు.<ref>{{Cite web|last=Kazi|first=Abid Ali|date=24 December 2015|title=History of First Class Cricket &#124;|url=https://www.scoreline.org/history-of-first-class-cricket/|access-date=16 ఆగస్టు 2023|archive-date=5 మార్చి 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210305093553/https://www.scoreline.org/history-of-first-class-cricket/|url-status=dead}}</ref> వివిధ సమయాల్లో ఆడిన జట్ల సంఖ్యను బట్టి దీన్ని ప్రెసిడెన్సీ మ్యాచ్ (2 జట్లు) అని, బాంబే ట్రయాంగులర్ (3 జట్లు) అని, బాంబే క్వాడ్రాంగులర్ (4 జట్లు) అనీ, బాంబే పెంటాంగులర్ (5 జట్లు) అనీ అన్నారు. == ప్రెసిడెన్సీ మ్యాచ్ == [[బాంబే జింఖానా|బాంబే జింఖానాలో]] సభ్యులైన [[యూరోపియన్ల క్రికెట్ జట్టు|యూరోపియన్లకు]], [[పార్సీ క్రికెట్ జట్టు|జొరాస్ట్రియన్ క్రికెట్ క్లబ్‌కు]] చెందిన పార్సీలకూ మధ్య జరిగిన వార్షిక మ్యాచ్‌ క్వాడ్రాంగులర్ టోర్నమెంటుకు మూలమైంది. 1877లో బాంబే జింఖానా, పార్సీల నుండి రెండు రోజుల మ్యాచ్ కోసం అభ్యర్థనను అంగీకరించినప్పుడు వారిమధ్య మొదటి గేమ్ జరిగింది. మొదటి ఇన్నింగ్స్ ఆధిక్యం సాధించడం ద్వారా యూరోపియన్లను ఆశ్చర్యపరిచిన పార్సీలతో ఆట మంచి ఉత్సాహంతో జరిగింది. ఆ లోటు నుండి బాంబే జింఖానా కోలుకున్నప్పటికీ, ఇరు జట్లు సమంగా ఉండటంతో మ్యాచ్ డ్రా అయింది. 1878లో మళ్లీ ఆడారు. ఆ తరువాత అది వార్షిక పోటీగా మారింది. కానీ జాతిపరమైన అసంతృప్తి జోక్యం చేసుకుంది. 1879 నుండి 1883 వరకూ బొంబాయిలోని పార్సీలు, హిందువులు బాంబే మైదాన్ అనే పేరున్న మైదానాలను ఉపయోగించడంపై యూరోపియన్లకు వ్యతిరేకంగా పోరాడారు. జింఖానా సభ్యులు మైదానంలో పోలో ఆడతారు. అప్పుడు ఆ గుర్రాల గిట్టల వలన ఏర్పడిన గుంటల కారణంగా ఈ మైదానం చాలా వరకు క్రికెట్‌కు పనికిరాకుండా పోయింది. అయితే తాము మాత్రమే ఆడుకునే స్వంత క్రికెట్ మైదానంలో మాత్రం పోలో అడకుండా జాగ్రత్తగా కాపాడుకున్నారు. ఈ వివాదం స్థానికులకు అనుకూలంగా పరిష్కారం కావడంతో, 1884లో యూరోపియన్లకు పార్సీలకూ మధ్య మ్యాచ్‌లు తిరిగి ప్రారంభమయ్యాయి. 1889 సంవత్సరపు ఆట పార్సీలకు చిరస్మరణీయమైనది. జింఖానాకు 53 పరుగుల విజయ లక్ష్యం విధించింది: పార్సీ కెప్టెన్ ME పావ్రీ బాగా [[బౌలింగ్ (క్రికెట్)|బౌలింగ్ చేసి]] యూరోపియన్లను 50 పరుగులకే అవుట్ చేయడంలో దోహదపడ్డాడు. పార్సీలు రెండు పరుగుల తేడాతో విజయాన్ని అందుకున్నారు. 1892 &#x2013; 93 నుండీ ఈ మ్యాచ్‌లకు [[ఫస్ట్ క్లాస్ క్రికెట్|ఫస్ట్ క్లాస్]] హోదా ఇచ్చారు: 1892 ఆగస్టు 26 న బొంబాయి జింఖానాలో ప్రారంభమైన మ్యాచ్ భారతదేశంలోనే తొలి ఫస్ట్ క్లాస్ మ్యాచ్‌. 1900 నాటికి, ప్రెసిడెన్సీ మ్యాచ్, బాంబే క్రికెట్ సీజన్‌లో హైలైట్‌గా మారింది. దాన్ని యూరోపియన్స్ వర్సెస్ పార్సీస్ గేమ్ అనేవారు. ఆ ఏడాది వరకు ఆడిన మొత్తం 19 మ్యాచ్‌లలో ఆడిన జట్లు చెరి ఎనిమిది ఆటలు గెలిచి మూడింటిని డ్రా చేసుకున్నాయి. == బాంబే ట్రయాంగులర్ == యూరోపియన్లు, పార్సీలు క్రమం తప్పకుండా ఒకరితో ఒకరు ఆడుతుండగా, హిందూ జింఖానా స్వంతంగా నాణ్యమైన ఆటగాళ్లను సంపాదించుకుంది. 1906లో, హిందువులు పార్సీలను మ్యాచ్‌ ఆడదామని సవాలు చేశారు. అయితే క్లబ్‌ల మధ్య మతపరమైన విభేదాలు ఏర్పడడాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని పార్సీలు ఆడేందుకు తిరస్కరించారు. బొంబాయి జింఖానా రంగంలోకి దిగి సవాలును స్వీకరించింది. ఆ ఫిబ్రవరిలో మొదటి యూరోపియన్స్ వర్సెస్ హిందువుల మ్యాచ్‌ జరిగింది. హిందూ జట్టు యూరోపియన్లపై 110 పరుగులతో అద్భుతమైన విజయాన్ని నమోదు చేసింది. భారతదేశపు మొదటి గొప్ప [[స్పిన్ బౌలింగు|స్పిన్ బౌలర్‌గా]] పరిగణించబడే [[పాల్వంకర్ బాలూ]], బహుశా చమర్ కులానికి చెందిన తొలి వ్యక్తి<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=50KjDwAAQBAJ&dq=baloo+palwankar+was+a+chamar&pg=PA149|title=Cricket Country: An Indian Odyssey in the Age of Empire|last=Kidambi|first=Prashant|date=2019|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-884313-9|language=en}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=tkl_W_aNu4YC&dq=baloo+palwankar+was+a+chamar&pg=PT128|title=Holmes of the Raj|last=Rajan|first=Vithal|date=2011-12-12|publisher=Random House India|isbn=978-81-8400-250-8|language=en}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=oxDB5GBCpNEC&dq=baloo+palwankar+was+a+chamar&pg=PR16|title=Cultural History of Modern India|last=Menon|first=Dilip M.|date=2006|publisher=Berghahn Books|isbn=978-81-87358-25-1|language=en}}</ref> భారతీయ క్రీడా రంగంలో ప్రభావం చూపిన మొదటి వ్యక్తి అని హిందువులు గొప్పగా చెప్పుకున్నారు. అతని కులం కారణంగా అతన్ని జట్టు కెప్టెన్సీకి అనుమతించలేదు.<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/sports/india-s-first-dalit-cricketer-palwankar-baloo-fought-against-caste-barriers-on-the-field-and-off-it/story-Cz10GUgvkQoLI4b7fhNVEO.html|title=India's first Dalit cricketer Palwankar Baloo fought against caste barriers on the field and off it|last=Dhrubo Jyoti|first=|date=16 September 2018|work=Hindustan Times|access-date=9 October 2021}}</ref> కానీ అతని తమ్ముడు పాల్వంకర్ విఠల్ 1923లో హిందువుల జట్టుకు కెప్టెన్‌ అయ్యాడు. [[భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమం|భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమంలో]] కుల వ్యతిరేకత నేపథ్యంలో పాల్వంకర్ సోదరులకు గుర్తింపు ఇవ్వాలనే ప్రచారం జరిగింది. మరుసటి సంవత్సరం, 1907 లో, బాంబే, హిందూ జింఖానాలతో పాటు జొరాస్ట్రియన్ క్రికెట్ క్లబ్‌కు చెందిన జట్టు కూడా చేరి ట్రయాంగులర్ టోర్నమెంటు మొదలైంది. 1907 నుండి 1911 వరకు ఈ టోర్నమెంటు సెప్టెంబరులో జరిగింది. పార్సీలు మూడుసార్లు, యూరపియన్లు రెండుసార్లు గెలిచారు. == బాంబే క్వాడ్రాంగులర్ == 1912లో, మహమ్మదీయ జింఖానాలోని [[ముస్లిం|ముస్లింలు]] అప్పటికి ప్రసిద్ధి పొందిన బాంబే టోర్నమెంటుకు ఆహ్వానించబడ్డారు. దీనిని క్వాడ్రాంగులర్‌గా మార్చారు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం|మొదటి ప్రపంచ యుద్ధ కాలం]] అంతటా ఈ టోర్నమెంటు జరిగింది. అయితే [[రుతుపవనం|వర్షాకాలం]] చివరిలో వాతావరణం బాగోని కారణంగా 1916 వరకు ఆడిన ఆరు ఫైనల్‌లలో నాలుగింటిలో వర్షం కురిసింది. 1917లో, అటువంటి సమస్యలను నివారించడానికి క్వాడ్రాంగులర్‌ను నవంబరు/డిసెంబరుకు మార్చారు. 1917 టోర్నమెంటులో మరో మార్పు ఏమిటంటే మొదటిసారిగా న్యూట్రల్ అంపైర్‌లను ఉపయోగించడం. ఈ సీజన్ వరకు, బొంబాయి జింఖానా నియమించిన యూరోపియన్ అంపైరే ఎప్పుడూ పని చేసేవాడు. అయితే అప్పటి నుండి ఏ మ్యాచ్‌కైనా అంపైర్లు, పోటీ చేయని జట్లకు చెందినవారినే నియమిస్తారు. ప్రపంచ క్రికెట్‌లో న్యూట్రల్ అంపైర్ల మొదటి ఉపయోగాలలో ఇది ఒకటి. క్వాడ్రాంగులర్, దాని ముందరి పోటీల కంటే బాగా ప్రాచుర్యం పొందింది. చాలా సంవత్సరాల పాటు బొంబాయి క్యాలెండరులో ఇది హైలైట్‌గా నిలిచింది. [[భారత హోంరూల్ ఉద్యమం|భారత స్వదేశీ పాలన]] కోసం [[మహాత్మా గాంధీ]] చేసిన ఉద్యమాల నేపథ్యంలో ఇది జరిగింది. గాంధీ, అతని అనుచరులు క్వాడ్రాంగులర్‌పై విమర్శలు చేశారు. ఈ టోర్నమెంటు [[భారతదేశంలో బ్రిటిషు పాలన|బ్రిటిషు వలస పాలనపై]] భారతీయుల్లో ఉన్న వ్యతిరేకతను తొక్కిపెట్టేలా ఉందని భావించారు. [[భారత ఉపఖండం|భారత ఉపఖండంలో]] బ్రిటన్ ఉనికికి, అది చూపుతున్న సాంస్కృతిక ప్రభావాలకూ అది మద్దతు పలుకుతోందని భావించారు. పాఠశాల విద్యార్థిగా క్రికెట్ ఆడిన గాంధీ, క్రికెట్ టోర్నమెంటుకు వ్యతిరేకం కాదు. కానీ మతం ఆధారంగా జట్లను ఏర్పాటు చేయడాన్ని వ్యతిరేకించాడు. 1940 లో అతను, బొంబాయి క్రీడాకారులు తమ క్రీడా నియమావళిని సవరించుకోవాలని, దాని నుండి మతపరమైన మ్యాచ్‌లను తొలగించమనీ కోరినట్లు తెలిసింది. <ref>{{Cite news|url=http://www.hinduonnet.com/2001/09/30/stories/0730028p.htm|title=Gandhi and cricket|last=Ramachandra Guha|date=30 September 2001|work=The Hindu|access-date=25 October 2006|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20061011044955/http://www.hinduonnet.com/2001/09/30/stories/0730028p.htm|archive-date=11 October 2006}}</ref> 1921 లో ప్రిన్స్ ఆఫ్ వేల్స్ బొంబాయిని సందర్శించిన సందర్భంలో టోర్నమెంటు ప్రత్యేక దృష్టిని ఆకర్షించింది. అతని రాక బొంబాయిలో మూడు రోజుల రాజకీయ అల్లర్లకు దారితీసింది. కానీ టోర్నమెంటుకు అంతరాయం కలగలేదు. అల్లర్లు ముగిసిన తర్వాత, అతను ఫైనల్ మ్యాచ్ మొదటి రోజున హాజరయ్యాడు. యూరోపియన్ అనుకూల ప్రేక్షకుల నుండి స్వాగత కేరింతలను స్వీకరించాడు. చివరికి ఆ ఆటలో పార్సీలు బొంబాయి జింఖానాపై గెలవడాన్ని వీక్షించాడు. 1920 ల నాటికి జింఖానాలు, [[భారత ఉపఖండం]] నలుమూలల నుండి ఆటగాళ్లను నియమించుకున్నాయి. బాంబే క్వాడ్రాంగులర్‌ను భారతదేశంలో అతిపెద్ద, అత్యంత ప్రభావవంతమైన క్రికెట్ టోర్నమెంటుగా మార్చారు. ఇది [[లాహోర్|లాహోర్‌లోని]] ట్రయాంగులర్‌కు, [[నాగపూర్|నాగ్‌పూర్]], [[కరాచీ|కరాచీల్లోని]] క్వాడ్రాంగులర్‌లకు, ఇతర స్థానిక పోటీలకు కూడా ప్రేరకమైంది. ఈ ప్రాంతమంతటా క్రికెట్ వేగంగా అభివృద్ధి చెందడానికి దారితీసింది. క్వాడ్రాంగులర్ జాతి [[కులం|కుల]] వివక్షల ఆరోపణలను పాక్షికంగా ఖండించినప్పటికీ, మతం గురించిన ప్రశ్న 1924 లో తలెత్తింది. హిందూ జింఖానా, తమ జట్టులో ఆడేందుకు మొదట్లో [[బెంగళూరు|బెంగుళూరుకు]] చెందిన PA కణిక్కమ్‌కి ఆహ్వానం పంపింది. తర్వాత, ఆ ఆటగాడు హిందువు కాదని, క్రైస్తవుడనీ తెలుసుకుని తమ ఆహ్వానాన్ని ఉపసంహరించుకున్నారు. యూరోపియన్లు భారతీయులను అంగీకరించకపోవడం, హిందువులు క్రైస్తవులను అంగీకరించకపోవడంతో, కణిక్కమ్‌కు టోర్నమెంటులో ఆడే మార్గం లేకుండా పోయింది. 1930లో, [[శాసనోల్లంఘన ఉద్యమం|శాసనోల్లంఘన ఉద్యమంలో]], 60,000 మంది భారతీయులు అరెస్టయ్యారు. [[ఉప్పు సత్యాగ్రహం|ఉప్పు సత్యాగ్రహంతో]] గాంధీ చేస్తున్న ఉద్యమం క్లైమాక్స్‌కు చేరుకుంది. ఈ రాజకీయ గందరగోళం మధ్య, క్వాడ్రాంగులర్ టోర్నమెంటును రద్దు చేసారు. మళ్లీ 1934 వరకు దీన్ని నిర్వహించలేదు. క్రికెట్ ఆకలితో ఉన్న ప్రజలు దాని పునరుద్ధరణకు ఉత్సాహంగా మద్దతు ఇచ్చారు. 1935 లో జాతీయవాద పత్రిక ''బాంబే క్రానికల్'' లో స్పోర్ట్స్ ఎడిటర్, JC మైత్రా, జాతి మతపరమైన భావాలను తొలగించడం కోసం, క్వాడ్రాంగులర్‌ స్థానంలో భౌగోళిక-జోన్-ఆధారిత టోర్నమెంటు జరపాలని సూచించాడు. మరొక వార్తాపత్రిక ప్రతినిధి, భారతీయ క్రైస్తవుల కోసం కూడా ఒక జట్టు ఉండేలా ఈ టోర్నమెంటును పెంటాంగులర్‌గా విస్తరించాలని వాదించాడు. అయితే ప్రజలు సాంప్రదాయిక ఆకృతిని అలాగే ఉంచాలని గట్టిగా డిమాండ్ చేయడంతో ఆ సూచనలను పక్కనపెట్టారు. == బాంబే పెంటాంగులర్ == చివరగా, 1937లో, ది రెస్ట్ అని పిలువబడే ఐదవ జట్టు టోర్నమెంటులో ప్రవేశించింది. ఇందులో [[బౌద్ధ మతం|బౌద్ధులు]], యూదులు, భారతీయ క్రైస్తవులు ఉన్నారు. కొన్ని అరుదైన సందర్భాల్లో, [[శ్రీలంక|సిలోన్]] నుండి కూడా ఆటగాళ్ళు ఆ జట్టులో చేరి ఆడారు. వారిలో ఒక హిందువు కూడా ఉన్నారు. అయితే, మొదటి పెంటాంగులర్ పోటీలో నాలుగు జట్లే ఆడాయి. ఎందుకంటే కొత్తగా నిర్మించిన [[బ్రాబోర్న్ స్టేడియం|బ్రాబోర్న్ స్టేడియంలో]] తమకు న్యాయమైన సీట్లను కేటాయించనందుకు నిరసనగా హిందువులు పోటీ నుండి ఉపసంహరించుకున్నారు. 1938 నుండి, పెంటాంగులర్ జట్ల కూర్పులో అంతర్లీనంగా మతతత్వం ఉన్నందున, అది ప్రజల్లో విభజన తెస్తోంది అంటూ విమర్శలు వచ్చాయి. స్వాతంత్ర్యం కోసం రాజకీయ ఉద్యమం జరుగుతున్న నేపథ్యంలో, ఐక్యత అవసరమైన ఆ సమయంలో అందుకు విరుద్ధంగా ఈ పోటీలు ఉన్నాయన్న విమర్శలు తీవ్రమయ్యాయి. చివరికి, దేశమంతటా జరిగిన అల్లర్లు, రాజకీయ అశాంతి నేపథ్యంలో, కొత్తగా ఏర్పడిన [[బోర్డ్ ఆఫ్ కంట్రోల్ ఫర్ క్రికెట్ ఇన్ ఇండియా]] 1946లో పెంటాంగులర్ టోర్నమెంటును రద్దు చేస్తున్నట్లు ప్రకటించింది. దాని స్థానంలో జోనల్ పోటీగా [[రంజీ ట్రోఫీ|రంజీ ట్రోఫీని]] మొదలుపెట్టారు. దీనిలో భారతదేశం నలుమూలల నుండి ప్రాంతీయ జట్లు పోటీపడతాయి. ఇది భారతదేశపు ప్రముఖ క్రికెట్ పోటీగా పేరుపొందింది. == టోర్నమెంటు విజేతలు == === బాంబే ప్రెసిడెన్సీ విజేతలు === * 1892-93 &#x2013; పార్సీలు * 1893-94 &#x2013; యూరోపియన్లు * 1894-95 &#x2013; యూరోపియన్లు పార్సీలతో పంచుకున్నారు * 1895-96 &#x2013; యూరోపియన్లు పార్సీలతో పంచుకున్నారు * 1896-97 &#x2013; యూరోపియన్లు * 1897-98 &#x2013; పార్సీలు * 1898-99 &#x2013; యూరోపియన్లు * 1899-1900 &#x2013; యూరోపియన్లు పార్సీలతో పంచుకున్నారు * 1900-01 &#x2013; పార్సీలు * 1901-02 &#x2013; యూరోపియన్లు పార్సీలతో పంచుకున్నారు * 1902-03 &#x2013; యూరోపియన్లు పార్సీలతో పంచుకున్నారు * 1903-04 &#x2013; పార్సీలు * 1904-05 &#x2013; పార్సీలు * 1905-06 &#x2013; హిందువులు పార్సీలతో పంచుకున్నారు * 1906-07 &#x2013; హిందువులు === బాంబే ట్రయాంగులర్ విజేతలు === * 1907-08 &#x2013; హిందువులు * 1908-09 &#x2013; హిందువులు * 1909-10 &#x2013; హిందువులు * 1910-11 &#x2013; హిందువులు * 1911-12 &#x2013; హిందువులు === బాంబే క్వాడ్రాంగులర్ విజేతలు === * 1912-13 &#x2013; పార్సీలు * 1913-14 &#x2013; హిందువులు ముస్లింలతో పంచుకున్నారు * 1914-15 &#x2013; హిందువులు పార్సీలతో పంచుకున్నారు * 1915-16 &#x2013; యూరోపియన్లు * 1916-17 &#x2013; యూరోపియన్లు పార్సీలతో పంచుకున్నారు * 1917-18 &#x2013; హిందువులు పార్సీలతో పంచుకున్నారు * 1918-19 &#x2013; యూరోపియన్లు * 1919-20 &#x2013; హిందువులు * 1920-21 &#x2013; హిందువులు, పార్సీలు పంచుకున్నారు * 1921-22 &#x2013; యూరోపియన్లు * 1922-23 &#x2013; పార్సీలు * 1923-24 &#x2013; హిందువులు * 1924-25 &#x2013; ముస్లింలు * 1925-26 &#x2013; హిందువులు * 1926-27 &#x2013; హిందువులు * 1927-28 &#x2013; యూరోపియన్లు * 1928-29 &#x2013; పార్సీలు * 1929-30 &#x2013; హిందువులు * 1930-31 &#x2013; ''పోటీ జరగలేదు'' * 1931-32 &#x2013; ''పోటీ జరగలేదు'' * 1932-33 &#x2013; ''పోటీ జరగలేదు'' * 1933-34 &#x2013; ''పోటీ జరగలేదు'' * 1934-35 &#x2013; ముస్లింలు * 1935-36 &#x2013; ముస్లింలు * 1936-37 &#x2013; హిందువులు === బాంబే పెంటాంగులర్ విజేతలు === * 1937-38 &#x2013; ముస్లింలు * 1938-39 &#x2013; ముస్లింలు * 1939-40 &#x2013; హిందువులు * 1940-41 &#x2013; ముస్లింలు * 1941-42 &#x2013; హిందువులు * 1942-43 &#x2013; ''పోటీ చేయలేదు'' * 1943-44 &#x2013; హిందువులు * 1944-45 &#x2013; ముస్లింలు * 1945-46 &#x2013; హిందువులు == మూలాలు == <references group="" responsive="1"></references> [[వర్గం:భారతదేశంలో క్రికెట్ లీగ్‌లు]] 9sit5sdqdqagch5n181v9j2whubtg9o 0 383733 4942820 3961882 2026-08-24T03:45:15Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4942820 wikitext text/x-wiki <mapframe latitude="28.322477" longitude="94.954255" zoom="10" width="242" height="179" align="right"> { "type": "FeatureCollection", "features": [ { "type": "Feature", "properties": {}, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 94.95208740234376, 28.323724553546015 ] } } ] } </mapframe>'''బోలెంగ్,''' [[సియాంగ్ జిల్లా|సియాంగ్ జిల్లాలోని]] ఒక పట్టణం.ఇది భారతదేశం, [[అరుణాచల్ ప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని సియాంగ్ నది ఒడ్డున ఉంది.<ref>{{Cite web|last=Amar|first=Sangno|date=1 December 2014|title=Tension over district headquarters simmers at Pangin-Boleng|url=https://arunachaltimes.in/archives/dec14%2002.html|publisher=The Arunachal Times|access-date=25 ఆగస్టు 2023|archive-date=1 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170701084453/http://www.arunachaltimes.in/archives/dec14%2002.html|url-status=dead}}</ref> ఇది కొత్తగా సృష్టించబడిన [[సియాంగ్ జిల్లా]] ప్రధాన కార్యాలయం. [[సియాంగ్ జిల్లా]] పశ్చిమ సియాంగ్, తూర్పు సియాంగ్ నుండి విభజించబడింది. ఇది [[అరుణాచల్ ప్రదేశ్]] లోని [[తూర్పు సియాంగ్ జిల్లా]] [[పసిఘాట్|పాసిఘాట్]] నుండి సుమారు 100 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. జిల్లాకు [[బ్రహ్మపుత్రా నది|బ్రహ్మపుత్ర]] పేరు పెట్టారు. స్థానికంగా సియాంగ్ అని పిలుస్తారు. <ref>{{Cite news|url=https://www.northeasttoday.in/pema-khandu-declared-the-formal-functioning-of-siang-district/|title=Pema Khandu Declared the Formal Functioning of Siang District|date=25 December 2018|work=Northeast Today|access-date=21 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20200207113202/https://www.northeasttoday.in/pema-khandu-declared-the-formal-functioning-of-siang-district/|archive-date=7 February 2020}}</ref> == సంస్కృతి == బోలెంగ్ ప్రజలు వివిధ రకాల పండుగలను జరుపుకుంటారు. సోలుంగ్, అరన్, ఎటోర్ మొదలైనవి ఇక్కడ ముఖ్యమైన పండుగలు. పురాణాల ప్రకారం, [[అడి ప్రజలు|ఆదిల]] ప్రధాన పండుగ సంపదదేవత సోలుంగ్, సోలుంగ్‌ను ఆదివాసులు ఐదు రోజులపాటు జరుపుకుంటారు. మొదటి రోజు లేదా ''సోలుంగ్ గిడి డాగిన్'' వారు ఈ కార్యక్రమానికి సిద్ధమయ్యే రోజు.''డోరెఫ్ లాంగ్'', రెండవ రోజు జంతువధల రోజు. ''బిన్నాత్ బినామ్'' లేదా మూడవరోజు ప్రార్థనల రోజు. ''టాక్టర్ ఆఫ్ ఎకోఫ్'' నాల్గవ రోజు.ఈ రోజున ఆయుధాలు, మందుగుండు సామగ్రిని తయారు చేస్తారు. ''మీరి'' లేదా ఐదవ రోజు వీడ్కోలు రోజు. సోలుంగ్ సమయంలో పాడే పాటలు మానవులు, జంతువులు, మొక్కలు మొదలైనవాటి జీవితాన్ని చూపించే ''సోలుంగ్ అబాంగ్'' సాహిత్యరూపంలో ఉంటాయి. సోలుంగ్ సెప్టెంబరు నెలలో జరుపుకుంటారు. బోలెంగ్‌లోని ప్రసిద్ధ నృత్యాలలో''పోనుంగ్'' నృత్యం,''తాపు'' అనే యుద్ధనృత్యం ఉన్నాయి. బోలెంగ్ సాహస క్రీడలకు అనువైంది. పొరుగున ఉన్న పశ్చిమ సియాంగ్ జిల్లాలోని [[మలినిథాన్|మాలినితన్]] (200 కి.మీ) పురావస్తు ప్రదేశం శ్రీకృష్ణుడు, అతని భార్య రుక్మిణి పురాణంతో ముడిపడి ఉంది. పురాతన హిందూ పురాణాల ప్రకారం ''సతి'' (పార్వతి) ఛిద్రమైన తల ఆకాశగంగ (100 కి.మీ) వద్ద పడిపోయిందని పురాణ కథనం. == భాషలు == ఈ ప్రాంతంలో మాట్లాడే ప్రధానభాష [[అడి ప్రజలు|ఆది]].ఇతర భాషలలో [[హిందీ]], [[అస్సామీ భాష|అస్సామీ]], [[నేపాలీ భాష|నేపాలీ]] మొదలైనవి ఉన్నాయి. == ప్రయాణ సౌకర్యాలు == పట్టణంలో రోజువారీ ప్రైవేట్ సుమో సేవ ద్వారా [[పసిఘాట్]] పట్టణానికి అనుసంధాన సౌకర్యం ఉంది. [[అసోం|అస్సాంలోని]] [[ధెమాజి జిల్లా|ధేమాజీ జిల్లా]] లోని ముర్కోంగ్‌సెలెక్ రైల్వే స్టేషన్ సమీప రైల్వే స్టేషన్. == జనాభా గణాంకాలు == 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం , బోలెంగ్ జనాభా 5,776. అందులో పురుషులు 51.3% శాతం మంది ఉండగా, స్త్రీలు 48.7% శాతం మంది ఉన్నారు. బోలెంగ్ సగటు అక్షరాస్యత రేటు 79%,ఇది జాతీయ సగటు 59.5% కంటే ఎక్కువ.పురుషుల అక్షరాస్యత 53.6% కాగా, స్త్రీల అక్షరాస్యత 46.4% ఉంది. == చిత్రమాలిక ==   {{Multiple image|image1=BolengAirView2.jpg|image2=Boleng AirView1.jpg|direction=|align=center|total_width=600|image3=Boleng~2.jpg}} [[Category:Pages using multiple image with auto scaled images]] == మూలాలు == <references /> == వెలుపలి లంకెలు == {{అరుణాచల్ ప్రదేశ్ జిల్లాల ముఖ్యపట్టణాలు}} 4r2z9b205ihhdur01ck07q5icjrw6jy 0 391838 4942665 4800266 2026-08-23T15:39:35Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4942665 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి|name=పృథ్వీ రాజ్ సింగ్|image=The President, Smt. Pratibha Devisingh Patil presenting the Padma Vibhushan to Shri P.R.S. Oberoi, at an Investiture-I Ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on May 05, 2008.jpg|caption=|birth_date=|birth_place=[[భారతదేశం]]|death_date=2023 నవంబర్ 14|death_place=[[ఢిల్లీ]]|occupation=చైర్మన్ [[ఒబెరాయ్ ట్రైడెంట్|ఒబెరాయ్ గ్రూప్]]|parents=మోహన్ సింగ్ రాణి సింగ్|spouse=|education=|children=విక్రమ్|awards=[[పద్మ విభూషణ్ పురస్కారం]] (2008)}} '''పృథ్వీ రాజ్ సింగ్ "బికీ"''' (1929 - 14 నవంబర్ 2023) ఒబెరాయ్ గ్రూప్ [[ఛైర్‌పర్సన్|ఎగ్జిక్యూటివ్ ఛైర్మన్]],<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704075604575356463069927040|title=EIH Chairman: Founders Have No Plans to Sell Stake|work=Wall Street Journal}}</ref> భారతదేశంలో మూడవ అతిపెద్ద ధనవంతుడు. <ref name="toi11">{{Cite web|date=April 11, 2011|title=Biki Oberoi names son Vikram as successor|url=http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Biki-Oberoi-names-son-Vikram-as-successor/articleshow/7939069.cms|access-date=2015-10-11|website=[[The Times of India]]}}</ref> 2008లో, [[భారత ప్రభుత్వం]] పృథ్వీరాజ్ సింగ్ కు భారతదేశ రెండవ అత్యున్నత పౌర పురస్కారమైన [[పద్మ విభూషణ్ పురస్కారం|పద్మ విభూషణ్‌తో]] సత్కరించింది, <ref>{{Cite news|url=http://topics.wsj.com/person/O/prs-oberoi/6729|title=Persons: P.R.S Oberoi|work=Wall Street Journal}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Padma Awards Directory (1954–2013)|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|archive-date=2015-10-15|publisher=Ministry of Home Affairs (India), Government of India}} ()</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.oberoihotels.com/about_us/chairman_ceo.asp|title=Oberoi Hotels and Resorts website|access-date=2023-11-14|archive-date=2012-01-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20120104070226/http://www.oberoihotels.com/about_us/chairman_ceo.asp|url-status=dead}}</ref> 2002లో అతను తన తండ్రి ఒబెరాయ్ గ్రూప్ వ్యవస్థాపక ఛైర్మన్ మోహన్ సింగ్ ఒబెరాయ్ మరణంతో పృథ్వీరాజ్ సింగ్ చైర్మన్గా బాధ్యతలు స్వీకరించాడు. పృథ్వీరాజ్ సింగ్ సెయింట్ పాల్స్ స్కూల్, డార్జిలింగ్, భారతదేశం యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ స్విట్జర్లాండ్‌లో విద్యాభ్యాసం చేశారు. పృథ్వీరాజ్ సింగ్ మార్చి 29, 2004 నుండి [[జెట్ ఎయిర్వేస్|జెట్ ఎయిర్‌వేస్]] (ఇండియా) లిమిటెడ్‌కి డైరెక్టర్‌గా పనిచేశాడు. 2010లో, పృథ్వీరాజ్ సింగ్ హోటల్స్ మ్యాగజైన్ ద్వారా "కార్పోరేట్ హోటలియర్ ఆఫ్ ది వరల్డ్"గా గుర్తించబడ్డాడు. <ref>{{Cite news|url=http://www.zimbio.com/India+Tours/articles/fRWONlE2ayH/P+R+Oberoi+Chairman+Oberoi+Hotels+Resort+Group|title=R S Oberoi, Chairman, Oberoi Hotels & Resort Group awarded '2010 Corporate Hotelier of the World' award}}</ref> పృథ్వీరాజ్ సింగ్ కు ఒక కుమారుడు మేనేజింగ్ డైరెక్టర్ విక్రమ్ ఇద్దరు కుమార్తెలు ఉన్నారు. <ref name="toi11"/> జూన్ 2022లో, 100 మంది అత్యంత శక్తివంతమైన వ్యక్తులలో ఒకరిగా పృథ్వి రాజ్ సింగ్ ను గుర్తించింది. <ref>{{Cite web|last=Dundas|first=Guy|date=2022-07-14|title=LATTE Columnist gains global hospitality recognition|url=https://latteluxurynews.com/2022/07/14/latte-columnist-gains-global-hospitality-recognition/|access-date=2022-08-02|website=LATTE Luxury News|language=en-GB}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Mix|first=Pulse|date=2022-08-01|title=Dr Jeffrey Obomeghie and Dupe Olusola among the 100 most powerful people in global hospitality|url=https://www.pulse.ng/business/dr-jeffrey-obomeghie-and-dupe-olusola-among-the-100-most-powerful-people-in-global/3f8n19m|access-date=2022-08-02|website=Pulse Nigeria|language=en|archive-date=2022-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20220801163626/https://www.pulse.ng/business/dr-jeffrey-obomeghie-and-dupe-olusola-among-the-100-most-powerful-people-in-global/3f8n19m|url-status=dead}}</ref> == మరణం == పృథ్వీరాజ్ సింగ్ 94 సంవత్సరాల వయస్సులో 2023 నవంబరు 14న [[ఢిల్లీ]]<nowiki/>లో కన్నుమూసాడు <ref>{{Cite web|last=Desk|first=DH Web|title=Oberoi Group Chairman Prithvi Raj Singh Oberoi passes away at 94|url=https://www.deccanherald.com/business/oberoi-group-chairman-prithvi-raj-singh-oberoi-passes-away-at-94-2769322|access-date=2023-11-14|website=Deccan Herald|language=en}}</ref> <ref>{{Cite web|title=PRS Oberoi, Who Redefined Indian Hospitality Through His Hotels, Dies At 94|url=https://www.ndtv.com/india-news/prithvi-raj-singh-oberoi-who-redefined-indian-hospitality-through-his-hotels-dies-at-94-4572180|access-date=2023-11-14|website=NDTV.com}}</ref> == మూలాలు == [[వర్గం:2023 మరణాలు]] [[వర్గం:వ్యాపారవేత్తలు]] dzdsh85wpxbekr81jln1yyi03jo5ais 0 396054 4942759 4918310 2026-08-23T19:01:41Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4942759 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] --> | name = ప్రేమ్ చౌదరి | image = | imagesize = | caption = | birth_date = 1944<ref>[http://www.indiankanoon.org/doc/169233307/ Central Administrative Tribunal – Delhi]</ref> | birth_place = [[ఇండియా]] | nationality = భారతీయురాలు | religion = | occupation = విద్యావేత్త, ఉద్యమకారిణి, కళాకారిణి | period = | notableworks = | awards = | signature = }} '''ప్రేమ్ చౌదరి''' భారతీయ సామాజిక శాస్త్రవేత్త, చరిత్రకారిణి, <ref>Different Types of History Part 4 of History of science, philosophy and culture in Indian civilization. Ray, Bharati. Pearson Education India, 2009. {{ISBN|8131718182}},</ref> న్యూఢిల్లీలోని ఇండియన్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ హిస్టారికల్ రీసెర్చ్ లో సీనియర్ అకడమిక్ ఫెలో. <ref>{{Cite web |url=http://www.sagepub.com/authorDetails.nav?contribId=645165 |title=Sage Publishing: Prem Chowdhry Affiliations |access-date=2024-01-12 |archive-date=2013-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131106084047/http://www.sagepub.com/authorDetails.nav?contribId=645165 |url-status=dead }}</ref> ఆమె స్త్రీవాది <ref name="prem">{{Cite book|title=The Emergence of Feminism in India, 1850–1920|last=Anagol|first=Padma|publisher=Ashgate Publishing Company|year=2005|isbn=9780754634119|author-link=Padma Anagol}}</ref> , అరేంజ్డ్ మ్యారేజ్ లను తిరస్కరించే జంటలపై హింసను విమర్శించింది. <ref>[http://www.outlookindia.com/article.aspx?266072 'Khaps Have To Reform', Sheela Reddy, Outlook India, July 2010]</ref> ఆమె [[భారతదేశం|భారతదేశంలోని]] [[హర్యానా]] రాష్ట్ర రాజకీయ ఆర్థిక వ్యవస్థ, సామాజిక చరిత్రపై లింగ అధ్యయనాలు, అధికారం ప్రసిద్ధ పండితురాలు. <ref name="Geetha 2012">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/books/power-violence-and-dalit-women/article3515761.ece|title=Power, violence and Dalit women|last=Geetha|first=V.|date=June 11, 2012|work=[[The Hindu]]|access-date=10 July 2021|quote=her study would have been richer had she placed it in the context of feminist scholarship — one thinks of Prem Chowdhry's fantastic work on changing gender relations in Haryana, for instance, and how she works with notions of caste, gender, labour and economic change.}}</ref> <ref>[http://global.oup.com/academic/product/political-economy-of-production-and-reproduction-9780198067702;jsessionid=76B4088195F4A55D75A4C5E8FB25BE5A?cc=gb&lang=en& Oxford University Press]</ref> == కెరీర్ == చౌదరి సెంటర్ ఫర్ ఉమెన్ స్టడీస్ లైఫ్ మెంబర్. <ref>India Court of Women on Dowry and Related Forms of Violence against Women, 2009</ref> <ref>{{Cite web|title=Centre for Women's Development Studies|url=http://www.cwds.org/aboutus.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130826070111/http://cwds.org/aboutus.htm|archive-date=26 August 2013|access-date=2013-06-06}}[http://www.cwds.org/LifeMembers.pdf CWDS About Us] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131105214021/http://www.cwds.org/LifeMembers.pdf|date=5 November 2013}}</ref> [[న్యూ ఢిల్లీ|న్యూఢిల్లీ]]<nowiki/>లోని [[ఇండియన్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ సోషల్ సైన్స్ రీసెర్చ్]] సపోర్ట్ సెంటర్ ఫర్ కాంటెంపరరీ స్టడీస్ లో కూడా పనిచేశారు. నెహ్రూ మెమోరియల్ మ్యూజియం & లైబ్రరీ అధునాతన అధ్యయన విభాగం. చౌదరి జవహర్ లాల్ నెహ్రూ విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్థి,<ref>[http://www.jnu.ac.in/aaj/AlumniMember.asp?searchStr=P JNU Alumni Association] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130303044856/http://www.jnu.ac.in/AAJ/AlumniMember.asp?searchStr=P |date=3 March 2013 }}</ref>యూనివర్శిటీ గ్రాంట్స్ కమిషన్ ప్రొఫెసర్ ఫెలో. భారతదేశంలో కుమార్తెను కలిగి ఉండటానికి వ్యతిరేకంగా పక్షపాతం యొక్క ప్రభావం గురించి ది గార్డియన్తో సహా వార్తా మాధ్యమాలకు ఆమె నిపుణుల వ్యాఖ్యానాలను అందించారు; "పరువు హత్యల" గురించి ది గార్డియన్,<ref name="Ramesh 2007">{{cite news |last1=Ramesh |first1=Randeep |title=Foetuses aborted and dumped secretly as India shuns baby girls |url=https://www.theguardian.com/world/2007/jul/28/india.randeepramesh |access-date=10 July 2021 |work=[[The Guardian]] |date=July 28, 2007}}</ref>అసోసియేటెడ్ ప్రెస్,[14] టైమ్,<ref name="Burke 2010">{{cite news |last1=Burke |first1=Jason |title=Triple murder in India highlights increase in 'honour killings' |url=https://www.theguardian.com/world/2010/jun/25/triple-murder-india-honour-killings |access-date=10 July 2021 |work=The Guardian |date=June 25, 2010}}</ref>, రాయిటర్స్<ref name="George 2010">{{cite news |last1=George |first1=Nirmala |title=Divorce or die -- old rules clash with new India |url=https://archive.boston.com/news/world/asia/articles/2010/07/12/divorce_or_die____old_rules_clash_with_new_india/?page=2 |access-date=10 July 2021 |work=Boston.com |agency=[[Associated Press]] |date=July 12, 2010}}</ref> లకు; హరియాణా సామాజిక నిర్మాణం గురించి ది స్టేట్స్ మ్యాన్ కు;<ref name="Singh 2010">{{cite magazine |last1=Singh |first1=Madhur |title=Why Are Hindu Honor Killings Rising in India? |url=https://content.time.com/time/world/article/0,8599,1991195,00.html |access-date=10 July 2021 |magazine=[[Time (magazine)|TIME]] |date=May 25, 2010 |archive-date=10 జూలై 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210710171230/https://content.time.com/time/world/article/0,8599,1991195,00.html |url-status=dead }}</ref> హర్యానా సామాజిక నిర్మాణం గురించి, దళిత మహిళలపై అత్యాచారాలతో అది ఎలా సంబంధం కలిగి ఉందో ఎన్పిఆర్కు;<ref name="Denyer 2008">{{cite news |last1=Denyer |first1=Simon |title=Indian village proud after double "honor killing" |url=https://www.reuters.com/article/us-india-honourkilling-idUSDEL29449420080516 |access-date=10 July 2021 |work=[[Reuters]] |date=May 15, 2008}}</ref> భారతీయ సినిమా రాజకీయ చరిత్ర గురించి ది ఇండియన్ ఎక్స్ప్రెస్కు; <ref name="Gursoy 2020">{{cite news |last1=Gursoy |first1=Rabia |last2=Jalali |first2=Falah |title=Black and white selfies on social media bring awareness to violence against women |url=https://www.sbstatesman.com/2020/08/24/black-and-white-selfies-on-social-media-bring-awareness-to-violence-against-women/ |access-date=10 July 2021 |work=[[The Statesman (India)|The Statesman]] |date=August 24, 2020}}</ref> రాయిటర్స్ తో భారతదేశంలో మహిళలకు వారసత్వ హక్కుల గురించి. <ref name="McCarthy 2013">{{cite news |last1=McCarthy |first1=Julie |title=Outside The Big City, A Harrowing Sexual Assault In Rural India |url=https://www.npr.org/2013/02/08/171372687/outside-the-big-city-a-harrowing-sexual-assault-in-rural-india |access-date=10 July 2021 |work=[[NPR]] |date=February 8, 2013}}</ref> ఆమె 2004 ఆధునిక ఆసియా అధ్యయనాల వ్యాసం "ప్రైవేట్ లైవ్స్, స్టేట్ ఇంటర్వెన్షన్: కేసెస్ ఆఫ్ రన్ ఎవే మ్యారేజ్ ఇన్ రూరల్ నార్త్ ఇండియా" 2006 లో కెనడా ఇమ్మిగ్రేషన్ అండ్ రెఫ్యూజీ బోర్డ్ చేత ఉదహరించబడింది.<ref>{{cite news |title=RESPONSES TO INFORMATION REQUESTS (RIRs) |url=https://www.justice.gov/sites/default/files/eoir/legacy/2014/02/04/IND100661.EX.pdf |access-date=10 July 2021 |work=www.justice.gov |agency=Immigration and Refugee Board of Canada |date=January 9, 2006 |archive-date=28 ఏప్రిల్ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170428064011/https://www.justice.gov/sites/default/files/eoir/legacy/2014/02/04/IND100661.EX.pdf |url-status=dead }}</ref> కులాంతర వివాహాలకు సంబంధించిన హింస గురించి,<ref name="Chowdhry 2019">{{cite news |last1=Chowdhry |first1=Prem |title=Violence around inter-caste marriages |url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/comment/violence-around-inter-caste-marriages-803140 |access-date=10 July 2021 |work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]] |date=July 19, 2019}}</ref> పేదరికాన్ని తగ్గించడానికి బాలికల విద్యలో పెట్టుబడి కోసం వాదించడం వంటి వాటితో సహా ఆమె ది ట్రిబ్యూన్ లో వ్యాఖ్యానం కూడా రాశారు.<ref name="Chowdhry 2020">{{cite news |last1=Chowdhry |first1=Prem |title=Invest in education for girls to reduce poverty |url=https://www.tribuneindia.com/news/comment/invest-in-education-for-girls-to-reduce-poverty-39014 |access-date=10 July 2021 |work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]] |date=February 11, 2020}}</ref> == కళా జీవితం == చౌదరి స్వీయ-బోధించిన కళాకారిణి<ref>{{cite AV media | last = Chowdhry | first = Prem (artist) | year = 2008 | title =Scarlet Woman | medium = Painting: oil on canvas, for use on front cover of academic journal ''[[Signs (journal)|Signs]]'', autumn 2010 | url = http://signsjournal.org/prem-chowdhry-scarlet-woman-2008/ | access-date = 21 February 2015 | publisher = [[University of Chicago Press|Chicago Journals]] }}</ref><ref>{{Cite journal | last = Chowdhry | first = Prem | title = Illustration | journal = [[Signs (journal)|Signs: Journal of Women in Culture and Society]] | volume = 36 | issue = 1 | pages = Front cover| doi = 10.1086/651184 | date = Autumn 2010 | jstor = 10.1086/651184 }}</ref> ఆమె చిత్రలేఖనం నేషనల్ గ్యాలరీ, ఇండియా, లలిత్ కళా అకాడమీ, భారతదేశ జాతీయ లలిత కళల అకాడమీ నిర్వహిస్తుంది. ఆమె 1970 లో ప్రదర్శించడం ప్రారంభించింది, ఆమె చిత్రాలు తరచుగా భారతదేశంలో మహిళల స్థితిని ప్రతిబింబిస్తాయి.<ref>{{cite news|last1=Salwat|first1=Ali|title=The Art of Dialogue|url=https://newslinemagazine.com/magazine/the-art-of-dialogue-2/|work=[[Newsline (magazine)|Newsline Magazine]]|date=1 February 2008|access-date=12 జనవరి 2024|archive-date=3 ఫిబ్రవరి 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230203173018/https://newslinemagazine.com/magazine/the-art-of-dialogue-2/|url-status=dead}} Retrieved 21 February 2015.</ref><ref name="Jayetilleke 2004">{{cite news |last1=Jayetilleke |first1=Rohan |title=Prem Chowdry explores life |url=http://archives.dailynews.lk/2004/06/02/artscop06.html |access-date=10 July 2021 |work=Daily News |date=June 2, 2004}}</ref> == పనిచేస్తుంది == === పుస్తకాలు === * {{cite book|title=పంజాబ్ పాలిటిక్స్: ది రోల్ ఆఫ్ సర్ చోటు రామ్|last=చౌదరి|first=ప్రేమ్|publisher=వికాస్/మిచిగాన్ విశ్వవిద్యాలయం|year=1984|isbn=978-0706924732|pages=364}} * {{cite book|title=ది వీల్డ్ విమెన్: షిఫ్టింగ్ జెండర్ ఈక్వేషన్స్ ఇన్ రూరల్ హర్యానా|url=https://archive.org/details/veiledwomenshift0000chow|last=చౌదరి|first=ప్రేమ్|publisher=ఆక్స్ ఫర్డ్ యూనివర్శిటీ ప్రెస్ ఇండియా|year=1994|isbn=978-0195670387}} * {{cite book|title=కలోనియల్ ఇండియా అండ్ ది మేకింగ్ ఆఫ్ ఎంపైర్ సినిమా: ఇమేజ్, ఐడియాలజీ అండ్ ఐడెంటిటీ|last=చౌదరి|first=ప్రేమ్|publisher=మాంచెస్టర్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్|year=2000|isbn=978-0719057922|pages=294}} * {{cite book|title=కంటెన్షియస్ మ్యారేజెస్, ఎలోపింగ్ కపుల్స్: జెండర్, క్యాస్ట్, అండ్ పాట్రియార్చీ ఇన్ నార్తర్న్ ఇండియా|url=https://archive.org/details/contentiousmarri0000chow|last=చౌదరి|first=ప్రేమ్|date=జూలై 2009|publisher=ఆక్స్ఫర్డ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్|isbn=978-0198063612|pages=360}} * {{cite book|title=జెండర్ డిస్క్రిమినేషన్ ఇన్ లాండ్ ఓనర్షిప్|last=చౌదరి|first=ప్రేమ్|publisher=సేజ్ పబ్లికేషన్స్|year=2010|isbn=978-8178299426|pages=314}} * {{cite book|title=పొలిటికల్ ఎకానమీ ఆఫ్ ప్రొడక్షన్ అండ్ రిప్రొడక్షన్|url=https://archive.org/details/politicaleconomy0000chow|last=చౌదరి|first=ప్రేమ్|publisher=ఆక్స్ ఫర్డ్ యూనివర్శిటీ ప్రెస్|year=2011|isbn=9780198067702|pages=464}} * {{cite book|title=అండర్స్టాండింగ్ పాలిటిక్స్ అండ్ సొసైటీ – హర్ద్వారి లాల్|last=చౌదరి|first=ప్రేమ్|publisher=మనక పబ్లికేషన్స్|year=2011|isbn=978-8178312279|pages=423}} === పేపర్లు === * {{cite journal |last=చౌదరి |first=ప్రేమ్ |date=28 November 1987 |title=సోషియో-ఎకనామిక్ డైమెన్షన్స్ ఆఫ్ సెర్టైన్ కస్టమ్స్ అండ్ యాటిట్యూడ్స్: ఉమెన్ ఆఫ్ హర్యానా ఇన్ ది కలోనియల్ పీరియడ్ |journal=[[ఎకనామిక్ అండ్ పొలిటికల్ వీక్లీ]] |volume=22 |issue=48 |pages=2060–2066 |jstor=4377793}} * {{cite journal |last=చౌదరి |first=ప్రేమ్ |date=1990 |title=ఆల్టర్నేటివ్ టు ది ''సతి'' మోడల్: పర్సెప్షన్స్ ఆఫ్ ఏ సోషల్ రియాలిటీ ఇన్ ఫోల్క్లోర్ |journal=[[ఆసియన్ ఎథ్నాలజీ|ఆసియన్ ఫోల్క్లోర్ స్టడీస్]] |volume=49 |issue=2 |pages=259–274 |doi=10.2307/1178036 |jstor=1178036}} * {{cite journal |last=చౌదరి |first=ప్రేమ్ |date=25 December 1993 |title=హై పార్టిసిపేషన్, లో ఎవాల్యుయేషన్: వుమెన్ అండ్ వర్క్ ఇన్ రూరల్ హర్యానా |journal=[[ఎకనామిక్ అండ్ పొలిటికల్ వీక్లీ]] |volume=28 |issue=52 |pages=A–135–A–137 and A–140–A–148 |jstor=4400591}} * {{cite journal |last=చౌదరి |first=ప్రేమ్ |date=1996 |title=కాంజుగాలిటీ, లా అండ్ స్టేట్: ఇన్హెరిటెన్స్ రైట్స్ యాస్ పివోట్ ఆఫ్ కంట్రోల్ ఇన్ నార్తర్న్ ఇండియా |journal=ఇండో-బ్రిటీష్ రివ్యూ |volume=21 |issue=1 |pages=59–72 |oclc=193906854}} * {{cite journal |last=చౌదరి |first=ప్రేమ్ |date=April–June 1996 |title=కంటౌర్స్ ఆఫ్ కమ్యూనలిజం: రిలీజియన్, కాస్ట్ అండ్ ఐడెంటిటీ ఇన్ సౌత్-ఈస్ట్ పంజాబ్ |journal=[[సోషల్ సైంటిస్ట్]] |volume=24 |issue=4/6 |pages=130–163 |doi=10.2307/3517794 |jstor=3517794}} * {{cite journal |last=చౌదరి |first=ప్రేమ్ |date=24 August 1996 |title=మ్యారేజ్, సెక్సువాలిటీ అండ్ ది ఫిమేల్ 'అసెటిక్': అండర్స్టాండింగ్ ఏ హిందూ సెక్ట్ |journal=[[ఎకనామిక్ అండ్ పొలిటికల్ వీక్లీ]] |volume=31 |issue=34 |pages=2307–2321 |jstor=4404549}} * {{cite journal |last=చౌదరి |first=ప్రేమ్ |date=10 May 1997 |title=ఎన్ఫోర్సింగ్ కల్చరల్ కోడ్స్: జెండర్ అండ్ వయలెన్స్ ఇన్ నార్తర్న్ ఇండియా |journal=[[ఎకనామిక్ అండ్ పొలిటికల్ వీక్లీ]] |volume=32 |issue=19 |pages=1019–1028 |jstor=4405393}} * {{cite journal |last=చౌదరి |first=ప్రేమ్ |date=February 2000 |title=ప్రోపగాండ అండ్ ప్రొటెస్ట్: ది మిత్ ఆఫ్ ది ముస్లిం మేనస్ ఇన్ అన్ ఎంపైర్ ఫిల్మ్ (ది డ్రమ్, 1938) |journal=స్టడీస్ ఇన్ హిస్టరీ |volume=16 |issue=1 |pages=109–130 |doi=10.1177/025764300001600105 |s2cid=159486594}} * {{cite journal |last=చౌదరి |first=ప్రేమ్ |date=January–July 2001 |title=లస్ట్ఫుల్ ఉమెన్, ఎలుసివ్ లవర్స్ ఐడెంటిఫయింగ్ మేల్స్ యాస్ ఆబ్జెక్ట్స్ ఆఫ్ ఫిమేల్ డిజైర్ |journal=[[ఇండియన్ జర్నల్ ఆఫ్ జెండర్ స్టడీస్]] |volume=8 |issue=1 |pages=23–50 |doi=10.1177/097152150100800102 |s2cid=143881077}} * {{cite journal |last=చౌదరి |first=ప్రేమ్ |date=3 December 2005 |title=క్రైసిస్ ఆఫ్ మాస్క్యులినిటీ ఇన్ హర్యానా: ది అన్మార్రిడ్, ది అన్ఎంప్లాయ్డ్ అండ్ ది ఏజ్డ్ |journal=[[ఎకనామిక్ అండ్ పొలిటికల్ వీక్లీ]] |volume=40 |issue=49 |pages=5189–5198 |jstor=4417491}} * {{cite journal |last=చౌదరి |first=ప్రేమ్ |date=31 జూలై 2010 |title=ఉమెన్ ఇన్ ది ఆర్మీ |url=http://www.epw.in/commentary/women-army.html |journal=[[ఎకనామిక్ అండ్ పొలిటికల్ వీక్లీ]] |volume=45 |issue=31}} == వ్యక్తిగత జీవితం == ఆమె విద్యావేత్త, హర్యానా పార్లమెంటు సభ్యుడు హర్దవరీ లాల్ కుమార్తె. == బాహ్య లింకులు == * [http://www.epw.in/authors/prem-chowdhry ప్రేమ్ చౌదరి - ఎకనామిక్ అండ్ పొలిటికల్ వీక్లీ] * [http://www.ichrindia.org ఐ.సి.హెచ్.ఆర్ వెబ్‌సైట్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070814112516/http://www.ichrindia.org/ |date=2007-08-14 }} * [http://www.cwds.org/ సెంటర్ ఫర్ ఉమెన్స్ డెవలప్‌మెంట్ స్టడీస్ వెబ్‌సైట్] == మూలాలు == [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:1944 జననాలు]] [[వర్గం:భారతీయ స్త్రీవాద రచయితలు]] [[వర్గం:హర్యానాకు చెందిన పండితులు]] 96pv882v29hm3dhx5uh9l3dak5zb2aj 0 396338 4942852 4648216 2026-08-24T05:29:51Z Ssarvan 153327 4942852 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = మమిత బైజు | image = Mamitha+Baiju_(cropped).webp | caption = | birth_name = మమిత బైజు | birth_date = {{birth date and age|2000|06|22|df=y}}<ref name="'ప్రేమలు' బ్యూటీ పుట్టినరోజు ఈరోజు, ఏమి చేసిందో తెలుసా">{{cite news |title='ప్రేమలు' బ్యూటీ పుట్టినరోజు ఈరోజు, ఏమి చేసిందో తెలుసా {{!}} Premalu fame Mamitha Baiju birthday special article Kavi |url=https://www.chitrajyothy.com/2024/south-cinema/malayalam/premalu-fame-mamitha-baiju-birthday-special-article-kavi-54301.html |accessdate=21 January 2025 |publisher=Chitrajyothy |date=22 June 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250121082734/https://www.chitrajyothy.com/2024/south-cinema/malayalam/premalu-fame-mamitha-baiju-birthday-special-article-kavi-54301.html |archivedate=21 January 2025 |language=te}}</ref> | birth_place = కిడంగూర్, [[కొట్టాయం]], [[కేరళ]] | nationality = భారతీయురాలు | alma_mater = సేక్రేడ్ హార్ట్ కాలేజ్, తేవరా | occupation = నటి | years_active = 2017–ప్రస్తుతం }} '''మమిత బైజు''' (జననం 2000 జూన్ 22) భారతీయ నటి. ప్రధానంగా [[మలయాళ సినిమా|మలయాళ చిత్రాలలో]] నటించే ఆమె 2017లో సర్వోపరి పాలక్కారన్ ద్వారా అరంగేట్రం చేసింది. ఆపరేషన్ జావా (2021)లో అల్ఫోన్సా, ఖో ఖో (2021)లో అంజు, సూపర్ శరణ్య (2022)లో సోనా, ప్రణయ విలాసం (2023)లో గోపిక వంటి పాత్రలు పోషించి ఆమె కీర్తిని పొందింది.<ref>{{Cite web|date=2024-01-17|title=Wayback Machine|url=https://tv9telugu.com/pageview_candidate.html?id=2|access-date=2024-01-17|website=web.archive.org|archive-date=2024-01-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20240117165345/https://tv9telugu.com/pageview_candidate.html?id=2|url-status=bot: unknown}}</ref><ref>{{Cite web|last=ആന്റണി|first=സീന|date=15 January 2022|title=അനശ്വര ശരിക്കും തേച്ചോ?: മറുപടി പറഞ്ഞ് മമിത ബൈജു; അഭിമുഖം|trans-title=Did Anaswara really ditch you?: Mamitha Baiju reacts; Interview|url=https://www.manoramaonline.com/movies/interview/2022/01/15/interview-with-mamitha-baiju.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20220506103007/https://www.manoramaonline.com/movies/interview/2022/01/15/interview-with-mamitha-baiju.html|archive-date=6 May 2022|access-date=15 January 2022|work=Manorama Online|language=ml}}</ref><ref name=".6">{{cite news|url=https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/movie-news/operation-java-fame-mamitha-baiju-exclusive-interview/articleshow/83026095.cms|title='ഇതൊരു പുതിയ അനുഭവമാണ്, അതൊരുപാട് ആസ്വദിക്കുന്നുണ്ട്'; തീയേറ്ററിൽ വെച്ചുണ്ടായ സംഭവം മറക്കാനാവില്ല!; മനസ് തുറന്ന് താരസുന്ദരി!|last=MB|first=Anandha|work=Samayam|access-date=6 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20220506105638/https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/movie-news/operation-java-fame-mamitha-baiju-exclusive-interview/articleshow/83026095.cms|archive-date=6 May 2022|language=ml|trans-title=This is a new experience; Won't forget that theatre incident; Mamitha opens up}}</ref> ఖో ఖో చిత్రంలో తన నటనకు ఉత్తమ సహాయ నటిగా కేరళ ఫిల్మ్ క్రిటిక్స్ అవార్డ్ ఆమె గెలుచుకుంది.<ref>{{cite news|url=http://englisharchives.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/movie-1.5998393|title=Kerala Film Critics Awards: Prithviraj, Biju Menon share best actor award|date=13 September 2021|work=Mathrubhumi News|access-date=13 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20220506103420/http://englisharchives.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/movie-1.5998393|archive-date=6 May 2022}}</ref> == ప్రారంభ జీవితం == [[కేరళ]]<nowiki/>లోని [[కొట్టాయం]] జిల్లా కిడంగూర్‌లో ఆమె డా.బైజు కృష్ణన్, మినీ బైజు దంపతులకు జన్మించింది.<ref>{{cite web|last=Antony|first=Seena|date=16 January 2022|title=Super Sharanya' is a milestone in my career: Mamita Baiju|url=https://www.onmanorama.com/entertainment/interviews/2022/01/16/super-sharanya-mamita-baiju-interview.html|access-date=6 May 2022|work=On Manorama}}</ref> ఆమెకు మిధున్ బైజు అనే అన్నయ్య ఉన్నాడు.<ref name=".1">{{cite news|url=https://www.manoramaonline.com/movies/interview/2021/05/21/chat-with-mamitha-baiju-operation-java-actress.html|title=ഹണീബിയിൽ ആസിഫിന്റെ അനിയത്തി, ജാവയിലെ അൽഫോൻസ; ഈ പ്ലസ് ടുക്കാരി|last=ശ്രീലേഖ|first=ആർ.ബി.|date=21 May 2021|work=ManoramaOnline|access-date=6 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20220506100353/https://www.manoramaonline.com/movies/interview/2021/05/21/chat-with-mamitha-baiju-operation-java-actress.html|archive-date=6 May 2022|language=ml|trans-title=Asif's sister in Honeybee, Alphonsa in Java; This plus two student...}}</ref> ఆమె పాఠశాల విద్యను కట్టచ్చిరలోని మేరీ మౌంట్ పబ్లిక్ స్కూల్‌, కిడంగూర్ లోని ఎన్.ఎస్.ఎస్. హయ్యర్ సెకండరీ స్కూల్ లలో అభ్యసించింది. ఆమె ప్రస్తుతం [[కొచ్చి]]<nowiki/>లోని సేక్రేడ్ హార్ట్ కాలేజీ నుండి [[మానసిక శాస్త్రం|సైకాలజీ]]<nowiki/>లో బి. ఎస్సీ డిగ్రీ చదువుతోంది.<ref>{{cite web|author=Basith|date=25 December 2021|title=ക്രിസ്മസിന് ഫുഡാണ് മെയിൻ; മമിത ബൈജു പറയുന്നു|trans-title=|url=https://www.twentyfournews.com/2021/12/25/mamitha-baiju-interview.html|access-date=6 May 2022|work=Twenty Four News|language=ml}}</ref> ==సినిమాలు== {| class="wikitable sortable" !సంవత్సరం !పేరు !పాత్ర !భాష !గమనికలు !మూ |- | rowspan="2" |2017 |''సర్వోపరి పాలకరన్'' |రాజి | rowspan="17" |మలయాళం |తొలి చిత్రం |<ref name="Name2">{{cite web|last=രഘുനാഥ്‌|first=രശ്മി|date=21 June 2021|title=ഹെഡ്മിസ്ട്രസ് പറഞ്ഞു; ഇപ്പോള്‍ തന്നെ അഞ്ചാറ് നമിതയുണ്ട്, മമിത മതി|trans-title=Headmistress said; There are enough Namithas, Mamitha is fine|url=https://archives.mathrubhumi.com/movies-music/interview/mamitha-baiju-actress-interview-operation-java-kho-kho-cinema-1.5767889|archive-url=https://web.archive.org/web/20220506101334/https://archives.mathrubhumi.com/movies-music/interview/mamitha-baiju-actress-interview-operation-java-kho-kho-cinema-1.5767889|archive-date=6 May 2022|access-date=13 December 2021|work=Mathrubhmi|language=ml}}</ref> |- |''హనీ బీ 2: సెలబ్రేషన్స్'' |సిసిలీ తంబి ఆంటోనీ | |<ref>{{cite web|last=Joas|first=Ammu|date=25 February 2022|title='ജനിച്ച അന്നുതന്നെ തേപ്പു കിട്ടിയ ആളാണ് ഞാൻ': മമിതയെ വിട്ടുപോകാത്ത 'തേപ്പ്': പ്രേക്ഷകരുടെ ചങ്ക്ഗേൾ|trans-title=|url=https://www.vanitha.in/celluloid/celebrity-interview/mamitha-baiju-funny-cool-chat.html|access-date=6 May 2022|work=Vanitha|language=ml}}</ref> |- | rowspan="4" |2018 |''డాకిని'' |ఆరాథి | |<ref name=".032">{{cite web|last=പാലക്കാപറമ്പിൽ|first=ബിന്ദു|date=1 June 2021|title=അൽഫോൻസയും അഞ്ജുവും വഴിത്തിരിവായി|trans-title=Alphonsa and Anju were breakthroughs|url=https://keralakaumudi.com/news/news.php?id=560425|archive-url=https://web.archive.org/web/20220506101828/https://keralakaumudi.com/news/news.php?id=560425|archive-date=6 May 2022|access-date=6 June 2021|work=Kerala Kaumudi|language=ml}}</ref> |- |''కృష్ణం'' |చిత్ర |తెలుగులో [[డియర్ కృష్ణ]] |<ref>{{cite web|last=Subramanian|first=Anupama|date=25 March 2018|title=New technology in Krishnam to curb piracy|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/kollywood/250318/new-technology-in-krishnam-to-curb-piracy.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20220506103736/https://www.deccanchronicle.com/amp/entertainment/kollywood/250318/new-technology-in-krishnam-to-curb-piracy.html|archive-date=6 May 2022|access-date=6 May 2022|work=Deccan Chronicle}}</ref> |- |''వరథన్'' |సాండ్రా | |<ref name=".02">{{cite web|last=ആനന്ദ് രാജ്|first=എസ്|date=12 January 2022|title='സൂപ്പർ മമിത'; ഓപ്പറേഷൻ ജാവ, സൂപ്പർ ശരണ്യ എന്നീ ചിത്രങ്ങളിലൂടെ തിളങ്ങിയ മമിത ബൈജു സംസാരിക്കുന്നു|trans-title='Super Mamitha'; Interview with Mamitha Baiju of Operation Java and Super Sharanya fame|url=https://www.madhyamam.com/kudumbam/special-stories/mamitha-baiju-interview-908201|archive-url=https://web.archive.org/web/20220506105122/https://www.madhyamam.com/kudumbam/special-stories/mamitha-baiju-interview-908201|archive-date=6 May 2022|access-date=12 January 2022|work=Madhyamam|language=ml}}</ref> |- |''స్కూల్ డైరీ'' |ఇందు | |<ref>{{cite web|last=Vetticad|first=Anna M. M.|date=21 May 2018|title=School Diary movie review: What's M.G. Sreekumar doing lending his name to this non-film?|url=https://www.firstpost.com/entertainment/school-diary-movie-review-whats-m-g-sreekumar-doing-lending-his-name-to-this-non-film-4476737.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20220506104305/https://www.firstpost.com/entertainment/school-diary-movie-review-whats-m-g-sreekumar-doing-lending-his-name-to-this-non-film-4476737.html|archive-date=6 May 2022|access-date=6 May 2022|work=First Post}}</ref> |- | rowspan="2" |2019 |యాన్ ఇంటర్నేషనల్ లోకల్ స్టోరీ |దేవిక | |<ref>{{cite web|last=Shrijith|first=Sajin|date=15 January 2019|title=Directing has been my long-cherished dream|url=https://m.cinemaexpress.com/stories/interviews/2019/jan/15/directing-has-been-my-long-cherished-dream-9636.amp|archive-url=https://web.archive.org/web/20220506104559/https://m.cinemaexpress.com/stories/interviews/2019/jan/15/directing-has-been-my-long-cherished-dream-9636.amp|archive-date=6 May 2022|access-date=6 May 2022|work=Cinema Express}}</ref> |- |''వికృతి'' |సుహారా | |<ref name=".042">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mamitha-baiju-plays-the-team-captain-in-rajisha-starrer-kho-kho/articleshow/80750243.cms|title=Mamitha Baiju plays the team captain in Rajisha-starrer 'Kho Kho'|last=Soman|first=Deepa|date=8 February 2021|work=The Times of India|access-date=6 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20220506100823/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mamitha-baiju-plays-the-team-captain-in-rajisha-starrer-kho-kho/articleshow/80750243.cms|archive-date=6 May 2022|language=en}}</ref> |- |2020 |కిలోమీటర్స్ అండ్ కిలోమీటర్స్ |కొచుమోల్ | |<ref name=".02" /> |- | rowspan="2" |2021 |''ఆపరేషన్ జావా'' |అల్ఫోన్సా | |<ref name=".13">{{cite news|url=https://www.manoramaonline.com/movies/interview/2021/05/21/chat-with-mamitha-baiju-operation-java-actress.html|title=ഹണീബിയിൽ ആസിഫിന്റെ അനിയത്തി, ജാവയിലെ അൽഫോൻസ; ഈ പ്ലസ് ടുക്കാരി|last=ശ്രീലേഖ|first=ആർ.ബി.|date=21 May 2021|work=ManoramaOnline|access-date=6 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20220506100353/https://www.manoramaonline.com/movies/interview/2021/05/21/chat-with-mamitha-baiju-operation-java-actress.html|archive-date=6 May 2022|language=ml|trans-title=Asif's sister in Honeybee, Alphonsa in Java; This plus two student...}}</ref> |- |''ఖో ఖో'' |అంజు | |<ref name=":02">{{cite web|last=Sidhardha|first=Sanjith|date=11 December 2020|title=Mamitha Baiju plays the team captain in Rajisha-starrer 'Kho Kho'|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mamitha-baiju-to-play-a-kho-kho-team-captain-in-rajisha-starrer/articleshow/79678366.cms|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220506105450/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mamitha-baiju-to-play-a-kho-kho-team-captain-in-rajisha-starrer/articleshow/79678366.cms?from=mdr|archive-date=6 May 2022|access-date=12 January 2022|work=The Times of India}}</ref> |- | rowspan="2" |2022 |''రాండు'' |కుంజుమోల్ | |<ref>{{cite web|last=Babu|first=Ajith|date=8 January 2022|title='Randu' movie review: A significant story of our times|url=https://www.onmanorama.com/entertainment/movie-reviews/2022/01/08/randu-movie-review-vishnu-unnikrishnan.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20220506113441/https://www.onmanorama.com/entertainment/movie-reviews/2022/01/08/randu-movie-review-vishnu-unnikrishnan.html|archive-date=6 May 2022|access-date=6 May 2022|work=On Manorama}}</ref> |- |''సూపర్ శరణ్య'' |సోనా థామస్ | |<ref>{{cite web|date=8 January 2022|title='ശരണ്യ സൂപ്പർ ആണെങ്കിൽ സോന പൊളി ആണ്, അപാരമായ സ്ക്രീൻ പ്രെസൻസ്'; മമിതയ്ക്ക് കൈയ്യടി, പ്രശംസ!|trans-title=If Sharanya is superb, Sona is fabulous, What a great screen presence; Applauses to Mamitha|url=https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/celebrity-news/actress-mamitha-baiju-gets-appreciate-for-her-performance-in-super-sharanya-malayalam-movie/articleshow/88774387.cms|archive-url=https://web.archive.org/web/20220506110227/https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/celebrity-news/actress-mamitha-baiju-gets-appreciate-for-her-performance-in-super-sharanya-malayalam-movie/articleshow/88774387.cms|archive-date=6 May 2022|access-date=6 May 2022|work=Samayam|language=ml}}</ref> |- | rowspan="2" |2023 |''ప్రణయ విలాసం'' |గోపిక | |<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/pranaya-vilasam-release-date-anaswara-rajan-starrer-to-hit-the-big-screens-on-this-date/articleshow/97479159.cms|title='Pranaya Vilasam' release date: Anaswara Rajan starrer to hit the big screens on THIS date|work=The Times of India|access-date=11 April 2023|issn=0971-8257}}</ref> |- |''రామచంద్ర బాస్ & కో'' |సోఫియా | |<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/nivin-paulys-film-with-haneef-adeni-titled-ramachandra-boss-and-co/article67060357.ece|title=Nivin Pauly's film with Haneef Adeni titled 'Ramachandra Boss and Co'|date=9 July 2023|work=The Hindu|access-date=20 July 2023|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> |- | rowspan="3" |2024 |''[[ప్రేమలు]]'' |రీను రాయ్ | |<ref name="మమితా బైజు.. ‘ప్రేమలు’తో క్రేజ్‌">{{cite news|url=https://www.eenadu.net/photos/playImages/Mamitha-Baiju/11/13137|title=మమితా బైజు.. ‘ప్రేమలు’తో క్రేజ్‌|last1=EENADU|date=13 March 2024|accessdate=14 March 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240314044512/https://www.eenadu.net/photos/playImages/Mamitha-Baiju/11/13137|archivedate=14 March 2024|language=te}}</ref> |- |హర్ |ప్రయాణీకుడు |అతిధి పాత్ర | |- |రెబెల్ |సారా మేరీ జాన్ | rowspan="6" |తమిళం | |<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/filming-of-gv-prakashs-rebel-wrapped-up/article67374998.ece|title=Filming of GV Prakash's 'Rebel' wrapped up|date=3 October 2023|access-date=12 November 2023|website=The Hindu}}</ref> |- | rowspan="2" |2025 |''ఈరందు వానం'' | | rowspan="1" | |<ref>{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/2025/Jun/13/vishnu-vishal-ramkumars-irandu-vaanam-wraps-filming|title=Vishnu Vishal-Ramkumar's Irandu Vaanam wraps filming|access-date=13 June 2025|website=Cinema Express}}</ref> |- |''[[డ్యూడ్]]'' |కురల్ | rowspan="5" |చిత్రీకరణ |<ref name="డ్యూడ్‌.. నాకో సవాలు!">{{cite news|url=https://www.ntnews.com/cinema/mamitha-baiju-about-dude-movie-2175244|title=డ్యూడ్‌.. నాకో సవాలు!|last1=|date=14 October 2025|work=|accessdate=15 October 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251015034129/https://www.ntnews.com/cinema/mamitha-baiju-about-dude-movie-2175244|archivedate=15 October 2025|publisher=NT News|language=te}}</ref> |- | rowspan="4" |2026 |''జన నాయగన్'' <abbr>†</abbr> | rowspan="4" |టిబిఎ |<ref>{{Cite web|date=2024-10-03|title=Mamitha Baiju, Gautham Vasudev Menon Join The Cast Of Thalapathy 69!|url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/tamil/mamitha-baiju-and-gautham-vasudev-menon-join-the-cast-of-thalapathy-69-article-113906034|access-date=2025-05-26|website=Times Now|language=en}}</ref> |- |''సూర్య 46'' <abbr>†</abbr> |<ref>{{Cite web|last=M|first=Narayani|date=2025-05-19|title=Suriya 46 officially launched; Mamitha Baiju, Raveena Tandon join cast|url=https://www.cinemaexpress.com/tamil/news/2025/May/19/suriya-46-officially-launched-mamitha-baiju-raveena-tandon-join-cast|access-date=2025-05-26|website=Cinema Express|language=en}}</ref> |- |''డి54'' <abbr>†</abbr> |<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/dhanush-and-mamitha-baijus-d54-to-begin-with-pooja-ceremony-on-july-10-heres-what-we-know/articleshow/122356015.cms|title=Dhanush and Mamitha Baiju’s ‘D54’ to begin with pooja ceremony on July 10? Here’s what we know|date=2025-07-10|work=The Times of India|access-date=2025-07-10|issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web|date=2025-07-10|title=D54: Dhanush's Film With Mamitha Baiju, director Vignesh Raja Goes On Floors; Jayaram, Suraj Venjaramoodu Part Of Cast|url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/tamil/d54-dhanushs-film-with-mamitha-baiju-director-vignesh-raja-goes-on-floors-jayaram-suraj-venjaramoodu-part-of-cast-article-152256261|access-date=2025-07-10|website=Times Now|language=en}}</ref> |- |''బెత్లెహెం కుడుంబ యూనిట్'' <abbr>†</abbr> |మలయాళం |<ref>{{Cite web|last=Desk|first=Online|date=2025-07-04|title=Nivin Pauly and Mamitha Baiju team up for 'Bethlehem Kudumba Unit'|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2025/Jul/04/nivin-pauly-and-mamitha-baiju-team-up-for-bethlehem-kudumba-unit|access-date=2025-07-05|website=The New Indian Express|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/nivin-pauly-mamitha-baiju-to-play-lead-in-director-girishs-bethlehem-kudumba-unit/articleshow/122252501.cms|title=Nivin Pauly, Mamitha Baiju to play lead in director Girish's 'Bethlehem Kudumba Unit'|date=2025-07-04|work=The Times of India|access-date=2025-07-05|issn=0971-8257}}</ref> |} == మూలాలు == [[వర్గం:భారతీయ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:తమిళ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:2000 జననాలు]] idiptt9knit9woqpk67mvug4acxuvsa 0 398809 4942822 4941368 2026-08-24T03:47:28Z యర్రా రామారావు 28161 సవరణ: Harv/Sfn no-target ఎర్రర్ సరిదిద్దాను (sfnHarvFixer.js) 4942822 wikitext text/x-wiki {{Infobox election | election_name = 1957 జమ్మూ కాశ్మీర్ శాసనసభ ఎన్నికలు | country = ఇండియా | type = పార్లమెంటరీ | previous_election = 1951 జమ్మూ కాశ్మీర్ రాజ్యాంగ పరిషత్ ఎన్నికలు | previous_year = 1951 | previous_mps = | election_date = 24 ఫిబ్రవరి – 25 మార్చి 1957 | next_election = 1962 జమ్మూ కాశ్మీర్ శాసనసభ ఎన్నికలు | next_year = 1962 | seats_for_election = మొత్తం 75 స్థానాలు [[Jammu and Kashmir Legislative Assembly|శాసనసభ]] | majority_seats = 38 | opinion_polls = | turnout = 60-70%{{sfn|దాస్ గుప్తా, జమ్ముకశ్మీర్|2012|p=230}} <!-- Congress --> | image1 = Flag of Jammu and Kashmir (1936-1953).svg | image1_size = 100x90px | party1 = జమ్మూ కాశ్మీర్ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ | leader1 = [[బక్షి గులాం మహమ్మద్]] | leader_since1 = | leaders_seat1 = | last_election1 = 75 | seats1 = 68 | seat_change1 = {{decrease}} 7 <!-- JKNC --> | image2 = | party2 = [[Jammu Praja Parishad|ప్రజాపరిషత్]] | leader2 = | leader_since2 = | leaders_seat2 = | last_election2 = 0 | seats2 = 5 | seat_change2 = {{increase}} 5 <!-- BJS --> | image4 = | leader4 = | party4 = హరిజన మండల్ | leader_since4 = | leaders_seat4 = | last_election4 = 0 | seats4 = 1 | seat_change4 = {{increase}} 1 <!-- bottom --> | before_election = [[బక్షి గులాం మహమ్మద్]] | before_party = జమ్మూ కాశ్మీర్ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ | title = ప్రధాన మంత్రి | after_election = [[బక్షి గులాం మహమ్మద్]] | after_party = జమ్మూ కాశ్మీర్ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ }} 1957 మార్చి-జూన్ లో భారత రాష్ట్రమైన జమ్ముకశ్మీర్ శాసనసభకు దాని స్వంత రాజ్యాంగం కింద మొదటి ఎన్నికలు జరిగాయి. జమ్ముకశ్మీర్ ప్రధానిగా బక్షి గులాం మహమ్మద్ నియమితులయ్యారు. {{Sfn|Das Gupta, Jammu and Kashmir|2012|p=229}} == నేపథ్యం == 1951 లో ఎన్నికైన [[జమ్మూ కాశ్మీర్]] రాజ్యాంగ సభ, దాని 6 సంవత్సరాల పదవీకాలంలో రాష్ట్ర శాసనసభగా కూడా పనిచేసింది, రాష్ట్ర రాజ్యాంగాన్ని ఆమోదించిన తరువాత 1957 జనవరిలో తనను తాను రద్దు చేసుకుంది. అంతకు ముందు, 1953 లో, మంత్రివర్గంలో మెజారిటీని కోల్పోయిన కారణంగా సదర్-ఇ-రియాసత్ [[కరణ్ సింగ్]] షేక్ అబ్దుల్లాను ప్రధానమంత్రి పదవి నుండి తొలగించారు. ఆయన స్థానంలో మాజీ ఉపప్రధాని బక్షి గులాం మహమ్మద్ ను నియమించారు. షేక్ అబ్దుల్లాతో పాటు మీర్జా అఫ్జల్ బేగ్, మరో ముప్పైమూడు మంది విధేయులను రాబోయే ప్రభుత్వం ఖైదు చేసింది. 1954 నవంబరులో మీర్జా అఫ్జల్ బేగ్ విడుదలయ్యాక, ఐక్యరాజ్యసమితి పర్యవేక్షణలో నిర్వహించిన ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ ద్వారా కశ్మీరీలకు స్వయం నిర్ణయాధికారం కల్పించాలని డిమాండ్ చేస్తూ జి.ఎం.హమ్దానీతో కలిసి ఆల్ జమ్మూ కాశ్మీర్ ప్లెబిసైట్ ఫ్రంట్ ను ఏర్పాటు చేశారు. ప్లెబిసైట్ ఫ్రంట్ తన సభ్యులలో ఏడుగురు సిట్టింగ్ శాసనసభ్యులను లెక్కించింది. కాశ్మీర్ పొలిటికల్ కాన్ఫరెన్స్, కాశ్మీర్ డెమొక్రటిక్ యూనియన్, ప్రజా సోషలిస్టు పార్టీ వంటి ఇతర పార్టీలు వారికి మద్దతుగా నిలిచాయి. 1955లో జి.ఎం.సాదిక్ నాయకత్వంలోని అధికార జమ్మూ కాశ్మీర్ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ వామపక్ష వర్గం నాయకత్వంతో విభేదించి పార్టీ వర్కింగ్ కమిటీకి రాజీనామా చేసింది. పార్టీ ముఠాల దౌర్జన్యాలు, అవినీతి, నిరంకుశ, క్రమశిక్షణ లేని నాయకత్వం వరకు సాదిక్ పార్టీ నాయకత్వంపై అనేక ఫిర్యాదులు చేశారు. రాబోయే శాసనసభ ఎన్నికల నామినేషన్ ప్రక్రియలపై కూడా ఆయన ఫిర్యాదు చేశారు. == ఎన్నిక == రాష్ట్ర ఓటుహక్కు కమిషన్ ఈ ఎన్నికలను నిర్వహించింది. మార్చి 25న జమ్మూ డివిజన్లో, మార్చి 30న కశ్మీర్ లోయలో పోలింగ్ జరగాల్సి ఉంది. మంచు కారణంగా మే నెలలో మరో 7 స్థానాలకు పోలింగ్ జరిగింది. తుది ఫలితాలను జూన్ 3న ప్రకటించారు. మొత్తం 75 అసెంబ్లీ స్థానాలకు గాను కశ్మీర్ లోయకు 43, జమ్మూకు 30, లద్దాఖ్కు 2 సీట్లు కేటాయించారు. 1951లో జరిగిన రాజ్యాంగ పరిషత్ ఎన్నికల్లో తొలిసారిగా జరిగిన ఎన్నికల అవకతవకలు కొనసాగాయి. నామినేషన్ పత్రాల చెల్లుబాటును నిర్ణయించే ఫ్రాంచైజీ అధికారి ప్రధానమంత్రి బక్షి గులాం మహమ్మద్ అనుచరుడు అని పండితుడు సుమంత్ర బోస్ పేర్కొన్నారు. లోయలో 30 స్థానాలు ఏకగ్రీవం కావడంతో నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ విజయం సాధించింది. ప్రత్యర్థి అభ్యర్థుల నామినేషన్ పత్రాలు తిరస్కరణకు గురికావడంతో మరో 10 స్థానాలు ఎన్నికైనట్లు ప్రకటించారు. వీరిలో ముగ్గురు అర్హత వయసు లోపు వారు, ఆరుగురు నామినేషన్ పత్రాలు సరిగా లేవనే కారణంతో, ఒకరిని ప్రభుత్వ కాంట్రాక్టర్ అనే కారణంతో తిరస్కరించారు. మొత్తం మీద ఓటింగ్ ప్రారంభం కాకముందే నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ అసెంబ్లీలో మెజారిటీ సాధించింది. మార్చిలో పోలింగ్ జరిగిన మిగిలిన 28 స్థానాల్లో జమ్మూలో 20, కశ్మీర్ లోయలో 8 ఉన్నాయి. జమ్మూ ప్రజాపరిషత్ 17 మంది, ప్రజా సోషలిస్టు పార్టీ 8 మంది, హరిజన మండలి 6 మంది అభ్యర్థులను బరిలోకి దింపింది. ప్లెబిసైట్ ఫ్రంట్, కాశ్మీర్ పొలిటికల్ కాన్ఫరెన్స్ ఎన్నికలను బహిష్కరించాయి. == ఫలితాలు == జమ్మూ డివిజన్ లో 20 స్థానాలకు గాను నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ 13, ప్రజాపరిషత్ 6, హరిజన మండలి 1 స్థానంలో విజయం సాధించాయి. 70 శాతానికి పైగా ఓటర్లు తమ ఓటు హక్కును వినియోగించుకున్నారు. ప్రజాపరిషత్ ఎన్నికైన వారిలో ఒకరు తరువాత నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ లో చేరడంతో అసెంబ్లీలో దాని బలం 5కు తగ్గింది. కాశ్మీర్ లోయలో పోటీ చేసిన 8 సీట్లలో నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ 7 స్థానాలను గెలుచుకోగా, ఒక స్థానాన్ని ఇండిపెండెంట్ గా పోటీ చేసిన నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ అసమ్మతిదారు గెలుచుకున్నారు. జమ్ము డివిజన్ లో నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ విజయానికి బక్షి గులాం మహమ్మద్ రాజీ చర్యలే కారణమని పండితుడు జ్యోతి భూషణ్ దాస్ గుప్తా పేర్కొన్నారు. బక్షీ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ భారతదేశంలో రాష్ట్రం విలీనానికి గట్టిగా నిలబడిందని జేమ్స్ రోచ్ అభిప్రాయపడ్డారు. పార్టీ అమలు చేసిన ఆర్థిక, సామాజిక పురోగతిని కూడా ఇది పెట్టుబడిగా తీసుకుంది. == ప్రభుత్వ ఏర్పాటు == 1957 జూలైలో బక్షి గులాం మహమ్మద్ తిరిగి ప్రధానమంత్రిగా నియమించబడ్డాడు. షామ్లాల్ సరాఫ్తో పాటు ఐదుగురు కొత్త నియామకాలు జరిగాయి: దిన్ నాథ్ మహాజన్, మీర్ గులాం మొహమ్మద్ రాజ్పురి, కొత్వాల్ చునీ లాల్, ఖ్వాజా షంసుద్దీన్ కొత్తగా నియమితులయ్యారు. నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ లోని వామపక్ష వర్గం సభ్యులు జి.ఎం.సాదిక్, గిర్ధారి లాల్ డోగ్రా, మీర్ ఖాసిం, డి.పి.ధార్ లను మంత్రివర్గం నుంచి మినహాయించారు. అయితే సాదిక్, డోగ్రాలకు క్యాబినెట్ పదవులు ఆఫర్ చేసినప్పటికీ వారు నిరాకరించినట్లు సమాచారం. == మూలాలు == {{Reflist}} == గ్రంథ పట్టిక == * {{Citation|last=Bose|first=Sumantra|title=Kashmir: Roots of Conflict, Paths to Peace|url=https://books.google.com/books?id=3ACMe9WBdNAC|year=2003|publisher=Harvard University Press|isbn=0-674-01173-2|ref={{sfnref|Bose, Kashmir: Roots of Conflict, Paths to Peace|2003}}|author-link=Sumantra Bose|ref=none}} * {{Citation|last=Das Gupta|first=Jyoti Bhusan|title=Jammu and Kashmir|date=2012|url=https://books.google.com/books?id=dpTpCAAAQBAJ|publisher=Springer|isbn=978-94-011-9231-6|ref={{sfnref|Das Gupta, Jammu and Kashmir|2012}}}} {{జమ్మూ కాశ్మీర్ ఎన్నికలు}} [[వర్గం:1957 భారత రాష్ట్రాల శాసనసభల ఎన్నికలు]] [[వర్గం:జమ్మూ కాశ్మీరు శాసనసభ ఎన్నికలు]] 3xg1x1o1bj1veee7u7cau7w6g1sf7yy 4942824 4942822 2026-08-24T03:47:52Z యర్రా రామారావు 28161 సవరణ: Harv/Sfn no-target ఎర్రర్ సరిదిద్దాను (sfnHarvFixer.js) 4942824 wikitext text/x-wiki {{Infobox election | election_name = 1957 జమ్మూ కాశ్మీర్ శాసనసభ ఎన్నికలు | country = ఇండియా | type = పార్లమెంటరీ | previous_election = 1951 జమ్మూ కాశ్మీర్ రాజ్యాంగ పరిషత్ ఎన్నికలు | previous_year = 1951 | previous_mps = | election_date = 24 ఫిబ్రవరి – 25 మార్చి 1957 | next_election = 1962 జమ్మూ కాశ్మీర్ శాసనసభ ఎన్నికలు | next_year = 1962 | seats_for_election = మొత్తం 75 స్థానాలు [[Jammu and Kashmir Legislative Assembly|శాసనసభ]] | majority_seats = 38 | opinion_polls = | turnout = 60-70%{{sfn|దాస్ గుప్తా, జమ్ముకశ్మీర్|2012|p=230}} <!-- Congress --> | image1 = Flag of Jammu and Kashmir (1936-1953).svg | image1_size = 100x90px | party1 = జమ్మూ కాశ్మీర్ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ | leader1 = [[బక్షి గులాం మహమ్మద్]] | leader_since1 = | leaders_seat1 = | last_election1 = 75 | seats1 = 68 | seat_change1 = {{decrease}} 7 <!-- JKNC --> | image2 = | party2 = [[Jammu Praja Parishad|ప్రజాపరిషత్]] | leader2 = | leader_since2 = | leaders_seat2 = | last_election2 = 0 | seats2 = 5 | seat_change2 = {{increase}} 5 <!-- BJS --> | image4 = | leader4 = | party4 = హరిజన మండల్ | leader_since4 = | leaders_seat4 = | last_election4 = 0 | seats4 = 1 | seat_change4 = {{increase}} 1 <!-- bottom --> | before_election = [[బక్షి గులాం మహమ్మద్]] | before_party = జమ్మూ కాశ్మీర్ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ | title = ప్రధాన మంత్రి | after_election = [[బక్షి గులాం మహమ్మద్]] | after_party = జమ్మూ కాశ్మీర్ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ }} 1957 మార్చి-జూన్ లో భారత రాష్ట్రమైన జమ్ముకశ్మీర్ శాసనసభకు దాని స్వంత రాజ్యాంగం కింద మొదటి ఎన్నికలు జరిగాయి. జమ్ముకశ్మీర్ ప్రధానిగా బక్షి గులాం మహమ్మద్ నియమితులయ్యారు. {{Sfn|Das Gupta, Jammu and Kashmir|2012|p=229}} == నేపథ్యం == 1951 లో ఎన్నికైన [[జమ్మూ కాశ్మీర్]] రాజ్యాంగ సభ, దాని 6 సంవత్సరాల పదవీకాలంలో రాష్ట్ర శాసనసభగా కూడా పనిచేసింది, రాష్ట్ర రాజ్యాంగాన్ని ఆమోదించిన తరువాత 1957 జనవరిలో తనను తాను రద్దు చేసుకుంది. అంతకు ముందు, 1953 లో, మంత్రివర్గంలో మెజారిటీని కోల్పోయిన కారణంగా సదర్-ఇ-రియాసత్ [[కరణ్ సింగ్]] షేక్ అబ్దుల్లాను ప్రధానమంత్రి పదవి నుండి తొలగించారు. ఆయన స్థానంలో మాజీ ఉపప్రధాని బక్షి గులాం మహమ్మద్ ను నియమించారు. షేక్ అబ్దుల్లాతో పాటు మీర్జా అఫ్జల్ బేగ్, మరో ముప్పైమూడు మంది విధేయులను రాబోయే ప్రభుత్వం ఖైదు చేసింది. 1954 నవంబరులో మీర్జా అఫ్జల్ బేగ్ విడుదలయ్యాక, ఐక్యరాజ్యసమితి పర్యవేక్షణలో నిర్వహించిన ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ ద్వారా కశ్మీరీలకు స్వయం నిర్ణయాధికారం కల్పించాలని డిమాండ్ చేస్తూ జి.ఎం.హమ్దానీతో కలిసి ఆల్ జమ్మూ కాశ్మీర్ ప్లెబిసైట్ ఫ్రంట్ ను ఏర్పాటు చేశారు. ప్లెబిసైట్ ఫ్రంట్ తన సభ్యులలో ఏడుగురు సిట్టింగ్ శాసనసభ్యులను లెక్కించింది. కాశ్మీర్ పొలిటికల్ కాన్ఫరెన్స్, కాశ్మీర్ డెమొక్రటిక్ యూనియన్, ప్రజా సోషలిస్టు పార్టీ వంటి ఇతర పార్టీలు వారికి మద్దతుగా నిలిచాయి. 1955లో జి.ఎం.సాదిక్ నాయకత్వంలోని అధికార జమ్మూ కాశ్మీర్ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ వామపక్ష వర్గం నాయకత్వంతో విభేదించి పార్టీ వర్కింగ్ కమిటీకి రాజీనామా చేసింది. పార్టీ ముఠాల దౌర్జన్యాలు, అవినీతి, నిరంకుశ, క్రమశిక్షణ లేని నాయకత్వం వరకు సాదిక్ పార్టీ నాయకత్వంపై అనేక ఫిర్యాదులు చేశారు. రాబోయే శాసనసభ ఎన్నికల నామినేషన్ ప్రక్రియలపై కూడా ఆయన ఫిర్యాదు చేశారు. == ఎన్నిక == రాష్ట్ర ఓటుహక్కు కమిషన్ ఈ ఎన్నికలను నిర్వహించింది. మార్చి 25న జమ్మూ డివిజన్లో, మార్చి 30న కశ్మీర్ లోయలో పోలింగ్ జరగాల్సి ఉంది. మంచు కారణంగా మే నెలలో మరో 7 స్థానాలకు పోలింగ్ జరిగింది. తుది ఫలితాలను జూన్ 3న ప్రకటించారు. మొత్తం 75 అసెంబ్లీ స్థానాలకు గాను కశ్మీర్ లోయకు 43, జమ్మూకు 30, లద్దాఖ్కు 2 సీట్లు కేటాయించారు. 1951లో జరిగిన రాజ్యాంగ పరిషత్ ఎన్నికల్లో తొలిసారిగా జరిగిన ఎన్నికల అవకతవకలు కొనసాగాయి. నామినేషన్ పత్రాల చెల్లుబాటును నిర్ణయించే ఫ్రాంచైజీ అధికారి ప్రధానమంత్రి బక్షి గులాం మహమ్మద్ అనుచరుడు అని పండితుడు సుమంత్ర బోస్ పేర్కొన్నారు. లోయలో 30 స్థానాలు ఏకగ్రీవం కావడంతో నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ విజయం సాధించింది. ప్రత్యర్థి అభ్యర్థుల నామినేషన్ పత్రాలు తిరస్కరణకు గురికావడంతో మరో 10 స్థానాలు ఎన్నికైనట్లు ప్రకటించారు. వీరిలో ముగ్గురు అర్హత వయసు లోపు వారు, ఆరుగురు నామినేషన్ పత్రాలు సరిగా లేవనే కారణంతో, ఒకరిని ప్రభుత్వ కాంట్రాక్టర్ అనే కారణంతో తిరస్కరించారు. మొత్తం మీద ఓటింగ్ ప్రారంభం కాకముందే నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ అసెంబ్లీలో మెజారిటీ సాధించింది. మార్చిలో పోలింగ్ జరిగిన మిగిలిన 28 స్థానాల్లో జమ్మూలో 20, కశ్మీర్ లోయలో 8 ఉన్నాయి. జమ్మూ ప్రజాపరిషత్ 17 మంది, ప్రజా సోషలిస్టు పార్టీ 8 మంది, హరిజన మండలి 6 మంది అభ్యర్థులను బరిలోకి దింపింది. ప్లెబిసైట్ ఫ్రంట్, కాశ్మీర్ పొలిటికల్ కాన్ఫరెన్స్ ఎన్నికలను బహిష్కరించాయి. == ఫలితాలు == జమ్మూ డివిజన్ లో 20 స్థానాలకు గాను నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ 13, ప్రజాపరిషత్ 6, హరిజన మండలి 1 స్థానంలో విజయం సాధించాయి. 70 శాతానికి పైగా ఓటర్లు తమ ఓటు హక్కును వినియోగించుకున్నారు. ప్రజాపరిషత్ ఎన్నికైన వారిలో ఒకరు తరువాత నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ లో చేరడంతో అసెంబ్లీలో దాని బలం 5కు తగ్గింది. కాశ్మీర్ లోయలో పోటీ చేసిన 8 సీట్లలో నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ 7 స్థానాలను గెలుచుకోగా, ఒక స్థానాన్ని ఇండిపెండెంట్ గా పోటీ చేసిన నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ అసమ్మతిదారు గెలుచుకున్నారు. జమ్ము డివిజన్ లో నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ విజయానికి బక్షి గులాం మహమ్మద్ రాజీ చర్యలే కారణమని పండితుడు జ్యోతి భూషణ్ దాస్ గుప్తా పేర్కొన్నారు. బక్షీ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ భారతదేశంలో రాష్ట్రం విలీనానికి గట్టిగా నిలబడిందని జేమ్స్ రోచ్ అభిప్రాయపడ్డారు. పార్టీ అమలు చేసిన ఆర్థిక, సామాజిక పురోగతిని కూడా ఇది పెట్టుబడిగా తీసుకుంది. == ప్రభుత్వ ఏర్పాటు == 1957 జూలైలో బక్షి గులాం మహమ్మద్ తిరిగి ప్రధానమంత్రిగా నియమించబడ్డాడు. షామ్లాల్ సరాఫ్తో పాటు ఐదుగురు కొత్త నియామకాలు జరిగాయి: దిన్ నాథ్ మహాజన్, మీర్ గులాం మొహమ్మద్ రాజ్పురి, కొత్వాల్ చునీ లాల్, ఖ్వాజా షంసుద్దీన్ కొత్తగా నియమితులయ్యారు. నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ లోని వామపక్ష వర్గం సభ్యులు జి.ఎం.సాదిక్, గిర్ధారి లాల్ డోగ్రా, మీర్ ఖాసిం, డి.పి.ధార్ లను మంత్రివర్గం నుంచి మినహాయించారు. అయితే సాదిక్, డోగ్రాలకు క్యాబినెట్ పదవులు ఆఫర్ చేసినప్పటికీ వారు నిరాకరించినట్లు సమాచారం. == మూలాలు == {{Reflist}} == గ్రంథ పట్టిక == * {{Citation|last=Bose|first=Sumantra|title=Kashmir: Roots of Conflict, Paths to Peace|url=https://books.google.com/books?id=3ACMe9WBdNAC|year=2003|publisher=Harvard University Press|isbn=0-674-01173-2|ref={{sfnref|Bose, Kashmir: Roots of Conflict, Paths to Peace|2003}}|author-link=Sumantra Bose|ref=none|ref=none}} * {{Citation|last=Das Gupta|first=Jyoti Bhusan|title=Jammu and Kashmir|date=2012|url=https://books.google.com/books?id=dpTpCAAAQBAJ|publisher=Springer|isbn=978-94-011-9231-6|ref={{sfnref|Das Gupta, Jammu and Kashmir|2012}}}} {{జమ్మూ కాశ్మీర్ ఎన్నికలు}} [[వర్గం:1957 భారత రాష్ట్రాల శాసనసభల ఎన్నికలు]] [[వర్గం:జమ్మూ కాశ్మీరు శాసనసభ ఎన్నికలు]] q293xkunpr6rv9owodwao05qdaxhzxo 0 400511 4942784 4806250 2026-08-23T23:29:14Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4942784 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=ఏప్రిల్ 2025}} కాలా సూరి '''బార్బరా సన్సోని''' (22 ఏప్రిల్ 1928 - 23 ఏప్రిల్ 2022) శ్రీలంక డిజైనర్, కళాకారిణి, కలరిస్ట్, వ్యవస్థాపకురాలు, రచయిత్రి. ఆమె [[భవన నిర్మాణ శాస్త్రం|ఆర్కిటెక్చర్]], టెక్స్‌టైల్ డిజైన్‌లు, చేతితో నేసిన ప్యానెళ్లలో ఆమె చేసిన పనికి ప్రసిద్ధి చెందింది. ఆమె బేర్‌ఫుట్ టెక్స్‌టైల్ కంపెనీని స్థాపించింది, ఇది [[మగ్గం|చేనేత]] వస్త్రానికి అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందిన సంస్థ. ఆమె బేర్‌ఫుట్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ చైర్‌పర్సన్, చీఫ్ డిజైనర్‌గా కూడా పనిచేశారు. <ref name=":0">{{Cite web|date=23 April 2022|title=Icon Barbara Sansoni no more|url=https://www.newsfirst.lk/2022/04/23/icon-barbara-sansoni-no-more/|access-date=24 April 2022|website=Sri Lanka News – Newsfirst|language=en}}</ref>{{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి|honorific_prefix=కాలా సూరి|name=బార్బరా సన్సోని|birth_date={{birth date|1928|04|22|df=yes}}|birth_place=కాండీ, సెంట్రల్ ప్రావిన్స్, బ్రిటిష్ సిలోన్|death_date={{death date and age|2022|04|23|1928|04|23|df=yes}}|death_place=[[కొలంబో]], [[శ్రీలంక]]|nationality=శ్రీలంక|occupation=కళాకారిణి, డిజైనర్, రచయిత్రి|known_for=శ్రీలంకలో మహిళా నేత కార్మికుల సాధికారత|spouse=హిల్డన్ సామ్సన్(19??–1979)<br>రోనాల్డ్ లెవ్కాక్ (1980–2022?)|children=2}} సన్సోనీ "శ్రీలంకలో రంగు భావనను పునర్నిర్వచించారు" అని చెప్పబడింది. <ref>{{Cite web|title=Business Today -Barbara Sansoni Lewcock Founder/Chairperson, Barefoot (1958)|url=https://www.businesstoday.lk/article.php?article=11736|access-date=25 April 2022|website=www.businesstoday.lk|archive-date=19 జూలై 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200719181154/https://businesstoday.lk/article.php?article=11736|url-status=dead}}</ref> ఆమె మహిళా నేత కార్మికులను శక్తివంతం చేసింది, జాతీయ [[కుటీర పరిశ్రమ|కుటీర పరిశ్రమను]] మార్చింది. == వ్యక్తిగత జీవితం == ఆమె సిలోన్ రాయల్ నేవీ రిజర్వ్‌లోని లెఫ్టినెంట్, అదనపు సహాయకుడు-డి-క్యాంప్ గవర్నర్ జనరల్ హిల్డన్ సన్సోనీతో సిలోనీస్ ప్రొక్టర్, నోటరీ పబ్లిక్‌ను వివాహం చేసుకుంది. <ref>{{Cite web|title=Genealogy of the Family of Sansoni of Ceylon|url=https://thedutchburgherunion.org/genealogy/ancestry-s/JDBU%201959%20Vol%2049%20No%201-2%20p35%20-%20Sansoni%20Ancestry%281%29.pdf|access-date=6 October 2019|publisher=Dutch Burger Union of Ceylon}}{{Dead link|date=ఆగస్టు 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ఆమె ఇద్దరు కుమారులకు జన్మనిచ్చింది; డొమినిక్, సైమన్. <ref name="Visual Art Article 2017">{{Cite web|date=29 September 2017|title=Sri Lanka's Art & Design Magazine – Barbara Sansoni Edition – Delving Into the Artistic MinD|url=https://www.artra.lk/barbara-sansoni-edition-delving-into-the-artistic-mind|access-date=25 April 2022|website=Visual Art Article}}</ref> ఆమె మొదటి జీవిత భాగస్వామి హిల్డన్ 1979లో మరణించారు, ఒక సంవత్సరం తరువాత, ఆమె 1980లో తన చిరకాల మిత్రుడు రోనాల్డ్ లెవ్‌కాక్‌తో రెండవ వివాహం చేసుకుంది. ఆసియాలోని యూరోపియన్ కలోనియల్ ఆర్కిటెక్చర్‌ను అన్వేషించడానికి 1968 నుండి 1969 వరకు తన విశ్రాంతి సమయంలో రోనాల్డ్ మొదటిసారి ఆమెను కలిసినప్పుడు రోనాల్డ్ బార్బరాతో స్నేహం చేశాడు. <ref name=":3">{{Cite web|title=ARTRA {{!}} Sri Lanka's Art & Design Magazine {{!}} Barbara Sansoni Edition – Composing Architecture|url=https://www.artra.lk/visual-art/barbara-sansoni-edition-composing-architecture|access-date=25 April 2022|website=www.artra.lk}}</ref> ఆర్కిటెక్చరల్ రివ్యూలో కనిపించే బార్బరా డ్రాయింగ్‌ల గురించి తెలుసుకున్న తర్వాత రోనాల్డ్ తన పరిశోధనా పని, ఆసియాలోని యూరోపియన్ కలోనియల్ ఆర్కిటెక్చర్ గురించి అన్వేషణ కోసం బార్బరాను సంప్రదించాడు. <ref name=":3" /> బార్బరా, రోనాల్డ్ కలిసి 1972లో [[కేంబ్రిడ్జ్|కేంబ్రిడ్జ్‌లో]] రోనాల్డ్ కోసం, బార్బరా ఇద్దరు కుమారులు ఉండేందుకు ఒక ఇంటిని కొనుగోలు చేశారు, ఎందుకంటే ఇద్దరు కుమారులు 1970ల ప్రారంభంలో వారి విద్యా ప్రయోజనాల కోసం ఇంగ్లాండ్‌కు పంపబడ్డారు. బార్బరా కుమారులు ఇంగ్లండ్‌లో విద్యాభ్యాసం పూర్తి చేసే వరకు వారికి సంరక్షకునిగా ఉండవలసిందిగా రోనాల్డ్‌ను కోరారు. <ref name=":3" /> == చదువు == ఆమె తన తండ్రి బటికలోవా, మాతలే, కురునెగలలో ప్రభుత్వ ఏజెంట్‌గా ఉన్న సమయంలో ఆక్రమించిన అత్యంత పైకప్పు, విశాలమైన వరండాలను చూసిన తర్వాత ఆమె చిన్ననాటి నుండి భవనాలపై తన ఆసక్తిని కొనసాగించింది. <ref name=":1">{{Cite web|title=ARTRA {{!}} Sri Lanka's Art & Design Magazine {{!}} Barbara Sansoni Edition – a Portrait of Barbara Sansoni|url=https://www.artra.lk/visual-art/barbara-sansoni-edition-a-portrait-of-barbara-sansoni|access-date=25 April 2022|website=www.artra.lk}}{{Dead link|date=జూన్ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ఆమె తన ప్రాథమిక, మాధ్యమిక విద్యను సిలోన్, దక్షిణ భారతదేశంలో అభ్యసించింది. ఆమె [[కొడైకెనాల్|కొడైకెనాల్‌లోని]] బోర్డింగ్ పాఠశాలలో చదువుకుంది, ఆమె ఉన్నత పాఠశాల సర్టిఫికేట్ కోసం కొలంబోలోని సెయింట్ బ్రిడ్జెట్స్ కాన్వెంట్‌లో ఒక సంవత్సరం చదువుకుంది. <ref name=":12">{{Cite web|title=ARTRA {{!}} Sri Lanka's Art & Design Magazine {{!}} Barbara Sansoni Edition – a Portrait of Barbara Sansoni|url=https://www.artra.lk/visual-art/barbara-sansoni-edition-a-portrait-of-barbara-sansoni|access-date=25 April 2022|website=www.artra.lk|archive-date=25 ఏప్రిల్ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220425041224/https://www.artra.lk/visual-art/barbara-sansoni-edition-a-portrait-of-barbara-sansoni|url-status=dead}}</ref> ఆమె తర్వాత ఇంగ్లండ్‌కు వెళ్లి రీజెంట్ స్ట్రీట్ పాలిటెక్నిక్‌లో (ప్రస్తుతం వెస్ట్‌మినిస్టర్ విశ్వవిద్యాలయంగా పిలువబడుతుంది) ఐదు సంవత్సరాలు చదువుకుంది. <ref name=":12" /> ఆమె చెల్సియా స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్ నుండి [[లలిత కళలు|ఫైన్ ఆర్ట్స్‌లో]] డిగ్రీని పొందింది. <ref>{{Cite web|title=Business Today -Amazing Energy|url=https://www.businesstoday.lk/article.php?article=11757|access-date=26 April 2022|website=www.businesstoday.lk|archive-date=10 ఆగస్టు 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200810053404/http://www.businesstoday.lk/article.php?article=11757|url-status=dead}}</ref> == కెరీర్ == 1950వ దశకంలో, ఆమె యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ నుండి శ్రీలంకకు తిరిగి వచ్చింది, సన్యాసిని సంరక్షణలో ఉన్న యువతులు చేనేత నేయడాన్ని ప్రోత్సహించడానికి, మెరుగుపరచడానికి గుడ్ షెపర్డ్ సన్యాసినుల ప్రాంతీయ మదర్ గుడ్ కౌన్సెల్ ఆమెను అభ్యర్థించారు. <ref name=":2">{{Cite web|title=Business Today -Barbara Sansoni Lewcock|url=https://businesstoday.lk/article.php?article=11600|access-date=24 April 2022|website=businesstoday.lk|archive-date=2 మే 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220502003107/https://www.businesstoday.lk/article.php?article=11600|url-status=dead}}</ref> శ్రీలంకలోని పేద మహిళలకు [[చేనేత|నేయడం]] ఎలాగో నేర్పించే వత్తాలాలోని కాన్వెంట్ ఏర్పాటు చేసిన కార్యక్రమంలో పాలుపంచుకోవాలని ఐరిష్ సన్యాసిని, సిస్టర్స్ ఆఫ్ ది సిస్టర్స్ ఆఫ్ ది గుడ్ షెపర్డ్ చేసిన సూచనను ఆమె ఏకగ్రీవంగా అంగీకరించింది. <ref>{{Cite news|url=http://www.sundaytimes.lk/140720/plus/the-numbers-didnt-add-up-but-sketches-did-107463.html|title=The numbers didn't add up but sketches did|last=Smriti|first=Daniel|date=14 July 2014|work=[[Sunday Times (Sri Lanka)|Sunday Times]]|access-date=24 April 2022}}</ref> సన్సోని యొక్క ప్రారంభ ప్రమేయం ప్రధానంగా ఉత్పత్తి చేయబడిన పదార్థం యొక్క డిజైన్ సౌందర్యానికి సంబంధించినది. <ref>{{Cite news|url=http://www.sundaytimes.lk/120923/magazine/cube-and-colour-barefoot-teams-passion-on-show-13594.html|title=Cube and colour: Barefoot team's passion on show|last=Illankoon|first=Duvindi|date=23 September 2012|work=[[Sunday Times (Sri Lanka)|Sunday Times]]|access-date=24 April 2022}}</ref> శ్రీలంకలోని గ్రామీణ ప్రాంతాల్లోని మహిళా నేత కార్మికులకు సాధికారత, మార్గనిర్దేశం చేసే ప్రయత్నంలో ఆమె 1958లో బేర్‌ఫుట్‌ను స్థాపించింది. <ref>{{Cite web|title=About Us {{!}} Barefoot Ceylon|url=https://barefootceylon.com/about-us/|access-date=25 April 2022|website=barefootceylon.com|archive-date=29 నవంబరు 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201129075233/https://www.barefootceylon.com/about-us/|url-status=dead}}</ref> గుడ్ షెపర్డ్ సన్యాసినుల ప్రొవిన్షియల్ మదర్ గుడ్ కౌన్సెల్ చేసిన అభ్యర్థన మేరకు సన్యాసిని సంరక్షణలో ఉన్న యువతులకు ఉపాధి కల్పించడానికి బేర్‌ఫుట్‌ను స్థాపించడం ద్వారా ఆమె పునాది వేసింది. <ref>{{Cite web|title=The Barefoot Sarong Wearer's Club {{!}} Daily FT|url=https://www.ft.lk/ft-lite/the-barefoot-sarong-wearers-club/6-608692|access-date=24 April 2022|website=www.ft.lk|language=en|archive-date=2 మే 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220502230256/https://www.ft.lk/ft-lite/the-barefoot-sarong-wearers-club/6-608692|url-status=dead}}</ref> 1960ల చివరలో, ఆమె కొలంబోలో మొదటి బేర్‌ఫుట్ దుకాణాన్ని ప్రారంభించింది. బేర్‌ఫుట్ రిటైలర్ యొక్క మొదటి ఎగుమతులు స్కాండినేవియన్ దేశాలకు పంపబడ్డాయి. <ref name=":22">{{Cite web|title=Business Today -Barbara Sansoni Lewcock|url=https://businesstoday.lk/article.php?article=11600|access-date=24 April 2022|website=businesstoday.lk|archive-date=2 మే 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220502003107/https://www.businesstoday.lk/article.php?article=11600|url-status=dead}}</ref> బార్బరా తన కెరీర్ ప్రారంభంలో ముఖ్యంగా బేర్‌ఫుట్‌ను ప్రారంభించిన తర్వాత మగ్గంపై ఆమె చిత్రాలకు రేఖాగణిత వివరణలు చేయడం ప్రారంభించింది. <ref>{{Cite web|title=Designs that flow from creative freedom|url=http://www.sundaytimes.lk/171022/plus/designs-that-flow-from-creative-freedom-264772.html|access-date=25 April 2022|website=The Sunday Times Sri Lanka}}</ref> ఆమె 1964లో బేర్‌ఫుట్ బోటిక్‌ను స్థాపించింది, ఆ సమయంలో కొలంబోలోని వినూత్న డిజైన్ వస్తువులను సరఫరా చేసే ఏకైక అవుట్‌లెట్‌లలో ఇది ఒకటి. <ref name=":4">{{Cite web|title=Barbara, way ahead of her time|url=http://www.sundaytimes.lk/220424/news/barbara-way-ahead-of-her-time-480884.html|access-date=24 April 2022|website=Print Edition – The Sunday Times, Sri Lanka}}</ref> ఆమె 1960ల ప్రారంభంలో ఇప్పుడు పనిచేయని ఆంగ్ల వార్తాపత్రికలు ''సిలోన్ డైలీ మిర్రర్'', ''టైమ్స్ ఆఫ్ సిలోన్‌లో'' పాత్రికేయురాలు, వ్యాసకర్తగా కూడా పనిచేసింది. <ref>{{Cite web|title=Barbara Sansoni {{!}} Barefoot Ceylon|url=https://barefootceylon.com/barbara-sansoni/|access-date=24 April 2022|website=barefootceylon.com|archive-date=23 ఫిబ్రవరి 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220223140011/https://barefootceylon.com/barbara-sansoni/|url-status=dead}}</ref> పురాతన భవనాలపై ఆమె వేసిన స్కెచ్ డ్రాయింగ్‌లు 1962, 1963లో ''సిలోన్ డైలీ మిర్రర్‌లో'' "కలెక్టింగ్ ఓల్డ్ బిల్డింగ్స్" పేరుతో ఒక వీక్లీ సిరీస్‌లో ప్రచురించబడ్డాయి. కొన్నింటిని జియోఫ్రీ బావా, ఉల్రిక్ ప్లెస్నర్ ఫిబ్రవరి 1966 ''ఆర్కిటెక్చరల్ రివ్యూలో'' వారి వ్యాసం కోసం ఉపయోగించారు <ref>{{Cite web|title=It all started with a love for old buildings|url=http://www.sundaytimes.lk/180422/plus/it-all-started-with-a-love-for-old-buildings-290102.html|access-date=24 April 2022|website=The Sunday Times Sri Lanka}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Art, architecture: 'Useless if you don't know how to laugh'|url=http://www.sundaytimes.lk/210307/plus/art-architecture-useless-if-you-dont-know-how-to-laugh-434285.html|access-date=25 April 2022|website=Print Edition - The Sunday Times, Sri Lanka}}</ref> <ref>{{Cite web|date=10 June 2021|title=Diyabubula and the landscape of ideas|url=https://www.sundayobserver.lk/2021/06/12/diyabubula-and-landscape-ideas|access-date=25 April 2022|website=Sunday Observer|language=en}}</ref> పార్ట్ టైమ్ జర్నలిస్ట్‌గా ఆమె పనిచేసిన సమయంలో, ఆమె సాంప్రదాయ మాతృభాష భవనాల గురించి 1961 నుండి 1963 వరకు వరుస కథనాలు, వ్యాసాలు రాసింది. <ref name=":42">{{Cite web|title=Barbara, way ahead of her time|url=http://www.sundaytimes.lk/220424/news/barbara-way-ahead-of-her-time-480884.html|access-date=24 April 2022|website=Print Edition – The Sunday Times, Sri Lanka}}</ref> ఇస్మెత్ రహీం, ఉల్రిక్ ప్లెస్నర్, లకీ సేనానాయకే వంటి నలుగురు సభ్యులతో కూడిన చిన్న బృందంతో కలిసి ఆమె 17వ శతాబ్దం నుండి 19వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో కొన్ని అరుదైన, సాంప్రదాయ స్వదేశీ భవనాలను డాక్యుమెంట్ చేసింది. <ref name=":42" /> సన్సోని ఆసియా, యూరప్, ఉత్తర అమెరికాలో అనేక ప్రదర్శనలను కలిగి ఉంది, ఆమె వస్త్ర డిజైన్‌లు, డ్రాయింగ్‌లు, పెయింటింగ్‌లు, చేతితో నేసిన ప్యానెల్‌లను ప్రదర్శించింది. ఆమె 1966లో లండన్‌లో తన మొదటి మహిళా ప్రదర్శనను నిర్వహించింది <ref>{{Cite web|title=Iconic designer Barbara Sansoni passes away|url=http://www.adaderana.lk/news/82009/iconic-designer-barbara-sansoni-passes-away|access-date=25 April 2022|website=www.adaderana.lk|language=en}}</ref> ఆమె "వార్ప్ అండ్ వెఫ్ట్ ఆఫ్ కలర్"తో సహా అనేక కలరింగ్ టెక్నిక్‌లను ఉపయోగించింది, ఇది రెడీమేడ్ మార్గాల్లో ప్రాదేశిక అనుభవాన్ని మార్చింది. <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/art/sri-lankan-architect-c-anjalendran-on-the-beauty-of-blending-nature-and-architecture/article6760689.ece|title=From the far pavilions|last=Kumar|first=Sujatha Shankar|date=6 January 2015|work=The Hindu|access-date=25 April 2022|language=en|issn=0971-751X}}</ref> ఆమె ''విహారాలు, వరండాస్'' (1978)తో సహా అనేక ప్రచురణలను చేసింది. <ref>{{Cite web|title=Vihares & Verandas by Barbara Sansoni|url=http://archives.sundayobserver.lk/2007/12/23/mag03.asp|access-date=25 April 2022|website=archives.sundayobserver.lk}}</ref> ఆమె తన భర్త రోనాల్డ్ లెవ్‌కాక్, లకీ సేనానాయకే సహకారంతో శ్రీలంకలోని మతపరమైన, గృహ, ప్రజా భవనాలను వర్ణించే స్కెచ్‌ల సమాహారమైన ''ది ఆర్కిటెక్చర్ ఆఫ్ యాన్ ఐలాండ్'' (1998) పేరుతో ఒక పుస్తకాన్ని రచించారు. <ref>{{Cite web|title=Laki, my inspiration from artist to architect|url=http://www.sundaytimes.lk/210711/plus/laki-my-inspiration-from-artist-to-architect-448676.html|access-date=25 April 2022|website=Print Edition - The Sunday Times, Sri Lanka}}</ref> ఆమె 2002లో ''మిస్ ఫూ, టిక్కిరి బండా'' అనే పిల్లల శైలిపై తన మొదటి పుస్తకాన్ని ప్రచురించింది <ref>{{Cite web|title=ARTRA {{!}} Sri Lanka's Art & Design Magazine {{!}} Barbara Sansoni Edition – Editorial|url=https://www.artra.lk/visual-art/barbara-sansoni-edition-editorial|access-date=25 April 2022|website=www.artra.lk|archive-date=22 మే 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220522051631/https://artra.lk/visual-art/barbara-sansoni-edition-editorial|url-status=dead}}</ref> ఆమె 2014లో ''ఎ ప్యాషన్ ఫర్ ఫేసెస్'' పేరుతో ఒక పుస్తకాన్ని ప్రచురించింది, ఇది బేర్‌ఫుట్‌లో తన వ్యక్తిగత అనుభవాల నుండి జ్ఞాపకాల సేకరణను వివరిస్తుంది. <ref>{{Cite web|title='A Passion for Faces' {{!}} The Sundaytimes Sri Lanka|url=http://www.sundaytimes.lk/140727/plus/a-passion-for-faces-108178.html|access-date=24 April 2022}}</ref> <ref>{{Cite web|title=A Passion for Faces by Barbara Sansoni|url=https://barefootshoponline.com/products/a-passion-for-faces-by-barbara-sansoni|access-date=25 April 2022|website=Barefoot|language=en}}{{Dead link|date=మార్చి 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{Cite web|date=23 April 2022|title=Barefoot founder passes away|url=https://www.sundayobserver.lk/2022/04/24/news/barefoot-founder-passes-away|access-date=25 April 2022|website=Sunday Observer|language=en}}</ref> ఫ్రెంచ్-అమెరికన్ చరిత్రకారుడు బ్రియాన్ టేలర్ అదే పేరుతో వ్రాసి ప్రచురించిన జెఫ్రీ బావా ఆధారంగా ఒక పుస్తకంలో ఆమె చిన్న వ్యాసాలలో ఒకటి ప్రదర్శించబడింది. <ref>{{Cite web|title=Can Robson be Bawa's sole defender?|url=https://www.sundaytimes.lk/080302/Plus/plus000017.html|access-date=25 April 2022|website=www.sundaytimes.lk}}</ref> == సన్మానాలు == 1970లో, ఆమె టెక్స్‌టైల్స్, ఆర్కిటెక్చర్‌ను అభ్యసించిన 14 దేశాలలో తన రెండు సంవత్సరాల ప్రయాణ అనుభవానికి JD రాక్‌ఫెల్లర్ ట్రావెల్ అవార్డును గెలుచుకుంది. <ref name=":23">{{Cite web|title=Business Today -Barbara Sansoni Lewcock|url=https://businesstoday.lk/article.php?article=11600|access-date=24 April 2022|website=businesstoday.lk|archive-date=2 మే 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220502003107/https://www.businesstoday.lk/article.php?article=11600|url-status=dead}}</ref> ఆమె 1987లో జోంటా క్లబ్ ఆఫ్ కొలంబో నుండి జోంటా ఉమెన్ ఆఫ్ అచీవ్‌మెంట్‌ని అందుకుంది. ఆమె 1997లో ఉమెన్స్ ఛాంబరు ఆఫ్ ఇండస్ట్రీ అండ్ కామర్స్ నుండి బంగారు విభాగంలో ఉమెన్ ఎంట్రప్రెన్యూర్ ఆఫ్ ది ఇయర్ అవార్డును కూడా గెలుచుకుంది. <ref>{{Cite web|last=Perera|first=Tharindu|title=Advocate|url=https://lmd.lk/advocate/|access-date=24 April 2022|website=LMD|language=en}}</ref> కళల అభివృద్ధికి ఆమె చేసిన విశేష కృషికి గుర్తింపుగా 2005లో శ్రీలంక జాతీయ గౌరవాల సందర్భంగా ఆమెకు 2005 లో శ్రీలంక ప్రభుత్వం నుండి కాల సూరితో సత్కరించారు. <ref>{{Cite web|title=National Honours Part 2|url=http://documents.gov.lk/Extgzt/2005/pdf/Nov/1418-8/1418-8e/2.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141230234817/http://documents.gov.lk/Extgzt/2005/pdf/Nov/1418-8/1418-8e/2.pdf|archive-date=30 December 2014|access-date=24 April 2022|publisher=Government Press}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Wayback Machine|url=http://www.priu.gov.lk/news_update/Current_Affairs/ca200511/National_Honours_Gazette_Notification.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20060714090828/http://www.priu.gov.lk/news_update/Current_Affairs/ca200511/National_Honours_Gazette_Notification.pdf|archive-date=14 July 2006|access-date=24 April 2022}}</ref> ఆమె కళ, వాస్తుశిల్పానికి చేసిన కృషికి గాను 2011లో జాఫ్రీ బావా స్పెషల్ లైఫ్‌టైమ్ అచీవ్‌మెంట్ అవార్డును అందుకుంది. <ref>{{Cite web|title=Archt. Thisara Thanapathy wins Geoffrey Bawa Architectural Excellence 2010/2011 award|url=http://archives.dailynews.lk/2011/08/05/fea27.asp|access-date=25 April 2022|website=archives.dailynews.lk}}</ref> 2016లో, శ్రీలంకకు చెందిన యూనివర్శిటీ ఆఫ్ విజువల్ అండ్ పెర్ఫార్మింగ్ ఆర్ట్స్ ఆమెకు గౌరవ డాక్టర్ ఆఫ్ ఫిలాసఫీ డిగ్రీని ప్రదానం చేసింది. <ref>{{Cite web|date=14 December 2016|title=Barbara Sansoni honoured with Doctorate|url=https://thuppahis.com/2016/12/14/barbara-sansoni-honoured-with-doctorate/|access-date=25 April 2022|website=Thuppahi's Blog|language=en}}</ref> == మరణం == సన్సోని 23 ఏప్రిల్ 2022న మరణించింది, ఆమె 94వ పుట్టినరోజు తర్వాత దాదాపు గంట తర్వాత. <ref name=":02">{{Cite web|date=23 April 2022|title=Icon Barbara Sansoni no more|url=https://www.newsfirst.lk/2022/04/23/icon-barbara-sansoni-no-more/|access-date=24 April 2022|website=Sri Lanka News – Newsfirst|language=en}}</ref> <ref name=":43">{{Cite web|title=Barbara, way ahead of her time|url=http://www.sundaytimes.lk/220424/news/barbara-way-ahead-of-her-time-480884.html|access-date=24 April 2022|website=Print Edition – The Sunday Times, Sri Lanka}}</ref> సంతాప సూచకంగా ఏప్రిల్ 24, 25 తేదీలలో బేర్‌ఫుట్ దుకాణాలు మూసివేయబడ్డాయి. <ref>{{Cite web|date=23 April 2022|title=Barefoot founder, Iconic designer Barbara Sansoni passed away|url=https://www.newswire.lk/2022/04/23/barefoot-founder-iconic-designer-barbara-sansoni-passed-away/|access-date=24 April 2022|website=NewsWire|language=en|archive-date=23 ఏప్రిల్ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423110802/https://www.newswire.lk/2022/04/23/barefoot-founder-iconic-designer-barbara-sansoni-passed-away/|url-status=dead}}</ref> == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:2022 మరణాలు]] [[వర్గం:1928 జననాలు]] 33j4v5oyy4hxox21xr9p0vdskws9top 0 407692 4942769 4802676 2026-08-23T19:24:23Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4942769 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer | name = ఫవాద్ అహ్మద్ | image = | country = Australia | fullname = ఫవాద్ అహ్మద్ ఖాన్ | birth_date = {{Birth date and age|1979|3|10|df=yes}} | birth_place = స్వాబి, ఖైబర్ పఖ్తుంఖ్వా, పాకిస్తాన్ | heightm = 1.83 <ref>{{cite web|title=Fawad Ahmed|url=http://www.bushrangers.com.au/team/fawad-ahmed|work=bushrangers.com.au|publisher=[[Cricket Victoria]]|access-date=16 February 2014|archive-date=25 డిసెంబర్ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225234822/https://www.cricketvictoria.com.au/victorian-cricket-team/|url-status=dead}}</ref> | batting = కుడిచేతి వాటం | bowling = కుడిచేతి [[leg-break]] | role = [[Bowler (cricket)|Bowler]] | international = true | internationalspan = 2013 | odidebutdate = 3 September 2013 | odidebutyear = 2013 | odidebutagainst = Scotland | odicap = 203 | lastodidate = 16 September | lastodiyear = 2013 | lastodiagainst = England | odishirt = | T20Idebutdate = 29 August | T20Idebutyear = 2013 | T20Idebutagainst = England | T20Icap = 64 | lastT20Idate = 31 August | lastT20Iyear = 2013 | lastT20Iagainst = England | T20Ishirt = | club1 = [[Abbottabad cricket team|Abbottabad]] | year1 = {{nowrap|2005/06–2009/10}} | club2 = [[Pakistan Customs cricket team|Pakistan Customs]] | year2 = 2008/09 | club3 = [[Victoria cricket team|Victoria]] | year3 = 2012/13–2018/19 | club4 = [[Melbourne Renegades]] | year4 = 2012/13–2014/15 | club5 = [[Sydney Thunder]] | year5 = 2015/16–2018/19 | club6 = [[Trinbago Knight Riders]] | year6 = 2018 | club7 = [[Quetta Gladiators]] | year7 = 2019–2020 | club8 = [[St Lucia Zouks]] | year8 = 2019 | club9 = [[Perth Scorchers]] | year9 = 2019/20–2020/21 | club10 = Trinbago Knight Riders | year10 = 2020 | club11 = [[Islamabad United]] | year11 = 2021 | club12 = [[Adelaide Strikers]] | year12 = 2021/22 | club13 = [[Lahore Qalandars]] | year13 = 2022 | columns = 4 | column1 = [[వన్ డే ఇంటర్నేషనల్|వన్‌డే]] | matches1 = 3 | runs1 = 4 | bat avg1 = – | 100s/50s1 = 0/0 | top score1 = 4[[not out|*]] | deliveries1 = 144 | wickets1 = 3 | bowl avg1 = 48.33 | fivefor1 = 0 | tenfor1 = 0 | best bowling1 = 1/39 | catches/stumpings1 = 0/– | column2 = [[ట్వంటీ20 ఇంటర్నేషనల్|టీ20ఐ]] | matches2 = 2 | runs2 = 3 | bat avg2 = – | 100s/50s2 = 0/0 | top score2 = 3[[not out|*]] | deliveries2 = 48 | wickets2 = 3 | bowl avg2 = 22.66 | fivefor2 = 0 | tenfor2 = 0 | best bowling2 = 3/25 | catches/stumpings2 = 0/– | column3 = [[ఫస్ట్ క్లాస్ క్రికెట్|ఫస్ట్]] | matches3 = 62 | runs3 = 410 | bat avg3 = 10.78 | 100s/50s3 = 0/0 | top score3 = 34 | deliveries3 = 10,881 | wickets3 = 205 | bowl avg3 = 31.11 | fivefor3 = 9 | tenfor3 = 0 | best bowling3 = 8/89 | catches/stumpings3 = 15/– | column4 = [[Twenty20|T20]] | matches4 = 168 | runs4 = 86 | bat avg4 = 5.73 | 100s/50s4 = 0/0 | top score4 = 19 | deliveries4 = 3,644 | wickets4 = 172 | bowl avg4 = 24.75 | fivefor4 = 0 | tenfor4 = 0 | best bowling4 = 4/14 | catches/stumpings4 = 22/– | date = 5 October | year = 2021 | source = http://www.espncricinfo.com/australia/content/player/240609.html Cricinfo }} '''ఫవాద్ అహ్మద్''' (జననం 1979, మార్చి 10) [[ఆస్ట్రేలియా]] [[క్రికెట్|క్రికెటర్]]. ఇతను పాకిస్థాన్‌లో జన్మించాడు. 2013 జూలైలో ఇతనికి ఆస్ట్రేలియా పౌరసత్వం లభించింది. 2013 ఆగస్టు, సెప్టెంబరులో, ఇంగ్లాండ్‌తో జరిగిన టీ20, వన్డే సిరీస్ రెండింటిలోనూ [[ఆస్ట్రేలియా క్రికెట్ జట్టు]] తరపున ఆడాడు. == కెరీర్ == ఖైబర్ పఖ్తుంఖ్వా ప్రావిన్స్‌లోని స్వాబిలో జన్మించిన అహ్మద్ స్థానిక పోటీలలో స్వాబీ జిల్లా తరపున క్రికెట్ ఆడటం ప్రారంభించాడు.<ref>[https://cricketarchive.com/Archive/Players/56/56375/Miscellaneous_Matches.html Miscellaneous Matches played by Fawad Ahmed (32)] – CricketArchive.</ref> కుడిచేతి [[లెగ్ స్పిన్|లెగ్ స్పిన్నర్‌గా]] ఆడుతూ, 2005లో [[అబోటాబాద్ క్రికెట్ జట్టు|అబోటాబాద్]] తరపున [[ఫస్ట్ క్లాస్ క్రికెట్|ఫస్ట్-క్లాస్]] అరంగేట్రం చేసాడు, జట్టు నుండి తొలగించబడటానికి ముందు రెండు మ్యాచ్‌లు ఆడాడు.<ref>[https://cricketarchive.com/Archive/Players/56/56375/First-Class_Matches.html First-Class Matches played by Fawad Ahmed (10)] – CricketArchive.</ref> 2009 అహ్మద్ లో ఫస్ట్-క్లాస్ క్రికెట్ ఆడటం ప్రారంభించాడు, క్వాయిడ్-ఐ-అజం ట్రోఫీలో [[పాకిస్థాన్ కస్టమ్స్ క్రికెట్ జట్టు|పాకిస్తాన్ కస్టమ్స్]] తరపున ఆడాడు. ఆ సంవత్సరం తర్వాత అబోటాబాద్ తరపున మరో మూడు మ్యాచ్‌లు ఆడాడు. అత్యుత్తమ బౌలింగ్ గణాంకాలు, 6/109, 2009 జనవరిలో [[కరాచీ క్రికెట్ జట్లు|కరాచీ వైట్స్‌పై]] పాకిస్తాన్ కస్టమ్స్ తరపున తీసుకోబడ్డాయి.<ref>[https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/204/204132.html Karachi Whites v Pakistan Customs], Quaid-e-Azam Trophy 2008/09 (Group A) – CricketArchive.</ref> అహ్మద్ 2010లో పాకిస్థాన్‌ను విడిచిపెట్టి, యోగాలి క్రికెట్ అసోసియేషన్ స్పాన్సర్ చేసిన స్వల్పకాలిక వీసాపై ఆస్ట్రేలియాకు వలస వెళ్లాడు.<ref>Saltau, Chloe (2012).</ref> వచ్చిన వెంటనే, క్రికెట్ ఆడటం, కోచింగ్ కోసం మతపరమైన తీవ్రవాదులు తనను హింసించారని పేర్కొంటూ శరణార్థి హోదా కోసం దరఖాస్తు చేసుకున్నాడు.<ref>[http://www.theaustralian.com.au/sport/visa-allows-fawad-ahmed-to-pursue-dream/story-e6frg7mf-1226517471457 Visa allows Fawad Ahmed to pursue dream] – ''[[The Australian]]''.</ref> ఇతని స్వస్థలం వాయవ్య పాకిస్థాన్‌లో ఉంది, ఇది [[ఆఫ్ఘనిస్తాన్]] సరిహద్దులో ఉన్న ప్రాంతం, వాయవ్య పాకిస్థాన్‌లో యుద్ధం కారణంగా ప్రభావితమైంది.<ref>[http://tribune.com.pk/story/492548/fawad-ahmed-gets-australian-pm-xi-call/ Fawad Ahmed gets Australian PM XI call]</ref><ref>{{Cite news|url=http://tribune.com.pk/story/516601/pakistan-asylum-seeker-dreams-of-australia-call-up/|title=Pakistan asylum-seeker dreams of Australia call-up|date=6 March 2013|work=[[The Express Tribune]]|access-date=7 March 2013}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/cricket/international/australia/9958582/Australia-selector-says-Pakistani-asylum-seeker-Fawad-Ahmed-in-contention-for-a-place-in-Ashes-squad.html|title=Australia selector says Pakistani asylum-seeker Fawad Ahmed in contention for a place in Ashes squad|work=The Telegraph|access-date=5 April 2013}}</ref> విక్టోరియాలోని [[మెల్‌బోర్న్|మెల్బోర్న్]] నివసించడానికి ఎంచుకున్న అహ్మద్, విక్టోరియన్ టర్ఫ్ క్రికెట్ అసోసియేషన్‌లో హాపర్స్ క్రాసింగ్‌తో ఆడటం ప్రారంభించాడు. త్వరలో విక్టోరియన్ ప్రీమియర్ క్రికెట్‌లో మెల్‌బోర్న్ యూనివర్శిటీ తరపున ఆడే స్థాయికి చేరుకున్నాడు.<ref>{{Cite web|date=19 November 2012|title=Fawad Ahmed's hard road to acceptance|url=http://www.espncricinfo.com/magazine/content/current/story/592035.html|access-date=25 July 2015|website=ESPNCricinfo}}</ref> అహ్మద్ 2011 & 2012లో ఇన్ఫినిటీ క్రికెట్ నిర్వహించిన మెల్బోర్న్ అతిపెద్ద 'ఓపెన్' టీ20 ఈవెంట్‌లో విజేతలుగా నిలిచిన వెస్ట్రన్ వారియర్స్‌కు ప్రాతినిధ్యం వహించాడు. 2012 ఇన్ఫినిటీ టీ20 క్రికెట్ టోర్నమెంట్‌లో బెస్ట్ బౌలర్‌గా ఎంపికయ్యాడు. ఇతని ప్రాథమిక దరఖాస్తు తిరస్కరించబడినప్పటికీ, 2012 నవంబరులో ఇతనికి శాశ్వత నివాసం మంజూరు చేయబడింది.<ref>[http://www.theaustralian.com.au/sport/cricket/big-bash-awaits-refugee-bowler-fawad-ahmed/story-e6frg7rx-1226518473728 Big Bash awaits refugee bowler Fawad Ahmed] – ''[[The Australian]]''.</ref> ఆ నెల తర్వాత, బిగ్ బాష్ లీగ్‌లో ఆడేందుకు ప్రత్యేక మినహాయింపు లభించడంతో అహ్మద్ మెల్‌బోర్న్ రెనెగేడ్స్‌తో ఒప్పందం కుదుర్చుకున్నాడు.<ref>[http://www.espncricinfo.com/big-bash-league-2012/content/current/story/592412.html Fawad Ahmed joins Melbourne Renegades] – ESPNCricinfo.</ref> 2013 జనవరిలో బిగ్ బాష్ లీగ్‌లో అరంగేట్రం చేసాడు, అరంగేట్రంలోనే 0/34 తీసుకున్నాడు. [[వెస్టిండీస్ క్రికెట్ జట్టు|వెస్టిండీస్‌తో]] ఆడేందుకు [[ఆస్ట్రేలియన్ ప్రైమ్ మినిస్టర్స్ ఇన్విటేషన్ XI|ప్రైమ్ మినిస్టర్స్ XI]] లో ఎంపికయ్యాడు.<ref>[http://www.espncricinfo.com/australia-v-west-indies-2013/content/current/story/600453.html Fawad Ahmed named in Prime Minister's XI] – ESPNcricinfo.</ref><ref>{{Cite news|url=http://tribune.com.pk/story/492548/fawad-ahmed-gets-australian-pm-xi-call/|title=Fawad Ahmed gets Australian PM XI call|date=11 January 2013|work=The Express Tribune|access-date=11 January 2013}}</ref> 2012-13లో రియోబీ వన్ డే కప్‌లో విక్టోరియా తరఫున ఐదు వన్డే మ్యాచ్‌ల్లో 18.00 సగటుతో 10 వికెట్లు తీశాడు. షెఫీల్డ్ షీల్డ్‌లో విక్టోరియా చివరి మూడు మ్యాచ్‌లలో కూడా ఆడాడు, క్వీన్స్‌లాండ్‌పై 79 పరుగులకి 2 వికెట్లు, 83 పరుగులకి 5 వికెట్లు సహా 28.37 సగటుతో 16 వికెట్లు తీసుకున్నాడు. 2014/15 బుపా షెఫీల్డ్ షీల్డ్ ఫైనల్‌లో, అహ్మద్ షీల్డ్ ఫైనల్‌లో అత్యుత్తమ వ్యక్తుల కోసం గౌరవాన్ని పొందాడు. 40 ఓవర్లలో 9 మెయిడిన్లతో 89 పరుగులిచ్చి 8 వికెట్లు తీశాడు. 2013 జూలై 2న, అహ్మద్‌కు ఆస్ట్రేలియన్ పౌరసత్వం మంజూరు చేయబడింది, పూర్తి ఆస్ట్రేలియా జాతీయ క్రికెట్ జట్టు కోసం ఆడటానికి అనుమతినిచ్చాడు. భక్తుడైన [[ముస్లిం]], అహ్మద్ రంజాన్ సమయంలో శిక్షణా సెషన్‌లకు దూరమయ్యాడు. ఆటల సమయంలో ప్రార్థన చేయడానికి మైదానాన్ని విడిచిపెడతాడు. తన కార్యకలాపాలకు అంగీకరించని స్పాన్సర్‌ల లోగోలను తన కిట్ నుండి తీసివేయాలని అభ్యర్థించాడు. 2013లో, ఇస్లాం మద్యపానాన్ని నిషేధించిన కారణంగా అహ్మద్ చొక్కా నుండి విక్టోరియా బిట్టర్ లోగోను తొలగించారు.<ref>{{Cite news|url=http://www.dailytelegraph.com.au/sport/cricket/vb-logo-removed-from-fawad-ahmeds-shirt-in-line-with-muslim-faith/story-fni2fnmo-1226674955964/|title=VB logo removed from Fawad Ahmed's shirt in line with Muslim faith|date=5 July 2013|work=The Telegraph|access-date=8 August 2013}}</ref> 2013 ఆగస్టు 29న, సౌతాంప్టన్‌లోని ఏజియాస్ బౌల్‌లో ఇంగ్లండ్‌తో జరిగిన టీ20 అంతర్జాతీయ మ్యాచ్‌లో అహ్మద్ ఆస్ట్రేలియన్ అరంగేట్రం చేశాడు. 2015 మార్చి 31న, షెఫీల్డ్ షీల్డ్‌లో విక్టోరియా కోసం అత్యుత్తమ దేశీయ సీజన్ తర్వాత 2015లో వెస్టిండీస్, ఇంగ్లండ్‌లో పర్యటించేందుకు అహ్మద్ ఆస్ట్రేలియన్ టెస్ట్ స్క్వాడ్‌లో ఎంపికయ్యాడు.<ref name="Aus Squad">{{Cite web|date=31 March 2015|title=Ashes 2015: Australia announce squad to tour England|url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/cricket/32126148|access-date=31 March 2015|publisher=BBC Sport}}</ref> అహ్మద్ క్లబ్‌లను మార్చాడు. 2015 బిగ్ బాష్ లీగ్ సీజన్‌లో [[సిడ్నీ థండర్]] కోసం ఆడాడు.<ref>{{Cite web|title=Fawad Ahmed moves to Thunder|url=http://www.melbournerenegades.com.au/news/2015/05/07/fawad-ahmed-moves-to-thunder|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518081432/http://www.melbournerenegades.com.au/news/2015/05/07/fawad-ahmed-moves-to-thunder|archive-date=18 May 2015|access-date=2015-05-07|website=www.melbournerenegades.com.au}}</ref> 2018, జూన్ 3న, గ్లోబల్ టీ20 కెనడా టోర్నమెంట్ ప్రారంభ ఎడిషన్ కోసం ప్లేయర్స్ డ్రాఫ్ట్‌లో వాంకోవర్ నైట్స్ తరపున ఆడటానికి ఎంపికయ్యాడు.<ref name="Squads1">{{Cite web|date=4 June 2018|title=Global T20 Canada: Complete Squads|url=https://www.sportskeeda.com/cricket/global-t20-canada-complete-squads|access-date=4 June 2018|website=SportsKeeda}}</ref><ref name="Squads2">{{Cite web|date=4 June 2018|title=Global T20 Canada League – Full Squads announced|url=https://www.crictracker.com/global-t20-canada-league-full-squads-announced/|access-date=4 June 2018|website=CricTracker}}</ref> 2019 జూన్ లో, 2019 గ్లోబల్ టీ20 కెనడా టోర్నమెంట్‌లో మాంట్రియల్ టైగర్స్ ఫ్రాంచైజీ జట్టు తరపున ఆడేందుకు ఎంపికయ్యాడు.<ref>{{Cite web|date=20 June 2019|title=Global T20 draft streamed live|url=http://www.canadacricket.com/?p=12755|access-date=20 June 2019|website=Canada Cricket Online|archive-date=8 జూలై 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190708180334/http://www.canadacricket.com/?p=12755|url-status=dead}}</ref> 2019లో అహ్మద్ బిబిఎల్ లో [[పెర్త్ స్కార్చర్స్|పెర్త్ స్కార్చర్స్‌తో]] ఒప్పందం కుదుర్చుకున్నాడు. 2020 జూలైలో, 2020 కరీబియన్ ప్రీమియర్ లీగ్ కోసం [[ట్రిన్‌బాగో నైట్ రైడర్స్]] జట్టులో ఎంపికయ్యాడు.<ref>{{Cite web|title=Nabi, Lamichhane, Dunk earn big in CPL 2020 draft|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/29417692/nabi,-lamichhane,-dunk-earn-big-cpl-2020-draft|access-date=6 July 2020|website=ESPN Cricinfo}}</ref><ref>{{Cite web|title=Teams Selected for Hero CPL 2020|url=https://www.windiescricket.com/news/teams-selected-hero-cpl-2020/|access-date=6 July 2020|website=Cricket West Indies}}</ref> 2022 ఫిబ్రవరిలో, మిగిలిన పిఎస్ఎల్ 2022 కోసం [[రషీద్ ఖాన్|రషీద్ ఖాన్‌కు]] బదులుగా [[లాహోర్ ఖలందర్స్|లాహోర్ ఖలాండర్స్‌చే]] డ్రాఫ్ట్ చేయబడ్డాడు.<ref>{{Cite web|title=PSL 7: Lahore Qalandars' spinner Fawad Ahmed to partially replace Rashid Khan|url=https://www.geo.tv/latest/398413-psl-7-lahore-qalandars-spinner-fawad-ahmed-to-partially-replace-rashid-khan|access-date=2022-02-21|website=www.geo.tv|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Fawad replaces Rashid in Qalandars squad|url=https://www.thenews.com.pk/print/932885-fawad-replaces-rashid-in-qalandars-squad|access-date=2022-02-21|website=www.thenews.com.pk|language=en}}</ref> 2023, జనవరి 6న, స్నాయువు స్ట్రెయిన్‌తో గాయపడిన [[షాన్ మార్ష్]] స్థానంలో అహ్మద్ బిబిఎల్ లో [[మెల్‌బోర్న్ రెనిగేడ్స్|మెల్‌బోర్న్ రెనెగేడ్స్‌తో]] ఒప్పందం కుదుర్చుకున్నాడు.<ref>{{Cite web|title=Fawad Ahmed returns to the Renegades|url=https://www.melbournerenegades.com.au/news/fawad-ahmed-returns-to-the-renegades/2023-01-06|access-date=2023-01-10|website=Melbourne Renegades|language=en|archive-date=2023-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20230110072606/https://www.melbournerenegades.com.au/news/fawad-ahmed-returns-to-the-renegades/2023-01-06|url-status=dead}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == బాహ్య లింకులు == * {{ESPNcricinfo|id=240609}} * {{Cite web|date=23 February 2013|title=The Cricket Club Day 2 - Fawad Ahmed (his refugee story at 46-59min)|url=https://www.youtube.com/watch?v=PNQ9-sncqmQ|access-date=24 February 2013|website=[[YouTube]]/[[Google+]]|publisher=[[Stuart MacGill]], [[Damien Martyn]], Rob Moody}} [[వర్గం:ఆస్ట్రేలియా వన్డే క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:ఆస్ట్రేలియా టీ20 క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:ఆస్ట్రేలియా క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:పాకిస్తాన్ క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:1982 జననాలు]] a4625pp11q69q5jfgtppzm6fnt6kkzt 0 410161 4942773 4914347 2026-08-23T20:39:51Z ~2026-34429-77 151072 /* ప్రస్తుత ప్రసారం అవుతున్న కార్యక్రమాలు */ 4942773 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=ఏప్రిల్ 2025}} [[జెమినీ టీవీ|జెమిని టీవి]].<ref>{{Cite web|title=SunNetwork – Channel Details|url=http://sunnetwork.in/tv-channel-details.aspx?Channelid=4&channelname=GEMINI%20TV&type=2|access-date=2019-08-20|website=sunnetwork.in|archive-date=2020-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20200926144403/http://sunnetwork.in/tv-channel-details.aspx?Channelid=4&channelname=GEMINI%20TV&type=2|url-status=dead}}</ref>అనేది భారతీయ టెలివిజన్ ఛానల్. ముఖ్యంగా తెలుగు ఛానల్. జెమినీ టీవీలో ప్రసారమైన కార్యక్రమాలు జాబితా ఇది == ప్రస్తుత ప్రసారం అవుతున్న కార్యక్రమాలు == {| class="wikitable sortable" !శ్రేణి పేరు !ప్రీమియర్ తేదీ !భాగాలు !యొక్క అనుసరణ |- |''ఉప్పేనా'' |4 ఏప్రిల్ 2022 |628 |తమిళ టీవీ సిరీస్ ''ఎథిర్నీచల్'' |- |''[[మూకుతి అమ్మన్ (ధారావాహిక)|మూకుతి అమ్మన్]]'' |26 మే 2025 |01 |తమిళ టీవీ సిరీస్ ''మనమగలే వా'' |- |''[[కుస్తీ కళ్యాణి (ధారావాహిక)|కుస్తీ కళ్యాణి]]'' |20 ఏప్రిల్ 2026 |01 |తమిళ టీవీ సిరీస్ సెవవంతి''లక్ష్మి'' |- |''ఆ ఒక్కటి అడక్కు'' |13 సెప్టెంబర్ 2021 |820 |తమిళ టీవీ సిరీస్ ''పాండవర్ ఇల్లం'' |- |''[[పెళ్ళి సందడి (ధారావాహిక)|పెళ్ళి సందడి]]'' |13 ఆగస్టు 2026 |001 |[[కన్నడ భాష|కన్నడ]] టీవీ సిరీస్ నయనతార''నయనతారా'' |- |''[[మంచి కుటుంబం (ధారావాహిక)|మంచి కుటుంబం]]'' |23 మార్చి 2026 |01 |- |''[[ముక్కెర మీనాక్షి (ధారావాహిక)|ముక్కెర మీనాక్షి]]'' |23 మార్చి 2026 |01 | |- |''[[శ్రీమతి అన్నపూర్ణ క్యాటరింగ్(TV series)|శ్రీమతి అన్నపూర్ణ క్యాటరింగ్]]'' |24 నవంబరు 2025 |01 | |- |''భైరవి'' |18 మార్చి 2024 |24 |కన్నడ టీవీ సిరీస్ ''శంభవి'' |- |''శివాంగి'' |25 మార్చి 2024 |18 |తమిళ టీవీ సిరీస్ ''సింగపెన్నా'' |- |''సుందరి'' |23 ఆగస్టు 2021 |820 |కన్నడ టీవీ సిరీస్ ''సుందరి'' |- |''అర్ధాంగి'' |27 మార్చి 2023 |327 |తమిళ టీవీ సిరీస్ ''[[ఆనంద రాగం (ధారావాహిక)|ఆనంద రాగం]]'' |- |''స్రవంతి'' |25 డిసెంబర్ 2023 |94 | |- |''అను అనే నేను'' |6 మార్చి 2023 |345 | |} === నాన్-ఫిక్షన్ === {| class="wikitable" !పేరు. !మొదట ప్రసారం !శైలి |- |''అనుగ్రహం'' |2017 |జ్యోతిష్య ప్రదర్శన |- |''నట్టు వైద్యం'' |2022 |ఔషధ ప్రదర్శన |- |''దివ్య జోతిడం'' |2023 |జ్యోతిష్య ప్రదర్శన |} == పూర్వ ప్రసారాలు == {| class="wikitable sortable" !క్రమ నామము !మొదట ప్రసారం !చివరిగా ప్రసారం చేయబడింది !ఎపిసోడ్ల సంఖ్య |- |''కొత్తగా రెక్కలోచెనా'' |8 జనవరి 2024 |21 మార్చి 2026 |912 |- |''వోంటారి గులాబి'' |23 జనవరి 2023 |12 అక్టోబర్ 2024 |246 |- |''ఆలా వెంకటాపురంలో'' |8 ఫిబ్రవరి 2021 |23 మార్చి 2024 |976 |- |''హంసగీతమ్'' |29 మార్చి 2021 |16 మార్చి 2024 |912 |- |''[[తాళి (ధారావాహిక)|తాళి]]'' |31 ఆగస్టు 2020 |20 జనవరి 2024 |1055 |- |''సాధన'' |24 జనవరి 2022 |6 జనవరి 2024 |598 |- |''నేత్రా'' |10 అక్టోబర్ 2022 |4 మార్చి 2023 |126 |- |''మత్తిగాజుల'' |1 జూలై 2019 |25 ఫిబ్రవరి 2023 |1043 |- |''కన్యాదానం'' |20 సెప్టెంబర్ 2021 |21 జనవరి 2023 |418 |- |''కావ్యాంజలి'' |23 ఆగస్టు 2021 |14 జనవరి 2023 |246 |- |''చదరంగం'' |22 ఫిబ్రవరి 2021 |9 జూలై 2022 |429 |- |''ఆకాశమాంధ'' |4 అక్టోబర్ 2021 |21 మే 2022 |198 |- |''ఆనంద రాగం'' |6 డిసెంబర్ 2021 |18 ఫిబ్రవరి 2022 |65 |- |''భాగ్యరేఖ'' |24 జూన్ 2019 |6 నవంబర్ 2021 |614 |- |''అక్క మొగుడు'' |28 మే 2018 |2 అక్టోబర్ 2021 |863 |- |''మమతల కోవెల'' |15 మార్చి 2021 |18 సెప్టెంబర్ 2021 |145 |- |''అమ్మ కోసం'' |24 ఆగస్టు 2020 |11 సెప్టెంబర్ 2021 |302 |- |''అమృత వర్షిణి'' |16 నవంబర్ 2020 |4 సెప్టెంబర్ 2021 |234 |- |''అంతులేని కథ'' |8 ఫిబ్రవరి 2021 | rowspan="2" |21 ఆగస్టు 2021 |168 |- |''[[బంధం (2018 ధారావాహిక)|బంధం]]'' |16 జూలై 2018 |819 |- |''లక్ష్మీ సౌభాగ్యవతి'' |5 ఏప్రిల్ 2021 |20 ఆగస్టు 2021 |103 |- |''[[గిరిజా కళ్యాణం (ధారావాహిక)|గిరిజ కళ్యాణం]]'' |20 జనవరి 2020 |10 ఏప్రిల్ 2021 |284 |- |''దీపరధన'' |9 నవంబర్ 2020 |3 ఏప్రిల్ 2021 |124 |- |''[[పౌర్ణమి (ధారావాహిక)|పూర్ణిమ]]'' |12 నవంబర్ 2018 |27 మార్చి 2021 |598 |- |''అరవింద సమేత'' |7 డిసెంబర్ 2020 |12 మార్చి 2021 |76 |- |''[[బంగారు కోడలు|బంగారు కొడలు]]'' |24 ఫిబ్రవరి 2020 |6 ఫిబ్రవరి 2021 |211 |- |''[[రెండురెళ్ళు ఆరు (ధారావాహిక)|రెండూ రెల్లు ఆరు]]'' |12 నవంబర్ 2018 |13 నవంబర్ 2020 |491 |- |''[[రోజా (ధారావాహిక)|రోజా]]'' |11 మార్చి 2019 | rowspan="2" |27 మార్చి 2020 |299 |- |''[[మధుమాసం (ధారావాహిక)|మధుమాసం]]'' |2 సెప్టెంబర్ 2019 |174 |- |''[[సుభద్ర పరిణయం|సుభద్రా పరిణయమ్]]'' |14 అక్టోబర్ 2019 |28 ఫిబ్రవరి 2020 |99 |- |''[[కళ్యాణి (ధారావాహిక)|కల్యాణి]]'' |17 జూన్ 2019 |22 ఫిబ్రవరి 2020 |202 |- |''[[అభిలాష (ధారావాహిక)|అభిలాషా]]'' |26 ఆగస్టు 2019 |18 జనవరి 2020 |122 |- |''[[మాతృదేవోభవ (ధారావాహిక)|మాతృదేవభవ]]'' |30 అక్టోబర్ 2017 |30 నవంబర్ 2019 |553 |- |''ప్రతిఘాతం'' |26 డిసెంబర్ 2016 |23 ఆగస్టు 2019 |737 |- |''మహాలక్ష్మి'' |23 జూలై 2018 |28 జూన్ 2019 |244 |- |''లక్ష్మీ దుకాణాలు'' |11 ఫిబ్రవరి 2019 |29 మార్చి 2019 |35 |- |''నథిచరామి'' |3 అక్టోబర్ 2016 |13 ఏప్రిల్ 2018 |447 |- |''మావిదకులు'' |16 ఏప్రిల్ 2018 |3 ఆగస్టు 2018 |79 |- |''తలాంబ్రాలు'' |29 ఆగస్టు 2016 |5 మే 2017 |175 |- |''కేరటలు'' |4 జూలై 2016 |21 జూలై 2017 |307 |- |''దేవయానీ'' |5 డిసెంబర్ 2016 |2 జూన్ 2017 |130 |- |''సప్తమాతృకా'' |25 జూలై 2016 |3 జూన్ 2017 |250 |- |''తొడికోడల్లు'' | rowspan="2" |11 ఏప్రిల్ 2016 |24 డిసెంబర్ 2016 |186 |- |''రాధాగోపాలం'' |30 సెప్టెంబర్ 2016 |125 |- |''ఇది ఒక ప్రేమకథ'' |7 డిసెంబర్ 2015 |6 మే 2016 |105 |- |''దామిని'' |9 డిసెంబర్ 2013 |10 ఏప్రిల్ 2014 |71 |- |''అక్షింతలు'' |14 ఏప్రిల్ 2014 |15 ఆగస్టు 2014 |90 |- |''మూడు ముల్ల బంధం'' |5 ఆగస్టు 2013 |21 ఫిబ్రవరి 2014 |142 |- |''దేవత'' |జనవరి 12,2009 |31 మే 2013 |1142 |- |''సూర్యపుత్రుడు'' |18 జనవరి 2013 |11 ఏప్రిల్ 2014 |320 |- |''స్వయంవరం'' |24 జూన్ 2013 |20 జూన్ 2014 |258 |- |''ఆడవారి మతాలకు అర్ధాలే వెరులే'' |16 నవంబర్ 2015 |26 ఆగస్టు 2016 |202 |- |''అథో అథమ్మ కుథురూ'' |1 జూన్ 2015 |22 జూలై 2016 |294 |- |''ప్రతిభింబం'' |18 ఆగస్టు 2014 |5 జూన్ 2015 |205 |- |''ఆకాశమాంధ'' |4 ఆగస్టు 2014 |28 మే 2015 |209 |- |''శ్రవణ సమీరలు'' |27 మే 2013 |1 జూలై 2016 |806 |- |''అనుభవాలు'' |8 అక్టోబర్ 2012 |20 సెప్టెంబర్ 2013 |247 |- |''[[అగ్నిపూలు (ధారావాహిక)|అగ్ని పూలు]]'' |13 ఆగస్టు 2012 |25 ఆగస్టు 2017 |1326 |- |''మా నన్నా'' |7 మే 2012 |10 ఆగస్టు 2012 |70 |- |''గోకులంలో సీత'' |20 మార్చి 2006 |2006 |150+ |- |''మమతల కోవెల'' |30 మే 2011 |2 మే 2014 |764 |- |''కన్నవారి కళలు'' |19 సెప్టెంబర్ 2011 |6 ఏప్రిల్ 2012 |143 |- |''ఇద్దారు అమ్మాయిలూ'' |25 జూలై 2011 |18 నవంబర్ 2011 |85 |- |''కాలా రాత్రి'' | rowspan="2" |1 సెప్టెంబర్ 2003 |14 నవంబర్ 2003 |55 |- |''ఉండమ్మ బొట్టు పెట్టా'' |13 ఏప్రిల్ 2004 |156 |- |''ఆటో భారతి'' |14 నవంబర్ 2011 |30 ఆగస్టు 2013 |466 |- |''అపరంజి'' |12 జూలై 2010 |5 అక్టోబర్ 2012 |589 |- |''కలియుగ రామాయణం'' |12 జూలై 2010 |7 జనవరి 2011 |130 |- |''కొత్త బంగారం'' |1 ఫిబ్రవరి 2010 |16 సెప్టెంబర్ 2011 |425 |- |''శ్రీమతి శ్రీ'' |3 అక్టోబర్ 2011 |16 డిసెంబర్ 2011 |55 |- |''సుందరకాండ'' |30 నవంబర్ 2009 |15 జూలై 2011 |425 |- |''బ్రహ్మ ముడి'' |29 జూన్ 2009 |27 నవంబర్ 2009 |110 |- |''[[మొగలిరేకులు|మొగలీ రెకులు]]'' |18 ఫిబ్రవరి 2008 |24 మే 2013 |1368 |- |''అంతులేని కథ'' |9 జూలై 2001 |2 నవంబర్ 2001 |85 |- |''చి లా సావ్ స్రవంతి'' | rowspan="2" |13 నవంబర్ 2006 |13 మే 2011 |1162 |- |''పెల్లి'' |29 జూన్ 2007 |164 |- |''ధర్మ యుద్ధం'' |29 మే 2006 |10 నవంబర్ 2006 |120 |- |''సిరిమల్లే పువ్వులు'' |1 ఆగస్టు 2005 |26 మే 2006 |213 |- |''కాశీ మజిలీలు'' |29 జనవరి 2005 |12 ఫిబ్రవరి 2006 |108 |- |''కా కా కీ కు కూ కో'' |7 ఏప్రిల్ 2004 |26 సెప్టెంబర్ 2004 |52 |- |''నన్నా'' |19 ఏప్రిల్ 2004 |26 సెప్టెంబర్ 2005 |86 |- |''ప్రేమక్కా పెల్లి'' |2014 జనవరి 13 |20 ఫిబ్రవరి 2014 |24 |- |''జబీలమ్మ'' |24 ఫిబ్రవరి 2014 |11 సెప్టెంబర్ 2015 |400 |- |''రాణివాసం'' |1 జూన్ 2015 |5 ఫిబ్రవరి 2016 |180 |- |''మరోచరిత్ర'' |3 జూన్ 2013 |20 సెప్టెంబర్ 2013 |80 |- |''కావ్యాంజలి'' |22 మార్చి 2004 |1 ఏప్రిల్ 2005 |270 |- |''కార్తీక దీపం'' |4 ఏప్రిల్ 2005 |21 జూలై 2006 |340 |- |''కల్యాణి'' | rowspan="2" |4 జూలై 2005 |29 జనవరి 2010 |1195 |- |''అపరాజిత'' |4 నవంబర్ 2005 |90 |- |''మా అమ్మ మాతా'' |7 నవంబర్ 2005 |29 సెప్టెంబర్ 2006 |230 |- |''బృందావనం'' |2 జూలై 2007 |29 ఫిబ్రవరి 2008 |174 |- |''సంసారం'' |1 అక్టోబర్ 2007 |4 జనవరి 2008 |70 |- |''చిన్నారి'' |7 జనవరి 2008 |19 మార్చి 2010 |569 |- |''అనగనగా ఇద్దారు ఇస్తపద్దారు'' | rowspan="2" |16 అక్టోబర్ 2006 |26 జనవరి 2007 |75 |- |''గులాబి'' |28 సెప్టెంబర్ 2007 |249 |- |''[[చక్రవాకం (ధారావాహిక)|చక్రవాకం]]'' |3 నవంబర్ 2003 |15 ఫిబ్రవరి 2008 |1111 |- |''కాంటే కుటుర్నే కనాలి'' |20 జనవరి 2003 |19 మార్చి 2004 |302 |- |''[[అమృతం (ధారావాహిక)|అమృతం]]'' |18 నవంబర్ 2001 |18 నవంబర్ 2007 |313 |- |''మట్టీ మణిషి'' |19 నవంబర్ 2000 |11 నవంబర్ 2001 |52 |- |''కళవారి కొడలు'' |23 జూలై 2001 |1 జూలై 2005 |1024 |- |''గోరింటాకు'' |4 జనవరి 2010 |29 జూన్ 2012 |648 |- |''కాళిసుండం రా'' |30 అక్టోబర్ 2000 |25 అక్టోబర్ 2002 |513 |- |''వెన్నెలమ్మ'' |23 జూలై 2007 |29 ఫిబ్రవరి 2008 |160 |- |''మందార'' |28 నవంబర్ 2011 |22 మార్చి 2012 |84 |- |''సుమంగలి'' |2 జనవరి 2012 |7 సెప్టెంబర్ 2012 |178 |- |''సుడిగుండాలు'' |2 ఏప్రిల్ 2012 |13 జూలై 2012 |75 |- |''అహ్వానం'' |2 జూలై 2012 |6 జూన్ 2014 |498 |- |''నాగమ్మ'' |30 సెప్టెంబర్ 2001 |11 జూన్ 2006 |350 |- |''కనకదుర్గ'' |27 మే 2006 |2007 |50+ |- |''నమో వెంకటేశ'' |8 జూన్ 2003 |7 జూన్ 2004 |52 |- |''కళసం'' |23 నవంబర్ 2003 |30 మే 2004 |28 |- |''గాయత్రి'' |22 ఏప్రిల్ 2002 |9 మే 2003 |272 |- |''రాజు గారి కుత్తురులు'' |12 మే 2003 |31 డిసెంబర్ 2004 |428 |- |''ఈడి నిజాం'' | rowspan="2" |3 జనవరి 2005 |4 మార్చి 2005 |45 |- |''కథా కాని కథా'' |23 ఫిబ్రవరి 2007 |556 |- |''క్షానా క్షానా భయాం భయాం'' |31 మే 2004 |5 నవంబర్ 2004 |115 |- |''తొమ్మిది'' |8 నవంబర్ 2004 |31 డిసెంబర్ 2004 |40 |- |''ఆమే.'' |26 ఫిబ్రవరి 2007 |29 జూన్ 2007 |89 |- |''శ్రీమతి'' |12 ఫిబ్రవరి 2001 |6 జూలై 2001 |104 |- |''నిన్నే పెల్లాడుత'' |9 జూలై 2001 |4 మార్చి 2005 |943 |- |''సూర్యవంశం'' |7 మార్చి 2005 |26 జనవరి 2007 |493 |- |''మేఘసంధేశం'' |29 జనవరి 2007 |21 సెప్టెంబర్ 2007 |169 |- |''అమ్మాయి కాపురం'' |24 సెప్టెంబర్ 2007 |12 ఫిబ్రవరి 2010 |610 |- |''ఆరాధన'' |15 ఫిబ్రవరి 2010 |15 ఏప్రిల్ 2011 |301 |- |''No.23 మహాలక్ష్మి నివాసం'' |29 డిసెంబర్ 2010 |17 ఫిబ్రవరి 2012 |297 |- |''స్వాతి'' |20 ఫిబ్రవరి 2012 |21 సెప్టెంబర్ 2012 |154 |- |''అడగకా ఇచిన మనసు'' |10 జనవరి 2011 |8 ఏప్రిల్ 2011 |65 |- |''పవిత్ర బంధం'' |15 మే 2000 |2003 జనవరి 17 |700 |- |''అన్వేషణా'' |19 డిసెంబర్ 2011 |3 ఫిబ్రవరి 2012 |34 |- |''అలా మోడలైండి'' |17 సెప్టెంబర్ 2012 |18 జనవరి 2013 |88 |- |''పద్మతి గాలి'' |7 మే 2012 |14 సెప్టెంబర్ 2012 |95 |- |''సౌందర్య'' |4 జూన్ 2012 |24 ఆగస్టు 2012 |60 |- |''తారంగల్లు'' |27 ఆగస్టు 2012 |15 మార్చి 2013 |141 |- |''మా ఇంతి ఆడపడుచు'' |22 మార్చి 2010 |15 జూన్ 2012 |585 |- |''కళ్యాణ తిలకము'' | rowspan="2" |18 జనవరి 2010 |16 డిసెంబర్ 2011 |483 |- |''మంచు పల్లకి'' |21 జనవరి 2011 |262 |- |''శ్రావణి సుబ్రమణ్యం'' |18 జూలై 2011 |27 జూలై 2012 |266 |- |''నా మొగుడు'' |14 సెప్టెంబర్ 2015 |17 జూన్ 2016 |191 |- |''మావిచిగురు'' |24 జనవరి 2011 |24 ఫిబ్రవరి 2012 |285 |- |''నీలో సాగం'' |18 ఫిబ్రవరి 2008 |12 డిసెంబర్ 2008 |211 |- |''బొమ్మరిల్లు'' |15 డిసెంబర్ 2008 |15 జనవరి 2010 |282 |- |''కలసుకోవలణి'' |23 నవంబర్ 2015 |8 ఏప్రిల్ 2016 |100 |- |''సుబలగ్నం'' |20 మే 2013 |13 జూన్ 2014 |280 |- |''సిరిమల్లి'' |4 ఫిబ్రవరి 2013 |26 జూలై 2013 |123 |- |''ఉన్నత పాఠశాల'' |30 జూలై 2012 |23 ఆగస్టు 2013 |278 |- |''సుభాకాన్షాలు'' |17 మే 2010 |17 డిసెంబర్ 2010 |155 |- |''సముద్రం'' |20 డిసెంబర్ 2010 |22 ఏప్రిల్ 2011 |88 |- |''సావిత్ర'' |18 ఏప్రిల్ 2011 |15 జూలై 2011 |65 |- |''రాజేశ్వరి కళ్యాణం'' |21 జూన్ 1999 |30 జూలై 1999 |30 |- |''అమ్మమ్మ.'' |2 ఆగస్టు 1999 |25 ఫిబ్రవరి 2000 |150 |- |''మానసే మంధీరం'' |27 ఫిబ్రవరి 2000 |12 మే 2000 |55 |- |''రక్తసంబంధం'' |30 నవంబర్ 2009 |11 నవంబర్ 2011 |510 |- |''ఇంద్రాణి'' |8 అక్టోబర్ 2012 |29 నవంబర్ 2012 |38 |- |''బంగారు కొడలు'' |2012 సెప్టెంబరు 24 |22 ఫిబ్రవరి 2013 |108 |- |''సౌభాగ్యవతి'' |6 జనవరి 2014 |14 మార్చి 2014 |50 |- |''అమ్మమ్మ.'' |17 మార్చి 2014 |15 ఆగస్టు 2014 |109 |- |''సింధురా పువ్వు'' |17 జూన్ 2013 |6 ఆగస్టు 2013 |37 |- |''మా ఇంతి మహాలక్ష్మి'' |1 సెప్టెంబర్ 2003 |2003 |50+ |- |''పెల్లి కనుకా'' |15 జనవరి 2001 |2 జూలై 2001 |25 |- |''అత్తమ్మ'' |7 మే 2001 |1 మార్చి 2002 |213 |- |''పెల్లి పుస్తకమ్'' |15 డిసెంబర్ 2008 |4 సెప్టెంబర్ 2009 |190 |- |''తీర్పు'' |15 ఫిబ్రవరి 1999 |26 మే 2000 |331 |- |''మంచి మనసులు'' |28 జూన్ 2004 |2004 |50+ |- |''తులసిడలం'' |18 మార్చి 1999 |28 అక్టోబర్ 1999 |30 |- |''రంగులరత్నం'' |12 ఏప్రిల్ 1996 |22 నవంబర్ 1996 |33 |- |''సీతమ్మ అమ్మమ్మ'' | rowspan="2" |14 జూన్ 2004 |2004 |50+ |- |''చూడలాని ఉండీ'' |1 జూలై 2005 |273 |- |''శ్రీ లక్ష్మి నివాసం'' |11 ఏప్రిల్ 2005 |12 మే 2006 |284 |- |''కార్తవ్యం'' |2005 |2006 |294 |- |''మిస్సమ్మ'' |15 మే 2006 |2006 |50+ |- |''గంగోత్రి'' |2002 |29 ఆగస్టు 2003 |150+ |- |''అనుబంధం'' |21 జూన్ 1999 |27 అక్టోబర్ 2000 |350 |- |''ఓకా స్త్రీ కథా'' |17 జూలై 2000 |9 ఫిబ్రవరి 2001 |150 |- |''జ్యోతి.'' |5 నవంబర్ 2001 |4 జూలై 2003 |429 |- |''జానకి'' |7 జూలై 2003 |20 ఆగస్టు 2004 |293 |- |''అక్క.'' |10 నవంబర్ 2003 |20 మే 2005 |396 |- |''దైవమ్'' |23 ఆగస్టు 2004 |17 సెప్టెంబర్ 2004 |20 |- |} * ''గాజు పూలు'' (2001) * ''చందమామ'' (2009) * ''ఆంధ్ర అండగల్లు'' (2007) * ''అర్ధరాత్రి'' * ''మాయలమరతి'' (2001) * అంతర్నేత్రం (1998) * ''అవును వాలిద్దరోక్కటే'' * ''గరాలా పుత్రుడు'' * గీ బూంబా (2005) * ''ప్రేమకు సుభాలాగణం'' (2008) * ''ఓ ఇంతి కథా'' (2005) * ''తల్లి ప్రేమ'' (2002) * ''నమస్కారం సోదరుడు.'' * మధుమాసమ్ (2008) * ''త్రిసులం'' (2003) * ''మర్మజాలం'' * ''ఆసచక్రం'' * ''సారదా'' * భవానీ (1995) * ''రేవతి'' (1995) * ''వైశాలి'' (1995) * ''సిరి సిరి మువ్వానే'' * ''ప్రేమలో నీ నేను'' * ''నీలాంబరి'' * ''శాంతికేతన్'' * ''నిమిషం'' * ''అర్చన'' * ''అమ్మకోసం'' (2002) * ''బృందావనం'' (2002) * అదాడి (2000-2001) * ''నెచెల్లి'' * ''కనితి కనపడినీడి'' * ''శ్రీ రహస్యామ్'' * ''డ్రాకులా'' (2007) * ''ఆదివరం అడవల్లకు సెలవ కావలి'' (2000-2001) * ''అమృతవర్షం'' (2009) * ''సుబ్బరావు సుబ్బలక్ష్మి'' (2002) * ''అంకురం'' (2006) * ''కాళికలయం'' (2008-2009) * ''విచిత్ర కథ మాలికా'' (2003) * ''అభిలాషా'' * సీతమాలక్ష్మి (2002) * ''త్రివేణి సంగమం'' (1997-1998) * ''సునయన'' * ''తూర్పు పదమర'' * ''తీరం'' (2009-2010) * ''వసంతం'' * ''శ్రీ ఆంజనేయ'' * ఆనందమానందమయె (2007) * ''పుట్టినిల్లా మెట్టినిల్లా'' * ''చంద్రలేఖ'' (2009) === పేరు పొందిన ధారావాహికలు === {| class="wikitable" !క్రమ నామము !మొదట ప్రసారం !చివరిగా ప్రసారం చేయబడింది !ఎపిసోడ్ల సంఖ్య !గమనికలు |- |''రుథురాగాలు'' |2 అక్టోబర్ 2006 |15 ఫిబ్రవరి 2008 |355 |1996 సంవత్సరపు DD-8 సీరియల్ |- |''వెన్నెలో ఆడాపిల్లా'' |6 జూన్ 2000 |29 ఆగస్టు 2000 |13 |1996 సంవత్సరపు DD-8 సీరియల్ |- |''కొంచెమ్ కరమ్ కొంచెం టీపీ'' |7 మార్చి 2022 |9 ఏప్రిల్ 2022 |30 |వెబ్ సిరీస్ (పాక్షికంగా నిలిపివేయబడింది) |- |} === పురాణ ధారావాహికాలు === {| class="wikitable" !క్రమ నామము !ప్రీమియర్ !అసలు శీర్షిక !అసలు నెట్వర్క్ !ఎపిసోడ్ల సంఖ్య |- |''దేవి ఆది పరాశక్తి'' |2020 |''దేవి ఆది పరాశక్తి'' |దంగల్ టీవీ |98 |- |''జై హనుమాన్'' |2019 |''జై హనుమాన్'' |ఉదయ టీవీ |50+ |- |''చిన్ని కృష్ణ'' |2019 |''బాల కృష్ణ'' |పెద్ద మేజిక్ |200+ |- |''షిరిడి సాయి'' |2018 |''మేరే సాయి-శ్రద్ధా ఔర్ సాబురీ'' |సోనీ ఎంటర్టైన్మెంట్ టెలివిజన్ |940+ |- |''మహాకాలి'' |2018 |''మహాకాళి-అంత్ హి ఆరంభ్ హై'' |కలర్స్ టీవీ |98 |- |''సానిస్వరున్ని దివ్య చరిత్ర'' |2017 |''కర్మఫల్ దాత శని'' |కలర్స్ టీవీ |350+ |- |''శ్రీ ఆంజనేయ'' |2016 |''సంకట్ మోచన్ మహాబలి హనుమాన్'' |సోనీ ఎంటర్టైన్మెంట్ టెలివిజన్ |630+ |- |''జై దుర్గా'' |2013 |''జై జగ్ జనని మా దుర్గా'' |కలర్స్ టీవీ |60+ |- |''జై శ్రీ కృష్ణ'' |2011 |''జై శ్రీ కృష్ణ'' |కలర్స్ టీవీ |170+ |- |''రామాయణము'' |2008 |''రామాయణము'' |టీవీని ఊహించుకోండి |300 |- |''రామాయణము'' |1995 |''[[రామాయణం (1987 టీవీ సిరీస్)|రామాయణము]]'' |డీడీ నేషనల్ |70+ |- |} === ఇతర సీరియల్స్ === * ''నాగినీ'' (సీజన్ 1,2,3 & 4) * ''కుటుంబం'' * ''ఆలుమగలు'' * ''మా ఇంతి కళ్యాణం'' * మగధీరా * స్వరగం. * పవిత్ర ప్రేమ * మారాపురాణి కథ * "మధుబాల * "నువ్వూ నాకు నచ్చావ్ * ఊయల పల్లకీలో * అమ్మ నాన్నా ఓ అమ్మాయి * నువ్వే కావాలి * గృహలక్ష్మి * ''మౌనామెలా నోయి'' * "బొమ్మలాట * చిత్రమ్మ * గగన కుసుములు * ముత్యాలముగ్గు * సాంప్రదాయం * నువ్వు నచ్చావు * ఈశ్వరి * మెట్టల సవ్వడి * మయూరి * కలిశాం * కూతురు * ముద్దమందారం * అంజలి * ఆనందం * శివయ్య * ఎదురీత * పిన్ని * అత్తలేని కోడలు ఉత్తమురాలు * శారద * మనం * తస్మాత్ జాగ్రత్త * ''అల్లాదీన్ అద్బుతా దీపం'' * ''జ్యోతి.'' * పిన్ని * ''నేను నా అభి'' * ''జోలాలి'' * బృందావనం * బంగారు చెల్లెలు * ''అత్తమ్మ'' * ''నీ స్నేహమ్'' * ''శివ పార్వతి'' * ''నారి'' * ''తీర్పు'' * బొమ్మరిల్లు * "నందిని * ''చంద్రకుమారి'' * ''శక్తి'' * ''హృదయమ్'' * ''భయాం భయాం'' * ''విజయ'' * ''త్రీ'' * ''గంగా యమునా సరస్వతి'' * ''రేణుక'' * ''కృష్ణదాసి'' * ''పెరూ చెప్పావా'' * ''మహిలా'' * మాయ * వాణి రాణి * కుటుంబం * ''శ్రీమతి ఓక బహుమతి'' * ''లక్ష్మి'' * ''ఝాన్సీ'' === ఏవీఎం ప్రొడక్షన్స్ డబ్బింగ్ సీరియల్స్ === * ఆనందం మీ ఛాయిస్ (2000) * ''అఖిలా'' (2000-2001) * జీవితమ్ (2000-2001) * ''కొడలు ధితినా కపూర్'' (2002) * ''నమ్మకం'' (2001-2003) * ''ఆసా'' (2003) * స్వర్గం (2003-2007) * ''పాసం'' (2007) == రియాలిటీ షోలు == {| class="wikitable sortable" !సంవత్సరం. !పేరు చూపించు |- |2022 |''డాన్స్ ఐకాన్'' |- |2022 |''బొమ్మా బోరుసా'' |- |2021 |''[[మీలో ఎవరు కోటీశ్వరుడు|ఎవారు మీలో కోటేశ్వరులు]]''<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/telugu/jr-ntr-to-shoot-for-meelo-evaru-koteeswarudu-5-teasers-soon/articleshow/80664247.cms|title=Jr NTR to shoot for Meelo Evaru Koteeswarudu 5 teasers soon?|work=The Times of India|access-date=2021-02-03}}</ref> |- |2021 |''మాస్టర్ చెఫ్ ఇండియా-తెలుగు సీజన్ 1'' |- |2021 |నం. 1-రాణాతో యారి-సీజన్ 3 |- |2020 |ప్రముఖ కబడ్డీ లీగ్ |- |2020 |తలాలా? పెల్లమా? |- |2020 |రాగాల పల్లకీలో |- |2020 |అమ్మ...సరిలేరు నికేవరు |- |2019 - 2020 |బిల్ మకు థ్రిల్ మీకు |- |2019 |సవాలు |- |2018 - 2019 |''రంగస్థలం''<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/telugu/anasuyas-rangasthalam-show-to-launch-on-saturday-with-a-curtain-raiser/articleshow/64508036.cms|title=Anasuya's Rangasthalam show to launch on Saturday with a curtain-raiser|work=The Times of India|access-date=2019-12-31}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/telugu/dance-reality-show-rangasthalam-scores-well-on-the-trp-charts/articleshow/65150541.cms|title=Dance reality show 'Rangasthalam' scores well on the TRP charts|work=The Times of India|access-date=2019-12-31}}</ref> |- |2018 - 2019 |''కళ్యాణ లక్ష్మి''<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/telugu/udaya-bhanus-new-show-kalyana-lakshmi-to-premiere-soon/articleshow/66653752.cms|title=Udaya Bhanu's new show 'Kalyana Lakshmi' to premiere soon|work=The Times of India|access-date=2019-09-20}}</ref> |- |2018 |నం. 1-రాణాతో యారి-సీజన్ 2 |- |2018 |మెము సైతం-సీజన్ 2 |- |2018 |ఫిదాయా |- |2018 |బ్లాక్ బస్టర్ |- |2018 |జాక్పాట్ 2 |- |2018 |సోగాసు చుడా తారామా |- |2018 |జూలాకటక |- |2017 - 18 |కిరాక్ కబడ్డీ |- |2017 |నం. 1-రాణాతో యారి-సీజన్ 1 |- |2017 |రచ్చాబందా <ref>{{Cite web|title=Actress Roja is going to host a new show 'Racha Banda' - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/telugu/actress-roja-is-going-to-host-a-new-show-racha-banda/articleshow/52728686.cms|access-date=2022-12-01|website=The Times of India|language=en}}</ref> |- |2016 |అంతహపురం |- |2016 |కెవు కబడ్డీ |- |2016 |జాక్పాట్ |- |2016 |మెము సైతం-సీజన్ 1 |- |2016 |పిల్లలు పిడుగులు-సీజన్ 2 |- |2015 - 16 |అదృష్టవంతురాలు లక్ష్మీ |- |2015 - 16 |బూమ్ బూమ్ |- |2015 |గుప్షప్ |- |2014 |[[ఫియర్ ఫాక్టర్: ఖత్రోన్ కె ఖిలాడీ|అక్షయ్ కుమార్ 'సహస్రవీరులు']]<ref>{{Cite web|title=Fear Factor gets a Telugu makeover - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/telugu/fear-factor-gets-a-telugu-makeover/articleshow/37695790.cms|access-date=2022-11-11|website=The Times of India|language=en}}</ref> |- |2014 |ఏటీఎంలు |- |2014 |చంగురే బంగారు రాణి |- |2014 |సూపర్ కుటుంబం |- |2013 |పిల్లలు పిడుగులు-సీజన్ 1 |- |2012 |డ్యాన్స్ స్టార్స్ |- |2012 |కొంటెగా |- |2012 |బాక్స్ లో బంగారం |- |2011 |లక్స్ డ్రీమ్ గర్ల్ |- |2010 |నువ్వూ నేను |- |2010 |జనవులే నేరజనవులే |- |2009 -10 |డీల్ లేదా నో డీల్ |- |2009 |భలే జోడి |- |2008 |మెగా బంగారం మీకోసం |- |2008 |బంగారం మీ కోసం |} * ''ధర్మపీతం'' (1998) * టాక్ ఆఫ్ ది టౌన్ (1997-2007) * ''కథా సినిమా గురు'' * ''నీ కోసం'' * యువర్స్ లవ్లీ (1999) * ''ఆశారాం'' * ''సుప్రభాత సందేశం'' (1999) * కుసలామ (1999) * విశ్వదర్శం (1999) * ''జోగి బ్రదర్స్'' (1999) * ''చిత్రమ్ భాలారే విచిత్రం'' (1999) * ''గజిబ్జీ గాపాధాని'' (2001) * ''వివాహ బంధం'' (2011-2012) * ''అమ్ములు ఇంత కామ్మణి వంటా'' (2010) * ''కోటేశ్వరరావు'' (2013-2014) * ''సత్తానా దాసన్న'' (2001-2003) * ''హార్లిక్స్ సాదాదే సందాది'' (2003-2004) * ''ఆట కవాలా పాట కవాలా'' * మరోసారి దయచేసి (2005) * ''డాన్స్ బేబీ డాన్స్'' (2005,2013) * ''ఫ్లాష్ బ్యాక్'' (2005) * సాహసం చేయరా ధింబక (2001-2005) * * * * * * * * * * * * * * ''బోల్ బేబీ బోల్ (సీజన్ 1-11) '' * * == 1000 ఎపిసోడ్స్ పూర్తి చేసుకున్న ధారావాహికలు == {| class="wikitable sortable" !సంవత్సరం. !పేరు. !మొదట ప్రసారం !చివరిగా ప్రసారం చేయబడింది !No.of భాగాలు |- |5 |''[[మొగలిరేకులు|మొగలీ రెకులు]]'' |18 ఫిబ్రవరి 2008 |24 మే 2013 |1368 |- |5 |''[[అగ్నిపూలు (ధారావాహిక)|అగ్ని పూలు]]'' |13 ఆగస్టు 2012 |25 ఆగస్టు 2017 |1326 |- |4 |''కల్యాణి'' |4 జూలై 2005 |29 జనవరి 2010 |1195 |- |4 |''చి లా సావ్ స్రవంతి'' |13 నవంబర్ 2006 |13 మే 2011 |1162 |- |4 |''దేవత'' |జనవరి 12,2009 |31 మే 2013 |1142 |- |4 |''[[చక్రవాకం (ధారావాహిక)|చక్రవాకం]]'' |3 నవంబర్ 2003 |15 ఫిబ్రవరి 2008 |1111 |- |3 |''[[తాళి (ధారావాహిక)|తాళి]]'' |31 ఆగస్టు 2020 |20 జనవరి 2024 |1055 |- |3 |''మత్తిగాజుల'' |1 జూలై 2019 |25 ఫిబ్రవరి 2023 |1043 |- |3 |''కళవారి కొడలు'' |23 జూలై 2001 |1 జూలై 2005 |1024 |} == మూలాలు == <references /> [[వర్గం:టెలివిజన్ ఛానెళ్ళు]] f9lbkqf25ubjp3bk1y641v6zma4uvkc 0 411267 4942851 4836959 2026-08-24T05:29:45Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4942851 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=ఏప్రిల్ 2025}} {{Infobox person | name = డాక్టర్ భాగవతుల పరమేశ్వర రావు (Dr.B.V.పరమేశ్వర రావు) | education = PhD న్యూక్లియర్ సైన్స్, పెన్ స్టేట్ యూనివర్సిటీ. | other_names = | image = భాగవతుల పరమేశ్వర రావు.png | caption = | birth_name = భాగవతుల వెంకట పరమేశ్వర రావు | birth_date = {{birth date|1933|01|17}} | birth_place = విశాఖపట్టణము | death_date ={{death date and age|2019|6|9|1933|01|17}} | death_place = [[విశాఖపట్టణము]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | death_cause = వృద్ధాప్యం వల్ల | occupation = న్యూక్లియర్ సైంటిస్ట్, ఉపాధ్యాయుడు, సామాజికకర్త | spouse = కల్యాణి | website = www.bctindia.org | children = నలుగురు, వీరిలో సురేష్ భాగవతుల, IIM Bangalore ప్రొఫెసర్. | father = భాగవతుల సోమన్న | mother = భాగవతులు సీతారామమ్మ }} '''భాగవతుల వెంకట పరమేశ్వర రావు|Dr.B.V.పరమేశ్వర రావు''' ప్రముఖ సంఘ సంస్కర్త, బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలి. ప్రఖ్యాత భాగవతుల చారిటబల్ ట్రస్టు '''(BCT)''' వ్యవస్థాపకులు. 1970-85 మధ్య ప్రాంతములో అమెరికా యూనివెర్సిటీ నుండి అణుభౌతిక శాస్త్రంలో పి.హెచ్.డి. డిగ్రీ పొందిన కొద్ది మంది భారతీయులలో బి.వి. పరమేశ్వర రావు ఒకరు. == జీవిత విశేషములు== భాగవతుల వెంకట పరమేశ్వర రావు గారు జనవరి 17 1933 భాగవతుల సోమన్న, భాగవతులు సీతారామమ్మ దంపతుల ఎనమండుగురు (ఆరుగురు అన్నదమ్ములు, ఇద్దరు అప్పచెళ్ళిళ్ళు) సంతానములో నాలుగవ వాడుగా విశాఖపట్టణములో జన్మించారు. [[దిమిలి]] గ్రామానికి చెందిన శ్రీ భాగవతుల వెంకట పరమేశ్వర రావు [[అమెరికా]] లోని పెన్సిల్వేనియా యూనివెర్సిటీ నుండి అణుభౌతిక శాస్త్రంలో పి.హెచ్.డి. డిగ్రీ పొందిన తర్వాత తన గ్రామానికొచ్చి అక్కడ గ్రామీణ పేదరికాన్ని, అవిద్యను చూసి కలత చెందారు. టాటా ఇన్స్టిట్యూట్ అఫ్ ఫండమెంటల్ రిసెర్చ్ సంస్థ తమ సంస్థలో అణు శాస్ర్తవేత్తగా చేరమని ఆహ్వానించినా చేరకుండా గ్రామీణాభివృద్దికి అంకితమయ్యారు. స్వచ్ఛంద సంస్థలలో ప్రముఖ సంస్థగా గుర్తింపు పొందిన భాగవతుల ఛారిటబుల్ ట్రస్ట్ ( బి.సి.టి ) [[యలమంచిలి]] దగ్గరలో నున్న హరిపురం గ్రామంలో నున్నది. దిమిలి గ్రామంలో ఉన్నత పాఠశాల ఏర్పాటు చేయడంలో సఫలమైన పరమేశ్వరరావు, అదే ప్రేరణతో 1973 లో భాగవతుల ఛారిటబుల్ ట్రస్ట్ అనే స్వచ్ఛంద సంస్థను స్థాపించారు.వ్యవసాయం, స్త్రీల స్వావలంభన, కుటీరపరిశ్రమలు, విద్య, ఆరోగ్యం, వికలాంగుల పునరావాసము మొదలగు ఆశయాలతో ట్రస్ట్ కార్యాచరణకు దిగింది. బి.సి.టి వారి దృష్టిలో ఉపయోగించని భూమేకాని ఉపయోగపడని భూమంటూ ఉండదు.ఆ విషయం నిరూపించడానికి 'పంచదార్ల' గ్రామం లోని ఎటువంటి చెట్టూ చేమా లేని, రాతి మయమయిన 50 ఎకరాల కొండ వాలును లీజుకు తీసుకొని 3 సం.లలో 100 రకాల వృక్ష జాతులను పెంచి చక్కటి బొటానికల్ గార్డెన్గా తీర్చి దిద్దారు. దానిని స్ఫూర్తిగా తీసుకొని, వీరి సహకారం తో, దగ్గర గ్రామాల రైతులు వృదాగా వదిలేసిన ఐదు వేల ఎకరాల బంజరుభూములను సస్యశ్యామలంగా తీర్చి దిద్దుకొన్నారు. సంస్థ స్థాపించిన మొదట్లో పరమేశ్వర రావు గారు అప్పటి ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి [[కె. బ్రహ్మానంద రెడ్డి]]ని కలిసినా ఫలితం లేకుండా పోయింది. అనంతరం గవర్నర్ [[ఖండూభాయ్ దేశాయ్‌]]తో అపాయింట్‌మెంట్ కోరారు. అనేక వైఫల్యాల తర్వాత అతను గవర్నర్ యొక్క ముఖ్య సలహాదారుని కలిశారు. అతను ఈయన ఆంగ్ల భాషపై ఔత్సాహికతకు, గ్రామ పాఠశాల ఉపాధ్యాయునికి ఉన్న పట్టును చూసి ఆశ్చర్యపోయాడు: "మీరు గ్రాడ్యుయేటా?" అని అడుగగా పరమేశ్వర అయిష్టంగానే తాను యూఎస్ నుంచి పీహెచ్ డీ చేశానని చెప్పడంతో గవర్నర్ సలహాదారు వీరిని గదిలోకి అనుమతించారు. సుదీర్ఘంగా సాగిన ఈ భేటీలో స్నేహానికి తెరపడింది. 1968లో గాంధీ జయంతి రోజున దిమిలీ హైస్కూల్‌ను ప్రారంభించారు. 1976లో జిల్లా పరిషత్‌కు అప్పగించే వరకు పాఠశాల సిబ్బందికి వేతనాలు చెల్లించేందుకు ప్రభుత్వం నుంచి తాత్కాలిక గ్రాంట్లు పొందింది. భాగవతుల ఛారిటబుల్ ట్రస్ట్ (BCT) నవంబర్ 1976లో రిజిస్టర్ చేయబడింది, కోస్తా ఆంధ్రలో 1977 తుఫాను విపత్తు తర్వాత సహాయ, పునరావాస పనులలో మొదటి అనుభవాన్ని పొందింది. ప్రజలకు ఉపశమనం కలిగించేందుకు ట్రస్ట్ ఎనిమిది లక్షల పనిదినాలు కల్పించింది. ఈ సందర్భంగా 6,000 మంది లబ్ధి పొందారు. 1995 లో ఇండియన్ కౌన్సిసిల్ ఆఫ్ అగ్రికల్చరల్ రిసెర్చ్ సంస్థ తమ 'కృషి విజ్ఞ్యాన కేంద్రాన్ని 'ఇక్కడ ఏర్పాటు చేసి రైతులకు ఆధునిక వ్యవసాయ పద్ధతులలో శిక్షణ, సలహాలు, పరిశోధనలు చేస్తున్నారు. గ్రామీణ నిరుపేద స్త్రీల సంఖ్య ఇంటిపనులకే పరిమితమవడాన్ని గమనించి వారి స్వావలంబన కై అనేక పధకాలు ప్రవేశపెట్టారు.కోళ్ళపెంపకం, పాడిపశువులుపెంపకం, విస్తరాకులు కుట్టడం, అప్పడాలు, పచ్చళ్ళు తయారుచెయ్యడం, కొయ్యబొమ్మలు చేయడం వంటి పనులలో తర్ఫీదునిచ్చి వారికి స్వయం ఉపాధి పధకాలను కల్పిస్తున్నారు. అందుకు కావాల్సిన స్వల్ప పెట్టుబడిని అప్పుగాఇచ్చి, తిరిగి వాయదాల పద్ధతిలో అప్పుతీర్చుతూ, సంపాదించిన దానిలో కొంత పొదుపు చేయించే’ పొదుపు పధకం’ ద్వారా తమపెట్టుబడిని తామే సమకూర్చుకో గలిగే స్వయం సహాయక బృందాలుగా వారిని తీర్చి దిద్దేరు. ఈ పొదుపుపధకం ప్రపంచ బ్యాంక్ ను కూడా ఆకర్షించినది .డ్వాక్రా వంటిపధకాలు ఇటువంటి పధకాల నుండి రూపుదిద్దుకోన్నవే. విద్యారంగంలో వెనుకబాటుతనాన్ని తొలగించడానికి గ్రామీణ ప్రాంతాలలో వందకు పైగా ఆయనిత విద్యాకేంద్రాలుప్రారభించేరు.ఆయనితవిద్యారంగంలో వీరి కృషిని గమనించి కేంద్రప్రభుత్వపు జాతీయ సాక్షరతా మిషన్, విశాఖజిల్లాలో ఏడు వందల రాత్రిబడులు నిర్వహించే బాధ్యత బి.సి.టి. కిఅప్పగించారు. మృదుస్వభావి అయినప్పటికీ, బంజరు భూముల అభివృద్ధిలో పరమేశ్వర యొక్క మార్గదర్శక కృషికి ప్రపంచవ్యాప్తమైన పేరు లభించింది. 1981లో అప్పటి ఛైర్మన్ రాబర్ట్ మెక్‌నమారా నేతృత్వంలోని ప్రపంచ బ్యాంకు నిపుణుల బృందం ఢిల్లీని సందర్శించింది. అంతర్జాతీయ నిధుల ఏజెన్సీ ద్వారా పరమేశ్వర గురించి విన్న సందర్శకులలో ఒకరు. అతని గురించి ప్రధాని [[ఇందిరా గాంధీ]]ని అడిగారు, అతను ఆ వ్యక్తి గురించి తెలుసుకుని, ఆమెతో పాటు ప్రపంచ బ్యాంకు అధికారులతో కలిసి భోజనం చేయమని [[పి.వి.నరసింహారావు]]ను కోరాడు. నరసింహారావు రాష్ట్ర ప్రభుత్వాన్ని, జిల్లా పరిపాలనను సంప్రదించారు, చివరకు అతన్ని ఒక మారుమూల గ్రామంలో గుర్తించి అక్కడి నుండి హైదరాబాద్‌కు తదుపరి రైలులో, తదుపరి విమానంలో ఢిల్లీకి చేర్చబడ్డారు. అతను భోజనానికి కొన్ని నిమిషాలు ఆలస్యంగా వచ్చాడు. అప్పటి నుండి గాంధీ BCT యొక్క కార్యకలాపాలపై తీవ్ర ఆసక్తిని కనబరిచారు. అయితే పరమేశ్వర మాత్రం ట్రస్టు వైభవాన్ని పంచుకోవడంలో సంతోషం కనిపించడం లేదు. "గ్రామస్తులు తమను తాము అభివృద్ధి చేసుకుంటున్నారు. BCT వారి పనిని మాత్రమే క్రమబద్ధీకరిస్తోంది., BCTలో నా సహోద్యోగులు అసలు పని చేస్తున్నారు. నేను కేవలం హెడ్ క్లర్క్" అని అతను చెప్పాడు. డాక్టర్ బి.వి. పరమేశ్వర రావు గారు జూన్ 9 2019లో విశాఖపట్టణములో కాలం చేసారు. == మూలములు== * [https://www.theweek.in/news/india/2019/06/11/the-week-archives-dr-parameswara-rao-a-trust-that-transformed-life-andhra-villages.html డాక్టర్ పరమేశ్వర రావు>] * [https://www.bctindia.org/about-us/ భాగవతుల చారిటబల్ ట్రస్టు ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240504233111/https://www.bctindia.org/about-us/ |date=2024-05-04 }} [[వర్గం:సంఘసంస్కర్తలు]] 5hq7rxt5f733aeafjdcevn5446nuveg 0 412238 4942897 4834759 2026-08-24T07:21:47Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4942897 wikitext text/x-wiki [[భారత రాజ్యాంగం]] [[భారత రాజ్యాంగం|భారత]] ప్రభుత్వ నిర్మాణాన్ని, సమాఖ్య (ఫెడరల్) ప్రభుత్వం, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల మధ్య సంబంధాలతో సహా నిర్దేశించింది. [[భారత రాజ్యాంగం|భారత రాజ్యాంగంలోని]] [[wikisource:Constitution of India/Part XI|11వ భాగం]] కేంద్ర ప్రభుత్వం [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రాల]] మధ్య శాసన అధికారాలు, పరిపాలన, కార్యనిర్వాహక అధికారాలను నిర్దేశిస్తుంది.<ref name="const">{{Cite web|title=The Constitution of India|url=http://lawmin.nic.in/olwing/coi/coi-english/coi-indexenglish.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120402064301/http://lawmin.nic.in/olwing/coi/coi-english/coi-indexenglish.htm|archive-date=2 April 2012|access-date=21 March 2012|website=Lawmin.nic.in}}</ref> శాసన అధికారాలను కేంద్ర, రాష్ట్ర, ఉమ్మడి జాబితాల కింద వర్గీకరించారు. అవి వరుసగా, కేంద్ర ప్రభుత్వానికి, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలకు ఉన్న అధికారాలు, వాటిలో కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలకు కూడా ఉన్న ఉమ్మడి అధికారాలు. ఈ సమాఖ్యవాదం (ఫెడరలిజం) సమరూపంగా ఉంటుంది, దీనిలో రాజ్యాంగ విభాగాల అధికారాలు ఒకే విధంగా ఉంటాయి. భారత రాజ్యాంగంలోని [[ఆర్టికల్ 370]] తాత్కాలిక నిబంధనతో చారిత్రాత్మకంగా, [[జమ్మూ కాశ్మీరు|జమ్మూ, కాశ్మీర్]] రాష్ట్రం స్పష్టమైన, ఇంకా ఇతర రాష్ట్రాల కంటే భిన్నమైన హోదాను పొందింది. అయితే దీనిని 2019లో [[ఆర్టికల్ 370 రద్దు|పార్లమెంటు రద్దు]] చేసింది. [[కేంద్రపాలిత ప్రాంతం|కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు,]] ఏకీకృతం, నేరుగా కేంద్ర ప్రభుత్వం పాలనలో ఉంటాయి. రాజ్యాంగంలోని [[wikisource:Constitution of India/Part I|ఆర్టికల్ 1 (1)]] అదనంగా ఎన్నికైన స్థానిక ప్రభుత్వంతో రెండు స్థాయిలలో పాలనను నిర్దేశిస్తుంది. [[ఢిల్లీ]], [[పుదుచ్చేరి|పుదుచ్చేరిలకు]] వరుసగా ఆర్టికల్ 239AA, 239A కింద శాసన సభలు ఏర్పాటు చేసారు.<ref name="const" /> == లక్షణాలు == * ప్రభుత్వంలో రెండు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ స్థాయిలు ఉన్నాయి. * ఒకే ప్రాంతంలో పౌరులను పరిపాలిస్తున్నప్పటికీ ప్రతి స్థాయిలో ప్రభుత్వం చట్టం, పన్నులు, పరిపాలనలో దానికి స్వంత అధికార పరిధి ఉంటుంది. * రాజ్యాంగం ప్రభుత్వంలోని ప్రతి శ్రేణిలో అధికారాలు విధులు నిర్దేశిస్తుంది, హామీ ఇస్తుంది. * సుప్రీంకోర్టుకు రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల మధ్య వివాదాలను పరిష్కరించే అధికారం ఉంది. కుమార సింగం భారతదేశ సమాఖ్య విధానంలో మూడు విశిష్ట లక్షణాలు ఉన్నాయి ఈ విధంగా పేర్కొన్నాడు. అవి - మొదటిది సమాఖ్య వ్యవస్థకు విభజన, రాచరిక రాష్ట్రాలలో మూలాలు ఉన్నాయి. రెండవది, సరిహద్దులపై దానికున్న రాజ్యాంగ అధికారం. మూడవది, మొదటి దశాబ్దంలో విభిన్న సాంస్కృతిక అంశాలతో ప్రారంభంలోనే రాజీ.<ref>{{Cite book|title=A political legacy of the British Empire: power and the parliamentary system in post-colonial India and Sri Lanka|last=Kumarasingham|first=Harshan|publisher=I.B. Tauris|year=2013|isbn=9781780762289|pages=91–92}}</ref> == శాసన అధికారాలు == రాజ్యాంగం కేంద్ర రాష్ట్ర శాసన అధికారాలను నిర్వచించి మూడు జాబితాలుగా విభజింఛాయాయి:<ref>{{Cite book|url={{google books |plainurl=y |id=pSyRgcSQhuIC}}|title=India: Government and politics in a developing nation|last=Robert L. Hardgrave and Stanley A. Koachanek|publisher=Thomson Wadsworth|year=2008|isbn=978-0-495-00749-4|edition=Seventh|pages=146}}</ref> === యూనియన్ అధికారాల జాబితా === యూనియన్ అధికారాల జాబితాలో 100 అంశాలు ఉన్నాయి (పూర్వం 97). వీటిపై చట్టాన్ని రూపొందించడానికి పార్లమెంటుకు ప్రత్యేక అధికారం ఉంటుంది. ఇందులో రక్షణ, సాయుధ దళాలు, ఆయుధాలు, మందుగుండు సామగ్రి, అణుశక్తి, విదేశీ వ్యవహారాలు, యుద్ధం, శాంతి, పౌరసత్వం, అప్పగింత, రైల్వేలు, షిప్పింగ్, నావిగేషన్, విమానయానం, తపాలా, టెలిగ్రాఫ్‌లు, టెలిఫోన్‌లు, వైర్‌లెస్ ప్రసారం, కరెన్సీ, విదేశీ వాణిజ్యం, అంతర్-రాష్ట్ర వాణిజ్యం, వాణిజ్యం, బ్యాంకింగ్, బీమా, పరిశ్రమల నియంత్రణ, గనుల నియంత్రణ, అభివృద్ధి, ఖనిజ, చమురు వనరుల అభివృద్ధి, ఎన్నికలు, ప్రభుత్వ ఖాతాల తనిఖీ, రాజ్యాంగం, అత్యున్నత న్యాయస్తానం, ఉన్నత న్యాయస్థానాలు, యూనియన్ పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్, ఆదాయపు పన్ను, కస్టమ్స్, ఎగుమతి సుంకాలు, ఎక్సైజ్ సుంకాలు, కార్పొరేషన్ పన్ను, ఆస్తుల మూలధన విలువపై పన్నులు, ఎస్టేట్ సుంకం, టెర్మినల్ పన్నులు మొదలగునవి.<ref name="Babulal">{{Cite book|url={{google books |plainurl=y |id=VErWCgAAQBAJ}}|title=State politics in India Volume I|last=Fadia|first=Babulal|publisher=Radiant publishers, New Delhi|year=1984|pages=92–122}}</ref> === రాష్ట్ర అధికారాల జాబితా === రాష్ట్ర జాబితాలో 61 అంశాలు ఉన్నాయి (గతంలో 66 అంశాలు). ఈ జాబితాలోని అంశాల్లో ఏకరూపత ఉండాలి కానీ తప్పనిసరి కాదు: శాంతిభద్రతలను నిర్వహించడం, పోలీసు బలగాలు, ఆరోగ్య సంరక్షణ, రవాణా, భూ విధానాలు, రాష్ట్రంలో విద్యుత్, గ్రామ పరిపాలన మొదలైనవి. ఈ విషయాలపై చట్టాలను రూపొందించడానికి [[రాష్ట్ర శాసనసభ (భారతదేశం)|రాష్ట్ర శాసనసభకు]] ప్రత్యేక అధికారం ఉంది. నిర్దిష్ట పరిస్థితులలో, రాష్ట్ర జాబితాలో పేర్కొన్న అంశాలపై పార్లమెంటు చట్టాలు చేయవచ్చు, కానీ జాతీయ ప్రయోజనాల కోసం చట్టాలు చేయడానికి [[రాజ్యసభ]] (రాష్ట్రాల మండలి) మూడింట రెండు వంతుల ఆధిక్యతతో తీర్మానాన్ని ఆమోదించాలి.<ref name="const" /> రాష్ట్ర జాబితాలోని అంశాలకు సంబంధించి చట్టాలు చేయడానికి రాష్ట్రాలకు ప్రత్యేక అధికారాలు ఉన్నప్పటికీ, ఆర్టికల్ 249, 250, 252 253 ప్రకారం కేంద్ర ప్రభుత్వం చట్టాలు చేసే పరిస్థితులను పేర్కొన్నాయి.<ref name="Babulal" /> === ఉమ్మడి జాబితా === ఉమ్మడి జాబితాలో 52 (పూర్వం 47) అంశాలు ఉంటాయి. ఈ జాబితాలోని అంశాలలో ఏకరూపత ఉండాలి కానీ అవసరం లేదు. జాబితాలో పేర్కొన్నవి: వివాహం, విడాకులు, వ్యవసాయ భూమి కాకుండా ఇతర ఆస్తి బదిలీ, విద్య, ఒప్పందాలు, దివాలా, ధర్మకర్తలు, ట్రస్ట్‌లు, సివిల్ ప్రొసీజర్, కోర్టు ధిక్కారం, ఆహార పదార్థాల కల్తీ, మందులు, విషాలు, ఆర్థిక, సామాజిక ప్రణాళిక, కార్మిక సంఘాలు, కార్మిక సంక్షేమం, విద్యుత్, వార్తాపత్రికలు, పుస్తకాలు, ముద్రణాలయాలు, స్టాంప్ డ్యూటీలు.<ref name="Babulal" /> === ఇతర (మిగిలిన) అంశాలు === మూడు జాబితాలలో దేనిలోనూ చేరని విషయాలను మిగిలిన (రెసిడ్యూరీ సబ్జెక్ట్‌)లు అంటారు. అయితే, రాజ్యాంగంలోని అనేక నిబంధనల ప్రకారం ఈ జాబితాలకు వెలుపల ఉన్న విషయాల గురించి [[భారత పార్లమెంట్|పార్లమెంటు]] లేదా [[శాసనసభ|రాష్ట్ర శాసనసభ]] శాసనం చేయడానికి అనుమతిస్తాయి. [[wikisource:Constitution of India/Part XI|ఆర్టికల్ 245]] ప్రకారం ఈ జాబితాల వెలుపల ఉన్న రాజ్యాంగంలోని నిబంధనలను మినహాయిస్తే, అటువంటి విషయాలపై చట్టం చేసే అధికారం, ఆర్టికల్ 248 ప్రకారం ప్రత్యేకంగా [[భారత పార్లమెంట్|పార్లమెంటుకు]] ఉంటుంది <ref>{{Cite web|title=Pages 311 & 312 of A. K. Roy, Etc vs Union Of India And Anr on 28 December, 1981|url=http://indiankanoon.org/doc/875590/|access-date=23 August 2014|website=Indiankanoon.org}}</ref> రాజ్యాంగ సవరణలుగా ఆర్టికల్ 368 విధానాన్ని అనుసరించి మిగిలిన విషయాలపై పార్లమెంటు చట్టం చేస్తుంది. పైన పేర్కొన్న జాబితాలను విస్తరించడం లేదా సవరించడం కోసం, అధిక రాష్ట్రాలచే ఆమోదించబడిన [[wikisource:Constitution of India/Part XX|ఆర్టికల్ 368]] అనుసరించి పార్లమెంటు తన రాజ్యాంగ అధికారం ప్రకారం చట్టం చేయాలి. ఫెడరలిజం అనేది భారత రాజ్యాంగం యొక్క ప్రాథమిక నిర్మాణంలో భాగం, ఇది [[భారతదేశ అత్యున్నత న్యాయస్థానం|సుప్రీంకోర్టు]] న్యాయ సమీక్షకు లేకుండా పార్లమెంట్ రాజ్యాంగ అధికారాలకు లోబడి రాజ్యాంగ సవరణల ద్వారా మార్చబడదు లేదా నాశనం చేయబడదు. == కార్యనిర్వాహక అధికారాలు == కేంద్రం (యూనియన్), రాష్ట్రాలకు తమ ప్రభుత్వాధీనంలో ఉండే స్వతంత్ర కార్యనిర్వాహక సిబ్బందిఉంటుంది. ఒక రాష్ట్రంలో రాష్ట్రపతి పాలన ప్రకటించినప్పుడు మినహా రాష్ట్ర ప్రభుత్వం శాసన, పరిపాలనా విషయాలలో రాజ్యాంగ హక్కులు, అధికారాలను కేంద్ర ప్రభుత్వం రద్దు చేయదు. [[wikisource:Constitution of India/Part XVIII|ఆర్టికల్ 355]], [[wikisource:Constitution of India/Part XI|ఆర్టికల్ 256]]<nowiki/>లను అనుసరించి రాజ్యాంగంలోని నిబంధనలకు అనుగుణంగా ప్రతి రాష్ట్ర ప్రభుత్వం నడుస్తోందని నిర్ధారించడం యూనియన్ విధి. రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు కూడా పరిపాలనా వ్యవహారాల్లో కేంద్ర చట్టాలను ఉల్లంఘించకూడదు. ఒక రాష్ట్రం రాజ్యాంగాన్ని ఉల్లంఘించినప్పుడు, [[రాష్ట్రపతి పాలన|ఆర్టికల్ 356]] ప్రకారం రాష్ట్రపతి పాలన విధించబడుతుంది. ఆర్టికల్ 357 ప్రకారం పార్లమెంట్ ''ఎక్స్ పోస్ట్ ఫ్యాక్టో'' సమ్మతితో రాష్ట్ర పరిపాలనను రాష్ట్రపతి చేపట్టవచ్చు. == ఆర్థిక అధికారాలు == ఆర్టికల్ 282 అనేది రాష్ట్రాలకు అందుబాటులో ఉన్న ఆర్థిక వనరులను ప్రజా ప్రయోజనాల కోసం ఖర్చు చేయడానికి ఆర్థిక స్వయంప్రతిపత్తిని కల్పిస్తుంది.<ref name="A283">{{Cite web|title=Supreme Court Judgement: Bhim Singh vs U.O.I & Ors on 6 May, 2010|url=http://indiankanoon.org/doc/976795/|access-date=21 March 2012|website=Indiankanoon.org}}</ref> [[wikisource:Constitution of India/Part XII|ఆర్టికల్ 293]] కేంద్ర ప్రభుత్వం నుండి అనుమతి లేకుండా కూడా రాష్ట్రాలు అపరిమితంగా రుణాలు తీసుకునే అవకాశం ఇస్తుంది. ఆయినప్పటికీ, భారతదేశం కన్సాలిడేటెడ్ ఫండ్‌కు లేదా ఫెడరల్-గ్యారంటీతో కూడిన రుణానికి ఒక రాష్ట్రం బకాయిపడినప్పుడు, కేంద్ర ప్రభుత్వం తమ రుణ నిబంధనలను పాటించాలని పట్టుబట్టవచ్చు.<ref>{{Cite web|title=Article 293 and its application|url=http://fincomindia.nic.in/writereaddata%5Chtml_en_files%5Cfincom14/others/42.pdf|access-date=21 March 2016|website=Fincomindia.nic.in}}</ref> భారత రాష్ట్రపతి ప్రతి ఐదు సంవత్సరాలకు ఒక ఆర్థిక కమిషన్‌ను ఏర్పాటు చేసి యూనియన్ రాబడులను రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలకు పంపిణీ చేయడానికి సిఫార్సు చేస్తారు. [[wikisource:Constitution of India/Part XVIII|ఆర్టికల్ 360]] ప్రకారం, దేశం ఆర్థిక స్థిరత్వం లేదా గౌరవానికి లేదా దాని భూభాగంలోని ఏదైనా భాగానికి ముప్పు ఏర్పడినప్పుడు రాష్ట్రపతి ఆర్థిక అత్యయిక పరిస్థితిని ప్రకటించవచ్చు. ఏదేమైనా, దేశం లేదా రాష్ట్రం లేదా కేంద్రపాలిత ప్రాంతం లేదా పంచాయతీ లేదా పురపాలక సంఘం లేదా కార్పొరేషన్ కోసం "ఆర్థిక అత్యవసర పరిస్థితి"ని ఏ మార్గదర్శకాలు నిర్వచించలేదు. ఇలాంటి అత్యయిక పరిష్టితిని సాధారణంగా రెండు నెలల్లో ఆధిక్యతతో పార్లమెంటు ఆమోదించాలి. కానీ ఎన్నడూ ప్రకటించలేదు. రాష్ట్రపతి రద్దు చేసే వరకు ఆర్థిక అత్యవసర పరిస్థితి నిరవధికంగా అమలులో ఉంటుంది. ఆర్థిక అత్యవసర పరిస్థితుల్లో [[భారతదేశ అత్యున్నత న్యాయస్థానం|సుప్రీం కోర్టు]], [[భారతదేశంలోని ఉన్నత న్యాయస్థానాల జాబితా|హైకోర్టు]] న్యాయమూర్తులతో సహా అన్ని ప్రభుత్వ అధికారుల జీతాలను రాష్ట్రపతి తగ్గించవచ్చు. రాష్ట్ర శాసనసభలు ఆమోదించిన అన్ని ద్రవ్య బిల్లులు ఆమోదం కోసం రాష్ట్రపతికి సమర్పిస్తారు. ఆయన ఆర్థిక చర్యలను గమనించమని రాష్ట్రాన్ని నిర్దేశించగలడు. == వివాదాల పరిష్కారం == రాష్ట్రాల మధ్య ఒప్పందాలు చేసుకోవచ్చు. ఇతర రాష్ట్రాలతో లేదా కేంద్రపాలిత ప్రాంతం లేదా కేంద్ర ప్రభుత్వంతో వివాదం తలెత్తినప్పుడు, ఆర్టికల్ 131 ప్రకారం సుప్రీం కోర్టు తీర్పునిస్తుంది. అయితే, ఆర్టికల్ 262 అనేది రాష్ట్రాల మధ్య నదీ జలాల వినియోగం, పంపిణీ లేదా నియంత్రణ వంటి విషయాలలో వచ్చే వివాదాలకు సంబంధించి సుప్రీంకోర్టు అధికార పరిధి లేకుండా చేసింది (మినహాయించింది). [[wikisource:Constitution of India/Part XI|ఆర్టికల్ 263]] అనుసరించి రాష్ట్రపతి రాష్ట్రాలు, కేంద్రం (యూనియన్) మధ్య వివాదాలను సమన్వయం చేయడానికి లేదా పరిష్కరించడానికి అంతర్రాష్ట్ర మండలిని ఏర్పాటు చేయవచ్చు. రాష్ట్రాలకు వారి స్వంత అధికార పరిధి ఉంటుంది. == కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు == రాజ్యాంగంలోని [[wikisource:Constitution of India/Part V|V (ది యూనియన్)]], [[wikisource:Constitution of India/Part VI|VI (ది స్టేట్స్)]] భాగాలు వివరించిన విధంగా భారతదేశం రాష్ట్రాల యూనియన్ అని [[wikisource:Constitution of India/Part I|ఆర్టికల్ 1 (1)]]<nowiki/>పేర్కొంటుంది. ఆర్టికల్ 1 (3) ప్రకారం [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|భారతదేశ భూభాగాలు]] అంటే రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు, ఇతర స్వాధీనం చేసుకున్న భూభాగాలు. [[రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం, 1956|ఏడవ సవరణ]] ద్వారా కేంద్రపాలిత ప్రాంతం అనే భావన ఏర్పడింది.<ref>{{Cite web|title=The Constitution (Seventh Amendment) Act, 1956|url=http://indiacode.nic.in/coiweb/amend/amend7.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170501011646/http://indiacode.nic.in/coiweb/amend/amend7.htm|archive-date=1 May 2017|access-date=17 September 2017}}</ref> == ఆర్టికల్ 370 సవరణ == [[భారత రాజ్యాంగం]] [[ఆర్టికల్ 370|తాత్కాలిక ఆర్టికల్ 370]] ప్రకారం [[జమ్మూ కాశ్మీరు|జమ్మూ కాశ్మీర్]] రాష్ట్రానికి ఒక ప్రత్యేక చట్టం ఉంది, ఇది జమ్మూ కాశ్మీర్ కు సంబంధించి, 1954 ఆదేశాలను అనుసరించి (అనుబంధం I, II) ఉంది. (అయితే 2019 ఆగస్టు 5న [[భారత ప్రభుత్వం|కేంద్ర ప్రభుత్వం]] [[ఆర్టికల్ 370 రద్దు|రద్దు]] చేసారు) జమ్మూ కాశ్మీర్ రక్షణ, విదేశీ సంబంధాలు, కమ్యూనికేషన్లకు సంబంధించిన విషయాలు మాత్రమే [[భారత ప్రభుత్వం|కేంద్ర ప్రభుత్వ]] అధికార పరిధిలో ఉన్నాయి. [[భారత పార్లమెంట్|భారత పార్లమెంటు]] ద్వారా రూపొందించబడిన (రాజ్యాంగానికి సవరణలతో సహా) మిగిలిన భారతదేశానికి వర్తించే చట్టాలు జమ్మూ కాశ్మీర్‌ రాష్ట్ర అసెంబ్లీచే ఆమోదించబడినంత వరకు అక్కడ చెల్లవు.<ref>{{Cite web|title=Central acts applicable to J&K state|url=http://jklaw.nic.in/central_acts.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140622181256/http://jklaw.nic.in/central_acts.pdf|archive-date=22 June 2014|access-date=23 August 2014|website=Jklaw.nic.in}}</ref> భారత ప్రభుత్వం జమ్మూ కాశ్మీర్‌లో అత్యవసర పరిస్థితిని ప్రకటించవచ్చు. కొన్ని పరిస్థితులలో [[రాష్ట్రపతి పాలన|గవర్నర్ పాలన]] విధించవచ్చు. రాష్ట్రానికి వర్తించే భారత రాజ్యాంగం కాకుండా దాని స్వంత రాజ్యాంగం ఉంది.<ref>{{Cite web|title=Constitution of J&K state|url=http://jklegislativeassembly.nic.in/Costitution_of_J&K.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903234618/http://jklegislativeassembly.nic.in/Costitution_of_J%26K.pdf|archive-date=3 September 2014|access-date=23 August 2016|website=Jklegislativeassembly.nic.in}}</ref> జమ్మూ కాశ్మీర్, రాష్ట్ర రాజ్యాంగంలోని XIIవ విభాగం - రాష్ట్ర అసెంబ్లీ ద్వారా మూడింట రెండు వంతుల మెజారిటీతో దాని రాజ్యాంగాన్ని సవరించడానికి నిర్దేశించింది. [[wikisource:Constitution of India/Part VI|ఆర్టికల్ 152]] ఇంకా [[wikisource:Constitution of India/Part XIV|ఆర్టికల్ 308]] ప్రకారం ఆలు జరిగే భారత రాజ్యాంగం VI (రాష్ట్రాలు), పార్ట్ XIV (సేవలు) జమ్మూ కాశ్మీర్‌కు వర్తించవు. 2019 ఆగస్టు 5న, భారత ప్రభుత్వం, [[భారత రాజ్యాంగం]] ద్వారా తనకు సంక్రమించిన అధికారాల ద్వారా, జమ్మూ కాశ్మీర్ రాష్ట్రానికి సంబంధించి భారత రాజ్యాంగంలోని [[ఆర్టికల్ 370|ఆర్టికల్ 370ని]] రద్దు చేయడానికి ఒక తీర్మానాన్ని ఆమోదించింది. భారత [[భారత పార్లమెంట్|పార్లమెంటులో]] [[జమ్మూ కాశ్మీర్ పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం, 2019|జమ్మూ కాశ్మీర్ పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టాన్ని]] ప్రవేశపెట్టడం ద్వారా జమ్మూ కాశ్మీర్ ఇంకా [[లడఖ్]]గా రాష్ట్రాన్ని రెండు కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలుగా విభజించింది <ref>{{Cite web|date=5 August 2019|title=Central acts applicable to J&K state|url=https://www.livemint.com/news/india/jammu-kashmir-amit-shah-moves-rajya-sabha-to-scrap-article-370-1564984999538.html|access-date=5 August 2019|website=livemint.com}}</ref> == యూనియన్ ప్రభుత్వ లక్షణాలు == రాజ్యాంగంలోని [[wikisource:Constitution of India/Part I|ఆర్టికల్ 1 (1)]] ప్రకారం భారతదేశం రాష్ట్రాల సమ్మేళనం (యూనియన్‌). ఆర్టికల్ 3 (1956లో) సవరణ, రాష్ట్రపతి ముందస్తు సమ్మతితో యూనియన్ ప్రభుత్వ అధికారాన్ని (ఎ) ఏదైనా రాష్ట్రం, భూభాగాన్ని వేరు చేయడం ద్వారా లేదా దాని ద్వారా కొత్త రాష్ట్రం/కేంద్ర పాలితప్రాంతాన్ని ఏర్పాటు చేయడానికి అనుమతిస్తుంది. ఇంకా రెండు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ రాష్ట్రాలు/కేంద్ర పాలితప్రాంతాలు లేదా రాష్ట్రాలు/కేంద్ర పాలితప్రాంతాల భాగాలను ఏకం చేయడం లేదా ఏదైనా భూభాగాన్ని ఏదైనా రాష్ట్రం/కేంద్ర పాలితప్రాంతంలో ఒక భాగానికి ఏకం చేయడం ద్వారా (బి) ఇంతకు ముందు ఉనికిలో లేని కొత్త రాష్ట్రాలు/కేంద్ర పాలితప్రాంతాన్ని (ఇవి గతంలో భారతదేశ భూభాగంలో లేవు) ఏర్పాటు చేసే అధికారం ఉంటుంది. === గవర్నర్ల పాత్ర, నియామకం === [[రాష్ట్రపతి]] [[గవర్నరు|గవర్నర్ల]] నియామకం చేస్తారు. ఈ నియామకం అనేది కేంద్ర ప్రభుత్వ బాధ్యత. గవర్నర్లు సాధారణంగా ఆ రాష్ట్రానికి సంబంధించిన వారు ఉండరు. రాష్ట్రంలో రాజ్యాంగ యంత్రాంగం విచ్ఛిన్నమైతే, ఆ రాష్ట్ర ప్రభుత్వాన్ని రద్దు చేసి అత్యవసర పరిస్థితిలో [[రాష్ట్రపతి]] పాలనను ఏర్పాటు చేసే అవకాశము [[రాష్ట్రపతి పాలన|ఆర్టికల్ 356]] కలగచేస్తుంది. కేంద్రంలో ఏ అత్యవసర పరిస్థితి వచ్చినా కేంద్ర ప్రభుత్వాన్ని రద్దు చేయలేరు. [[ఇందిరా గాంధీ]] హయాంలో ఆర్టికల్ 356 దుర్వినియోగం తరువాత దశాబ్దాలలో ప్రబలంగా ఉంది.<ref>{{Cite web|last=Singh|first=Prabhat|date=11 February 2015|title=Has Article 356 been the Centre's AK-56?|url=http://www.livemint.com/Politics/x3cSvcJAHHtHZmdwPONeCI/Has-Article-356-been-the-Centres-AK56.html|access-date=18 October 2017|website=Livemint.com}}</ref><ref>{{Cite web|date=April 2016|title=Fact-Check on the Use and Abuse of President's Rule in India|url=https://www.thequint.com/infographiq/2016/04/01/fact-check-on-the-use-and-abuse-of-presidents-rule-in-india|access-date=18 October 2017|website=Thequint.com}}</ref><ref>{{Cite web|last=Hegde|first=Sanjay|title=The Judiciary Can Stop the Misuse of Article 356, If It Chooses to Act – The Wire|url=https://thewire.in/27961/the-judiciary-can-stop-the-misuse-of-article-356-if-it-chooses-to-act/|access-date=18 October 2017|website=Thewire.in}}</ref><ref>{{Cite web|date=1 April 2016|title=Article 356: Its Use and Misuse|url=http://www.jagranjosh.com/current-affairs/article-356-its-use-and-misuse-1459773624-1|access-date=18 October 2017|website=Jagranjosh.com|archive-date=14 అక్టోబర్ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171014164414/http://www.jagranjosh.com/current-affairs/article-356-its-use-and-misuse-1459773624-1|url-status=dead}}</ref> 1991లో సర్వోన్నత న్యాయస్థానం దుర్వినియోగం జరిగిన ఈ విషయాలను అంగీకరిస్తూ ఒకచారిత్రాత్మకమైన తీర్పును జారీ చేసింది, రాష్ట్రాలలో అత్యవసర పరిస్థితిని అమలు చేయడానికి ముందు కేంద్ర ప్రభుత్వం అనుసరించాల్సిన సూత్రాలను జారీ చేసింది. భారతదేశంలోని కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు కేంద్ర ప్రభుత్వ సలహా మేరకు రాష్ట్రపతి లెఫ్టినెంట్ గవర్నర్‌లను అధికారులుగా నియమిస్తారు. లెఫ్టినెంట్ గవర్నర్లు స్థానిక ప్రభుత్వ విధానాలను పార్లమెంటు సమ్మతి తీసుకున్న తర్వాత మాత్రమే అధిగమించగలరు.<ref>{{Cite web|date=9 September 2016|title=Supreme Court refuses to stay order declaring L-G Jung Delhi's boss|url=http://www.hindustantimes.com/delhi/supreme-court-refuses-to-stay-hc-ruling-that-jung-is-delhi-s-administrative-head/story-SjpLFauuU2n6wxr45vogMI.html|access-date=18 October 2017|website=Hindustantimes.com}}</ref> === ఆర్థిక సమాఖ్యవాదం === రాష్ట్రాలు ఆర్థిక అత్యవసర పరిస్థితికి దారితీయనంత వరకు తమ ఆర్థిక వ్యవహారాలను నిర్వహించుకునే స్వేచ్ఛను ఆర్టికల్ 360 కలిగిస్తుంది. [[భారత ప్రభుత్వం|భారత ప్రభుత్వం భారతదేశం]] అంతటా ఒకే విధంమైన పన్ను విధించేందుకు ప్రయత్నిస్తోంది వ్యక్తిగత రాష్ట్రాలపై దాని ప్రభావం పరిగణనలోకి తీసుకోకుండా రాష్ట్రాల పన్ను వసూళ్ల యంత్రాంగాలను స్వాధీనం చేసుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తోంది.<ref>{{Cite web|title=Gujarat opposes GST regime|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/Gujarat-opposes-GST-regime/articleshow/24559119.cms|access-date=21 March 2016|website=Timesofindia.indiatimes.com}}</ref><ref>{{Cite web|date=2016-06-15|title=There is merit in Jayalalithaa's arguments against GST bill says Subramanian Swamy|url=http://www.thenewsminute.com/article/there-merit-jayalalithaas-arguments-against-gst-bill-says-subramanian-swamy-44917|access-date=20 June 2016}}</ref> [[అమ్మకపు పన్ను|సాధారణ అమ్మకపు పన్ను]] (జిఎస్‌టి) సూత్రానికి విరుద్ధమైన ఎంట్రీ ట్యాక్స్ విధించే రాష్ట్రాల రాజ్యాంగ హక్కును సుప్రీంకోర్టు ఇటీవల సమర్థించింది.<ref>{{Cite web|date=2016-11-11|title=Supreme Court rules states have right to levy entry tax on goods coming in|url=http://www.dnaindia.com/money/report-supreme-court-rules-states-have-right-to-levy-entry-tax-on-goods-coming-in-2272343|access-date=13 November 2016|website=Dnaindia.com}}</ref> 1935 చట్టం ప్రకారం ఉమ్మడి జాబితాలో ఉన్న పరిశ్రమల నియంత్రణ యూనియన్ జాబితాకు బదిలీ చేయబడింది. 1952లో కేంద్ర ప్రభుత్వం పశ్చిమ బెంగాల్, బీహార్ (ప్రస్తుత జార్ఖండ్‌తో సహా), మధ్యప్రదేశ్ (ప్రస్తుత ఛత్తీస్‌గఢ్‌తో సహా), ఒరిస్సాతో సహా అనేక భారతీయ రాష్ట్రాలకు నష్టం కలిగించే సరుకు రవాణా సమీకరణ విధానాన్ని ప్రవేశపెట్టింది. కర్మాగారాలు ఇప్పుడు భారతదేశంలో ఎక్కడైనా పనిచేయగలవు కాబట్టి ఈ రాష్ట్రాలు ఖనిజ వనరులను కలిగి ఉన్న పోటీ ప్రయోజనాన్ని కోల్పోయాయి. స్వాతంత్ర్యానికి పూర్వం [[టాటా కుటుంబం|టాటాలు]], దాల్మియాలు వంటి వ్యాపార సంస్థలు ఈ రాష్ట్రాల్లో పరిశ్రమలను స్థాపించినప్పుడు ఇంజనీరింగ్ పరిశ్రమ చాలా వరకు పశ్చిమ బెంగాల్‌లో ఉంది. 1990ల ప్రారంభంలో ఈ విధానం ముగిసిన తరువాత, ఈ రాష్ట్రాలు మరింత పారిశ్రామికంగా అభివృద్ధి చెందిన రాష్ట్రాలతో సమంకాలేకపోయాయి. 1996లో, పశ్చిమ బెంగాల్ వాణిజ్యం & పరిశ్రమల మంత్రి "సరకు రవాణా సమీకరణ లైసెన్సింగ్ విధానాలను తొలగించడం అనేదానివలన ఇప్పటికే జరిగిన హానిని భర్తీ చేయలేము" అని ఫిర్యాదు చేశారు.<ref name="Aseema2005">{{Cite book|url={{google books |plainurl=y |id=R81Hix0l980C|page=114}}|title=The Regional Roots Of Developmental Politics In India: A Divided Leviathan|last=Sinha|first=Aseema|publisher=[[Indiana University Press]]|year=2005|isbn=978-0-253-34404-5|pages=114–|access-date=15 February 2013}}</ref> జాతీయ చట్టాలు ఒక ప్రైవేట్/పబ్లిక్ లిమిటెడ్ కంపెనీకి అంతర్గతంగాను, బయట నుండి కూడా తన సామర్థ్యానికి అనుగుణంగా రుణాలను సేకరించేందుకు అనుమతిస్తాయి. రాష్ట్రాలు రుణాలు తప్పనిసరి చేయనప్పుడు/ఆర్థిక అత్యవసర పరిస్థితిని ఎదుర్కొన్నప్పుడు కూడా "ఫిస్కల్ రెస్పాన్సిబిలిటీ అండ్ బడ్జెట్ మేనేజ్‌మెంట్ యాక్ట్, 2003" రాష్ట్ర రుణాలను పరిమితం చేస్తుంది. రాష్ట్రపతి ఆర్థిక అత్యవసర పరిస్థితిని ప్రకటించకుండానే అనేక రాష్ట్ర ప్రభుత్వ ఉద్యోగుల జీతం, ఫించన్ ల ఖర్చు మొత్తం రాష్ట్ర ఆదాయాన్ని మించిపోయింది. [[wikisource:Constitution of India/Part IV|రాష్ట్ర విధానంలోని ఆదేశిక సూత్రాల]] ఆర్టికల్ 47 ఆరోగ్యానికి హాని కలిగించే మత్తు పానీయాలను నిషేధిస్తుంది, కానీ అమలు తప్పనిసరి చేయలేదు. బదులుగా అనేక రాష్ట్రాలు మద్యం అమ్మకాలను ప్రోత్సహిస్తాయి, పన్ను విధించాయి. == భారత ప్రభుత్వ చట్టం (1935) / భారత రాజ్యాంగం (1950) == {| class="wikitable" |<center><big>'''భారత ప్రభుత్వ చట్టం'''</big> '''<big> (1935)<ref>{{cite web|last=Government Of India|date=18 October 2017|title=The Government Of India Act 1935|url=https://archive.org/details/TheGovernmentOfIndiaAct1935|access-date=18 October 2017|publisher=Internet Archive}}</ref></big>'''</center> |<center>'''<big>భారత రాజ్యాంగం</big>''' '''<big> (1950 తరువాత)<ref>{{cite web|title=THE CONSTITUTION OF INDIA|url=http://lawmin.nic.in/olwing/coi/coi-english/coi-4March2016.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160416084719/http://lawmin.nic.in/olwing/coi/coi-english/coi-4March2016.pdf|archive-date=16 April 2016|access-date=18 October 2017|website=Lawmin.nic.in}}</ref></big>'''</center> |- |భారతదేశాన్ని రాష్ట్రాల సమాఖ్యగా నిర్వచిస్తుంది |భారతదేశాన్ని రాష్ట్రాల ఐక్యత (యూనియన్‌)గా నిర్వచిస్తుంది |- |రాజరికపు ప్రాంతాలకు "ఇన్‌స్ట్రుమెంట్ ఆఫ్ యాక్సెషన్" ద్వారా ఫెడరేషన్‌లోచేరడానికి లేదా బయట ఉండడానికి ఎంచుకోవచ్చు |రాష్ట్రాలకు విడిపోయే హక్కు లేదు. "ఇన్‌స్ట్రుమెంట్ ఆఫ్ యాక్సెషన్" 2019 ఆగస్టు 5 వరకు ఒక్క జమ్మూ కాశ్మీర్ రాష్ట్రానికి మాత్రమే వర్తించింది. ఆర్టికల్ 370ని కేంద్ర ప్రభుత్వం రద్దు చేసింది. |- |రాజరికపు రాష్ట్రాలు తమ స్వంత రాజ్యాంగాన్ని కలిగి ఉండవచ్చు |జమ్మూ కాశ్మీర్ కి మాత్రమే దాని స్వంత రాజ్యాంగం ఉంది ( 2019 ఆగస్టు 5 న జమ్మూ కాశ్మీర్ ప్రత్యేక రాజ్యాంగం రద్దు చేయబడింది). |- |అనేక రాష్ట్రాలు అనుబంధ నాణేలను ముద్రించడానికి, రాష్ట్ర జెండాలను, స్వతంత్ర పౌర, క్రిమినల్ కోడ్‌లను ఉపయోగించుకునే హక్కులుకలిగి ఉన్నాయి. రాష్ట్రాలు పారామిలిటరీ బలగాలను నిర్వహించాయి. |జమ్మూ కాశ్మీర్ మినహా ( 2019 ఆగస్టు 5 వరకు), ఏ రాష్ట్రమూ ప్రత్యేక క్రిమినల్ కోడ్ అనుసరించదు. గోవాలో మాత్రమే భిన్నమైన సివిల్ కోడ్ ఉంది. పారామిలటరీ బలగాలను కేంద్ర ప్రభుత్వం మాత్రమే నియంత్రిస్తుంది. ఏ రాష్ట్రమూ కరెన్సీని ముద్రించదు. |- |భారతదేశ చక్రవర్తి, భారత గవర్నర్ జనరల్ అరాజకీయ దేశాధినేతలు |భారత రాష్ట్రపతి పరోక్షంగా ఎన్నికైన దేశాధినేత. |- |ప్రావిన్షియల్ గవర్నర్‌లను గవర్నర్-జనరల్, రాజకీయాలకు సంబంధం లేకుండా నియమిస్తారు |కేంద్ర ప్రభుత్వ సలహా మేరకు రాష్ట్రపతి గవర్నర్లను నియమిస్తారు. |- |ప్రావిన్సుల గవర్నర్లు రాష్ట్ర నివాసితులు కానవసరం లేదు |రాష్ట్రాల గవర్నర్లు రాష్ట్ర నివాసితులు కానవసరం లేదు. |- |ప్రావిన్సులను సృష్టించే, సవరించే లేదా రద్దు చేసే హక్కు పూర్తిగా భారత గవర్నర్-జనరల్ చేతుల్లో ఉంటుంది |రాష్ట్రాలను సృష్టించే, సవరించే లేదా రద్దు చేసే హక్కు పూర్తిగా భారత పార్లమెంటు చేతుల్లోనే ఉంటుంది. |- |అధికారాలు ఫెడరల్, ఉమ్మడి, ప్రొవిన్షియల్ జాబితాలుగా విభజించబడ్డాయి. |అధికారాలు యూనియన్, ఉమ్మడి రాష్ట్ర జాబితాలుగా విభజించబడ్డాయి. |- |అవశేష అధికారాలు భారత గవర్నర్ జనరల్‌కు ఉంటాయి |అవశేష అధికారాలు భారత పార్లమెంటుకు ఉంటాయి. |- |ప్రావిన్షియల్ అత్యయిక పరిస్థితిని గవర్నర్-జనరల్ ప్రకటించారు. ఈ కాలంలో గవర్నర్ మాత్రమే ప్రావిన్స్ కోసం చట్టాలను రూపొందించగలరు. ప్రావిన్షియల్ అసెంబ్లీ రద్దు చేయబడింది. |కేంద్ర ప్రభుత్వ సలహా మేరకు రాష్ట్రపతి రాష్ట్ర అత్యవసర పరిస్థితిని ప్రకటిస్తారు. ఆ సమయంలో రాష్ట్రానికి చట్టాలు చేసే అధికారం పార్లమెంటుకు మాత్రమే ఉంటుంది. రాష్ట్ర అసెంబ్లీ రద్దు చేయబడింది. |- |సెంట్రల్ ఎమర్జెన్సీని గవర్నర్ జనరల్ ప్రకటిస్తారు. ఈ కాలంలో అతను మాత్రమే ఫెడరేషన్ కోసం చట్టాలు చేయగలడు. కేంద్ర శాసన సభ రద్దయింది. |సెంట్రల్ లేదా యూనియన్ అత్యయిక పరిస్థితి అనే భావన లేదు. పార్లమెంటు ఎప్పుడూ పని చేసేలా ఉండాలి. |- |క్షమాభిక్ష, పిటిషన్లు వంటి న్యాయపరమైన విషయాలను న్యాయ మండలి సలహా మేరకు గవర్నర్ జనరల్ నిర్ణయిస్తారు |న్యాయపరమైన విషయాలను కేంద్ర ప్రభుత్వ సలహా మేరకు రాష్ట్రపతి నిర్ణయిస్తారు. |- |రైల్వేలు, పరిశ్రమలు ఉమ్మడి జాబితాలోని అంశాలు |రైల్వేలు, పరిశ్రమలు యూనియన్ జాబితాలో సబ్జెక్ట్ విషయాలు. |- |బ్రిటీష్ సామ్రాజ్యం అంతటా ఉద్యమ స్వేచ్ఛ, ఆస్తిని సొంతం చేసుకునే హక్కు, సంబంధిత ప్రావిన్సులలో మాత్రమే స్థిరపడుతుంది |భారతదేశం అంతటా తిరిగే స్వేచ్ఛ, జమ్మూ కాశ్మీర్ మినహా భారతదేశంలో ఎక్కడైనా ఆస్తిని కలిగి ఉండటానికి, స్థిరపడే హక్కు ఉంటుంది. (కానీ 2019 ఆగస్టు 5 తర్వాత, భారతదేశం అంతటా జమ్మూ కాశ్మీర్ తో సహా స్వేచ్ఛ ఉంది.) |- |యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ పార్లమెంటు చేస్తే తప్ప చట్టంలో సవరణ సాధ్యం కాదు |పార్లమెంటులో మూడింట రెండొంతుల మెజారిటీతో రాజ్యాంగంలోని అనేక ఆర్టికల్స్‌కు సవరణలు చేయవచ్చు. కొన్ని ఆర్టికల్స్‌కు సగం రాష్ట్ర శాసనసభల ఆమోదం కూడా అవసరం. |} == అమెరికా, ఐరోపా దేశాలతో భారత్ పోలిక == యునైటెడ్ స్టేట్స్ ఆఫ్ అమెరికా (USA), యూరోపియన్ యూనియన్ (EU)తో భారతీయ సమాఖ్య వాదం పోలిక {| class="wikitable" |<center> '''<big>యునైటెడ్ స్టేట్స్ ఆఫ్ అమెరికా</big>'''</center> |<center>'''<big>యూరోపియన్ యూనియన్</big>'''</center> |<center>'''<big>భారతదేశం</big>'''</center> |- |యూనియన్ నుంచి రాష్ట్రాలు ఏకపక్షంగా విడిపోవడానికి వీల్లేదు. |ఏ సభ్య దేశమైనా ఏ సమయంలోనైనా ఒకే వాణిజ్యం నుండి నిష్క్రమించవచ్చు. దీని కోసం, సాధారణంగా, ఉపసంహరణ ఒప్పందం చర్చలు జరపాలి. కొంత మధ్య కాలం ఉండవచ్చు. |ప్రాదేశిక సమగ్రత అనేది రాజ్యాంగం ప్రాథమిక నిర్మాణంలో భాగం కాదు. 9వ, 100వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం ప్రకారం ఈ భూభాగం బంగ్లాదేశ్‌కు అప్పగించబడింది. భారత రాజ్యాంగంలోని ఒకటి నుండి నాలుగు ఆర్టికల్స్ ప్రకారం, యూనియన్ నుండి ఏ రాష్ట్రమూ విడిపోకూడదు. |- |అమెరికా కాంగ్రెస్ ప్రభావిత రాష్ట్రాల సమ్మతితో మినహా రాష్ట్రాల విలీనం లేదా విభజన అనుమతించబడదు. |సభ్యదేశాల విలీనం లేదా విభజన సంబంధిత సభ్య దేశ పౌరుల సమ్మతితో మాత్రమే సాధ్యమవుతుంది. |భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ మూడు - రాష్ట్రాల విలీనం లేదా విభజనను అవకాశం ఉంటుంది. అటువంటి అధికారం భారత ప్రభుత్వానికి ప్రత్యేకంగా ఉంటుంది. |- |యునైటెడ్ స్టేట్స్ అధ్యక్షుడిని పౌరులు ఎలక్టోరల్ కాలేజీ ద్వారా ఎన్నుకుంటారు. అమెరికా ఒక అధ్యక్ష రిపబ్లిక్. |యూరోపియన్ యూనియన్ అధికారాన్ని యూరోపియన్ కౌన్సిల్ సమష్టిగా ఉపయోగిస్తుంది, ఇది యూరోపియన్ యూనియన్ మొత్తం ప్రాధాన్యతలు, రాజకీయ దిశలను నిర్వచించే సైద్ధాంతికమైన సంస్థ. ఇందులో యూరోపియన్ యూనియన్ సభ్య దేశాల దేశాధినేతలు, యూరోపియన్ కౌన్సిల్ ప్రెసిడెంట్, యూరోపియన్ కమిషన్ ప్రెసిడెంట్ ఉన్నారు. (తరువాతి ఇద్దరికి ఓటింగ్ అధికారం లేదు) |భారత రాష్ట్రపతిని పరోక్షంగా ఎన్నుకుంటారు. ప్రధానమంత్రి సాధారణంగా మెజారిటీ పార్టీ లేదా లోక్‌సభలో అతిపెద్ద పార్టీ నాయకుడు ఒక నిర్దిష్ట లోక్‌సభ నియోజకవర్గం పౌరులచే నేరుగా ఎన్నుకోవచ్చు లేదా పరోక్షంగా రాజ్యసభ సభ్యునిగా ఎన్నుకోవచ్చు. |- |వ్యక్తిగత రాష్ట్రాల పౌరులు నేరుగా తమ గవర్నర్‌ను ఎన్నుకుంటారు. |దేశాధినేత ఎన్నిక సభ్యదేశాన్ని బట్టి సభ్యదేశానికి మారుతూ ఉంటుంది. |రాష్ట్రపతి కేంద్ర ప్రభుత్వ సలహాతో రాష్ట్రాల గవర్నర్లను నియమిస్తారు. ముఖ్యమంత్రులు సాధారణంగా మెజారిటీ పార్టీ లేదా రాష్ట్ర శాసనసభలలో (విధానసభ) అతిపెద్ద పార్టీ నాయకులుగా ఉంటారు, వీరు ఒక నిర్దిష్ట శాసనసభ నియోజకవర్గం నుండి పౌరులచే ప్రత్యక్షంగా ఎన్నుకోబడతారు లేదా పరోక్షంగా సభ్యునిగా ఎన్నుకోబడతారు. రాష్ట్ర శాసన మండలి (విధాన పరిషత్). |- |రాష్ట్రాల మధ్య కార్మికులు వస్తువుల ఉచిత తరలింపు అనుమతించబడుతుంది. |యూరోపియన్ యూనియన్ ముఖ్య ఉద్దేశం సభ్య దేశాల మధ్య కార్మిక వస్తువుల స్వేచ్ఛా కదలిక. |భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 301, 303 ప్రకారం రాష్ట్రాల మధ్య కార్మికులు, వస్తువుల ఉచిత తరలింపు అనుమతించబడుతుంది. వలస కార్మికుల ప్రయోజనాలు "ఇంటర్‌స్టేట్ మైగ్రెంట్ వర్క్‌మెన్ యాక్ట్ 1979" ద్వారా రక్షించబడతాయి. |- |ఫెడరల్ ప్రభుత్వ నియంత్రణలో ఒకే కరెన్సీ, విదేశాంగ విధానం సాయుధ దళాలు ఉన్నాయి. |యూరోజోన్‌లో భాగమైన అన్ని యూరోపియన్ యూనియన్ సభ్య దేశాలకు ఒకే కరెన్సీ ఉంది; విదేశాంగ విధానం, సాయుధ దళాలు వ్యక్తిగత సభ్య దేశాల బాధ్యత. |భారత ప్రభుత్వ నియంత్రణలో ఒకే కరెన్సీ, విదేశాంగ విధానం సాయుధ దళాలు ఉన్నాయి. |- |ప్రతి రాష్ట్రానికి పన్నులు విధించడం అప్పులు పెంచడం రాజ్యాంగ హక్కు. |యూరోపియన్ యూనియన్ స్వయంగా పన్నులు పెంచడానికి రుణాన్ని పెంచడానికి అధికారం లేదు, కానీ యూరోపియన్ సెంట్రల్ బ్యాంక్ పరోక్షంగా ఆర్థిక విధానాన్ని ప్రభావితం చేయగలదు. |ప్రతి రాష్ట్రానికి కొన్ని పన్నులు విధించి అప్పులు పెంచే రాజ్యాంగ హక్కు ఉంది. కేంద్ర ప్రభుత్వ ఆదాయంలో కొంత భాగం ప్రజా ప్రయోజనాల కోసం రాష్ట్రాలకు కేటాయించబడుతుంది. |- |సాధారణంగా, ప్రజలు ఒక భాష మాట్లాడతారు. లౌకిక రాజ్యాంగం క్రింద బహుళ మతాలను అనుసరిస్తారు. |సాధారణంగా, బహుభాషా వ్యక్తులు లౌకిక రాజ్యాంగాల ప్రకారం ఒక మతాన్ని అనుసరిస్తారు. |లౌకిక రాజ్యాంగం క్రింద బహుభాషా వ్యక్తులు బహుళ మతాలను అనుసరిస్తారు. |- |అత్యంత అభివృద్ధి చెందిన ప్రజాస్వామ్య దేశం. |అత్యంత అభివృద్ధి చెందిన ప్రజాస్వామ్య దేశాల యూనియన్. |అతిపెద్ద అభివృద్ధి చెందుతున్న ప్రజాస్వామ్య దేశం. |} == మూలాలు == <references />{{భారత ప్రభుత్వం}}{{భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు}} [[వర్గం:భారత రాజకీయ వ్యవస్థ]] q3lb5cj02f50hmq2zpjlwbo3xw5bci4 2 419075 4942533 4941527 2026-08-23T13:22:58Z యర్రా రామారావు 28161 4942533 javascript text/javascript mw.loader.load( 'https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Robertsky/Reflinks.js&action=raw&ctype=text/javascript'); mw.loader.load('//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Saroj/CatSync.js&action=raw&ctype=text/javascript'); mw.loader.load('//en.wikipedia.org/w/index.php?title=User:Ucucha/HarvErrors.js&action=raw&ctype=text/javascript'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/Cs1dates & params.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/RefFix-Te-Final.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/langcodefixer.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/DupParamsFix.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/UnsupportParam.Fix.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/RefRedlinks.Fix.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/redlink-checker.js'); /* Cat-a-lot - changes category of multiple files */ mw.loader.using(['mediawiki.util'], function() { mw.loader.load('//commons.wikimedia.org/w/load.php?modules=ext.gadget.Cat-a-lot'); }); /* డెడ్ లింకుల సహాయకి (Dead Link Checker & Auto-Archiver) - Full Working Version */ mw.loader.using(['mediawiki.util', 'mediawiki.api', 'jquery'], function () { if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') !== 0) return; let deadLinks = []; function createUI() { if ($('#dead-link-helper-panel').length > 0) { $('#dead-link-helper-panel').show(); return; } const panelHtml = ` <div id="dead-link-helper-panel" style="position: fixed; top: 70px; right: 20px; width: 360px; max-height: 80vh; background: #ffffff; border: 2px solid #a2d9ce; box-shadow: 0 4px 12px rgba(0,0,0,0.15); z-index: 9999; border-radius: 8px; font-family: sans-serif; overflow-y: auto; padding: 15px;"> <div style="display: flex; justify-content: space-between; align-items: center; border-bottom: 2px solid #eee; padding-bottom: 8px; margin-bottom: 12px;"> <h3 style="margin: 0; font-size: 16px; color: #2c3e50;">🔗 డెడ్ లింకుల సహాయకి</h3> <button id="close-dl-panel" style="background: none; border: none; font-size: 18px; cursor: pointer; color: #7f8c8d;">&times;</button> </div> <div id="dl-status" style="font-size: 13px; color: #34495e; margin-bottom: 10px;">స్కాన్ చేస్తోంది...</div> <div id="dl-results"></div> <div style="margin-top: 15px; display: flex; gap: 8px;"> <button id="dl-save-btn" style="display: none; width: 100%; background: #27ae60; color: white; border: none; padding: 8px 12px; border-radius: 4px; cursor: pointer; font-weight: bold;">మార్పులను సేవ్ చేయి</button> </div> </div> `; $('body').append(panelHtml); $('#close-dl-panel').on('click', function () { $('#dead-link-helper-panel').hide(); }); $('#dl-save-btn').on('click', saveChangesToWiki); } async function queryWayback(targetUrl) { try { const response = await fetch(`https://archive.org/wayback/available?url=${encodeURIComponent(targetUrl)}`); if (!response.ok) return null; const data = await response.json(); if (data.archived_snapshots && data.archived_snapshots.closest) { const closest = data.archived_snapshots.closest; if (closest.available) { const dateStr = closest.timestamp.substring(0, 8); const formattedDate = `${dateStr.substring(0,4)}-${dateStr.substring(4,6)}-${dateStr.substring(6,8)}`; return { url: closest.url.replace(/^http:/, 'https:'), date: formattedDate }; } } } catch (e) { console.error("Archive fetch error:", e); } return null; } async function fetchArchive(url) { let archiveData = await queryWayback(url); // http / https మార్చి చెక్ చేయడం if (!archiveData) { let altUrl = url.startsWith('http://') ? url.replace('http://', 'https://') : url.replace('https://', 'http://'); archiveData = await queryWayback(altUrl); } return archiveData; } async function scanDeadLinks() { const api = new mw.Api(); const pageTitle = mw.config.get('wgPageName'); try { const data = await api.get({ action: 'query', prop: 'revisions', titles: pageTitle, rvprop: 'content', rvslots: 'main', formatversion: 2 }); const wikitext = data.query.pages[0].revisions[0].slots.main.content; deadLinks = []; // 1. <ref>...</ref> టాగ్స్ మొత్తాన్ని స్కాన్ చేయడం const refRegex = /<ref[^>]*>([\s\S]*?)<\/ref>/gi; let refMatch; while ((refMatch = refRegex.exec(wikitext)) !== null) { const fullRef = refMatch[0]; const refContent = refMatch[1]; // {{Cite web}} పక్కన {{Dead link}} ఉన్నా లేదా లోపల url-status ఉన్న్తె గుర్తించడం const isDead = /url-status\s*=\s*dead/i.test(refContent) || /dead-link\s*=\s*yes/i.test(refContent) || /deadurl\s*=\s*yes/i.test(refContent) || /\{\{\s*(dead\s*link|నెట్\s*ఊడె|deadlink)/i.test(refContent); if (isDead) { // URL ని పట్టుకోవడం (| url = http... లేదా నేరుగా ఉన్న http...) const urlMatch = refContent.match(/\|?\s*url\s*=\s*([^\s\|\}]+)/i) || refContent.match(/https?:\/\/[^\s\|\}<>"']+/i); if (urlMatch) { let cleanUrl = urlMatch[1] || urlMatch[0]; cleanUrl = cleanUrl.trim().replace(/[\]\}]+$/, ''); deadLinks.push({ id: deadLinks.length + 1, fullMatch: fullRef, innerContent: refContent, url: cleanUrl, archiveUrl: null, archiveDate: null, status: 'pending' }); } } } // 2. ఒకవేళ <ref> టాగ్ బయట విడిగా ఉన్న టెంప్లేట్లలో చెక్ చేయడం if (deadLinks.length === 0) { const templateRegex = /\{\{[^}]*?(url-status\s*=\s*dead|dead\s*link|నెట్\s*ఊడె)[^}]*\}\}/gi; let tmplMatch; while ((tmplMatch = templateRegex.exec(wikitext)) !== null) { const tmplContent = tmplMatch[0]; const urlMatch = tmplContent.match(/\|?\s*url\s*=\s*([^\s\|\}]+)/i) || tmplContent.match(/https?:\/\/[^\s\|\}]+/i); if (urlMatch) { let cleanUrl = urlMatch[1] || urlMatch[0]; cleanUrl = cleanUrl.trim().replace(/[\]\}]+$/, ''); deadLinks.push({ id: deadLinks.length + 1, fullMatch: tmplContent, innerContent: tmplContent, url: cleanUrl, archiveUrl: null, archiveDate: null, status: 'pending' }); } } } renderResults(wikitext); } catch (err) { $('#dl-status').html('<span style="color: red;">కోడ్‌ను రన్ చేయడంలో లోపం జరిగింది.</span>'); } } async function renderResults(wikitext) { if (deadLinks.length === 0) { $('#dl-status').html('✅ ఈ పేజీలో ఎలాంటి డెడ్ లింకులు గుర్తించబడలేదు.'); return; } $('#dl-status').html(`గుర్తించబడిన డెడ్ లింకులు: <b>${deadLinks.length}</b>. ఆర్కైవ్‌లు వెతుకుతోంది...`); let resultsHtml = ''; for (let i = 0; i < deadLinks.length; i++) { const item = deadLinks[i]; const archive = await fetchArchive(item.url); if (archive) { item.archiveUrl = archive.url; item.archiveDate = archive.date; item.status = 'found'; resultsHtml += ` <div style="background: #f4f6f7; border-left: 4px solid #27ae60; padding: 8px; margin-bottom: 8px; border-radius: 4px; font-size: 12px;"> <div><b>URL:</b> <a href="${item.url}" target="_blank" style="color: #e74c3c; word-break: break-all;">${item.url.substring(0, 35)}...</a></div> <div style="color: #27ae60; margin-top: 4px;"><b>ఆర్కైవ్ లభించింది!</b></div> <div><a href="${archive.url}" target="_blank" style="word-break: break-all;">ఆర్కైవ్ చూడు (${archive.date})</a></div> </div> `; } else { item.status = 'not_found'; resultsHtml += ` <div style="background: #f4f6f7; border-left: 4px solid #e74c3c; padding: 8px; margin-bottom: 8px; border-radius: 4px; font-size: 12px;"> <div><b>URL:</b> <span style="word-break: break-all;">${item.url.substring(0, 35)}...</span></div> <div style="color: #c0392b; margin-top: 4px;">ఆర్కైవ్ లభించలేదు.</div> </div> `; } } $('#dl-results').html(resultsHtml); $('#dl-status').html(`పరిశీలన పూర్తయింది. (${deadLinks.filter(x => x.status === 'found').length}/${deadLinks.length} ఆర్కైవ్‌లు సిద్ధం)`); if (deadLinks.some(x => x.status === 'found')) { $('#dl-save-btn').show(); } } async function saveChangesToWiki() { $('#dl-save-btn').prop('disabled', true).text('సేవ్ చేస్తోంది...'); const api = new mw.Api(); const pageTitle = mw.config.get('wgPageName'); try { const data = await api.get({ action: 'query', prop: 'revisions', titles: pageTitle, rvprop: 'content', rvslots: 'main', formatversion: 2 }); let wikitext = data.query.pages[0].revisions[0].slots.main.content; deadLinks.forEach(item => { if (item.status === 'found') { let updatedBlock = item.fullMatch; // 1. {{Dead link...}} లేదా {{నెట్ ఊడె...}} ట్యాగ్‌ను తొలగించడం updatedBlock = updatedBlock.replace(/\{\{\s*(dead\s*link|నెట్\s*ఊడె|deadlink)[^}]*\}\}/gi, ''); // 2. archive-url మరియు archive-date లను Cite టెంప్లేట్ లోపల సరిగ్గా అమర్చడం if (/\|?\s*archive-?url\s*=/i.test(updatedBlock)) { updatedBlock = updatedBlock.replace(/(\|\s*archive-?url\s*=\s*)[^\|\}]*/i, `$1${item.archiveUrl}`); } else if (/\{\{\s*(Cite|సైట్)/i.test(updatedBlock)) { updatedBlock = updatedBlock.replace(/(\}\}\s*)(<\/ref>)?$/i, ` | archive-url = ${item.archiveUrl} | archive-date = ${item.archiveDate} | url-status = dead }}$2`); } else { updatedBlock = updatedBlock.replace(/(<\/ref>)$/i, ` [${item.archiveUrl} Archived] $1`); } wikitext = wikitext.replace(item.fullMatch, updatedBlock); } }); await api.postWithEditToken({ action: 'edit', title: pageTitle, text: wikitext, summary: 'డెడ్ లింకుల సహాయకి ద్వారా ఆర్కైవ్ లింక్ జోడించబడింది, {{Dead link}} ట్యాగ్ తొలగించబడింది' }); alert('మార్పులు విజయవంతంగా సేవ్ అయ్యాయి!'); location.reload(); } catch (err) { alert('సేవ్ చేయడంలో విఫలమైంది: ' + err); $('#dl-save-btn').prop('disabled', false).text('మార్పులను సేవ్ చేయి'); } } function initDeadLinkCheck() { createUI(); scanDeadLinks(); } $(document).ready(function () { const portletId = mw.config.get('skin') === 'vector-2022' ? 'p-cactions' : 'p-tb'; const link = mw.util.addPortletLink( portletId, '#', '🔗 డెడ్ లింకులు తనిఖీ చేయి', 't-deadlink-checker', 'డెడ్ లింకులు తనిఖీ చేయి' ); if (link) { $(link).on('click', function (e) { e.preventDefault(); initDeadLinkCheck(); }); } }); }); /* <nowiki> * sfnHarvFixer.js * ----------------------------------------------------------------------- * వర్గం:Harv and Sfn no-target errors లోని పేజీలను వరుసగా (queue) తీసుకుని, * {{sfn}}/{{harv}}/{{harvnb}}/{{harvtxt}} వంటి షార్ట్ సైటేషన్లు * ఏ పూర్తి {{cite ...}}/{{citation}} టెంప్లేట్‌కు లింక్ కావట్లేదో గుర్తించి, * human-in-the-loop popup ద్వారా సరిదిద్దటానికి సాయం చేసే యూజర్‌స్క్రిప్ట్. * * వాడకం: * 1. ఈ ఫైల్‌ను మీ commons.js / groupJs లో దిగుమతి చేసుకోండి: * importScript('User:YourName/sfnHarvFixer.js'); * 2. ఏ పేజీలోనైనా (ప్రాధాన్యంగా ఏ ఆర్టికల్ మీదైనా) ఎడమవైపు టూల్స్ మెనూలో * "Sfn/Harv fixer" లింక్ కనిపిస్తుంది. దానిపై నొక్కితే ఫ్లోటింగ్ ప్యానెల్ తెరుచుకుంటుంది. * 3. "క్యూ ప్రారంభించు" నొక్కితే వర్గంలోని అన్ని పేజీల జాబితా తెచ్చి, * ఒక్కో పేజీని API ద్వారా తనిఖీ చేస్తూ వెళ్తుంది. ఎర్రర్లు లేని పేజీలను * ఆటోమేటిక్‌గా దాటవేస్తుంది (auto-skip), ఎర్రర్లు ఉన్న చోట ఆగి మీకు చూపిస్తుంది. * 4. ప్రతి flagged sfn/harv కాల్ కోసం సూచించిన సరైన anchor (దగ్గరి పోలిక) చూపిస్తుంది. * మీరు "సూచనను స్వీకరించు" నొక్కి auto-fix చేయవచ్చు, లేదా టెక్స్ట్‌బాక్స్‌లో * మాన్యువల్‌గా సరిదిద్దవచ్చు, లేదా ఆ పేజీని స్కిప్ చేయవచ్చు. * 5. "సేవ్ చేసి తదుపరి" నొక్కితే API ద్వారా ఎడిట్ సేవ్ అయ్యి తర్వాతి పేజీకి వెళ్తుంది. * * గమనిక: CITEREF యాంకర్ నిర్మాణం ఇక్కడ Module:Citation/CS1 లాజిక్‌కు దగ్గరి * అంచనా (approximation) మాత్రమే. చిన్న ఎడ్జ్-కేసుల్లో (editor-only citations, * అసాధారణ ref= విలువలు, etc.) తప్పుడు సూచనలు రావచ్చు కాబట్టి ఎప్పుడూ * "సూచనను స్వీకరించు" నొక్కే ముందు కంటితో సరిచూసుకోండి. ఇది పూర్తి ఆటోమేషన్ * కాదు — ప్రతి సేవ్‌కు మీ ఆమోదం అవసరం. * ----------------------------------------------------------------------- */ (function () { 'use strict'; /* ================= CONFIG ================= */ var CONFIG = { // అవసరమైతే ఖచ్చితమైన వర్గం పేరు సరిచూసుకోండి (ఖాళీ స్పేస్‌లు సరిగ్గా ఉండాలి). category: 'వర్గం:Harv and Sfn no-target errors', editSummary: 'సవరణ: Harv/Sfn no-target ఎర్రర్ సరిదిద్దాను (sfnHarvFixer.js)', // sfn/harv కుటుంబ టెంప్లేట్లు (redirect పేర్లు అవసరమైతే జోడించండి) shortCiteNames: ['sfn', 'sfnp', 'sfnm', 'harv', 'harvnb', 'harvtxt', 'harvcol', 'harvcolnb', 'harvc'], // పూర్తి సైటేషన్ టెంప్లేట్ల గుర్తింపు రెగెక్స్ (cite XXX, citation) fullCiteRegex: /^(cite[\s_-]|citation$)/i, queueStorageKey: 'sfnHarvFixer_queue_v1', posStorageKey: 'sfnHarvFixer_pos_v1', apiDelayMs: 600, // auto-skip చేసేటప్పుడు API పై ఒత్తిడి తగ్గించడానికి bibliographyHeading: 'గ్రంథసూచి' // కొత్త సైటేషన్లు చేర్చేటప్పుడు వాడే ఉప-విభాగం పేరు }; if (mw.config.get('wgUserName') === null) { console.warn('[sfnHarvFixer] లాగిన్ కాలేదు కాబట్టి స్క్రిప్ట్ ఆగిపోయింది.'); return; // లాగిన్ కాకుండా సేవ్ చేయలేం } console.log('[sfnHarvFixer] స్క్రిప్ట్ లోడ్ అయ్యింది, mw.loader.using ప్రారంభం'); mw.loader.using(['mediawiki.api', 'mediawiki.util', 'mediawiki.ForeignApi'], init); function init() { console.log('[sfnHarvFixer] init() ప్రారంభమైంది'); // స్కిన్‌ను బట్టి 'toolbox' పోర్ట్‌లెట్ వేరే id తో ఉండొచ్చు, లేదా దాచబడి ఉండొచ్చు // (ఉదా. Vector 2022 లో 'ఉపకరణాలు' మెనూ కుడివైపు కుదించి ఉంటుంది). // కాబట్టి వరుసగా చాలా చోట్ల ప్రయత్నించి, మొదట పనిచేసిన చోట లింక్ పెడతాం. var targets = ['p-tb', 'p-cactions', 'p-views', 'p-personal']; var link = null; for (var i = 0; i < targets.length; i++) { try { link = mw.util.addPortletLink( targets[i], '#', 'Sfn/Harv fixer', 't-sfnharvfixer', 'Harv/Sfn no-target ఎర్రర్లు సరిదిద్దటానికి ప్యానెల్ తెరవండి' ); if (link) { console.log('[sfnHarvFixer] లింక్ చేర్చబడింది: ' + targets[i]); break; } } catch (e) { console.warn('[sfnHarvFixer] ' + targets[i] + ' లో లింక్ చేర్చడం విఫలమైంది', e); } } if (link) { link.addEventListener('click', function (e) { e.preventDefault(); openPanel(); }); } else { // ఏ పోర్ట్‌లెట్‌లోనూ చేర్చలేకపోతే, పేజీ దిగువ-కుడి మూలలో స్థిర బటన్ చూపిస్తాం console.warn('[sfnHarvFixer] ఏ portlet దొరకలేదు — floating బటన్ చూపిస్తున్నాం'); var fab = document.createElement('button'); fab.textContent = 'Sfn/Harv fixer'; fab.style.cssText = 'position:fixed;bottom:20px;right:20px;z-index:10000;' + 'padding:8px 12px;background:#36c;color:#fff;border:none;border-radius:4px;cursor:pointer;box-shadow:0 1px 4px rgba(0,0,0,.4);'; fab.onclick = function () { openPanel(); }; document.body.appendChild(fab); } } var api = null; function getApi() { if (!api) api = new mw.Api(); return api; } /* ================= TEMPLATE PARSER (brace-depth aware) ================= */ function splitTopLevel(str, delim) { var parts = []; var depthCurly = 0, depthBracket = 0; var cur = ''; for (var i = 0; i < str.length; i++) { var ch = str[i]; var two = str.substr(i, 2); if (two === '{{') { depthCurly++; cur += two; i++; continue; } if (two === '}}') { depthCurly--; cur += two; i++; continue; } if (two === '[[') { depthBracket++; cur += two; i++; continue; } if (two === ']]') { depthBracket--; cur += two; i++; continue; } if (ch === delim && depthCurly === 0 && depthBracket === 0) { parts.push(cur); cur = ''; } else { cur += ch; } } parts.push(cur); return parts; } function findTopLevelEquals(str) { var depthCurly = 0, depthBracket = 0; for (var i = 0; i < str.length; i++) { var two = str.substr(i, 2); if (two === '{{') { depthCurly++; i++; continue; } if (two === '}}') { depthCurly--; i++; continue; } if (two === '[[') { depthBracket++; i++; continue; } if (two === ']]') { depthBracket--; i++; continue; } if (str[i] === '=' && depthCurly === 0 && depthBracket === 0) return i; } return -1; } function parseTemplateRaw(raw, start, end) { var inner = raw.slice(2, -2); var parts = splitTopLevel(inner, '|'); var name = parts[0].trim(); var params = []; var posIndex = 1; for (var k = 1; k < parts.length; k++) { var p = parts[k]; var eqIdx = findTopLevelEquals(p); if (eqIdx > -1) { params.push({ name: p.slice(0, eqIdx).trim(), value: p.slice(eqIdx + 1).trim() }); } else { params.push({ name: String(posIndex), value: p.trim() }); posIndex++; } } return { name: name, params: params, raw: raw, start: start, end: end }; } function parseTemplates(text) { var templates = []; var i = 0; while (i < text.length) { if (text[i] === '{' && text[i + 1] === '{') { var start = i; var depth = 1; // '{{' ఇప్పటికే ఒక నెస్టింగ్ లెవెల్ తెరిచింది var j = i + 2; while (j < text.length && depth > 0) { var two = text.substr(j, 2); if (two === '{{') { depth++; j += 2; continue; } if (two === '}}') { depth--; j += 2; continue; } j++; } var raw = text.slice(start, j); if (raw.slice(0, 2) === '{{' && raw.slice(-2) === '}}') { templates.push(parseTemplateRaw(raw, start, j)); } i = j; } else { i++; } } return templates; } function getParam(tpl, name) { for (var i = 0; i < tpl.params.length; i++) { if (tpl.params[i].name.toLowerCase() === name.toLowerCase()) return tpl.params[i].value; } return null; } /* ================= ANCHOR LOGIC ================= */ function stripWikiMarkup(text) { if (!text) return ''; var t = text; t = t.replace(/\[\[([^\]|]*)\|([^\]]*)\]\]/g, '$2'); // [[target|display]] -> display t = t.replace(/\[\[([^\]]*)\]\]/g, '$1'); // [[target]] -> target t = t.replace(/'''''|'''|''/g, ''); // బోల్డ్/ఇటాలిక్ t = t.replace(/<[^>]+>/g, ''); // HTML ట్యాగులు t = t.replace(/\s+/g, ' ').trim(); return t; } function extractYear(text) { if (!text) return null; var m = String(text).match(/(1[0-9]{3}|20[0-9]{2})\s*([a-z])?/i); if (!m) return null; return m[1] + (m[2] || ''); } function collectSurnames(tpl) { var surnames = []; var single = getParam(tpl, 'last') || getParam(tpl, 'surname') || getParam(tpl, 'author'); if (single) surnames.push(stripWikiMarkup(single)); for (var n = 1; n <= 4; n++) { var v = getParam(tpl, 'last' + n) || getParam(tpl, 'surname' + n) || getParam(tpl, 'author' + n); if (v) surnames.push(stripWikiMarkup(v)); } // duplicate తీసివేత (last మరియు last1 ఒకేలా ఉంటే) var seen = {}; return surnames.filter(function (s) { if (seen[s]) return false; seen[s] = true; return true; }); } // పూర్తి సైటేషన్ టెంప్లేట్ నుండి దాని CITEREF యాంకర్ లెక్కించండి. ref=none అయితే null. function computeCitationAnchor(tpl) { var refParam = getParam(tpl, 'ref'); if (refParam && refParam.trim().toLowerCase() === 'none') return null; if (refParam && /sfnref|harvid/i.test(refParam)) { // {{sfnref|...}} ఇచ్చినప్పుడు దాని లోపలి పారామీటర్లే యాంకర్ నిర్మిస్తాయి var inner = parseTemplates(refParam); if (inner.length) { var pos = inner[0].params.filter(function (p) { return /^\d+$/.test(p.name); }).map(function (p) { return stripWikiMarkup(p.value); }); if (pos.length) return 'CITEREF' + pos.join(''); } } else if (refParam && refParam.trim() !== '' && refParam.trim().toLowerCase() !== 'harv') { // స్పష్టమైన ref="ఏదైనా టెక్స్ట్" అయితే అదే యాంకర్ (CITEREF ప్రిఫిక్స్ లేకుండా) return stripWikiMarkup(refParam); } var surnames = collectSurnames(tpl); var year = extractYear(getParam(tpl, 'year') || getParam(tpl, 'date') || getParam(tpl, 'orig-date') || getParam(tpl, 'orig-year')); if (!surnames.length || !year) return null; return 'CITEREF' + surnames.join('') + year; } // sfn/harv కాల్ నుండి అది వెతుకుతున్న యాంకర్ లెక్కించండి. function computeShortCiteAnchor(tpl) { if (/^sfnref$/i.test(tpl.name)) return null; // ఇది టార్గెట్, సోర్స్ కాదు var positional = tpl.params.filter(function (p) { return /^\d+$/.test(p.name); }).map(function (p) { return stripWikiMarkup(p.value); }); if (!positional.length) return null; var last = positional[positional.length - 1]; var yearMatch = last.match(/^(1[0-9]{3}|20[0-9]{2})([a-z])?$/i); var year, surnames; if (yearMatch) { year = yearMatch[0]; surnames = positional.slice(0, -1); } else { var namedYear = getParam(tpl, 'year') || getParam(tpl, 'date') || getParam(tpl, 'y'); if (!namedYear) return null; year = extractYear(namedYear); if (!year) return null; surnames = positional; } if (!surnames.length) return null; return 'CITEREF' + surnames.join('') + year; } function levenshtein(a, b) { var m = a.length, n = b.length; var dp = []; for (var i = 0; i <= m; i++) dp.push([i]); for (var j = 0; j <= n; j++) dp[0][j] = j; for (i = 1; i <= m; i++) { for (j = 1; j <= n; j++) { dp[i][j] = Math.min( dp[i - 1][j] + 1, dp[i][j - 1] + 1, dp[i - 1][j - 1] + (a[i - 1] === b[j - 1] ? 0 : 1) ); } } return dp[m][n]; } /* ================= PAGE ANALYSIS ================= */ // wikitext ఇచ్చి, sfn/harv కాల్స్‌లో ఏవి పూర్తి citation యాంకర్‌తో సరిపోలడం లేదో గుర్తించండి. function analyze(wikitext, debugTitle) { var templates = parseTemplates(wikitext); var anchorMap = {}; // anchor -> [templates] var shortCites = []; templates.forEach(function (tpl) { if (CONFIG.fullCiteRegex.test(tpl.name.trim())) { var a = computeCitationAnchor(tpl); if (a) { if (!anchorMap[a]) anchorMap[a] = []; anchorMap[a].push(tpl); } } }); var shortNameSet = {}; CONFIG.shortCiteNames.forEach(function (n) { shortNameSet[n.toLowerCase()] = true; }); var shortCiteTplCount = 0; templates.forEach(function (tpl) { if (shortNameSet[tpl.name.trim().toLowerCase()]) { shortCiteTplCount++; var expected = computeShortCiteAnchor(tpl); if (expected && !anchorMap[expected]) { // దగ్గరి పోలిక వెతకండి var allAnchors = Object.keys(anchorMap); var best = null, bestDist = Infinity; allAnchors.forEach(function (a) { var d = levenshtein(a, expected); if (d < bestDist) { bestDist = d; best = a; } }); shortCites.push({ tpl: tpl, expected: expected, suggestion: (bestDist <= Math.max(3, Math.floor(expected.length * 0.3))) ? best : null, suggestionDist: bestDist }); } } }); if (window.SFN_HF_DEBUG !== false) { var allNames = templates.map(function (t) { return t.name.trim(); }); var uniqueNames = allNames.filter(function (n, i) { return allNames.indexOf(n) === i; }); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] పేజీ: ' + debugTitle); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] మొత్తం టెంప్లేట్లు: ' + templates.length + ', యూనిక్ పేర్లు:', uniqueNames); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] shortCite (sfn/harv) కాల్స్ కనుగొన్నవి: ' + shortCiteTplCount); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] fullCite యాంకర్లు లెక్కించినవి: ' + Object.keys(anchorMap).length, Object.keys(anchorMap)); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] issues:', shortCites.length); } return { templates: templates, anchorMap: anchorMap, issues: shortCites }; } function checkPageCategoryMembership(title, cb) { getApi().get({ action: 'query', prop: 'categories', titles: title, clcategories: CONFIG.category, cllimit: 1, format: 'json' }).done(function (data) { var pages = data.query && data.query.pages; if (!pages) { cb(null); return; } var pageId = Object.keys(pages)[0]; var page = pages[pageId]; cb(!!(page && page.categories && page.categories.length)); }).fail(function () { cb(null); }); } function checkCurrentPage() { if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') !== 0) { statusEl.textContent = 'ఇది ఆర్టికల్ (ns0) పేజీ కాదు — ఏదైనా వ్యాసం తెరిచి మళ్ళీ ప్రయత్నించండి.'; bodyEl.innerHTML = ''; return; } var title = mw.config.get('wgPageName').replace(/_/g, ' '); progressEl.textContent = 'ఒకే-పేజీ మోడ్'; statusEl.textContent = title + ' తనిఖీ చేస్తోంది...'; bodyEl.innerHTML = ''; checkPageCategoryMembership(title, function (isMember) { var membershipNote; if (isMember === true) { membershipNote = '✅ ఈ పేజీ "' + CONFIG.category + '" లో సభ్యురాలు. '; } else if (isMember === false) { membershipNote = '⚠️ ఈ పేజీ "' + CONFIG.category + '" లో లేదు (ఇప్పటికే సరిదిద్దబడిందేమో, లేదా వేరే వర్గం పేజీ). అయినా తనిఖీ కొనసాగిస్తున్నాం. '; } else { membershipNote = '(వర్గం సభ్యత్వం తనిఖీ చేయడం విఫలమైంది) '; } fetchWikitext(title, function (wikitext) { if (wikitext === null) { statusEl.textContent = membershipNote + title + ' — పేజీ కంటెంట్ దొరకలేదు.'; return; } var result = analyze(wikitext, title); if (!result.issues.length) { statusEl.textContent = membershipNote + title + ' — sfn/harv ఎర్రర్లు కనిపించలేదు. ✓'; return; } statusEl.textContent = membershipNote; renderIssues(title, wikitext, result, 'single', membershipNote + ' '); }); }); } /* ================= QUEUE MANAGEMENT ================= */ function fetchCategoryMembers(category, cont, acc, cb) { acc = acc || []; var params = { action: 'query', list: 'categorymembers', cmtitle: category, cmlimit: 500, cmnamespace: 0, format: 'json' }; if (cont) params.cmcontinue = cont; getApi().get(params).done(function (data) { var members = (data.query && data.query.categorymembers) || []; members.forEach(function (m) { acc.push(m.title); }); if (data.continue && data.continue.cmcontinue) { fetchCategoryMembers(category, data.continue.cmcontinue, acc, cb); } else { cb(acc); } }).fail(function () { cb(acc); }); } function loadQueue(force, cb) { var stored = mw.storage.get(CONFIG.queueStorageKey); if (stored && !force) { try { cb(JSON.parse(stored)); return; } catch (e) { /* fallthrough */ } } fetchCategoryMembers(CONFIG.category, null, [], function (titles) { mw.storage.set(CONFIG.queueStorageKey, JSON.stringify(titles)); mw.storage.set(CONFIG.posStorageKey, '0'); cb(titles); }); } function getPos() { return parseInt(mw.storage.get(CONFIG.posStorageKey) || '0', 10); } function setPos(p) { mw.storage.set(CONFIG.posStorageKey, String(p)); } function fetchWikitextBatch(titles, cb) { getApi().get({ action: 'query', prop: 'revisions', rvprop: 'content', rvslots: 'main', titles: titles.join('|'), format: 'json' }).done(function (data) { var result = {}; var pages = data.query && data.query.pages; if (pages) { Object.keys(pages).forEach(function (pid) { var page = pages[pid]; if (page.missing !== undefined || !page.revisions) { result[page.title] = null; return; } var rev = page.revisions[0]; var content = rev.slots ? rev.slots.main['*'] : rev['*']; result[page.title] = content; }); } cb(result); }).fail(function () { cb({}); }); } function fetchWikitext(title, cb) { getApi().get({ action: 'query', prop: 'revisions', rvprop: 'content|timestamp', rvslots: 'main', titles: title, format: 'json' }).done(function (data) { var pages = data.query && data.query.pages; if (!pages) { cb(null); return; } var pageId = Object.keys(pages)[0]; var page = pages[pageId]; if (!page || page.missing !== undefined || !page.revisions) { cb(null); return; } var rev = page.revisions[0]; var content = rev.slots ? rev.slots.main['*'] : rev['*']; cb(content); }).fail(function () { cb(null); }); } function saveWikitext(title, newText, summary, cb) { getApi().postWithToken('csrf', { action: 'edit', title: title, text: newText, summary: summary, bot: false, minor: true }).done(function (data) { cb(!!(data && data.edit && data.edit.result === 'Success'), data); }).fail(function (err) { cb(false, err); }); } function triageQueue() { statusEl.textContent = 'క్యూ లోడ్ అవుతోంది...'; bodyEl.innerHTML = ''; loadQueue(false, function (titles) { progressEl.textContent = 'ట్రయేజ్ మోడ్: ' + titles.length + ' పేజీలు'; var buckets = { clean: [], quick: [], manual: [], failed: [] }; var idx = 0; var batchSize = 50; function processBatch() { if (idx >= titles.length) { renderTriageResults(buckets); return; } var batch = titles.slice(idx, idx + batchSize); statusEl.textContent = 'ట్రయేజ్: ' + idx + ' / ' + titles.length + ' పేజీలు తనిఖీ చేయబడ్డాయి...'; fetchWikitextBatch(batch, function (contents) { batch.forEach(function (t) { var wt = contents[t]; if (wt === undefined || wt === null) { buckets.failed.push(t); return; } var result = analyze(wt, t); if (!result.issues.length) { buckets.clean.push(t); return; } var hasSuggestion = result.issues.some(function (iss) { return !!iss.suggestion; }); if (hasSuggestion) buckets.quick.push(t); else buckets.manual.push(t); }); idx += batchSize; setTimeout(processBatch, CONFIG.apiDelayMs); }); } processBatch(); }); } function renderTriageResults(buckets) { statusEl.textContent = 'ట్రయేజ్ పూర్తయింది — త్వరగా ఫిక్స్: ' + buckets.quick.length + ', మాన్యువల్ అవసరం: ' + buckets.manual.length + ', క్లీన్: ' + buckets.clean.length + (buckets.failed.length ? ', విఫలం: ' + buckets.failed.length : ''); bodyEl.innerHTML = ''; function renderList(heading, arr, color) { if (!arr.length) return; var h = document.createElement('div'); h.style.cssText = 'font-weight:bold;margin-top:10px;color:' + color + ';'; h.textContent = heading + ' (' + arr.length + ')'; bodyEl.appendChild(h); var ul = document.createElement('ul'); ul.style.cssText = 'margin:4px 0 0 0;padding-left:18px;max-height:220px;overflow:auto;font-size:12px;'; arr.forEach(function (t) { var li = document.createElement('li'); var a = document.createElement('a'); a.href = mw.util.getUrl(t); a.target = '_blank'; a.textContent = t; li.appendChild(a); ul.appendChild(li); }); bodyEl.appendChild(ul); } renderList('🟢 త్వరగా ఫిక్స్ చేయగలిగేవి (కనీసం ఒక సూచన ఉంది)', buckets.quick, '#0a7d28'); renderList('🟠 మాన్యువల్ అవసరం (సూచన లేదు — మిస్సింగ్ citation కావొచ్చు)', buckets.manual, '#b35c00'); renderList('⚪ ఇప్పటికే క్లీన్ (false-positive కావొచ్చు)', buckets.clean, '#888'); if (buckets.failed.length) renderList('❌ తనిఖీ విఫలమైంది', buckets.failed, '#c00'); var note = document.createElement('div'); note.style.cssText = 'margin-top:10px;font-size:11px;color:#888;'; note.textContent = 'ఒక్కో లింక్ కొత్త ట్యాబ్‌లో తెరుచుకుంటుంది. ఆ పేజీలో "ప్రస్తుత పేజీని తనిఖీ చేయి" నొక్కి సరిదిద్దండి.'; bodyEl.appendChild(note); } var enApi = null; function getEnApi() { if (!enApi) enApi = new mw.ForeignApi('https://en.wikipedia.org/w/api.php'); return enApi; } function fetchEnglishTitle(teTitle, cb) { getApi().get({ action: 'query', prop: 'langlinks', titles: teTitle, lllang: 'en', format: 'json' }).done(function (data) { var pages = data.query && data.query.pages; if (!pages) { cb(null); return; } var pid = Object.keys(pages)[0]; var page = pages[pid]; if (page && page.langlinks && page.langlinks.length) { cb(page.langlinks[0]['*']); } else { cb(null); } }).fail(function () { cb(null); }); } function fetchEnglishWikitext(enTitle, cb) { getEnApi().get({ action: 'query', prop: 'revisions', rvprop: 'content', rvslots: 'main', titles: enTitle, format: 'json' }).done(function (data) { var pages = data.query && data.query.pages; if (!pages) { cb(null); return; } var pid = Object.keys(pages)[0]; var page = pages[pid]; if (!page || page.missing !== undefined || !page.revisions) { cb(null); return; } var rev = page.revisions[0]; var content = rev.slots ? rev.slots.main['*'] : rev['*']; cb(content); }).fail(function () { cb(null); }); } // ఆంగ్ల వ్యాసంలో, ఇచ్చిన anchor కు సరిపోయే పూర్తి సైటేషన్ టెంప్లేట్‌ను వెతకండి function findEnglishCitationForAnchor(enWikitext, targetAnchor) { var enTemplates = parseTemplates(enWikitext); var match = null; enTemplates.forEach(function (t) { if (match) return; if (CONFIG.fullCiteRegex.test(t.name.trim())) { var a = computeCitationAnchor(t); if (a === targetAnchor) match = t; } }); return match; } // wikitext లో {{Reflist}} తర్వాత (దొరకకపోతే మొదటి వర్గం లింక్ ముందు, లేదా చివర్లో) కొత్త సైటేషన్లు చేర్చండి function insertAdditions(wikitext, additions) { if (!additions.length) return wikitext; var citeBlock = additions.map(function (a) { return '* ' + a; }).join('\n'); // 1) ఇప్పటికే గ్రంథసూచి/పుస్తకాలు వంటి heading ఉందేమో చూడండి — ఉంటే దాని కిందే చేర్చండి var biblioHeadingRegex = /^(={2,4})\s*(గ్రంథసూచి|పుస్తకాలు|Bibliography)\s*\1\s*$/im; var bm = wikitext.match(biblioHeadingRegex); if (bm) { var afterBiblio = bm.index + bm[0].length; return wikitext.slice(0, afterBiblio) + '\n' + citeBlock + wikitext.slice(afterBiblio); } var newSection = '\n=== ' + CONFIG.bibliographyHeading + ' ===\n' + citeBlock + '\n'; // 2) 'మూలాలు' heading ఉందేమో చూడండి — ఉంటే దాని కింద కొత్త ఉప-విభాగం సృష్టించండి var refHeadingRegex = /^(={2,3})\s*మూలాలు\s*\1\s*$/im; var rm = wikitext.match(refHeadingRegex); if (rm) { var templates = parseTemplates(wikitext); var reflistInSection = null; templates.forEach(function (t) { if (!reflistInSection && /^reflist$/i.test(t.name.trim()) && t.start > rm.index) reflistInSection = t; }); if (reflistInSection) { return wikitext.slice(0, reflistInSection.end) + newSection + wikitext.slice(reflistInSection.end); } var afterRefHeading = rm.index + rm[0].length; return wikitext.slice(0, afterRefHeading) + newSection + wikitext.slice(afterRefHeading); } // 3) 'మూలాలు' heading కూడా లేకపోతే — {{Reflist/<references> తర్వాత, లేదా // నావిగేషన్ మూస/వర్గం లింక్‌లలో ఏది ముందు వస్తే దాని ముందు, లేదా చివర్లో var templates2 = parseTemplates(wikitext); var reflistTpl = null; templates2.forEach(function (t) { if (!reflistTpl && /^reflist$/i.test(t.name.trim())) reflistTpl = t; }); if (reflistTpl) { return wikitext.slice(0, reflistTpl.end) + newSection + wikitext.slice(reflistTpl.end); } var refTagMatch = wikitext.match(/<references[^>]*\/?>(?:[\s\S]*?<\/references>)?/i); if (refTagMatch) { var afterRefTag = refTagMatch.index + refTagMatch[0].length; return wikitext.slice(0, afterRefTag) + newSection + wikitext.slice(afterRefTag); } // నావిగేషన్ మూస (navbox) లేదా వర్గం లింక్ — ఏది ముందు వస్తే దాని ముందే చేర్చండి, // లేకపోతే బాహ్య లింకుల తర్వాతే నావ్‌బాక్స్ కనిపిస్తుంది కాబట్టి దాని తర్వాత చేరితే తప్పు స్థానంలో పడుతుంది var candidates = []; var catIdx = wikitext.search(/\[\[వర్గం:/); if (catIdx > -1) candidates.push(catIdx); templates2.forEach(function (t) { if (/నావిగేషన్|navbox/i.test(t.name)) candidates.push(t.start); }); if (candidates.length) { var insertIdx = Math.min.apply(null, candidates); return wikitext.slice(0, insertIdx) + newSection + '\n' + wikitext.slice(insertIdx); } return wikitext + newSection; } /* ================= UI ================= */ var panel, bodyEl, statusEl, progressEl; function openPanel() { if (panel) { panel.style.display = 'block'; return; } panel = document.createElement('div'); panel.style.cssText = 'position:fixed;top:60px;right:20px;width:520px;max-height:85vh;overflow:auto;' + 'background:#fff;border:1px solid #a2a9b1;box-shadow:0 2px 8px rgba(0,0,0,.3);z-index:10000;' + 'font-family:sans-serif;font-size:13px;border-radius:4px;'; var header = document.createElement('div'); header.style.cssText = 'background:#eaecf0;padding:8px 10px;font-weight:bold;display:flex;justify-content:space-between;align-items:center;border-bottom:1px solid #a2a9b1;'; header.innerHTML = '<span>Sfn/Harv no-target fixer</span>'; var closeBtn = document.createElement('span'); closeBtn.textContent = '✕'; closeBtn.style.cssText = 'cursor:pointer;padding:0 4px;'; closeBtn.onclick = function () { panel.style.display = 'none'; }; header.appendChild(closeBtn); panel.appendChild(header); progressEl = document.createElement('div'); progressEl.style.cssText = 'padding:6px 10px;font-size:12px;color:#54595d;border-bottom:1px solid #eaecf0;'; progressEl.textContent = 'క్యూ లోడ్ కాలేదు.'; panel.appendChild(progressEl); var controls = document.createElement('div'); controls.style.cssText = 'padding:8px 10px;border-bottom:1px solid #eaecf0;display:flex;gap:6px;flex-wrap:wrap;'; controls.innerHTML = '<button id="sfnHF_checkCurrent" style="font-weight:bold;background:#36c;color:#fff;">ప్రస్తుత పేజీని తనిఖీ చేయి</button>' + '<button id="sfnHF_triage" style="font-weight:bold;background:#0a7d28;color:#fff;">అన్ని పేజీలను ట్రయేజ్ చేయి</button>' + '<button id="sfnHF_start">క్యూ ప్రారంభించు / కొనసాగించు (బల్క్)</button>' + '<button id="sfnHF_reset">క్యూ రీసెట్ చేయి</button>' + '<button id="sfnHF_skip">ఈ పేజీ స్కిప్</button>'; panel.appendChild(controls); statusEl = document.createElement('div'); statusEl.style.cssText = 'padding:6px 10px;font-size:12px;color:#54595d;'; panel.appendChild(statusEl); bodyEl = document.createElement('div'); bodyEl.style.cssText = 'padding:10px;'; panel.appendChild(bodyEl); document.body.appendChild(panel); document.getElementById('sfnHF_checkCurrent').onclick = function () { checkCurrentPage(); }; document.getElementById('sfnHF_triage').onclick = function () { triageQueue(); }; document.getElementById('sfnHF_start').onclick = function () { startOrContinue(); }; document.getElementById('sfnHF_reset').onclick = function () { if (confirm('క్యూను రీసెట్ చేసి మళ్లీ మొదటి నుండి తీసుకురావాలా?')) { loadQueue(true, function (titles) { updateProgress(titles.length, 0); statusEl.textContent = 'క్యూ రీసెట్ అయ్యింది. "ప్రారంభించు" నొక్కండి.'; }); } }; document.getElementById('sfnHF_skip').onclick = function () { setPos(getPos() + 1); processNext(); }; progressEl.textContent = 'ఏదైనా వ్యాసం తెరిచి "ప్రస్తుత పేజీని తనిఖీ చేయి" నొక్కండి, లేదా బల్క్ క్యూ ప్రారంభించండి.'; } function updateProgress(total, pos) { progressEl.textContent = 'పురోగతి: ' + pos + ' / ' + total + ' పేజీలు తనిఖీ చేయబడ్డాయి'; } function startOrContinue() { statusEl.textContent = 'క్యూ లోడ్ అవుతోంది...'; loadQueue(false, function (titles) { updateProgress(titles.length, getPos()); processNext(); }); } var autoSkipping = false; function processNext() { var titles = JSON.parse(mw.storage.get(CONFIG.queueStorageKey) || '[]'); var pos = getPos(); updateProgress(titles.length, pos); bodyEl.innerHTML = ''; if (pos >= titles.length) { statusEl.textContent = 'క్యూ పూర్తయింది! అన్ని పేజీలు తనిఖీ చేయబడ్డాయి.'; return; } var title = titles[pos]; statusEl.textContent = 'తనిఖీ చేస్తోంది: ' + title + ' ...'; fetchWikitext(title, function (wikitext) { if (wikitext === null) { statusEl.textContent = title + ' — పేజీ దొరకలేదు, స్కిప్ చేస్తున్నాం.'; setPos(pos + 1); setTimeout(processNext, CONFIG.apiDelayMs); return; } var result = analyze(wikitext, title); if (!result.issues.length) { // ఎర్రర్లు కనిపించలేదు — ఆటోమేటిక్‌గా తదుపరికి వెళ్ళు statusEl.textContent = title + ' — ఎర్రర్లు కనిపించలేదు (auto-skip).'; setPos(pos + 1); setTimeout(processNext, CONFIG.apiDelayMs); return; } renderIssues(title, wikitext, result); }); } function renderIssues(title, wikitext, result, mode, prefixNote) { mode = mode || 'queue'; statusEl.innerHTML = (prefixNote || '') + '<a href="' + mw.util.getUrl(title) + '" target="_blank">' + title + '</a> — ' + result.issues.length + ' sfn/harv సమస్యలు కనుగొనబడ్డాయి'; var allAnchors = Object.keys(result.anchorMap); if (allAnchors.length) { var anchorBox = document.createElement('details'); anchorBox.style.cssText = 'margin-bottom:10px;border:1px solid #c8ccd1;border-radius:4px;padding:6px 8px;background:#f8f9fa;font-size:12px;'; var summaryEl = document.createElement('summary'); summaryEl.style.cssText = 'cursor:pointer;font-weight:bold;'; summaryEl.textContent = 'ఈ పేజీలో లభ్యమైన పూర్తి సైటేషన్ యాంకర్లు (' + allAnchors.length + ') — కంటితో పోల్చి చూడండి'; anchorBox.appendChild(summaryEl); var ul = document.createElement('ul'); ul.style.cssText = 'margin:6px 0 0 0;padding-left:18px;max-height:150px;overflow:auto;font-family:monospace;'; allAnchors.forEach(function (a) { var li = document.createElement('li'); li.textContent = a; ul.appendChild(li); }); anchorBox.appendChild(ul); bodyEl.appendChild(anchorBox); } else { var noneNote = document.createElement('div'); noneNote.style.cssText = 'margin-bottom:10px;padding:6px 8px;background:#fef6e7;border:1px solid #e0c88a;border-radius:4px;font-size:12px;'; noneNote.textContent = '⚠️ ఈ పేజీలో ఏ పూర్తి సైటేషన్ యాంకర్ దొరకలేదు — పుస్తకాలు/వ్యాసాలు విభాగం ఖాళీగా ఉందేమో పరిశీలించండి.'; bodyEl.appendChild(noneNote); } var editedText = wikitext; var fixes = []; // {oldRaw, newRaw} var additions = []; // కొత్తగా చేర్చాల్సిన పూర్తి సైటేషన్ టెంప్లేట్ల raw టెక్స్ట్ var importedAnchors = {}; // expected anchor -> true (ఒకసారి స్టేజ్ అయ్యాక మళ్ళీ డూప్లికేట్ చేయకుండా) result.issues.forEach(function (issue, idx) { var box = document.createElement('div'); box.style.cssText = 'border:1px solid #ddd;border-radius:4px;padding:8px;margin-bottom:10px;background:#f8f9fa;'; var raw = document.createElement('div'); raw.style.cssText = 'font-family:monospace;font-size:12px;background:#fff;padding:4px 6px;border:1px solid #eee;margin-bottom:6px;word-break:break-all;'; raw.textContent = issue.tpl.raw; box.appendChild(raw); var info = document.createElement('div'); info.style.cssText = 'margin-bottom:6px;'; info.innerHTML = 'వెతుకుతున్న యాంకర్: <code>' + issue.expected + '</code><br>' + (issue.suggestion ? 'సూచన (దగ్గరి పోలిక, distance=' + issue.suggestionDist + '): <code>' + issue.suggestion + '</code>' : 'పోలిక దొరకలేదు — పూర్తి సైటేషన్ లేకపోవచ్చు, లేదా మాన్యువల్‌గా సరిదిద్దాలి.'); box.appendChild(info); var editArea = document.createElement('textarea'); editArea.style.cssText = 'width:100%;font-family:monospace;font-size:12px;box-sizing:border-box;'; editArea.rows = 2; editArea.value = issue.tpl.raw; box.appendChild(editArea); var btnRow = document.createElement('div'); btnRow.style.cssText = 'margin-top:6px;display:flex;gap:6px;'; if (issue.suggestion) { var acceptBtn = document.createElement('button'); acceptBtn.textContent = 'సూచనను స్వీకరించు'; acceptBtn.onclick = function () { // suggestion యాంకర్‌కు అనుగుణంగా ఉన్న citation నుండి last/year తీసుకుని // sfn పారామీటర్లను తిరిగి కడతాము (ఉన్న p=/pp= వంటి named params అలాగే ఉంచుతూ) var srcTpl = result.anchorMap[issue.suggestion][0]; var surnames = collectSurnames(srcTpl); var year = extractYear(getParam(srcTpl, 'year') || getParam(srcTpl, 'date')); var namedParams = issue.tpl.params.filter(function (p) { return !/^\d+$/.test(p.name); }); var newParts = ['{{' + issue.tpl.name]; surnames.forEach(function (s) { newParts.push('|' + s); }); if (year) newParts.push('|' + year); namedParams.forEach(function (p) { newParts.push('|' + p.name + '=' + p.value); }); var newRaw = newParts.join('') + '}}'; editArea.value = newRaw; editArea.style.background = '#d5fdf4'; }; btnRow.appendChild(acceptBtn); } else { var importBtn = document.createElement('button'); importBtn.textContent = 'ఆంగ్ల వికీ నుండి తీసుకురా'; var importNote = document.createElement('div'); importNote.style.cssText = 'font-size:11px;color:#666;margin-top:4px;'; var importLink = document.createElement('div'); importLink.style.cssText = 'font-size:11px;margin-top:2px;'; var importArea = document.createElement('textarea'); importArea.style.cssText = 'display:none;width:100%;font-family:monospace;font-size:11px;box-sizing:border-box;margin-top:4px;background:#eef7ee;'; importArea.rows = 2; var importAddBtn = document.createElement('button'); importAddBtn.textContent = 'ఈ సైటేషన్‌ను జోడించు'; importAddBtn.style.cssText = 'display:none;margin-top:4px;'; importBtn.onclick = function () { if (importedAnchors[issue.expected]) { importNote.textContent = 'ℹ️ ఇదే మూలాన్ని మరో సమస్యలో ఇప్పటికే స్టేజ్ చేశారు — దీనికి ప్రత్యేకంగా ఏమీ చేయనవసరం లేదు (సేవ్ చేసినప్పుడు ఒక్కసారే చేర్చబడుతుంది).'; return; } importBtn.disabled = true; importNote.textContent = 'ఆంగ్ల సమాన వ్యాసం కోసం వెతుకుతోంది...'; importLink.innerHTML = ''; fetchEnglishTitle(title, function (enTitle) { if (!enTitle) { importNote.textContent = '⚠️ ఈ వ్యాసానికి ఆంగ్ల వికీపీడియా లింక్ దొరకలేదు. మాన్యువల్‌గా ఈ మూలాన్ని వెతికి "ఈ మార్పు వర్తింపజేయి" పైన ఉన్న టెక్స్ట్‌బాక్స్‌లో గానీ, నేరుగా పేజీలో గానీ జోడించండి.'; importBtn.disabled = false; return; } var enLink = document.createElement('a'); enLink.href = 'https://en.wikipedia.org/wiki/' + encodeURIComponent(enTitle.replace(/ /g, '_')); enLink.target = '_blank'; enLink.textContent = 'en:' + enTitle + ' తెరవండి (అసలు వ్యాసం ఇదేనా అని నిర్ధారించుకోండి)'; importLink.innerHTML = ''; importLink.appendChild(enLink); importNote.textContent = 'en:' + enTitle + ' లో వెతుకుతోంది...'; fetchEnglishWikitext(enTitle, function (enWikitext) { importBtn.disabled = false; if (!enWikitext) { importNote.textContent = '⚠️ ఆంగ్ల వ్యాసం కంటెంట్ దొరకలేదు. మాన్యువల్‌గా పైన లింక్ తెరిచి చూడండి.'; return; } var match = findEnglishCitationForAnchor(enWikitext, issue.expected); if (match) { importArea.value = match.raw; importArea.style.display = 'block'; importAddBtn.style.display = 'inline-block'; importNote.textContent = '✅ సరిపోయే సైటేషన్ దొరికింది — పైన లింక్ తెరిచి ఇది సరైన మూలమేనా అని కంటితో నిర్ధారించుకున్న తర్వాతే జోడించండి.'; } else { importNote.textContent = '⚠️ ఆంగ్ల వ్యాసంలో కూడా సరిపోయే యాంకర్ దొరకలేదు. తదుపరి చేయాల్సినవి: (1) పైన లింక్ తెరిచి ఆ వ్యాసంలో ఈ రచయిత మూలం నిజంగా ఉందో లేదో మాన్యువల్‌గా వెతకండి — పేరు వేరేలా (short name) రాసుంటే మా Levenshtein పోలిక పట్టుకోలేదు కావొచ్చు, (2) ఏమీ దొరక్కపోతే ఈ sfn కాల్ పొరపాటుగా ఉందేమో (తప్పు రచయిత పేరు/సంవత్సరం) పరిశీలించండి, (3) పైన చూపిన ఆంగ్ల టైటిల్ అసలు అసంబద్ధంగా అనిపిస్తే (వేరే విషయం గురించి ఉంటే) ఆ Wikidata లింక్ తప్పుగా ఉందని అర్థం — దీన్ని పట్టించుకోకుండా ఆర్టికల్‌నే నేరుగా వెతకండి.'; } }); }); }; importAddBtn.onclick = function () { if (importedAnchors[issue.expected]) { importNote.textContent = 'ℹ️ ఇప్పటికే జోడించబడింది.'; importAddBtn.disabled = true; return; } additions.push(importArea.value); importedAnchors[issue.expected] = true; importAddBtn.disabled = true; importAddBtn.textContent = '✓ జోడించడానికి సిద్ధం'; importArea.style.background = '#d5fdf4'; }; btnRow.appendChild(importBtn); box.appendChild(importLink); box.appendChild(importNote); box.appendChild(importArea); box.appendChild(importAddBtn); } var markDoneBtn = document.createElement('button'); markDoneBtn.textContent = 'ఈ మార్పు వర్తింపజేయి'; markDoneBtn.onclick = function () { fixes.push({ oldRaw: issue.tpl.raw, newRaw: editArea.value }); box.style.opacity = '0.5'; markDoneBtn.disabled = true; markDoneBtn.textContent = '✓ జోడించబడింది'; }; btnRow.appendChild(markDoneBtn); box.appendChild(btnRow); bodyEl.appendChild(box); }); var saveRow = document.createElement('div'); saveRow.style.cssText = 'margin-top:8px;display:flex;gap:6px;'; var saveBtn = document.createElement('button'); saveBtn.textContent = mode === 'single' ? 'సేవ్ చేయి' : 'సేవ్ చేసి తదుపరి పేజీకి వెళ్ళు'; saveBtn.onclick = function () { if (!fixes.length && !additions.length) { if (!confirm('ఏ మార్పూ వర్తింపజేయలేదు. అయినా కొనసాగించాలా (ఈ పేజీ మారదు)?')) return; if (mode === 'queue') { setPos(getPos() + 1); processNext(); } return; } var newText = wikitext; fixes.forEach(function (f) { newText = newText.split(f.oldRaw).join(f.newRaw); }); var uniqueAdditions = additions.filter(function (a, i) { return additions.indexOf(a) === i; }); newText = insertAdditions(newText, uniqueAdditions); statusEl.textContent = title + ' — సేవ్ చేస్తోంది...'; saveWikitext(title, newText, CONFIG.editSummary, function (ok) { if (ok) { statusEl.textContent = title + ' — సేవ్ అయ్యింది ✓'; } else { statusEl.textContent = title + ' — సేవ్ విఫలమైంది. చేతితో తనిఖీ చేయండి.'; } if (mode === 'queue') { setPos(getPos() + 1); setTimeout(processNext, CONFIG.apiDelayMs); } else if (ok) { // ఒకే-పేజీ మోడ్‌లో: సేవ్ తర్వాత అదే పేజీని మళ్ళీ తనిఖీ చేసి మిగిలిన సమస్యలు చూపిస్తాం setTimeout(function () { checkCurrentPage(); }, CONFIG.apiDelayMs); } }); }; saveRow.appendChild(saveBtn); var skipBtn = document.createElement('button'); skipBtn.textContent = mode === 'single' ? 'మూసివేయి' : 'ఈ పేజీ స్కిప్ (మార్పు లేకుండా)'; skipBtn.onclick = function () { if (mode === 'queue') { setPos(getPos() + 1); processNext(); } else { bodyEl.innerHTML = ''; statusEl.textContent = ''; } }; saveRow.appendChild(skipBtn); bodyEl.appendChild(saveRow); } }()); /* </nowiki> */ piwq50lo04n0tgq4y46791tnicx1gxn 4942817 4942533 2026-08-24T03:32:19Z యర్రా రామారావు 28161 4942817 javascript text/javascript mw.loader.load( 'https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Robertsky/Reflinks.js&action=raw&ctype=text/javascript'); mw.loader.load('//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Saroj/CatSync.js&action=raw&ctype=text/javascript'); mw.loader.load('//en.wikipedia.org/w/index.php?title=User:Ucucha/HarvErrors.js&action=raw&ctype=text/javascript'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/Cs1dates & params.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/RefFix-Te-Final.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/langcodefixer.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/DupParamsFix.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/UnsupportParam.Fix.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/RefRedlinks.Fix.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/redlink-checker.js'); /* Cat-a-lot - changes category of multiple files */ mw.loader.using(['mediawiki.util'], function() { mw.loader.load('//commons.wikimedia.org/w/load.php?modules=ext.gadget.Cat-a-lot'); }); /* డెడ్ లింకుల సహాయకి (Dead Link Checker & Auto-Archiver) - Full Working Version */ mw.loader.using(['mediawiki.util', 'mediawiki.api', 'jquery'], function () { if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') !== 0) return; let deadLinks = []; function createUI() { if ($('#dead-link-helper-panel').length > 0) { $('#dead-link-helper-panel').show(); return; } const panelHtml = ` <div id="dead-link-helper-panel" style="position: fixed; top: 70px; right: 20px; width: 360px; max-height: 80vh; background: #ffffff; border: 2px solid #a2d9ce; box-shadow: 0 4px 12px rgba(0,0,0,0.15); z-index: 9999; border-radius: 8px; font-family: sans-serif; overflow-y: auto; padding: 15px;"> <div style="display: flex; justify-content: space-between; align-items: center; border-bottom: 2px solid #eee; padding-bottom: 8px; margin-bottom: 12px;"> <h3 style="margin: 0; font-size: 16px; color: #2c3e50;">🔗 డెడ్ లింకుల సహాయకి</h3> <button id="close-dl-panel" style="background: none; border: none; font-size: 18px; cursor: pointer; color: #7f8c8d;">&times;</button> </div> <div id="dl-status" style="font-size: 13px; color: #34495e; margin-bottom: 10px;">స్కాన్ చేస్తోంది...</div> <div id="dl-results"></div> <div style="margin-top: 15px; display: flex; gap: 8px;"> <button id="dl-save-btn" style="display: none; width: 100%; background: #27ae60; color: white; border: none; padding: 8px 12px; border-radius: 4px; cursor: pointer; font-weight: bold;">మార్పులను సేవ్ చేయి</button> </div> </div> `; $('body').append(panelHtml); $('#close-dl-panel').on('click', function () { $('#dead-link-helper-panel').hide(); }); $('#dl-save-btn').on('click', saveChangesToWiki); } async function queryWayback(targetUrl) { try { const response = await fetch(`https://archive.org/wayback/available?url=${encodeURIComponent(targetUrl)}`); if (!response.ok) return null; const data = await response.json(); if (data.archived_snapshots && data.archived_snapshots.closest) { const closest = data.archived_snapshots.closest; if (closest.available) { const dateStr = closest.timestamp.substring(0, 8); const formattedDate = `${dateStr.substring(0,4)}-${dateStr.substring(4,6)}-${dateStr.substring(6,8)}`; return { url: closest.url.replace(/^http:/, 'https:'), date: formattedDate }; } } } catch (e) { console.error("Archive fetch error:", e); } return null; } async function fetchArchive(url) { let archiveData = await queryWayback(url); // http / https మార్చి చెక్ చేయడం if (!archiveData) { let altUrl = url.startsWith('http://') ? url.replace('http://', 'https://') : url.replace('https://', 'http://'); archiveData = await queryWayback(altUrl); } return archiveData; } async function scanDeadLinks() { const api = new mw.Api(); const pageTitle = mw.config.get('wgPageName'); try { const data = await api.get({ action: 'query', prop: 'revisions', titles: pageTitle, rvprop: 'content', rvslots: 'main', formatversion: 2 }); const wikitext = data.query.pages[0].revisions[0].slots.main.content; deadLinks = []; // 1. <ref>...</ref> టాగ్స్ మొత్తాన్ని స్కాన్ చేయడం const refRegex = /<ref[^>]*>([\s\S]*?)<\/ref>/gi; let refMatch; while ((refMatch = refRegex.exec(wikitext)) !== null) { const fullRef = refMatch[0]; const refContent = refMatch[1]; // {{Cite web}} పక్కన {{Dead link}} ఉన్నా లేదా లోపల url-status ఉన్న్తె గుర్తించడం const isDead = /url-status\s*=\s*dead/i.test(refContent) || /dead-link\s*=\s*yes/i.test(refContent) || /deadurl\s*=\s*yes/i.test(refContent) || /\{\{\s*(dead\s*link|నెట్\s*ఊడె|deadlink)/i.test(refContent); if (isDead) { // URL ని పట్టుకోవడం (| url = http... లేదా నేరుగా ఉన్న http...) const urlMatch = refContent.match(/\|?\s*url\s*=\s*([^\s\|\}]+)/i) || refContent.match(/https?:\/\/[^\s\|\}<>"']+/i); if (urlMatch) { let cleanUrl = urlMatch[1] || urlMatch[0]; cleanUrl = cleanUrl.trim().replace(/[\]\}]+$/, ''); deadLinks.push({ id: deadLinks.length + 1, fullMatch: fullRef, innerContent: refContent, url: cleanUrl, archiveUrl: null, archiveDate: null, status: 'pending' }); } } } // 2. ఒకవేళ <ref> టాగ్ బయట విడిగా ఉన్న టెంప్లేట్లలో చెక్ చేయడం if (deadLinks.length === 0) { const templateRegex = /\{\{[^}]*?(url-status\s*=\s*dead|dead\s*link|నెట్\s*ఊడె)[^}]*\}\}/gi; let tmplMatch; while ((tmplMatch = templateRegex.exec(wikitext)) !== null) { const tmplContent = tmplMatch[0]; const urlMatch = tmplContent.match(/\|?\s*url\s*=\s*([^\s\|\}]+)/i) || tmplContent.match(/https?:\/\/[^\s\|\}]+/i); if (urlMatch) { let cleanUrl = urlMatch[1] || urlMatch[0]; cleanUrl = cleanUrl.trim().replace(/[\]\}]+$/, ''); deadLinks.push({ id: deadLinks.length + 1, fullMatch: tmplContent, innerContent: tmplContent, url: cleanUrl, archiveUrl: null, archiveDate: null, status: 'pending' }); } } } renderResults(wikitext); } catch (err) { $('#dl-status').html('<span style="color: red;">కోడ్‌ను రన్ చేయడంలో లోపం జరిగింది.</span>'); } } async function renderResults(wikitext) { if (deadLinks.length === 0) { $('#dl-status').html('✅ ఈ పేజీలో ఎలాంటి డెడ్ లింకులు గుర్తించబడలేదు.'); return; } $('#dl-status').html(`గుర్తించబడిన డెడ్ లింకులు: <b>${deadLinks.length}</b>. ఆర్కైవ్‌లు వెతుకుతోంది...`); let resultsHtml = ''; for (let i = 0; i < deadLinks.length; i++) { const item = deadLinks[i]; const archive = await fetchArchive(item.url); if (archive) { item.archiveUrl = archive.url; item.archiveDate = archive.date; item.status = 'found'; resultsHtml += ` <div style="background: #f4f6f7; border-left: 4px solid #27ae60; padding: 8px; margin-bottom: 8px; border-radius: 4px; font-size: 12px;"> <div><b>URL:</b> <a href="${item.url}" target="_blank" style="color: #e74c3c; word-break: break-all;">${item.url.substring(0, 35)}...</a></div> <div style="color: #27ae60; margin-top: 4px;"><b>ఆర్కైవ్ లభించింది!</b></div> <div><a href="${archive.url}" target="_blank" style="word-break: break-all;">ఆర్కైవ్ చూడు (${archive.date})</a></div> </div> `; } else { item.status = 'not_found'; resultsHtml += ` <div style="background: #f4f6f7; border-left: 4px solid #e74c3c; padding: 8px; margin-bottom: 8px; border-radius: 4px; font-size: 12px;"> <div><b>URL:</b> <span style="word-break: break-all;">${item.url.substring(0, 35)}...</span></div> <div style="color: #c0392b; margin-top: 4px;">ఆర్కైవ్ లభించలేదు.</div> </div> `; } } $('#dl-results').html(resultsHtml); $('#dl-status').html(`పరిశీలన పూర్తయింది. (${deadLinks.filter(x => x.status === 'found').length}/${deadLinks.length} ఆర్కైవ్‌లు సిద్ధం)`); if (deadLinks.some(x => x.status === 'found')) { $('#dl-save-btn').show(); } } async function saveChangesToWiki() { $('#dl-save-btn').prop('disabled', true).text('సేవ్ చేస్తోంది...'); const api = new mw.Api(); const pageTitle = mw.config.get('wgPageName'); try { const data = await api.get({ action: 'query', prop: 'revisions', titles: pageTitle, rvprop: 'content', rvslots: 'main', formatversion: 2 }); let wikitext = data.query.pages[0].revisions[0].slots.main.content; deadLinks.forEach(item => { if (item.status === 'found') { let updatedBlock = item.fullMatch; // 1. {{Dead link...}} లేదా {{నెట్ ఊడె...}} ట్యాగ్‌ను తొలగించడం updatedBlock = updatedBlock.replace(/\{\{\s*(dead\s*link|నెట్\s*ఊడె|deadlink)[^}]*\}\}/gi, ''); // 2. archive-url మరియు archive-date లను Cite టెంప్లేట్ లోపల సరిగ్గా అమర్చడం if (/\|?\s*archive-?url\s*=/i.test(updatedBlock)) { updatedBlock = updatedBlock.replace(/(\|\s*archive-?url\s*=\s*)[^\|\}]*/i, `$1${item.archiveUrl}`); } else if (/\{\{\s*(Cite|సైట్)/i.test(updatedBlock)) { updatedBlock = updatedBlock.replace(/(\}\}\s*)(<\/ref>)?$/i, ` | archive-url = ${item.archiveUrl} | archive-date = ${item.archiveDate} | url-status = dead }}$2`); } else { updatedBlock = updatedBlock.replace(/(<\/ref>)$/i, ` [${item.archiveUrl} Archived] $1`); } wikitext = wikitext.replace(item.fullMatch, updatedBlock); } }); await api.postWithEditToken({ action: 'edit', title: pageTitle, text: wikitext, summary: 'డెడ్ లింకుల సహాయకి ద్వారా ఆర్కైవ్ లింక్ జోడించబడింది, {{Dead link}} ట్యాగ్ తొలగించబడింది' }); alert('మార్పులు విజయవంతంగా సేవ్ అయ్యాయి!'); location.reload(); } catch (err) { alert('సేవ్ చేయడంలో విఫలమైంది: ' + err); $('#dl-save-btn').prop('disabled', false).text('మార్పులను సేవ్ చేయి'); } } function initDeadLinkCheck() { createUI(); scanDeadLinks(); } $(document).ready(function () { const portletId = mw.config.get('skin') === 'vector-2022' ? 'p-cactions' : 'p-tb'; const link = mw.util.addPortletLink( portletId, '#', '🔗 డెడ్ లింకులు తనిఖీ చేయి', 't-deadlink-checker', 'డెడ్ లింకులు తనిఖీ చేయి' ); if (link) { $(link).on('click', function (e) { e.preventDefault(); initDeadLinkCheck(); }); } }); }); /* <nowiki> * sfnHarvFixer.js * ----------------------------------------------------------------------- * వర్గం:Harv and Sfn no-target errors లోని పేజీలను వరుసగా (queue) తీసుకుని, * {{sfn}}/{{harv}}/{{harvnb}}/{{harvtxt}} వంటి షార్ట్ సైటేషన్లు * ఏ పూర్తి {{cite ...}}/{{citation}} టెంప్లేట్‌కు లింక్ కావట్లేదో గుర్తించి, * human-in-the-loop popup ద్వారా సరిదిద్దటానికి సాయం చేసే యూజర్‌స్క్రిప్ట్. * * వాడకం: * 1. ఈ ఫైల్‌ను మీ commons.js / groupJs లో దిగుమతి చేసుకోండి: * importScript('User:YourName/sfnHarvFixer.js'); * 2. ఏ పేజీలోనైనా (ప్రాధాన్యంగా ఏ ఆర్టికల్ మీదైనా) ఎడమవైపు టూల్స్ మెనూలో * "Sfn/Harv fixer" లింక్ కనిపిస్తుంది. దానిపై నొక్కితే ఫ్లోటింగ్ ప్యానెల్ తెరుచుకుంటుంది. * 3. "క్యూ ప్రారంభించు" నొక్కితే వర్గంలోని అన్ని పేజీల జాబితా తెచ్చి, * ఒక్కో పేజీని API ద్వారా తనిఖీ చేస్తూ వెళ్తుంది. ఎర్రర్లు లేని పేజీలను * ఆటోమేటిక్‌గా దాటవేస్తుంది (auto-skip), ఎర్రర్లు ఉన్న చోట ఆగి మీకు చూపిస్తుంది. * 4. ప్రతి flagged sfn/harv కాల్ కోసం సూచించిన సరైన anchor (దగ్గరి పోలిక) చూపిస్తుంది. * మీరు "సూచనను స్వీకరించు" నొక్కి auto-fix చేయవచ్చు, లేదా టెక్స్ట్‌బాక్స్‌లో * మాన్యువల్‌గా సరిదిద్దవచ్చు, లేదా ఆ పేజీని స్కిప్ చేయవచ్చు. * 5. "సేవ్ చేసి తదుపరి" నొక్కితే API ద్వారా ఎడిట్ సేవ్ అయ్యి తర్వాతి పేజీకి వెళ్తుంది. * * గమనిక: CITEREF యాంకర్ నిర్మాణం ఇక్కడ Module:Citation/CS1 లాజిక్‌కు దగ్గరి * అంచనా (approximation) మాత్రమే. చిన్న ఎడ్జ్-కేసుల్లో (editor-only citations, * అసాధారణ ref= విలువలు, etc.) తప్పుడు సూచనలు రావచ్చు కాబట్టి ఎప్పుడూ * "సూచనను స్వీకరించు" నొక్కే ముందు కంటితో సరిచూసుకోండి. ఇది పూర్తి ఆటోమేషన్ * కాదు — ప్రతి సేవ్‌కు మీ ఆమోదం అవసరం. * ----------------------------------------------------------------------- */ (function () { 'use strict'; /* ================= CONFIG ================= */ var CONFIG = { // అవసరమైతే ఖచ్చితమైన వర్గం పేరు సరిచూసుకోండి (ఖాళీ స్పేస్‌లు సరిగ్గా ఉండాలి). category: 'వర్గం:Harv and Sfn no-target errors', editSummary: 'సవరణ: Harv/Sfn no-target ఎర్రర్ సరిదిద్దాను (sfnHarvFixer.js)', // sfn/harv కుటుంబ టెంప్లేట్లు (redirect పేర్లు అవసరమైతే జోడించండి) shortCiteNames: ['sfn', 'sfnp', 'sfnm', 'harv', 'harvnb', 'harvtxt', 'harvcol', 'harvcolnb', 'harvc'], // పూర్తి సైటేషన్ టెంప్లేట్ల గుర్తింపు రెగెక్స్ (cite XXX, citation) fullCiteRegex: /^(cite[\s_-]|citation$)/i, queueStorageKey: 'sfnHarvFixer_queue_v1', posStorageKey: 'sfnHarvFixer_pos_v1', apiDelayMs: 600, // auto-skip చేసేటప్పుడు API పై ఒత్తిడి తగ్గించడానికి bibliographyHeading: 'గ్రంథసూచి' // కొత్త సైటేషన్లు చేర్చేటప్పుడు వాడే ఉప-విభాగం పేరు }; if (mw.config.get('wgUserName') === null) { console.warn('[sfnHarvFixer] లాగిన్ కాలేదు కాబట్టి స్క్రిప్ట్ ఆగిపోయింది.'); return; // లాగిన్ కాకుండా సేవ్ చేయలేం } console.log('[sfnHarvFixer] స్క్రిప్ట్ లోడ్ అయ్యింది, mw.loader.using ప్రారంభం'); mw.loader.using(['mediawiki.api', 'mediawiki.util', 'mediawiki.ForeignApi'], init); function init() { console.log('[sfnHarvFixer] init() ప్రారంభమైంది'); // స్కిన్‌ను బట్టి 'toolbox' పోర్ట్‌లెట్ వేరే id తో ఉండొచ్చు, లేదా దాచబడి ఉండొచ్చు // (ఉదా. Vector 2022 లో 'ఉపకరణాలు' మెనూ కుడివైపు కుదించి ఉంటుంది). // కాబట్టి వరుసగా చాలా చోట్ల ప్రయత్నించి, మొదట పనిచేసిన చోట లింక్ పెడతాం. var targets = ['p-tb', 'p-cactions', 'p-views', 'p-personal']; var link = null; for (var i = 0; i < targets.length; i++) { try { link = mw.util.addPortletLink( targets[i], '#', 'Sfn/Harv fixer', 't-sfnharvfixer', 'Harv/Sfn no-target ఎర్రర్లు సరిదిద్దటానికి ప్యానెల్ తెరవండి' ); if (link) { console.log('[sfnHarvFixer] లింక్ చేర్చబడింది: ' + targets[i]); break; } } catch (e) { console.warn('[sfnHarvFixer] ' + targets[i] + ' లో లింక్ చేర్చడం విఫలమైంది', e); } } if (link) { link.addEventListener('click', function (e) { e.preventDefault(); openPanel(); }); } else { // ఏ పోర్ట్‌లెట్‌లోనూ చేర్చలేకపోతే, పేజీ దిగువ-కుడి మూలలో స్థిర బటన్ చూపిస్తాం console.warn('[sfnHarvFixer] ఏ portlet దొరకలేదు — floating బటన్ చూపిస్తున్నాం'); var fab = document.createElement('button'); fab.textContent = 'Sfn/Harv fixer'; fab.style.cssText = 'position:fixed;bottom:20px;right:20px;z-index:10000;' + 'padding:8px 12px;background:#36c;color:#fff;border:none;border-radius:4px;cursor:pointer;box-shadow:0 1px 4px rgba(0,0,0,.4);'; fab.onclick = function () { openPanel(); }; document.body.appendChild(fab); } } var api = null; function getApi() { if (!api) api = new mw.Api(); return api; } /* ================= TEMPLATE PARSER (brace-depth aware) ================= */ function splitTopLevel(str, delim) { var parts = []; var depthCurly = 0, depthBracket = 0; var cur = ''; for (var i = 0; i < str.length; i++) { var ch = str[i]; var two = str.substr(i, 2); if (two === '{{') { depthCurly++; cur += two; i++; continue; } if (two === '}}') { depthCurly--; cur += two; i++; continue; } if (two === '[[') { depthBracket++; cur += two; i++; continue; } if (two === ']]') { depthBracket--; cur += two; i++; continue; } if (ch === delim && depthCurly === 0 && depthBracket === 0) { parts.push(cur); cur = ''; } else { cur += ch; } } parts.push(cur); return parts; } function findTopLevelEquals(str) { var depthCurly = 0, depthBracket = 0; for (var i = 0; i < str.length; i++) { var two = str.substr(i, 2); if (two === '{{') { depthCurly++; i++; continue; } if (two === '}}') { depthCurly--; i++; continue; } if (two === '[[') { depthBracket++; i++; continue; } if (two === ']]') { depthBracket--; i++; continue; } if (str[i] === '=' && depthCurly === 0 && depthBracket === 0) return i; } return -1; } function parseTemplateRaw(raw, start, end) { var inner = raw.slice(2, -2); var parts = splitTopLevel(inner, '|'); var name = parts[0].trim(); var params = []; var posIndex = 1; for (var k = 1; k < parts.length; k++) { var p = parts[k]; var eqIdx = findTopLevelEquals(p); if (eqIdx > -1) { params.push({ name: p.slice(0, eqIdx).trim(), value: p.slice(eqIdx + 1).trim() }); } else { params.push({ name: String(posIndex), value: p.trim() }); posIndex++; } } return { name: name, params: params, raw: raw, start: start, end: end }; } function parseTemplates(text) { var templates = []; var i = 0; while (i < text.length) { if (text[i] === '{' && text[i + 1] === '{') { var start = i; var depth = 1; // '{{' ఇప్పటికే ఒక నెస్టింగ్ లెవెల్ తెరిచింది var j = i + 2; while (j < text.length && depth > 0) { var two = text.substr(j, 2); if (two === '{{') { depth++; j += 2; continue; } if (two === '}}') { depth--; j += 2; continue; } j++; } var raw = text.slice(start, j); if (raw.slice(0, 2) === '{{' && raw.slice(-2) === '}}') { templates.push(parseTemplateRaw(raw, start, j)); } i = j; } else { i++; } } return templates; } function getParam(tpl, name) { for (var i = 0; i < tpl.params.length; i++) { if (tpl.params[i].name.toLowerCase() === name.toLowerCase()) return tpl.params[i].value; } return null; } /* ================= ANCHOR LOGIC ================= */ function stripWikiMarkup(text) { if (!text) return ''; var t = text; t = t.replace(/\[\[([^\]|]*)\|([^\]]*)\]\]/g, '$2'); // [[target|display]] -> display t = t.replace(/\[\[([^\]]*)\]\]/g, '$1'); // [[target]] -> target t = t.replace(/'''''|'''|''/g, ''); // బోల్డ్/ఇటాలిక్ t = t.replace(/<[^>]+>/g, ''); // HTML ట్యాగులు t = t.replace(/\s+/g, ' ').trim(); return t; } function extractYear(text) { if (!text) return null; var m = String(text).match(/(1[0-9]{3}|20[0-9]{2})\s*([a-z])?/i); if (!m) return null; return m[1] + (m[2] || ''); } function collectSurnames(tpl) { var surnames = []; var single = getParam(tpl, 'last') || getParam(tpl, 'surname') || getParam(tpl, 'author'); if (single) surnames.push(stripWikiMarkup(single)); for (var n = 1; n <= 4; n++) { var v = getParam(tpl, 'last' + n) || getParam(tpl, 'surname' + n) || getParam(tpl, 'author' + n); if (v) surnames.push(stripWikiMarkup(v)); } // duplicate తీసివేత (last మరియు last1 ఒకేలా ఉంటే) var seen = {}; return surnames.filter(function (s) { if (seen[s]) return false; seen[s] = true; return true; }); } // పూర్తి సైటేషన్ టెంప్లేట్ నుండి దాని CITEREF యాంకర్ లెక్కించండి. ref=none అయితే null. function computeCitationAnchor(tpl) { var refParam = getParam(tpl, 'ref'); if (refParam && refParam.trim().toLowerCase() === 'none') return null; if (refParam && /sfnref|harvid/i.test(refParam)) { // {{sfnref|...}} ఇచ్చినప్పుడు దాని లోపలి పారామీటర్లే యాంకర్ నిర్మిస్తాయి var inner = parseTemplates(refParam); if (inner.length) { var pos = inner[0].params.filter(function (p) { return /^\d+$/.test(p.name); }).map(function (p) { return stripWikiMarkup(p.value); }); if (pos.length) return 'CITEREF' + pos.join(''); } } else if (refParam && refParam.trim() !== '' && refParam.trim().toLowerCase() !== 'harv') { // స్పష్టమైన ref="ఏదైనా టెక్స్ట్" అయితే అదే యాంకర్ (CITEREF ప్రిఫిక్స్ లేకుండా) return stripWikiMarkup(refParam); } var surnames = collectSurnames(tpl); var year = extractYear(getParam(tpl, 'year') || getParam(tpl, 'date') || getParam(tpl, 'orig-date') || getParam(tpl, 'orig-year')); if (!surnames.length || !year) return null; return 'CITEREF' + surnames.join('') + year; } // sfn/harv కాల్ నుండి అది వెతుకుతున్న యాంకర్ లెక్కించండి. function computeShortCiteAnchor(tpl) { if (/^sfnref$/i.test(tpl.name)) return null; // ఇది టార్గెట్, సోర్స్ కాదు var positional = tpl.params.filter(function (p) { return /^\d+$/.test(p.name); }).map(function (p) { return stripWikiMarkup(p.value); }); if (!positional.length) return null; var last = positional[positional.length - 1]; var yearMatch = last.match(/^(1[0-9]{3}|20[0-9]{2})([a-z])?$/i); var year, surnames; if (yearMatch) { year = yearMatch[0]; surnames = positional.slice(0, -1); } else { var namedYear = getParam(tpl, 'year') || getParam(tpl, 'date') || getParam(tpl, 'y'); if (!namedYear) return null; year = extractYear(namedYear); if (!year) return null; surnames = positional; } if (!surnames.length) return null; return 'CITEREF' + surnames.join('') + year; } function levenshtein(a, b) { var m = a.length, n = b.length; var dp = []; for (var i = 0; i <= m; i++) dp.push([i]); for (var j = 0; j <= n; j++) dp[0][j] = j; for (i = 1; i <= m; i++) { for (j = 1; j <= n; j++) { dp[i][j] = Math.min( dp[i - 1][j] + 1, dp[i][j - 1] + 1, dp[i - 1][j - 1] + (a[i - 1] === b[j - 1] ? 0 : 1) ); } } return dp[m][n]; } /* ================= PAGE ANALYSIS ================= */ // wikitext ఇచ్చి, sfn/harv కాల్స్‌లో ఏవి పూర్తి citation యాంకర్‌తో సరిపోలడం లేదో గుర్తించండి. function analyze(wikitext, debugTitle) { var templates = parseTemplates(wikitext); var anchorMap = {}; // anchor -> [templates] var shortCites = []; templates.forEach(function (tpl) { if (CONFIG.fullCiteRegex.test(tpl.name.trim())) { var a = computeCitationAnchor(tpl); if (a) { if (!anchorMap[a]) anchorMap[a] = []; anchorMap[a].push(tpl); } } }); var shortNameSet = {}; CONFIG.shortCiteNames.forEach(function (n) { shortNameSet[n.toLowerCase()] = true; }); var usedAnchors = {}; // anchor -> true, ఏదైనా sfn/harv కాల్ దీన్ని వెతికిందా అని (సరిపోలినా, పోలకపోయినా) var shortCiteTplCount = 0; templates.forEach(function (tpl) { if (shortNameSet[tpl.name.trim().toLowerCase()]) { shortCiteTplCount++; var expected = computeShortCiteAnchor(tpl); if (expected) usedAnchors[expected] = true; if (expected && !anchorMap[expected]) { // దగ్గరి పోలిక వెతకండి var allAnchors = Object.keys(anchorMap); var best = null, bestDist = Infinity; allAnchors.forEach(function (a) { var d = levenshtein(a, expected); if (d < bestDist) { bestDist = d; best = a; } }); shortCites.push({ tpl: tpl, expected: expected, suggestion: (bestDist <= Math.max(3, Math.floor(expected.length * 0.3))) ? best : null, suggestionDist: bestDist }); } } }); // రివర్స్ కేస్: పూర్తి సైటేషన్‌కు యాంకర్ ఉంది కానీ ఏ sfn/harv కాల్ దాన్ని వెతకటం లేదు // ("Harv warning: There is no link pointing to this citation" తరహా ఎర్రర్). var orphans = []; Object.keys(anchorMap).forEach(function (a) { if (usedAnchors[a]) return; anchorMap[a].forEach(function (tpl) { orphans.push({ tpl: tpl, anchor: a }); }); }); if (window.SFN_HF_DEBUG !== false) { var allNames = templates.map(function (t) { return t.name.trim(); }); var uniqueNames = allNames.filter(function (n, i) { return allNames.indexOf(n) === i; }); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] పేజీ: ' + debugTitle); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] మొత్తం టెంప్లేట్లు: ' + templates.length + ', యూనిక్ పేర్లు:', uniqueNames); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] shortCite (sfn/harv) కాల్స్ కనుగొన్నవి: ' + shortCiteTplCount); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] fullCite యాంకర్లు లెక్కించినవి: ' + Object.keys(anchorMap).length, Object.keys(anchorMap)); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] issues (broken sfn/harv):', shortCites.length); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] orphans (unused citation anchors):', orphans.length); } return { templates: templates, anchorMap: anchorMap, issues: shortCites, orphans: orphans }; } function checkPageCategoryMembership(title, cb) { getApi().get({ action: 'query', prop: 'categories', titles: title, clcategories: CONFIG.category, cllimit: 1, format: 'json' }).done(function (data) { var pages = data.query && data.query.pages; if (!pages) { cb(null); return; } var pageId = Object.keys(pages)[0]; var page = pages[pageId]; cb(!!(page && page.categories && page.categories.length)); }).fail(function () { cb(null); }); } function checkCurrentPage() { if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') !== 0) { statusEl.textContent = 'ఇది ఆర్టికల్ (ns0) పేజీ కాదు — ఏదైనా వ్యాసం తెరిచి మళ్ళీ ప్రయత్నించండి.'; bodyEl.innerHTML = ''; return; } var title = mw.config.get('wgPageName').replace(/_/g, ' '); progressEl.textContent = 'ఒకే-పేజీ మోడ్'; statusEl.textContent = title + ' తనిఖీ చేస్తోంది...'; bodyEl.innerHTML = ''; checkPageCategoryMembership(title, function (isMember) { var membershipNote; if (isMember === true) { membershipNote = '✅ ఈ పేజీ "' + CONFIG.category + '" లో సభ్యురాలు. '; } else if (isMember === false) { membershipNote = '⚠️ ఈ పేజీ "' + CONFIG.category + '" లో లేదు (ఇప్పటికే సరిదిద్దబడిందేమో, లేదా వేరే వర్గం పేజీ). అయినా తనిఖీ కొనసాగిస్తున్నాం. '; } else { membershipNote = '(వర్గం సభ్యత్వం తనిఖీ చేయడం విఫలమైంది) '; } fetchWikitext(title, function (wikitext) { if (wikitext === null) { statusEl.textContent = membershipNote + title + ' — పేజీ కంటెంట్ దొరకలేదు.'; return; } var result = analyze(wikitext, title); if (!result.issues.length && !result.orphans.length) { statusEl.textContent = membershipNote + title + ' — sfn/harv ఎర్రర్లు కనిపించలేదు. ✓'; return; } statusEl.textContent = membershipNote; renderIssues(title, wikitext, result, 'single', membershipNote + ' '); }); }); } /* ================= QUEUE MANAGEMENT ================= */ function fetchCategoryMembers(category, cont, acc, cb) { acc = acc || []; var params = { action: 'query', list: 'categorymembers', cmtitle: category, cmlimit: 500, cmnamespace: 0, format: 'json' }; if (cont) params.cmcontinue = cont; getApi().get(params).done(function (data) { var members = (data.query && data.query.categorymembers) || []; members.forEach(function (m) { acc.push(m.title); }); if (data.continue && data.continue.cmcontinue) { fetchCategoryMembers(category, data.continue.cmcontinue, acc, cb); } else { cb(acc); } }).fail(function () { cb(acc); }); } function loadQueue(force, cb) { var stored = mw.storage.get(CONFIG.queueStorageKey); if (stored && !force) { try { cb(JSON.parse(stored)); return; } catch (e) { /* fallthrough */ } } fetchCategoryMembers(CONFIG.category, null, [], function (titles) { mw.storage.set(CONFIG.queueStorageKey, JSON.stringify(titles)); mw.storage.set(CONFIG.posStorageKey, '0'); cb(titles); }); } function getPos() { return parseInt(mw.storage.get(CONFIG.posStorageKey) || '0', 10); } function setPos(p) { mw.storage.set(CONFIG.posStorageKey, String(p)); } function fetchWikitextBatch(titles, cb) { getApi().get({ action: 'query', prop: 'revisions', rvprop: 'content', rvslots: 'main', titles: titles.join('|'), format: 'json' }).done(function (data) { var result = {}; var pages = data.query && data.query.pages; if (pages) { Object.keys(pages).forEach(function (pid) { var page = pages[pid]; if (page.missing !== undefined || !page.revisions) { result[page.title] = null; return; } var rev = page.revisions[0]; var content = rev.slots ? rev.slots.main['*'] : rev['*']; result[page.title] = content; }); } cb(result); }).fail(function () { cb({}); }); } function fetchWikitext(title, cb) { getApi().get({ action: 'query', prop: 'revisions', rvprop: 'content|timestamp', rvslots: 'main', titles: title, format: 'json' }).done(function (data) { var pages = data.query && data.query.pages; if (!pages) { cb(null); return; } var pageId = Object.keys(pages)[0]; var page = pages[pageId]; if (!page || page.missing !== undefined || !page.revisions) { cb(null); return; } var rev = page.revisions[0]; var content = rev.slots ? rev.slots.main['*'] : rev['*']; cb(content); }).fail(function () { cb(null); }); } function saveWikitext(title, newText, summary, cb) { getApi().postWithToken('csrf', { action: 'edit', title: title, text: newText, summary: summary, bot: false, minor: true }).done(function (data) { cb(!!(data && data.edit && data.edit.result === 'Success'), data); }).fail(function (err) { cb(false, err); }); } function triageQueue() { statusEl.textContent = 'క్యూ లోడ్ అవుతోంది...'; bodyEl.innerHTML = ''; loadQueue(false, function (titles) { progressEl.textContent = 'ట్రయేజ్ మోడ్: ' + titles.length + ' పేజీలు'; var buckets = { clean: [], quick: [], manual: [], failed: [] }; var idx = 0; var batchSize = 50; function processBatch() { if (idx >= titles.length) { renderTriageResults(buckets); return; } var batch = titles.slice(idx, idx + batchSize); statusEl.textContent = 'ట్రయేజ్: ' + idx + ' / ' + titles.length + ' పేజీలు తనిఖీ చేయబడ్డాయి...'; fetchWikitextBatch(batch, function (contents) { batch.forEach(function (t) { var wt = contents[t]; if (wt === undefined || wt === null) { buckets.failed.push(t); return; } var result = analyze(wt, t); if (!result.issues.length && !result.orphans.length) { buckets.clean.push(t); return; } var hasSuggestion = result.issues.some(function (iss) { return !!iss.suggestion; }); if (hasSuggestion) buckets.quick.push(t); else buckets.manual.push(t); }); idx += batchSize; setTimeout(processBatch, CONFIG.apiDelayMs); }); } processBatch(); }); } function renderTriageResults(buckets) { statusEl.textContent = 'ట్రయేజ్ పూర్తయింది — త్వరగా ఫిక్స్: ' + buckets.quick.length + ', మాన్యువల్ అవసరం: ' + buckets.manual.length + ', క్లీన్: ' + buckets.clean.length + (buckets.failed.length ? ', విఫలం: ' + buckets.failed.length : ''); bodyEl.innerHTML = ''; function renderList(heading, arr, color) { if (!arr.length) return; var h = document.createElement('div'); h.style.cssText = 'font-weight:bold;margin-top:10px;color:' + color + ';'; h.textContent = heading + ' (' + arr.length + ')'; bodyEl.appendChild(h); var ul = document.createElement('ul'); ul.style.cssText = 'margin:4px 0 0 0;padding-left:18px;max-height:220px;overflow:auto;font-size:12px;'; arr.forEach(function (t) { var li = document.createElement('li'); var a = document.createElement('a'); a.href = mw.util.getUrl(t); a.target = '_blank'; a.textContent = t; li.appendChild(a); ul.appendChild(li); }); bodyEl.appendChild(ul); } renderList('🟢 త్వరగా ఫిక్స్ చేయగలిగేవి (కనీసం ఒక సూచన ఉంది)', buckets.quick, '#0a7d28'); renderList('🟠 మాన్యువల్ అవసరం (సూచన లేదు — మిస్సింగ్ citation కావొచ్చు)', buckets.manual, '#b35c00'); renderList('⚪ ఇప్పటికే క్లీన్ (false-positive కావొచ్చు)', buckets.clean, '#888'); if (buckets.failed.length) renderList('❌ తనిఖీ విఫలమైంది', buckets.failed, '#c00'); var note = document.createElement('div'); note.style.cssText = 'margin-top:10px;font-size:11px;color:#888;'; note.textContent = 'ఒక్కో లింక్ కొత్త ట్యాబ్‌లో తెరుచుకుంటుంది. ఆ పేజీలో "ప్రస్తుత పేజీని తనిఖీ చేయి" నొక్కి సరిదిద్దండి.'; bodyEl.appendChild(note); } var enApi = null; function getEnApi() { if (!enApi) enApi = new mw.ForeignApi('https://en.wikipedia.org/w/api.php'); return enApi; } function fetchEnglishTitle(teTitle, cb) { getApi().get({ action: 'query', prop: 'langlinks', titles: teTitle, lllang: 'en', format: 'json' }).done(function (data) { var pages = data.query && data.query.pages; if (!pages) { cb(null); return; } var pid = Object.keys(pages)[0]; var page = pages[pid]; if (page && page.langlinks && page.langlinks.length) { cb(page.langlinks[0]['*']); } else { cb(null); } }).fail(function () { cb(null); }); } function fetchEnglishWikitext(enTitle, cb) { getEnApi().get({ action: 'query', prop: 'revisions', rvprop: 'content', rvslots: 'main', titles: enTitle, format: 'json' }).done(function (data) { var pages = data.query && data.query.pages; if (!pages) { cb(null); return; } var pid = Object.keys(pages)[0]; var page = pages[pid]; if (!page || page.missing !== undefined || !page.revisions) { cb(null); return; } var rev = page.revisions[0]; var content = rev.slots ? rev.slots.main['*'] : rev['*']; cb(content); }).fail(function () { cb(null); }); } // ఆంగ్ల వ్యాసంలో, ఇచ్చిన anchor కు సరిపోయే పూర్తి సైటేషన్ టెంప్లేట్‌ను వెతకండి function findEnglishCitationForAnchor(enWikitext, targetAnchor) { var enTemplates = parseTemplates(enWikitext); var match = null; enTemplates.forEach(function (t) { if (match) return; if (CONFIG.fullCiteRegex.test(t.name.trim())) { var a = computeCitationAnchor(t); if (a === targetAnchor) match = t; } }); return match; } // wikitext లో {{Reflist}} తర్వాత (దొరకకపోతే మొదటి వర్గం లింక్ ముందు, లేదా చివర్లో) కొత్త సైటేషన్లు చేర్చండి function insertAdditions(wikitext, additions) { if (!additions.length) return wikitext; var citeBlock = additions.map(function (a) { return '* ' + a; }).join('\n'); // 1) ఇప్పటికే గ్రంథసూచి/పుస్తకాలు వంటి heading ఉందేమో చూడండి — ఉంటే దాని కిందే చేర్చండి var biblioHeadingRegex = /^(={2,4})\s*(గ్రంథసూచి|పుస్తకాలు|Bibliography)\s*\1\s*$/im; var bm = wikitext.match(biblioHeadingRegex); if (bm) { var afterBiblio = bm.index + bm[0].length; return wikitext.slice(0, afterBiblio) + '\n' + citeBlock + wikitext.slice(afterBiblio); } var newSection = '\n=== ' + CONFIG.bibliographyHeading + ' ===\n' + citeBlock + '\n'; // 2) 'మూలాలు' heading ఉందేమో చూడండి — ఉంటే దాని కింద కొత్త ఉప-విభాగం సృష్టించండి var refHeadingRegex = /^(={2,3})\s*మూలాలు\s*\1\s*$/im; var rm = wikitext.match(refHeadingRegex); if (rm) { var templates = parseTemplates(wikitext); var reflistInSection = null; templates.forEach(function (t) { if (!reflistInSection && /^reflist$/i.test(t.name.trim()) && t.start > rm.index) reflistInSection = t; }); if (reflistInSection) { return wikitext.slice(0, reflistInSection.end) + newSection + wikitext.slice(reflistInSection.end); } var afterRefHeading = rm.index + rm[0].length; return wikitext.slice(0, afterRefHeading) + newSection + wikitext.slice(afterRefHeading); } // 3) 'మూలాలు' heading కూడా లేకపోతే — {{Reflist/<references> తర్వాత, లేదా // నావిగేషన్ మూస/వర్గం లింక్‌లలో ఏది ముందు వస్తే దాని ముందు, లేదా చివర్లో var templates2 = parseTemplates(wikitext); var reflistTpl = null; templates2.forEach(function (t) { if (!reflistTpl && /^reflist$/i.test(t.name.trim())) reflistTpl = t; }); if (reflistTpl) { return wikitext.slice(0, reflistTpl.end) + newSection + wikitext.slice(reflistTpl.end); } var refTagMatch = wikitext.match(/<references[^>]*\/?>(?:[\s\S]*?<\/references>)?/i); if (refTagMatch) { var afterRefTag = refTagMatch.index + refTagMatch[0].length; return wikitext.slice(0, afterRefTag) + newSection + wikitext.slice(afterRefTag); } // నావిగేషన్ మూస (navbox) లేదా వర్గం లింక్ — ఏది ముందు వస్తే దాని ముందే చేర్చండి, // లేకపోతే బాహ్య లింకుల తర్వాతే నావ్‌బాక్స్ కనిపిస్తుంది కాబట్టి దాని తర్వాత చేరితే తప్పు స్థానంలో పడుతుంది var candidates = []; var catIdx = wikitext.search(/\[\[వర్గం:/); if (catIdx > -1) candidates.push(catIdx); templates2.forEach(function (t) { if (/నావిగేషన్|navbox/i.test(t.name)) candidates.push(t.start); }); if (candidates.length) { var insertIdx = Math.min.apply(null, candidates); return wikitext.slice(0, insertIdx) + newSection + '\n' + wikitext.slice(insertIdx); } return wikitext + newSection; } /* ================= UI ================= */ var panel, bodyEl, statusEl, progressEl; function openPanel() { if (panel) { panel.style.display = 'block'; return; } panel = document.createElement('div'); panel.style.cssText = 'position:fixed;top:60px;right:20px;width:520px;max-height:85vh;overflow:auto;' + 'background:#fff;border:1px solid #a2a9b1;box-shadow:0 2px 8px rgba(0,0,0,.3);z-index:10000;' + 'font-family:sans-serif;font-size:13px;border-radius:4px;'; var header = document.createElement('div'); header.style.cssText = 'background:#eaecf0;padding:8px 10px;font-weight:bold;display:flex;justify-content:space-between;align-items:center;border-bottom:1px solid #a2a9b1;cursor:move;user-select:none;'; header.innerHTML = '<span>⠿ Sfn/Harv no-target fixer</span>'; var closeBtn = document.createElement('span'); closeBtn.textContent = '✕'; closeBtn.style.cssText = 'cursor:pointer;padding:0 4px;'; closeBtn.onclick = function () { panel.style.display = 'none'; }; header.appendChild(closeBtn); panel.appendChild(header); // హెడర్‌ను పట్టుకుని లాగి ప్యానెల్‌ను తెరపై ఎక్కడికైనా జరపవచ్చు (draggable popup) (function makeDraggable() { var dragging = false, startX, startY, startLeft, startTop; header.addEventListener('mousedown', function (e) { if (e.target === closeBtn) return; // ✕ బటన్‌పై నొక్కితే డ్రాగ్ మొదలవ్వకూడదు dragging = true; var rect = panel.getBoundingClientRect(); // మొదటిసారి డ్రాగ్ చేసినప్పుడు 'right' ఆధారిత పొజిషనింగ్‌ను 'left' కు మారుస్తాం panel.style.left = rect.left + 'px'; panel.style.top = rect.top + 'px'; panel.style.right = 'auto'; startLeft = rect.left; startTop = rect.top; startX = e.clientX; startY = e.clientY; e.preventDefault(); }); document.addEventListener('mousemove', function (e) { if (!dragging) return; var newLeft = startLeft + (e.clientX - startX); var newTop = startTop + (e.clientY - startY); // తెర అంచుల దాటి పూర్తిగా మాయం కాకుండా కొంచెం పరిమితి newLeft = Math.max(-panel.offsetWidth + 60, Math.min(newLeft, window.innerWidth - 60)); newTop = Math.max(0, Math.min(newTop, window.innerHeight - 40)); panel.style.left = newLeft + 'px'; panel.style.top = newTop + 'px'; }); document.addEventListener('mouseup', function () { dragging = false; }); })(); progressEl = document.createElement('div'); progressEl.style.cssText = 'padding:6px 10px;font-size:12px;color:#54595d;border-bottom:1px solid #eaecf0;'; progressEl.textContent = 'క్యూ లోడ్ కాలేదు.'; panel.appendChild(progressEl); var controls = document.createElement('div'); controls.style.cssText = 'padding:8px 10px;border-bottom:1px solid #eaecf0;display:flex;gap:6px;flex-wrap:wrap;'; controls.innerHTML = '<button id="sfnHF_checkCurrent" style="font-weight:bold;background:#36c;color:#fff;">ప్రస్తుత పేజీని తనిఖీ చేయి</button>' + '<button id="sfnHF_triage" style="font-weight:bold;background:#0a7d28;color:#fff;">అన్ని పేజీలను ట్రయేజ్ చేయి</button>' + '<button id="sfnHF_start">క్యూ ప్రారంభించు / కొనసాగించు (బల్క్)</button>' + '<button id="sfnHF_reset">క్యూ రీసెట్ చేయి</button>' + '<button id="sfnHF_skip">ఈ పేజీ స్కిప్</button>'; panel.appendChild(controls); statusEl = document.createElement('div'); statusEl.style.cssText = 'padding:6px 10px;font-size:12px;color:#54595d;'; panel.appendChild(statusEl); bodyEl = document.createElement('div'); bodyEl.style.cssText = 'padding:10px;'; panel.appendChild(bodyEl); document.body.appendChild(panel); document.getElementById('sfnHF_checkCurrent').onclick = function () { checkCurrentPage(); }; document.getElementById('sfnHF_triage').onclick = function () { triageQueue(); }; document.getElementById('sfnHF_start').onclick = function () { startOrContinue(); }; document.getElementById('sfnHF_reset').onclick = function () { if (confirm('క్యూను రీసెట్ చేసి మళ్లీ మొదటి నుండి తీసుకురావాలా?')) { loadQueue(true, function (titles) { updateProgress(titles.length, 0); statusEl.textContent = 'క్యూ రీసెట్ అయ్యింది. "ప్రారంభించు" నొక్కండి.'; }); } }; document.getElementById('sfnHF_skip').onclick = function () { setPos(getPos() + 1); processNext(); }; progressEl.textContent = 'ఏదైనా వ్యాసం తెరిచి "ప్రస్తుత పేజీని తనిఖీ చేయి" నొక్కండి, లేదా బల్క్ క్యూ ప్రారంభించండి.'; } function updateProgress(total, pos) { progressEl.textContent = 'పురోగతి: ' + pos + ' / ' + total + ' పేజీలు తనిఖీ చేయబడ్డాయి'; } function startOrContinue() { statusEl.textContent = 'క్యూ లోడ్ అవుతోంది...'; loadQueue(false, function (titles) { updateProgress(titles.length, getPos()); processNext(); }); } var autoSkipping = false; function processNext() { var titles = JSON.parse(mw.storage.get(CONFIG.queueStorageKey) || '[]'); var pos = getPos(); updateProgress(titles.length, pos); bodyEl.innerHTML = ''; if (pos >= titles.length) { statusEl.textContent = 'క్యూ పూర్తయింది! అన్ని పేజీలు తనిఖీ చేయబడ్డాయి.'; return; } var title = titles[pos]; statusEl.textContent = 'తనిఖీ చేస్తోంది: ' + title + ' ...'; fetchWikitext(title, function (wikitext) { if (wikitext === null) { statusEl.textContent = title + ' — పేజీ దొరకలేదు, స్కిప్ చేస్తున్నాం.'; setPos(pos + 1); setTimeout(processNext, CONFIG.apiDelayMs); return; } var result = analyze(wikitext, title); if (!result.issues.length && !result.orphans.length) { // ఎర్రర్లు కనిపించలేదు — ఆటోమేటిక్‌గా తదుపరికి వెళ్ళు statusEl.textContent = title + ' — ఎర్రర్లు కనిపించలేదు (auto-skip).'; setPos(pos + 1); setTimeout(processNext, CONFIG.apiDelayMs); return; } renderIssues(title, wikitext, result); }); } function renderIssues(title, wikitext, result, mode, prefixNote) { mode = mode || 'queue'; var summaryParts = []; if (result.issues.length) summaryParts.push(result.issues.length + ' broken sfn/harv'); if (result.orphans.length) summaryParts.push(result.orphans.length + ' అనుసంధానం లేని (orphan) citation యాంకర్లు'); statusEl.innerHTML = (prefixNote || '') + '<a href="' + mw.util.getUrl(title) + '" target="_blank">' + title + '</a> — ' + (summaryParts.length ? summaryParts.join(', ') + ' కనుగొనబడ్డాయి' : 'సమస్యలు కనుగొనబడ్డాయి'); var allAnchors = Object.keys(result.anchorMap); if (allAnchors.length) { var anchorBox = document.createElement('details'); anchorBox.style.cssText = 'margin-bottom:10px;border:1px solid #c8ccd1;border-radius:4px;padding:6px 8px;background:#f8f9fa;font-size:12px;'; var summaryEl = document.createElement('summary'); summaryEl.style.cssText = 'cursor:pointer;font-weight:bold;'; summaryEl.textContent = 'ఈ పేజీలో లభ్యమైన పూర్తి సైటేషన్ యాంకర్లు (' + allAnchors.length + ') — కంటితో పోల్చి చూడండి'; anchorBox.appendChild(summaryEl); var ul = document.createElement('ul'); ul.style.cssText = 'margin:6px 0 0 0;padding-left:18px;max-height:150px;overflow:auto;font-family:monospace;'; allAnchors.forEach(function (a) { var li = document.createElement('li'); li.textContent = a; ul.appendChild(li); }); anchorBox.appendChild(ul); bodyEl.appendChild(anchorBox); } else { var noneNote = document.createElement('div'); noneNote.style.cssText = 'margin-bottom:10px;padding:6px 8px;background:#fef6e7;border:1px solid #e0c88a;border-radius:4px;font-size:12px;'; noneNote.textContent = '⚠️ ఈ పేజీలో ఏ పూర్తి సైటేషన్ యాంకర్ దొరకలేదు — పుస్తకాలు/వ్యాసాలు విభాగం ఖాళీగా ఉందేమో పరిశీలించండి.'; bodyEl.appendChild(noneNote); } var editedText = wikitext; var fixes = []; // {oldRaw, newRaw} var additions = []; // కొత్తగా చేర్చాల్సిన పూర్తి సైటేషన్ టెంప్లేట్ల raw టెక్స్ట్ var importedAnchors = {}; // expected anchor -> true (ఒకసారి స్టేజ్ అయ్యాక మళ్ళీ డూప్లికేట్ చేయకుండా) result.issues.forEach(function (issue, idx) { var box = document.createElement('div'); box.style.cssText = 'border:1px solid #ddd;border-radius:4px;padding:8px;margin-bottom:10px;background:#f8f9fa;'; var raw = document.createElement('div'); raw.style.cssText = 'font-family:monospace;font-size:12px;background:#fff;padding:4px 6px;border:1px solid #eee;margin-bottom:6px;word-break:break-all;'; raw.textContent = issue.tpl.raw; box.appendChild(raw); var info = document.createElement('div'); info.style.cssText = 'margin-bottom:6px;'; info.innerHTML = 'వెతుకుతున్న యాంకర్: <code>' + issue.expected + '</code><br>' + (issue.suggestion ? 'సూచన (దగ్గరి పోలిక, distance=' + issue.suggestionDist + '): <code>' + issue.suggestion + '</code>' : 'పోలిక దొరకలేదు — పూర్తి సైటేషన్ లేకపోవచ్చు, లేదా మాన్యువల్‌గా సరిదిద్దాలి.'); box.appendChild(info); var editArea = document.createElement('textarea'); editArea.style.cssText = 'width:100%;font-family:monospace;font-size:12px;box-sizing:border-box;'; editArea.rows = 2; editArea.value = issue.tpl.raw; box.appendChild(editArea); var btnRow = document.createElement('div'); btnRow.style.cssText = 'margin-top:6px;display:flex;gap:6px;'; if (issue.suggestion) { var acceptBtn = document.createElement('button'); acceptBtn.textContent = 'సూచనను స్వీకరించు'; acceptBtn.onclick = function () { // suggestion యాంకర్‌కు అనుగుణంగా ఉన్న citation నుండి last/year తీసుకుని // sfn పారామీటర్లను తిరిగి కడతాము (ఉన్న p=/pp= వంటి named params అలాగే ఉంచుతూ) var srcTpl = result.anchorMap[issue.suggestion][0]; var surnames = collectSurnames(srcTpl); var year = extractYear(getParam(srcTpl, 'year') || getParam(srcTpl, 'date')); var namedParams = issue.tpl.params.filter(function (p) { return !/^\d+$/.test(p.name); }); var newParts = ['{{' + issue.tpl.name]; surnames.forEach(function (s) { newParts.push('|' + s); }); if (year) newParts.push('|' + year); namedParams.forEach(function (p) { newParts.push('|' + p.name + '=' + p.value); }); var newRaw = newParts.join('') + '}}'; editArea.value = newRaw; editArea.style.background = '#d5fdf4'; }; btnRow.appendChild(acceptBtn); } else { var importBtn = document.createElement('button'); importBtn.textContent = 'ఆంగ్ల వికీ నుండి తీసుకురా'; var importNote = document.createElement('div'); importNote.style.cssText = 'font-size:11px;color:#666;margin-top:4px;'; var importLink = document.createElement('div'); importLink.style.cssText = 'font-size:11px;margin-top:2px;'; var importArea = document.createElement('textarea'); importArea.style.cssText = 'display:none;width:100%;font-family:monospace;font-size:11px;box-sizing:border-box;margin-top:4px;background:#eef7ee;'; importArea.rows = 2; var importAddBtn = document.createElement('button'); importAddBtn.textContent = 'ఈ సైటేషన్‌ను జోడించు'; importAddBtn.style.cssText = 'display:none;margin-top:4px;'; importBtn.onclick = function () { if (importedAnchors[issue.expected]) { importNote.textContent = 'ℹ️ ఇదే మూలాన్ని మరో సమస్యలో ఇప్పటికే స్టేజ్ చేశారు — దీనికి ప్రత్యేకంగా ఏమీ చేయనవసరం లేదు (సేవ్ చేసినప్పుడు ఒక్కసారే చేర్చబడుతుంది).'; return; } importBtn.disabled = true; importNote.textContent = 'ఆంగ్ల సమాన వ్యాసం కోసం వెతుకుతోంది...'; importLink.innerHTML = ''; fetchEnglishTitle(title, function (enTitle) { if (!enTitle) { importNote.textContent = '⚠️ ఈ వ్యాసానికి ఆంగ్ల వికీపీడియా లింక్ దొరకలేదు. మాన్యువల్‌గా ఈ మూలాన్ని వెతికి "ఈ మార్పు వర్తింపజేయి" పైన ఉన్న టెక్స్ట్‌బాక్స్‌లో గానీ, నేరుగా పేజీలో గానీ జోడించండి.'; importBtn.disabled = false; return; } var enLink = document.createElement('a'); enLink.href = 'https://en.wikipedia.org/wiki/' + encodeURIComponent(enTitle.replace(/ /g, '_')); enLink.target = '_blank'; enLink.textContent = 'en:' + enTitle + ' తెరవండి (అసలు వ్యాసం ఇదేనా అని నిర్ధారించుకోండి)'; importLink.innerHTML = ''; importLink.appendChild(enLink); importNote.textContent = 'en:' + enTitle + ' లో వెతుకుతోంది...'; fetchEnglishWikitext(enTitle, function (enWikitext) { importBtn.disabled = false; if (!enWikitext) { importNote.textContent = '⚠️ ఆంగ్ల వ్యాసం కంటెంట్ దొరకలేదు. మాన్యువల్‌గా పైన లింక్ తెరిచి చూడండి.'; return; } var match = findEnglishCitationForAnchor(enWikitext, issue.expected); if (match) { importArea.value = match.raw; importArea.style.display = 'block'; importAddBtn.style.display = 'inline-block'; importNote.textContent = '✅ సరిపోయే సైటేషన్ దొరికింది — పైన లింక్ తెరిచి ఇది సరైన మూలమేనా అని కంటితో నిర్ధారించుకున్న తర్వాతే జోడించండి.'; } else { importNote.textContent = '⚠️ ఆంగ్ల వ్యాసంలో కూడా సరిపోయే యాంకర్ దొరకలేదు. తదుపరి చేయాల్సినవి: (1) పైన లింక్ తెరిచి ఆ వ్యాసంలో ఈ రచయిత మూలం నిజంగా ఉందో లేదో మాన్యువల్‌గా వెతకండి — పేరు వేరేలా (short name) రాసుంటే మా Levenshtein పోలిక పట్టుకోలేదు కావొచ్చు, (2) ఏమీ దొరక్కపోతే ఈ sfn కాల్ పొరపాటుగా ఉందేమో (తప్పు రచయిత పేరు/సంవత్సరం) పరిశీలించండి, (3) పైన చూపిన ఆంగ్ల టైటిల్ అసలు అసంబద్ధంగా అనిపిస్తే (వేరే విషయం గురించి ఉంటే) ఆ Wikidata లింక్ తప్పుగా ఉందని అర్థం — దీన్ని పట్టించుకోకుండా ఆర్టికల్‌నే నేరుగా వెతకండి.'; } }); }); }; importAddBtn.onclick = function () { if (importedAnchors[issue.expected]) { importNote.textContent = 'ℹ️ ఇప్పటికే జోడించబడింది.'; importAddBtn.disabled = true; return; } additions.push(importArea.value); importedAnchors[issue.expected] = true; importAddBtn.disabled = true; importAddBtn.textContent = '✓ జోడించడానికి సిద్ధం'; importArea.style.background = '#d5fdf4'; }; btnRow.appendChild(importBtn); box.appendChild(importLink); box.appendChild(importNote); box.appendChild(importArea); box.appendChild(importAddBtn); } var markDoneBtn = document.createElement('button'); markDoneBtn.textContent = 'ఈ మార్పు వర్తింపజేయి'; markDoneBtn.onclick = function () { fixes.push({ oldRaw: issue.tpl.raw, newRaw: editArea.value }); box.style.opacity = '0.5'; markDoneBtn.disabled = true; markDoneBtn.textContent = '✓ జోడించబడింది'; }; btnRow.appendChild(markDoneBtn); box.appendChild(btnRow); bodyEl.appendChild(box); }); if (result.orphans.length) { var orphanHeading = document.createElement('div'); orphanHeading.style.cssText = 'font-weight:bold;margin:6px 0;color:#8b5a00;'; orphanHeading.textContent = 'అనుసంధానం లేని (orphan) citation యాంకర్లు — "Harv warning: There is no link pointing to this citation"'; bodyEl.appendChild(orphanHeading); var orphanIntro = document.createElement('div'); orphanIntro.style.cssText = 'font-size:12px;color:#666;margin-bottom:8px;'; orphanIntro.textContent = 'ఈ మూలాలకు యాంకర్ ఉంది కానీ ఆర్టికల్‌లో ఏ {{sfn}}/{{harv}} వాటిని వెతకటం లేదు. వ్యాసంలో సరైన చోట {{sfn}} జోడించాలి, లేదా ఈ మూలం నిజంగా ఇన్‌లైన్‌గా అవసరం లేకపోతే |ref=none పెట్టి యాంకర్‌ను ఆపవచ్చు.'; bodyEl.appendChild(orphanIntro); } result.orphans.forEach(function (orphan) { var obox = document.createElement('div'); obox.style.cssText = 'border:1px solid #e0c88a;border-radius:4px;padding:8px;margin-bottom:10px;background:#fef9ee;'; var oraw = document.createElement('div'); oraw.style.cssText = 'font-family:monospace;font-size:12px;background:#fff;padding:4px 6px;border:1px solid #eee;margin-bottom:6px;word-break:break-all;'; oraw.textContent = orphan.tpl.raw; obox.appendChild(oraw); var oinfo = document.createElement('div'); oinfo.style.cssText = 'margin-bottom:6px;'; var oSurnames = collectSurnames(orphan.tpl); var oYear = extractYear(getParam(orphan.tpl, 'year') || getParam(orphan.tpl, 'date')); var suggestedSfn = (oSurnames.length && oYear) ? ('{{sfn|' + oSurnames.join('|') + '|' + oYear + '}}') : null; oinfo.innerHTML = 'ఈ citation యాంకర్: <code>' + orphan.anchor + '</code><br>' + (suggestedSfn ? 'ఈ మూలాన్ని ఇన్‌లైన్‌గా ఉదహరించాలంటే వాడాల్సిన రూపం (వ్యాసంలో సరైన వాక్యం తర్వాత మీరే మాన్యువల్‌గా చేర్చాలి): <code>' + suggestedSfn + '</code>' : 'రచయిత/సంవత్సరం లెక్కించలేకపోయాం — ఈ మూలం ref= ద్వారా కస్టమ్ యాంకర్ వాడుతోంది కావొచ్చు.'); obox.appendChild(oinfo); var oEditArea = document.createElement('textarea'); oEditArea.style.cssText = 'width:100%;font-family:monospace;font-size:12px;box-sizing:border-box;'; oEditArea.rows = 2; oEditArea.value = orphan.tpl.raw; obox.appendChild(oEditArea); var obtnRow = document.createElement('div'); obtnRow.style.cssText = 'margin-top:6px;display:flex;gap:6px;'; var refNoneBtn = document.createElement('button'); refNoneBtn.textContent = '|ref=none జోడించు (యాంకర్ ఆపు)'; refNoneBtn.onclick = function () { var withRefNone = oEditArea.value.replace(/\}\}\s*$/, '|ref=none}}'); oEditArea.value = withRefNone; oEditArea.style.background = '#d5fdf4'; }; obtnRow.appendChild(refNoneBtn); var oMarkDoneBtn = document.createElement('button'); oMarkDoneBtn.textContent = 'ఈ మార్పు వర్తింపజేయి'; oMarkDoneBtn.onclick = function () { fixes.push({ oldRaw: orphan.tpl.raw, newRaw: oEditArea.value }); obox.style.opacity = '0.5'; oMarkDoneBtn.disabled = true; oMarkDoneBtn.textContent = '✓ జోడించబడింది'; }; obtnRow.appendChild(oMarkDoneBtn); obox.appendChild(obtnRow); bodyEl.appendChild(obox); }); var saveRow = document.createElement('div'); saveRow.style.cssText = 'margin-top:8px;display:flex;gap:6px;'; var saveBtn = document.createElement('button'); saveBtn.textContent = mode === 'single' ? 'సేవ్ చేయి' : 'సేవ్ చేసి తదుపరి పేజీకి వెళ్ళు'; saveBtn.onclick = function () { if (!fixes.length && !additions.length) { if (!confirm('ఏ మార్పూ వర్తింపజేయలేదు. అయినా కొనసాగించాలా (ఈ పేజీ మారదు)?')) return; if (mode === 'queue') { setPos(getPos() + 1); processNext(); } return; } var newText = wikitext; fixes.forEach(function (f) { newText = newText.split(f.oldRaw).join(f.newRaw); }); var uniqueAdditions = additions.filter(function (a, i) { return additions.indexOf(a) === i; }); newText = insertAdditions(newText, uniqueAdditions); statusEl.textContent = title + ' — సేవ్ చేస్తోంది...'; saveWikitext(title, newText, CONFIG.editSummary, function (ok) { if (ok) { statusEl.textContent = title + ' — సేవ్ అయ్యింది ✓'; } else { statusEl.textContent = title + ' — సేవ్ విఫలమైంది. చేతితో తనిఖీ చేయండి.'; } if (mode === 'queue') { setPos(getPos() + 1); setTimeout(processNext, CONFIG.apiDelayMs); } else if (ok) { // ఒకే-పేజీ మోడ్‌లో: సేవ్ తర్వాత అదే పేజీని మళ్ళీ తనిఖీ చేసి మిగిలిన సమస్యలు చూపిస్తాం setTimeout(function () { checkCurrentPage(); }, CONFIG.apiDelayMs); } }); }; saveRow.appendChild(saveBtn); var skipBtn = document.createElement('button'); skipBtn.textContent = mode === 'single' ? 'మూసివేయి' : 'ఈ పేజీ స్కిప్ (మార్పు లేకుండా)'; skipBtn.onclick = function () { if (mode === 'queue') { setPos(getPos() + 1); processNext(); } else { bodyEl.innerHTML = ''; statusEl.textContent = ''; } }; saveRow.appendChild(skipBtn); bodyEl.appendChild(saveRow); } }()); /* </nowiki> */ an56vem0x57824zlwl8p3kcnnxuc2yc 4942979 4942817 2026-08-24T10:39:49Z యర్రా రామారావు 28161 4942979 javascript text/javascript mw.loader.load( 'https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Robertsky/Reflinks.js&action=raw&ctype=text/javascript'); mw.loader.load('//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Saroj/CatSync.js&action=raw&ctype=text/javascript'); mw.loader.load('//en.wikipedia.org/w/index.php?title=User:Ucucha/HarvErrors.js&action=raw&ctype=text/javascript'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/Cs1dates & params.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/RefFix-Te-Final.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/langcodefixer.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/DupParamsFix.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/UnsupportParam.Fix.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/RefRedlinks.Fix.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/redlink-checker.js'); /* Cat-a-lot - changes category of multiple files */ mw.loader.using(['mediawiki.util'], function() { mw.loader.load('//commons.wikimedia.org/w/load.php?modules=ext.gadget.Cat-a-lot'); }); /* డెడ్ లింకుల సహాయకి (Dead Link Checker & Auto-Archiver) - Full Working Version */ mw.loader.using(['mediawiki.util', 'mediawiki.api', 'jquery'], function () { if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') !== 0) return; let deadLinks = []; function createUI() { if ($('#dead-link-helper-panel').length > 0) { $('#dead-link-helper-panel').show(); return; } const panelHtml = ` <div id="dead-link-helper-panel" style="position: fixed; top: 70px; right: 20px; width: 360px; max-height: 80vh; background: #ffffff; border: 2px solid #a2d9ce; box-shadow: 0 4px 12px rgba(0,0,0,0.15); z-index: 9999; border-radius: 8px; font-family: sans-serif; overflow-y: auto; padding: 15px;"> <div style="display: flex; justify-content: space-between; align-items: center; border-bottom: 2px solid #eee; padding-bottom: 8px; margin-bottom: 12px;"> <h3 style="margin: 0; font-size: 16px; color: #2c3e50;">🔗 డెడ్ లింకుల సహాయకి</h3> <button id="close-dl-panel" style="background: none; border: none; font-size: 18px; cursor: pointer; color: #7f8c8d;">&times;</button> </div> <div id="dl-status" style="font-size: 13px; color: #34495e; margin-bottom: 10px;">స్కాన్ చేస్తోంది...</div> <div id="dl-results"></div> <div style="margin-top: 15px; display: flex; gap: 8px;"> <button id="dl-save-btn" style="display: none; width: 100%; background: #27ae60; color: white; border: none; padding: 8px 12px; border-radius: 4px; cursor: pointer; font-weight: bold;">మార్పులను సేవ్ చేయి</button> </div> </div> `; $('body').append(panelHtml); $('#close-dl-panel').on('click', function () { $('#dead-link-helper-panel').hide(); }); $('#dl-save-btn').on('click', saveChangesToWiki); } async function queryWayback(targetUrl) { try { const response = await fetch(`https://archive.org/wayback/available?url=${encodeURIComponent(targetUrl)}`); if (!response.ok) return null; const data = await response.json(); if (data.archived_snapshots && data.archived_snapshots.closest) { const closest = data.archived_snapshots.closest; if (closest.available) { const dateStr = closest.timestamp.substring(0, 8); const formattedDate = `${dateStr.substring(0,4)}-${dateStr.substring(4,6)}-${dateStr.substring(6,8)}`; return { url: closest.url.replace(/^http:/, 'https:'), date: formattedDate }; } } } catch (e) { console.error("Archive fetch error:", e); } return null; } async function fetchArchive(url) { let archiveData = await queryWayback(url); // http / https మార్చి చెక్ చేయడం if (!archiveData) { let altUrl = url.startsWith('http://') ? url.replace('http://', 'https://') : url.replace('https://', 'http://'); archiveData = await queryWayback(altUrl); } return archiveData; } async function scanDeadLinks() { const api = new mw.Api(); const pageTitle = mw.config.get('wgPageName'); try { const data = await api.get({ action: 'query', prop: 'revisions', titles: pageTitle, rvprop: 'content', rvslots: 'main', formatversion: 2 }); const wikitext = data.query.pages[0].revisions[0].slots.main.content; deadLinks = []; // 1. <ref>...</ref> టాగ్స్ మొత్తాన్ని స్కాన్ చేయడం const refRegex = /<ref[^>]*>([\s\S]*?)<\/ref>/gi; let refMatch; while ((refMatch = refRegex.exec(wikitext)) !== null) { const fullRef = refMatch[0]; const refContent = refMatch[1]; // {{Cite web}} పక్కన {{Dead link}} ఉన్నా లేదా లోపల url-status ఉన్న్తె గుర్తించడం const isDead = /url-status\s*=\s*dead/i.test(refContent) || /dead-link\s*=\s*yes/i.test(refContent) || /deadurl\s*=\s*yes/i.test(refContent) || /\{\{\s*(dead\s*link|నెట్\s*ఊడె|deadlink)/i.test(refContent); if (isDead) { // URL ని పట్టుకోవడం (| url = http... లేదా నేరుగా ఉన్న http...) const urlMatch = refContent.match(/\|?\s*url\s*=\s*([^\s\|\}]+)/i) || refContent.match(/https?:\/\/[^\s\|\}<>"']+/i); if (urlMatch) { let cleanUrl = urlMatch[1] || urlMatch[0]; cleanUrl = cleanUrl.trim().replace(/[\]\}]+$/, ''); deadLinks.push({ id: deadLinks.length + 1, fullMatch: fullRef, innerContent: refContent, url: cleanUrl, archiveUrl: null, archiveDate: null, status: 'pending' }); } } } // 2. ఒకవేళ <ref> టాగ్ బయట విడిగా ఉన్న టెంప్లేట్లలో చెక్ చేయడం if (deadLinks.length === 0) { const templateRegex = /\{\{[^}]*?(url-status\s*=\s*dead|dead\s*link|నెట్\s*ఊడె)[^}]*\}\}/gi; let tmplMatch; while ((tmplMatch = templateRegex.exec(wikitext)) !== null) { const tmplContent = tmplMatch[0]; const urlMatch = tmplContent.match(/\|?\s*url\s*=\s*([^\s\|\}]+)/i) || tmplContent.match(/https?:\/\/[^\s\|\}]+/i); if (urlMatch) { let cleanUrl = urlMatch[1] || urlMatch[0]; cleanUrl = cleanUrl.trim().replace(/[\]\}]+$/, ''); deadLinks.push({ id: deadLinks.length + 1, fullMatch: tmplContent, innerContent: tmplContent, url: cleanUrl, archiveUrl: null, archiveDate: null, status: 'pending' }); } } } renderResults(wikitext); } catch (err) { $('#dl-status').html('<span style="color: red;">కోడ్‌ను రన్ చేయడంలో లోపం జరిగింది.</span>'); } } async function renderResults(wikitext) { if (deadLinks.length === 0) { $('#dl-status').html('✅ ఈ పేజీలో ఎలాంటి డెడ్ లింకులు గుర్తించబడలేదు.'); return; } $('#dl-status').html(`గుర్తించబడిన డెడ్ లింకులు: <b>${deadLinks.length}</b>. ఆర్కైవ్‌లు వెతుకుతోంది...`); let resultsHtml = ''; for (let i = 0; i < deadLinks.length; i++) { const item = deadLinks[i]; const archive = await fetchArchive(item.url); if (archive) { item.archiveUrl = archive.url; item.archiveDate = archive.date; item.status = 'found'; resultsHtml += ` <div style="background: #f4f6f7; border-left: 4px solid #27ae60; padding: 8px; margin-bottom: 8px; border-radius: 4px; font-size: 12px;"> <div><b>URL:</b> <a href="${item.url}" target="_blank" style="color: #e74c3c; word-break: break-all;">${item.url.substring(0, 35)}...</a></div> <div style="color: #27ae60; margin-top: 4px;"><b>ఆర్కైవ్ లభించింది!</b></div> <div><a href="${archive.url}" target="_blank" style="word-break: break-all;">ఆర్కైవ్ చూడు (${archive.date})</a></div> </div> `; } else { item.status = 'not_found'; resultsHtml += ` <div style="background: #f4f6f7; border-left: 4px solid #e74c3c; padding: 8px; margin-bottom: 8px; border-radius: 4px; font-size: 12px;"> <div><b>URL:</b> <span style="word-break: break-all;">${item.url.substring(0, 35)}...</span></div> <div style="color: #c0392b; margin-top: 4px;">ఆర్కైవ్ లభించలేదు.</div> </div> `; } } $('#dl-results').html(resultsHtml); $('#dl-status').html(`పరిశీలన పూర్తయింది. (${deadLinks.filter(x => x.status === 'found').length}/${deadLinks.length} ఆర్కైవ్‌లు సిద్ధం)`); if (deadLinks.some(x => x.status === 'found')) { $('#dl-save-btn').show(); } } async function saveChangesToWiki() { $('#dl-save-btn').prop('disabled', true).text('సేవ్ చేస్తోంది...'); const api = new mw.Api(); const pageTitle = mw.config.get('wgPageName'); try { const data = await api.get({ action: 'query', prop: 'revisions', titles: pageTitle, rvprop: 'content', rvslots: 'main', formatversion: 2 }); let wikitext = data.query.pages[0].revisions[0].slots.main.content; deadLinks.forEach(item => { if (item.status === 'found') { let updatedBlock = item.fullMatch; // 1. {{Dead link...}} లేదా {{నెట్ ఊడె...}} ట్యాగ్‌ను తొలగించడం updatedBlock = updatedBlock.replace(/\{\{\s*(dead\s*link|నెట్\s*ఊడె|deadlink)[^}]*\}\}/gi, ''); // 2. archive-url మరియు archive-date లను Cite టెంప్లేట్ లోపల సరిగ్గా అమర్చడం if (/\|?\s*archive-?url\s*=/i.test(updatedBlock)) { updatedBlock = updatedBlock.replace(/(\|\s*archive-?url\s*=\s*)[^\|\}]*/i, `$1${item.archiveUrl}`); } else if (/\{\{\s*(Cite|సైట్)/i.test(updatedBlock)) { updatedBlock = updatedBlock.replace(/(\}\}\s*)(<\/ref>)?$/i, ` | archive-url = ${item.archiveUrl} | archive-date = ${item.archiveDate} | url-status = dead }}$2`); } else { updatedBlock = updatedBlock.replace(/(<\/ref>)$/i, ` [${item.archiveUrl} Archived] $1`); } wikitext = wikitext.replace(item.fullMatch, updatedBlock); } }); await api.postWithEditToken({ action: 'edit', title: pageTitle, text: wikitext, summary: 'డెడ్ లింకుల సహాయకి ద్వారా ఆర్కైవ్ లింక్ జోడించబడింది, {{Dead link}} ట్యాగ్ తొలగించబడింది' }); alert('మార్పులు విజయవంతంగా సేవ్ అయ్యాయి!'); location.reload(); } catch (err) { alert('సేవ్ చేయడంలో విఫలమైంది: ' + err); $('#dl-save-btn').prop('disabled', false).text('మార్పులను సేవ్ చేయి'); } } function initDeadLinkCheck() { createUI(); scanDeadLinks(); } $(document).ready(function () { const portletId = mw.config.get('skin') === 'vector-2022' ? 'p-cactions' : 'p-tb'; const link = mw.util.addPortletLink( portletId, '#', '🔗 డెడ్ లింకులు తనిఖీ చేయి', 't-deadlink-checker', 'డెడ్ లింకులు తనిఖీ చేయి' ); if (link) { $(link).on('click', function (e) { e.preventDefault(); initDeadLinkCheck(); }); } }); }); /* <nowiki> * sfnHarvFixer.js * ----------------------------------------------------------------------- * వర్గం:Harv and Sfn no-target errors లోని పేజీలను వరుసగా (queue) తీసుకుని, * {{sfn}}/{{harv}}/{{harvnb}}/{{harvtxt}} వంటి షార్ట్ సైటేషన్లు * ఏ పూర్తి {{cite ...}}/{{citation}} టెంప్లేట్‌కు లింక్ కావట్లేదో గుర్తించి, * human-in-the-loop popup ద్వారా సరిదిద్దటానికి సాయం చేసే యూజర్‌స్క్రిప్ట్. * * వాడకం: * 1. ఈ ఫైల్‌ను మీ commons.js / groupJs లో దిగుమతి చేసుకోండి: * importScript('User:YourName/sfnHarvFixer.js'); * 2. ఏ పేజీలోనైనా (ప్రాధాన్యంగా ఏ ఆర్టికల్ మీదైనా) ఎడమవైపు టూల్స్ మెనూలో * "Sfn/Harv fixer" లింక్ కనిపిస్తుంది. దానిపై నొక్కితే ఫ్లోటింగ్ ప్యానెల్ తెరుచుకుంటుంది. * 3. "క్యూ ప్రారంభించు" నొక్కితే వర్గంలోని అన్ని పేజీల జాబితా తెచ్చి, * ఒక్కో పేజీని API ద్వారా తనిఖీ చేస్తూ వెళ్తుంది. ఎర్రర్లు లేని పేజీలను * ఆటోమేటిక్‌గా దాటవేస్తుంది (auto-skip), ఎర్రర్లు ఉన్న చోట ఆగి మీకు చూపిస్తుంది. * 4. ప్రతి flagged sfn/harv కాల్ కోసం సూచించిన సరైన anchor (దగ్గరి పోలిక) చూపిస్తుంది. * మీరు "సూచనను స్వీకరించు" నొక్కి auto-fix చేయవచ్చు, లేదా టెక్స్ట్‌బాక్స్‌లో * మాన్యువల్‌గా సరిదిద్దవచ్చు, లేదా ఆ పేజీని స్కిప్ చేయవచ్చు. * 5. "సేవ్ చేసి తదుపరి" నొక్కితే API ద్వారా ఎడిట్ సేవ్ అయ్యి తర్వాతి పేజీకి వెళ్తుంది. * * గమనిక: CITEREF యాంకర్ నిర్మాణం ఇక్కడ Module:Citation/CS1 లాజిక్‌కు దగ్గరి * అంచనా (approximation) మాత్రమే. చిన్న ఎడ్జ్-కేసుల్లో (editor-only citations, * అసాధారణ ref= విలువలు, etc.) తప్పుడు సూచనలు రావచ్చు కాబట్టి ఎప్పుడూ * "సూచనను స్వీకరించు" నొక్కే ముందు కంటితో సరిచూసుకోండి. ఇది పూర్తి ఆటోమేషన్ * కాదు — ప్రతి సేవ్‌కు మీ ఆమోదం అవసరం. * ----------------------------------------------------------------------- */ (function () { 'use strict'; /* ================= CONFIG ================= */ var CONFIG = { // అవసరమైతే ఖచ్చితమైన వర్గం పేరు సరిచూసుకోండి (ఖాళీ స్పేస్‌లు సరిగ్గా ఉండాలి). category: 'వర్గం:Harv and Sfn no-target errors', editSummary: 'సవరణ: Harv/Sfn no-target ఎర్రర్ సరిదిద్దాను (sfnHarvFixer.js)', // sfn/harv కుటుంబ టెంప్లేట్లు (redirect పేర్లు అవసరమైతే జోడించండి) shortCiteNames: ['sfn', 'sfnp', 'sfnm', 'harv', 'harvnb', 'harvtxt', 'harvcol', 'harvcolnb', 'harvc'], // పూర్తి సైటేషన్ టెంప్లేట్ల గుర్తింపు రెగెక్స్ (cite XXX, citation) fullCiteRegex: /^(cite[\s_-]|citation$)/i, queueStorageKey: 'sfnHarvFixer_queue_v1', posStorageKey: 'sfnHarvFixer_pos_v1', apiDelayMs: 600, // auto-skip చేసేటప్పుడు API పై ఒత్తిడి తగ్గించడానికి bibliographyHeading: 'గ్రంథసూచి' // కొత్త సైటేషన్లు చేర్చేటప్పుడు వాడే ఉప-విభాగం పేరు }; if (mw.config.get('wgUserName') === null) { console.warn('[sfnHarvFixer] లాగిన్ కాలేదు కాబట్టి స్క్రిప్ట్ ఆగిపోయింది.'); return; // లాగిన్ కాకుండా సేవ్ చేయలేం } console.log('[sfnHarvFixer] స్క్రిప్ట్ లోడ్ అయ్యింది, mw.loader.using ప్రారంభం'); mw.loader.using(['mediawiki.api', 'mediawiki.util', 'mediawiki.ForeignApi'], init); function init() { console.log('[sfnHarvFixer] init() ప్రారంభమైంది'); // స్కిన్‌ను బట్టి 'toolbox' పోర్ట్‌లెట్ వేరే id తో ఉండొచ్చు, లేదా దాచబడి ఉండొచ్చు // (ఉదా. Vector 2022 లో 'ఉపకరణాలు' మెనూ కుడివైపు కుదించి ఉంటుంది). // కాబట్టి వరుసగా చాలా చోట్ల ప్రయత్నించి, మొదట పనిచేసిన చోట లింక్ పెడతాం. var targets = ['p-tb', 'p-cactions', 'p-views', 'p-personal']; var link = null; for (var i = 0; i < targets.length; i++) { try { link = mw.util.addPortletLink( targets[i], '#', 'Sfn/Harv fixer', 't-sfnharvfixer', 'Harv/Sfn no-target ఎర్రర్లు సరిదిద్దటానికి ప్యానెల్ తెరవండి' ); if (link) { console.log('[sfnHarvFixer] లింక్ చేర్చబడింది: ' + targets[i]); break; } } catch (e) { console.warn('[sfnHarvFixer] ' + targets[i] + ' లో లింక్ చేర్చడం విఫలమైంది', e); } } if (link) { link.addEventListener('click', function (e) { e.preventDefault(); openPanel(); }); } else { // ఏ పోర్ట్‌లెట్‌లోనూ చేర్చలేకపోతే, పేజీ దిగువ-కుడి మూలలో స్థిర బటన్ చూపిస్తాం console.warn('[sfnHarvFixer] ఏ portlet దొరకలేదు — floating బటన్ చూపిస్తున్నాం'); var fab = document.createElement('button'); fab.textContent = 'Sfn/Harv fixer'; fab.style.cssText = 'position:fixed;bottom:20px;right:20px;z-index:10000;' + 'padding:8px 12px;background:#36c;color:#fff;border:none;border-radius:4px;cursor:pointer;box-shadow:0 1px 4px rgba(0,0,0,.4);'; fab.onclick = function () { openPanel(); }; document.body.appendChild(fab); } } var api = null; function getApi() { if (!api) api = new mw.Api(); return api; } /* ================= TEMPLATE PARSER (brace-depth aware) ================= */ function splitTopLevel(str, delim) { var parts = []; var depthCurly = 0, depthBracket = 0; var cur = ''; for (var i = 0; i < str.length; i++) { var ch = str[i]; var two = str.substr(i, 2); if (two === '{{') { depthCurly++; cur += two; i++; continue; } if (two === '}}') { depthCurly--; cur += two; i++; continue; } if (two === '[[') { depthBracket++; cur += two; i++; continue; } if (two === ']]') { depthBracket--; cur += two; i++; continue; } if (ch === delim && depthCurly === 0 && depthBracket === 0) { parts.push(cur); cur = ''; } else { cur += ch; } } parts.push(cur); return parts; } function findTopLevelEquals(str) { var depthCurly = 0, depthBracket = 0; for (var i = 0; i < str.length; i++) { var two = str.substr(i, 2); if (two === '{{') { depthCurly++; i++; continue; } if (two === '}}') { depthCurly--; i++; continue; } if (two === '[[') { depthBracket++; i++; continue; } if (two === ']]') { depthBracket--; i++; continue; } if (str[i] === '=' && depthCurly === 0 && depthBracket === 0) return i; } return -1; } function parseTemplateRaw(raw, start, end) { var inner = raw.slice(2, -2); var parts = splitTopLevel(inner, '|'); var name = parts[0].trim(); var params = []; var posIndex = 1; for (var k = 1; k < parts.length; k++) { var p = parts[k]; var eqIdx = findTopLevelEquals(p); if (eqIdx > -1) { params.push({ name: p.slice(0, eqIdx).trim(), value: p.slice(eqIdx + 1).trim() }); } else { params.push({ name: String(posIndex), value: p.trim() }); posIndex++; } } return { name: name, params: params, raw: raw, start: start, end: end }; } function parseTemplates(text) { var templates = []; var i = 0; while (i < text.length) { if (text[i] === '{' && text[i + 1] === '{') { var start = i; var depth = 1; // '{{' ఇప్పటికే ఒక నెస్టింగ్ లెవెల్ తెరిచింది var j = i + 2; while (j < text.length && depth > 0) { var two = text.substr(j, 2); if (two === '{{') { depth++; j += 2; continue; } if (two === '}}') { depth--; j += 2; continue; } j++; } var raw = text.slice(start, j); if (raw.slice(0, 2) === '{{' && raw.slice(-2) === '}}') { templates.push(parseTemplateRaw(raw, start, j)); } i = j; } else { i++; } } return templates; } function getParam(tpl, name) { for (var i = 0; i < tpl.params.length; i++) { if (tpl.params[i].name.toLowerCase() === name.toLowerCase()) return tpl.params[i].value; } return null; } /* ================= ANCHOR LOGIC ================= */ function stripWikiMarkup(text) { if (!text) return ''; var t = text; t = t.replace(/\[\[([^\]|]*)\|([^\]]*)\]\]/g, '$2'); // [[target|display]] -> display t = t.replace(/\[\[([^\]]*)\]\]/g, '$1'); // [[target]] -> target t = t.replace(/'''''|'''|''/g, ''); // బోల్డ్/ఇటాలిక్ t = t.replace(/<[^>]+>/g, ''); // HTML ట్యాగులు t = t.replace(/\s+/g, ' ').trim(); return t; } function extractYear(text) { if (!text) return null; var m = String(text).match(/(1[0-9]{3}|20[0-9]{2})\s*([a-z])?/i); if (!m) return null; return m[1] + (m[2] || ''); } function collectSurnames(tpl) { var surnames = []; var single = getParam(tpl, 'last') || getParam(tpl, 'surname') || getParam(tpl, 'author'); if (single) surnames.push(stripWikiMarkup(single)); for (var n = 1; n <= 4; n++) { var v = getParam(tpl, 'last' + n) || getParam(tpl, 'surname' + n) || getParam(tpl, 'author' + n); if (v) surnames.push(stripWikiMarkup(v)); } // duplicate తీసివేత (last మరియు last1 ఒకేలా ఉంటే) var seen = {}; return surnames.filter(function (s) { if (seen[s]) return false; seen[s] = true; return true; }); } // పూర్తి సైటేషన్ టెంప్లేట్ నుండి దాని CITEREF యాంకర్ లెక్కించండి. ref=none అయితే null. function computeCitationAnchor(tpl) { var refParam = getParam(tpl, 'ref'); if (refParam && refParam.trim().toLowerCase() === 'none') return null; if (refParam && /sfnref|harvid/i.test(refParam)) { // {{sfnref|...}} ఇచ్చినప్పుడు దాని లోపలి పారామీటర్లే యాంకర్ నిర్మిస్తాయి var inner = parseTemplates(refParam); if (inner.length) { var pos = inner[0].params.filter(function (p) { return /^\d+$/.test(p.name); }).map(function (p) { return stripWikiMarkup(p.value); }); if (pos.length) return 'CITEREF' + pos.join(''); } } else if (refParam && refParam.trim() !== '' && refParam.trim().toLowerCase() !== 'harv') { // స్పష్టమైన ref="ఏదైనా టెక్స్ట్" అయితే అదే యాంకర్ (CITEREF ప్రిఫిక్స్ లేకుండా) return stripWikiMarkup(refParam); } var surnames = collectSurnames(tpl); var year = extractYear(getParam(tpl, 'year') || getParam(tpl, 'date') || getParam(tpl, 'orig-date') || getParam(tpl, 'orig-year')); if (!surnames.length || !year) return null; return 'CITEREF' + surnames.join('') + year; } // sfn/harv కాల్ నుండి అది వెతుకుతున్న యాంకర్ లెక్కించండి. function computeShortCiteAnchor(tpl) { if (/^sfnref$/i.test(tpl.name)) return null; // ఇది టార్గెట్, సోర్స్ కాదు var positional = tpl.params.filter(function (p) { return /^\d+$/.test(p.name); }).map(function (p) { return stripWikiMarkup(p.value); }); if (!positional.length) return null; var last = positional[positional.length - 1]; var yearMatch = last.match(/^(1[0-9]{3}|20[0-9]{2})([a-z])?$/i); var year, surnames; if (yearMatch) { year = yearMatch[0]; surnames = positional.slice(0, -1); } else { var namedYear = getParam(tpl, 'year') || getParam(tpl, 'date') || getParam(tpl, 'y'); if (!namedYear) return null; year = extractYear(namedYear); if (!year) return null; surnames = positional; } if (!surnames.length) return null; return 'CITEREF' + surnames.join('') + year; } function levenshtein(a, b) { var m = a.length, n = b.length; var dp = []; for (var i = 0; i <= m; i++) dp.push([i]); for (var j = 0; j <= n; j++) dp[0][j] = j; for (i = 1; i <= m; i++) { for (j = 1; j <= n; j++) { dp[i][j] = Math.min( dp[i - 1][j] + 1, dp[i][j - 1] + 1, dp[i - 1][j - 1] + (a[i - 1] === b[j - 1] ? 0 : 1) ); } } return dp[m][n]; } /* ================= PAGE ANALYSIS ================= */ // wikitext ఇచ్చి, sfn/harv కాల్స్‌లో ఏవి పూర్తి citation యాంకర్‌తో సరిపోలడం లేదో గుర్తించండి. function analyze(wikitext, debugTitle) { var templates = parseTemplates(wikitext); var anchorMap = {}; // anchor -> [templates] var shortCites = []; templates.forEach(function (tpl) { if (CONFIG.fullCiteRegex.test(tpl.name.trim())) { var a = computeCitationAnchor(tpl); if (a) { if (!anchorMap[a]) anchorMap[a] = []; anchorMap[a].push(tpl); } } }); var shortNameSet = {}; CONFIG.shortCiteNames.forEach(function (n) { shortNameSet[n.toLowerCase()] = true; }); var usedAnchors = {}; // anchor -> true, ఏదైనా sfn/harv కాల్ దీన్ని వెతికిందా అని (సరిపోలినా, పోలకపోయినా) var shortCiteTplCount = 0; templates.forEach(function (tpl) { if (shortNameSet[tpl.name.trim().toLowerCase()]) { shortCiteTplCount++; var expected = computeShortCiteAnchor(tpl); if (expected) usedAnchors[expected] = true; if (expected && !anchorMap[expected]) { // దగ్గరి పోలిక వెతకండి var allAnchors = Object.keys(anchorMap); var best = null, bestDist = Infinity; allAnchors.forEach(function (a) { var d = levenshtein(a, expected); if (d < bestDist) { bestDist = d; best = a; } }); shortCites.push({ tpl: tpl, expected: expected, suggestion: (bestDist <= Math.max(3, Math.floor(expected.length * 0.3))) ? best : null, suggestionDist: bestDist }); } } }); // రివర్స్ కేస్: పూర్తి సైటేషన్‌కు యాంకర్ ఉంది కానీ ఏ sfn/harv కాల్ దాన్ని వెతకటం లేదు // ("Harv warning: There is no link pointing to this citation" తరహా ఎర్రర్). var orphans = []; Object.keys(anchorMap).forEach(function (a) { if (usedAnchors[a]) return; anchorMap[a].forEach(function (tpl) { orphans.push({ tpl: tpl, anchor: a }); }); }); if (window.SFN_HF_DEBUG !== false) { var allNames = templates.map(function (t) { return t.name.trim(); }); var uniqueNames = allNames.filter(function (n, i) { return allNames.indexOf(n) === i; }); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] పేజీ: ' + debugTitle); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] మొత్తం టెంప్లేట్లు: ' + templates.length + ', యూనిక్ పేర్లు:', uniqueNames); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] shortCite (sfn/harv) కాల్స్ కనుగొన్నవి: ' + shortCiteTplCount); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] fullCite యాంకర్లు లెక్కించినవి: ' + Object.keys(anchorMap).length, Object.keys(anchorMap)); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] issues (broken sfn/harv):', shortCites.length); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] orphans (unused citation anchors):', orphans.length); } return { templates: templates, anchorMap: anchorMap, issues: shortCites, orphans: orphans }; } function checkPageCategoryMembership(title, cb) { getApi().get({ action: 'query', prop: 'categories', titles: title, clcategories: CONFIG.category, cllimit: 1, format: 'json' }).done(function (data) { var pages = data.query && data.query.pages; if (!pages) { cb(null); return; } var pageId = Object.keys(pages)[0]; var page = pages[pageId]; cb(!!(page && page.categories && page.categories.length)); }).fail(function () { cb(null); }); } function checkCurrentPage() { if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') !== 0) { statusEl.textContent = 'ఇది ఆర్టికల్ (ns0) పేజీ కాదు — ఏదైనా వ్యాసం తెరిచి మళ్ళీ ప్రయత్నించండి.'; bodyEl.innerHTML = ''; return; } var title = mw.config.get('wgPageName').replace(/_/g, ' '); progressEl.textContent = 'ఒకే-పేజీ మోడ్'; statusEl.textContent = title + ' తనిఖీ చేస్తోంది...'; bodyEl.innerHTML = ''; checkPageCategoryMembership(title, function (isMember) { var membershipNote; if (isMember === true) { membershipNote = '✅ ఈ పేజీ "' + CONFIG.category + '" లో సభ్యురాలు. '; } else if (isMember === false) { membershipNote = '⚠️ ఈ పేజీ "' + CONFIG.category + '" లో లేదు (ఇప్పటికే సరిదిద్దబడిందేమో, లేదా వేరే వర్గం పేజీ). అయినా తనిఖీ కొనసాగిస్తున్నాం. '; } else { membershipNote = '(వర్గం సభ్యత్వం తనిఖీ చేయడం విఫలమైంది) '; } fetchWikitext(title, function (wikitext) { if (wikitext === null) { statusEl.textContent = membershipNote + title + ' — పేజీ కంటెంట్ దొరకలేదు.'; return; } var result = analyze(wikitext, title); if (!result.issues.length && !result.orphans.length) { statusEl.textContent = membershipNote + title + ' — sfn/harv ఎర్రర్లు కనిపించలేదు. ✓'; return; } statusEl.textContent = membershipNote; renderIssues(title, wikitext, result, 'single', membershipNote + ' '); }); }); } /* ================= QUEUE MANAGEMENT ================= */ function fetchCategoryMembers(category, cont, acc, cb) { acc = acc || []; var params = { action: 'query', list: 'categorymembers', cmtitle: category, cmlimit: 500, cmnamespace: 0, format: 'json' }; if (cont) params.cmcontinue = cont; getApi().get(params).done(function (data) { var members = (data.query && data.query.categorymembers) || []; members.forEach(function (m) { acc.push(m.title); }); if (data.continue && data.continue.cmcontinue) { fetchCategoryMembers(category, data.continue.cmcontinue, acc, cb); } else { cb(acc); } }).fail(function () { cb(acc); }); } function loadQueue(force, cb) { var stored = mw.storage.get(CONFIG.queueStorageKey); if (stored && !force) { try { cb(JSON.parse(stored)); return; } catch (e) { /* fallthrough */ } } fetchCategoryMembers(CONFIG.category, null, [], function (titles) { mw.storage.set(CONFIG.queueStorageKey, JSON.stringify(titles)); mw.storage.set(CONFIG.posStorageKey, '0'); cb(titles); }); } function getPos() { return parseInt(mw.storage.get(CONFIG.posStorageKey) || '0', 10); } function setPos(p) { mw.storage.set(CONFIG.posStorageKey, String(p)); } function fetchWikitextBatch(titles, cb) { getApi().get({ action: 'query', prop: 'revisions', rvprop: 'content', rvslots: 'main', titles: titles.join('|'), format: 'json' }).done(function (data) { var result = {}; var pages = data.query && data.query.pages; if (pages) { Object.keys(pages).forEach(function (pid) { var page = pages[pid]; if (page.missing !== undefined || !page.revisions) { result[page.title] = null; return; } var rev = page.revisions[0]; var content = rev.slots ? rev.slots.main['*'] : rev['*']; result[page.title] = content; }); } cb(result); }).fail(function () { cb({}); }); } function fetchWikitext(title, cb) { getApi().get({ action: 'query', prop: 'revisions', rvprop: 'content|timestamp', rvslots: 'main', titles: title, format: 'json' }).done(function (data) { var pages = data.query && data.query.pages; if (!pages) { cb(null); return; } var pageId = Object.keys(pages)[0]; var page = pages[pageId]; if (!page || page.missing !== undefined || !page.revisions) { cb(null); return; } var rev = page.revisions[0]; var content = rev.slots ? rev.slots.main['*'] : rev['*']; cb(content); }).fail(function () { cb(null); }); } function saveWikitext(title, newText, summary, cb) { getApi().postWithToken('csrf', { action: 'edit', title: title, text: newText, summary: summary, bot: false, minor: true }).done(function (data) { cb(!!(data && data.edit && data.edit.result === 'Success'), data); }).fail(function (err) { cb(false, err); }); } function triageQueue() { statusEl.textContent = 'క్యూ లోడ్ అవుతోంది...'; bodyEl.innerHTML = ''; loadQueue(false, function (titles) { progressEl.textContent = 'ట్రయేజ్ మోడ్: ' + titles.length + ' పేజీలు'; var buckets = { clean: [], quick: [], manual: [], failed: [] }; var idx = 0; var batchSize = 50; function processBatch() { if (idx >= titles.length) { renderTriageResults(buckets); return; } var batch = titles.slice(idx, idx + batchSize); statusEl.textContent = 'ట్రయేజ్: ' + idx + ' / ' + titles.length + ' పేజీలు తనిఖీ చేయబడ్డాయి...'; fetchWikitextBatch(batch, function (contents) { batch.forEach(function (t) { var wt = contents[t]; if (wt === undefined || wt === null) { buckets.failed.push(t); return; } var result = analyze(wt, t); if (!result.issues.length && !result.orphans.length) { buckets.clean.push(t); return; } var hasSuggestion = result.issues.some(function (iss) { return !!iss.suggestion; }); if (hasSuggestion) buckets.quick.push(t); else buckets.manual.push(t); }); idx += batchSize; setTimeout(processBatch, CONFIG.apiDelayMs); }); } processBatch(); }); } function renderTriageResults(buckets) { statusEl.textContent = 'ట్రయేజ్ పూర్తయింది — త్వరగా ఫిక్స్: ' + buckets.quick.length + ', మాన్యువల్ అవసరం: ' + buckets.manual.length + ', క్లీన్: ' + buckets.clean.length + (buckets.failed.length ? ', విఫలం: ' + buckets.failed.length : ''); bodyEl.innerHTML = ''; function renderList(heading, arr, color) { if (!arr.length) return; var h = document.createElement('div'); h.style.cssText = 'font-weight:bold;margin-top:10px;color:' + color + ';'; h.textContent = heading + ' (' + arr.length + ')'; bodyEl.appendChild(h); var ul = document.createElement('ul'); ul.style.cssText = 'margin:4px 0 0 0;padding-left:18px;max-height:220px;overflow:auto;font-size:12px;'; arr.forEach(function (t) { var li = document.createElement('li'); var a = document.createElement('a'); a.href = mw.util.getUrl(t); a.target = '_blank'; a.textContent = t; li.appendChild(a); ul.appendChild(li); }); bodyEl.appendChild(ul); } renderList('🟢 త్వరగా ఫిక్స్ చేయగలిగేవి (కనీసం ఒక సూచన ఉంది)', buckets.quick, '#0a7d28'); renderList('🟠 మాన్యువల్ అవసరం (సూచన లేదు — మిస్సింగ్ citation కావొచ్చు)', buckets.manual, '#b35c00'); renderList('⚪ ఇప్పటికే క్లీన్ (false-positive కావొచ్చు)', buckets.clean, '#888'); if (buckets.failed.length) renderList('❌ తనిఖీ విఫలమైంది', buckets.failed, '#c00'); var note = document.createElement('div'); note.style.cssText = 'margin-top:10px;font-size:11px;color:#888;'; note.textContent = 'ఒక్కో లింక్ కొత్త ట్యాబ్‌లో తెరుచుకుంటుంది. ఆ పేజీలో "ప్రస్తుత పేజీని తనిఖీ చేయి" నొక్కి సరిదిద్దండి.'; bodyEl.appendChild(note); } var enApi = null; function getEnApi() { if (!enApi) enApi = new mw.ForeignApi('https://en.wikipedia.org/w/api.php'); return enApi; } function fetchEnglishTitle(teTitle, cb) { getApi().get({ action: 'query', prop: 'langlinks', titles: teTitle, lllang: 'en', format: 'json' }).done(function (data) { var pages = data.query && data.query.pages; if (!pages) { cb(null); return; } var pid = Object.keys(pages)[0]; var page = pages[pid]; if (page && page.langlinks && page.langlinks.length) { cb(page.langlinks[0]['*']); } else { cb(null); } }).fail(function () { cb(null); }); } function fetchEnglishWikitext(enTitle, cb) { getEnApi().get({ action: 'query', prop: 'revisions', rvprop: 'content', rvslots: 'main', titles: enTitle, format: 'json' }).done(function (data) { var pages = data.query && data.query.pages; if (!pages) { cb(null); return; } var pid = Object.keys(pages)[0]; var page = pages[pid]; if (!page || page.missing !== undefined || !page.revisions) { cb(null); return; } var rev = page.revisions[0]; var content = rev.slots ? rev.slots.main['*'] : rev['*']; cb(content); }).fail(function () { cb(null); }); } // ఆంగ్ల వ్యాసంలో, ఇచ్చిన anchor కు సరిపోయే పూర్తి సైటేషన్ టెంప్లేట్‌ను వెతకండి function findEnglishCitationForAnchor(enWikitext, targetAnchor) { var enTemplates = parseTemplates(enWikitext); var match = null; enTemplates.forEach(function (t) { if (match) return; if (CONFIG.fullCiteRegex.test(t.name.trim())) { var a = computeCitationAnchor(t); if (a === targetAnchor) match = t; } }); return match; } // wikitext లో {{Reflist}} తర్వాత (దొరకకపోతే మొదటి వర్గం లింక్ ముందు, లేదా చివర్లో) కొత్త సైటేషన్లు చేర్చండి function insertAdditions(wikitext, additions) { if (!additions.length) return wikitext; var citeBlock = additions.map(function (a) { return '* ' + a; }).join('\n'); // 1) ఇప్పటికే గ్రంథసూచి/పుస్తకాలు వంటి heading ఉందేమో చూడండి — ఉంటే దాని కిందే చేర్చండి var biblioHeadingRegex = /^(={2,4})\s*(గ్రంథసూచి|పుస్తకాలు|Bibliography)\s*\1\s*$/im; var bm = wikitext.match(biblioHeadingRegex); if (bm) { var afterBiblio = bm.index + bm[0].length; return wikitext.slice(0, afterBiblio) + '\n' + citeBlock + wikitext.slice(afterBiblio); } var newSection = '\n=== ' + CONFIG.bibliographyHeading + ' ===\n' + citeBlock + '\n'; // 2) 'మూలాలు' heading ఉందేమో చూడండి — ఉంటే దాని కింద కొత్త ఉప-విభాగం సృష్టించండి var refHeadingRegex = /^(={2,3})\s*మూలాలు\s*\1\s*$/im; var rm = wikitext.match(refHeadingRegex); if (rm) { var templates = parseTemplates(wikitext); var reflistInSection = null; templates.forEach(function (t) { if (!reflistInSection && /^reflist$/i.test(t.name.trim()) && t.start > rm.index) reflistInSection = t; }); if (reflistInSection) { return wikitext.slice(0, reflistInSection.end) + newSection + wikitext.slice(reflistInSection.end); } var afterRefHeading = rm.index + rm[0].length; return wikitext.slice(0, afterRefHeading) + newSection + wikitext.slice(afterRefHeading); } // 3) 'మూలాలు' heading కూడా లేకపోతే — {{Reflist/<references> తర్వాత, లేదా // నావిగేషన్ మూస/వర్గం లింక్‌లలో ఏది ముందు వస్తే దాని ముందు, లేదా చివర్లో var templates2 = parseTemplates(wikitext); var reflistTpl = null; templates2.forEach(function (t) { if (!reflistTpl && /^reflist$/i.test(t.name.trim())) reflistTpl = t; }); if (reflistTpl) { return wikitext.slice(0, reflistTpl.end) + newSection + wikitext.slice(reflistTpl.end); } var refTagMatch = wikitext.match(/<references[^>]*\/?>(?:[\s\S]*?<\/references>)?/i); if (refTagMatch) { var afterRefTag = refTagMatch.index + refTagMatch[0].length; return wikitext.slice(0, afterRefTag) + newSection + wikitext.slice(afterRefTag); } // నావిగేషన్ మూస (navbox) లేదా వర్గం లింక్ — ఏది ముందు వస్తే దాని ముందే చేర్చండి, // లేకపోతే బాహ్య లింకుల తర్వాతే నావ్‌బాక్స్ కనిపిస్తుంది కాబట్టి దాని తర్వాత చేరితే తప్పు స్థానంలో పడుతుంది var candidates = []; var catIdx = wikitext.search(/\[\[వర్గం:/); if (catIdx > -1) candidates.push(catIdx); templates2.forEach(function (t) { if (/నావిగేషన్|navbox/i.test(t.name)) candidates.push(t.start); }); if (candidates.length) { var insertIdx = Math.min.apply(null, candidates); return wikitext.slice(0, insertIdx) + newSection + '\n' + wikitext.slice(insertIdx); } return wikitext + newSection; } /* ================= UI ================= */ var panel, bodyEl, statusEl, progressEl; function openPanel() { if (panel) { panel.style.display = 'block'; return; } panel = document.createElement('div'); panel.style.cssText = 'position:fixed;top:60px;right:20px;width:520px;max-height:85vh;overflow:auto;' + 'background:#fff;border:1px solid #a2a9b1;box-shadow:0 2px 8px rgba(0,0,0,.3);z-index:10000;' + 'font-family:sans-serif;font-size:13px;border-radius:4px;'; var header = document.createElement('div'); header.style.cssText = 'background:#eaecf0;padding:8px 10px;font-weight:bold;display:flex;justify-content:space-between;align-items:center;border-bottom:1px solid #a2a9b1;cursor:move;user-select:none;'; header.innerHTML = '<span>⠿ Sfn/Harv no-target fixer</span>'; var closeBtn = document.createElement('span'); closeBtn.textContent = '✕'; closeBtn.style.cssText = 'cursor:pointer;padding:0 4px;'; closeBtn.onclick = function () { panel.style.display = 'none'; }; header.appendChild(closeBtn); panel.appendChild(header); // హెడర్‌ను పట్టుకుని లాగి ప్యానెల్‌ను తెరపై ఎక్కడికైనా జరపవచ్చు (draggable popup) (function makeDraggable() { var dragging = false, startX, startY, startLeft, startTop; header.addEventListener('mousedown', function (e) { if (e.target === closeBtn) return; // ✕ బటన్‌పై నొక్కితే డ్రాగ్ మొదలవ్వకూడదు dragging = true; var rect = panel.getBoundingClientRect(); // మొదటిసారి డ్రాగ్ చేసినప్పుడు 'right' ఆధారిత పొజిషనింగ్‌ను 'left' కు మారుస్తాం panel.style.left = rect.left + 'px'; panel.style.top = rect.top + 'px'; panel.style.right = 'auto'; startLeft = rect.left; startTop = rect.top; startX = e.clientX; startY = e.clientY; e.preventDefault(); }); document.addEventListener('mousemove', function (e) { if (!dragging) return; var newLeft = startLeft + (e.clientX - startX); var newTop = startTop + (e.clientY - startY); // తెర అంచుల దాటి పూర్తిగా మాయం కాకుండా కొంచెం పరిమితి newLeft = Math.max(-panel.offsetWidth + 60, Math.min(newLeft, window.innerWidth - 60)); newTop = Math.max(0, Math.min(newTop, window.innerHeight - 40)); panel.style.left = newLeft + 'px'; panel.style.top = newTop + 'px'; }); document.addEventListener('mouseup', function () { dragging = false; }); })(); progressEl = document.createElement('div'); progressEl.style.cssText = 'padding:6px 10px;font-size:12px;color:#54595d;border-bottom:1px solid #eaecf0;'; progressEl.textContent = 'క్యూ లోడ్ కాలేదు.'; panel.appendChild(progressEl); var controls = document.createElement('div'); controls.style.cssText = 'padding:8px 10px;border-bottom:1px solid #eaecf0;display:flex;gap:6px;flex-wrap:wrap;'; controls.innerHTML = '<button id="sfnHF_checkCurrent" style="font-weight:bold;background:#36c;color:#fff;">ప్రస్తుత పేజీని తనిఖీ చేయి</button>' + '<button id="sfnHF_triage" style="font-weight:bold;background:#0a7d28;color:#fff;">అన్ని పేజీలను ట్రయేజ్ చేయి</button>' + '<button id="sfnHF_start">క్యూ ప్రారంభించు / కొనసాగించు (బల్క్)</button>' + '<button id="sfnHF_reset">క్యూ రీసెట్ చేయి</button>' + '<button id="sfnHF_skip">ఈ పేజీ స్కిప్</button>'; panel.appendChild(controls); statusEl = document.createElement('div'); statusEl.style.cssText = 'padding:6px 10px;font-size:12px;color:#54595d;'; panel.appendChild(statusEl); bodyEl = document.createElement('div'); bodyEl.style.cssText = 'padding:10px;'; panel.appendChild(bodyEl); document.body.appendChild(panel); document.getElementById('sfnHF_checkCurrent').onclick = function () { checkCurrentPage(); }; document.getElementById('sfnHF_triage').onclick = function () { triageQueue(); }; document.getElementById('sfnHF_start').onclick = function () { startOrContinue(); }; document.getElementById('sfnHF_reset').onclick = function () { if (confirm('క్యూను రీసెట్ చేసి మళ్లీ మొదటి నుండి తీసుకురావాలా?')) { loadQueue(true, function (titles) { updateProgress(titles.length, 0); statusEl.textContent = 'క్యూ రీసెట్ అయ్యింది. "ప్రారంభించు" నొక్కండి.'; }); } }; document.getElementById('sfnHF_skip').onclick = function () { setPos(getPos() + 1); processNext(); }; progressEl.textContent = 'ఏదైనా వ్యాసం తెరిచి "ప్రస్తుత పేజీని తనిఖీ చేయి" నొక్కండి, లేదా బల్క్ క్యూ ప్రారంభించండి.'; } function updateProgress(total, pos) { progressEl.textContent = 'పురోగతి: ' + pos + ' / ' + total + ' పేజీలు తనిఖీ చేయబడ్డాయి'; } function startOrContinue() { statusEl.textContent = 'క్యూ లోడ్ అవుతోంది...'; loadQueue(false, function (titles) { updateProgress(titles.length, getPos()); processNext(); }); } var autoSkipping = false; function processNext() { var titles = JSON.parse(mw.storage.get(CONFIG.queueStorageKey) || '[]'); var pos = getPos(); updateProgress(titles.length, pos); bodyEl.innerHTML = ''; if (pos >= titles.length) { statusEl.textContent = 'క్యూ పూర్తయింది! అన్ని పేజీలు తనిఖీ చేయబడ్డాయి.'; return; } var title = titles[pos]; statusEl.textContent = 'తనిఖీ చేస్తోంది: ' + title + ' ...'; fetchWikitext(title, function (wikitext) { if (wikitext === null) { statusEl.textContent = title + ' — పేజీ దొరకలేదు, స్కిప్ చేస్తున్నాం.'; setPos(pos + 1); setTimeout(processNext, CONFIG.apiDelayMs); return; } var result = analyze(wikitext, title); if (!result.issues.length && !result.orphans.length) { // ఎర్రర్లు కనిపించలేదు — ఆటోమేటిక్‌గా తదుపరికి వెళ్ళు statusEl.textContent = title + ' — ఎర్రర్లు కనిపించలేదు (auto-skip).'; setPos(pos + 1); setTimeout(processNext, CONFIG.apiDelayMs); return; } renderIssues(title, wikitext, result); }); } function renderIssues(title, wikitext, result, mode, prefixNote) { mode = mode || 'queue'; var summaryParts = []; if (result.issues.length) summaryParts.push(result.issues.length + ' broken sfn/harv'); if (result.orphans.length) summaryParts.push(result.orphans.length + ' అనుసంధానం లేని (orphan) citation యాంకర్లు'); statusEl.innerHTML = (prefixNote || '') + '<a href="' + mw.util.getUrl(title) + '" target="_blank">' + title + '</a> — ' + (summaryParts.length ? summaryParts.join(', ') + ' కనుగొనబడ్డాయి' : 'సమస్యలు కనుగొనబడ్డాయి'); var allAnchors = Object.keys(result.anchorMap); if (allAnchors.length) { var anchorBox = document.createElement('details'); anchorBox.style.cssText = 'margin-bottom:10px;border:1px solid #c8ccd1;border-radius:4px;padding:6px 8px;background:#f8f9fa;font-size:12px;'; var summaryEl = document.createElement('summary'); summaryEl.style.cssText = 'cursor:pointer;font-weight:bold;'; summaryEl.textContent = 'ఈ పేజీలో లభ్యమైన పూర్తి సైటేషన్ యాంకర్లు (' + allAnchors.length + ') — కంటితో పోల్చి చూడండి'; anchorBox.appendChild(summaryEl); var ul = document.createElement('ul'); ul.style.cssText = 'margin:6px 0 0 0;padding-left:18px;max-height:150px;overflow:auto;font-family:monospace;'; allAnchors.forEach(function (a) { var li = document.createElement('li'); li.textContent = a; ul.appendChild(li); }); anchorBox.appendChild(ul); bodyEl.appendChild(anchorBox); } else { var noneNote = document.createElement('div'); noneNote.style.cssText = 'margin-bottom:10px;padding:6px 8px;background:#fef6e7;border:1px solid #e0c88a;border-radius:4px;font-size:12px;'; noneNote.textContent = '⚠️ ఈ పేజీలో ఏ పూర్తి సైటేషన్ యాంకర్ దొరకలేదు — పుస్తకాలు/వ్యాసాలు విభాగం ఖాళీగా ఉందేమో పరిశీలించండి.'; bodyEl.appendChild(noneNote); } var editedText = wikitext; var fixes = []; // {oldRaw, newRaw} var additions = []; // కొత్తగా చేర్చాల్సిన పూర్తి సైటేషన్ టెంప్లేట్ల raw టెక్స్ట్ var suggestionIssues = result.issues.filter(function (i) { return !!i.suggestion; }); var noSuggestionIssues = result.issues.filter(function (i) { return !i.suggestion; }); // suggestion ఉన్న సమస్యలు — ఒక్కోదానికి ఒక్కో బాక్స్ (accept సూచన), ఇక్కడ డూప్లికేషన్ సమస్య లేదు suggestionIssues.forEach(function (issue) { var box = document.createElement('div'); box.style.cssText = 'border:1px solid #ddd;border-radius:4px;padding:8px;margin-bottom:10px;background:#f8f9fa;'; var raw = document.createElement('div'); raw.style.cssText = 'font-family:monospace;font-size:12px;background:#fff;padding:4px 6px;border:1px solid #eee;margin-bottom:6px;word-break:break-all;'; raw.textContent = issue.tpl.raw; box.appendChild(raw); var info = document.createElement('div'); info.style.cssText = 'margin-bottom:6px;'; info.innerHTML = 'వెతుకుతున్న యాంకర్: <code>' + issue.expected + '</code><br>' + 'సూచన (దగ్గరి పోలిక, distance=' + issue.suggestionDist + '): <code>' + issue.suggestion + '</code>'; box.appendChild(info); var editArea = document.createElement('textarea'); editArea.style.cssText = 'width:100%;font-family:monospace;font-size:12px;box-sizing:border-box;'; editArea.rows = 2; editArea.value = issue.tpl.raw; box.appendChild(editArea); var btnRow = document.createElement('div'); btnRow.style.cssText = 'margin-top:6px;display:flex;gap:6px;'; var acceptBtn = document.createElement('button'); acceptBtn.textContent = 'సూచనను స్వీకరించు'; acceptBtn.onclick = function () { // suggestion యాంకర్‌కు అనుగుణంగా ఉన్న citation నుండి last/year తీసుకుని // sfn పారామీటర్లను తిరిగి కడతాము (ఉన్న p=/pp= వంటి named params అలాగే ఉంచుతూ) var srcTpl = result.anchorMap[issue.suggestion][0]; var surnames = collectSurnames(srcTpl); var year = extractYear(getParam(srcTpl, 'year') || getParam(srcTpl, 'date')); var namedParams = issue.tpl.params.filter(function (p) { return !/^\d+$/.test(p.name); }); var newParts = ['{{' + issue.tpl.name]; surnames.forEach(function (s) { newParts.push('|' + s); }); if (year) newParts.push('|' + year); namedParams.forEach(function (p) { newParts.push('|' + p.name + '=' + p.value); }); var newRaw = newParts.join('') + '}}'; editArea.value = newRaw; editArea.style.background = '#d5fdf4'; }; btnRow.appendChild(acceptBtn); var markDoneBtn = document.createElement('button'); markDoneBtn.textContent = 'ఈ మార్పు వర్తింపజేయి'; markDoneBtn.onclick = function () { fixes.push({ oldRaw: issue.tpl.raw, newRaw: editArea.value }); box.style.opacity = '0.5'; markDoneBtn.disabled = true; markDoneBtn.textContent = '✓ జోడించబడింది'; }; btnRow.appendChild(markDoneBtn); box.appendChild(btnRow); bodyEl.appendChild(box); }); // సూచన లేని సమస్యలు — అదే expected anchor కోసం ఎన్ని sfn/harv కాల్స్ ఉన్నా, // "ఆంగ్ల వికీ నుండి తీసుకురా" UI ను ఒక్కసారే (ఒక్కో యాంకర్‌కు ఒకటే) చూపిస్తాం — // దీనివల్ల "ఇప్పటికే స్టేజ్ చేశారు" అనే మెసేజ్ మళ్ళీ మళ్ళీ రావాల్సిన పనిలేదు. var anchorGroups = {}; // expected -> [issues] var anchorGroupOrder = []; noSuggestionIssues.forEach(function (issue) { if (!anchorGroups[issue.expected]) { anchorGroups[issue.expected] = []; anchorGroupOrder.push(issue.expected); } anchorGroups[issue.expected].push(issue); }); anchorGroupOrder.forEach(function (expected) { var groupIssues = anchorGroups[expected]; var box = document.createElement('div'); box.style.cssText = 'border:1px solid #ddd;border-radius:4px;padding:8px;margin-bottom:10px;background:#f8f9fa;'; var info = document.createElement('div'); info.style.cssText = 'margin-bottom:6px;'; info.innerHTML = 'వెతుకుతున్న యాంకర్: <code>' + expected + '</code>' + (groupIssues.length > 1 ? ' — ఈ యాంకర్ కోసం ' + groupIssues.length + ' sfn/harv కాల్స్ ఉన్నాయి (అన్నింటికీ ఒకే మూలం సరిపోతుంది):' : ':'); box.appendChild(info); var rawList = document.createElement('div'); rawList.style.cssText = 'font-family:monospace;font-size:12px;background:#fff;padding:4px 6px;border:1px solid #eee;margin-bottom:6px;max-height:90px;overflow:auto;'; groupIssues.forEach(function (issue) { var line = document.createElement('div'); line.style.cssText = 'word-break:break-all;padding:1px 0;'; line.textContent = issue.tpl.raw; rawList.appendChild(line); }); box.appendChild(rawList); var noteLine = document.createElement('div'); noteLine.style.cssText = 'margin-bottom:6px;color:#666;font-size:12px;'; noteLine.textContent = 'పోలిక దొరకలేదు — పూర్తి సైటేషన్ లేకపోవచ్చు, లేదా మాన్యువల్‌గా సరిదిద్దాలి.'; box.appendChild(noteLine); var importBtn = document.createElement('button'); importBtn.textContent = 'ఆంగ్ల వికీ నుండి తీసుకురా'; var importNote = document.createElement('div'); importNote.style.cssText = 'font-size:11px;color:#666;margin-top:4px;'; var importLink = document.createElement('div'); importLink.style.cssText = 'font-size:11px;margin-top:2px;'; var importArea = document.createElement('textarea'); importArea.style.cssText = 'display:none;width:100%;font-family:monospace;font-size:11px;box-sizing:border-box;margin-top:4px;background:#eef7ee;'; importArea.rows = 2; var importAddBtn = document.createElement('button'); importAddBtn.textContent = 'ఈ సైటేషన్‌ను జోడించు'; importAddBtn.style.cssText = 'display:none;margin-top:4px;'; importBtn.onclick = function () { importBtn.disabled = true; importNote.textContent = 'ఆంగ్ల సమాన వ్యాసం కోసం వెతుకుతోంది...'; importLink.innerHTML = ''; fetchEnglishTitle(title, function (enTitle) { if (!enTitle) { importNote.textContent = '⚠️ ఈ వ్యాసానికి ఆంగ్ల వికీపీడియా లింక్ దొరకలేదు. మాన్యువల్‌గా ఈ మూలాన్ని వెతికి పేజీలో నేరుగా జోడించండి.'; importBtn.disabled = false; return; } var enLink = document.createElement('a'); enLink.href = 'https://en.wikipedia.org/wiki/' + encodeURIComponent(enTitle.replace(/ /g, '_')); enLink.target = '_blank'; enLink.textContent = 'en:' + enTitle + ' తెరవండి (అసలు వ్యాసం ఇదేనా అని నిర్ధారించుకోండి)'; importLink.innerHTML = ''; importLink.appendChild(enLink); importNote.textContent = 'en:' + enTitle + ' లో వెతుకుతోంది...'; fetchEnglishWikitext(enTitle, function (enWikitext) { importBtn.disabled = false; if (!enWikitext) { importNote.textContent = '⚠️ ఆంగ్ల వ్యాసం కంటెంట్ దొరకలేదు. మాన్యువల్‌గా పైన లింక్ తెరిచి చూడండి.'; return; } var match = findEnglishCitationForAnchor(enWikitext, expected); if (match) { importArea.value = match.raw; importArea.style.display = 'block'; importAddBtn.style.display = 'inline-block'; importNote.textContent = '✅ సరిపోయే సైటేషన్ దొరికింది — పైన లింక్ తెరిచి ఇది సరైన మూలమేనా అని కంటితో నిర్ధారించుకున్న తర్వాతే జోడించండి.'; } else { importNote.textContent = '⚠️ ఆంగ్ల వ్యాసంలో కూడా సరిపోయే యాంకర్ దొరకలేదు. తదుపరి చేయాల్సినవి: (1) పైన లింక్ తెరిచి ఆ వ్యాసంలో ఈ రచయిత మూలం నిజంగా ఉందో లేదో మాన్యువల్‌గా వెతకండి — పేరు వేరేలా (short name) రాసుంటే మా Levenshtein పోలిక పట్టుకోలేదు కావొచ్చు, (2) ఏమీ దొరక్కపోతే ఈ sfn కాల్ పొరపాటుగా ఉందేమో (తప్పు రచయిత పేరు/సంవత్సరం) పరిశీలించండి, (3) పైన చూపిన ఆంగ్ల టైటిల్ అసలు అసంబద్ధంగా అనిపిస్తే (వేరే విషయం గురించి ఉంటే) ఆ Wikidata లింక్ తప్పుగా ఉందని అర్థం — దీన్ని పట్టించుకోకుండా ఆర్టికల్‌నే నేరుగా వెతకండి.'; } }); }); }; importAddBtn.onclick = function () { additions.push(importArea.value); importAddBtn.disabled = true; importBtn.disabled = true; importAddBtn.textContent = '✓ జోడించడానికి సిద్ధం'; importArea.style.background = '#d5fdf4'; }; var btnRow = document.createElement('div'); btnRow.style.cssText = 'margin-top:6px;display:flex;gap:6px;'; btnRow.appendChild(importBtn); box.appendChild(importLink); box.appendChild(importNote); box.appendChild(importArea); box.appendChild(importAddBtn); box.appendChild(btnRow); bodyEl.appendChild(box); }); if (result.orphans.length) { var orphanHeading = document.createElement('div'); orphanHeading.style.cssText = 'font-weight:bold;margin:6px 0;color:#8b5a00;'; orphanHeading.textContent = 'అనుసంధానం లేని (orphan) citation యాంకర్లు — "Harv warning: There is no link pointing to this citation"'; bodyEl.appendChild(orphanHeading); var orphanIntro = document.createElement('div'); orphanIntro.style.cssText = 'font-size:12px;color:#666;margin-bottom:8px;'; orphanIntro.textContent = 'ఈ మూలాలకు యాంకర్ ఉంది కానీ ఆర్టికల్‌లో ఏ {{sfn}}/{{harv}} వాటిని వెతకటం లేదు. వ్యాసంలో సరైన చోట {{sfn}} జోడించాలి, లేదా ఈ మూలం నిజంగా ఇన్‌లైన్‌గా అవసరం లేకపోతే |ref=none పెట్టి యాంకర్‌ను ఆపవచ్చు.'; bodyEl.appendChild(orphanIntro); } result.orphans.forEach(function (orphan) { var obox = document.createElement('div'); obox.style.cssText = 'border:1px solid #e0c88a;border-radius:4px;padding:8px;margin-bottom:10px;background:#fef9ee;'; var oraw = document.createElement('div'); oraw.style.cssText = 'font-family:monospace;font-size:12px;background:#fff;padding:4px 6px;border:1px solid #eee;margin-bottom:6px;word-break:break-all;'; oraw.textContent = orphan.tpl.raw; obox.appendChild(oraw); var oinfo = document.createElement('div'); oinfo.style.cssText = 'margin-bottom:6px;'; var oSurnames = collectSurnames(orphan.tpl); var oYear = extractYear(getParam(orphan.tpl, 'year') || getParam(orphan.tpl, 'date')); var suggestedSfn = (oSurnames.length && oYear) ? ('{{sfn|' + oSurnames.join('|') + '|' + oYear + '}}') : null; oinfo.innerHTML = 'ఈ citation యాంకర్: <code>' + orphan.anchor + '</code><br>' + (suggestedSfn ? 'ఈ మూలాన్ని ఇన్‌లైన్‌గా ఉదహరించాలంటే వాడాల్సిన రూపం (వ్యాసంలో సరైన వాక్యం తర్వాత మీరే మాన్యువల్‌గా చేర్చాలి): <code>' + suggestedSfn + '</code>' : 'రచయిత/సంవత్సరం లెక్కించలేకపోయాం — ఈ మూలం ref= ద్వారా కస్టమ్ యాంకర్ వాడుతోంది కావొచ్చు.'); obox.appendChild(oinfo); var oEditArea = document.createElement('textarea'); oEditArea.style.cssText = 'width:100%;font-family:monospace;font-size:12px;box-sizing:border-box;'; oEditArea.rows = 2; oEditArea.value = orphan.tpl.raw; obox.appendChild(oEditArea); var obtnRow = document.createElement('div'); obtnRow.style.cssText = 'margin-top:6px;display:flex;gap:6px;'; var refNoneBtn = document.createElement('button'); refNoneBtn.textContent = '|ref=none జోడించు (యాంకర్ ఆపు)'; refNoneBtn.onclick = function () { var withRefNone = oEditArea.value.replace(/\}\}\s*$/, '|ref=none}}'); oEditArea.value = withRefNone; oEditArea.style.background = '#d5fdf4'; }; obtnRow.appendChild(refNoneBtn); var oMarkDoneBtn = document.createElement('button'); oMarkDoneBtn.textContent = 'ఈ మార్పు వర్తింపజేయి'; oMarkDoneBtn.onclick = function () { fixes.push({ oldRaw: orphan.tpl.raw, newRaw: oEditArea.value }); obox.style.opacity = '0.5'; oMarkDoneBtn.disabled = true; oMarkDoneBtn.textContent = '✓ జోడించబడింది'; }; obtnRow.appendChild(oMarkDoneBtn); obox.appendChild(obtnRow); bodyEl.appendChild(obox); }); var saveRow = document.createElement('div'); saveRow.style.cssText = 'margin-top:8px;display:flex;gap:6px;'; var saveBtn = document.createElement('button'); saveBtn.textContent = mode === 'single' ? 'సేవ్ చేయి' : 'సేవ్ చేసి తదుపరి పేజీకి వెళ్ళు'; saveBtn.onclick = function () { if (!fixes.length && !additions.length) { if (!confirm('ఏ మార్పూ వర్తింపజేయలేదు. అయినా కొనసాగించాలా (ఈ పేజీ మారదు)?')) return; if (mode === 'queue') { setPos(getPos() + 1); processNext(); } return; } var newText = wikitext; fixes.forEach(function (f) { newText = newText.split(f.oldRaw).join(f.newRaw); }); var uniqueAdditions = additions.filter(function (a, i) { return additions.indexOf(a) === i; }); newText = insertAdditions(newText, uniqueAdditions); statusEl.textContent = title + ' — సేవ్ చేస్తోంది...'; saveWikitext(title, newText, CONFIG.editSummary, function (ok) { if (ok) { statusEl.textContent = title + ' — సేవ్ అయ్యింది ✓'; } else { statusEl.textContent = title + ' — సేవ్ విఫలమైంది. చేతితో తనిఖీ చేయండి.'; } if (mode === 'queue') { setPos(getPos() + 1); setTimeout(processNext, CONFIG.apiDelayMs); } else if (ok) { // ఒకే-పేజీ మోడ్‌లో: సేవ్ తర్వాత అదే పేజీని మళ్ళీ తనిఖీ చేసి మిగిలిన సమస్యలు చూపిస్తాం setTimeout(function () { checkCurrentPage(); }, CONFIG.apiDelayMs); } }); }; saveRow.appendChild(saveBtn); var skipBtn = document.createElement('button'); skipBtn.textContent = mode === 'single' ? 'మూసివేయి' : 'ఈ పేజీ స్కిప్ (మార్పు లేకుండా)'; skipBtn.onclick = function () { if (mode === 'queue') { setPos(getPos() + 1); processNext(); } else { bodyEl.innerHTML = ''; statusEl.textContent = ''; } }; saveRow.appendChild(skipBtn); bodyEl.appendChild(saveRow); } }()); /* </nowiki> */ 4hz3roflzqb0uke1cfswoil35anz355 0 420216 4942681 4936755 2026-08-23T16:37:22Z Srinivasrjy 31053 4942681 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | other_name = | settlement_type = ప్రాంతం | nicknames = భారతదేశ సముద్ర ముఖద్వారం,<ref name="Etymology of Malabar"/><ref>{{cite book|author=K. V. Krishna Iyer|title=Zamorins of Calicut: From the earliest times to AD 1806|publisher=Norman Printing Bureau, Kozhikode|url=https://archive.org/details/in.gov.ignca.3379|year=1938}}</ref> భారతదేశ సుగంధ ద్రవ్యాల తోట | image_skyline = Braun Calicut Kozhikode UBHD.jpg | image_caption = 1572 నాటి కాలికట్ తీరం, గెర్గ్ బ్రౌన్ వేసిన చిత్రం | image_map = India Malabar Coast locator map.svg | map_alt = | map_caption = మలబార్ తీరాన్ని చూపే పటం | coordinates = {{Coord|12.0167|N|75.2833|E|source:wikidata-and-enwiki-cat-tree_region:IN|display=title,inline}} | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = భారతదేశం | subdivision_type1 = రాష్ట్రాలు | subdivision_type2 = మెట్రో | subdivision_name1 = [[కేరళ]], [[కర్ణాటక]], [[గోవా]], [[పుదుచ్చేరి]], [[తమిళనాడు]] | subdivision_name2 = <!-- for neighbourhoods/suburbs only --> | established_title = <!-- Established --> | established_date = | seat_type = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_density_km2 = 816 | demographics_type1 = భాషలు | demographics1_title1 = అధికారికం | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలం|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL]], IN-TN, IN-PY, IN-KA | blank1_name_sec1 = జిల్లాల సంఖ్య | blank1_info_sec1 = 14 (9 [[కేరళ]]లో, 3 [[కర్ణాటక]]లో, 1 [[పుదుచ్చేరి]]లో, 1 [[తమిళనాడు]]లో) | blank1_name_sec2 = [[శీతోష్ణస్థితి]] | blank1_info_sec2 = ఉష్ణమండల {{small|(కొప్పెన్)}} | website = | demographics1_info1 = [[కొంకణి భాష]], [[మలయాళం]], [[తుళు]], [[కన్నడం]], [[ఇంగ్లీషు]], [[తమిళం]] | blank2_name_sec1 = అతిపెద్ద నగరాలు | blank2_info_sec1 = | blank4_name_sec1 = [[ఐయుసిఎన్ రక్షిత ప్రాంత వర్గాలు|ఐయుసిఎన్ వర్గం]] | official_name = }} '''మలబార్ తీరం''' [[భారత ఉపఖండం]]లోని నైరుతి ప్రాంతం. ఇది భారతదేశంలో [[కొంకణ్]] నుండి [[కన్యాకుమారి]] వరకు విస్తరించి ఉన్న పశ్చిమ తీరప్రాంతాన్ని ఇది సూచిస్తుంది. భౌగోళికంగా, ఇది ఉపఖండంలోని అత్యంత తేమతో కూడిన ప్రాంతాలలో ఒకటి. [[కర్ణాటక]]లోని కెనరా ప్రాంతం, యావత్తు [[కేరళ]] ఇందులో భాగం.<ref name="Erwin Fahlbusch">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=lZUBZlth2qgC&q=Muziris|title=The Encyclodedia of Christianity|last=Fahlbusch|first=Erwin|last2=Bromiley|first2=Geoffrey William|last3=Lochman|first3=Jan Milic|publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing|year=2008|isbn=978-0-8028-2417-2|page=285|author-link=Erwin Fahlbusch|author-link2=Geoffrey W. Bromiley|author-link3=Jan Milic Lochman}}</ref> భారతదేశంలో కెల్లా సముద్ర మట్టం నుండి అత్యంత తక్కువ ఎత్తులో ఉన్న [[కుట్టనాడు]], మలబార్ తీరం లోనే ఉంది. ''కేరళ ధాన్యాగారం'' అని కూడా పేరున్న కుట్టనాడ్, సముద్ర మట్టానికి దిగువన సాగు చేసే ప్రపంచంలోని కొన్ని ప్రదేశాలలో ఒకటి.<ref name="ndtv_2238752">{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/kerala-news/coronavirus-lockdown4-kerala-government-boat-ferries-lone-passenger-sandra-babu-to-help-her-take-exam-2238752|title=Kerala Boat Ferries Lone Passenger To Help Her Take Exam|last=Press Trust of India|date=1 June 2020|work=NDTV|access-date=17 November 2020}}</ref><ref>{{Cite web|last=Suchitra|first=M|date=13 August 2003|title=Thirst below sea level|url=http://www.hindu.com/mag/2003/07/13/stories/2003071300600200.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20190922101804/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-sundaymagazine/thirst-below-sea-level/article28523147.ece|archive-date=22 September 2019|access-date=17 November 2020|website=[[The Hindu]]}}</ref> [[హిమాలయాలు|హిమాలయాల]] వెలుపల పశ్చిమ కనుమల్లోని భారతదేశంలో కెల్లా ఎత్తైన ప్రదేశమైన [[అనముడి|అనైముడి శిఖరం]] మలబార్ తీరానికి సమాంతరంగా ఉంది. మలబార్ తీరానికి సమాంతరంగా ఉన్న ప్రాంతం [[పడమటి కనుమలు|పశ్చిమ కనుమలలో]] ఎత్తైన తూర్పు ప్రాంతం నుండి పశ్చిమాన ఉన్న పల్లపు తీర ప్రాంతం వరకు మెల్లగా వాలుగా దిగుతుంది. తేమతో కూడిన నైరుతి రుతుపవనాలు, [[భారత ఉపఖండం]] లోని దక్షిణ భాగానికి చేరుకున్నప్పుడు, దాని స్థలాకృతి కారణంగా, "[[అరబ్బీ సముద్రం|అరేబియా సముద్ర]] శాఖ", "[[బంగాళాఖాతం|బంగాళాఖాత]] శాఖ" అనే రెండు శాఖలుగా విడిపోతాయి.<ref name="Jain">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=7hOybWJeZN0C&pg=PA110|title=Geography 10|last=RK Jain|publisher=Ratna Sagar|isbn=978-8183320818|page=110|access-date=18 November 2012}}</ref> "అరేబియా సముద్ర శాఖ" మొదట పశ్చిమ కనుమలను తాకుతుంది.<ref name="Together with Social Science Term II">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=oOA1nsSU8JYC&pg=PA112|title=Together with Social Science Term II|publisher=Rachna Sagar|isbn=978-8181373991|page=112|access-date=18 November 2012}}</ref> ఆ విధంగా నైరుతి రుతుపవనాల నుండి వర్షాలు కురిసే మొదటి రాష్ట్రం అనే విశిష్టత [[కేరళ]]కు దక్కింది.<ref name="google6">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=WuBFs6yFRwcC&pg=SL7-PA168|title=The Pearson CSAT Manual 2011|last=Edgar Thorpe, Showick Thorpe|last2=Thorpe Edgar|publisher=Pearson Education India|isbn=978-8131758304|page=7|access-date=18 November 2012}}</ref><ref name="Aggarwal">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=jV6k0FvIC4sC&pg=RA5-PA16|title=A Text Book of Social Sciences|last=N.N. Kher|last2=Jaideep Aggarwal|publisher=Pitambar Publishing|isbn=978-8120914667|page=5|access-date=18 November 2012}}</ref> మలబార్ తీరం భారతదేశ జీవవైవిధ్యానికి ప్రధాన వనరు. == వ్యుత్పత్తి == ''మలబార్'' పదం ''మలనాడ్'' లేదా ''మలవరం'' అనే [[మలయాళం]] పదాన్ని గుర్తుకు తెస్తుంది, దీని అర్థం ''పర్వతాల భూమి''. 'మలబార్' పేరును మొట్టమొదటగా నమోదు చేసింది [[అల్ బెరూని]] (క్రీ.శ. 973-1048), అయితే ఈ పేరు అంతకు ముందు నుండే వాడుకలో ఉంది.<ref name="Etymology of Malabar" /> ఇబ్న్ ఖోర్దాద్బే, అల్-బలాధురి వంటి రచయితలు తమ రచనలలో మలబార్ ఓడరేవులను ప్రస్తావించారు.<ref name="KMMohammad2">Mohammad, K.M. "Arab relations with Malabar Coast from 9th to 16th centuries" Proceedings of the Indian History Congress. Vol. 60 (1999), pp. 226–234.</ref>{{Citation needed|date=October 2024}} విలియం లోగాన్ ప్రకారం, ''మలబార్'' అనే పదం ద్రావిడ పదం ''మల'' (పర్వతం), [[పర్షియన్ భాష|పర్షియన్]]/[[అరబిక్ భాష|అరబిక్]] పదం ''బర్'' (దేశం/ఖండం) కలయిక నుండి ఉద్భవించింది.<ref name="Etymology of Malabar" /><ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/malabarmanual0000loga/page/1/mode/1up|title=Malabar Manual, Vol. 1|last=Logan|first=William|date=1887|publisher=Superintendent, Government Press (Madras)|others=Servants of Knowledge|isbn=978-81-206-0446-9|pages=1}}</ref> ఈ పేరు మొదటి భాగం కాస్మాస్ ఇండికోప్లూస్టెస్ (క్రీ.శ. 6వ శతాబ్దం) రాసిన ''టోపోగ్రఫీ''లో మొదట ధృవీకరించబడింది, ఆ కాలంలోనే అరబ్ నావికులు కేరళను ''మలే'' అని పిలిచేవారని ఇది సూచిస్తుంది. ''టోపోగ్రఫీ''లో ''మలే'' అనే మిరియాల వ్యాపార కేంద్రాన్ని ప్రస్తావించారు, ఇది స్పష్టంగా మలబార్ ('మలే దేశం') కు తన పేరును ఇచ్చింది.<ref>C. A. Innes and F. B. Evans, ''Malabar and Anjengo, volume 1'', Madras District Gazetteers (Madras: Government Press, 1915), p. 2.</ref><ref>M. T. Narayanan, ''[https://books.google.com/books?id=kHtbkuXruzwC Agrarian Relations in Late Medieval Malabar]'' (New Delhi: Northern Book Centre, 2003), xvi–xvii.</ref> ఈ పేరు రెండవ భాగాన్ని అరబిక్ పదం {{Lang|ar-Latn|barr}} ('ఖండం') లేదా దాని పర్షియన్ బంధువు {{Lang|fa-Latn|bar}} ('దేశం') అని పండితులు భావిస్తున్నారు. బ్రిటిష్ వారు వచ్చే వరకు ''మలబార్'' అనే పదాన్ని విదేశీ వాణిజ్య వర్గాల్లో [[కేరళ]]కు వాడుకలో ఉన్న పేరు.<ref name="Etymology of Malabar">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82|title=''Kerala Charitram''|last=Sreedhara Menon|first=A.|date=January 2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415885|edition=2007|location=Kottayam|access-date=19 July 2020}}</ref> అంతకు ముందు, ''మలబార్'' అనే పదాన్ని ఆధునిక కేరళ రాష్ట్రంతో పాటు, నైరుతి తీరంలో కేరళకు ఆనుకుని ఉన్న [[తుళు నాడు]], [[కన్యాకుమారి జిల్లా]]కు కూడా వాడేవారు.<ref>{{Cite web|last=J. Sturrock|year=1894|title=Madras District Manuals - South Canara (Volume-I)|url=https://archive.org/details/dli.csl.3200/page/n1/mode/2up|publisher=Madras Government Press}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/travancorestate00aiyagoog/page/n10/mode/2up|title=The Travancore State Manual|last=V. Nagam Aiya|publisher=Travancore Government Press|year=1906}}</ref> మలబార్ ప్రజలను ''మలబార్లు'' అని పిలిచేవారు. భారతదేశంలోని మొత్తం నైరుతి తీరాన్ని సూచించడానికి మలబార్ అనే పదాన్ని ఉపయోగిస్తూంటారు. ఐరోపా వ్యాపారులు, పండితులూ దక్షిణ భారతదేశం లోనూ, శ్రీలంక లోనూ ఉన్న [[తమిళులు|తమిళులందరినీ]] కూడా మలబార్లనే అనేవారు. 18వ శతాబ్దంలో, జె.పి. ఫాబ్రిషియస్ తన తమిళ-ఇంగ్లీషు నిఘంటువును "డిక్షనరీ ఆఫ్ మలబార్ అండ్ ఇంగ్లీష్" అని అభివర్ణించాడు.<ref>{{Cite book|url=http://archive.org/details/malabarenglishdi00fabr|title=A Malabar and English dictionary|last=Fabricius|first=Johann Philipp|date=1809|publisher=Vepery|others=The Library of Congress}}</ref> ఈ రాష్ట్రాన్ని ''మలబార్'' అని పిలిచిన మొదటి రచయిత [[అల్ బెరూని|అల్-బెరూని]] (క్రీ.శ. 973 - 1048) అయి ఉండవచ్చు.<ref name="Etymology of Malabar"/> ఇబ్న్ ఖోర్దాద్బే, అల్-బలాధురి వంటి రచయితలు తమ రచనలలో మలబార్ ఓడరేవుల గురించి ప్రస్తావించారు.<ref name="KMMohammad">Mohammad, K.M. "Arab relations with Malabar Coast from 9th to 16th centuries" Proceedings of the Indian History Congress. Vol. 60 (1999), pp. 226–234.</ref> అరబ్ రచయితలు ఈ ప్రదేశాన్ని ''మలిబార్'', ''మణిబార్'', ''ములిబార్,'' ''మునిబార్'' అని పేర్కొన్నారు. ''మలబార్'' అంటే ''మలనాడు'' అంటే ''పర్వతాల భూమి'' అని అర్థం. విలియం లోగన్ ప్రకారం, ''మలబార్'' అనే పదం ద్రావిడ పదమైన ''మల'' (పర్వతం), [[పార్సీ భాష|పర్షియన్]] / [[అరబ్బీ భాష|అరబిక్]] పదమైన ''బార్'' (దేశం/ఖండం) ల కలయిక నుండి వచ్చింది.<ref name="Etymology of Malabar"/> == నిర్వచనాలు == [[దస్త్రం:Bekalfortbeach.JPG|thumb|కేరళలోని బేకల్ కోట బీచ్]] చారిత్రకంగా ''మలబార్ తీరం'' అనే పదం, [[పడమటి కనుమలు|పశ్చిమ కనుమలకు]], [[అరబ్బీ సముద్రం|అరేబియా సముద్రానికీ]] మధ్య [[కర్ణాటక]], [[కేరళ]] లోని సన్నటి తీర మైదానంలో ఉన్న నైరుతి తీరాన్ని సూచిస్తుంది.<ref name="britannica">[https://www.britannica.com/EBchecked/topic/359386/Malabar-Coast Malabar Coast], Britannica.com. Accessed 7 March 2023.</ref> భారతదేశపు దక్షిణ కొనపై [[గోవా|గోవాకు]] దక్షిణం నుండి [[కన్యాకుమారి]] వరకు ఈ తీరం ఉంది. దేశపు ఆగ్నేయ తీరాన్ని [[కోరమాండల్ తీరం]] అంటారు.<ref>[http://xenophongroup.com/mcjoynt/suffren3.gif Map of Coromandel Coast] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120210015347/http://xenophongroup.com/mcjoynt/suffren3.gif|date=10 February 2012}} on a website dedicated to the East Indian Campaign (1782–1783).</ref> పురాతన కాలంలో భారత ద్వీపకల్పం లోని నైరుతి తీరం మొత్తాన్ని సూచించడానికి ''మలబార్'' అనే పదాన్ని వాడారు. 12 వ శతాబ్దం ప్రారంభం వరకు ఈ ప్రాంతం పురాతన [[చేర రాజవంశం|చేర రాజ్యం]]లో భాగంగా ఉండేది. చేర రాజ్యం విడిపోయిన తరువాత, ఈ ప్రాంతం లోని సామంతులు స్వాతంత్ర్యం ప్రకటించుకున్నారు. వీటిలో ముఖ్యమైనవి [[కోజికోడ్ జిల్లా|కోజికోడ్]], కోళతునాడు, [[కొచ్చిన్ రాజ్యం|''పెరుంబదప్పు స్వరూపం'']], వయనాడ్, వల్లువనాడ్ రాజ్యం వాటిలో ముఖ్యమైనవి. ''మలబార్ తీరం'' పేరు కొన్నిసార్లు కొంకణ్ నుండి కన్యాకుమారి వద్ద ఉన్న ఉపఖండపు అంచు వరకు ఉన్న మొత్తం భారతీయ తీరానికి సమగ్ర పదంగా ఉపయోగించబడుతుంది.<ref name="britannica" /> ఇది భారతదేశ నైరుతి తీరంలో సుమారు 845 కిలోమీటర్లు (525 మైళ్ళు) విస్తరించి ఉంది. ఇది గోవా దక్షిణ అంచు నుండి కన్యాకుమారి వరకు విస్తరించి, కర్ణాటక, కేరళ తీర ప్రాంతాలను చుట్టుముడుతుంది. దీని పశ్చిమాన అరేబియా సముద్రం, తూర్పున పశ్చిమ కనుమలు ఉన్నాయి. ఈ ఇరుకైన తీరం దక్షిణ భాగాన్ని నైరుతి కనుమల తేమతో కూడిన ఆకురాల్చే అడవులు అని పిలుస్తారు.{{citation needed|date=February 2021}} == ఆయుర్వేదం, సాంప్రదాయిక చికిత్సా పద్ధతులు == కేరళలో శాస్త్రీయ ఆయుర్వేదం అభివృద్ధిలో, పరిరక్షణలో మలబార్ తీరం ఒక ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించింది. అష్టవైద్య సంప్రదాయాలుగా పిలువబడే అనేక వంశపారంపర్య వైద్య కుటుంబాలు కేరళలోని వివిధ ప్రాంతాల నుండి ఉద్భవించాయి. ''అష్టాంగ హృదయం'' వంటి శాస్త్రీయ ఆయుర్వేద గ్రంథాల ఆధారంగా సంస్కృత సారస్వతానికీ, వైద్య విద్యకూ, వైద్య విధానానికీ కేరళ సేవ చేసింది. మలబార్‌తో సంబంధం ఉన్న ప్రముఖ ఆయుర్వేద వంశాలలో, ప్రస్తుత మలప్పురం జిల్లాకు చెందిన '''పులమంతోల్ మూస్''' సంప్రదాయం ఒకటి. ఈ కుటుంబం అష్టవైద్య విధానానికి చెందినది. చారిత్రికంగా ఈ కుటుంబం శాస్త్రీయ కేరళ ఆయుర్వేద పరిరక్షణతో ఆచరణతో ముడిపడి ఉంది. ప్రాంతీయ సంప్రదాయాలు, చారిత్రక కథనాల ప్రకారం, పులమంతోల్ మూస్ వంశానికి చెందిన వైద్యులు ట్రావన్‌కోర్ (తిరువిథంకూర్) రాజ కుటుంబాలతో సంబంధాలు కొనసాగించారు. సంస్థాన కాలంలో ట్రావన్‌కోర్ రాజకుటుంబ సభ్యులతో సంప్రదింపులు, చికిత్సా పద్ధతులను అనుసరించడం కూడా ఇందులో భాగంగా ఉండేది. ట్రావన్‌కోర్ పాలకులు ఆయుర్వేదం, సంస్కృత పాండిత్యానికి అందించిన రాజపోషణ, మలబార్‌తో సంబంధం ఉన్న కుటుంబాలతో సహా కేరళ వ్యాప్తంగా ఉన్న సాంప్రదాయ వైద్య కుటుంబాల ప్రాముఖ్యతకు దోహదపడింది. పులమన్‌థోల్ సంప్రదాయం, వాగ్భటునికి ఆపాదించబడిన ఆయుర్వేద మూల గ్రంథాలలో ఒకటైన ''అష్టాంగ హృదయం'' అధ్యయనం, ఆచరణలతో ముడిపడి ఉంది. హిందూ సంప్రదాయంలో ఆయుర్వేదానికి వైద్యానికీ అధిపతి అయిన ధన్వంతరికి పులమన్‌థోల్‌లో నిర్మించిన శ్రీ రుద్ర ధన్వంతరి ఆలయంతో కూడా ఈ పరంపరకు అనుబంధం ఉంది. ఈ ఆలయం రోగాలు, శారీరక బాధల నుండి ఉపశమనం కోసం భక్తిశ్రద్ధలతో నిర్వహించే ''సర్వ రోగ శమన పూజతో'' సహా, స్వస్థత సంప్రదాయాలకు సంబంధించిన ఆచారాలకు ప్రసిద్ధి చెందింది. ఈ పూజ చేసేందుకు కేరళలోని వివిధ ప్రాంతాల నుండీ, రాష్ట్రం వెలుపల నుండీ భక్తులు, ఆయుర్వేద అనుచరులూ వస్తారు. ఈ వంశానికి సంబంధించిన సంస్థలలో పులమంతోల్ మూస్ ఆయుర్వేద ఆసుపత్రి, పంచకర్మ, నాడీ సంబంధిత పునరావాసం, కండరాలూ ఎముకలకూ సంబంధించిన రుగ్మతలు, వంశపారంపర్య వ్యాధుల నిర్వహణలో నిమగ్నమైన చికిత్సా కేంద్రాలు ఉన్నాయి.<ref name="auto">{{Cite web|title=Pulamanthole Mooss Ayurveda Hospital|url=https://pulamantholemoosshospital.com/|website=Pulamanthole Mooss Ayurveda Hospital}}</ref> కర్ణాటక సంగీత విద్వాంసుడు [[చెంబై వైద్యనాథ భాగవతార్|చెంబై వైద్యనాథ భాగవతార్‌]] స్వర సంబంధ అనారోగ్యాలతో బాధపడినపుడు, పులమంతోల్ సంప్రదాయంలో ఆయుర్వేద చికిత్స తీసుకున్నాడని అంటారు. ఆ విధంగా ఈ సంప్రదాయానికి విస్తృతమైన సాంస్కృతిక గుర్తింపు వచ్చింది. ఆధునిక కాలంలో, ఈ సంప్రదాయానికి సంబంధించిన సంస్థలు, ఆర్థికంగా వెనుకబడిన వర్గాలకు ఆయుర్వేద చికిత్స, సహాయాన్ని మరింత అందుబాటులోకి తీసుకురావడమే లక్ష్యంగా, ఆయుర్వేద థానల్ వంటి సేవా కార్యక్రమాల ద్వారా తమ కార్యకలాపాలను విస్తరించాయి. [[దస్త్రం:AnaimudiPeak_DSC_4834.jpg|ఎడమ|thumb|[[హిమాలయాలు|హిమాలయాల]] వెలుపల భారతదేశంలో అత్యంత ఎత్తైన శిఖరమైన ఆనముడి, పశ్చిమ కనుమలలో మలబార్ తీరానికి సమాంతరంగా ఉంది.]] == నిర్వచనాలు == చారిత్రకంగా ''మలబార్ తీరం'' అనే పదం, [[పడమటి కనుమలు|పశ్చిమ కనుమలకు]], [[అరబ్బీ సముద్రం|అరేబియా సముద్రానికీ]] మధ్య [[కర్ణాటక]], [[కేరళ]] లోని సన్నటి తీర మైదానంలో ఉన్న నైరుతి తీరాన్ని సూచిస్తుంది.<ref name="britannica"/> భారతదేశపు దక్షిణ కొనపై [[గోవా|గోవాకు]] దక్షిణం నుండి [[కన్యాకుమారి]] వరకు ఈ తీరం ఉంది. దేశపు ఆగ్నేయ తీరాన్ని [[కోరమాండల్ తీరం]] అంటారు.<ref>[http://xenophongroup.com/mcjoynt/suffren3.gif Map of Coromandel Coast] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120210015347/http://xenophongroup.com/mcjoynt/suffren3.gif|date=10 February 2012}} on a website dedicated to the East Indian Campaign (1782–1783).</ref> పురాతన కాలంలో భారత ద్వీపకల్పం లోని నైరుతి తీరం మొత్తాన్ని సూచించడానికి ''మలబార్'' అనే పదాన్ని వాడారు. 12 వ శతాబ్దం ప్రారంభం వరకు ఈ ప్రాంతం పురాతన చేర రాజ్యంలో భాగంగా ఉండేది. చేర రాజ్యం విడిపోయిన తరువాత, ఈ ప్రాంతం లోని సామంతులు స్వాతంత్ర్యం ప్రకటించుకున్నారు. వీటిలో ముఖ్యమైనవి [[కోజికోడ్ జిల్లా|కోజికోడ్]], కోళతునాడు, [[కొచ్చిన్ రాజ్యం|''పెరుంబదప్పు స్వరూపం'']], వేనాడ్, వల్లువనాడ్ రాజ్యం వాటిలో ముఖ్యమైనవి. == భౌగోళికం == [[దస్త్రం:Satellite_Picture_of_the_Western_Ghats_&_Indian_West_Coast.png|thumb| [[పడమటి కనుమలు|పశ్చిమ కనుమలు]] భారతదేశంలోని నైరుతి మలబార్ తీరానికి దాదాపు సమాంతరంగా ఉన్నాయి.]] భౌగోళికంగా, మలబార్ తీరాన్ని మూడు విభిన్న శీతోష్ణస్థితి ప్రాంతాలుగా విభజించవచ్చు. అవి: ఎత్తైన తూర్పు ప్రాంతాలు ఒకటి, కఠినమైన చల్లని పర్వత భూభాగం, మధ్యలో ఉన్న మధ్య భూములు రెండవది, రోలింగ్ కొండలు, పశ్చిమ లోతట్టు ప్రాంతాలు; తీర మైదానాలు మూడవది.<ref name="ChattopadhyayFranke2006">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=gOrvghLklKoC|title=Striving for Sustainability: Environmental Stress and Democratic Initiatives in Kerala|last=Chattopadhyay|first=Srikumar|last2=Franke|first2=Richard W.|publisher=Concept Publishing Company|year=2006|isbn=978-81-8069-294-9}}</ref> [[పడమటి కనుమలు|పశ్చిమ కనుమల]] పర్వత శ్రేణి ఎత్తైన తూర్పు ప్రాంతంలో తీరానికి సమాంతరంగా ఉంది. ఇవి మైదానాలను [[దక్కన్ పీఠభూమి]] నుండి వేరుపరుస్తాయి. ఈ పర్వతాలు ప్రపంచంలోని ఎనిమిది "హాటెస్ట్ హాట్‌స్పాట్‌లలో" ఒకటిగా గుర్తించబడ్డాయి. ఇవి [[యునెస్కో]] వారి [[ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం|ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాల]] జాబితాలో ఉన్నాయి.<ref name="UNESCO">{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-07-02/flora-fauna/32507340_1_world-heritage-list-western-ghats-border-town|title=UN designates Western Ghats as world heritage site|date=2 July 2012|work=[[The Times of India]]|access-date=27 November 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130131192257/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-07-02/flora-fauna/32507340_1_world-heritage-list-western-ghats-border-town|archive-date=31 January 2013}}</ref> [[కేరళ|కేరళలోని]] అనముడి శిఖరం భారతదేశంలో [[హిమాలయాలు|హిమాలయాల]] వెలుపల ఉన్న అత్యంత ఎత్తైన శిఖరం. ఇది {{Convert|2,695|m|abbr=on}} ఎత్తున ఉంది.<ref>{{Cite book|url=https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/|title=The Imperial Gazetteer of India|last=Hunter|first=William Wilson|last2=James Sutherland Cotton|last3=Richard Burn|last4=William Stevenson Meyer|last5=Great Britain India Office|publisher=Clarendon Press|year=1909|volume=11|ref=imp|access-date=16 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20081216124143/http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/|archive-date=16 December 2008}}</ref> ఇక్కడి అడవులు హిమాలయ పర్వతాల కంటే పురాతనమైనవిగా భావిస్తున్నారు.<ref name="UNESCO" /> తూర్పు ప్రాంతంతో పోలిస్తే మలబార్ పశ్చిమ తీర ప్రాంతం సాపేక్షంగా చదునుగా ఉంటుంది.<ref name="ChattopadhyayFranke2006"/>{{Rp|33}}ఈ ప్రాంతమంతా ఉప్పునీటి కాలువలు, సరస్సులు, కయ్యలు, <ref name="Moss2010">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=s0-CJ3djEdEC&pg=PA41|title=Public Relations Cases: International Perspectives|last=Danny Moss|publisher=Taylor & Francis|year=2010|isbn=978-0415773362|page=41|access-date=18 November 2012}}</ref> కేరళ బ్యాక్ వాటర్స్ అనే పేరున్న నదులూ విస్తరించి ఉన్నాయి.<ref name="Thorpe2012">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=1cruroSVFoUC&pg=RA3-PA38|title=The Pearson CSAT Manual 2012|last=Edgar Thorpe|publisher=Pearson Education India|year=2012|isbn=978-8131767344|page=3|access-date=18 November 2012}}</ref> ''కేరళ ధాన్యాగారం'' అనే పేరున్న [[కుట్టనాడు|కుట్టనాడ్]] ప్రాంతం [[భారతదేశపు కొనలు|భారతదేశంలో కెల్లా అత్యంత తక్కువ ఎత్తున]] ఉన్న ప్రదేశం.<ref name="ndtv_2238752"/><ref>{{Cite web|last=Suchitra|first=M|date=2003-08-13|title=Thirst below sea level|url=http://www.hindu.com/mag/2003/07/13/stories/2003071300600200.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20190922101804/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-sundaymagazine/thirst-below-sea-level/article28523147.ece|archive-date=2019-09-22|access-date=2020-11-17|website=[[The Hindu]]}}</ref> దేశంలోని అతి పొడవైన సరస్సు వెంబనాడ్ బ్యాక్ వాటర్స్‌లో ప్రముఖంగా కనిపిస్తుంది. ఇది [[ఆలప్పుళ|అలప్పుజా]], [[కొచ్చి]] ల మధ్య ఉంది. దీని విస్తీర్ఝ్ణం సుమారు 200 చ.కి.మీ. ఉంటుంది.<ref name="Husain">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_9VGKfQ-sQsC&pg=RA9-PT18|title=Understanding: Geographical: Map Entries: for Civil Services Examinations: Second Edition|last=Majid Husain|publisher=Tata McGraw-Hill Education|year=2011|isbn=978-0070702882|page=9|access-date=18 November 2012}}</ref> భారతదేశ జలమార్గాలలో దాదాపు ఎనిమిది శాతం కేరళ లోనే ఉన్నాయి.<ref name="IWAI_2005">{{Cite journal |author=Inland Waterways Authority of India (IWAI—Ministry of Shipping) |year=2005 |title=Introduction to Inland Water Transport |url=http://iwai.nic.in/Introduction.html |url-status=dead |journal=IWAI (Ministry of Shipping) |archive-url=https://archive.today/20050204175110/http://iwai.nic.in/Introduction.html |archive-date=4 February 2005 |access-date=19 January 2006}}</ref> === భౌతిక భౌగోళికం === [[దస్త్రం:Kadalundi_Bird_Sanctuary.jpg|thumb|కడలుండి పక్షుల సంరక్షణ కేంద్రం దృశ్యం. మలబార్ తీర ప్రాంతం అనేక వలస పక్షులకు నిలయం.]] ''మలబార్ తీరం'' అనే పదం కొన్నిసార్లు కొంకణ్ పశ్చిమ తీరం నుండి కేప్ కొమోరిన్ వద్ద ఉన్న ఉపఖండపు అంచు వరకు ఉన్న మొత్తం భారతీయ తీరానికి సమగ్ర పదంగా ఉపయోగించబడుతుంది. ఇది 525 మైళ్ళు లేదా 845 కిలోమీటర్లకు పైగా పొడవు ఉంది. ఇది మహారాష్ట్ర నైరుతి తీరం నుండి విస్తరించి, గోవా తీర ప్రాంతం గుండా కర్ణాటక, కేరళ మొత్తం పశ్చిమ తీరం గుండా కన్యాకుమారి వరకు చేరుకుంటుంది. దీని పశ్చిమాన అరేబియా సముద్రం, తూర్పున పశ్చిమ కనుమలు ఉన్నాయి. ఈ ఇరుకైన తీరం దక్షిణ భాగం నైరుతి కనుమల తేమతో కూడిన ఆకురాల్చే అడవులు. వాతావరణం పరంగా, మలబార్ తీరం (ముఖ్యంగా పశ్చిమ ముఖంగా ఉన్న పర్వత వాలులలో), దక్షిణ భారతదేశంలో అత్యధిక వర్షపాతం పొందే ప్రాంతంగా ఉంది, ఎందుకంటే పశ్చిమ కనుమలు తేమతో కూడిన నైరుతి రుతుపవన వర్షాలను అడ్డుకుంటాయి. === మలబార్ వర్షారణ్యాలు === {{See also|కేరళ వన్యప్రాణులు}} మలబార్ వర్షారణ్యాలలో జీవభూగోళ శాస్త్రవేత్తలచే గుర్తించబడిన ఈ పర్యావరణ ప్రాంతాలు ఉన్నాయి: # మలబార్ తీరం లోని తేమతో కూడిన అడవులు గతంలో తీర ప్రాంతాన్ని 250 మీటర్ల ఎత్తు వరకూ ఆక్రమించాయి (కానీ వీటిలో 95% అడవులు ఇప్పుడు లేవు) # నైరుతి కనుమల లోని తేమతో కూడిన ఆకురాల్చే అడవులు మధ్యస్థ ఎత్తులలో పెరుగుతాయి # నైరుతి కనుమల లోని పర్వత వర్షారణ్యాలు 1000 మీటర్ల కంటే ఎత్తున ఉన్న ప్రాంతాల్లో ఉన్నాయి మాన్‌సూన్ మలబార్ కాఫీ గింజలు ఈ ప్రాంతం నుండి వస్తాయి. === రేవు పట్టణాలు === మలబార్ తీరంలో అనేక చారిత్రికంగా చాలా రేవు పట్టణాలు ఉన్నాయి (కొన్నైతే ఇప్పటికీ ఉన్నాయి). పురాతన కాలం నాటి [[కన్నూర్ (కేరళ)|నౌరా]], విజింజం, ముజిరిస్, [[నెల్సిండా]], బేపూర్, తుండి ( పొన్నాని లేదా కడలుండి సమీపంలో), మధ్యయుగ కాలంలో [[కోజికోడ్]] (కాలికట్), [[కొల్లాం|కొల్లం]], పొన్నాని, [[కన్నూర్ (కేరళ)|కన్నూర్]] (కన్ననూర్), [[కొచ్చి|కొచ్చిన్]] లు వీటిలో ముఖ్యమైనవి. సహస్రాబ్దాలుగా ఇవి [[హిందూ మహాసముద్రం|హిందూ మహాసముద్రంలో]] వాణిజ్యానికి కేంద్రాలుగా పనిచేశాయి. సముద్రం పట్ల సముద్ర వాణిజ్యం పట్ల ఇక్కడి ప్రజల ధోరణి కారణంగా, మలబార్ తీర నగరాలు విభిన్న సంస్కృతులకు నిలయంగా ఉంటాయి. యూదులకూ (నేడు కొచ్చిన్ యూదులు అని పిలుస్తారు), సిరియన్ క్రైస్తవులకూ ( సెయింట్ థామస్ క్రిస్టియన్స్ అంటారు) [[ముస్లిం|ముస్లింలకు]] (ప్రస్తుతం మాప్పిలాస్ అంటారు), ఆంగ్లో-ఇండియన్లకూ చెందిన తొలి సమూహాలు ఇక్కడే నివాసాలు ఏర్పరచుకున్నారు.<ref>[https://books.google.com/books?id=qhKGPprbQaYC&q=two+millennia ''The Jews of India: A Story of Three Communities''] by Orpa Slapak. The Israel Museum, Jerusalem. 2003. p. 27. {{ISBN|965-278-179-7}}.</ref><ref>[http://www.zum.de/whkmla/sp/1213/jeannedarc/mdh3.html ''The Clash of Cultures in Malabar : Encounters, Conflict and Interaction with European Culture, 1498-1947''] Korean Minjok Leadership Academy, Myeong, Do Hyeong, Term Paper, AP World History Class, July 2012</ref> == చరిత్ర == {{See also|కేరళ చరిత్ర}} === పూర్వ చరిత్ర === పశ్చిమ తీరప్రాంత పల్లపు ప్రాంతాలు, మధ్య భూభాగంలోని మైదానాలతో సహా మలబార్ తీరంలో గణనీయమైన భాగం ప్రాచీన కాలంలో సముద్రం కింద ఉండి ఉండవచ్చు. చంగనస్సేరి సమీపంలోని ఒక ప్రాంతంలో సముద్ర శిలాజాలు కనుగొనబడ్డాయి, తద్వారా ఈ పరికల్పనకు మద్దతు లభిస్తుంది.<ref name="Menon2007">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=FVsw35oEBv4C&pg=PA20|title=A Survey Of Kerala History|author=A Sreedhara Menon|publisher=DC Books|year=2007|isbn=978-8126415786|pages=20–21|access-date=27 July 2012}}</ref> చరిత్రపూర్వ పురావస్తు పరిశోధనలలో పశ్చిమ కనుమలచే నిర్మించబడిన తూర్పు ఎత్తైన భూభాగంలో ఉన్న ఇడుక్కి జిల్లాలోని మరయూర్ ప్రాంతంలో నియోలిథిక్ యుగానికి చెందిన డోల్మెన్లు ఉన్నాయి. వాయనాడ్‌లోని ఎడక్కల్ గుహలలోని రాతి చెక్కడాలు క్రీ.పూ 6000 నాటి నియోలిథిక్ యుగానికి చెందినవి.<ref name="Kapoor2002">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=gxIpYtnyzu4C&pg=PA2184|title=The Indian Encyclopaedia|author=Subodh Kapoor|publisher=Cosmo Publications|year=2002|isbn=978-8177552577|page=2184|access-date=1 August 2012}}</ref><ref>{{cite web|title=Wayanad|url=https://www.kerala.gov.in/web/guest/wayanad|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210528022259/https://kerala.gov.in/web/guest/wayanad|archive-date=28 May 2021|access-date=12 November 2015|website=kerala.gov.in|publisher=Government of Kerala}}</ref> === ప్రాచీన, మధ్యయుగ చరిత్ర === [[దస్త్రం:Silk_route.jpg|thumb|సిల్క్ రోడ్, సుగంధ ద్రవ్యాల వాణిజ్యం ప్రాచీన వాణిజ్య మార్గాలు ప్రాచీన ప్రపంచ నాగరికతలకు, భారతదేశానికి మధ్య వస్తువులు, ఆలోచనలను తీసుకువెళ్ళాయి. భూ మార్గాలు ఎరుపు రంగులో ఉన్నాయి; జల మార్గాలు నీలిరంగులో ఉన్నాయి.]] [[దస్త్రం:Periplous_of_the_Erythraean_Sea.svg|thumb|ఎరిత్రియన్ సముద్ర పెరిప్లస్ పేర్లు, మార్గాలు, ప్రదేశాలు (క్రీ.శ 1వ శతాబ్దం)]] [[దస్త్రం:Caminho_maritimo_para_a_India.png|thumb|1498లో కోజికోడ్ చేరుకోవడానికి వాస్కో డ గామా తీసుకున్న మార్గం (నలుపు గీత), ఇది ఐరోపా నుండి భారతదేశానికి సముద్ర మార్గం ఆవిష్కరణ కూడా, కాలక్రమంలో భారత ఉపఖండంలో యూరోపియన్ వలసవాదానికి మార్గం సుగమం చేసింది]] సుమేరియన్ రికార్డుల ప్రకారం క్రీ.పూ 3000 నుండి మలబార్ తీరం ప్రధాన సుగంధ ద్రవ్యాల ఎగుమతిదారుగా ఉంది, దీనిని ఇప్పటికీ "సుగంధ ద్రవ్యాల తోట" లేదా "భారతదేశ సుగంధ ద్రవ్యాల తోట" గా పిలుస్తారు.<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/of-kerala-egypt-and-the-spice-link/article5625620.ece|title=Of Kerala, Egypt, and the Spice link|last=Pradeep Kumar|first=Kaavya|date=28 January 2014|work=The Hindu|access-date=12 November 2015}}</ref><ref name="ChattopadhyayFranke20062">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=gOrvghLklKoC|title=Striving for Sustainability: Environmental Stress and Democratic Initiatives in Kerala|last1=Chattopadhyay|first1=Srikumar|last2=Franke|first2=Richard W.|publisher=Concept Publishing Company|year=2006|isbn=978-81-8069-294-9}}</ref>{{rp|79}} కేరళ సుగంధ ద్రవ్యాలు క్రీ.పూ 3, 2 సహస్రాబ్దులలో ప్రాచీన అరబ్బులు, బాబిలోనియన్లు, అస్సిరియన్లు, ఈజిప్షియన్లను మలబార్ తీరానికి ఆకర్షించాయి. ఈ కాలంలో ఫోయెనిషియన్లు మలబార్‌తో వాణిజ్యాన్ని ఏర్పరచుకున్నారు.<ref name="Menon57">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=FVsw35oEBv4C&pg=PA57|title=A Survey Of Kerala History|author=A Sreedhara Menon|date=1 January 2007|publisher=DC Books|isbn=978-81-264-1578-6|pages=57–58|access-date=10 October 2012}}</ref> సుగంధ ద్రవ్యాల వాణిజ్యానికి మలబార్ తీరంలో ప్రవేశించిన మొదటి వారు అరబ్బులు, ఫోయెనిషియన్లు.<ref name="Menon57" /> యెమెన్, ఒమన్, పర్షియన్ గల్ఫ్ తీరాలలోని అరబ్బులు మలబార్, ఇతర తూర్పు దేశాలకు మొదటి సుదీర్ఘ సముద్రయానం చేసి ఉండాలి.<ref name="Menon57" /> వారు మలబార్ దాల్చినచెక్కను మధ్యప్రాచ్యానికి తీసుకువచ్చి ఉండాలి.<ref name="Menon57" /> గ్రీకు చరిత్రకారుడు హెరోడోటస్ (క్రీ.పూ 5వ శతాబ్దం) తన కాలంలో దాల్చినచెక్క మసాలా పరిశ్రమ ఈజిప్షియన్లు, ఫోయెనిషియన్ల గుత్తాధిపత్యంలో ఉండేదని నమోదు చేశారు.<ref name="Menon57" /> ఎరిత్రియన్ సముద్ర పెరిప్లస్ ప్రకారం, ''లిమిరికే'' అని పిలువబడే ప్రాంతం ''నౌరా'', ''టిండిస్'' వద్ద ప్రారంభమైంది. అయితే టోలెమీ లిమిరికే ప్రారంభ స్థానంగా కేవలం ''టిండిస్'' ను మాత్రమే ప్రస్తావించారు. ఈ ప్రాంతం బహుశా కన్యాకుమారి వద్ద ముగిసి ఉండవచ్చు; ఇది ప్రస్తుత మలబార్ తీరానికి సుమారుగా సరిపోలుతుంది. ఈ ప్రాంతంతో రోమ్ వార్షిక వాణిజ్యం విలువ 50,000,000 సెస్టెర్స్‌గా అంచనా వేయబడింది.<ref>According to [[Pliny the Elder]], goods from India were sold in the Empire at 100 times their original purchase price. See [https://web.archive.org/web/20131106031753/http://www.cartage.org.lb/en/themes/BookLibrary/books/bibliographie/P/Plinyelder/elder/pliny-india.html]</ref> లిమిరికే సముద్రపు దొంగలకు గురయ్యేదని ప్లినీ ది ఎల్డర్ పేర్కొన్నారు.<ref>Bostock, John (1855). "26 (Voyages to India)". Pliny the Elder, The Natural History. London: Taylor and Francis.</ref> లిమిరికే మలబార్ మిరియాలకు మూలమని కాస్మాస్ ఇండికోప్లూస్టెస్ పేర్కొన్నారు.<ref>Indicopleustes, Cosmas (1897). Christian Topography. 11. United Kingdom: The Tertullian Project. pp. 358–373.</ref><ref>Das, Santosh Kumar (2006). The Economic History of Ancient India. Genesis Publishing Pvt Ltd. p. 301.</ref> క్రీ.పూ చివరి శతాబ్దాలలో ఈ తీరం గ్రీకులు, రోమన్లకు సుగంధ ద్రవ్యాల కోసం, ముఖ్యంగా మలబార్ మిరియాల కోసం ముఖ్యమైనదిగా మారింది. చేరులకు చైనా, పశ్చిమాసియా, ఈజిప్ట్, గ్రీస్, రోమన్ సామ్రాజ్యంతో వాణిజ్య సంబంధాలు ఉండేవి.<ref>[https://books.google.com/books?id=eONSAAAAcAAJ&q=Muziris Cyclopaedia of India and of Eastern and Southern Asia.]{{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161227045308/https://books.google.com/books?id=eONSAAAAcAAJ&q=Muziris|date=27 December 2016}} Ed. by Edward Balfour (1871), Second Edition. Volume 2. p. 584.</ref> విదేశీ-వాణిజ్య వర్గాలలో ఈ ప్రాంతాన్ని ''మలే'' లేదా ''మలబార్'' అని పిలిచేవారు.<ref>{{cite web|author=Joseph Minattur|title=Malaya: What's in the name|url=http://www.siamese-heritage.org/jsspdf/1961/JSS_054_1c_Minattur_MalayaWhatsInAName.pdf|access-date=7 August 2012|publisher=siamese-heritage.org|page=1}}</ref> ఆ కాలంలో ముజిరిస్, టిండిస్, నౌరా, నెల్సిండా ప్రధాన ఓడరేవులుగా ఉండేవి.<ref name="Kusuman">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=qbNuyHswr1cC|title=A History of Trade & Commerce in Travancore|author=K. K. Kusuman|publisher=Mittal Publications|year=1987|isbn=978-8170990260|pages=1–2|access-date=30 May 2015}}</ref> సమకాలీన సంగం సాహిత్యం మలబార్ మిరియాల కోసం మార్పిడి చేయడానికి బంగారంతో నిండిన రోమన్ నౌకలు కేరళలోని ముజిరిస్‌కు వచ్చినట్లు వర్ణిస్తుంది. ఈజిప్టులోని హెల్లెనిస్టిక్ టోలెమిక్ రాజవంశం రాజు టోలెమీ VIII ప్రోత్సాహంతో సుమారు క్రీ.పూ 118 లేదా 166లో రుతుపవనాలను ఉపయోగించి కేరళ చేరుకున్న ప్రారంభ పాశ్చాత్య వర్తకులలో యూడోక్సస్ ఆఫ్ సైజికస్ ఒకరు. రోమన్ కర్సస్ పబ్లికస్ మనుగడలో ఉన్న ఏకైక పటమైన టాబులా ప్యూటింగెరియానాలో ''ఆగస్టస్'' ఆలయం, గార్రిసన్ రోమన్ సైనికుల కోసం బ్యారక్‌లు వంటి ఈ ప్రాంతంలోని ఓడరేవు నగరాలలోని రోమన్ స్థావరాలు గుర్తించబడ్డాయి.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=te1sqTzTxD8C&pg=PA246|title=The First Spring: The Golden Age of India|author=Abraham Eraly|publisher=Penguin Books India|year=2011|isbn=978-0670084784|pages=246–|access-date=7 August 2012}}</ref><ref name="Iyengar_2001">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=ERq-OCn2cloC|title=History Of The Tamils: From the Earliest Times to 600 A.D.|author=Iyengar PTS|publisher=Asian Educational Services|year=2001|isbn=978-8120601451|access-date=29 December 2008}}</ref> ''కేరళ'' అనే పదం మొదట క్రీ.పూ 3వ శతాబ్దపు మగధ చక్రవర్తి అశోకుడి రాతి శాసనంలో ''కేరళపుతో'' (చేరులు) గా ఎపిగ్రాఫికల్‌గా నమోదు చేయబడింది.<ref name="Kerala 2011">"Kerala." Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online. Encyclopædia Britannica Inc., 2011. Web. 26 December 2011.</ref> అశోకుడి కాలంలో దక్షిణ భారతదేశంలోని నాలుగు స్వతంత్ర రాజ్యాలలో ఒకటిగా ఇది పేర్కొనబడింది, మిగిలినవి చోళులు, పాండ్యులు, సత్యపుత్రులు.<ref name="SmithJackson2008">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=bP7DzXQBoM4C&pg=PA166|title=History of India, in Nine Volumes: Vol. II – From the Sixth Century BCE to the Mohammedan Conquest, Including the Invasion of Alexander the Great|author1=Vincent A. Smith|author2=A. V. Williams Jackson|date=30 November 2008|publisher=Cosimo, Inc.|isbn=978-1-60520-492-5|pages=166–|access-date=1 August 2012}}</ref> అరేబియా సముద్రం మీదుగా మధ్యధరా, ఎర్ర సముద్రంలోని అన్ని ప్రధాన ఓడరేవులు, ఫార్ ఈస్ట్‌తో వాణిజ్య సంబంధాలను ఏర్పరచుకోవడం ద్వారా చేరులు కేరళను అంతర్జాతీయ వాణిజ్య కేంద్రంగా మార్చారు. చేరుల ఆధిపత్యం ప్రాచీన హిందూ మహాసముద్ర వాణిజ్య ప్రధాన మార్గాలలో ఒకదానిలో ఉంది. పొరుగున ఉన్న చోళులు, రాష్ట్రకూటుల నుండి పదేపదే దాడుల తర్వాత ప్రారంభ చేరులు పతనమయ్యారు. ప్రారంభ మధ్యయుగంలో నంబూదిరి బ్రాహ్మణ వలసదారులు కేరళకు వచ్చి కుల వ్యవస్థ మార్గంలో సమాజాన్ని రూపొందించారు. 8వ శతాబ్దంలో ఆదిశంకరులు మధ్య కేరళలోని కాలడిలో జన్మించారు. ఆయన భారత ఉపఖండం అంతటా విస్తృతంగా పర్యటించి అద్వైత వేదాంతం అనే విస్తృత ప్రభావవంతమైన తత్వశాస్త్ర సంస్థలను స్థాపించారు. 9వ శతాబ్దంలో కేరళపై చేరులు తిరిగి నియంత్రణ సాధించారు, 12వ శతాబ్దంలో రాజ్యం రద్దు అయ్యే వరకు పాలించారు, ఆ తర్వాత చిన్న స్వయంప్రతిపత్తమైన రాజ్యాలు ముఖ్యంగా కోజికోడ్ జామోరిన్ల రాజ్యం ఉద్భవించాయి. 13వ శతాబ్దపు వెనీషియన్ అన్వేషకుడు మార్కో పోలో ప్రావిన్స్‌లో తన బస గురించి సందర్శించి రాశారు.<ref>{{Cite web|title=The Travels of Marco Polo/Book 3/Chapter 17 - Wikisource, the free online library|url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Travels_of_Marco_Polo/Book_3/Chapter_17|access-date=2022-01-12|website=en.wikisource.org|language=en}}</ref> కోజికోడ్ ఓడరేవు చైనీయులు, అరబ్బులు, పోర్చుగీసు, డచ్, చివరగా బ్రిటిష్ వారికి మధ్యయుగ దక్షిణ భారత తీరానికి ప్రవేశ ద్వారంగా పనిచేసింది.<ref name="Etymology of Malabar" /> 1498లో, వాస్కో డి గామా [[కోజికోడ్]] అన్వేషణ యుగంలో సముద్ర మార్గాన్ని ఏర్పాటు చేశాడు, ఇది ఐరోపా నుండి [[దక్షిణాసియా|దక్షిణ ఆసియా]] మొదటి ఆధునిక సముద్ర మార్గం కూడా, పోర్చుగీస్ స్థావరాలను పెంచింది, ఇది భారతదేశ వలస యుగానికి నాంది పలికింది. డచ్, ఫ్రెంచ్, [[ఈస్టిండియా కంపెనీ|బ్రిటిష్]] ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీల యూరోపియన్ వాణిజ్య ప్రయోజనాలు భారతదేశంలో వలసరాజ్యాల యుద్ధాల సమయంలో కేంద్ర బిందువుగా మారాయి. 1755లో పురక్కాడ్ యుద్ధంలో శక్తివంతమైన కోళికోడ్ జామోరిన్‌ను ఓడించి ట్రావెన్కోర్, కేరళలో అత్యంత ఆధిపత్య రాష్ట్రంగా మారింది.<ref name="AHoT 162">{{Cite book|url=https://archive.org/details/ahistorytravanc00menogoog|title=A History of Travancore from the Earliest Times|last=Shungoony Menon|first=P.|date=1878|publisher=Higgin Botham & Co.|location=Madras|pages=[https://archive.org/details/ahistorytravanc00menogoog/page/n212 162]–164|language=en|format=pdf|access-date=5 May 2016}}</ref> [[కొచ్చి]] ట్రావెన్కోర్ ల [[పాలియత్ అచన్]] కలిసి కాలికట్ జామోరిన్ను కొచ్చి భూభాగాల నుండి పారదోలారు. మార్తాండ పిళ్ళై నాయకత్వంలో, ట్రావెన్కోర్ నాయర్ దళాలు, జనరల్ డి లన్నోయ్ మార్గదర్శకత్వంలో, 1763లో [[త్రిస్సూర్ జిల్లా|త్రిస్సూర్]] యుద్ధంలో త్రిస్సూర్ను విజయవంతంగా స్వాధీనం చేసుకున్నాయి. తీవ్రంగా ప్రతిఘటించినప్పటికీ, జామోరిన్ దళాలు వెనక్కి తగ్గాయి. చివరికి కొచ్చిన్ భూభాగం నుండి వారిని తరలించడానికి దారితీసింది. శాంతి సాధనలో, జామోరిన్ యుద్ధ ఖర్చుల కోసం ట్రావెన్కోర్కు నష్టపరిహారం చెల్లించడానికి అంగీకరించాడు.<ref>{{Cite book|url=http://archive.org/details/historyoftravanc0000shun|title=History of Travancore from the Earliest Times|last=P. Shungoonny Menon|date=1878|publisher=Higginbotham and Co. (Madras)|others=Servants of Knowledge}}</ref> ట్రావెన్కోర్ రాజు [[మార్తాండవర్మ|మార్తాండ వర్మ]] డచ్చి వారిని ఓడించిన తరువాత, ఉత్తర కేరళలో మలబార్ జిల్లాను సృష్టించి, 1947 లో స్వాతంత్ర్యం వచ్చేవరకు రాష్ట్ర దక్షిణ భాగంలో కొత్తగా సృష్టించబడిన ట్రావెన్కోర్ సంస్థానంతో పొత్తు పెట్టుకోవడం ద్వారా బ్రిటిష్ కిరీటం కేరళపై నియంత్రణను పొందింది. కేరళ రాష్ట్రం 1956లో మాజీ ట్రావెన్కోర్-కొచ్చిన్ రాష్ట్రం, మలబార్ జిల్లా, [[మద్రాసు రాష్ట్రం]] దక్షిణ కెనరా జిల్లాలోని కాసరగోడ్ తాలూకా నుండి ఏర్పడింది.<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/yw/2003/11/01/stories/2003110101270300.htm|title=The land that arose from the sea|date=1 November 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=2009-07-30|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20040117071454/http://www.hindu.com/yw/2003/11/01/stories/2003110101270300.htm|archive-date=17 January 2004}}</ref> === బ్రిటిష్ వలసవాదం: మలబార్ జిల్లా === {{main|మలబార్ జిల్లా}}{{See also|డచ్ మలబార్|ఉత్తర మలబార్|దక్షిణ మలబార్}} ఆంగ్లో-మైసూర్ యుద్ధాల తరువాత బ్రిటిష్ వలసలుగా మారిన మలబార్ తీరప్రాంత భాగాలు బ్రిటిష్ ఇండియా జిల్లాగా నిర్వహించబడ్డాయి. ఈ బ్రిటిష్ జిల్లాలో ప్రస్తుత కన్నూర్, కోజికోడ్, వాయనాడ్, మలప్పురం జిల్లాలు, చాలావరకు పాలక్కాడ్ (చిత్తూర్ తాలూకా మినహాయించి), త్రిస్సూర్ లోని కొన్ని భాగాలు (చావక్కాడ్ తాలూకా), ఎర్నాకులం జిల్లాలోని ఫోర్ట్ కొచ్చి ప్రాంతంతో పాటు ఏకాకి లక్షద్వీప్ ద్వీపాలు ఉన్నాయి. దీని పరిపాలనా ప్రధాన కార్యాలయం కోజికోడ్‌లో ఉండేది. [[దస్త్రం:Malabar_District_(1951_Census).svg|thumb|1951లో పూర్వపు మలబార్ జిల్లా పటం]] ప్రాచీన మలబార్‌లో భాగమైన మలబార్ జిల్లా బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ నియంత్రణలోని రాష్ట్రంలో భాగం. ఇందులో కేరళ రాష్ట్ర ఉత్తర సగం, లక్షద్వీప్ ద్వీపాలు ఉన్నాయి.<ref>{{cite web|date=8 June 2008|title=Kerala. Encyclopædia Britannica|url=https://www.britannica.com/place/Kerala|website=Encyclopædia Britannica Online}}</ref> కోజికోడ్ మలబార్ రాజధానిగా పరిగణించబడుతుంది. ఈ ప్రాంతాన్ని ఉత్తర, దక్షిణ అనే రెండు వర్గాలుగా విభజించారు. ఉత్తర మలబార్‌లో ప్రస్తుత కాసరగోడ్, కన్నూర్ జిల్లాలు, వాయనాడ్ జిల్లాలోని మానంతవాడి తాలూకా, కోజికోడ్ జిల్లాలోని వటకర, కోయిలండి తాలూకాలు ఉన్నాయి. మిగిలి ఉన్న ప్రాంతం దక్షిణ మలబార్ (కోజికోడ్ తాలూకా), ఇందులో ప్రస్తుత కోజికోడ్, తామరస్సేరి తాలూకా, ప్రస్తుత కల్పేట, సుల్తాన్ బత్తేరి ప్రదేశాలను కలుపుకున్న దక్షిణ వాయనాడ్, ప్రస్తుత మలప్పురం జిల్లా పరిధిలోకి వచ్చే ఎరనాడ్ తాలూకా, పాలక్కాడ్ జిల్లా, త్రిస్సూర్ జిల్లా చావక్కాడ్ తాలూకా ఉన్నాయి. బ్రిటిష్ పాలనలో మలబార్ ప్రధాన ప్రాముఖ్యత మిరియాలు, పెంకులు, కొబ్బరికాయల ఉత్పత్తిలో ఉంది.<ref>Pamela Nightingale, 'Jonathan Duncan (bap. 1756, d. 1811)', Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004; online edn, May 2009</ref> పూర్వపు మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ పాత పరిపాలనా రికార్డులలో ప్రభుత్వానికి స్వంతమైన అత్యంత విశేషమైన తోట 1844లో నిలంబూర్‌లో నాటిన టేకు తోట అని నమోదు చేయబడింది.<ref name="Mbsp">{{cite book|url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf|title=The Madras Presidency (1881–1931)|last=Boag|first=GT|publisher=Government of Madras|year=1933|location=Madras|page=63|access-date=2026-08-11|archive-date=2021-06-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210609102848/https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf|url-status=dead}}</ref> మలబార్ జిల్లా, బేపూర్, ఫోర్ట్ కొచ్చి ఓడరేవులు పూర్వపు మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీలో కొంత ప్రాముఖ్యతను కలిగి ఉన్నాయి, ఎందుకంటే ఇది పశ్చిమ మలబార్ తీరంలో ఉన్న ప్రెసిడెన్సీ రెండు జిల్లాలలో ఒకటి, తద్వారా అరేబియా సముద్రం గుండా సముద్ర మార్గాన్ని కలుపుతుంది. దీని కోసం 1861లో తిరూర్ నుండి బేపూర్ వరకు కేరళ మొదటి రైలు మార్గం వేయబడింది. === స్వాతంత్ర్యం తరువాత === భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చాక, మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ [[మద్రాసు రాష్ట్రం|మద్రాస్ రాష్ట్రంగా]] మారింది. 1956 నవంబరు 1 న భాషా ప్రయుక్త రాష్ట్రాలను ఏర్పాటు చేసినపుడు ఉత్తరాన ఉన్న [[కాసర్‌గోడ్ జిల్లా|కాసరగోడ్]] ప్రాంతాన్ని, దక్షిణాన ఉన్న ట్రావెన్‌కోర్-కొచ్చిన్ రాష్ట్రాన్నీ పక్కనే మలబార్‌తో కలిపి కేరళ రాష్ట్రంగా ఏర్పాటు చేసారు. అంతకు ముందు, కాసరగోడ్ [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ|మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీలోని]] సౌత్ కెనరా జిల్లాలో భాగంగా ఉండేది. [[లక్షద్వీప్]] దీవులు విడిపోయి కొత్త కేంద్రపాలిత ప్రాంతంగా ఏర్పడ్డాయి. == చిత్ర మాలిక == <gallery widths="200" heights="135"> దస్త్రం:Vembanad Lake at Kumarakom.jpg|alt=Vembanad, the largest lake in India, is a portion of the Kerala Backwaters|భారతదేశంలోని అతిపెద్ద సరస్సువెంబనాడ్, కేరళ వాటర్ బ్యాక్స్‌లో భాగం దస్త్రం:Chalakudy River bank on a summer sunrise.jpg|alt=The Athirappilly Falls is located on Chalakudy River.|చాలకుడి నదిపై [[అతిరపిళ్ళి జలపాతం|అతిరపల్లి జలపాతం]] . దస్త్రం:Fish net over Periyar River 0.jpg|alt=Periyar, the longest river of Kerala.|పెరియార్,కేరళలో అతి పొడవైన నది. దస్త్రం:Kappad beach kerala.jpg|alt=Kappad beach near Koyilandy|కోయిలాండి సమీపంలోనికప్పడ్ బీచ్ దస్త్రం:Ezhimala beach.JPG|alt=Sandy beaches dotted with swaying coconut palms are a ubiquitous sight along the Malabar coast|తలలూపుతున్న కొబ్బరి చెట్లతో నిండిన ఇసుక బీచ్‌లు మలబార్ తీరం వెంబడి సర్వత్రా కనిపిస్తూంటాయి దస్త్రం:Light house in Ponnani.jpg|పొన్నాని వద్ద దీపపు స్థంభం </gallery> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[కోరమాండల్ తీరం]] * [[దక్షిణ మలబార్]] * [[మలంకర మెట్రోపాలిటన్ (ఎంఓఎస్సీ)]] == మూలాలు == {{Reflist}} == మరింత చదవడానికి == * {{cite book|url=https://archive.org/details/in.gov.ignca.3379|title=Zamorins of Calicut: From the earliest times to AD 1806|author=K. V. Krishna Iyer|publisher=Norman Printing Bureau, Kozhikode|year=1938}} * {{cite book|url=https://archive.org/details/malabarmanual0000loga/mode/2up|title=Malabar Manual (Volume-I)|author=William Logan|publisher=Madras Government Press|year=1887}} * {{cite book|url=https://archive.org/details/malabar_manual_volume2/mode/2up|title=Malabar Manual (Volume-II)|author=William Logan|publisher=Madras Government Press|year=1887}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=FVsw35oEBv4C|title=A Survey of Kerala History|author=Menon, A. Sreedhara|publisher=DC Books|year=2007|isbn=9788126415786}} * {{cite book|url=https://archive.org/details/Tuhfat-al-MujahidinAnHistoricalWorkInTheArabicLanguage|title=Tuhfat-al-Mujahidin: An Historical Work in The Arabic Language|author=S. Muhammad Hussain Nainar|publisher=University of Madras|year=1942}} * {{cite book|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.280840|title=Malabar and the Portuguese: being a history of the relations of the Portuguese with Malabar from 1500 to 1663|author=Panikkar, K. M.|date=1929|author-link=K. M. Panikkar}} * {{cite book|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.530045|title=Malabar and the Dutch|author=Panikkar, K. M.|date=1931|author-link=K. M. Panikkar}} * {{cite book|title=Asia and Western dominance, 1498–1945|author=Panikkar, K. M.|date=1953|publisher=G. Allen and Unwin|location=London|author-link=K. M. Panikkar}} == బయటి లింకులు == * {{Commons category-inline}} * {{Wikivoyage inline|మలబార్}} {{Navboxes|title=[[కేరళ]]|list={{కేరళ జిల్లాలు}}}}{{Authority control}} [[వర్గం:Coordinates on Wikidata]] [[వర్గం:భారతదేశ భౌగోళికం]] [[వర్గం:దక్షిణ భారతదేశం]] [[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ ప్రాంతాలు]] 1u901jz6qjg7vbg4vbnqdlwflmn7xt5 0 421540 4942737 4917728 2026-08-23T18:15:46Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4942737 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ప్రహ్లాద రామారావు | image = Prahlada Rama Rao.jpg | image_size = 220px | caption = [[యూనివర్సిటీ ఆఫ్ విశ్వేశ్వరయ్య కాలేజ్ ఆఫ్ ఇంజినీరింగ్|యూవీసీఈ]]లో ప్రహ్లాద రామారావు | birth_date = {{birth date and age|1947|2|5}} | birth_place = [[బెంగళూరు]], [[మైసూరు రాష్ట్రం]] (ప్రస్తుత [[కర్ణాటక]], [[భారతదేశం]]) | death_date = | death_place = | restingplace = | restingplacecoordinates = | othername = | alma_mater = [[యూనివర్సిటీ ఆఫ్ విశ్వేశ్వరయ్య కాలేజ్ ఆఫ్ ఇంజినీరింగ్]]<br />[[భారతీయ విజ్ఞాన సంస్థ]] | work_institution = | occupation = క్షిపణి రూపకర్త | yearsactive = 1971–2015 | known_for = [[ఆకాశ్ (క్షిపణి)|ఆకాశ్ క్షిపణి]] | spouse = | domesticpartner = | children = | parents = | website = | awards = [[పద్మశ్రీ]]<br />జాతీయ వైమానిక పురస్కారం<br />శివానంద ఎమినెంట్ సిటిజన్ అవార్డు<br />[[రక్షణ పరిశోధన మరియు అభివృద్ధి సంస్థ|డీఆర్‌డీఓ]] అవార్డు<br />ఎమినెంట్ ఇంజినీర్స్ అవార్డు<br />హెచ్‌ఎమ్‌ఏ జీవిత సాఫల్య పురస్కారం }} '''ప్రహ్లాద రామారావు''' భారతీయ క్షిపణి శాస్త్రవేత్త, [[డిఫెన్స్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ అడ్వాన్స్‌డ్ టెక్నాలజీ]]<nowiki/>కి మాజీ వైస్ ఛాన్సలర్, డిఫెన్స్ రీసెర్చ్ అండ్ డెవలప్‌మెంట్ లాబొరేటరీ మాజీ డైరెక్టరు. భారత అంతరిక్ష కార్యక్రమానికి ఆయన చేసిన కృషికి ప్రసిద్ధి చెందాడు.<ref name="NIAS2">{{cite web|date=2015|title=NIAS|url=http://www.nias.res.in/docs/Biodata_Dr_Prahlada.pdf|access-date=1 March 2015|publisher=NIAS}}{{dead link|date=March 2018|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref><ref name="IISc2">{{cite web|date=2015|title=IISc|url=http://mgmt.iisc.ernet.in/newwordpress/dr-prahlada/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150529234727/http://mgmt.iisc.ernet.in/newwordpress/dr-prahlada/|archive-date=2015-05-29|access-date=1 March 2015|publisher=Indian Institute of Science}}</ref><ref name="DRDO2">{{cite web|date=2015|title=DRDO|url=http://www.drdo.gov.in/drdo/English/index.jsp?pg=chiefcontrollers-prahlad.jsp|access-date=1 March 2015|publisher=DRDO}}</ref> 2015 లో భారత ప్రభుత్వం ఆయనను నాల్గవ అత్యున్నత భారతీయ పౌర పురస్కారమైన [[పద్మశ్రీ పురస్కారం|పద్మశ్రీ]]<nowiki/>తో సత్కరించింది.<ref name="Padma Awards2">{{cite web|date=2015|title=Padma Awards|url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=114952|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150128022143/http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=114952|archive-date=28 January 2015|access-date=16 February 2015|publisher=Padma Awards}}</ref>[[దస్త్రం:Prahlada_Rama_Rao.jpg|thumb| UVCE లో ప్రహ్లాద రామారావు]] == జీవిత చరిత్ర == ప్రహ్లాద 1947 ఫిబ్రవరి 5 న [[బెంగళూరు|బెంగళూరులో]] <ref name="IISc">{{Cite web|date=2015|title=IISc|url=http://mgmt.iisc.ernet.in/newwordpress/dr-prahlada/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150529234727/http://mgmt.iisc.ernet.in/newwordpress/dr-prahlada/|archive-date=2015-05-29|access-date=1 March 2015|publisher=Indian Institute of Science}}</ref> <ref name="DRDO">{{Cite web|date=2015|title=DRDO|url=http://www.drdo.gov.in/drdo/English/index.jsp?pg=chiefcontrollers-prahlad.jsp|access-date=1 March 2015|publisher=DRDO}}</ref> జన్మించాడు. అతను 1969లో బెంగుళూరు యూనివర్సిటీకి అనుబంధంగా ఉన్న యూనివర్సిటీ విశ్వేశ్వరయ్య కాలేజ్ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్ (UVCE) నుండి మెకానికల్ ఇంజనీరింగ్‌లో పట్టభద్రుడయ్యాడు.<ref name="India Strategic">{{Cite web|date=2015|title=India Strategic|url=http://www.indiastrategic.in/topstories3673_Dr_Prahlada_Honoured_with_Padma_Shri.htm|access-date=1 March 2015|publisher=India Strategic|archive-date=15 మార్చి 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150315024606/http://indiastrategic.in/topstories3673_Dr_Prahlada_Honoured_with_Padma_Shri.htm|url-status=dead}}</ref> [[ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సైన్స్]] నుండి ''రాకెట్లు, క్షిపణి వ్యవస్థలు'' ప్రధాన సబ్జెక్టులుగా ఏరోనాటికల్ ఇంజనీరింగ్‌లో మాస్టర్స్ డిగ్రీని పొందాడు.<ref name="NIAS" /><ref name="IISc" /><ref name="DRDO" /> అతను [[జవహర్ లాల్ నెహ్రూ సాంకేతిక విశ్వవిద్యాలయం|హైదరాబాద్‌లోని జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ టెక్నలాజికల్ యూనివర్శిటీలో]] <ref name="The Hindu">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/prahlada-takes-over-as-diat-vicechancellor/article2359758.ece|title=Prahlada takes over as DIAT Vice-Chancellor|date=16 August 2011|work=The Hindu|access-date=29 December 2018}}</ref> తన పరిశోధనను కొనసాగించాడు, అక్కడి నుండి డాక్టరల్ డిగ్రీ (PhD) పొందాడు. <ref name="NIAS" /> <ref name="IISc" /> అతను 1971 లో తన కెరీర్ మొదలుపెట్టి, తిరువనంతపురం లోని [[విక్రమ్ సారాభాయ్ అంతరిక్ష కేంద్రం|విక్రమ్ సారాభాయ్ స్పేస్ సెంటర్]] (VSSC), బెంగళూరు లోని ఏరోనాటికల్ డెవలప్‌మెంట్ ఎస్టాబ్లిష్‌మెంట్ (ADE),<ref name="India Strategic" /> డిఫెన్స్ రీసెర్చ్ అండ్ డెవలప్‌మెంట్ లేబొరేటరీ (డిఫెన్స్ రీసెర్చ్ అండ్ డెవలప్‌మెంట్ లాబొరేటరీ) వంటి అనేక అంతరిక్ష, రక్షణ సంస్థలలో పనిచేసాడు. 1997 లో హైదరాబాదులో డిఆర్‌డిఎల్ డైరెక్టర్‌గా చేరి, 2005 వరకు ఆ పదవిలో కొనసాగాడు.<ref name="NIAS" /><ref name="IISc" /><ref name="DRDO" /> ఈ సమయంలో, అతను [[సమీకృత గైడెడ్ క్షిపణి అభివృద్ధి కార్యక్రమం|సమీకృత గైడెడ్ క్షిపణి అభివృద్ధి కార్యక్రమానికి]] (IGDMP) ఛైర్మన్‌గా కూడా పనిచేశాడు.<ref name="IISc" /><ref name="DRDO" /> 2005 లో ప్రహ్లాద, సంస్థ లోని ఏరోనాటికల్ క్లస్టర్ ఆఫ్ లేబొరేటరీస్‌కి చీఫ్ కంట్రోలరుగా అదనపు బాధ్యతతో చీఫ్ కంట్రోలర్ రీసెర్చ్ అండ్ డెవలప్‌మెంట్‌గా [[భారత రక్షణ పరిశోధన అభివృద్ధి సంస్థ|DRDO]] ప్రధాన కార్యాలయానికి మారాడు.<ref name="DRDO"/> అతను 2011లో డిఫెన్స్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ అడ్వాన్స్‌డ్ టెక్నాలజీకి వైస్ ఛాన్సలర్‌గా నియమితుడయ్యాడు.<ref name="India Strategic"/><ref name="Press Infirmation Bureau">{{Cite web|date=11 August 2011|title=Press Infirmation Bureau|url=http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=74440|access-date=1 March 2015|publisher=Press Infirmation Bureau}}</ref> 2015 ఫిబ్రవరిలో అతని పదవీ విరమణ వరకు అక్కడ పనిచేశాడు.<ref name="DIAT">{{Cite web|date=2015|title=DIAT|url=http://www.diat.ac.in/index.php?option=com_content&view=article&id=82&Itemid=142|access-date=2 March 2015|publisher=DIAT|archive-date=29 ఏప్రిల్ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150429194927/http://www.diat.ac.in/index.php?option=com_content&view=article&id=82&Itemid=142|url-status=dead}}</ref> అతను ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సైన్స్‌లోని డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ ఏరోస్పేస్, డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ మేనేజ్‌మెంట్ స్టడీస్‌లో అనుబంధ ప్రొఫెసర్‌గా ఉన్నాడు.<ref name="NIAS" /><ref name="DRDO" /> == పదవులు == ప్రహ్లాద 2003-04లో హైదరాబాద్ మేనేజ్‌మెంట్ అసోసియేషన్‌కు అధ్యక్షుడిగా ఉన్నాడు. ''ఇండియా - మై డ్రీమ్'' పేరుతో ఒక సంవత్సరం సుదీర్ఘ ఉపన్యాస సిరీస్‌ని నిర్వహించాడు. ఇందులో భాగంగా ప్రముఖ వ్యక్తులు కీలక ఉపన్యాసాలు ఇచ్చేవారు.<ref name="NIAS">{{Cite web|date=2015|title=NIAS|url=http://www.nias.res.in/docs/Biodata_Dr_Prahlada.pdf|access-date=1 March 2015|publisher=NIAS}}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2024|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}} [[వర్గం:Articles with dead external links from March 2018]] [[వర్గం:Articles with permanently dead external links]] </ref> అతను 2008, 2010 లలో రెండు సందర్భాలలో విపత్తు నిర్వహణపై ప్రపంచ కాంగ్రెస్ <ref name="World Congress on Disaster Management">{{Cite web|date=2015|title=World Congress on Disaster Management|url=http://www.wcdm.org/|access-date=2 March 2015|publisher=World Congress on Disaster Management|archive-date=7 మార్చి 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150307025624/http://www.wcdm.org/|url-status=dead}}</ref> అధ్యక్షుడిగా ఉన్నాడు.<ref name="NIAS" /> ''ఇండియన్ సొసైటీ ఫర్ అడ్వాన్స్‌మెంట్ ఆఫ్ మెటీరియల్స్ అండ్ ప్రాసెస్ ఇంజనీరింగ్'' (ISAMPE), <ref name="ISAMPE">{{Cite web|date=2015|title=ISAMPE|url=http://isampe.org/hyd-chap.htm|url-status=bot: unknown|archive-url=https://web.archive.org/web/20130908093637/http://www.isampe.org/hyd-chap.htm|archive-date=8 September 2013|access-date=2 March 2015|publisher=ISAMPE}}</ref> ''ఇండియన్ సొసైటీ ఫర్ నాన్‌డ్‌స్ట్రక్టివ్ టెస్టింగ్'' (ISNT),<ref name="ISNT">{{Cite web|date=2015|title=ISNT|url=http://www.isnt.org/chapters_Hyderabad.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402115201/http://www.isnt.org/chapters_Hyderabad.htm|archive-date=2015-04-02|access-date=2 March 2015|publisher=ISNT}}</ref> ''ఇండియన్ అకాడమీ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్'' (INAE) హైదరాబాద్ అధ్యాయాలకు ఛైర్మన్ గా పనిచేసాడు. ''సొసైటీ ఫర్ ఏరోస్పేస్ క్వాలిటీ అండ్ రిలయబిలిటీ'' <ref name="SAQR">{{Cite web|date=2015|title=SAQR|url=http://saqrindia.org/Home.aspx|access-date=2 March 2015|publisher=SAQR|archive-date=2 ఏప్రిల్ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402123654/http://saqrindia.org/Home.aspx|url-status=dead}}</ref> (SAQR) అధ్యక్షుడు.<ref name="NIAS" /> <ref name="IISc"/> ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సైన్స్ పూర్వ విద్యార్థుల సంఘం సభ్యుడు. ట్రస్ట్ ఫర్ అడ్వాన్స్‌మెంట్ ఆఫ్ ఏరోడైనమిక్స్ ఆఫ్ ఇండియాకు మేనేజింగ్ ట్రస్టీ. <ref name="NIAS" /> <ref name="IISc" /> అతను కాన్ఫెడరేషన్ ఆఫ్ ఇండియన్ ఇండస్ట్రీస్ (CII) నేషనల్ కమిటీ ఆన్ హయ్యర్ ఎడ్యుకేషన్, MHRD టాస్క్ ఫోర్స్ ఆన్ ఇన్స్టిట్యూషన్ మెకానిజం, సెక్టార్ ఇన్నోవేషన్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ హ్యూమన్ రిసోర్స్ డెవలప్‌మెంట్, ఫెడరేషన్ ఆఫ్ ఇండియన్ ఛాంబర్స్ ఆఫ్ కామర్స్ అండ్ ఇండస్ట్రీ (FICCI) జాతీయ కమిటీ సభ్యుడు కూడా. ''ఇండియన్ స్ట్రాటజిక్'' అనే సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ జర్నల్ <ref name="NIAS" /> <ref name="IISc" /> సంపాదకీయ బోర్డులో సభ్యుడు.<ref name="India Strategic"/> == వారసత్వం == [[దస్త్రం:Brahmos_imds.jpg|thumb| బ్రహ్మోస్ క్షిపణి]] [[దస్త్రం:Akash_SAM.jpg|thumb| ఆకాష్ క్షిపణి]] [[సమీకృత గైడెడ్ క్షిపణి అభివృద్ధి కార్యక్రమం|సమీకృత గైడెడ్ క్షిపణి అభివృద్ధి కార్యక్రమానికి]] ఛైర్మన్‌గా ఉన్న సమయంలో ప్రహ్లాద, [[అంతరిక్ష శాఖ|భారతీయ అంతరిక్ష కార్యక్రమం]] కోసం రాకెట్ ప్రొపల్షన్, ఆన్‌బోర్డ్ ఏవియానిక్స్, [[క్షిపణి]] వ్యవస్థలు, [[రాడార్]] సిస్టమ్స్, [[హైపర్ సోనిక్ వేగం|హైపర్‌సోనిక్]] ఫ్లైట్ వెహికల్స్‌కు సంబంధించిన అనేక కీలక సాంకేతికతలను అభివృద్ధిలో తోడ్పడ్డాడు.<ref name="IISc"/><ref name="DRDO"/> కాంపాక్ట్ యాంటెన్నా టెస్ట్ రేంజ్, స్ట్రక్చరల్ డైనమిక్ టెస్ట్ సెంటర్, సూపర్‌సోనిక్ రామ్‌జెట్ ఇంజన్ టెస్ట్ సదుపాయం, సబ్‌సోనిక్ రామ్‌జెట్ ఇంజిన్ టెస్ట్ సదుపాయం, 6 కాంపోనెంట్ రాకెట్ మోటార్ టెస్ట్ సౌకర్యం, కంప్యూటర్ ఇంటిగ్రేటెడ్ టోమోగ్రఫీ, కంప్యూటేషనల్ ఫ్లూయిడ్ డైనమిక్స్ సెంటర్, షాక్ ట్యూబ్ సౌకర్యం, హై టెంపరేచర్ మెటీరియల్ క్యారెక్టరైజేషన్ ఫెసిలిటీ, హై టెంపరేచర్ స్ట్రక్చరల్ టెస్టింగ్, ఇస్రో కోసం మిస్సైల్ సిస్టమ్ సిమ్యులేషన్ సెంటర్ వంటి వాటి స్థాపనకు కూడా అతను దోహదపడ్డాడు.<ref name="NIAS" /><ref name="DRDO" /> ఉపరితలం నుండి గాలి లోకి ప్రయోగించే క్షిపణి వ్యవస్థ అయిన [[ఆకాశ్ క్షిపణి|ఆకాశ్‌ క్షిపణి]] ప్రాజెక్టుకు అతను నేతృత్వం వహించాడు.<ref name="The Hindu"/> [[పృథ్వి క్షిపణులు|పృథ్వీ]], [[అగ్ని క్షిపణులు|అగ్ని]], [[నాగ్ క్షిపణి|నాగ్]] వంటి అనేక ఇతర భారతీయ క్షిపణి వ్యవస్థలకు ప్రధాన రూపకర్తగా పనిచేసాడు.<ref name="NIAS" /><ref name="IISc" /><ref name="DRDO" /> ఇది ప్రహ్లాద డైరెక్టర్‌గా ఉన్న సమయంలో, డిఫెన్స్ రీసెర్చ్ అండ్ డెవలప్‌మెంట్ లాబొరేటరీ నావికా అప్లికేషన్ కోసం [[అస్త్ర క్షిపణి|ఆస్ట్రా]] ఎయిర్ టు ఎయిర్ మిస్సైల్ సిస్టమ్, లాంగ్ రేంజ్ సర్ఫేస్ టు ఎయిర్ మిస్సైల్ సిస్టమ్ వంటి ప్రాజెక్టులను ప్రారంభించింది.<ref name="IISc" /> ప్రోగ్రాం డైరెక్టర్‌గా [[బ్రహ్మోస్]] సూపర్‌సోనిక్ క్రూయిజ్ క్షిపణి వ్యవస్థ, జలాంతర్గామి నుండి ప్రయోగించే సుదూర పరిధి [[బాలిస్టిక్ క్షిపణి]] వ్యవస్థకు ప్రాజెక్ట్ ఫార్ములేషన్, మేనేజ్‌మెంట్, ట్రయల్స్‌లో అతను పాల్గొన్నాడు.<ref name="NIAS" /><ref name="DRDO" /><ref name="The Hindu" /> 2006, 2008 లలో డిఫెన్స్ ప్రొక్యూర్‌మెంట్ పద్ధతుల సూత్రీకరణలో అతను తోడ్పడ్డాడు.<ref name="NIAS" /> DRDOలో అతని పదవీకాలం కూడా FICCI సహాయంతో DRDO తన సాంకేతికతలను వాణిజ్యీకరించింది.<ref name="NIAS" /><ref name="IISc" /> <ref name="DRDO" /> డిఫెన్స్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ అడ్వాన్స్‌డ్ టెక్నాలజీ (DIAT) వైస్ ఛాన్సలర్‌గా ఉండగా అతను కొత్తగా ఏర్పాటైన డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ బయోసైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ క్రింద టెక్నాలజీ మేనేజ్‌మెంట్, బయోసైన్సెస్, డిఫెన్స్ ఎలక్ట్రానిక్స్ సిస్టమ్స్ వంటి సబ్జెక్టులలో కోర్సులను ప్రవేశపెట్టడంలో పాత్ర వహించాడు.<ref name="NIAS" /><ref name="IISc" /><ref name="The Hindu" /><ref name="Press Infirmation Bureau" /> అతని పదవీకాలంలో DIAT, క్యాటగిరీ ''ఎ'' యూనివర్సిటీగా పదోన్నతి పొందింది.<ref name="NIAS" /> == పురస్కారాలు, గుర్తింపులు == ఆంధ్రప్రదేశ్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్, ఇండియన్ నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్, ఇన్‌స్టిట్యూషన్ ఆఫ్ ఇంజనీర్స్, సొసైటీ ఫర్ షాక్ వేవ్ రీసెర్చ్ ఆఫ్ ఇండియా, ఆస్ట్రోనాటికల్ సొసైటీ ఆఫ్ ఇండియా, <ref name="Astronautical Society of India">{{Cite web|date=2015|title=Astronautical Society of India|url=http://asindia.org/|access-date=2 March 2015|publisher=Astronautical Society of India}}</ref> సిస్టమ్స్ సొసైటీ ఆఫ్ ఇండియా ఇన్స్టిట్యూషన్ ఆఫ్ ఎలక్ట్రానిక్స్ అండ్ టెలికమ్యూనికేషన్ ఇంజనీర్స్, ఏరోనాటికల్ సొసైటీ ఆఫ్ ఇండియా, వంటి అనేక భారతీయ సంస్థలు, వృత్తిపరమైన సంస్థలలో ప్రహ్లాద సభ్యుడు.<ref name="Systems Society of India">{{Cite web|date=2015|title=Systems Society of India|url=http://www.sysi.org/|access-date=2 March 2015|publisher=Systems Society of India}}</ref><ref name="NIAS"/> 2006లో [[శ్రీ వేంకటేశ్వర విశ్వవిద్యాలయం]], 2012 లో అనంతపురంలోని [[జవహర్ లాల్ నెహ్రూ సాంకేతిక విశ్వవిద్యాలయం, అనంతపురం|జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ టెక్నలాజికల్ యూనివర్శిటీ]] లు ఆయనకు డాక్టరల్ పట్టా అందించాయి.<ref name="NIAS" /><ref name="IISc" /><ref name="DRDO" /> అతను [[భారత రక్షణ పరిశోధన అభివృద్ధి సంస్థ|DRDO]] సైంటిస్ట్ ఆఫ్ ది ఇయర్, HMA – మెంబర్ ఆఫ్ ది ఇయర్, [[ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సైన్స్|IISc]] విశిష్ట పూర్వ విద్యార్ధి అవార్డు, శివానంద ఎమినెంట్ సిటిజన్ అవార్డు, హైదరాబాద్ మేనేజ్‌మెంట్ అసోసియేషన్ లైఫ్ టైమ్ అచీవ్‌మెంట్ అవార్డు వంటి పురస్కారాలు, గౌరవాలను అందుకున్నాడు.<ref name="NIAS" /><ref name="IISc" /><ref name="DRDO" /> అతను నేషనల్ ఏరోనాటికల్ ప్రైజ్, 2008 [[భారత రక్షణ పరిశోధన అభివృద్ధి సంస్థ|DRDO]] అవార్డు, ఎమినెంట్ ఇంజనీర్స్ అవార్డును కూడా అందుకున్నాడు. [[భారత ప్రభుత్వం]] 2015 లో ఆయనకు [[పద్మశ్రీ పురస్కారం]] అందించింది.<ref name="Padma Awards">{{Cite web|date=2015|title=Padma Awards|url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=114952|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150128022143/http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=114952|archive-date=28 January 2015|access-date=16 February 2015|publisher=Padma Awards}}</ref><ref name="India Strategic"/> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[కోట హరినారాయణ]] - తేజస్ యుద్ధ విమాన రూపకర్త == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:1947 జననాలు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:కర్ణాటక శాస్త్రవేత్తలు]] otnye4srxmjqsabn2nne6nzaknrlb15 0 422515 4942643 4788594 2026-08-23T14:23:58Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4942643 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=ఏప్రిల్ 2025}} {{Infobox writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] -->|image=|name=పియల్ భట్టాచార్య|caption=47 సంవత్సరాల వయస్సులో పియల్ భట్టాచార్య|pseudonym=|birth_date=<!-- reliable source needed for [[WP:DOB]] -->|birth_name=పియల్ భట్టాచార్య|birth_place=హౌరా, పశ్చిమ బెంగాల్, భారతదేశం|death_date=|death_place=|occupation={{flatlist| * థియేటర్ డైరెక్టర్ * విద్వాంసుడు * నర్తకి}}|nationality=భారతీయుడు|period=|genre=|subject=సంస్కృతం, నాట్యశాస్త్రం, మార్గ నాట్య|movement=|influences=|influenced=|signature=|website=}} '''పియల్ భట్టాచార్య''' పశ్చిమ బెంగాల్ లోని కోల్ కతాకు చెందిన భారతీయ రంగస్థల దర్శకుడు, నాట్యశాస్త్ర పండితుడు. [[సంస్కృతం]], [[ఆంగ్లం]], [[బెంగాలీ]], [[హిందీ]], [[మలయాళం]] భాషలలో ప్రావీణ్యం ఉంది. కోల్ కతాలోని గరియా సమీపంలో స్పాండా ఆర్ట్ స్పేస్ ను స్థాపించాడు.<ref>{{Cite news|url=https://www.thestatesman.com/features/rising-above-the-ordinary-1502526098.html|title=Rising Above the Ordinary|work=The Statesman|access-date=19 April 2024}}</ref><ref>{{Cite web|title=Prerona 2022|url=https://narthaki.com/info/rev22/rev2741.html|access-date=18 April 2024|website=Narthaki}}</ref> == జీవితం, ఉద్యోగం == [[పశ్చిమ బెంగాల్]] లోని [[హౌరా]]<nowiki/>లో జన్మించిన పియాల్ భట్టాచార్య కేరళ కళామండలంలో కళామండలం బాలసుబ్రమణియన్ వద్ద [[కథాకళి]]<nowiki/>లో శిక్షణ పొందాడు. తరువాత కమలేష్ దత్ త్రిపాఠి, [[భరత్ గుప్త్]], పురూ దధీచ్, ఎన్.రామనాథన్, ఊర్మిళ శర్మ తదితరుల వద్ద నాట్యశాస్త్రం, సంగీత శాస్త్రం అభ్యసించాడు.<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/contemporary-readings/article17319079.ece|title=Contemporary readings|access-date=19 April 2024|website=The Hindu}}</ref> సువీర్ మిశ్రా, అసిత్ బెనర్జీ, బహావుద్దీన్ దాగర్ వద్ద డాగర్ ఘరానా రుద్రవీణ, ఉజ్వలేందు చక్రవర్తి వద్ద దబీర్ ఖాన్ ఘరానా రుద్రవీణ నేర్చుకున్నాడు. గోకులోత్సవ్ మహరాజ్ ఆధ్వర్యంలో హవేలీ సంగీత్; విజయ వరలక్ష్మి ఆధ్వర్యంలో సరస్వతి వీణ; ప్రేమ్ జిత్ సింగ్ ఆధ్వర్యంలో పుంగ్-అచోబా; పి.కె.బాలన్ గురుక్కల్ ఆధ్వర్యంలో కలరిపయట్టు. భట్టాచార్య నాట్యశాస్త్రం నుండి, అంటే మార్గనాట్యం నుండి నాట్య సమగ్ర వ్యవస్థ పునర్నిర్మాణంపై చేసిన కృషికి ప్రసిద్ధి చెందాడు. అతను వాచికాభినయ, అహర్యతో సహా కరణం (నృత్యం) పునర్నిర్మాణానికి, అంగహర (హావభావాలు, ముఖ కవళికలు, నృత్యంతో సహా శరీర కదలికలు) తో గణనీయంగా దోహదపడ్డాడు. అటోద్యాలు (సంగీత వాయిద్యాలు లేదా వాయిద్య సంగీతం) - త్రిపుష్కరాలు, విపంచి-చిత్ర-మట్టకోకిల వినస్ - గానం యొక్క గంధర్వ వ్యవస్థను పునర్నిర్మించడానికి కూడా ఆయన కృషి చేశాడు. అతను సిక్కింలోని నేషనల్ స్కూల్ ఆఫ్ డ్రామా మొదలైన వాటికి విజిటింగ్ ఫ్యాకల్టీ.<ref>{{cite news|url=https://static.pib.gov.in/WriteReadData/specificdocs/documents/2024/mar/doc202437320201.pdf|title=Sangeet Natak Akademi Award 2022 & 2023|access-date=18 April 2024|website=Press Information Bureau, Govt of India}}</ref> == పరిశోధన == [[భరతముని|భరత (సేగే)]] (మహర్షి నాట్యశాస్త్రంలో వివరించిన నృత్త, గీత, అభినయ పద్ధతుల నుండి ఉద్భవించిన మార్గ నాట్య పునర్నిర్మాణంపై పియాల్ సమగ్ర పరిశోధనను చేపట్టాడు. <ref>{{Cite news|url=https://www.dnaindia.com/lifestyle/report-quest-to-bring-back-burmese-harp-a-precursor-to-veena-2334702|title=Report Quest to Bring Back Burmese Harp a Precursor to Veena|access-date=4 May 2024|publisher=DNA}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.telegraphindia.com/opinion/point-missed/cid/1466706|title=Point Missed|access-date=4 May 2024|publisher=The Telegraph Online}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/amrit-yatra-a-rare-musical-show-was-an-ensemble-of-ancient-indian-instruments/article68019551.ece|title=Amrit Yatra a Rare Musical Show was an Ensemble of Ancient Indian Instruments|work=The Hindu|access-date=4 May 2024}}</ref><ref>{{Cite web|title=Restoring the core idea of Natyashastra|url=https://www.telegraphindia.com/culture/arts/review-bhaanotsav-designed-and-directed-by-piyal-bhattacharya-based-on-natyashastra/cid/1763851|access-date=19 April 2024|website=The Telegraph}}</ref> ప్రాచీన, ఆధునిక నాటక రూపాల మధ్య సంబంధాన్ని ఏర్పరచుకునేటప్పుడు సమకాలీన సామాజిక సమస్యలతో నిమగ్నం కావడం అతని లక్ష్యం. భారతీయ నాటక సంప్రదాయాలలో ఉన్న భాషా సూక్ష్మ నైపుణ్యాలపై పరిశోధన అతని అన్వేషణకు కేంద్రంగా ఉంది.<ref>{{Cite web|title=Prerona 2022|url=https://narthaki.com/info/rev22/rev2741.html|access-date=18 April 2024|website=Narthaki}}</ref> == రంగస్థల దర్శకత్వం == భట్టాచార్య చిత్రపూర్వరంగ, ఉపరూపక భనక, భానుక, శూద్రకుడి పద్మాపృతకం భానా చిత్రాలకు పద్మ-గాథగా దర్శకత్వం వహించాడు.<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/Guru-of-a-lost-tradition/article14012140.ece|title=Guru of a lost tradition|last1=Banerjee|first1=Meena|date=21 January 2016|access-date=18 April 2024|website=The Hindu}}</ref><ref>{{cite web|last1=Venkataraman|first1=Leela|title=The Changing Face of Classical Dance in India|url=http://www.pulseconnects.com/changing-face-classical-dance-india|access-date=18 April 2024|website=Pulse Connects|archive-date=18 ఏప్రిల్ 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240418141412/http://www.pulseconnects.com/changing-face-classical-dance-india|url-status=dead}}</ref> మరో రెండు చిత్రాలకు కాళిదాసు రచించిన మేఘదూతం, రితుసంహారాన్ని వరుసగా విరాహ-గాథ, సంవత్సర్-కథగా స్వీకరించారు. ఆయన దర్శకత్వం వహించిన చిత్రాలు భారతదేశంలోని ప్రధాన జాతీయ, అంతర్జాతీయ నృత్య, నాటకోత్సవాల్లో ప్రదర్శనలు ఇచ్చాయి. సిక్కింలోని నేషనల్ స్కూల్ ఆఫ్ డ్రామా యొక్క రిపర్టరీ-ప్రొడక్షన్ అయిన భాష-భారతం దర్శకత్వం వహించడానికి అతను భాసా యొక్క ఐదు సంస్కృత నాటకాలను కూడా స్వీకరించాడు.<ref>{{cite web|title=Gallery Bhasbharatam|url=https://sikkim.nsd.gov.in/gallery_bhasbharatam|access-date=18 April 2024|website=Sikkim NSD}}</ref> == అవార్డులు == * ఇతర ప్రధాన సంప్రదాయాల నాటకంలో ఆయన చేసిన కృషికి [[సంగీత నాటక అకాడమీ అవార్డు]] 2023 (సంస్కృత థియేటర్) <ref>{{Cite news|url=https://t2online.in/music/indian/sangeet-natak-akademi-winning-scholar-piyal-bhattacharya-takes-t2online-on-a-walkthrough-of-his-institute-chidakash-kalalaya-in-calcutta.-glimpses-from-the-art-abode/897308|title=Sangeet Natak Akademi-winning scholar Piyal Bhattacharya takes t2ONLINE on a walkthrough of his institute Chidakash Kalalaya in Calcutta. Glimpses from the art abode|access-date=4 May 2024|publisher=T2 Online|archive-date=20 సెప్టెంబర్ 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240920085150/https://t2online.in/music/indian/sangeet-natak-akademi-winning-scholar-piyal-bhattacharya-takes-t2online-on-a-walkthrough-of-his-institute-chidakash-kalalaya-in-calcutta.-glimpses-from-the-art-abode/897308|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thestatesman.com/supplements/marquee/two-streams-of-indian-classical-music-1503291758.html|title=Two Streams of Indian Classical Music|access-date=4 May 2024|publisher=The Statesman}}</ref><ref>{{Cite web|title=Sangeet Natak Akademi Award 2022 & 2023|url=https://static.pib.gov.in/WriteReadData/specificdocs/documents/2024/mar/doc202437320201.pdf|access-date=18 April 2024|website=Press Information Bureau, Govt of India}}</ref> == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:కేంద్ర సంగీత నాటక అకాడమీ పురస్కార గ్రహీతలు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] 5upztgi32y1j5zoh6pw26b9weqrles1 0 422731 4942877 4322998 2026-08-24T06:24:06Z NesaraNesara 149801 /* */ Image added. 4942877 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = యతీంద్ర సిద్ధరామయ్య | image = [[File:Dr. Basavaraju Jettihundi is with Dr. Yathindra Siddaramaiah.png]] | imagesize = 100px | birth_date = {{Birth date and age|1980|06|27|df=y}} | birth_place = [[బెంగళూరు]], [[కర్ణాటక]], భారతదేశం | residence = సిద్దరామునిహుండి, వరుణ, [[మైసూర్]] | death_date = | death_place = | party = [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] | office = [[కర్ణాటక శాసనమండలి|శాసనమండలి సభ్యుడు]] | termstart = 2024 జూన్ 18 | predecessor = [[కె. హరీష్‌కుమార్]] | constituency = శాసనసభ్యులచే ఏన్నికయ్యారు | constituency1 = [[వరుణ శాసనసభ నియోజకవర్గం|వరుణ]] | office1 = [[కర్ణాటక శాసనసభ|కర్ణాటక శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start1 = 2018 మే 12 | term_end1 = 2023 మే 13 | predecessor1 = [[సిద్దరామయ్య]] | successor1 = [[సిద్దరామయ్య]] | education = MBBS, [[KLE యూనివర్సిటీ]]లో MD, బెంగళూరు మెడికల్ కళాశాల, [[బెలగావి]] | parents = [[సిద్దరామయ్య]], పార్వతి ఎస్ | alma_mater = | spouse = | children = | website = | footnotes = | date = | year = | source = | occupation = రాజకీయవేత్త, పాథాలజిస్ట్ }} '''యతీంద్ర సిద్ధరామయ్య,''' [[కర్ణాటక]] రాష్ట్రానికి చెందిన రాజకీయ నాయకుడు. అతను [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] పార్టీలో సభ్యుడు.[[వరుణ శాసనసభ నియోజకవర్గం|వరుణ శాసనసభ]] నియోజకవర్గం నుండి శాసనసభ్యుడుగా <ref>{{Cite web|title=Varuna Election Result 2018 Live: Varuna Assembly Elections Results (Vidhan Sabha Polls Result)|url=https://www.news18.com/assembly-elections-2018/karnataka/varuna-election-result/|access-date=2020-02-19|website=News18}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Varuna Assembly Constituency Election Result - Legislative Assembly Constituency|url=https://resultuniversity.com/election/varuna-karnataka-assembly-constituency|access-date=2020-02-19|website=resultuniversity.com}}</ref> పనిచేశాడు.అతను ప్రస్తుత కర్ణాటక ముఖ్యమంత్రి [[సిద్దరామయ్య|సిద్ధరామయ్య]] చిన్న కుమారుడు <ref>{{Cite web|title=Yathindra Siddaramaiah campaigns for his father|url=https://www.newindianexpress.com/elections/karnataka-polls-2018/2018/may/04/yathindra-siddaramaiah-campaigns-for-his-father-1810021.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180509113025/http://www.newindianexpress.com/elections/karnataka-polls-2018/2018/may/04/yathindra-siddaramaiah-campaigns-for-his-father-1810021.html|archive-date=9 May 2018|access-date=2020-02-19|website=The New Indian Express}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Swamy|first=Rohini|date=2018-04-06|title=When it comes to dynasty politics in Karnataka, BJP can't compete with Congress|url=https://theprint.in/politics/dynasty-politics-in-karnataka-bjp-cant-compete-with-congress/47480/|access-date=2020-02-19|website=ThePrint|language=en-US}}</ref> . == రాజకీయ జీవితం == అతను వృత్తిరీత్యా వైద్యుడు, <ref>{{Cite web|date=27 April 2018|title=Interview: Yathindra Siddaramaiah speaks about his transition from doc to politician|url=https://www.thenewsminute.com/article/interview-yathindra-siddaramaiah-speaks-about-his-transition-doc-politician-80313|access-date=2020-02-19|website=www.thenewsminute.com}}</ref>[[రోగ నిర్ణయ శాస్త్రము|పాథాలజిస్ట్‌గా]] శిక్షణ పొందాడు.అతను [[2018 కర్ణాటక శాసనసభ ఎన్నికలు|2018 కర్ణాటక శాసనసభ ఎన్నికల్లో]] [[వరుణుడు|వరుణ శాసనసభ నియోజకవర్గం]] సురక్షిత స్థానంగా భావించి, అక్కడనుండి <ref>{{Cite web|title=Varuna Assembly Election Result 2018: Varuna Candidates Lists, Winners and Votes|url=https://www.indiatoday.in/elections/karnataka-election-2018/constituency/varuna-result|access-date=2020-02-19|website=www.indiatoday.in|archive-date=2018-05-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20180524220009/https://www.indiatoday.in/elections/karnataka-election-2018/constituency/varuna-result|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|last=Poovanna|first=Sharan|date=2018-04-15|title=Karnataka elections: A reluctant Yathindra Siddaramaiah set for poll debut|url=https://www.livemint.com/Politics/s6pXW8MazqyBs15Co8YMKK/Karnataka-elections-A-reluctant-Yathinda-Siddaramaiah-set-f.html|access-date=2020-02-19|website=Livemint|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-04-15|title=Congress names candidates for Karnataka, Siddaramaiah to contest from one seat|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/karnataka-polls-congress-releases-first-list-siddaramaiah-to-contest-from-chamundeshwari/story-uM1wRUE9HuSwwvmA7GSm2H.html|access-date=2020-02-19|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> పోటీ చేసి సునాయాసంగా గెలిచాడు. <ref>{{Cite web|date=15 May 2018|title=Battle for Varuna: Yathindra wins big from father Siddaramaiah's former constituency|url=https://www.thenewsminute.com/article/battle-varuna-yathindra-wins-big-father-siddaramaiah-s-former-constituency-81325|access-date=2020-02-19|website=www.thenewsminute.com}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Varuna Election Results 2018 LIVE: Varuna Assembly Election Results, Winner, Runner-Up & Vote Share – Oneindia|url=https://www.oneindia.com/varuna-assembly-elections-ka-219/|access-date=2020-02-19|website=www.oneindia.com|language=en}}</ref> == మూలాలు == [[వర్గం:కర్ణాటక వ్యక్తులు]] [[వర్గం:భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ నాయకులు]] [[వర్గం:1980 జననాలు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] c1ka6efp2gary99ou61wevvqgxzkcgs 4942878 4942877 2026-08-24T06:27:20Z NesaraNesara 149801 /* */ Caption added. 4942878 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = యతీంద్ర సిద్ధరామయ్య | image = [[File:Dr. Basavaraju Jettihundi is with Dr. Yathindra Siddaramaiah.png]] | caption = యతీంద్ర సిద్ధరామయ్య (ఎడమవైపు) | imagesize = 100px | birth_date = {{Birth date and age|1980|06|27|df=y}} | birth_place = [[బెంగళూరు]], [[కర్ణాటక]], భారతదేశం | residence = సిద్దరామునిహుండి, వరుణ, [[మైసూర్]] | death_date = | death_place = | party = [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] | office = [[కర్ణాటక శాసనమండలి|శాసనమండలి సభ్యుడు]] | termstart = 2024 జూన్ 18 | predecessor = [[కె. హరీష్‌కుమార్]] | constituency = శాసనసభ్యులచే ఏన్నికయ్యారు | constituency1 = [[వరుణ శాసనసభ నియోజకవర్గం|వరుణ]] | office1 = [[కర్ణాటక శాసనసభ|కర్ణాటక శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start1 = 2018 మే 12 | term_end1 = 2023 మే 13 | predecessor1 = [[సిద్దరామయ్య]] | successor1 = [[సిద్దరామయ్య]] | education = MBBS, [[KLE యూనివర్సిటీ]]లో MD, బెంగళూరు మెడికల్ కళాశాల, [[బెలగావి]] | parents = [[సిద్దరామయ్య]], పార్వతి ఎస్ | alma_mater = | spouse = | children = | website = | footnotes = | date = | year = | source = | occupation = రాజకీయవేత్త, పాథాలజిస్ట్ }} '''యతీంద్ర సిద్ధరామయ్య,''' [[కర్ణాటక]] రాష్ట్రానికి చెందిన రాజకీయ నాయకుడు. అతను [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] పార్టీలో సభ్యుడు.[[వరుణ శాసనసభ నియోజకవర్గం|వరుణ శాసనసభ]] నియోజకవర్గం నుండి శాసనసభ్యుడుగా <ref>{{Cite web|title=Varuna Election Result 2018 Live: Varuna Assembly Elections Results (Vidhan Sabha Polls Result)|url=https://www.news18.com/assembly-elections-2018/karnataka/varuna-election-result/|access-date=2020-02-19|website=News18}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Varuna Assembly Constituency Election Result - Legislative Assembly Constituency|url=https://resultuniversity.com/election/varuna-karnataka-assembly-constituency|access-date=2020-02-19|website=resultuniversity.com}}</ref> పనిచేశాడు.అతను ప్రస్తుత కర్ణాటక ముఖ్యమంత్రి [[సిద్దరామయ్య|సిద్ధరామయ్య]] చిన్న కుమారుడు <ref>{{Cite web|title=Yathindra Siddaramaiah campaigns for his father|url=https://www.newindianexpress.com/elections/karnataka-polls-2018/2018/may/04/yathindra-siddaramaiah-campaigns-for-his-father-1810021.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180509113025/http://www.newindianexpress.com/elections/karnataka-polls-2018/2018/may/04/yathindra-siddaramaiah-campaigns-for-his-father-1810021.html|archive-date=9 May 2018|access-date=2020-02-19|website=The New Indian Express}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Swamy|first=Rohini|date=2018-04-06|title=When it comes to dynasty politics in Karnataka, BJP can't compete with Congress|url=https://theprint.in/politics/dynasty-politics-in-karnataka-bjp-cant-compete-with-congress/47480/|access-date=2020-02-19|website=ThePrint|language=en-US}}</ref> . == రాజకీయ జీవితం == అతను వృత్తిరీత్యా వైద్యుడు, <ref>{{Cite web|date=27 April 2018|title=Interview: Yathindra Siddaramaiah speaks about his transition from doc to politician|url=https://www.thenewsminute.com/article/interview-yathindra-siddaramaiah-speaks-about-his-transition-doc-politician-80313|access-date=2020-02-19|website=www.thenewsminute.com}}</ref>[[రోగ నిర్ణయ శాస్త్రము|పాథాలజిస్ట్‌గా]] శిక్షణ పొందాడు.అతను [[2018 కర్ణాటక శాసనసభ ఎన్నికలు|2018 కర్ణాటక శాసనసభ ఎన్నికల్లో]] [[వరుణుడు|వరుణ శాసనసభ నియోజకవర్గం]] సురక్షిత స్థానంగా భావించి, అక్కడనుండి <ref>{{Cite web|title=Varuna Assembly Election Result 2018: Varuna Candidates Lists, Winners and Votes|url=https://www.indiatoday.in/elections/karnataka-election-2018/constituency/varuna-result|access-date=2020-02-19|website=www.indiatoday.in|archive-date=2018-05-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20180524220009/https://www.indiatoday.in/elections/karnataka-election-2018/constituency/varuna-result|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|last=Poovanna|first=Sharan|date=2018-04-15|title=Karnataka elections: A reluctant Yathindra Siddaramaiah set for poll debut|url=https://www.livemint.com/Politics/s6pXW8MazqyBs15Co8YMKK/Karnataka-elections-A-reluctant-Yathinda-Siddaramaiah-set-f.html|access-date=2020-02-19|website=Livemint|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-04-15|title=Congress names candidates for Karnataka, Siddaramaiah to contest from one seat|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/karnataka-polls-congress-releases-first-list-siddaramaiah-to-contest-from-chamundeshwari/story-uM1wRUE9HuSwwvmA7GSm2H.html|access-date=2020-02-19|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> పోటీ చేసి సునాయాసంగా గెలిచాడు. <ref>{{Cite web|date=15 May 2018|title=Battle for Varuna: Yathindra wins big from father Siddaramaiah's former constituency|url=https://www.thenewsminute.com/article/battle-varuna-yathindra-wins-big-father-siddaramaiah-s-former-constituency-81325|access-date=2020-02-19|website=www.thenewsminute.com}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Varuna Election Results 2018 LIVE: Varuna Assembly Election Results, Winner, Runner-Up & Vote Share – Oneindia|url=https://www.oneindia.com/varuna-assembly-elections-ka-219/|access-date=2020-02-19|website=www.oneindia.com|language=en}}</ref> == మూలాలు == [[వర్గం:కర్ణాటక వ్యక్తులు]] [[వర్గం:భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ నాయకులు]] [[వర్గం:1980 జననాలు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] 69znjs3wpdqpt4amcc0tazrwd7v2a76 4942880 4942878 2026-08-24T06:37:22Z యర్రా రామారావు 28161 4942880 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = యతీంద్ర సిద్ధరామయ్య | image = Dr. Basavaraju Jettihundi is with Dr. Yathindra Siddaramaiah.png | caption = యతీంద్ర సిద్ధరామయ్య (ఎడమవైపు) | imagesize = 100px | birth_date = {{Birth date and age|1980|06|27|df=y}} | birth_place = [[బెంగళూరు]], [[కర్ణాటక]], భారతదేశం | residence = సిద్దరామునిహుండి, వరుణ, [[మైసూర్]] | death_date = | death_place = | party = [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] | office = [[కర్ణాటక శాసనమండలి|శాసనమండలి సభ్యుడు]] | termstart = 2024 జూన్ 18 | predecessor = [[కె. హరీష్‌కుమార్]] | constituency = శాసనసభ్యులచే ఏన్నికయ్యారు | constituency1 = [[వరుణ శాసనసభ నియోజకవర్గం|వరుణ]] | office1 = [[కర్ణాటక శాసనసభ|కర్ణాటక శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start1 = 2018 మే 12 | term_end1 = 2023 మే 13 | predecessor1 = [[సిద్దరామయ్య]] | successor1 = [[సిద్దరామయ్య]] | education = MBBS, [[KLE యూనివర్సిటీ]]లో MD, బెంగళూరు మెడికల్ కళాశాల, [[బెలగావి]] | parents = [[సిద్దరామయ్య]], పార్వతి ఎస్ | alma_mater = | spouse = | children = | website = | footnotes = | date = | year = | source = | occupation = రాజకీయవేత్త, పాథాలజిస్ట్ }} '''యతీంద్ర సిద్ధరామయ్య,''' [[కర్ణాటక]] రాష్ట్రానికి చెందిన రాజకీయ నాయకుడు. అతను [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] పార్టీలో సభ్యుడు.[[వరుణ శాసనసభ నియోజకవర్గం|వరుణ శాసనసభ]] నియోజకవర్గం నుండి శాసనసభ్యుడుగా <ref>{{Cite web|title=Varuna Election Result 2018 Live: Varuna Assembly Elections Results (Vidhan Sabha Polls Result)|url=https://www.news18.com/assembly-elections-2018/karnataka/varuna-election-result/|access-date=2020-02-19|website=News18}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Varuna Assembly Constituency Election Result - Legislative Assembly Constituency|url=https://resultuniversity.com/election/varuna-karnataka-assembly-constituency|access-date=2020-02-19|website=resultuniversity.com}}</ref> పనిచేశాడు.అతను ప్రస్తుత కర్ణాటక ముఖ్యమంత్రి [[సిద్దరామయ్య|సిద్ధరామయ్య]] చిన్న కుమారుడు <ref>{{Cite web|title=Yathindra Siddaramaiah campaigns for his father|url=https://www.newindianexpress.com/elections/karnataka-polls-2018/2018/may/04/yathindra-siddaramaiah-campaigns-for-his-father-1810021.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180509113025/http://www.newindianexpress.com/elections/karnataka-polls-2018/2018/may/04/yathindra-siddaramaiah-campaigns-for-his-father-1810021.html|archive-date=9 May 2018|access-date=2020-02-19|website=The New Indian Express}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Swamy|first=Rohini|date=2018-04-06|title=When it comes to dynasty politics in Karnataka, BJP can't compete with Congress|url=https://theprint.in/politics/dynasty-politics-in-karnataka-bjp-cant-compete-with-congress/47480/|access-date=2020-02-19|website=ThePrint|language=en-US}}</ref> . == రాజకీయ జీవితం == అతను వృత్తిరీత్యా వైద్యుడు, <ref>{{Cite web|date=27 April 2018|title=Interview: Yathindra Siddaramaiah speaks about his transition from doc to politician|url=https://www.thenewsminute.com/article/interview-yathindra-siddaramaiah-speaks-about-his-transition-doc-politician-80313|access-date=2020-02-19|website=www.thenewsminute.com}}</ref>[[రోగ నిర్ణయ శాస్త్రము|పాథాలజిస్ట్‌గా]] శిక్షణ పొందాడు.అతను [[2018 కర్ణాటక శాసనసభ ఎన్నికలు|2018 కర్ణాటక శాసనసభ ఎన్నికల్లో]] [[వరుణుడు|వరుణ శాసనసభ నియోజకవర్గం]] సురక్షిత స్థానంగా భావించి, అక్కడనుండి <ref>{{Cite web|title=Varuna Assembly Election Result 2018: Varuna Candidates Lists, Winners and Votes|url=https://www.indiatoday.in/elections/karnataka-election-2018/constituency/varuna-result|access-date=2020-02-19|website=www.indiatoday.in|archive-date=2018-05-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20180524220009/https://www.indiatoday.in/elections/karnataka-election-2018/constituency/varuna-result|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|last=Poovanna|first=Sharan|date=2018-04-15|title=Karnataka elections: A reluctant Yathindra Siddaramaiah set for poll debut|url=https://www.livemint.com/Politics/s6pXW8MazqyBs15Co8YMKK/Karnataka-elections-A-reluctant-Yathinda-Siddaramaiah-set-f.html|access-date=2020-02-19|website=Livemint|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-04-15|title=Congress names candidates for Karnataka, Siddaramaiah to contest from one seat|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/karnataka-polls-congress-releases-first-list-siddaramaiah-to-contest-from-chamundeshwari/story-uM1wRUE9HuSwwvmA7GSm2H.html|access-date=2020-02-19|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> పోటీ చేసి సునాయాసంగా గెలిచాడు. <ref>{{Cite web|date=15 May 2018|title=Battle for Varuna: Yathindra wins big from father Siddaramaiah's former constituency|url=https://www.thenewsminute.com/article/battle-varuna-yathindra-wins-big-father-siddaramaiah-s-former-constituency-81325|access-date=2020-02-19|website=www.thenewsminute.com}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Varuna Election Results 2018 LIVE: Varuna Assembly Election Results, Winner, Runner-Up & Vote Share – Oneindia|url=https://www.oneindia.com/varuna-assembly-elections-ka-219/|access-date=2020-02-19|website=www.oneindia.com|language=en}}</ref> == మూలాలు == [[వర్గం:కర్ణాటక వ్యక్తులు]] [[వర్గం:భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ నాయకులు]] [[వర్గం:1980 జననాలు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] 8ziyvxcro1qrublfs3aq5urcgzv74e6 4942881 4942880 2026-08-24T06:38:15Z యర్రా రామారావు 28161 4942881 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = యతీంద్ర సిద్ధరామయ్య | image = Dr. Basavaraju Jettihundi is with Dr. Yathindra Siddaramaiah.png | caption = యతీంద్ర సిద్ధరామయ్య (ఎడమవైపు) | imagesize = 220px | birth_date = {{Birth date and age|1980|06|27|df=y}} | birth_place = [[బెంగళూరు]], [[కర్ణాటక]], భారతదేశం | residence = సిద్దరామునిహుండి, వరుణ, [[మైసూర్]] | death_date = | death_place = | party = [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] | office = [[కర్ణాటక శాసనమండలి|శాసనమండలి సభ్యుడు]] | termstart = 2024 జూన్ 18 | predecessor = [[కె. హరీష్‌కుమార్]] | constituency = శాసనసభ్యులచే ఏన్నికయ్యారు | constituency1 = [[వరుణ శాసనసభ నియోజకవర్గం|వరుణ]] | office1 = [[కర్ణాటక శాసనసభ|కర్ణాటక శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start1 = 2018 మే 12 | term_end1 = 2023 మే 13 | predecessor1 = [[సిద్దరామయ్య]] | successor1 = [[సిద్దరామయ్య]] | education = MBBS, [[KLE యూనివర్సిటీ]]లో MD, బెంగళూరు మెడికల్ కళాశాల, [[బెలగావి]] | parents = [[సిద్దరామయ్య]], పార్వతి ఎస్ | alma_mater = | spouse = | children = | website = | footnotes = | date = | year = | source = | occupation = రాజకీయవేత్త, పాథాలజిస్ట్ }} '''యతీంద్ర సిద్ధరామయ్య,''' [[కర్ణాటక]] రాష్ట్రానికి చెందిన రాజకీయ నాయకుడు. అతను [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] పార్టీలో సభ్యుడు.[[వరుణ శాసనసభ నియోజకవర్గం|వరుణ శాసనసభ]] నియోజకవర్గం నుండి శాసనసభ్యుడుగా <ref>{{Cite web|title=Varuna Election Result 2018 Live: Varuna Assembly Elections Results (Vidhan Sabha Polls Result)|url=https://www.news18.com/assembly-elections-2018/karnataka/varuna-election-result/|access-date=2020-02-19|website=News18}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Varuna Assembly Constituency Election Result - Legislative Assembly Constituency|url=https://resultuniversity.com/election/varuna-karnataka-assembly-constituency|access-date=2020-02-19|website=resultuniversity.com}}</ref> పనిచేశాడు.అతను ప్రస్తుత కర్ణాటక ముఖ్యమంత్రి [[సిద్దరామయ్య|సిద్ధరామయ్య]] చిన్న కుమారుడు <ref>{{Cite web|title=Yathindra Siddaramaiah campaigns for his father|url=https://www.newindianexpress.com/elections/karnataka-polls-2018/2018/may/04/yathindra-siddaramaiah-campaigns-for-his-father-1810021.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180509113025/http://www.newindianexpress.com/elections/karnataka-polls-2018/2018/may/04/yathindra-siddaramaiah-campaigns-for-his-father-1810021.html|archive-date=9 May 2018|access-date=2020-02-19|website=The New Indian Express}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Swamy|first=Rohini|date=2018-04-06|title=When it comes to dynasty politics in Karnataka, BJP can't compete with Congress|url=https://theprint.in/politics/dynasty-politics-in-karnataka-bjp-cant-compete-with-congress/47480/|access-date=2020-02-19|website=ThePrint|language=en-US}}</ref> . == రాజకీయ జీవితం == అతను వృత్తిరీత్యా వైద్యుడు, <ref>{{Cite web|date=27 April 2018|title=Interview: Yathindra Siddaramaiah speaks about his transition from doc to politician|url=https://www.thenewsminute.com/article/interview-yathindra-siddaramaiah-speaks-about-his-transition-doc-politician-80313|access-date=2020-02-19|website=www.thenewsminute.com}}</ref>[[రోగ నిర్ణయ శాస్త్రము|పాథాలజిస్ట్‌గా]] శిక్షణ పొందాడు.అతను [[2018 కర్ణాటక శాసనసభ ఎన్నికలు|2018 కర్ణాటక శాసనసభ ఎన్నికల్లో]] [[వరుణుడు|వరుణ శాసనసభ నియోజకవర్గం]] సురక్షిత స్థానంగా భావించి, అక్కడనుండి <ref>{{Cite web|title=Varuna Assembly Election Result 2018: Varuna Candidates Lists, Winners and Votes|url=https://www.indiatoday.in/elections/karnataka-election-2018/constituency/varuna-result|access-date=2020-02-19|website=www.indiatoday.in|archive-date=2018-05-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20180524220009/https://www.indiatoday.in/elections/karnataka-election-2018/constituency/varuna-result|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|last=Poovanna|first=Sharan|date=2018-04-15|title=Karnataka elections: A reluctant Yathindra Siddaramaiah set for poll debut|url=https://www.livemint.com/Politics/s6pXW8MazqyBs15Co8YMKK/Karnataka-elections-A-reluctant-Yathinda-Siddaramaiah-set-f.html|access-date=2020-02-19|website=Livemint|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-04-15|title=Congress names candidates for Karnataka, Siddaramaiah to contest from one seat|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/karnataka-polls-congress-releases-first-list-siddaramaiah-to-contest-from-chamundeshwari/story-uM1wRUE9HuSwwvmA7GSm2H.html|access-date=2020-02-19|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> పోటీ చేసి సునాయాసంగా గెలిచాడు. <ref>{{Cite web|date=15 May 2018|title=Battle for Varuna: Yathindra wins big from father Siddaramaiah's former constituency|url=https://www.thenewsminute.com/article/battle-varuna-yathindra-wins-big-father-siddaramaiah-s-former-constituency-81325|access-date=2020-02-19|website=www.thenewsminute.com}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Varuna Election Results 2018 LIVE: Varuna Assembly Election Results, Winner, Runner-Up & Vote Share – Oneindia|url=https://www.oneindia.com/varuna-assembly-elections-ka-219/|access-date=2020-02-19|website=www.oneindia.com|language=en}}</ref> == మూలాలు == [[వర్గం:కర్ణాటక వ్యక్తులు]] [[వర్గం:భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ నాయకులు]] [[వర్గం:1980 జననాలు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] nt7wyms9gdj4q73472btqeee2v62i6y 4942882 4942881 2026-08-24T06:41:24Z యర్రా రామారావు 28161 4942882 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = యతీంద్ర సిద్ధరామయ్య | image = Dr. YS.jpg | caption = యతీంద్ర సిద్ధరామయ్య (ఎడమవైపు) | imagesize = 220px | birth_date = {{Birth date and age|1980|06|27|df=y}} | birth_place = [[బెంగళూరు]], [[కర్ణాటక]], భారతదేశం | residence = సిద్దరామునిహుండి, వరుణ, [[మైసూర్]] | death_date = | death_place = | party = [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] | office = [[కర్ణాటక శాసనమండలి|శాసనమండలి సభ్యుడు]] | termstart = 2024 జూన్ 18 | predecessor = [[కె. హరీష్‌కుమార్]] | constituency = శాసనసభ్యులచే ఏన్నికయ్యారు | constituency1 = [[వరుణ శాసనసభ నియోజకవర్గం|వరుణ]] | office1 = [[కర్ణాటక శాసనసభ|కర్ణాటక శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start1 = 2018 మే 12 | term_end1 = 2023 మే 13 | predecessor1 = [[సిద్దరామయ్య]] | successor1 = [[సిద్దరామయ్య]] | education = MBBS, [[KLE యూనివర్సిటీ]]లో MD, బెంగళూరు మెడికల్ కళాశాల, [[బెలగావి]] | parents = [[సిద్దరామయ్య]], పార్వతి ఎస్ | alma_mater = | spouse = | children = | website = | footnotes = | date = | year = | source = | occupation = రాజకీయవేత్త, పాథాలజిస్ట్ }} '''యతీంద్ర సిద్ధరామయ్య,''' [[కర్ణాటక]] రాష్ట్రానికి చెందిన రాజకీయ నాయకుడు. అతను [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] పార్టీలో సభ్యుడు.[[వరుణ శాసనసభ నియోజకవర్గం|వరుణ శాసనసభ]] నియోజకవర్గం నుండి శాసనసభ్యుడుగా <ref>{{Cite web|title=Varuna Election Result 2018 Live: Varuna Assembly Elections Results (Vidhan Sabha Polls Result)|url=https://www.news18.com/assembly-elections-2018/karnataka/varuna-election-result/|access-date=2020-02-19|website=News18}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Varuna Assembly Constituency Election Result - Legislative Assembly Constituency|url=https://resultuniversity.com/election/varuna-karnataka-assembly-constituency|access-date=2020-02-19|website=resultuniversity.com}}</ref> పనిచేశాడు.అతను ప్రస్తుత కర్ణాటక ముఖ్యమంత్రి [[సిద్దరామయ్య|సిద్ధరామయ్య]] చిన్న కుమారుడు <ref>{{Cite web|title=Yathindra Siddaramaiah campaigns for his father|url=https://www.newindianexpress.com/elections/karnataka-polls-2018/2018/may/04/yathindra-siddaramaiah-campaigns-for-his-father-1810021.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180509113025/http://www.newindianexpress.com/elections/karnataka-polls-2018/2018/may/04/yathindra-siddaramaiah-campaigns-for-his-father-1810021.html|archive-date=9 May 2018|access-date=2020-02-19|website=The New Indian Express}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Swamy|first=Rohini|date=2018-04-06|title=When it comes to dynasty politics in Karnataka, BJP can't compete with Congress|url=https://theprint.in/politics/dynasty-politics-in-karnataka-bjp-cant-compete-with-congress/47480/|access-date=2020-02-19|website=ThePrint|language=en-US}}</ref> . == రాజకీయ జీవితం == అతను వృత్తిరీత్యా వైద్యుడు, <ref>{{Cite web|date=27 April 2018|title=Interview: Yathindra Siddaramaiah speaks about his transition from doc to politician|url=https://www.thenewsminute.com/article/interview-yathindra-siddaramaiah-speaks-about-his-transition-doc-politician-80313|access-date=2020-02-19|website=www.thenewsminute.com}}</ref>[[రోగ నిర్ణయ శాస్త్రము|పాథాలజిస్ట్‌గా]] శిక్షణ పొందాడు.అతను [[2018 కర్ణాటక శాసనసభ ఎన్నికలు|2018 కర్ణాటక శాసనసభ ఎన్నికల్లో]] [[వరుణుడు|వరుణ శాసనసభ నియోజకవర్గం]] సురక్షిత స్థానంగా భావించి, అక్కడనుండి <ref>{{Cite web|title=Varuna Assembly Election Result 2018: Varuna Candidates Lists, Winners and Votes|url=https://www.indiatoday.in/elections/karnataka-election-2018/constituency/varuna-result|access-date=2020-02-19|website=www.indiatoday.in|archive-date=2018-05-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20180524220009/https://www.indiatoday.in/elections/karnataka-election-2018/constituency/varuna-result|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|last=Poovanna|first=Sharan|date=2018-04-15|title=Karnataka elections: A reluctant Yathindra Siddaramaiah set for poll debut|url=https://www.livemint.com/Politics/s6pXW8MazqyBs15Co8YMKK/Karnataka-elections-A-reluctant-Yathinda-Siddaramaiah-set-f.html|access-date=2020-02-19|website=Livemint|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-04-15|title=Congress names candidates for Karnataka, Siddaramaiah to contest from one seat|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/karnataka-polls-congress-releases-first-list-siddaramaiah-to-contest-from-chamundeshwari/story-uM1wRUE9HuSwwvmA7GSm2H.html|access-date=2020-02-19|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> పోటీ చేసి సునాయాసంగా గెలిచాడు. <ref>{{Cite web|date=15 May 2018|title=Battle for Varuna: Yathindra wins big from father Siddaramaiah's former constituency|url=https://www.thenewsminute.com/article/battle-varuna-yathindra-wins-big-father-siddaramaiah-s-former-constituency-81325|access-date=2020-02-19|website=www.thenewsminute.com}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Varuna Election Results 2018 LIVE: Varuna Assembly Election Results, Winner, Runner-Up & Vote Share – Oneindia|url=https://www.oneindia.com/varuna-assembly-elections-ka-219/|access-date=2020-02-19|website=www.oneindia.com|language=en}}</ref> == మూలాలు == [[వర్గం:కర్ణాటక వ్యక్తులు]] [[వర్గం:భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ నాయకులు]] [[వర్గం:1980 జననాలు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] rcmqo5pssw0crzz9ev0ufs2dyydnfi4 0 431325 4942833 4723130 2026-08-24T04:39:04Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4942833 wikitext text/x-wiki '''బ్రిడ్జేట్ మాల్కం''' [[ఆస్ట్రేలియా|ఆస్ట్రేలియన్]] మోడల్''',''' ఆమె రాల్ఫ్ లారెన్, స్టెల్లా మెక్కార్ట్నీ వంటి ఇతర ఫ్యాషన్ షోలలో నడవడంతో పాటు విక్టోరియా సీక్రెట్ ఫ్యాషన్ షోలలో కనిపించడం ద్వారా ప్రసిద్ధి చెందింది . షోలతో పాటు, మాల్కం ''హార్పర్స్ బజార్'', ''ప్లేబాయ్'', ''ఎల్లే'' వంటి మ్యాగజైన్‌లలో కూడా కనిపించింది . పరిశ్రమలో మోడళ్లకు, ముఖ్యంగా విక్టోరియా సీక్రెట్లో జరిగే నష్టాన్ని ఆమె బహిరంగంగా ఖండించింది. == ప్రారంభ జీవితం == బ్రిడ్జేట్ మాల్కం పెర్త్లోని మెథడిస్ట్ లేడీస్ కాలేజీలో విద్యార్థి.<ref name="perthnow.com.au">{{Cite web|last=Claire Davies|date=24 August 2007|title=New superstar model Bridget Malcolm is only 15|url=http://www.perthnow.com.au/lifestyle/new-model-star-is-just-15/story-e6frg3s3-1111114266397|access-date=28 November 2015|website=perthnow.com.au|publisher=The Sunday Times (Western Australia)}}</ref> అక్టోబరు 2007 లో, ఆమెను వివియన్స్ మోడల్ శోధనలో పాల్గొనడానికి జనసమూహం నుండి ఎంపిక చేశారు.  ఆమె మూడవ స్థానంలో నిలిచింది.  ఆ తర్వాత, ఆమె ''హార్పర్స్ బజార్'' మ్యాగజైన్‌కు రెండుసార్లు  అలాగే జోధి మీర్స్ ఈత దుస్తుల బ్రాండ్ టైగర్‌లిల్లీకి కూడా పోజులిచ్చింది.<ref name="perthnow.com.au"/><ref name="perthnow.com.au" /> == కెరీర్ == జూన్ 2011లో, ఆమె ''మాడిసన్'' కోసం ఒక సంపాదకీయంలో పోజులిచ్చింది. అక్టోబరులో, ఆమె ''డబ్ల్యుడబ్ల్యుడి బ్యూటీ ఇంక్''. ను కవర్ చేసింది. శరదృతువు/శీతాకాలంలో, ఆమె డేవిడ్ జోన్స్ కోసం నడిచింది. సెప్టెంబరు 2013 లో, ఆమె పీటర్ సోమ్, కెన్నెత్ కోల్, టిబి, బ్యాండ్ ఆఫ్ అవుట్ సైడర్స్, రోడార్టే, రాల్ఫ్ లారెన్, హాచే కోసం రన్ వేపై నడిచింది. జనవరి 2014 లో, ఆమె రాల్ఫ్ లారెన్, స్టెల్లా మెక్ కార్ట్నీ ప్రీ ఫాల్ ఫ్యాషన్ షోలలో నడిచింది. ఫిబ్రవరిలో, ఆమె పోలో రాల్ఫ్ లారెన్ కోసం నడిచింది. జూలైలో ఆమె వి కవర్ చేసింది. సెప్టెంబరులో, ఆమె ర్యాన్ రోచే, పోలో రాల్ఫ్ లారెన్ కోసం నడిచింది. జనవరి 2015 లో, ఆమె ఎల్లే కోసం సంపాదకీయంలో కనిపించింది. ఫిబ్రవరిలో, ఆమె Models.com కోసం ఫోజులిచ్చింది, పోలో రాల్ఫ్ లారెన్, ఇస్సా, టాప్షాప్ యూనిక్ కోసం రన్వేపై నడిచింది. ఏప్రిల్ లో, ఆమె హార్పర్స్ బజార్ మెక్సికో, లాటిన్ అమెరికా కోసం సంపాదకీయానికి, మరుసటి నెలలో పత్రిక యొక్క స్పెయిన్, నెదర్లాండ్స్ ఎడిషన్ లకు పోజులిచ్చింది; జూలైలో ఆమె నెదర్లాండ్స్ ఎడిషన్ కోసం మళ్లీ ఫోజులిచ్చింది. ఆగస్టులో ఆమె డేవిడ్ జోన్స్ కోసం రన్ వేపై నడిచింది. సెప్టెంబరులో, ఆమె ఇటాలియన్ ఎల్లేలో ప్రదర్శించబడింది, పోలో రాల్ఫ్ లారెన్ కోసం నడిచింది. అక్టోబరు లో హార్పర్స్ బజార్ ఆస్ట్రేలియా కోసం ఫోజులిచ్చింది. నవంబరులో, ఆమె ఎల్లే ఆస్ట్రేలియా, హార్పర్స్ బజార్ గ్రీస్ మ్యాగజైన్లలో కనిపించింది, వారి పింక్ సెగ్మెంట్ కోసం విక్టోరియాస్ సీక్రెట్ ఫ్యాషన్ షోలో నడిచింది. గతంలో ఆమెను లోదుస్తుల బ్రాండ్ రెండుసార్లు తిరస్కరించింది. 2016లో మరోసారి నడిచారు.  ఆమె జనవరి 2017 ప్లేబాయ్ ప్లేమేట్ ఆఫ్ ది మంత్ గా నిలిచింది, ఆమె పిక్టోరియల్ షాట్ జాసన్ లీ పెర్రీ చేత చిత్రీకరించబడింది.<ref>{{Cite web|date=21 December 2014|title=Bridget Malcolm Wears Ralph Lauren Polo in Sexy ''Elle'' Photos|url=http://www.fashiongonerogue.com/bridget-malcolm-wears-ralph-lauren-polo-sexy-elle-photos/|access-date=28 November 2015|website=fashiongonerogue.com|archive-date=8 డిసెంబరు 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208111719/http://www.fashiongonerogue.com/bridget-malcolm-wears-ralph-lauren-polo-sexy-elle-photos/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|date=2 November 2015|title=A Day in the Life: Bridget Malcolm's Runway Prep|url=http://www.harpersbazaar.com.au/beauty/health-wellness/2015/11/bridget-malcolm-fitness-tips/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151119035034/http://www.harpersbazaar.com.au/beauty/health-wellness/2015/11/bridget-malcolm-fitness-tips|archive-date=19 November 2015|access-date=28 November 2015|website=harpersbazaar.com.au|publisher=Harper's Bazaar}}</ref><ref>{{Cite web|date=17 November 2015|title=Bridget Malcolm Has a Beach Getaway for ''Elle Australia''|url=http://www.fashiongonerogue.com/bridget-malcolm-beach-swim-elle-australia/|access-date=28 November 2015|website=fashiongonerogue.com}}</ref><ref>{{Cite web|last=Briana Domjen and Sally Rawsthorne|date=1 November 2015|title=Aussie beauties Shanina Shaik and Bridget Malcolm land Victoria's Secret runway role|url=http://www.dailytelegraph.com.au/entertainment/sydney-confidential/aussie-beauties-shanina-shaik-and-bridget-malcolm-land-victorias-secret-runway-role/story-fni0cvc9-1227589952447|access-date=28 November 2015|website=dailytelegraph.com.au|publisher=The Daily Telegraph (Sydney)}}</ref><ref>{{Cite magazine|last=Julia Frank|date=1 November 2015|title=These are the only two Australian models walking in the 2015 Victoria's Secret show|url=http://www.vogue.com.au/fashion/news/these+are+the+only+two+australian+models+walking+in+the+2015+victorias+secret+show+,37771|magazine=Vogue Australia|archive-url=https://web.archive.org/web/20151206205629/http://www.vogue.com.au/fashion/news/these+are+the+only+two+australian+models+walking+in+the+2015+victorias+secret+show+,37771|archive-date=6 December 2015|access-date=28 November 2015}}</ref><ref>{{Cite web|last=Grace O'Neill|date=2 November 2015|title=Shanina Shaik and Bridget Malcolm Confirmed for Victoria's Secret|url=http://www.harpersbazaar.com.au/news/fashion-buzz/2015/11/shanina-shaik-bridget-malcom-victorias-secret-fashion-show/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208164402/http://www.harpersbazaar.com.au/news/fashion-buzz/2015/11/shanina-shaik-bridget-malcom-victorias-secret-fashion-show/|archive-date=8 December 2015|access-date=28 November 2015|website=harpersbazaar.com.au|publisher=Harper's Bazaar}}</ref><ref>{{Cite web|last=Mahalia Chang|date=10 November 2015|title=Meet The Australian Angels Taking The Victoria's Secret Runway This Year|url=http://www.elle.com.au/news/fashion-news/2015/11/meet-the-australian-angels-taking-to-the-victorias-secret-runway-this-year/|access-date=28 November 2015|website=elle.com.au|publisher=Elle (magazine)|archive-date=8 డిసెంబర్ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208133443/http://www.elle.com.au/news/fashion-news/2015/11/meet-the-australian-angels-taking-to-the-victorias-secret-runway-this-year/|url-status=dead}}</ref> 2018లో, మాల్కం మునుపటి ఫోటో షూట్ సమయంలో తాను శరీరాన్ని అవమానించానని వెల్లడించింది.<ref>{{Cite web|title=Swimsuit Model Bridget Malcolm Says She Was Body Shamed During Shoot and Had to 'Hide' Her Hips|url=https://people.com/health/model-bridget-malcolm-body-shamed-swim-shoot/|access-date=7 September 2018|website=People|publisher=People}}</ref> రెండు సంవత్సరాల ఇంటెన్సివ్ థెరపీ తర్వాత, 2020 లో, ఫ్యాషన్ పరిశ్రమలో ఉన్న తినే రుగ్మతల వంటి మానసిక అనారోగ్యాన్ని పరిష్కరించడానికి మోడల్ మెంటాలిటీ అని పిలువబడే డాక్టర్ అల్లీ శర్మతో కలిసి పాడ్కాస్ట్ను ప్రారంభించింది. [[న్యూయార్క్]] లోని [[ఐక్యరాజ్య సమితి|ఐక్యరాజ్యసమితిలో]] అంతర్జాతీయ కమ్యూనికేషన్స్ లో ఇంటర్న్ షిప్ కూడా పూర్తి చేశారు.<ref>{{Citation|title=Brave supermodel exposes the dark side of Victoria's Secret {{!}} 60 Minutes Australia|url=https://www.youtube.com/watch?v=yeuDcNfogME|language=en|access-date=2022-08-17}}</ref> == పరిశ్రమపై విమర్శలు == మాల్కమ్ ప్రింట్, ఆస్ట్రేలియన్ 60 మినిట్స్ రెండింటిలోనూ ఇంటర్వ్యూలు చేసింది, ఇందులో ఆమె విక్టోరియాస్ సీక్రెట్ వద్ద సంస్కృతిని విమర్శించింది. మైనర్ గా ఉన్నప్పుడు తనను తీర్చిదిద్దారని, లైంగిక వేధింపులకు పాల్పడ్డారని, ఇది తినే రుగ్మతలు, శారీరక, మానసిక ఆరోగ్య లేమి, ఆత్మహత్య ఆలోచనతో సహా భావోద్వేగ సమస్యలకు దారితీసిందని మాల్కమ్ తెలిపింది. ఆ తర్వాత ఏళ్ల తరబడి చికిత్స తీసుకున్నారు. విక్టోరియా సీక్రెట్ లో తాను ఎదుర్కొన్న ఒత్తిడి మోడల్స్ లో సాధారణమేనని మాల్కమ్ చెప్పింది.<ref>{{Cite web|title=A former Victoria's Secret model says agencies told her to use cocaine and 'have lots of sex' to lose weight while she was underage|url=https://www.insider.com/former-victorias-secret-model-bridget-malcolm-instagram-video-2021-7|website=Insider.com}}</ref><ref>{{Cite web|date=15 September 2021|title=Former Victoria's Secret Model Exposes Alleged Sexual Harassment, Misogyny, Body Abuse at Company|url=https://www.mediaite.com/tv/watch-former-victorias-secret-model-blows-the-whistle-in-shocking-expose-alleging-sexual-harassment-misogyny-body-abuse-at-the-company/}}</ref> == వ్యక్తిగత జీవితం == మాల్కం చిన్నతనంలో, ఆమె 13 సంవత్సరాలు బ్యాలెట్ అభ్యసించింది. ఆమె శాస్త్రీయంగా శిక్షణ పొందిన సంగీతకారురాలు, వెస్ట్రన్ ఆస్ట్రేలియన్ అకాడమీ ఆఫ్ పెర్ఫార్మింగ్ ఆర్ట్స్ ఓబో అధ్యయనం చేసింది.<ref name="perthnow.com.au"/> ఆమె [[ధ్యానం]] అభ్యసిస్తుంది. .<ref>{{Cite web|last=Grace O'Neill|date=17 November 2015|title=Five Unexpected Benefits of Meditation, According to a VS Model|url=http://www.harpersbazaar.com.au/beauty/health-wellness/2015/11/five-unexpected-benefits-of-meditation/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151118053847/http://www.harpersbazaar.com.au/beauty/health-wellness/2015/11/five-unexpected-benefits-of-meditation/|archive-date=18 November 2015|access-date=28 November 2015|website=harpersbazaar.com.au|publisher=Harper's Bazaar}}</ref> 2016లో, మాల్కం పెన్సిల్వేనియాలో అమెరికన్ సంగీతకారుడు నథానియల్ హోహోని వివాహం చేసుకున్నాడు.<ref>{{Cite web|date=4 June 2017|title=Inside Bridget Malcolm's low-key Pennsylvania wedding|url=https://www.vogue.com.au/brides/trends/inside-bridget-malcolms-lowkey-pennsylvania-wedding/image-gallery/e3b0281e2f7b9d71abf48f22f6b7e9f5|website=Vogue Australia|publisher=Condé Nast}}</ref> 2018 లో, మాల్కమ్ తాను అనుసరించిన అనారోగ్యకరమైన ఆహారం, వ్యాయామ నియమాలను ప్రచారం చేసిన తరువాత [[ఇన్‌స్టాగ్రామ్|ఇన్స్టాగ్రామ్లో]] బాడీ డిస్మార్ఫిక్ డిజార్డర్కు సంబంధించి బహిరంగ క్షమాపణలు చెప్పింది.<ref>{{Cite web|date=26 March 2018|title=Body Dysmorphia|url=https://www.bridgetmalcolm.com.au/blog/2018/3/26/body-dysmorphia|access-date=26 March 2018|publisher=Bridget Malcolm|archive-date=27 అక్టోబర్ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231027010954/https://www.bridgetmalcolm.com.au/blog/2018/3/26/body-dysmorphia|url-status=dead}}</ref><ref name="au11">{{Cite news|url=https://www.news.com.au/lifestyle/health/diet/australian-model-bridget-malcolm-apologises-for-publicising-unhealthy-habits/news-story/293525d1ac24c49ff9f0679a07143345|title=Australian model Bridget Malcolm apologises for publicising 'unhealthy habits'|last=Bartiromo|first=Michael|date=27 March 2018|work=News.com.au|access-date=7 September 2018|publisher=News.Com.Au}}</ref> == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] 3r3m4dzg8el0csrg8gxokz8khehli8t 0 437130 4942840 4711323 2026-08-24T05:18:33Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4942840 wikitext text/x-wiki '''భన్వరీ దేవి''' (జననం 1964) [[రాజస్థాన్]] కు చెందిన జానపద గాయని. భోపా సామాజిక వర్గానికి చెందిన ఆమె [[రాజస్థాన్]] కు చెందిన సంప్రదాయ, జానపద సంగీత ప్రదర్శనలతో విస్తృత గుర్తింపు పొందారు.<ref name=":02">{{Cite web|last=Gupta|first=Gargi|date=2015-11-07|title=An equal music|url=https://www.dnaindia.com/analysis/column-an-equal-music-2142809|access-date=2021-02-25|website=DNA India|language=en}}</ref> == కెరీర్ == బహిరంగ ప్రదర్శనలలో మహిళల పట్ల సామాజిక వ్యతిరేకత ఉన్నప్పటికీ, జాతీయ, అంతర్జాతీయ ప్రేక్షకుల ముందు విస్తృతంగా ప్రదర్శనలు ఇచ్చిన భోపా కమ్యూనిటీకి చెందిన మొదటి మహిళల్లో దేవి ఒకరు. [[రాజస్థాన్|రాజస్థానీ]] సామాజిక ఆచారం ప్రకారం ఆమె ముఖాన్ని కప్పి ఉంచే ముసుగు వెనుక నుంచి ప్రదర్శన ఇస్తుంది.<ref name=":13">{{Cite web|date=2015-11-01|title=A different kind of music|url=https://www.financialexpress.com/entertainment/a-different-kind-of-music/159481/|access-date=2021-02-25|website=The Financial Express|language=en-US}}</ref> భార్యాభర్తలు కలిసి ప్రదర్శించే భోప సంప్రదాయంలో భాగంగా, ఆమె మొదట్లో తన భర్తతో కలిసి భక్తి సంగీతాన్ని ఆలపించారు, ఐదు రాత్రుల పాటు సంప్రదాయ మత సాహిత్యాన్ని ప్రదర్శించారు, దీనితో పాటు ఫడ్ లేదా చేతితో పెయింట్ చేయబడిన స్క్రోల్ ప్రదర్శించబడుతున్న కథను వివరిస్తుంది. అతని మరణం తరువాత, ఆమె వ్యక్తిగతంగా ప్రదర్శనను కొనసాగించింది, ఇది ఒక మహిళా భోపా గాయనికి అసాధారణమైనది, భోపా సంప్రదాయాలకు వెలుపల [[రాజస్థాన్|రాజస్థానీ]] జానపద గీతాలను చేర్చడానికి ఆమె ప్రదర్శనను విస్తరించింది.<ref name=":13"/><ref>{{Cite web|title=Women Musicians of Rajasthan - Jaipur Virasat Foundation|url=https://artsandculture.google.com/exhibit/women-musicians-of-rajasthan/mgLCl_MHFhDLKg|access-date=2021-02-25|website=Google Arts & Culture|language=en}}</ref> దేవి రాజస్థానీ జానపద సంగీతాన్ని భారతీయ, అంతర్జాతీయంగా విస్తృతంగా ప్రదర్శించారు, వివిధ సంప్రదాయాలకు చెందిన జానపద కళాకారులతో కలిసి పనిచేశారు. 2003 లో, దేవి హిమాచల్ ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని సిమ్లాలో ఒక సంగీత ఉత్సవంలో ప్రదర్శన ఇచ్చింది, భారతదేశంలో రాజస్థానీ జానపద సంగీతాన్ని ప్రోత్సహించడానికి పనిచేస్తున్న పౌర సమాజ సమూహమైన జైపూర్ విరాసత్ ఫౌండేషన్లో చేరడానికి ఆహ్వానించబడింది.<ref name=":22">{{Cite web|last=Pioneer|first=The|title=Songstresses from the dunes|url=https://www.dailypioneer.com/2014/vivacity/songstresses-from-the-dunes.html|access-date=2021-02-25|website=The Pioneer|language=en|archive-date=2023-02-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20230218144828/https://www.dailypioneer.com/2014/vivacity/songstresses-from-the-dunes.html|url-status=dead}}</ref> తరువాత 2004 లో జైపూర్ హెరిటేజ్ ఫెస్టివల్ లో ప్రదర్శన ఇచ్చింది.<ref>{{Cite web|date=2014-11-02|title=Jazz masters join folk singers at Rajasthan International Folk Festival|url=https://www.hindustantimes.com/music/jazz-masters-join-folk-singers-at-rajasthan-international-folk-festival/story-obnhkQC04IvTr4ubGS1cDI.html|access-date=2021-02-25|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> దేవి రాజస్థాన్ అంతర్జాతీయ జానపద ఉత్సవంలో అనేక సంవత్సరాలు జానపద సంగీతాన్ని ప్రదర్శించారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/beyond-business/reggae-at-riff-115092501054_1.html|title=Reggae at RIFF|last=Bhatia|first=Ritika|date=2015-09-26|work=Business Standard India|access-date=2021-02-25}}</ref> 2009 లో, ఈ ఉత్సవంలో గాయని [[రేఖా భరద్వాజ్|రేఖా భరద్వాజ్తో]] కలిసి పాల్గొనడానికి ఆమెను ఆహ్వానించారు, ఆమె గానానికి విమర్శకుల ప్రశంసలు అందుకున్నారు. ఆ తరువాత, ఆమె రాజస్థాన్ అంతర్జాతీయ జానపద ఉత్సవంలో నిర్మాతలు రామ్ సంపత్, గాయని [[సోనా మోహాపాత్ర|సోనా మహాపాత్ర]]<nowiki/>తో కలిసి పనిచేసింది.<ref>{{Cite web|title=The Legendary Music of Rajasthan - Edinburgh Festival|url=https://edinburghfestival.list.co.uk/event/222427-the-legendary-music-of-rajasthan/|access-date=2021-02-25|website=edinburghfestival.list.co.uk}}</ref> 2011 లో, ఆమె ఎడిన్బర్గ్ ఇంటర్నేషనల్ ఫెస్టివల్ లో ప్రదర్శన ఇచ్చింది, హెరాల్డ్ స్కాట్లాండ్ ఆమె ప్రదర్శనను "లోతుగా వ్యక్తీకరించే, అందంగా అలంకరించిన గానం" కలిగి ఉందని వర్ణించింది. 2011 లో కూడా, ఆమె [[రాజస్థాన్]] అంతర్జాతీయ జానపద ఉత్సవంలో "లివింగ్ లెజెండ్"గా ప్రదర్శించబడింది, [[మెహరాన్‌గఢ్ కోట|మెహ్రాన్గఢ్]] కోటలోని చారిత్రాత్మక మోతీ మహల్ ప్యాలెస్లో ప్రదర్శించబడింది.<ref>{{Cite web|title=RIFF up the sound system - Indian Express|url=http://archive.indianexpress.com/news/riff-up-the-sound-system/873836/0|access-date=2021-02-25|website=archive.indianexpress.com}}</ref> 2013 లో, ఆమె పాల్గొనడాన్ని "... అదే ఉత్సవం అత్యంత ఆశించిన చర్యలు" ఇందులో ఆమె వ్యక్తిగతంగా, ఫ్రెంచ్ బృందం జిప్సీ కింగ్స్ సహకారంతో ప్రదర్శన ఇచ్చింది.<ref>{{Cite web|title=Memories Unveiled – Backstage with Bhanwari Devi|url=http://riffdiaries.com/memories-unveiled-backstage-with-bhanwari-devi/|access-date=2021-02-25|website=RIFF Diaries|archive-date=2021-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20210517161532/http://riffdiaries.com/memories-unveiled-backstage-with-bhanwari-devi/|url-status=dead}}</ref> 2013 లో, ఆమె స్వరకర్త, సంగీత నిర్మాతతో కలిసి కోక్ స్టూడియోలో 'కట్టే' అని పిలువబడే సాంప్రదాయ జానపద పాట వెర్షన్ను ప్రదర్శించింది, ఇది భారతీయ సంగీతకారుల లైవ్ స్టూడియో ప్రదర్శనలను కలిగి ఉన్న భారతీయ టెలివిజన్ కార్యక్రమం. దేవి గానంతో పాటు బ్రిటీష్ ర్యాపర్ హర్ద్ కౌర్ రాప్ తో పాటు ఈ పాట ప్రజాదరణ పొందింది. 2015 భారతీయ చలన చిత్రం 'యాంగ్రీ ఇండియన్ గాడ్స్' సౌండ్ ట్రాక్ లో భాగంగా 'కట్టే' కూడా ప్రదర్శించబడింది.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/angry-indian-goddesses-album-is-a-mix-of-genres/articleshow/49947811.cms|title='Angry Indian Goddesses' album is a mix of genres|date=28 November 2015|newspaper=The Times of India|access-date=2022-05-24|language=en}}</ref> తరువాత ఆమె ఈ పాట రెండవ వెర్షన్ ను జిప్సీ కింగ్స్ సమూహానికి చెందిన రోమానీ సంగీతకారులతో కలిసి ప్రదర్శించింది.<ref>{{Cite web|last=Rabe|first=Nate|title=Tune in to some truly spectacular global gypsy music – with India in its soul|url=http://scroll.in/article/812317/tune-in-to-some-truly-spectacular-global-gypsy-music-with-india-in-its-soul|access-date=2021-02-25|website=Scroll.in|language=en-US}}</ref> సంగీతకారుడు కుట్లే ఖాన్ తన ఆల్బమ్ సౌండ్స్ ఫ్రమ్ ది ఎడారిలో ఆమెను కూడా చేర్చారు, ఇది [[రాజస్థాన్]], [[థార్ ఎడారి]] ప్రాంతం నుండి జానపద సంగీతాన్ని రికార్డ్ చేసింది.<ref>{{Cite web|title=Popular Rajasthani folk musician Kutle Khan speaks about challenges, growth in music and more|url=http://www.radioandmusic.com/entertainment/editorial/interviews/190108-popular-rajasthani-folk-musician-kutle|access-date=2021-02-25|website=www.radioandmusic.com|language=en}}</ref> == మూలాలు == [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:1964 జననాలు]] 0n30f1hjty5yxm2z5prj5ko2yrz016x 0 438780 4942846 4889735 2026-08-24T05:24:32Z Muralikrishna m 106628 4942846 wikitext text/x-wiki '''రాషాన్ అరా రోజినా''' (రోజినాగా ప్రసిద్ధి) [[బంగ్లాదేశ్]] చలనచిత్ర, టెలివిజన్ నటి.<ref>{{Cite news|url=http://archive.prothom-alo.com/detail/news/252982|title=|date=25 April 2012|work=Prothom Alo|access-date=26 June 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20181015093242/http://archive.prothom-alo.com/detail/news/252982|archive-date=15 October 2018|location=Dhaka|language=bn|script-title=bn:রোজিনার ৩ নাটক}}</ref> 2018 నాటికి, ఆమె 300 కి పైగా చిత్రాలలో నటించింది.<ref name="lady2">{{Cite news|url=http://www.thedailystar.net/arts-entertainment/dhallywood/rozinas-years-leading-lady-1585051|title=Rozina's years as a leading lady|date=2 June 2018|work=The Daily Star|access-date=1 June 2018|language=en}}</ref> ఆమె 1980 లలో ప్రముఖ నటి.<ref name="bdnews242">{{cite news|url=http://glitz.bdnews24.com/details.php?catry=2&showns=2012|author=Rashed Shaon|work=bdnews24|access-date=4 November 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121228185658/http://glitz.bdnews24.com/details.php?catry=2&showns=2012|archive-date=28 December 2012|language=bn|script-title=bn:চার দশকে আমাদের সেরা চলচ্চিত্রগুলো}}</ref> ఆమె వరుసగా జిబందారా (1988), కోషాయ్ (1980) చిత్రాలలోని పాత్రలకు గాను ఉత్తమ నటి, ఉత్తమ సహాయ నటిగా బంగ్లాదేశ్ జాతీయ చలనచిత్ర అవార్డులను గెలుచుకుంది. మిథున్ చక్రవర్తి సరసన అన్యయ్ అబిచార్ చిత్రంలో నటించింది.<ref>{{Cite news|url=http://www.banglanews24.com/LifeStyle/detailsnews.php?nssl=2061|newspaper=banglanews24.com|access-date=26 June 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150217212031/http://www.banglanews24.com/LifeStyle/detailsnews.php?nssl=2061|archive-date=17 February 2015|location=Dhaka|language=bn|script-title=bn:দেশে ফিরলেন রোজিনা|trans-title=Rozina Returns to the homeland}}</ref> ఆమెకు 2023 లో బంగ్లాదేశ్ నేషనల్ ఫిల్మ్ అచీవ్మెంట్ ఫర్ లైఫ్టైమ్ అచీవ్మెంట్ లభించింది.<ref>{{Cite web|date=2023-11-14|title=PM honours cinematic excellence at National Film Awards 2022|url=https://www.thedailystar.net/entertainment/tv-film/news/pm-honours-cinematic-excellence-national-film-awards-2022-3469661|access-date=2023-11-15|website=The Daily Star|language=en}}</ref> == కెరీర్ == 1976లో వచ్చిన రాజ్ మహల్ చిత్రంలో నటుడు వసీం సరసన నటించిన రోజినా తన 16వ ఏటనే తన కెరీర్ ను ప్రారంభించింది. ఆ తర్వాత వసీంకు జోడీగా పలు చిత్రాల్లో నటించింది. వారి తదుపరి చిత్రం రోషర్ బైదానీ. 1976లో తన పేరును రేణు నుంచి రోజినాగా మార్చుకుంది.<ref>{{Cite news|url=http://www.amardeshonline.com/pages/details/2013/11/06/223425|newspaper=Daily Amardesh|access-date=26 June 2015|archive-url=https://archive.today/20150217185801/http://www.amardeshonline.com/pages/details/2013/11/06/223425%23.VOOPCX3LfK4|archive-date=17 February 2015|location=Dhaka|language=bn|script-title=bn:রেনু থেকে রোজিনা|trans-title=Renu to Rozina}}</ref> వీరు జర్కా, రాజ్సింఘసన్ చిత్రాలలో కూడా నటించారు<ref name="ds18Jun20103">{{cite news|url=https://archive.thedailystar.net/newDesign/cache/cached-news-details-143079.html|title=My heroes: Rozina on her silver-screen co-actors|last=Shazu|first=Shah Alom|date=18 June 2010|newspaper=The Daily Star|access-date=26 June 2015}}</ref> === 1981-1990 === రోజినా భారతీయ బెంగాలీ చిత్రాలలో నటించడం ప్రారంభించింది. 1985 లో, హిందీ చలనచిత్ర దర్శకుడు శక్తి సమంత తన బెంగాలీ చిత్రం అన్య అబిచార్, దాని హిందీ వెర్షన్ ఆర్ పార్ లో [[మిధున్ చక్రవర్తి|మిథున్ చక్రవర్తి]] సరసన ప్రధాన పాత్రలో ఈ యువ నటిని నటించాడు.<ref name="feistyfighter2">{{cite news|url=http://www.thedailystar.net/rozina-the-feisty-fighter-3216|title=Rozina the feisty fighter|last=Shazu|first=Shah Alam|date=20 December 2013|newspaper=The Daily Star|access-date=26 June 2015|location=Dhaka}}</ref> ఆమె ఒక బాలీవుడ్ చిత్రంలో ప్రధాన నటిగా నటించిన మొదటి [[బంగ్లాదేశ్|బంగ్లాదేశీ]] నటి. ఈ చిత్రం బాక్సాఫీస్ వద్ద 1.5 కోట్లు వసూలు చేసింది, ఇది ఆ సమయంలో అత్యధిక వసూళ్లు సాధించిన బెంగాలీ చిత్రంగా నిలిచింది. 1988లో కోషాయ్ (1988) చిత్రంలోని నటనకు గాను రోజినా ఉత్తమ నటిగా బంగ్లాదేశ్ జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాన్ని గెలుచుకుంది. సబీనా యాస్మిన్ పాడిన 'ఓ అమర్ రసియా బంధురే', 'ఈ మోన్ తోమాకే దిలామ్', 'జల్పారీ', 'ఛైరో నా ఛైరో నా హాత్' వంటి పలు పాటలకు ఆమె లిప్ సింక్ చేశారు. === 1991-2000 === 1990 ల ప్రారంభంలో ప్రముఖ నటిగా [[పశ్చిమ బెంగాల్]] కు చెందిన అనేక చిత్రాలలో రోజినా నటించింది. ఆమె తరచుగా చిరంజిత్, [[తపస్ పాల్]], [[రంజిత్ మల్లిక్]] తదితరుల సరసన నటించింది. ఆ తర్వాత తల్లి, చెల్లి, వదిన (బౌడీ) వంటి క్యారెక్టర్ రోల్స్ చేయడం మొదలుపెట్టింది. 1993 తర్వాత ఆమె క్రమరహితంగా మారారు. == ఫిల్మోగ్రఫీ == {| class="wikitable" !సంవత్సరం. !సినిమా టైటిల్ !పాత్ర !గమనికలు |- |1976 |''రాజమహల్'' | | |- | |''రోషర్ బైదాని'' | |<ref name="ds18Jun2010">{{Cite news|url=https://archive.thedailystar.net/newDesign/cache/cached-news-details-143079.html|title=My heroes: Rozina on her silver-screen co-actors|last=Shazu|first=Shah Alom|date=18 June 2010|work=The Daily Star|access-date=26 June 2015}}</ref> |- | |''రాజ్శింగాషాన్'' | |<ref name="ds18Jun2010" /> |- | |''జరకా'' | |<ref name="ds18Jun2010" /> |- | |''తాషర్ ఘోర్'' | |<ref name="ds18Jun2010" /> |- | |''షుఖేర్ షాంగ్షర్'' | |<ref name="ds18Jun2010" /> |- | |''జనోటా ఎక్స్ప్రెస్'' | |<ref name="ds18Jun2010" /> |- | |''మత్స్యకన్న'' | |<ref name="ds18Jun2010" /> |- | |''బౌమా'' | |<ref name="ds18Jun2010" /> |- |1984 |''సురుజ్ మియా'' | |<ref name="feistyfighter">{{Cite news|url=http://www.thedailystar.net/rozina-the-feisty-fighter-3216|title=Rozina the feisty fighter|last=Shazu|first=Shah Alam|date=20 December 2013|work=The Daily Star|access-date=26 June 2015|location=Dhaka}}</ref> |- |1985 |''అన్నయ్ అబిచార్'' | | |- | rowspan="2" |1988 |''కోషాయ్'' | |<ref name="sun20Apr2022" /> |- |''జిబోంధరా'' | |<ref name="feistyfighter" /> |- |1990 |''డోల్నా'' | |<ref name="ds18Jun2010" /> |- | |''రజనీకాంత్'' | |<ref name="sun20Apr2022" /> |- | |''రాజ్కొన్నా'' | |<ref name="sun20Apr2022" /> |- | |''అలీబాబా సిందాబాద్'' | |<ref name="sun20Apr2022" /> |- | |''దినకర్'' | |<ref name="sun20Apr2022" /> |- | |''ఒబిచార్'' | |<ref name="sun20Apr2022" /> |- | |''చోఖేర్ మోనీ'' | | |- | |''సోనార్ చేయా దామి'' | | |- | |''మాటిర్ మనుష్'' | | |- | |''షోహోర్ థెక్ డ్యూర్'' | | |- | |''ఒబిజాన్'' | |<ref name="ds18Jun2010" /> |- | |''అనార్కలి'' | | |- | |''బిని సుతార్ మాలా'' | | |- | |''రాకే అల్లా మారే కే'' | | |- | |''సోహాగ్ మిల్న్'' | | |- | |''సాత్ మా'' | | |- | |''హిరోంపాషా'' | |<ref name="ds18Jun2010" /> |- | |''బోండు అమర్'' | |<ref name="ds18Jun2010" /> |- | |''చోర్ పోలీస్ డాకత్'' | |<ref name="ds18Jun2010" /> |- | |''ఘోర్ బారి నసీబ్'' | |<ref name="ds18Jun2010" /> |- | |''గోలీ తేకే రాజ్పథ్'' | | |- | |''షిరీ ఫర్హాద్'' | | |- | |''భాగ్గాలిపి'' | | |- | |''డాకు ఓ దర్బేష్'' | | |- | |''వారిస్'' | | |- | |''రంగిన్ రూప్బన్'' | |<ref name="sun20Apr2022">{{Cite news|url=https://www.daily-sun.com/printversion/details/616843/Rozina-rejected-%E2%80%98Beder-Meye-Josna%E2%80%99-offer|title=Rozina rejected 'Beder Meye Josna' offer!|date=20 April 2022|work=Daily Sun|access-date=10 మార్చి 2025|archive-date=26 జనవరి 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250126074719/https://www.daily-sun.com/printversion/details/616843/Rozina-rejected-%E2%80%98Beder-Meye-Josna%E2%80%99-offer|url-status=dead}}</ref> |- | |''హాసు అమర్ హాసు'' | | |- | |''రజియా సుల్తానా'' | | |- | |''సబుజ్ మియా'' | | |- |2004 |''రక్ఖుషి'' | |<ref name="ds18Jun2010" /> |- |2023 |''ఫైర్ దేఖా'' | |తొలి దర్శకురాలిగా |- |} == అవార్డులు, గుర్తింపు == '''జాతీయ చలనచిత్ర అవార్డులు''' * ఉత్తమ నటి - ''కోషాయ్'' (1988) '''మెరిల్ ప్రోథోమ్ అలో అవార్డులు''' * క్రిటిక్స్ ఛాయిస్ ఉత్తమ చిత్ర నటి - ''రఖుషి'' (2004) == మూలాలు == [[వర్గం:హిందీ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:బెంగాలీ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] 8m73ezi0sjzmv79ygnan31u0altq25g 1 443012 4942691 4564172 2026-08-23T16:53:39Z Srinivasrjy 31053 4942691 wikitext text/x-wiki {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2025|వారం=20}} {{మీకు తెలుసా|28|2022}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|good}} gbuajn31q78xjghefvkpoh6fx578iyy 0 452968 4942809 4809467 2026-08-24T02:29:53Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4942809 wikitext text/x-wiki {{Infobox church |name = బెర్గెన్ కేథడ్రల్ |fullname = బెర్గెన్ డోమ్‌కిర్కే |former name = |image = Bergen domkirken.jpg |caption = కేథడ్రల్ దృశ్యం |website = |coordinates = {{coord|60.39387471219|5.330850452364|region:NO_type:landmark|display=inline,title|format=dms}} |location = బెర్గెన్, వెస్ట్‌ల్యాండ్ |country = [[నార్వే]] |churchmanship = ఎవాంజెలికల్ లూథరన్ |denomination = నార్వే చర్చి |previous denomination = కాథలిక్ చర్చి |diocese = బ్జోర్గ్విన్ బిస్పెడోమ్మే |deanery = బెర్గెన్ డోంప్రోస్టి |parish = బెర్గెన్ డోమ్‌కిర్కే |status = పారిష్ చర్చి |functional status = Active |founded date = 12వ శతాబ్దం |consecrated date = సుమారు 1250 |completed date = c. {{Start date and age|p=y|1250|br=yes}} |closed date = |events = అనేకసార్లు పునరుద్ధరించబడింది<br/> ఇటీవలే 1880లలో |architect = క్రిస్టియన్ క్రిస్టీ<br />(1880ల పునరుద్ధరణ) |architectural type = |లాంగ్ చర్చి |style = |materials = రాయి |capacity = 615 |embedded = }} '''బెర్గెన్ కేథడ్రల్''' అనేది [[నార్వే|నార్వేలోని]] వెస్ట్‌ల్యాండ్ కౌంటీలోని [[బర్గెన్|బెర్గెన్]] నగరంలో ఉన్న ఒక కేథడ్రల్. ఇది బ్జోర్గ్విన్ డియోసెస్ యొక్క ఎపిస్కోపల్ సీటుతో పాటు "బెర్గెన్ డోమ్‌కిర్కే" పారిష్ యొక్క స్థానం, బెర్గెన్ డోంప్రోస్టి (ఆర్చ్ -డీనరీ ) యొక్క స్థానం. ఇది నార్వే చర్చిలో భాగం. ఈ చర్చికి సంబంధించిన మొదటి చారిత్రక ప్రస్తావన 1181 నాటిది. ఇది సెయింట్ ఓలాఫ్ కు తన పురాతన అంకితభావాన్ని నిలుపుకుంది. కేథడ్రల్ దాదాపు 600 మంది కూర్చోవచ్చు. <ref>{{Cite web|title=Bergen domkirke|url=http://www.kirkesok.no/eng/kirker/Bergen-domkirke|access-date=2014-08-09|publisher=Kirkesøk: Kirkebyggdatabasen}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Oversikt over Nåværende Kirker|url=http://www.kirkekonsulenten.no/kirker.htm|access-date=2014-08-09|publisher=KirkeKonsulenten.no|language=no}}</ref> <ref>{{Citation|title=Welcome to Bergen Cathedral - St Olav's Church|volume=Cathedral tourist guide leaflet|year=2011}}</ref> == చరిత్ర == చర్చి గురించిన తొలి చారిత్రక రికార్డులు 1181 సంవత్సరం నాటివి, రైతు నాయకుడు జాన్ కుటిజా బెర్గెన్‌లోని రాజు స్వెర్రేపై దాడి చేసినప్పుడు. ''స్వెర్రిస్ సాగా'' ప్రకారం, స్వెర్రే యొక్క కొంతమంది వ్యక్తులు చర్చిలోకి పారిపోయారు (అప్పుడు సెయింట్ ఓలాఫ్‌కు అంకితం చేయబడినందున దీనిని ''ఒలావ్‌స్కిర్కెన్'' అని పిలుస్తారు). ఆ సమయంలో, చర్చి బహుశా ఒక సాధారణ పారిష్ చర్చి అయి ఉండవచ్చు, కానీ తరువాత, నార్వే రాజు హాకాన్ IV పాలనలో (1217–63), ఫ్రాన్సిస్కాన్ సన్యాసులు చర్చిని స్వాధీనం చేసుకుని దానిలో ఒక సన్యాసి మందిరాన్ని నిర్మించి ఉండాలి. బెర్గెన్‌లోని మధ్యయుగ రాజ నివాసమైన బెర్గెన్‌హస్ కోటలోని క్రైస్ట్ చర్చికి బదులుగా మధ్యయుగ కేథడ్రల్ ఉంది. ఇక్కడ నిర్మించిన మొదటి చర్చి రోమనెస్క్ శైలిలో పొడవైన చర్చి డిజైన్‌ను కలిగి ఉంది. ఆ నేవ్ దాదాపు {{Convert|20x13|m}}, గాయక బృందం {{Convert|9x18|m}} ఆప్స్‌తో సహా. ఈ ప్రదేశంలోని మొదటి రాతి చర్చి గురించి పెద్దగా తెలియదు. <ref name="kms">{{Cite web|title=Bergen domkirke / Olavskirken i Vågsbotn|url=https://kulturminnesok.no/minne/?queryString=https%3A%2F%2Fdata.kulturminne.no%2Faskeladden%2Flokalitet%2F83876|access-date=2020-06-04|publisher=[[Norwegian Directorate for Cultural Heritage]]|language=no}}</ref> 1248 లో నగర వ్యాప్తంగా జరిగిన పెద్ద [[అగ్ని ప్రమాదాలు|అగ్నిప్రమాదం]]<nowiki/>లో పాత చర్చి కాలిపోయింది, తరువాత, అదే స్థలంలో కొత్త రాతి చర్చి నిర్మించబడింది. పాత చర్చి యొక్క ఉత్తర గోడలో కొంత భాగాన్ని రక్షించి కొత్త చర్చి డిజైన్‌లో చేర్చారు. 1270లో చర్చిలో మరోసారి అగ్నిప్రమాదం జరిగింది, ఆ తర్వాత మరమ్మతులకు మాగ్నస్ లగాబోట్ ఆర్థిక సహాయం చేశాడు. 1463 లో, అది మళ్ళీ కాలిపోయింది, కానీ 1550 ల వరకు పూర్తిగా పునర్నిర్మించబడలేదు. 1537లో, 1531లో కూల్చివేయబడిన హోల్మెన్‌లోని పాత కేథడ్రల్ స్థానంలో ఈ చర్చి డియోసెస్‌కు కొత్త కేథడ్రల్‌గా ఉంటుందని నిర్ణయించారు. సంస్కరణానంతర [[ప్రొటెస్టంటు|ప్రొటెస్టంట్]] డియోసెస్ కేథడ్రల్‌గా ప్రకటించబడినప్పటికీ, 1463లో జరిగిన అగ్నిప్రమాదం తర్వాత చర్చి పూర్తిగా పునర్నిర్మించబడలేదు. బెర్గెన్ యొక్క మొట్టమొదటి ప్రొటెస్టంట్ బిషప్, గ్జెబుల్ పెడెర్సన్, చర్చిని పూర్తి చేయడానికి ఏర్పాట్లు చేశాడు, అది 1557లో అతని మరణానికి ముందు పూర్తయింది. <ref name="kms" /> <ref name="BL2">{{Cite encyclopedia|year=1994|title=Domkirken|encyclopedia=[[Bergen Byleksikon]]|url=http://www.bergenbyarkiv.no/bergenbyleksikon/arkiv/1424599|last=Hartvedt|first=Gunnar Hagen|pages=157–158}}</ref> <ref name="NK">{{Cite web|last=Magerøy|first=Ellen Marie|last2=Lidén|first2=Hans-Emil|title=Bergen domkirke|url=http://www.norgeskirker.no/wiki/Bergen_domkirke|access-date=2016-10-01|publisher=Norges Kirker}}</ref> 1623, 1640 అగ్నిప్రమాదాల తరువాత, బెర్గెన్ కేథడ్రల్ ప్రస్తుత సాధారణ రూపాన్ని పొందింది. బిషప్ పెడెర్సన్ నిర్మించిన నేవ్ పై ఉన్న స్టీపుల్ కూల్చివేసి, పశ్చిమ చివరన ఉన్న ప్రస్తుత టవర్ నిర్మించబడింది. రెండవ ఆంగ్లో-డచ్ యుద్ధంలో భాగంగా, 1665 వాగెన్ యుద్ధం బెర్గెన్ ప్రధాన ఓడరేవు ప్రాంతంలో జరిగింది. [[ఇంగ్లాండు|ఇంగ్లీష్]], [[నెదర్లాండ్స్|డచ్]] నౌకాదళాల మధ్య జరిగిన సముద్ర యుద్ధం నుండి వచ్చిన ఫిరంగి బంతి కేథడ్రల్ బాహ్య గోడలో నిక్షిప్తం చేయబడింది. 1702 లో, నగరవ్యాప్తంగా మరొక అగ్నిప్రమాదం తర్వాత విస్తృతమైన పునరుద్ధరణ, పునరుద్ధరణ ప్రాజెక్ట్ చేపట్టబడింది. <ref>{{Cite news|url=http://www.bt.no/nyheter/lokalt/Vrakrestene-etter-slaget-pa-Vagen-107783b.html|title=Vrakrestene etter slaget på Vågen|date=2005-01-07|work=Bergens Tidende|access-date=2016-10-01|language=no}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Bergen Domkirke|url=http://www.histos.no/bergen/index.php?id=25&show=story|access-date=2016-10-01|publisher=Bergenskartet|archive-date=2016-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20161018214648/http://www.histos.no/bergen/index.php?id=25&show=story|url-status=dead}}</ref> 1814 లో, ఈ చర్చి ఎన్నికల చర్చిగా పనిచేసింది. <ref name="lhw">{{Cite web|title=Valgkirkene|url=https://lokalhistoriewiki.no/wiki/Valgkirkene|access-date=2021-11-11|website=LokalHistorieWiki.no|language=no|archive-date=2021-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20211008221757/https://lokalhistoriewiki.no/wiki/Valgkirkene|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Valgkartet|url=http://1814.arkivverket.no|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624205923/http://1814.arkivverket.no|archive-date=2021-06-24|access-date=2021-11-11|website=Valgene i 1814|publisher=Arkivverket|language=no}}</ref> నార్వే అంతటా ఉన్న 300 కంటే ఎక్కువ ఇతర పారిష్ చర్చిలతో కలిపి, ఇది నార్వే రాజ్యాంగాన్ని రాసిన 1814 నార్వేజియన్ రాజ్యాంగ సభకు ఎన్నికలకు పోలింగ్ స్టేషన్. ఇవి [[నార్వేలో ఎన్నికలు]] తొలిసారీగా జాతీయంగా నిర్వహించబడ్డాయి. ప్రతి చర్చి పారిష్ ఒక నియోజకవర్గం, ఇది "ఎలక్టర్లు" అని పిలువబడే వ్యక్తులను ఎన్నుకునేది, తరువాత వారు ప్రతి కౌంటీలో సమావేశమై ఆ సంవత్సరం చివర్లో ఈడ్స్‌వోల్‌లో సమావేశం కానున్న అసెంబ్లీకి ప్రతినిధులను ఎన్నుకునేవారు. <ref name="lhw" /> <ref>{{Cite web|title=Om valgene|url=http://1814.arkivverket.no/#about-elections|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140226201720/http://1814.arkivverket.no/#about-elections|archive-date=26 February 2014|access-date=2021-11-11|website=Valgene i 1814|publisher=Arkivverket|language=no}}</ref>1880లలో జరిగిన పునరుద్ధరణ సమయంలో, ఆర్కిటెక్ట్‌లు క్రిస్టియన్ క్రిస్టీ, [[పీటర్ ఆండ్రియాస్ బ్లిక్స్]] దర్శకత్వంలో, రోకోకో ఇంటీరియర్‌లను వాటి పూర్వ మధ్యయుగ రూపానికి పునరుద్ధరించారు. <ref name="kms" /> <ref name="NK" /> == సంగీతం == బెర్గెన్ కేథడ్రల్‌లోని ప్రస్తుత ఆర్గాన్, రీగర్ ఓర్గెల్‌బౌచే 1997 నాటిది. ఈ ఆర్గాన్ కేథడ్రల్ చరిత్రలో ఐదవది; మొట్టమొదటిగా తెలిసిన ఆర్గాన్ 1549లో స్థాపించబడింది. <ref>{{Cite book|title=Bergen kulturguide|last=Skreien|first=Norvall|publisher=Kunnskapsforlaget|year=1999|isbn=8257309893|page=22}}</ref> ఈ కేథడ్రల్‌ను సంగీత కచేరీలకు క్రమం తప్పకుండా ఉపయోగిస్తారు. == గ్యాలరీ == <gallery mode="packed"> దస్త్రం:NO-bergen-olavkirk-01.jpg|alt=Tower| టవర్ దస్త్రం:Bergen_Cathedral,_(Bergen_domkirke)_a_cathedral_in_Bergen,_Hordaland_county,_on_a_sunny_summer's_day,_June_2015._Peter_Neaum._-_panoramio.jpg|alt=Exterior| బాహ్య దస్త్రం:Catedral,_Bergen,_Noruega,_2019-09-08,_DD_50.jpg దస్త్రం:Domkirken,_Bergen....jpg దస్త్రం:Domkirken_bg_4.jpg|alt=Cannonball in the wall| గోడలో ఫిరంగి గుండు దస్త్రం:Domkirken.bg.2.jpg|alt=Sanctuary| అభయారణ్యం దస్త్రం:Domkirken.bg.3.jpg|alt=Interior support pillars| అంతర్గత మద్దతు స్తంభాలు దస్త్రం:Bergen_-_Cathédrale_-_Choeur.JPG|alt=Altar| బలిపీఠం దస్త్రం:Bergen_Cathedral_Organ.jpg|alt=Organ| అవయవం </gallery> == ఇది కూడా చూడండి == * [[బోర్గుండ్ స్టేవ్ చర్చి]] == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:నార్వే]] [[వర్గం:చర్చిలు]] 6ltojbfpx7cltsihqs97c0emh14h8hx 0 455873 4942810 4838371 2026-08-24T02:51:03Z యర్రా రామారావు 28161 సవరణ: Harv/Sfn no-target ఎర్రర్ సరిదిద్దాను (sfnHarvFixer.js) 4942810 wikitext text/x-wiki '''రంగనాథన్ మాధవన్''' భారతదేశానికి చెందిన సినిమా నటుడు. ఆయన 1990 ప్రారంభంలో బనేగి అప్నీ బాత్ , సీ హాక్స్ , ఘర్ జమై, సాయా వంటి హిందీ సోప్ ఒపెరాలలో నటించడం ద్వారా తన నటనా జీవితాన్ని ప్రారంభించాడు. మాధవన్ 2000లో మణిరత్నం దర్శకత్వం వహించిన ''అలై పాయుతే''లో ప్రధాన పాత్ర పోషించి గుర్తింపు పొందాడు. == ఫిల్మోగ్రఫీ == {| class="wikitable" |+కీ |† (**) |ఇంకా విడుదల కాని చిత్రాలను సూచిస్తుంది. |} === సినిమాలు === {| class="wikitable sortable" |+ !సంవత్సరం !పేరు !పాత్ర !భాష !గమనికలు !మూ |- !1996 |''ఇజ్ రాత్ కీ సుబా నహీ'' |గాయకుడు |హిందీ |"చుప్ తుమ్ రహో" పాటలో అతిథి పాత్ర |<ref>{{Cite web|title=You probably didn't notice these stars in these songs|url=https://in.style.yahoo.com/you-probably-didnt-notice-these-stars-in-these-songs-011356438.html|website=in.style.yahoo.com|access-date=2025-05-28|archive-date=2021-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20210213040919/https://in.style.yahoo.com/you-probably-didnt-notice-these-stars-in-these-songs-011356438.html|url-status=dead}}</ref> |- !1997 |''ఇన్ఫెర్నో'' |రవి |ఇంగ్లీష్ |మహాదేవన్ గా కీర్తించబడ్డాడు |<ref>{{Cite web|title=411Mania|url=http://411mania.com/movies/the-gratuitous-b-movie-column-inferno/|website=The Gratuitous B-Movie Column: Inferno|access-date=2025-05-28|archive-date=2020-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812180147/https://411mania.com/movies/the-gratuitous-b-movie-column-inferno/|url-status=dead}}</ref> |- !1998 |''శాంతి శాంతి శాంతి'' |సిద్ధార్థ |కన్నడ | |<ref>{{Cite web|last=Srinivasa|first=Srikanth|date=22 November 1998|title=The funny foursome in Shanti! Shanti! Shanti!|url=http://deccanherald.com/deccanherald/nov22/enter.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/19990420165642/http://deccanherald.com/deccanherald/nov22/enter.htm|archive-date=20 April 1999|access-date=30 September 2020|publisher=Deccan Herald}}</ref> |- ! rowspan="2" |2000 |''అలై పాయుతే'' |కార్తీక్ వరదరాజన్ |తమిళం | |<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-miscellaneous/tp-others/film-review-alaipayuthey/article28012646.ece|title=Film Review: "Alaipayuthey"|date=2000-04-21|work=[[The Hindu]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121014165140/http://hindu.com/2000/04/21/stories/09210225.htm|archive-date=14 October 2012|location=Chennai, India}}</ref><ref>{{Cite web|date=10 July 2014|title=Best Debutants down the years...|url=http://www.filmfare.com/features/best-debutants-down-the-years-6681.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416075135/http://www.filmfare.com/features/best-debutants-down-the-years-6681.html|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|website=Filmfare}}</ref> |- |''ఎన్నవాలే'' |జేమ్స్ వసంత్ |తమిళం | |<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/thehindu/2000/12/29/stories/09290224.htm|title=Film Review: Ennavale|last=Rangarajan|first=Malathi|date=29 December 2000|work=[[The Hindu]]|access-date=16 April 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416033511/http://www.thehindu.com/thehindu/2000/12/29/stories/09290224.htm|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- ! rowspan="4" |2001 |''మిన్నలే'' |రాజేష్ శివకుమార్ |తమిళం |తెలుగులో [[సఖి]] |<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/2001/02/09/stories/09090224.htm|title=Film Review: Minnalae|last=Padmanabhan|first=Savitha|date=9 February 2001|work=[[The Hindu]]|access-date=16 April 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416034345/http://www.thehindu.com/2001/02/09/stories/09090224.htm|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- |''డమ్ డమ్ డమ్'' |ఆదిత్య |తమిళం | |<ref>{{Cite web|last=Rajitha|date=28 April 2001|title=Drums for Dum Dum Dum!|url=http://www.rediff.com/movies/2001/apr/28dum.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416034743/http://www.rediff.com/movies/2001/apr/28dum.htm|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|work=Rediff.com}}</ref> |- |''రెహ్నా హై తేరే దిల్ మే'' |మాధవ్ శాస్త్రి |హిందీ |హిందీ అరంగేట్రం |<ref>{{Cite web|last=Das|first=Ronjita|date=19 October 2001|title=Madhavan impresses; Diya Pleases...while, RHTDM is a light-hearted romantic fare|url=http://www.rediff.com/movies/2001/oct/19dil.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416035059/http://www.rediff.com/movies/2001/oct/19dil.htm|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|work=Rediff.com}}</ref> |- |''పార్తలే పరవసం'' |మాధవ |తమిళం | |<ref>{{Cite web|title=Movie Review:Paarthale Paravasam|url=http://www.sify.com/movies/paarthale-paravasam-review-tamil-8700289.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160115194029/http://www.sify.com/movies/paarthale-paravasam-review-tamil-8700289.html|archive-date=2016-01-15|access-date=2012-08-06|website=[[Sify]]}}</ref> |- ! rowspan="3" |2002 |''కన్నతిల్ ముత్తమిట్టల్'' |తిరుచెల్వన్ |తమిళం | |{{Sfn|Ramani|2008|p=293}}<ref name="Maddy TNSA">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/2004/10/01/stories/2004100112290500.htm|title=6 film artistes win top award|date=1 October 2004|work=[[The Hindu]]|access-date=16 April 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160517093126/http://www.thehindu.com/2004/10/01/stories/2004100112290500.htm|archive-date=17 May 2016}}</ref> |- |''రన్'' |శివ |తమిళం | |<ref name="Filmography">{{Cite web|date=12 March 2009|title=Filmography: Madhavan|url=http://www.sify.com/movies/filmography-madhavan-news-tamil-kkfspHcgjabsi.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416030900/http://www.sify.com/movies/filmography-madhavan-news-tamil-kkfspHcgjabsi.html|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|website=[[Sify]]}}</ref><ref name="Maddy TNSA" /> |- |''దిల్ విల్ ప్యార్ వ్యార్'' |క్రిష్ కుమార్ |హిందీ | |<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2002/10/25/stories/2002102501190200.htm|title="Dil Vil Pyar Vyar"|last=Mahesh|first=Chitra|date=10 October 2002|work=[[The Hindu]]|access-date=16 April 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416040454/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2002/10/25/stories/2002102501190200.htm|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- ! rowspan="5" |2003 |''అన్బే శివం'' |అన్బరసు |తమిళం | |<ref>{{cite web|title=Article Window|url=http://epaper.timesofindia.com/Default/Scripting/ArticleWin.asp?From=Search&Key=TOICH/2008/05/02/52/Ar05200.xml&CollName=TOI_CHENNAI_ARCHIVE_2008&DOCID=9635&Keyword=(%3Cmany%3E%3Cstem%3EAnbe%3Cand%3E%3Cmany%3E%3Cstem%3ESivam)&skin=pastissues2&AppName=2&ViewMode=GIF|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20170105065738/http://epaper.timesofindia.com/Default/Scripting/ArticleWin.asp?From=Search&Key=TOICH/2008/05/02/52/Ar05200.xml&CollName=TOI_CHENNAI_ARCHIVE_2008&DOCID=9635&Keyword=(%3Cmany%3E%3Cstem%3EAnbe%3Cand%3E%3Cmany%3E%3Cstem%3ESivam)&skin=pastissues2&AppName=2&ViewMode=GIF|archive-date=5 January 2017|access-date=3 February 2022|website=epaper.timesofindia.com}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/51st-Annual-Manikchand-Filmfare-Award-winners/articleshow/718496.cms|title=51st Annual Manikchand Filmfare Award winners|date=4 June 2004|work=The Times of India|access-date=16 April 2018|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20150126140422/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/51st-Annual-Manikchand-Filmfare-Award-winners/articleshow/718496.cms|archive-date=26 January 2015}}</ref> |- |''లేసా లేసా'' |దేవ నారాయణన్ |తమిళం |కామియో పాత్ర |<ref name="Filmography" /> |- |''నల దమయంతి'' |రాంజీ నారాయణస్వామి అయ్యర్ |తమిళం | |<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/06/13/stories/2003061301190200.htm|title=Nala Damayanti|last=Rangarajan|first=Malathi|date=13 June 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=16 April 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416041318/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/06/13/stories/2003061301190200.htm|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- |''ప్రియమాన తోళి'' |అశోక్ |తమిళం | |<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/07/25/stories/2003072501320200.htm|title="Priyamana Thozhi"|last=Rangarajan|first=Malathi|date=25 July 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=16 April 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416041812/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/07/25/stories/2003072501320200.htm|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- |''జే జే'' |జగన్ |తమిళం | |<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/11/21/stories/2003112101090200.htm|title="Jay Jay"|last=Rangarajan|first=Malathi|date=21 November 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=16 April 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416042342/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/11/21/stories/2003112101090200.htm|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- ! rowspan="4" |2004 |''ఏథిర్రీ'' |సుబ్రమణి |తమిళం | |<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2004/04/30/stories/2004043001300300.htm|title=Edhiri|last=Rangarajan|first=Malathi|date=30 April 2004|work=[[The Hindu]]|access-date=16 April 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416043031/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2004/04/30/stories/2004043001300300.htm|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- |''ఆయత్త ఎళుతు'' |ఇన్బసేకర్ |తమిళం | |{{Sfn|Ramani|2008|p=294}}<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/2005/07/10/stories/2005071001581100.htm|title="Autograph" bags 3 Filmfare awards|last=Kumar|first=S.R. Ashok|date=10 July 2005|work=[[The Hindu]]|access-date=16 April 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416080639/http://www.thehindu.com/2005/07/10/stories/2005071001581100.htm|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- |నథింగ్ బట్ లైఫ్ | rowspan="2" |థామస్ రాబర్ట్స్ |ఇంగ్లీష్ | rowspan="2" |ద్విభాషా చిత్రం | rowspan="2" |<ref name="Filmography" /> |- |నథింగ్ బట్ లైఫ్ |మలయాళం |- ! rowspan="2" |2005 |''ప్రియసఖి'' |సంధాన కృష్ణన్ |తమిళం | |<ref>{{Cite news|url=http://www.sify.com/movies/priyasakhi-review-tamil-pclvKThdbfgjd.html|title=Priyasakhi|date=22 July 2005|access-date=16 April 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416050554/http://www.sify.com/movies/priyasakhi-review-tamil-pclvKThdbfgjd.html|archive-date=16 April 2018|website=[[Sify]]}}</ref> |- |''రాంజీ లండన్‌వాలే'' |రామ్నారాయణ్ తివారీ |హిందీ | |<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/films/2005/09/06/ramji_londonwaley_2005_review.shtml|title=Ramji Londonwaley (2005)|last=Rajput|first=Dharmesh|date=24 August 2005|work=[[BBC]]|access-date=16 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416050849/http://www.bbc.co.uk/films/2005/09/06/ramji_londonwaley_2005_review.shtml|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- ! rowspan="3" |2006 |''రంగ్ దే బసంతి'' |అజయ్ సింగ్ రాథోడ్ |హిందీ | |<ref>{{Cite web|last=Jain|first=Priyanka|date=8 February 2006|title=Madhavan, the remote control pilot|url=http://www.rediff.com/movies/report/mad/20060208.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416052009/http://www.rediff.com/movies/report/mad/20060208.htm|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|work=Rediff.com}}</ref> |- |''తంబి'' |తంబి వేలు తొండైమాన్ |తమిళం | |{{Sfn|Christopher|2011|p=107}}<ref>{{Cite web|date=24 February 2006|title=Thambi|url=http://www.sify.com/movies/thambi-review-tamil-pclvQCcdiiidb.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416052503/http://www.sify.com/movies/thambi-review-tamil-pclvQCcdiiidb.html|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|website=[[Sify]]}}</ref> |- |''రెండు'' |శక్తి, కన్నన్ |తమిళం |ద్విపాత్రాభినయం |<ref>{{Cite web|date=24 November 2006|title=Rendu|url=http://www.sify.com/movies/rendu-review-tamil-pclwhqdghadfi.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416054620/http://www.sify.com/movies/rendu-review-tamil-pclwhqdghadfi.html|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|website=[[Sify]]}}</ref> |- ! rowspan="5" |2007 |''గురు'' |శ్యామ్ సక్సేనా |హిందీ | |{{Sfn|Ramani|2008|p=294}} |- |దట్ ఫోర్ లెటర్ వర్డ్ |అతనే |ఇంగ్లీష్ |అతిథి పాత్ర |<ref name="Filmography2">{{Cite web|date=12 March 2009|title=Filmography: Madhavan|url=http://www.sify.com/movies/filmography-madhavan-news-tamil-kkfspHcgjabsi.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416030900/http://www.sify.com/movies/filmography-madhavan-news-tamil-kkfspHcgjabsi.html|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|website=[[Sify]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/stories-within-a-story/article2241221.ece|title=Stories within a story|last=Muthalaly|first=Susan|date=24 February 2007|work=The Hindu|access-date=16 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416084519/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/stories-within-a-story/article2241221.ece|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- |''ఢిల్లీ హైట్స్'' |అతనే |హిందీ |అతిథి పాత్ర |<ref name="Filmography2" /><ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/movie-reviews/review-delhii-heights/story-ug4bzjBU7WbgtWI4aLA9UM.html|title=Review: Delhii Heights|last=Mohamed|first=Khalid|date=31 March 2007|work=Hindustan Times|access-date=16 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416081837/https://www.hindustantimes.com/movie-reviews/review-delhii-heights/story-ug4bzjBU7WbgtWI4aLA9UM.html|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- |''ఆర్య'' |ఆర్య |తమిళం | |<ref>{{Cite web|title=Aarya|url=http://www.sify.com:80/movies/aarya-review-tamil-14507623.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140906081522/http://www.sify.com:80/movies/aarya-review-tamil-14507623.html|archive-date=6 September 2014|access-date=16 April 2018|website=[[Sify]]}}</ref> |- |''ఎవనో ఒరువన్'' |శ్రీధర్ వాసుదేవన్ |తమిళం | |<ref>{{Cite web|last=Srinivasan|first=Pavithra|date=7 December 2007|title=Evano Oruvan, a must-watch|url=http://www.rediff.com/movies/2007/dec/07evan.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416084911/http://www.rediff.com/movies/2007/dec/07evan.htm|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|work=Rediff.com}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/lsquoEvano-Oruvanrsquo-to-premiere-abroad/article14851334.ece|title='Evano Oruvan' to premiere abroad|last=Malarvizhi|first=J.|date=6 October 2007|work=The Hindu|access-date=22 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180422075541/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/lsquoEvano-Oruvanrsquo-to-premiere-abroad/article14851334.ece|archive-date=22 April 2018}}</ref> |- ! rowspan="3" |2008 |''హల్లా బోల్'' |అతనే |హిందీ |అతిథి పాత్ర |<ref name="Filmography2" /> |- |''వాఝ్తుగల్'' |టి. కధిరవన్ |తమిళం | |<ref>{{Cite web|last=Srinivasan|first=Pavithra|date=16 January 2008|title=Vazhthukkal is tedious|url=http://www.rediff.com/movies/review/ssvaz/20080116.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416090237/http://www.rediff.com/movies/review/ssvaz/20080116.htm|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|work=Rediff.com}}</ref> |- |''ముంబై మేరీ జాన్'' |నిఖిల్ అగర్వాల్ |హిందీ | |<ref>{{Cite web|last=Ramani|first=Nithya|date=22 August 2008|title=Agony revisited|url=http://www.rediff.com/movies/2008/aug/22mumbai.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416090335/http://www.rediff.com/movies/2008/aug/22mumbai.htm|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|work=Rediff.com}}</ref> |- ! rowspan="5" |2009 |''యవరుం నలం'' | rowspan="2" |ఆర్. మనోహర్ |తమిళం | rowspan="2" |ద్విభాషా చిత్రం | rowspan="2" |<ref>{{Cite web|last=Srinivasan|first=Pavithra|date=6 March 2009|title=Yaavarum Nalam: A must-watch!|url=http://www.rediff.com/movies/2009/mar/06review-yaavarum-nalam.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416091456/http://www.rediff.com/movies/2009/mar/06review-yaavarum-nalam.htm|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|work=Rediff.com}}</ref> |- |''13 బి'' |హిందీ |- |''గురు ఎన్ ఆలు'' |గురు |తమిళం | |<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/contrived-fun-track-guru-en-aalu/article3021410.ece|title=Contrived 'fun' track&nbsp;– Guru En Aalu|last=Rangarajan|first=Malathi|date=1 May 2009|work=The Hindu|access-date=16 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416092142/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/contrived-fun-track-guru-en-aalu/article3021410.ece|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- |''సికందర్'' |రాజేష్ రావు |హిందీ | |<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2009/08/21/movies/21sikandar.html|title=Boy Meets Gun|last=Saltz|first=Rachel|date=20 August 2009|work=[[The New York Times]]|access-date=16 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180223224140/https://www.nytimes.com/2009/08/21/movies/21sikandar.html|archive-date=23 February 2018}}</ref> |- |''[[3 ఇడియట్స్]]'' |ఫర్హాన్ ఖురేషి |హిందీ | |<ref>{{Cite web|last=Elley|first=Derek|author-link=Derek Elley|date=23 December 2009|title=3 Idiots|url=https://variety.com/2009/film/reviews/3-idiots-1200477791/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416132236/http://variety.com/2009/film/reviews/3-idiots-1200477791/|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref>{{Cite web|date=11 February 2010|title=Nominations for 55th Idea Filmfare Awards 2009|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/nominations-for-55th-idea-filmfare-awards-2009/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416093951/http://www.bollywoodhungama.com/news/features/nominations-for-55th-idea-filmfare-awards-2009/|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|website=[[Bollywood Hungama]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/3-idiots-devd-top-filmfare-21157|title='3 Idiots,' 'DevD' top Filmfare Awards|last=Bhushan|first=Nyay|date=28 February 2010|work=[[The Hollywood Reporter]]|access-date=16 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416093940/https://www.hollywoodreporter.com/news/3-idiots-devd-top-filmfare-21157|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- ! rowspan="4" |2010 |''[[ఓం శాంతి]]'' |మ్యాడీ |తెలుగు |కామియో పాత్ర |<ref>{{Cite web|date=14 January 2010|title=Om Shanti|url=http://www.sify.com/movies/om-shanti-review-telugu-pclxz2cebjgdd.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416094948/http://www.sify.com/movies/om-shanti-review-telugu-pclxz2cebjgdd.html|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|website=[[Sify]]}}</ref> |- |''తీన్ పట్టి'' |శాంతను బిశ్వాస్ |హిందీ | |<ref>{{Cite news|url=https://www.iol.co.za/entertainment/movies-theatre/movie-review-teen-patti-979223|title=Movie review: Teen Patti|date=8 March 2010|work=[[Independent Online (South Africa)|IOL]]|access-date=16 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416095331/https://www.iol.co.za/entertainment/movies-theatre/movie-review-teen-patti-979223|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- |''ఝూతా హి సాహి'' |కబీర్ |హిందీ |కామియో పాత్ర |<ref>{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/review-review-jhootha-hi-sahi-has-nothing-going-for-it-1456296|title=Review: 'Jhootha Hi Sahi' has nothing going for it|last=Chettiar|first=Blessy|date=29 October 2010|work=Daily News and Analysis|access-date=16 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416100328/http://www.dnaindia.com/entertainment/review-review-jhootha-hi-sahi-has-nothing-going-for-it-1456296|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- |''మన్మదన్ అంబు'' |మధనగోపాల్ (మధన్) |తమిళం | |<ref>{{Cite news|url=https://www.mid-day.com/articles/manmadhan-ambu-movie-review/107069|title=Manmadhan Ambu: Movie Review|date=27 December 2010|work=[[Mid-Day]]|access-date=16 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416100908/https://www.mid-day.com/articles/manmadhan-ambu-movie-review/107069|archive-date=16 April 2018}}</ref><ref>{{Cite web|date=4 July 2011|title=Vedam wins big at Filmfare Awards (South) 2011|url=http://www.rediff.com/movies/report/vedam-wins-big-at-filmfare-awards-2011/20110704.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150811090835/http://www.rediff.com/movies/report/vedam-wins-big-at-filmfare-awards-2011/20110704.htm|archive-date=11 August 2015|access-date=16 April 2018|work=Rediff.com}}</ref> |- !2011 |''తను వెడ్స్ మను'' |మనోజ్ కుమార్ శర్మ (మను) |హిందీ | |<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/media/entertainment/tanu-weds-manu-movie-review/articleshow/7571795.cms|title=Tanu Weds Manu: Movie Review|last=Malani|first=Gaurav|date=25 February 2011|work=[[The Economic Times]]|access-date=16 April 2018|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20180416102400/https://economictimes.indiatimes.com/industry/media/entertainment/tanu-weds-manu-movie-review/articleshow/7571795.cms|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- ! rowspan="2" |2012 |''వెట్టై'' |తిరుమూర్తి |తమిళం | |<ref>{{Cite web|last=Srinivasan|first=Pavithra|date=14 January 2012|title=Vettai is no classic, but it is good fun|url=http://www.rediff.com/movies/report/vettai-is-no-classic-but-it-is-good-fun/20120114.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416103732/http://www.rediff.com/movies/report/vettai-is-no-classic-but-it-is-good-fun/20120114.htm|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|work=Rediff.com}}</ref> |- |''జోడి బ్రేకర్స్'' |సిద్ధార్థ్ ఖన్నా |హిందీ | |<ref>{{Cite web|date=23 February 2012|title=Friday Release: Bips-Maddy in 'Jodi Breakers'|url=https://www.news18.com/news/india/friday-release-bips-maddy-in-jodi-breakers-449434.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416103728/https://www.news18.com/news/india/friday-release-bips-maddy-in-jodi-breakers-449434.html|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|publisher=CNN-News18}}</ref> |- !2013 |''తక్ ఝాంక్'' |సంజయ్ |హిందీ | |<ref>{{Cite web|date=26 November 2014|title=Rituparno Ghosh's 'Taak Jhaank' may release in 2015|url=https://in.style.yahoo.com/news/rituparno-ghoshs-taak-jhaank-may-release-2015-103806949.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416110608/https://in.style.yahoo.com/news/rituparno-ghoshs-taak-jhaank-may-release-2015-103806949.html|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|publisher=[[Yahoo!]]|agency=Indo-Asian News Service}}</ref> |- !2014 |''అకేలి'' |అవినాష్ |హిందీ | |<ref>{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=Hhq8PaL1fHU|archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/Hhq8PaL1fHU|archive-date=2021-12-21|url-status=live|title=Akeli&nbsp;— A Lonely Woman|date=22 August 2014|type=Motion Picture|language=hi|publisher=VPEOrg|access-date=16 April 2018}}{{cbignore}}</ref><ref>{{Cite web|title=Akeli (1999)|url=http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b82c0cab1|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180617073346/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b82c0cab1|archive-date=17 June 2018|access-date=17 June 2018|publisher=British Film Institute}}</ref> |- ! rowspan="2" |2015 |''తను వెడ్స్ మను: రిటర్న్స్'' |మనోజ్ కుమార్ శర్మ (మను) |హిందీ | |<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/tanu-weds-manu-returns-the-taming-of-tanu/article7235207.ece|title=Tanu Weds Manu Returns: The taming of Tanu|last=Kumar|first=Anuj|date=22 May 2015|work=The Hindu|access-date=16 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416102917/http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/tanu-weds-manu-returns-the-taming-of-tanu/article7235207.ece|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- |నైట్ ఆఫ్ ది లివింగ్ డెడ్: డార్కెస్ట్ డాన్ |టామ్ |ఇంగ్లీష్ |వాయిస్ఓవర్ |<ref>{{Cite web|title=Night of the Living Dead: Origins 3D|url=https://www.rottentomatoes.com/m/night_of_the_living_dead_origins_3d/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416112532/https://www.rottentomatoes.com/m/night_of_the_living_dead_origins_3d/|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|publisher=Rotten Tomatoes}}</ref> |- ! rowspan="2" |2016 |''ఇరుధి సుత్రు'' |ప్రభు సెల్వరాజ్ |తమిళం | rowspan="2" |ద్విభాషా చిత్రం | rowspan="2" |<ref>{{Cite web|last=Saraswathi|first=S|date=29 January 2016|title=Review: Irudhi Suttru is not to be missed|url=http://www.rediff.com/movies/review/review-irudhi-suttru-is-not-to-be-missed/20160129.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416112648/http://www.rediff.com/movies/review/review-irudhi-suttru-is-not-to-be-missed/20160129.htm|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|work=Rediff.com}}</ref><ref>{{Cite web|date=17 June 2017|title=Winners of the 64th Jio Filmfare Awards (South)|url=https://www.filmfare.com/news/winners-of-the-64th-jio-filmfare-awards-south-21594.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416113129/https://www.filmfare.com/news/winners-of-the-64th-jio-filmfare-awards-south-21594.html|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|website=Filmfare}}</ref> |- |''సాలా ఖడూస్'' |ఆదిత్య తోమర్ (ఆది) |హిందీ |- ! rowspan="2" |2017 |''[[విక్రమ్ వేద]]'' |విక్రమ్ |తమిళం | |<ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/vikram-vedha-movie-review-dont-miss-this-thriller-starring-madhavan-vijay-sethupathi-4760948/|title=Vikram Vedha movie review: Don't miss this thriller starring Madhavan, Vijay Sethupathi|last=Kumar R|first=Manoj|date=21 July 2017|work=[[The Indian Express]]|access-date=16 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416113730/http://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/vikram-vedha-movie-review-dont-miss-this-thriller-starring-madhavan-vijay-sethupathi-4760948/|archive-date=16 April 2018}}</ref><ref>{{Cite web|date=4 June 2018|title=Nominations for the 65th Jio Filmfare Awards (South) 2018|url=https://www.filmfare.com/features/nominations-for-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28652-1.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180604163156/https://www.filmfare.com/features/nominations-for-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28652.html|archive-date=4 June 2018|access-date=4 June 2018|website=Filmfare}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/winners-65th-jio-filmfare-awards-south-2018/articleshow/64617904.cms|title=Winners: 65th Jio Filmfare Awards (South) 2018|date=17 June 2018|work=The Times of India|access-date=17 June 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180617071126/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/winners-65th-jio-filmfare-awards-south-2018/articleshow/64617904.cms?|archive-date=17 June 2018}}</ref> |- |''మగలిర్ మట్టుమ్'' |సురేంద్ర సిల్కురాయప్పన్ |తమిళం |కామియో పాత్ర |<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movie-reviews/magalir-mattum/movie-review/60507803.cms|title=Magalir Mattum Movie Review|last=Suganth|first=M|date=14 September 2017|work=The Times of India|access-date=16 April 2018|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20180416114216/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movie-reviews/magalir-mattum/movie-review/60507803.cms|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- ! rowspan="2" |2018 |''[[సవ్యసాచి (2018 సినిమా)|సవ్యసాచి]]'' |అరుణ్ రాజ్ వర్మ |తెలుగు | |<ref>{{Cite news|url=https://www.timesnownews.com/entertainment/reviews/movies/article/savyasachi-movie-review-sorry-naga-chaitanya-but-r-madhavan-as-a-nemesis-stands-is-a-scene-stealer/308447|title=Savyasachi movie review: Sorry Naga Chaitanya, but R Madhavan, as a nemesis, is a scene stealer|last=Iyengar|first=Aarty|date=2 November 2018|work=[[Times Now]]|access-date=4 November 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20181104150521/https://www.timesnownews.com/entertainment/reviews/movies/article/savyasachi-movie-review-sorry-naga-chaitanya-but-r-madhavan-as-a-nemesis-stands-is-a-scene-stealer/308447|archive-date=4 November 2018}}</ref> |- |''సున్నా'' |కార్తీక్ శ్రీనివాసన్ |హిందీ | |<ref>{{Cite web|date=22 December 2018|title=Zero: A dozen of cameos, and all of them wasted|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/opinion-entertainment/zero-film-cameos-special-appearances-salman-khan-sridevi-deepika-padukone-shah-rukh-khan-5503523/}}</ref> |- ! rowspan="2" |2020 |''[[నిశ్శబ్దం]]'' | rowspan="2" |ఆంథోనీ గోన్సాల్వ్స్ |తెలుగు | rowspan="2" |ద్విభాషా చిత్రం | rowspan="2" |<ref name="thenewsminute.com">{{Cite web|date=2 October 2020|title='Nishabdham' review: Anushka Shetty, Madhavan film has good ideas but falls short|url=https://www.thenewsminute.com/article/nishabdham-review-anushka-shetty-madhavan-film-has-good-ideas-falls-short-134360|website=The News Minute}}</ref><ref name="timesofindia.indiatimes.com">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movie-reviews/silence/movie-review/78437899.cms|title=Silence Movie Review: Silence feels like a dreary dubbed film|newspaper=The Times of India}}</ref> |- |''నిశ్శబ్దం'' |తమిళం |- !2021 |''మార'' |మణిమారన్ (మార) |తమిళం | |<ref>{{Cite web|last=K.|first=Janani|date=17 September 2020|title=Madhavan and Shraddha Srinath's Maara to skip theatrical release, to premiere on OTT soon|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/madhavan-and-shraddha-srinath-s-maara-to-skip-theatrical-release-to-premiere-on-ott-soon-1722632-2020-09-17|website=India Today}}</ref> |- ! rowspan="5" |2022 |''మేరీ ఆవాస్ సునో'' |మేజర్ |మలయాళం |వాయిస్ఓవర్ |<ref>{{cite web|date=18 May 2022|title=Tamil superstar makes an unexpected guest appearance in Mary Awas Suno|url=https://www.archynewsy.com/tamil-superstar-makes-an-unexpected-guest-appearance-in-mary-awas-suno/|access-date=28 మే 2025|archive-date=9 ఏప్రిల్ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230409012342/https://www.archynewsy.com/tamil-superstar-makes-an-unexpected-guest-appearance-in-mary-awas-suno/|url-status=dead}}</ref> |- | rowspan="3" |''[[రాకెట్రీ: ది నంబి ఎఫెక్ట్‌|రాకెట్రీ: ది నంబి ఎఫెక్ట్]]'' | rowspan="3" |నంబి నారాయణన్ |ఇంగ్లీష్ | rowspan="3" |త్రిభాషా చిత్రం | rowspan="3" |<ref>{{Cite web|date=21 June 2019|title=Madhavan lived in front of the camera as Nambi: Director Prajesh Sen|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/2019/jun/21/madhavan-lived-in-front-of-the-camera-as-nambi-director-prajesh-sen-1993025.html|website=The New Indian Express}}</ref> |- |తమిళం |- |హిందీ |- |''ధోఖా: రౌండ్ డి కార్నర్'' |యథార్త్ సిన్హా |హిందీ | |<ref>{{Cite news|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/r-madhavan-khushalii-kumar-aparshakti-khurana-wrap-shoot-film-dhokha/|title=R Madhavan, Khushalii Kumar, and Aparshakti Khurana wrap up the shoot of the film Dhokha|date=16 November 2021|work=Bollywood Hungama|access-date=16 November 2021|language=en-IN}}</ref> |- ! rowspan="1" |2024 |[[షైతాన్ (2024 సినిమా)|షైతాన్]] |వనరాజ్ కశ్యప్ |హిందీ | |<ref>{{cite web|author1=Bollywood Hungama News Network|date=9 March 2024|title=Shaitaan Movie Review|url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/shaitaan/critic-review/shaitaan-movie-review/shaitaan-is-a-nail-biting-thriller-laced-with-superlative-performances/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240309141956/https://www.bollywoodhungama.com/movie/shaitaan/critic-review/shaitaan-movie-review/shaitaan-is-a-nail-biting-thriller-laced-with-superlative-performances/|archive-date=9 March 2024|access-date=9 March 2024|website=[[Bollywood Hungama]]}}</ref> |- ! rowspan="8" |2025 |''హిసాబ్ బరాబర్'' |రాధే మోహన్ శర్మ |హిందీ | |<ref>{{Cite news|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/hisaab-barabar-ott-release-when-and-where-to-watch-r-madhavan-and-kirti-kulharis-thriller-movie-online-1366543|title=Hisaab Barabar OTT Release: When and where to watch R Madhavan and Kirti Kulhari’s thriller movie online|date=9 January 2025|work=Pinkvilla|access-date=11 January 2025|language=en-IN|archive-date=10 జనవరి 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250110194028/https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/hisaab-barabar-ott-release-when-and-where-to-watch-r-madhavan-and-kirti-kulharis-thriller-movie-online-1366543|url-status=dead}}</ref> |- |టెస్ట్ |శరవణన్ |తమిళం | |<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/nayantharas-test-to-directly-premiere-on-ott/articleshow/113929936.cms|title=Nayanthara's 'Test' to directly premiere on OTT|date=4 October 2024|work=[[The Times of India]]|access-date=2 December 2024|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007081745/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/nayantharas-test-to-directly-premiere-on-ott/articleshow/113929936.cms|archive-date=7 October 2024}}</ref> |- |[[కేసరి చాప్టర్ 2]] |నెవిల్లే మెకిన్లీ |హిందీ | |<ref>{{cite web|date=3 February 2025|title=EXCLUSIVE: Akshay Kumar-R Madhavan-Ananya Panday’s next gets a title – Kesari Chapter 2|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/exclusive-akshay-kumar-r-madhavan-ananya-pandays-next-gets-title-kesari-chapter-2/|access-date=3 February 2025|work=Bollywood Hungama}}</ref> |- |''అధీర్ష్టసాలి'' † |<abbr>టిబిఎ</abbr> |తమిళం |పూర్తయింది |<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/madhavan-completes-shooting-for-mithran-jawahars-adhirshtasaali/article67748273.ece/|title=Madhavan and Sharmiela Mandre completes shooting for Mithran Jawahar's 'Adhirshtasaali'|access-date=21 January 2024|website=The Hindu}}</ref> |- |''ధురంధర్'' † |<abbr>టిబిఎ</abbr> |హిందీ |చిత్రీకరణ |<ref>{{Cite news|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/confirmed-ranveer-singh-teams-aditya-dhar-next-backed-jio-studios-b62-studio-exciting-details/|title=CONFIRMED! Ranveer Singh teams up with Aditya Dhar for his next backed by Jio Studios and B62 Studio; exciting details out!|date=26 July 2024|work=Bollywood Hungama|access-date=27 July 2024}}</ref> |- |''ఆప్ జైసా కోయి'' † |శ్రీరేణు త్రిపాఠి |హిందీ |పూర్తయింది |<ref>{{Cite news|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/aap-jaisa-koi-r-madhavan-and-fatima-sana-shaikhs-cute-nerdy-love-story-brings-back-good-old-days-of-romance-first-glimpse-out-1370677|title=Aap Jaisa Koi: R Madhavan and Fatima Sana Shaikh's 'cute-nerdy' love story brings back good old days of romance; first glimpse OUT|date=3 Feb 2025|work=Pinkvilla|access-date=12 Feb 2025|archive-date=11 ఫిబ్రవరి 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250211140746/https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/aap-jaisa-koi-r-madhavan-and-fatima-sana-shaikhs-cute-nerdy-love-story-brings-back-good-old-days-of-romance-first-glimpse-out-1370677|url-status=dead}}</ref> |} === ఇతర సిబ్బంది స్థానాలు === {| class="wikitable sortable" !సంవత్సరం !సినిమా !స్థానం !భాష !గమనికలు !మూ |- |2005 !''రాంజీ లండన్‌వాలే'' |స్క్రీన్ రైటర్ |హిందీ | |<ref>{{Cite web|title=An actor who researches on the Net|url=https://www.rediff.com/movies/2005/aug/31mad.htm|website=www.rediff.com}}</ref> |- |2007 !''ఎవనో ఒరువన్'' |నిర్మాత, సంభాషణ రచయిత |తమిళం | |<ref>{{Cite web|title=US premiere of Evano Oruvan|url=https://www.sify.com/movies/us-premiere-of-evano-oruvan-imagegallery-movies-jdwmPsccafhsi.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170309012605/http://www.sify.com/movies/us-premiere-of-evano-oruvan-imagegallery-movies-jdwmPsccafhsi.html|archive-date=9 March 2017|website=[[Sify]]}}</ref> |- |2016 !''సాలా ఖడూస్'' |నిర్మాత |హిందీ | |<ref>{{Cite web|last=Rakshit|first=Nayandeep|date=15 January 2016|title=Saala Khadoos: There was a point when I thought the film might not happen, says R Madhavan|url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-saala-khadoos-there-was-a-point-when-i-thought-the-film-might-not-happen-says-r-madhavan-2166160|website=DNA India}}</ref> |- |2020 !''పుతం పుదు కాలై'' |కథకుడు |తమిళం |''ఇలమై ఇధో ఇధో'' విభాగంలో వాయిస్ ఓవర్ |<ref>{{Cite web|date=14 October 2020|title=7 exciting new movies and shows on Amazon Prime Video that are releasing this week|url=https://www.gqindia.com/binge-watch/collection/upcoming-new-movies-shows-on-amazon-prime-video-releasing-week/|website=GQ India}}</ref> |- |2020 !''సూరరై పోట్రు'' |కథకుడు |తమిళం |క్రెడిట్లలో వాయిస్ఓవర్ |<ref>{{Cite web|title=Madhavan: After watching 'Soorarai Pottru', I feel proud to be an Air Deccan customer|url=https://www.sify.com/movies/madhavan-after-watching-soorarai-pottru-i-feel-proud-to-be-an-air-deccan-customer-news-tamil-ulmlsIijaeaee.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112230719/https://www.sify.com/movies/madhavan-after-watching-soorarai-pottru-i-feel-proud-to-be-an-air-deccan-customer-news-tamil-ulmlsIijaeaee.html|archive-date=12 November 2020|website=[[Sify]]}}</ref> |- |2022 !''[[రాకెట్రీ: ది నంబి ఎఫెక్ట్‌|రాకెట్రీ: ది నంబి ఎఫెక్ట్]]'' |దర్శకుడు, నిర్మాత, స్క్రీన్ రైటర్ |తమిళం హిందీ ఇంగ్లీష్ | | rowspan="1" |<ref>{{Cite web|title=Madhavan's 'Rocketry: The Nambi Effect' shoot wrapped in Serbia|url=https://www.sify.com/movies/madhavans-rocketry-the-nambi-effect-shoot-wrapped-in-serbia-news-tamil-tgujUgjcdaehc.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190620071346/https://www.sify.com/movies/madhavans-rocketry-the-nambi-effect-shoot-wrapped-in-serbia-news-tamil-tgujUgjcdaehc.html|archive-date=20 June 2019|website=[[Sify]]}}</ref> |- |2024 !''సర్ఫిరా'' |కథకుడు |హిందీ |క్రెడిట్లలో వాయిస్ఓవర్ | |} == టెలివిజన్ == {| class="wikitable sortable" |+ !సంవత్సరం !పేరు !పాత్ర !భాష !గమనికలు !మూ |- |1993 !''యూల్ లవ్ స్టోరీ'' |క్రూక్ |హిందీ | |<ref>{{Cite web|title=10 quirky things you don't know about R Madhavan|url=https://www.filmfare.com/features/10-quirky-things-you-dont-know-about-r-madhavan-13584.html|website=filmfare.com}}</ref> |- |1993 – 1997 !''బనేగి అప్నీ బాత్'' |ఆష్లే అలెగ్జాండర్ |హిందీ | |<ref name="BABHT">{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/tv/banegi-apni-baat-how-the-show-brought-freshness-to-indian-tv/story-R1PGcQQFFn1diaLYxC1TQI.html|title=Banegi Apni Baat: How the show brought freshness to Indian TV|last=Awaasthi|first=Kavita|date=29 July 2016|work=[[Hindustan Times]]|access-date=16 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416121453/https://www.hindustantimes.com/tv/banegi-apni-baat-how-the-show-brought-freshness-to-indian-tv/story-R1PGcQQFFn1diaLYxC1TQI.html|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- |1995 !''ఎ మౌత్ ఫుల్ ఆఫ్ స్కై'' |వర్తించదు |ఇంగ్లీష్ | |<ref>{{Cite web|last=Keshri|first=Shweta|date=3 March 2020|title=Tuesday Trivia: Did you know Milind Soman made his acting debut with India's first English TV show?|url=https://www.indiatoday.in/television/celebrity/story/tuesday-trivia-did-you-know-milind-soman-made-his-acting-debut-with-india-s-first-english-tv-show-1651874-2020-03-03|website=India Today}}</ref> |- |1995 !''సుహానా సఫర్'' |వర్తించదు |హిందీ | |<ref>{{Cite web|date=25 June 2006|title='There is a lot more to express while playing a negative character' : Shweta Kawaatra|url=https://www.indiantelevision.com/interviews/actor/shweta.htm|website=Indian Television Dot Com}}</ref> |- |1996 !''యే కహాన్ ఆ గయే హమ్'' |రాజ్ పర్మార్ |హిందీ | |<ref name="rising star">{{Cite web|date=16 June 1997|title=Young and big stars of television|url=https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/19970616-young-and-big-stars-of-television-831613-1997-06-16|website=India Today}}</ref> |- |1995 !''బాదల్తే రిష్టే'' |అభిలాష్ వర్మ |హిందీ | |<ref name="rising star" /> |- |1996 !''హమ్ దోనో'' |రాహుల్ |హిందీ | | |- |1995 – 1996 !''ఆరోహన్'' |షమ్మీ |హిందీ | |<ref>{{Cite web|title=From Fauji to Choona Hai Aasmaan, here are 10 shows dedicated to India's Armed Forces|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/tv/from-fauji-to-choona-hai-aasmaan-here-are-tv-10-shows-dedicated-to-indias-armed-forces/articleshow/68270164.cms|website=Mumbai Mirror}}</ref> |- |1996 !''ఆహత్'' |రాజ్ |హిందీ | | |- |1997 !''రాజ్ కహానీ'' |ఆదిత్య / ముంగి |హిందీ | |<ref>{{Cite web|date=5 March 1999|title=Earshot|url=https://indianexpress.com/article/news-archive/earshot-39/|website=The Indian Express}}</ref> |- |1997 – 1998 !''ఘర్ జమై'' |సుబోధ్ |హిందీ | |<ref name="GJFP">{{Cite news|url=https://www.firstpost.com/entertainment/watch-patel-ki-punjabi-shaadi-teaser-brings-inter-state-rivalry-to-the-fore-humorously-3945111.html|title=Watch: Patel Ki Punjabi Shaadi teaser brings inter-state rivalry to the fore, humorously|date=18 August 2017|work=[[Firstpost]]|access-date=22 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180422090736/https://www.firstpost.com/entertainment/watch-patel-ki-punjabi-shaadi-teaser-brings-inter-state-rivalry-to-the-fore-humorously-3945111.html|archive-date=22 April 2018}}</ref> |- |1997 – 1998 !''సీ హాక్స్'' |ప్రీత్ |హిందీ | |<ref>{{Cite web|date=8 September 1997|title=UTV's Sea Hawks becomes first Indian serial to boast of thrilling underwater sequences|url=https://www.indiatoday.in/magazine/indiascope/story/19970908-utvs-sea-hawks-becomes-first-indian-serial-to-boast-of-thrilling-underwater-sequences-832485-1997-09-08|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160816043746/http://www.tv.com/shows/baywatch/race-against-time-1-26034/cast/|archive-date=16 August 2016|access-date=16 April 2018|website=India Today}}</ref> |- |1997 !''కభీ కభీ'' |వర్తించదు |హిందీ | |<ref>{{Cite web|title=Mahesh Bhatt wants to make TV show with fresh content – Indian Express|url=http://archive.indianexpress.com/news/mahesh-bhatt-wants-to-make-tv-show-with-fresh-content/1212295/|website=archive.indianexpress.com}}</ref> |- |1997 !''తోల్ మోల్ కే బోల్'' |హోస్ట్ |హిందీ | |<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/Maddie-Between-big-and-small/article16266636.ece|title=Maddie – Between big and small|last=Kumar|first=Anuj|date=24 June 2010|newspaper=The Hindu|via=www.thehindu.com}}</ref> |- |1998 !''సాయా'' |శేఖర్ |హిందీ | |<ref name="TV Credits">{{Cite web|title=R. Madhavan Credits|url=http://www.tvguide.com/celebrities/r-madhavan/credits/734809/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160816043746/http://www.tv.com/shows/baywatch/race-against-time-1-26034/cast/|archive-date=16 August 2016|access-date=16 April 2018|publisher=[[TV Guide]]}}</ref> |- |2000 సంవత్సరం !''రిష్టే'' |సమీర్ |హిందీ |విభాగం: ''కాశీష్'' |<ref name="TV Credits" /> |- |2005 – 2006 !''డీల్ యా నో డీల్'' |హోస్ట్ |హిందీ | |<ref>{{Cite web|date=10 October 2005|title=Sony's 'Deal Ya No Deal' to hit airwaves in November; prize money is Rs 10 million|url=http://www.indiantelevision.com/headlines/y2k5/oct/oct121.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416131031/http://www.indiantelevision.com/headlines/y2k5/oct/oct121.htm|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|publisher=[[Indian Telly Awards|Indian Television]]}}</ref> |- |2009 !''సిఐడి'' |అతనే |హిందీ |అతిథి పాత్ర |<ref>{{Cite web|date=27 October 2013|title=CID - Episode 556 - Mystery Code Murders|url=https://www.youtube.com/watch?v=Sh1SJzj5yGw|website=[[YouTube]]}}</ref> |- |2010 !''పెద్ద డబ్బు'' |హోస్ట్ |హిందీ | |<ref>{{Cite web|date=21 June 2010|title=Madhavan gets reality check on Big Money|url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/madhavan-gets-reality-check-on-big-money-77077-2010-06-21|website=India Today}}</ref> |- |2018 !ది ఫైనల్ టేబుల్ |న్యాయమూర్తి |ఇంగ్లీష్ |ఎపిసోడ్ 5 |<ref>{{Cite web|last=Whitney|first=Alyse|date=20 November 2018|title=Watch a Clip from 'The Final Table,' Netflix's New High-Stakes Cooking Competition|url=https://www.bonappetit.com/story/the-final-table-netflix|access-date=28 November 2018|website=Bon Appetit|language=en}}</ref> |- |2018 !బ్రీత్ |డెంజెల్ మస్కరెన్హాస్ (డానీ) |హిందీ |మినీ సిరీస్ |<ref>{{Cite web|date=11 March 2018|title=Breathe review: This R Madhavan show could have been so much more|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/breathe-r-madhavan-amazon-prime-video-review-5075477/}}</ref> |- |2021 !డీకపుల్డ్ |ఆర్య అయ్యర్ |హిందీ | |<ref>{{Cite web|date=10 November 2021|title=Netflix's Decoupled trailer out: R Madhavan gets rid of his lover-boy image for new show|url=https://www.indiatoday.in/binge-watch/story/netflix-s-decoupled-trailer-out-r-madhavan-gets-rid-of-his-lover-boy-image-for-new-show-1875149-2021-11-10}}</ref> |- |2023 !ది రైల్వే మెన్ |రతి పాండే |హిందీ |మినీ సిరీస్ |<ref>{{Cite web|date=7 November 2022|title=PeepingMoon Exclusive: Yash Raj Films' debut web series The Railway Men postponed to 2023|url=https://m.peepingmoon.com/exclusive-news/news/67006/PeepingMoon-Exclusive-Yash-Raj-Films-debut-web-series-The-Railway-Men-postponed-to.html}}</ref> |} == డాక్యుమెంటరీలు == {| class="wikitable sortable" !సినిమా !సంవత్సరం !పాత్ర !భాష !మూ |- |2008 |''హెరోవా? జెరోవా?'' |అతనే |తమిళం |<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/holnus/009200805162223.htm|title=TN actors in documentary highlighting evils of child labour|date=16 May 2008|work=[[The Hindu]]|access-date=10 February 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604120118/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/009200805162223.htm|archive-date=4 June 2011|df=dmy-all}}</ref> |- |2011 |''బాలీవుడ్‌లో బిగ్'' |అతనే |ఇంగ్లీష్ |<ref>{{Cite web|title=Bet Set and Go – Indian Express|url=http://archive.indianexpress.com/news/bet-set-and-go/896305/|website=archive.indianexpress.com}}</ref> |- |2018 |''మెగా చిహ్నాలు'' |హోస్ట్ |ఇంగ్లీష్ |<ref>{{Cite web|date=8 September 2018|title=Exclusive Interview &#124; R Madhavan on Nat Geo 'Mega Icons' and his favourite icons|url=https://www.thestatesman.com/exclusive-interviews/exclusive-interview-r-madhavan-nat-geo-mega-icons-favourite-icons-1502682561.html|website=[[The Statesman (India)|The Statesman]]}}</ref> |- |2021 |''భారతదేశ అంతరిక్ష యాత్ర'' |కథకుడు |హిందీ |<ref>{{Cite web|date=6 October 2021|title=discovery+ 's 'India's Space Odyssey', a riveting watch on ISRO's journey!|url=https://www.adgully.com/discovery-s-india-s-space-odyssey-a-riveting-watch-on-isro-s-journey-109623.html|access-date=28 మే 2025|archive-date=27 ఫిబ్రవరి 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230227180107/https://www.adgully.com/discovery-s-india-s-space-odyssey-a-riveting-watch-on-isro-s-journey-109623.html|url-status=dead}}</ref> |} ==మూలాలు== === గ్రంథసూచి === * {{Cite book |last=Christopher |first=Michael |url=https://books.google.com/books?id=9GKADAAAQBAJ |title=Genre in Asian Film and Television: New Approaches |date=29 March 2011 |publisher=[[Springer Science+Business Media]] |isbn=978-0-230-30190-0 |editor-last=Karpovich |editor-first=A. |location=[[Berlin]] |chapter=Everything Masala? Genres in Tamil Cinema |editor-last2=Chan |editor-first2=F. |editor-last3=Zhang |editor-first3=X.}} {{మూలాలజాబితా}} ==బయటి లింకులు== * {{IMDb name|0534856}} rag256wjzpubh9ygppmu8zjtu0lhko6 4942811 4942810 2026-08-24T02:53:29Z యర్రా రామారావు 28161 /* మూలాలు */ 4942811 wikitext text/x-wiki '''రంగనాథన్ మాధవన్''' భారతదేశానికి చెందిన సినిమా నటుడు. ఆయన 1990 ప్రారంభంలో బనేగి అప్నీ బాత్ , సీ హాక్స్ , ఘర్ జమై, సాయా వంటి హిందీ సోప్ ఒపెరాలలో నటించడం ద్వారా తన నటనా జీవితాన్ని ప్రారంభించాడు. మాధవన్ 2000లో మణిరత్నం దర్శకత్వం వహించిన ''అలై పాయుతే''లో ప్రధాన పాత్ర పోషించి గుర్తింపు పొందాడు. == ఫిల్మోగ్రఫీ == {| class="wikitable" |+కీ |† (**) |ఇంకా విడుదల కాని చిత్రాలను సూచిస్తుంది. |} === సినిమాలు === {| class="wikitable sortable" |+ !సంవత్సరం !పేరు !పాత్ర !భాష !గమనికలు !మూ |- !1996 |''ఇజ్ రాత్ కీ సుబా నహీ'' |గాయకుడు |హిందీ |"చుప్ తుమ్ రహో" పాటలో అతిథి పాత్ర |<ref>{{Cite web|title=You probably didn't notice these stars in these songs|url=https://in.style.yahoo.com/you-probably-didnt-notice-these-stars-in-these-songs-011356438.html|website=in.style.yahoo.com|access-date=2025-05-28|archive-date=2021-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20210213040919/https://in.style.yahoo.com/you-probably-didnt-notice-these-stars-in-these-songs-011356438.html|url-status=dead}}</ref> |- !1997 |''ఇన్ఫెర్నో'' |రవి |ఇంగ్లీష్ |మహాదేవన్ గా కీర్తించబడ్డాడు |<ref>{{Cite web|title=411Mania|url=http://411mania.com/movies/the-gratuitous-b-movie-column-inferno/|website=The Gratuitous B-Movie Column: Inferno|access-date=2025-05-28|archive-date=2020-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812180147/https://411mania.com/movies/the-gratuitous-b-movie-column-inferno/|url-status=dead}}</ref> |- !1998 |''శాంతి శాంతి శాంతి'' |సిద్ధార్థ |కన్నడ | |<ref>{{Cite web|last=Srinivasa|first=Srikanth|date=22 November 1998|title=The funny foursome in Shanti! Shanti! Shanti!|url=http://deccanherald.com/deccanherald/nov22/enter.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/19990420165642/http://deccanherald.com/deccanherald/nov22/enter.htm|archive-date=20 April 1999|access-date=30 September 2020|publisher=Deccan Herald}}</ref> |- ! rowspan="2" |2000 |''అలై పాయుతే'' |కార్తీక్ వరదరాజన్ |తమిళం | |<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-miscellaneous/tp-others/film-review-alaipayuthey/article28012646.ece|title=Film Review: "Alaipayuthey"|date=2000-04-21|work=[[The Hindu]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121014165140/http://hindu.com/2000/04/21/stories/09210225.htm|archive-date=14 October 2012|location=Chennai, India}}</ref><ref>{{Cite web|date=10 July 2014|title=Best Debutants down the years...|url=http://www.filmfare.com/features/best-debutants-down-the-years-6681.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416075135/http://www.filmfare.com/features/best-debutants-down-the-years-6681.html|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|website=Filmfare}}</ref> |- |''ఎన్నవాలే'' |జేమ్స్ వసంత్ |తమిళం | |<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/thehindu/2000/12/29/stories/09290224.htm|title=Film Review: Ennavale|last=Rangarajan|first=Malathi|date=29 December 2000|work=[[The Hindu]]|access-date=16 April 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416033511/http://www.thehindu.com/thehindu/2000/12/29/stories/09290224.htm|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- ! rowspan="4" |2001 |''మిన్నలే'' |రాజేష్ శివకుమార్ |తమిళం |తెలుగులో [[సఖి]] |<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/2001/02/09/stories/09090224.htm|title=Film Review: Minnalae|last=Padmanabhan|first=Savitha|date=9 February 2001|work=[[The Hindu]]|access-date=16 April 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416034345/http://www.thehindu.com/2001/02/09/stories/09090224.htm|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- |''డమ్ డమ్ డమ్'' |ఆదిత్య |తమిళం | |<ref>{{Cite web|last=Rajitha|date=28 April 2001|title=Drums for Dum Dum Dum!|url=http://www.rediff.com/movies/2001/apr/28dum.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416034743/http://www.rediff.com/movies/2001/apr/28dum.htm|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|work=Rediff.com}}</ref> |- |''రెహ్నా హై తేరే దిల్ మే'' |మాధవ్ శాస్త్రి |హిందీ |హిందీ అరంగేట్రం |<ref>{{Cite web|last=Das|first=Ronjita|date=19 October 2001|title=Madhavan impresses; Diya Pleases...while, RHTDM is a light-hearted romantic fare|url=http://www.rediff.com/movies/2001/oct/19dil.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416035059/http://www.rediff.com/movies/2001/oct/19dil.htm|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|work=Rediff.com}}</ref> |- |''పార్తలే పరవసం'' |మాధవ |తమిళం | |<ref>{{Cite web|title=Movie Review:Paarthale Paravasam|url=http://www.sify.com/movies/paarthale-paravasam-review-tamil-8700289.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160115194029/http://www.sify.com/movies/paarthale-paravasam-review-tamil-8700289.html|archive-date=2016-01-15|access-date=2012-08-06|website=[[Sify]]}}</ref> |- ! rowspan="3" |2002 |''కన్నతిల్ ముత్తమిట్టల్'' |తిరుచెల్వన్ |తమిళం | |{{Sfn|Ramani|2008|p=293}}<ref name="Maddy TNSA">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/2004/10/01/stories/2004100112290500.htm|title=6 film artistes win top award|date=1 October 2004|work=[[The Hindu]]|access-date=16 April 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160517093126/http://www.thehindu.com/2004/10/01/stories/2004100112290500.htm|archive-date=17 May 2016}}</ref> |- |''రన్'' |శివ |తమిళం | |<ref name="Filmography">{{Cite web|date=12 March 2009|title=Filmography: Madhavan|url=http://www.sify.com/movies/filmography-madhavan-news-tamil-kkfspHcgjabsi.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416030900/http://www.sify.com/movies/filmography-madhavan-news-tamil-kkfspHcgjabsi.html|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|website=[[Sify]]}}</ref><ref name="Maddy TNSA" /> |- |''దిల్ విల్ ప్యార్ వ్యార్'' |క్రిష్ కుమార్ |హిందీ | |<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2002/10/25/stories/2002102501190200.htm|title="Dil Vil Pyar Vyar"|last=Mahesh|first=Chitra|date=10 October 2002|work=[[The Hindu]]|access-date=16 April 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416040454/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2002/10/25/stories/2002102501190200.htm|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- ! rowspan="5" |2003 |''అన్బే శివం'' |అన్బరసు |తమిళం | |<ref>{{cite web|title=Article Window|url=http://epaper.timesofindia.com/Default/Scripting/ArticleWin.asp?From=Search&Key=TOICH/2008/05/02/52/Ar05200.xml&CollName=TOI_CHENNAI_ARCHIVE_2008&DOCID=9635&Keyword=(%3Cmany%3E%3Cstem%3EAnbe%3Cand%3E%3Cmany%3E%3Cstem%3ESivam)&skin=pastissues2&AppName=2&ViewMode=GIF|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20170105065738/http://epaper.timesofindia.com/Default/Scripting/ArticleWin.asp?From=Search&Key=TOICH/2008/05/02/52/Ar05200.xml&CollName=TOI_CHENNAI_ARCHIVE_2008&DOCID=9635&Keyword=(%3Cmany%3E%3Cstem%3EAnbe%3Cand%3E%3Cmany%3E%3Cstem%3ESivam)&skin=pastissues2&AppName=2&ViewMode=GIF|archive-date=5 January 2017|access-date=3 February 2022|website=epaper.timesofindia.com}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/51st-Annual-Manikchand-Filmfare-Award-winners/articleshow/718496.cms|title=51st Annual Manikchand Filmfare Award winners|date=4 June 2004|work=The Times of India|access-date=16 April 2018|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20150126140422/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/51st-Annual-Manikchand-Filmfare-Award-winners/articleshow/718496.cms|archive-date=26 January 2015}}</ref> |- |''లేసా లేసా'' |దేవ నారాయణన్ |తమిళం |కామియో పాత్ర |<ref name="Filmography" /> |- |''నల దమయంతి'' |రాంజీ నారాయణస్వామి అయ్యర్ |తమిళం | |<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/06/13/stories/2003061301190200.htm|title=Nala Damayanti|last=Rangarajan|first=Malathi|date=13 June 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=16 April 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416041318/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/06/13/stories/2003061301190200.htm|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- |''ప్రియమాన తోళి'' |అశోక్ |తమిళం | |<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/07/25/stories/2003072501320200.htm|title="Priyamana Thozhi"|last=Rangarajan|first=Malathi|date=25 July 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=16 April 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416041812/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/07/25/stories/2003072501320200.htm|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- |''జే జే'' |జగన్ |తమిళం | |<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/11/21/stories/2003112101090200.htm|title="Jay Jay"|last=Rangarajan|first=Malathi|date=21 November 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=16 April 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416042342/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/11/21/stories/2003112101090200.htm|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- ! rowspan="4" |2004 |''ఏథిర్రీ'' |సుబ్రమణి |తమిళం | |<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2004/04/30/stories/2004043001300300.htm|title=Edhiri|last=Rangarajan|first=Malathi|date=30 April 2004|work=[[The Hindu]]|access-date=16 April 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416043031/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2004/04/30/stories/2004043001300300.htm|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- |''ఆయత్త ఎళుతు'' |ఇన్బసేకర్ |తమిళం | |{{Sfn|Ramani|2008|p=294}}<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/2005/07/10/stories/2005071001581100.htm|title="Autograph" bags 3 Filmfare awards|last=Kumar|first=S.R. Ashok|date=10 July 2005|work=[[The Hindu]]|access-date=16 April 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416080639/http://www.thehindu.com/2005/07/10/stories/2005071001581100.htm|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- |నథింగ్ బట్ లైఫ్ | rowspan="2" |థామస్ రాబర్ట్స్ |ఇంగ్లీష్ | rowspan="2" |ద్విభాషా చిత్రం | rowspan="2" |<ref name="Filmography" /> |- |నథింగ్ బట్ లైఫ్ |మలయాళం |- ! rowspan="2" |2005 |''ప్రియసఖి'' |సంధాన కృష్ణన్ |తమిళం | |<ref>{{Cite news|url=http://www.sify.com/movies/priyasakhi-review-tamil-pclvKThdbfgjd.html|title=Priyasakhi|date=22 July 2005|access-date=16 April 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416050554/http://www.sify.com/movies/priyasakhi-review-tamil-pclvKThdbfgjd.html|archive-date=16 April 2018|website=[[Sify]]}}</ref> |- |''రాంజీ లండన్‌వాలే'' |రామ్నారాయణ్ తివారీ |హిందీ | |<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/films/2005/09/06/ramji_londonwaley_2005_review.shtml|title=Ramji Londonwaley (2005)|last=Rajput|first=Dharmesh|date=24 August 2005|work=[[BBC]]|access-date=16 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416050849/http://www.bbc.co.uk/films/2005/09/06/ramji_londonwaley_2005_review.shtml|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- ! rowspan="3" |2006 |''రంగ్ దే బసంతి'' |అజయ్ సింగ్ రాథోడ్ |హిందీ | |<ref>{{Cite web|last=Jain|first=Priyanka|date=8 February 2006|title=Madhavan, the remote control pilot|url=http://www.rediff.com/movies/report/mad/20060208.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416052009/http://www.rediff.com/movies/report/mad/20060208.htm|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|work=Rediff.com}}</ref> |- |''తంబి'' |తంబి వేలు తొండైమాన్ |తమిళం | |{{Sfn|Christopher|2011|p=107}}<ref>{{Cite web|date=24 February 2006|title=Thambi|url=http://www.sify.com/movies/thambi-review-tamil-pclvQCcdiiidb.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416052503/http://www.sify.com/movies/thambi-review-tamil-pclvQCcdiiidb.html|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|website=[[Sify]]}}</ref> |- |''రెండు'' |శక్తి, కన్నన్ |తమిళం |ద్విపాత్రాభినయం |<ref>{{Cite web|date=24 November 2006|title=Rendu|url=http://www.sify.com/movies/rendu-review-tamil-pclwhqdghadfi.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416054620/http://www.sify.com/movies/rendu-review-tamil-pclwhqdghadfi.html|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|website=[[Sify]]}}</ref> |- ! rowspan="5" |2007 |''గురు'' |శ్యామ్ సక్సేనా |హిందీ | |{{Sfn|Ramani|2008|p=294}} |- |దట్ ఫోర్ లెటర్ వర్డ్ |అతనే |ఇంగ్లీష్ |అతిథి పాత్ర |<ref name="Filmography2">{{Cite web|date=12 March 2009|title=Filmography: Madhavan|url=http://www.sify.com/movies/filmography-madhavan-news-tamil-kkfspHcgjabsi.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416030900/http://www.sify.com/movies/filmography-madhavan-news-tamil-kkfspHcgjabsi.html|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|website=[[Sify]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/stories-within-a-story/article2241221.ece|title=Stories within a story|last=Muthalaly|first=Susan|date=24 February 2007|work=The Hindu|access-date=16 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416084519/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/stories-within-a-story/article2241221.ece|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- |''ఢిల్లీ హైట్స్'' |అతనే |హిందీ |అతిథి పాత్ర |<ref name="Filmography2" /><ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/movie-reviews/review-delhii-heights/story-ug4bzjBU7WbgtWI4aLA9UM.html|title=Review: Delhii Heights|last=Mohamed|first=Khalid|date=31 March 2007|work=Hindustan Times|access-date=16 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416081837/https://www.hindustantimes.com/movie-reviews/review-delhii-heights/story-ug4bzjBU7WbgtWI4aLA9UM.html|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- |''ఆర్య'' |ఆర్య |తమిళం | |<ref>{{Cite web|title=Aarya|url=http://www.sify.com:80/movies/aarya-review-tamil-14507623.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140906081522/http://www.sify.com:80/movies/aarya-review-tamil-14507623.html|archive-date=6 September 2014|access-date=16 April 2018|website=[[Sify]]}}</ref> |- |''ఎవనో ఒరువన్'' |శ్రీధర్ వాసుదేవన్ |తమిళం | |<ref>{{Cite web|last=Srinivasan|first=Pavithra|date=7 December 2007|title=Evano Oruvan, a must-watch|url=http://www.rediff.com/movies/2007/dec/07evan.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416084911/http://www.rediff.com/movies/2007/dec/07evan.htm|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|work=Rediff.com}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/lsquoEvano-Oruvanrsquo-to-premiere-abroad/article14851334.ece|title='Evano Oruvan' to premiere abroad|last=Malarvizhi|first=J.|date=6 October 2007|work=The Hindu|access-date=22 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180422075541/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/lsquoEvano-Oruvanrsquo-to-premiere-abroad/article14851334.ece|archive-date=22 April 2018}}</ref> |- ! rowspan="3" |2008 |''హల్లా బోల్'' |అతనే |హిందీ |అతిథి పాత్ర |<ref name="Filmography2" /> |- |''వాఝ్తుగల్'' |టి. కధిరవన్ |తమిళం | |<ref>{{Cite web|last=Srinivasan|first=Pavithra|date=16 January 2008|title=Vazhthukkal is tedious|url=http://www.rediff.com/movies/review/ssvaz/20080116.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416090237/http://www.rediff.com/movies/review/ssvaz/20080116.htm|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|work=Rediff.com}}</ref> |- |''ముంబై మేరీ జాన్'' |నిఖిల్ అగర్వాల్ |హిందీ | |<ref>{{Cite web|last=Ramani|first=Nithya|date=22 August 2008|title=Agony revisited|url=http://www.rediff.com/movies/2008/aug/22mumbai.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416090335/http://www.rediff.com/movies/2008/aug/22mumbai.htm|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|work=Rediff.com}}</ref> |- ! rowspan="5" |2009 |''యవరుం నలం'' | rowspan="2" |ఆర్. మనోహర్ |తమిళం | rowspan="2" |ద్విభాషా చిత్రం | rowspan="2" |<ref>{{Cite web|last=Srinivasan|first=Pavithra|date=6 March 2009|title=Yaavarum Nalam: A must-watch!|url=http://www.rediff.com/movies/2009/mar/06review-yaavarum-nalam.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416091456/http://www.rediff.com/movies/2009/mar/06review-yaavarum-nalam.htm|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|work=Rediff.com}}</ref> |- |''13 బి'' |హిందీ |- |''గురు ఎన్ ఆలు'' |గురు |తమిళం | |<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/contrived-fun-track-guru-en-aalu/article3021410.ece|title=Contrived 'fun' track&nbsp;– Guru En Aalu|last=Rangarajan|first=Malathi|date=1 May 2009|work=The Hindu|access-date=16 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416092142/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/contrived-fun-track-guru-en-aalu/article3021410.ece|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- |''సికందర్'' |రాజేష్ రావు |హిందీ | |<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2009/08/21/movies/21sikandar.html|title=Boy Meets Gun|last=Saltz|first=Rachel|date=20 August 2009|work=[[The New York Times]]|access-date=16 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180223224140/https://www.nytimes.com/2009/08/21/movies/21sikandar.html|archive-date=23 February 2018}}</ref> |- |''[[3 ఇడియట్స్]]'' |ఫర్హాన్ ఖురేషి |హిందీ | |<ref>{{Cite web|last=Elley|first=Derek|author-link=Derek Elley|date=23 December 2009|title=3 Idiots|url=https://variety.com/2009/film/reviews/3-idiots-1200477791/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416132236/http://variety.com/2009/film/reviews/3-idiots-1200477791/|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref>{{Cite web|date=11 February 2010|title=Nominations for 55th Idea Filmfare Awards 2009|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/nominations-for-55th-idea-filmfare-awards-2009/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416093951/http://www.bollywoodhungama.com/news/features/nominations-for-55th-idea-filmfare-awards-2009/|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|website=[[Bollywood Hungama]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/3-idiots-devd-top-filmfare-21157|title='3 Idiots,' 'DevD' top Filmfare Awards|last=Bhushan|first=Nyay|date=28 February 2010|work=[[The Hollywood Reporter]]|access-date=16 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416093940/https://www.hollywoodreporter.com/news/3-idiots-devd-top-filmfare-21157|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- ! rowspan="4" |2010 |''[[ఓం శాంతి]]'' |మ్యాడీ |తెలుగు |కామియో పాత్ర |<ref>{{Cite web|date=14 January 2010|title=Om Shanti|url=http://www.sify.com/movies/om-shanti-review-telugu-pclxz2cebjgdd.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416094948/http://www.sify.com/movies/om-shanti-review-telugu-pclxz2cebjgdd.html|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|website=[[Sify]]}}</ref> |- |''తీన్ పట్టి'' |శాంతను బిశ్వాస్ |హిందీ | |<ref>{{Cite news|url=https://www.iol.co.za/entertainment/movies-theatre/movie-review-teen-patti-979223|title=Movie review: Teen Patti|date=8 March 2010|work=[[Independent Online (South Africa)|IOL]]|access-date=16 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416095331/https://www.iol.co.za/entertainment/movies-theatre/movie-review-teen-patti-979223|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- |''ఝూతా హి సాహి'' |కబీర్ |హిందీ |కామియో పాత్ర |<ref>{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/review-review-jhootha-hi-sahi-has-nothing-going-for-it-1456296|title=Review: 'Jhootha Hi Sahi' has nothing going for it|last=Chettiar|first=Blessy|date=29 October 2010|work=Daily News and Analysis|access-date=16 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416100328/http://www.dnaindia.com/entertainment/review-review-jhootha-hi-sahi-has-nothing-going-for-it-1456296|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- |''మన్మదన్ అంబు'' |మధనగోపాల్ (మధన్) |తమిళం | |<ref>{{Cite news|url=https://www.mid-day.com/articles/manmadhan-ambu-movie-review/107069|title=Manmadhan Ambu: Movie Review|date=27 December 2010|work=[[Mid-Day]]|access-date=16 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416100908/https://www.mid-day.com/articles/manmadhan-ambu-movie-review/107069|archive-date=16 April 2018}}</ref><ref>{{Cite web|date=4 July 2011|title=Vedam wins big at Filmfare Awards (South) 2011|url=http://www.rediff.com/movies/report/vedam-wins-big-at-filmfare-awards-2011/20110704.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150811090835/http://www.rediff.com/movies/report/vedam-wins-big-at-filmfare-awards-2011/20110704.htm|archive-date=11 August 2015|access-date=16 April 2018|work=Rediff.com}}</ref> |- !2011 |''తను వెడ్స్ మను'' |మనోజ్ కుమార్ శర్మ (మను) |హిందీ | |<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/media/entertainment/tanu-weds-manu-movie-review/articleshow/7571795.cms|title=Tanu Weds Manu: Movie Review|last=Malani|first=Gaurav|date=25 February 2011|work=[[The Economic Times]]|access-date=16 April 2018|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20180416102400/https://economictimes.indiatimes.com/industry/media/entertainment/tanu-weds-manu-movie-review/articleshow/7571795.cms|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- ! rowspan="2" |2012 |''వెట్టై'' |తిరుమూర్తి |తమిళం | |<ref>{{Cite web|last=Srinivasan|first=Pavithra|date=14 January 2012|title=Vettai is no classic, but it is good fun|url=http://www.rediff.com/movies/report/vettai-is-no-classic-but-it-is-good-fun/20120114.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416103732/http://www.rediff.com/movies/report/vettai-is-no-classic-but-it-is-good-fun/20120114.htm|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|work=Rediff.com}}</ref> |- |''జోడి బ్రేకర్స్'' |సిద్ధార్థ్ ఖన్నా |హిందీ | |<ref>{{Cite web|date=23 February 2012|title=Friday Release: Bips-Maddy in 'Jodi Breakers'|url=https://www.news18.com/news/india/friday-release-bips-maddy-in-jodi-breakers-449434.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416103728/https://www.news18.com/news/india/friday-release-bips-maddy-in-jodi-breakers-449434.html|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|publisher=CNN-News18}}</ref> |- !2013 |''తక్ ఝాంక్'' |సంజయ్ |హిందీ | |<ref>{{Cite web|date=26 November 2014|title=Rituparno Ghosh's 'Taak Jhaank' may release in 2015|url=https://in.style.yahoo.com/news/rituparno-ghoshs-taak-jhaank-may-release-2015-103806949.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416110608/https://in.style.yahoo.com/news/rituparno-ghoshs-taak-jhaank-may-release-2015-103806949.html|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|publisher=[[Yahoo!]]|agency=Indo-Asian News Service}}</ref> |- !2014 |''అకేలి'' |అవినాష్ |హిందీ | |<ref>{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=Hhq8PaL1fHU|archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/Hhq8PaL1fHU|archive-date=2021-12-21|url-status=live|title=Akeli&nbsp;— A Lonely Woman|date=22 August 2014|type=Motion Picture|language=hi|publisher=VPEOrg|access-date=16 April 2018}}{{cbignore}}</ref><ref>{{Cite web|title=Akeli (1999)|url=http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b82c0cab1|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180617073346/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b82c0cab1|archive-date=17 June 2018|access-date=17 June 2018|publisher=British Film Institute}}</ref> |- ! rowspan="2" |2015 |''తను వెడ్స్ మను: రిటర్న్స్'' |మనోజ్ కుమార్ శర్మ (మను) |హిందీ | |<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/tanu-weds-manu-returns-the-taming-of-tanu/article7235207.ece|title=Tanu Weds Manu Returns: The taming of Tanu|last=Kumar|first=Anuj|date=22 May 2015|work=The Hindu|access-date=16 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416102917/http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/tanu-weds-manu-returns-the-taming-of-tanu/article7235207.ece|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- |నైట్ ఆఫ్ ది లివింగ్ డెడ్: డార్కెస్ట్ డాన్ |టామ్ |ఇంగ్లీష్ |వాయిస్ఓవర్ |<ref>{{Cite web|title=Night of the Living Dead: Origins 3D|url=https://www.rottentomatoes.com/m/night_of_the_living_dead_origins_3d/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416112532/https://www.rottentomatoes.com/m/night_of_the_living_dead_origins_3d/|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|publisher=Rotten Tomatoes}}</ref> |- ! rowspan="2" |2016 |''ఇరుధి సుత్రు'' |ప్రభు సెల్వరాజ్ |తమిళం | rowspan="2" |ద్విభాషా చిత్రం | rowspan="2" |<ref>{{Cite web|last=Saraswathi|first=S|date=29 January 2016|title=Review: Irudhi Suttru is not to be missed|url=http://www.rediff.com/movies/review/review-irudhi-suttru-is-not-to-be-missed/20160129.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416112648/http://www.rediff.com/movies/review/review-irudhi-suttru-is-not-to-be-missed/20160129.htm|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|work=Rediff.com}}</ref><ref>{{Cite web|date=17 June 2017|title=Winners of the 64th Jio Filmfare Awards (South)|url=https://www.filmfare.com/news/winners-of-the-64th-jio-filmfare-awards-south-21594.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416113129/https://www.filmfare.com/news/winners-of-the-64th-jio-filmfare-awards-south-21594.html|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|website=Filmfare}}</ref> |- |''సాలా ఖడూస్'' |ఆదిత్య తోమర్ (ఆది) |హిందీ |- ! rowspan="2" |2017 |''[[విక్రమ్ వేద]]'' |విక్రమ్ |తమిళం | |<ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/vikram-vedha-movie-review-dont-miss-this-thriller-starring-madhavan-vijay-sethupathi-4760948/|title=Vikram Vedha movie review: Don't miss this thriller starring Madhavan, Vijay Sethupathi|last=Kumar R|first=Manoj|date=21 July 2017|work=[[The Indian Express]]|access-date=16 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416113730/http://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/vikram-vedha-movie-review-dont-miss-this-thriller-starring-madhavan-vijay-sethupathi-4760948/|archive-date=16 April 2018}}</ref><ref>{{Cite web|date=4 June 2018|title=Nominations for the 65th Jio Filmfare Awards (South) 2018|url=https://www.filmfare.com/features/nominations-for-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28652-1.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180604163156/https://www.filmfare.com/features/nominations-for-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28652.html|archive-date=4 June 2018|access-date=4 June 2018|website=Filmfare}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/winners-65th-jio-filmfare-awards-south-2018/articleshow/64617904.cms|title=Winners: 65th Jio Filmfare Awards (South) 2018|date=17 June 2018|work=The Times of India|access-date=17 June 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180617071126/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/winners-65th-jio-filmfare-awards-south-2018/articleshow/64617904.cms?|archive-date=17 June 2018}}</ref> |- |''మగలిర్ మట్టుమ్'' |సురేంద్ర సిల్కురాయప్పన్ |తమిళం |కామియో పాత్ర |<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movie-reviews/magalir-mattum/movie-review/60507803.cms|title=Magalir Mattum Movie Review|last=Suganth|first=M|date=14 September 2017|work=The Times of India|access-date=16 April 2018|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20180416114216/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movie-reviews/magalir-mattum/movie-review/60507803.cms|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- ! rowspan="2" |2018 |''[[సవ్యసాచి (2018 సినిమా)|సవ్యసాచి]]'' |అరుణ్ రాజ్ వర్మ |తెలుగు | |<ref>{{Cite news|url=https://www.timesnownews.com/entertainment/reviews/movies/article/savyasachi-movie-review-sorry-naga-chaitanya-but-r-madhavan-as-a-nemesis-stands-is-a-scene-stealer/308447|title=Savyasachi movie review: Sorry Naga Chaitanya, but R Madhavan, as a nemesis, is a scene stealer|last=Iyengar|first=Aarty|date=2 November 2018|work=[[Times Now]]|access-date=4 November 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20181104150521/https://www.timesnownews.com/entertainment/reviews/movies/article/savyasachi-movie-review-sorry-naga-chaitanya-but-r-madhavan-as-a-nemesis-stands-is-a-scene-stealer/308447|archive-date=4 November 2018}}</ref> |- |''సున్నా'' |కార్తీక్ శ్రీనివాసన్ |హిందీ | |<ref>{{Cite web|date=22 December 2018|title=Zero: A dozen of cameos, and all of them wasted|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/opinion-entertainment/zero-film-cameos-special-appearances-salman-khan-sridevi-deepika-padukone-shah-rukh-khan-5503523/}}</ref> |- ! rowspan="2" |2020 |''[[నిశ్శబ్దం]]'' | rowspan="2" |ఆంథోనీ గోన్సాల్వ్స్ |తెలుగు | rowspan="2" |ద్విభాషా చిత్రం | rowspan="2" |<ref name="thenewsminute.com">{{Cite web|date=2 October 2020|title='Nishabdham' review: Anushka Shetty, Madhavan film has good ideas but falls short|url=https://www.thenewsminute.com/article/nishabdham-review-anushka-shetty-madhavan-film-has-good-ideas-falls-short-134360|website=The News Minute}}</ref><ref name="timesofindia.indiatimes.com">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movie-reviews/silence/movie-review/78437899.cms|title=Silence Movie Review: Silence feels like a dreary dubbed film|newspaper=The Times of India}}</ref> |- |''నిశ్శబ్దం'' |తమిళం |- !2021 |''మార'' |మణిమారన్ (మార) |తమిళం | |<ref>{{Cite web|last=K.|first=Janani|date=17 September 2020|title=Madhavan and Shraddha Srinath's Maara to skip theatrical release, to premiere on OTT soon|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/madhavan-and-shraddha-srinath-s-maara-to-skip-theatrical-release-to-premiere-on-ott-soon-1722632-2020-09-17|website=India Today}}</ref> |- ! rowspan="5" |2022 |''మేరీ ఆవాస్ సునో'' |మేజర్ |మలయాళం |వాయిస్ఓవర్ |<ref>{{cite web|date=18 May 2022|title=Tamil superstar makes an unexpected guest appearance in Mary Awas Suno|url=https://www.archynewsy.com/tamil-superstar-makes-an-unexpected-guest-appearance-in-mary-awas-suno/|access-date=28 మే 2025|archive-date=9 ఏప్రిల్ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230409012342/https://www.archynewsy.com/tamil-superstar-makes-an-unexpected-guest-appearance-in-mary-awas-suno/|url-status=dead}}</ref> |- | rowspan="3" |''[[రాకెట్రీ: ది నంబి ఎఫెక్ట్‌|రాకెట్రీ: ది నంబి ఎఫెక్ట్]]'' | rowspan="3" |నంబి నారాయణన్ |ఇంగ్లీష్ | rowspan="3" |త్రిభాషా చిత్రం | rowspan="3" |<ref>{{Cite web|date=21 June 2019|title=Madhavan lived in front of the camera as Nambi: Director Prajesh Sen|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/2019/jun/21/madhavan-lived-in-front-of-the-camera-as-nambi-director-prajesh-sen-1993025.html|website=The New Indian Express}}</ref> |- |తమిళం |- |హిందీ |- |''ధోఖా: రౌండ్ డి కార్నర్'' |యథార్త్ సిన్హా |హిందీ | |<ref>{{Cite news|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/r-madhavan-khushalii-kumar-aparshakti-khurana-wrap-shoot-film-dhokha/|title=R Madhavan, Khushalii Kumar, and Aparshakti Khurana wrap up the shoot of the film Dhokha|date=16 November 2021|work=Bollywood Hungama|access-date=16 November 2021|language=en-IN}}</ref> |- ! rowspan="1" |2024 |[[షైతాన్ (2024 సినిమా)|షైతాన్]] |వనరాజ్ కశ్యప్ |హిందీ | |<ref>{{cite web|author1=Bollywood Hungama News Network|date=9 March 2024|title=Shaitaan Movie Review|url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/shaitaan/critic-review/shaitaan-movie-review/shaitaan-is-a-nail-biting-thriller-laced-with-superlative-performances/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240309141956/https://www.bollywoodhungama.com/movie/shaitaan/critic-review/shaitaan-movie-review/shaitaan-is-a-nail-biting-thriller-laced-with-superlative-performances/|archive-date=9 March 2024|access-date=9 March 2024|website=[[Bollywood Hungama]]}}</ref> |- ! rowspan="8" |2025 |''హిసాబ్ బరాబర్'' |రాధే మోహన్ శర్మ |హిందీ | |<ref>{{Cite news|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/hisaab-barabar-ott-release-when-and-where-to-watch-r-madhavan-and-kirti-kulharis-thriller-movie-online-1366543|title=Hisaab Barabar OTT Release: When and where to watch R Madhavan and Kirti Kulhari’s thriller movie online|date=9 January 2025|work=Pinkvilla|access-date=11 January 2025|language=en-IN|archive-date=10 జనవరి 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250110194028/https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/hisaab-barabar-ott-release-when-and-where-to-watch-r-madhavan-and-kirti-kulharis-thriller-movie-online-1366543|url-status=dead}}</ref> |- |టెస్ట్ |శరవణన్ |తమిళం | |<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/nayantharas-test-to-directly-premiere-on-ott/articleshow/113929936.cms|title=Nayanthara's 'Test' to directly premiere on OTT|date=4 October 2024|work=[[The Times of India]]|access-date=2 December 2024|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007081745/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/nayantharas-test-to-directly-premiere-on-ott/articleshow/113929936.cms|archive-date=7 October 2024}}</ref> |- |[[కేసరి చాప్టర్ 2]] |నెవిల్లే మెకిన్లీ |హిందీ | |<ref>{{cite web|date=3 February 2025|title=EXCLUSIVE: Akshay Kumar-R Madhavan-Ananya Panday’s next gets a title – Kesari Chapter 2|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/exclusive-akshay-kumar-r-madhavan-ananya-pandays-next-gets-title-kesari-chapter-2/|access-date=3 February 2025|work=Bollywood Hungama}}</ref> |- |''అధీర్ష్టసాలి'' † |<abbr>టిబిఎ</abbr> |తమిళం |పూర్తయింది |<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/madhavan-completes-shooting-for-mithran-jawahars-adhirshtasaali/article67748273.ece/|title=Madhavan and Sharmiela Mandre completes shooting for Mithran Jawahar's 'Adhirshtasaali'|access-date=21 January 2024|website=The Hindu}}</ref> |- |''ధురంధర్'' † |<abbr>టిబిఎ</abbr> |హిందీ |చిత్రీకరణ |<ref>{{Cite news|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/confirmed-ranveer-singh-teams-aditya-dhar-next-backed-jio-studios-b62-studio-exciting-details/|title=CONFIRMED! Ranveer Singh teams up with Aditya Dhar for his next backed by Jio Studios and B62 Studio; exciting details out!|date=26 July 2024|work=Bollywood Hungama|access-date=27 July 2024}}</ref> |- |''ఆప్ జైసా కోయి'' † |శ్రీరేణు త్రిపాఠి |హిందీ |పూర్తయింది |<ref>{{Cite news|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/aap-jaisa-koi-r-madhavan-and-fatima-sana-shaikhs-cute-nerdy-love-story-brings-back-good-old-days-of-romance-first-glimpse-out-1370677|title=Aap Jaisa Koi: R Madhavan and Fatima Sana Shaikh's 'cute-nerdy' love story brings back good old days of romance; first glimpse OUT|date=3 Feb 2025|work=Pinkvilla|access-date=12 Feb 2025|archive-date=11 ఫిబ్రవరి 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250211140746/https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/aap-jaisa-koi-r-madhavan-and-fatima-sana-shaikhs-cute-nerdy-love-story-brings-back-good-old-days-of-romance-first-glimpse-out-1370677|url-status=dead}}</ref> |} === ఇతర సిబ్బంది స్థానాలు === {| class="wikitable sortable" !సంవత్సరం !సినిమా !స్థానం !భాష !గమనికలు !మూ |- |2005 !''రాంజీ లండన్‌వాలే'' |స్క్రీన్ రైటర్ |హిందీ | |<ref>{{Cite web|title=An actor who researches on the Net|url=https://www.rediff.com/movies/2005/aug/31mad.htm|website=www.rediff.com}}</ref> |- |2007 !''ఎవనో ఒరువన్'' |నిర్మాత, సంభాషణ రచయిత |తమిళం | |<ref>{{Cite web|title=US premiere of Evano Oruvan|url=https://www.sify.com/movies/us-premiere-of-evano-oruvan-imagegallery-movies-jdwmPsccafhsi.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170309012605/http://www.sify.com/movies/us-premiere-of-evano-oruvan-imagegallery-movies-jdwmPsccafhsi.html|archive-date=9 March 2017|website=[[Sify]]}}</ref> |- |2016 !''సాలా ఖడూస్'' |నిర్మాత |హిందీ | |<ref>{{Cite web|last=Rakshit|first=Nayandeep|date=15 January 2016|title=Saala Khadoos: There was a point when I thought the film might not happen, says R Madhavan|url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-saala-khadoos-there-was-a-point-when-i-thought-the-film-might-not-happen-says-r-madhavan-2166160|website=DNA India}}</ref> |- |2020 !''పుతం పుదు కాలై'' |కథకుడు |తమిళం |''ఇలమై ఇధో ఇధో'' విభాగంలో వాయిస్ ఓవర్ |<ref>{{Cite web|date=14 October 2020|title=7 exciting new movies and shows on Amazon Prime Video that are releasing this week|url=https://www.gqindia.com/binge-watch/collection/upcoming-new-movies-shows-on-amazon-prime-video-releasing-week/|website=GQ India}}</ref> |- |2020 !''సూరరై పోట్రు'' |కథకుడు |తమిళం |క్రెడిట్లలో వాయిస్ఓవర్ |<ref>{{Cite web|title=Madhavan: After watching 'Soorarai Pottru', I feel proud to be an Air Deccan customer|url=https://www.sify.com/movies/madhavan-after-watching-soorarai-pottru-i-feel-proud-to-be-an-air-deccan-customer-news-tamil-ulmlsIijaeaee.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112230719/https://www.sify.com/movies/madhavan-after-watching-soorarai-pottru-i-feel-proud-to-be-an-air-deccan-customer-news-tamil-ulmlsIijaeaee.html|archive-date=12 November 2020|website=[[Sify]]}}</ref> |- |2022 !''[[రాకెట్రీ: ది నంబి ఎఫెక్ట్‌|రాకెట్రీ: ది నంబి ఎఫెక్ట్]]'' |దర్శకుడు, నిర్మాత, స్క్రీన్ రైటర్ |తమిళం హిందీ ఇంగ్లీష్ | | rowspan="1" |<ref>{{Cite web|title=Madhavan's 'Rocketry: The Nambi Effect' shoot wrapped in Serbia|url=https://www.sify.com/movies/madhavans-rocketry-the-nambi-effect-shoot-wrapped-in-serbia-news-tamil-tgujUgjcdaehc.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190620071346/https://www.sify.com/movies/madhavans-rocketry-the-nambi-effect-shoot-wrapped-in-serbia-news-tamil-tgujUgjcdaehc.html|archive-date=20 June 2019|website=[[Sify]]}}</ref> |- |2024 !''సర్ఫిరా'' |కథకుడు |హిందీ |క్రెడిట్లలో వాయిస్ఓవర్ | |} == టెలివిజన్ == {| class="wikitable sortable" |+ !సంవత్సరం !పేరు !పాత్ర !భాష !గమనికలు !మూ |- |1993 !''యూల్ లవ్ స్టోరీ'' |క్రూక్ |హిందీ | |<ref>{{Cite web|title=10 quirky things you don't know about R Madhavan|url=https://www.filmfare.com/features/10-quirky-things-you-dont-know-about-r-madhavan-13584.html|website=filmfare.com}}</ref> |- |1993 – 1997 !''బనేగి అప్నీ బాత్'' |ఆష్లే అలెగ్జాండర్ |హిందీ | |<ref name="BABHT">{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/tv/banegi-apni-baat-how-the-show-brought-freshness-to-indian-tv/story-R1PGcQQFFn1diaLYxC1TQI.html|title=Banegi Apni Baat: How the show brought freshness to Indian TV|last=Awaasthi|first=Kavita|date=29 July 2016|work=[[Hindustan Times]]|access-date=16 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416121453/https://www.hindustantimes.com/tv/banegi-apni-baat-how-the-show-brought-freshness-to-indian-tv/story-R1PGcQQFFn1diaLYxC1TQI.html|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- |1995 !''ఎ మౌత్ ఫుల్ ఆఫ్ స్కై'' |వర్తించదు |ఇంగ్లీష్ | |<ref>{{Cite web|last=Keshri|first=Shweta|date=3 March 2020|title=Tuesday Trivia: Did you know Milind Soman made his acting debut with India's first English TV show?|url=https://www.indiatoday.in/television/celebrity/story/tuesday-trivia-did-you-know-milind-soman-made-his-acting-debut-with-india-s-first-english-tv-show-1651874-2020-03-03|website=India Today}}</ref> |- |1995 !''సుహానా సఫర్'' |వర్తించదు |హిందీ | |<ref>{{Cite web|date=25 June 2006|title='There is a lot more to express while playing a negative character' : Shweta Kawaatra|url=https://www.indiantelevision.com/interviews/actor/shweta.htm|website=Indian Television Dot Com}}</ref> |- |1996 !''యే కహాన్ ఆ గయే హమ్'' |రాజ్ పర్మార్ |హిందీ | |<ref name="rising star">{{Cite web|date=16 June 1997|title=Young and big stars of television|url=https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/19970616-young-and-big-stars-of-television-831613-1997-06-16|website=India Today}}</ref> |- |1995 !''బాదల్తే రిష్టే'' |అభిలాష్ వర్మ |హిందీ | |<ref name="rising star" /> |- |1996 !''హమ్ దోనో'' |రాహుల్ |హిందీ | | |- |1995 – 1996 !''ఆరోహన్'' |షమ్మీ |హిందీ | |<ref>{{Cite web|title=From Fauji to Choona Hai Aasmaan, here are 10 shows dedicated to India's Armed Forces|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/tv/from-fauji-to-choona-hai-aasmaan-here-are-tv-10-shows-dedicated-to-indias-armed-forces/articleshow/68270164.cms|website=Mumbai Mirror}}</ref> |- |1996 !''ఆహత్'' |రాజ్ |హిందీ | | |- |1997 !''రాజ్ కహానీ'' |ఆదిత్య / ముంగి |హిందీ | |<ref>{{Cite web|date=5 March 1999|title=Earshot|url=https://indianexpress.com/article/news-archive/earshot-39/|website=The Indian Express}}</ref> |- |1997 – 1998 !''ఘర్ జమై'' |సుబోధ్ |హిందీ | |<ref name="GJFP">{{Cite news|url=https://www.firstpost.com/entertainment/watch-patel-ki-punjabi-shaadi-teaser-brings-inter-state-rivalry-to-the-fore-humorously-3945111.html|title=Watch: Patel Ki Punjabi Shaadi teaser brings inter-state rivalry to the fore, humorously|date=18 August 2017|work=[[Firstpost]]|access-date=22 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180422090736/https://www.firstpost.com/entertainment/watch-patel-ki-punjabi-shaadi-teaser-brings-inter-state-rivalry-to-the-fore-humorously-3945111.html|archive-date=22 April 2018}}</ref> |- |1997 – 1998 !''సీ హాక్స్'' |ప్రీత్ |హిందీ | |<ref>{{Cite web|date=8 September 1997|title=UTV's Sea Hawks becomes first Indian serial to boast of thrilling underwater sequences|url=https://www.indiatoday.in/magazine/indiascope/story/19970908-utvs-sea-hawks-becomes-first-indian-serial-to-boast-of-thrilling-underwater-sequences-832485-1997-09-08|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160816043746/http://www.tv.com/shows/baywatch/race-against-time-1-26034/cast/|archive-date=16 August 2016|access-date=16 April 2018|website=India Today}}</ref> |- |1997 !''కభీ కభీ'' |వర్తించదు |హిందీ | |<ref>{{Cite web|title=Mahesh Bhatt wants to make TV show with fresh content – Indian Express|url=http://archive.indianexpress.com/news/mahesh-bhatt-wants-to-make-tv-show-with-fresh-content/1212295/|website=archive.indianexpress.com}}</ref> |- |1997 !''తోల్ మోల్ కే బోల్'' |హోస్ట్ |హిందీ | |<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/Maddie-Between-big-and-small/article16266636.ece|title=Maddie – Between big and small|last=Kumar|first=Anuj|date=24 June 2010|newspaper=The Hindu|via=www.thehindu.com}}</ref> |- |1998 !''సాయా'' |శేఖర్ |హిందీ | |<ref name="TV Credits">{{Cite web|title=R. Madhavan Credits|url=http://www.tvguide.com/celebrities/r-madhavan/credits/734809/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160816043746/http://www.tv.com/shows/baywatch/race-against-time-1-26034/cast/|archive-date=16 August 2016|access-date=16 April 2018|publisher=[[TV Guide]]}}</ref> |- |2000 సంవత్సరం !''రిష్టే'' |సమీర్ |హిందీ |విభాగం: ''కాశీష్'' |<ref name="TV Credits" /> |- |2005 – 2006 !''డీల్ యా నో డీల్'' |హోస్ట్ |హిందీ | |<ref>{{Cite web|date=10 October 2005|title=Sony's 'Deal Ya No Deal' to hit airwaves in November; prize money is Rs 10 million|url=http://www.indiantelevision.com/headlines/y2k5/oct/oct121.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416131031/http://www.indiantelevision.com/headlines/y2k5/oct/oct121.htm|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|publisher=[[Indian Telly Awards|Indian Television]]}}</ref> |- |2009 !''సిఐడి'' |అతనే |హిందీ |అతిథి పాత్ర |<ref>{{Cite web|date=27 October 2013|title=CID - Episode 556 - Mystery Code Murders|url=https://www.youtube.com/watch?v=Sh1SJzj5yGw|website=[[YouTube]]}}</ref> |- |2010 !''పెద్ద డబ్బు'' |హోస్ట్ |హిందీ | |<ref>{{Cite web|date=21 June 2010|title=Madhavan gets reality check on Big Money|url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/madhavan-gets-reality-check-on-big-money-77077-2010-06-21|website=India Today}}</ref> |- |2018 !ది ఫైనల్ టేబుల్ |న్యాయమూర్తి |ఇంగ్లీష్ |ఎపిసోడ్ 5 |<ref>{{Cite web|last=Whitney|first=Alyse|date=20 November 2018|title=Watch a Clip from 'The Final Table,' Netflix's New High-Stakes Cooking Competition|url=https://www.bonappetit.com/story/the-final-table-netflix|access-date=28 November 2018|website=Bon Appetit|language=en}}</ref> |- |2018 !బ్రీత్ |డెంజెల్ మస్కరెన్హాస్ (డానీ) |హిందీ |మినీ సిరీస్ |<ref>{{Cite web|date=11 March 2018|title=Breathe review: This R Madhavan show could have been so much more|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/breathe-r-madhavan-amazon-prime-video-review-5075477/}}</ref> |- |2021 !డీకపుల్డ్ |ఆర్య అయ్యర్ |హిందీ | |<ref>{{Cite web|date=10 November 2021|title=Netflix's Decoupled trailer out: R Madhavan gets rid of his lover-boy image for new show|url=https://www.indiatoday.in/binge-watch/story/netflix-s-decoupled-trailer-out-r-madhavan-gets-rid-of-his-lover-boy-image-for-new-show-1875149-2021-11-10}}</ref> |- |2023 !ది రైల్వే మెన్ |రతి పాండే |హిందీ |మినీ సిరీస్ |<ref>{{Cite web|date=7 November 2022|title=PeepingMoon Exclusive: Yash Raj Films' debut web series The Railway Men postponed to 2023|url=https://m.peepingmoon.com/exclusive-news/news/67006/PeepingMoon-Exclusive-Yash-Raj-Films-debut-web-series-The-Railway-Men-postponed-to.html}}</ref> |} == డాక్యుమెంటరీలు == {| class="wikitable sortable" !సినిమా !సంవత్సరం !పాత్ర !భాష !మూ |- |2008 |''హెరోవా? జెరోవా?'' |అతనే |తమిళం |<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/holnus/009200805162223.htm|title=TN actors in documentary highlighting evils of child labour|date=16 May 2008|work=[[The Hindu]]|access-date=10 February 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604120118/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/009200805162223.htm|archive-date=4 June 2011|df=dmy-all}}</ref> |- |2011 |''బాలీవుడ్‌లో బిగ్'' |అతనే |ఇంగ్లీష్ |<ref>{{Cite web|title=Bet Set and Go – Indian Express|url=http://archive.indianexpress.com/news/bet-set-and-go/896305/|website=archive.indianexpress.com}}</ref> |- |2018 |''మెగా చిహ్నాలు'' |హోస్ట్ |ఇంగ్లీష్ |<ref>{{Cite web|date=8 September 2018|title=Exclusive Interview &#124; R Madhavan on Nat Geo 'Mega Icons' and his favourite icons|url=https://www.thestatesman.com/exclusive-interviews/exclusive-interview-r-madhavan-nat-geo-mega-icons-favourite-icons-1502682561.html|website=[[The Statesman (India)|The Statesman]]}}</ref> |- |2021 |''భారతదేశ అంతరిక్ష యాత్ర'' |కథకుడు |హిందీ |<ref>{{Cite web|date=6 October 2021|title=discovery+ 's 'India's Space Odyssey', a riveting watch on ISRO's journey!|url=https://www.adgully.com/discovery-s-india-s-space-odyssey-a-riveting-watch-on-isro-s-journey-109623.html|access-date=28 మే 2025|archive-date=27 ఫిబ్రవరి 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230227180107/https://www.adgully.com/discovery-s-india-s-space-odyssey-a-riveting-watch-on-isro-s-journey-109623.html|url-status=dead}}</ref> |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} === గ్రంథసూచి === * {{Cite book |last=Christopher |first=Michael |url=https://books.google.com/books?id=9GKADAAAQBAJ |title=Genre in Asian Film and Television: New Approaches |date=29 March 2011 |publisher=[[Springer Science+Business Media]] |isbn=978-0-230-30190-0 |editor-last=Karpovich |editor-first=A. |location=[[Berlin]] |chapter=Everything Masala? Genres in Tamil Cinema |editor-last2=Chan |editor-first2=F. |editor-last3=Zhang |editor-first3=X.}} ==బయటి లింకులు== * {{IMDb name|0534856}} ayhyoxtie55yeunj9wvhyso92t76iqi 4942812 4942811 2026-08-24T02:54:35Z యర్రా రామారావు 28161 Refredlinks.Fix: ref లోపల ఆంగ్ల లింకులు/పరామితులు తొలగించబడ్డాయి 4942812 wikitext text/x-wiki '''రంగనాథన్ మాధవన్''' భారతదేశానికి చెందిన సినిమా నటుడు. ఆయన 1990 ప్రారంభంలో బనేగి అప్నీ బాత్ , సీ హాక్స్ , ఘర్ జమై, సాయా వంటి హిందీ సోప్ ఒపెరాలలో నటించడం ద్వారా తన నటనా జీవితాన్ని ప్రారంభించాడు. మాధవన్ 2000లో మణిరత్నం దర్శకత్వం వహించిన ''అలై పాయుతే''లో ప్రధాన పాత్ర పోషించి గుర్తింపు పొందాడు. == ఫిల్మోగ్రఫీ == {| class="wikitable" |+కీ |† (**) |ఇంకా విడుదల కాని చిత్రాలను సూచిస్తుంది. |} === సినిమాలు === {| class="wikitable sortable" |+ !సంవత్సరం !పేరు !పాత్ర !భాష !గమనికలు !మూ |- !1996 |''ఇజ్ రాత్ కీ సుబా నహీ'' |గాయకుడు |హిందీ |"చుప్ తుమ్ రహో" పాటలో అతిథి పాత్ర |<ref>{{Cite web|title=You probably didn't notice these stars in these songs|url=https://in.style.yahoo.com/you-probably-didnt-notice-these-stars-in-these-songs-011356438.html|website=in.style.yahoo.com|access-date=2025-05-28|archive-date=2021-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20210213040919/https://in.style.yahoo.com/you-probably-didnt-notice-these-stars-in-these-songs-011356438.html|url-status=dead}}</ref> |- !1997 |''ఇన్ఫెర్నో'' |రవి |ఇంగ్లీష్ |మహాదేవన్ గా కీర్తించబడ్డాడు |<ref>{{Cite web|title=411Mania|url=http://411mania.com/movies/the-gratuitous-b-movie-column-inferno/|website=The Gratuitous B-Movie Column: Inferno|access-date=2025-05-28|archive-date=2020-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812180147/https://411mania.com/movies/the-gratuitous-b-movie-column-inferno/|url-status=dead}}</ref> |- !1998 |''శాంతి శాంతి శాంతి'' |సిద్ధార్థ |కన్నడ | |<ref>{{Cite web|last=Srinivasa|first=Srikanth|date=22 November 1998|title=The funny foursome in Shanti! Shanti! Shanti!|url=http://deccanherald.com/deccanherald/nov22/enter.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/19990420165642/http://deccanherald.com/deccanherald/nov22/enter.htm|archive-date=20 April 1999|access-date=30 September 2020|publisher=Deccan Herald}}</ref> |- ! rowspan="2" |2000 |''అలై పాయుతే'' |కార్తీక్ వరదరాజన్ |తమిళం | |<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-miscellaneous/tp-others/film-review-alaipayuthey/article28012646.ece|title=Film Review: "Alaipayuthey"|date=2000-04-21|work=The Hindu|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121014165140/http://hindu.com/2000/04/21/stories/09210225.htm|archive-date=14 October 2012|location=Chennai, India}}</ref><ref>{{Cite web|date=10 July 2014|title=Best Debutants down the years...|url=http://www.filmfare.com/features/best-debutants-down-the-years-6681.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416075135/http://www.filmfare.com/features/best-debutants-down-the-years-6681.html|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|website=Filmfare}}</ref> |- |''ఎన్నవాలే'' |జేమ్స్ వసంత్ |తమిళం | |<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/thehindu/2000/12/29/stories/09290224.htm|title=Film Review: Ennavale|last=Rangarajan|first=Malathi|date=29 December 2000|work=The Hindu|access-date=16 April 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416033511/http://www.thehindu.com/thehindu/2000/12/29/stories/09290224.htm|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- ! rowspan="4" |2001 |''మిన్నలే'' |రాజేష్ శివకుమార్ |తమిళం |తెలుగులో [[సఖి]] |<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/2001/02/09/stories/09090224.htm|title=Film Review: Minnalae|last=Padmanabhan|first=Savitha|date=9 February 2001|work=The Hindu|access-date=16 April 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416034345/http://www.thehindu.com/2001/02/09/stories/09090224.htm|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- |''డమ్ డమ్ డమ్'' |ఆదిత్య |తమిళం | |<ref>{{Cite web|last=Rajitha|date=28 April 2001|title=Drums for Dum Dum Dum!|url=http://www.rediff.com/movies/2001/apr/28dum.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416034743/http://www.rediff.com/movies/2001/apr/28dum.htm|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|work=Rediff.com}}</ref> |- |''రెహ్నా హై తేరే దిల్ మే'' |మాధవ్ శాస్త్రి |హిందీ |హిందీ అరంగేట్రం |<ref>{{Cite web|last=Das|first=Ronjita|date=19 October 2001|title=Madhavan impresses; Diya Pleases...while, RHTDM is a light-hearted romantic fare|url=http://www.rediff.com/movies/2001/oct/19dil.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416035059/http://www.rediff.com/movies/2001/oct/19dil.htm|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|work=Rediff.com}}</ref> |- |''పార్తలే పరవసం'' |మాధవ |తమిళం | |<ref>{{Cite web|title=Movie Review:Paarthale Paravasam|url=http://www.sify.com/movies/paarthale-paravasam-review-tamil-8700289.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160115194029/http://www.sify.com/movies/paarthale-paravasam-review-tamil-8700289.html|archive-date=2016-01-15|access-date=2012-08-06|website=Sify}}</ref> |- ! rowspan="3" |2002 |''కన్నతిల్ ముత్తమిట్టల్'' |తిరుచెల్వన్ |తమిళం | |{{Sfn|Ramani|2008|p=293}}<ref name="Maddy TNSA">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/2004/10/01/stories/2004100112290500.htm|title=6 film artistes win top award|date=1 October 2004|work=The Hindu|access-date=16 April 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160517093126/http://www.thehindu.com/2004/10/01/stories/2004100112290500.htm|archive-date=17 May 2016}}</ref> |- |''రన్'' |శివ |తమిళం | |<ref name="Filmography">{{Cite web|date=12 March 2009|title=Filmography: Madhavan|url=http://www.sify.com/movies/filmography-madhavan-news-tamil-kkfspHcgjabsi.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416030900/http://www.sify.com/movies/filmography-madhavan-news-tamil-kkfspHcgjabsi.html|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|website=Sify}}</ref><ref name="Maddy TNSA" /> |- |''దిల్ విల్ ప్యార్ వ్యార్'' |క్రిష్ కుమార్ |హిందీ | |<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2002/10/25/stories/2002102501190200.htm|title="Dil Vil Pyar Vyar"|last=Mahesh|first=Chitra|date=10 October 2002|work=[[The Hindu]]|access-date=16 April 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416040454/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2002/10/25/stories/2002102501190200.htm|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- ! rowspan="5" |2003 |''అన్బే శివం'' |అన్బరసు |తమిళం | |<ref>{{cite web|title=Article Window|url=http://epaper.timesofindia.com/Default/Scripting/ArticleWin.asp?From=Search&Key=TOICH/2008/05/02/52/Ar05200.xml&CollName=TOI_CHENNAI_ARCHIVE_2008&DOCID=9635&Keyword=(%3Cmany%3E%3Cstem%3EAnbe%3Cand%3E%3Cmany%3E%3Cstem%3ESivam)&skin=pastissues2&AppName=2&ViewMode=GIF|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20170105065738/http://epaper.timesofindia.com/Default/Scripting/ArticleWin.asp?From=Search&Key=TOICH/2008/05/02/52/Ar05200.xml&CollName=TOI_CHENNAI_ARCHIVE_2008&DOCID=9635&Keyword=(%3Cmany%3E%3Cstem%3EAnbe%3Cand%3E%3Cmany%3E%3Cstem%3ESivam)&skin=pastissues2&AppName=2&ViewMode=GIF|archive-date=5 January 2017|access-date=3 February 2022|website=epaper.timesofindia.com}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/51st-Annual-Manikchand-Filmfare-Award-winners/articleshow/718496.cms|title=51st Annual Manikchand Filmfare Award winners|date=4 June 2004|work=The Times of India|access-date=16 April 2018|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20150126140422/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/51st-Annual-Manikchand-Filmfare-Award-winners/articleshow/718496.cms|archive-date=26 January 2015}}</ref> |- |''లేసా లేసా'' |దేవ నారాయణన్ |తమిళం |కామియో పాత్ర |<ref name="Filmography" /> |- |''నల దమయంతి'' |రాంజీ నారాయణస్వామి అయ్యర్ |తమిళం | |<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/06/13/stories/2003061301190200.htm|title=Nala Damayanti|last=Rangarajan|first=Malathi|date=13 June 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=16 April 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416041318/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/06/13/stories/2003061301190200.htm|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- |''ప్రియమాన తోళి'' |అశోక్ |తమిళం | |<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/07/25/stories/2003072501320200.htm|title="Priyamana Thozhi"|last=Rangarajan|first=Malathi|date=25 July 2003|work=The Hindu|access-date=16 April 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416041812/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/07/25/stories/2003072501320200.htm|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- |''జే జే'' |జగన్ |తమిళం | |<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/11/21/stories/2003112101090200.htm|title="Jay Jay"|last=Rangarajan|first=Malathi|date=21 November 2003|work=The Hindu|access-date=16 April 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416042342/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/11/21/stories/2003112101090200.htm|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- ! rowspan="4" |2004 |''ఏథిర్రీ'' |సుబ్రమణి |తమిళం | |<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2004/04/30/stories/2004043001300300.htm|title=Edhiri|last=Rangarajan|first=Malathi|date=30 April 2004|work=The Hindu|access-date=16 April 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416043031/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2004/04/30/stories/2004043001300300.htm|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- |''ఆయత్త ఎళుతు'' |ఇన్బసేకర్ |తమిళం | |{{Sfn|Ramani|2008|p=294}}<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/2005/07/10/stories/2005071001581100.htm|title="Autograph" bags 3 Filmfare awards|last=Kumar|first=S.R. Ashok|date=10 July 2005|work=The Hindu|access-date=16 April 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416080639/http://www.thehindu.com/2005/07/10/stories/2005071001581100.htm|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- |నథింగ్ బట్ లైఫ్ | rowspan="2" |థామస్ రాబర్ట్స్ |ఇంగ్లీష్ | rowspan="2" |ద్విభాషా చిత్రం | rowspan="2" |<ref name="Filmography" /> |- |నథింగ్ బట్ లైఫ్ |మలయాళం |- ! rowspan="2" |2005 |''ప్రియసఖి'' |సంధాన కృష్ణన్ |తమిళం | |<ref>{{Cite news|url=http://www.sify.com/movies/priyasakhi-review-tamil-pclvKThdbfgjd.html|title=Priyasakhi|date=22 July 2005|access-date=16 April 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416050554/http://www.sify.com/movies/priyasakhi-review-tamil-pclvKThdbfgjd.html|archive-date=16 April 2018|website=[[Sify]]}}</ref> |- |''రాంజీ లండన్‌వాలే'' |రామ్నారాయణ్ తివారీ |హిందీ | |<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/films/2005/09/06/ramji_londonwaley_2005_review.shtml|title=Ramji Londonwaley (2005)|last=Rajput|first=Dharmesh|date=24 August 2005|work=BBC|access-date=16 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416050849/http://www.bbc.co.uk/films/2005/09/06/ramji_londonwaley_2005_review.shtml|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- ! rowspan="3" |2006 |''రంగ్ దే బసంతి'' |అజయ్ సింగ్ రాథోడ్ |హిందీ | |<ref>{{Cite web|last=Jain|first=Priyanka|date=8 February 2006|title=Madhavan, the remote control pilot|url=http://www.rediff.com/movies/report/mad/20060208.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416052009/http://www.rediff.com/movies/report/mad/20060208.htm|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|work=Rediff.com}}</ref> |- |''తంబి'' |తంబి వేలు తొండైమాన్ |తమిళం | |{{Sfn|Christopher|2011|p=107}}<ref>{{Cite web|date=24 February 2006|title=Thambi|url=http://www.sify.com/movies/thambi-review-tamil-pclvQCcdiiidb.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416052503/http://www.sify.com/movies/thambi-review-tamil-pclvQCcdiiidb.html|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|website=Sify}}</ref> |- |''రెండు'' |శక్తి, కన్నన్ |తమిళం |ద్విపాత్రాభినయం |<ref>{{Cite web|date=24 November 2006|title=Rendu|url=http://www.sify.com/movies/rendu-review-tamil-pclwhqdghadfi.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416054620/http://www.sify.com/movies/rendu-review-tamil-pclwhqdghadfi.html|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|website=Sify}}</ref> |- ! rowspan="5" |2007 |''గురు'' |శ్యామ్ సక్సేనా |హిందీ | |{{Sfn|Ramani|2008|p=294}} |- |దట్ ఫోర్ లెటర్ వర్డ్ |అతనే |ఇంగ్లీష్ |అతిథి పాత్ర |<ref name="Filmography2">{{Cite web|date=12 March 2009|title=Filmography: Madhavan|url=http://www.sify.com/movies/filmography-madhavan-news-tamil-kkfspHcgjabsi.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416030900/http://www.sify.com/movies/filmography-madhavan-news-tamil-kkfspHcgjabsi.html|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|website=Sify}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/stories-within-a-story/article2241221.ece|title=Stories within a story|last=Muthalaly|first=Susan|date=24 February 2007|work=The Hindu|access-date=16 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416084519/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/stories-within-a-story/article2241221.ece|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- |''ఢిల్లీ హైట్స్'' |అతనే |హిందీ |అతిథి పాత్ర |<ref name="Filmography2" /><ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/movie-reviews/review-delhii-heights/story-ug4bzjBU7WbgtWI4aLA9UM.html|title=Review: Delhii Heights|last=Mohamed|first=Khalid|date=31 March 2007|work=Hindustan Times|access-date=16 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416081837/https://www.hindustantimes.com/movie-reviews/review-delhii-heights/story-ug4bzjBU7WbgtWI4aLA9UM.html|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- |''ఆర్య'' |ఆర్య |తమిళం | |<ref>{{Cite web|title=Aarya|url=http://www.sify.com:80/movies/aarya-review-tamil-14507623.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140906081522/http://www.sify.com:80/movies/aarya-review-tamil-14507623.html|archive-date=6 September 2014|access-date=16 April 2018|website=Sify}}</ref> |- |''ఎవనో ఒరువన్'' |శ్రీధర్ వాసుదేవన్ |తమిళం | |<ref>{{Cite web|last=Srinivasan|first=Pavithra|date=7 December 2007|title=Evano Oruvan, a must-watch|url=http://www.rediff.com/movies/2007/dec/07evan.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416084911/http://www.rediff.com/movies/2007/dec/07evan.htm|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|work=Rediff.com}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/lsquoEvano-Oruvanrsquo-to-premiere-abroad/article14851334.ece|title='Evano Oruvan' to premiere abroad|last=Malarvizhi|first=J.|date=6 October 2007|work=The Hindu|access-date=22 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180422075541/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/lsquoEvano-Oruvanrsquo-to-premiere-abroad/article14851334.ece|archive-date=22 April 2018}}</ref> |- ! rowspan="3" |2008 |''హల్లా బోల్'' |అతనే |హిందీ |అతిథి పాత్ర |<ref name="Filmography2" /> |- |''వాఝ్తుగల్'' |టి. కధిరవన్ |తమిళం | |<ref>{{Cite web|last=Srinivasan|first=Pavithra|date=16 January 2008|title=Vazhthukkal is tedious|url=http://www.rediff.com/movies/review/ssvaz/20080116.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416090237/http://www.rediff.com/movies/review/ssvaz/20080116.htm|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|work=Rediff.com}}</ref> |- |''ముంబై మేరీ జాన్'' |నిఖిల్ అగర్వాల్ |హిందీ | |<ref>{{Cite web|last=Ramani|first=Nithya|date=22 August 2008|title=Agony revisited|url=http://www.rediff.com/movies/2008/aug/22mumbai.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416090335/http://www.rediff.com/movies/2008/aug/22mumbai.htm|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|work=Rediff.com}}</ref> |- ! rowspan="5" |2009 |''యవరుం నలం'' | rowspan="2" |ఆర్. మనోహర్ |తమిళం | rowspan="2" |ద్విభాషా చిత్రం | rowspan="2" |<ref>{{Cite web|last=Srinivasan|first=Pavithra|date=6 March 2009|title=Yaavarum Nalam: A must-watch!|url=http://www.rediff.com/movies/2009/mar/06review-yaavarum-nalam.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416091456/http://www.rediff.com/movies/2009/mar/06review-yaavarum-nalam.htm|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|work=Rediff.com}}</ref> |- |''13 బి'' |హిందీ |- |''గురు ఎన్ ఆలు'' |గురు |తమిళం | |<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/contrived-fun-track-guru-en-aalu/article3021410.ece|title=Contrived 'fun' track&nbsp;– Guru En Aalu|last=Rangarajan|first=Malathi|date=1 May 2009|work=The Hindu|access-date=16 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416092142/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/contrived-fun-track-guru-en-aalu/article3021410.ece|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- |''సికందర్'' |రాజేష్ రావు |హిందీ | |<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2009/08/21/movies/21sikandar.html|title=Boy Meets Gun|last=Saltz|first=Rachel|date=20 August 2009|work=The New York Times|access-date=16 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180223224140/https://www.nytimes.com/2009/08/21/movies/21sikandar.html|archive-date=23 February 2018}}</ref> |- |''[[3 ఇడియట్స్]]'' |ఫర్హాన్ ఖురేషి |హిందీ | |<ref>{{Cite web|last=Elley|first=Derek|date=23 December 2009|title=3 Idiots|url=https://variety.com/2009/film/reviews/3-idiots-1200477791/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416132236/http://variety.com/2009/film/reviews/3-idiots-1200477791/|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|website=Variety}}</ref><ref>{{Cite web|date=11 February 2010|title=Nominations for 55th Idea Filmfare Awards 2009|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/nominations-for-55th-idea-filmfare-awards-2009/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416093951/http://www.bollywoodhungama.com/news/features/nominations-for-55th-idea-filmfare-awards-2009/|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|website=Bollywood Hungama}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/3-idiots-devd-top-filmfare-21157|title='3 Idiots,' 'DevD' top Filmfare Awards|last=Bhushan|first=Nyay|date=28 February 2010|work=The Hollywood Reporter|access-date=16 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416093940/https://www.hollywoodreporter.com/news/3-idiots-devd-top-filmfare-21157|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- ! rowspan="4" |2010 |''[[ఓం శాంతి]]'' |మ్యాడీ |తెలుగు |కామియో పాత్ర |<ref>{{Cite web|date=14 January 2010|title=Om Shanti|url=http://www.sify.com/movies/om-shanti-review-telugu-pclxz2cebjgdd.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416094948/http://www.sify.com/movies/om-shanti-review-telugu-pclxz2cebjgdd.html|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|website=Sify}}</ref> |- |''తీన్ పట్టి'' |శాంతను బిశ్వాస్ |హిందీ | |<ref>{{Cite news|url=https://www.iol.co.za/entertainment/movies-theatre/movie-review-teen-patti-979223|title=Movie review: Teen Patti|date=8 March 2010|work=IOL|access-date=16 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416095331/https://www.iol.co.za/entertainment/movies-theatre/movie-review-teen-patti-979223|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- |''ఝూతా హి సాహి'' |కబీర్ |హిందీ |కామియో పాత్ర |<ref>{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/review-review-jhootha-hi-sahi-has-nothing-going-for-it-1456296|title=Review: 'Jhootha Hi Sahi' has nothing going for it|last=Chettiar|first=Blessy|date=29 October 2010|work=Daily News and Analysis|access-date=16 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416100328/http://www.dnaindia.com/entertainment/review-review-jhootha-hi-sahi-has-nothing-going-for-it-1456296|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- |''మన్మదన్ అంబు'' |మధనగోపాల్ (మధన్) |తమిళం | |<ref>{{Cite news|url=https://www.mid-day.com/articles/manmadhan-ambu-movie-review/107069|title=Manmadhan Ambu: Movie Review|date=27 December 2010|work=Mid-Day|access-date=16 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416100908/https://www.mid-day.com/articles/manmadhan-ambu-movie-review/107069|archive-date=16 April 2018}}</ref><ref>{{Cite web|date=4 July 2011|title=Vedam wins big at Filmfare Awards (South) 2011|url=http://www.rediff.com/movies/report/vedam-wins-big-at-filmfare-awards-2011/20110704.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150811090835/http://www.rediff.com/movies/report/vedam-wins-big-at-filmfare-awards-2011/20110704.htm|archive-date=11 August 2015|access-date=16 April 2018|work=Rediff.com}}</ref> |- !2011 |''తను వెడ్స్ మను'' |మనోజ్ కుమార్ శర్మ (మను) |హిందీ | |<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/media/entertainment/tanu-weds-manu-movie-review/articleshow/7571795.cms|title=Tanu Weds Manu: Movie Review|last=Malani|first=Gaurav|date=25 February 2011|work=The Economic Times|access-date=16 April 2018|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20180416102400/https://economictimes.indiatimes.com/industry/media/entertainment/tanu-weds-manu-movie-review/articleshow/7571795.cms|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- ! rowspan="2" |2012 |''వెట్టై'' |తిరుమూర్తి |తమిళం | |<ref>{{Cite web|last=Srinivasan|first=Pavithra|date=14 January 2012|title=Vettai is no classic, but it is good fun|url=http://www.rediff.com/movies/report/vettai-is-no-classic-but-it-is-good-fun/20120114.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416103732/http://www.rediff.com/movies/report/vettai-is-no-classic-but-it-is-good-fun/20120114.htm|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|work=Rediff.com}}</ref> |- |''జోడి బ్రేకర్స్'' |సిద్ధార్థ్ ఖన్నా |హిందీ | |<ref>{{Cite web|date=23 February 2012|title=Friday Release: Bips-Maddy in 'Jodi Breakers'|url=https://www.news18.com/news/india/friday-release-bips-maddy-in-jodi-breakers-449434.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416103728/https://www.news18.com/news/india/friday-release-bips-maddy-in-jodi-breakers-449434.html|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|publisher=CNN-News18}}</ref> |- !2013 |''తక్ ఝాంక్'' |సంజయ్ |హిందీ | |<ref>{{Cite web|date=26 November 2014|title=Rituparno Ghosh's 'Taak Jhaank' may release in 2015|url=https://in.style.yahoo.com/news/rituparno-ghoshs-taak-jhaank-may-release-2015-103806949.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416110608/https://in.style.yahoo.com/news/rituparno-ghoshs-taak-jhaank-may-release-2015-103806949.html|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|publisher=Yahoo!|agency=Indo-Asian News Service}}</ref> |- !2014 |''అకేలి'' |అవినాష్ |హిందీ | |<ref>{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=Hhq8PaL1fHU|archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/Hhq8PaL1fHU|archive-date=2021-12-21|url-status=live|title=Akeli&nbsp;— A Lonely Woman|date=22 August 2014|type=Motion Picture|language=hi|publisher=VPEOrg|access-date=16 April 2018}}{{cbignore}}</ref><ref>{{Cite web|title=Akeli (1999)|url=http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b82c0cab1|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180617073346/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b82c0cab1|archive-date=17 June 2018|access-date=17 June 2018|publisher=British Film Institute}}</ref> |- ! rowspan="2" |2015 |''తను వెడ్స్ మను: రిటర్న్స్'' |మనోజ్ కుమార్ శర్మ (మను) |హిందీ | |<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/tanu-weds-manu-returns-the-taming-of-tanu/article7235207.ece|title=Tanu Weds Manu Returns: The taming of Tanu|last=Kumar|first=Anuj|date=22 May 2015|work=The Hindu|access-date=16 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416102917/http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/tanu-weds-manu-returns-the-taming-of-tanu/article7235207.ece|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- |నైట్ ఆఫ్ ది లివింగ్ డెడ్: డార్కెస్ట్ డాన్ |టామ్ |ఇంగ్లీష్ |వాయిస్ఓవర్ |<ref>{{Cite web|title=Night of the Living Dead: Origins 3D|url=https://www.rottentomatoes.com/m/night_of_the_living_dead_origins_3d/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416112532/https://www.rottentomatoes.com/m/night_of_the_living_dead_origins_3d/|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|publisher=Rotten Tomatoes}}</ref> |- ! rowspan="2" |2016 |''ఇరుధి సుత్రు'' |ప్రభు సెల్వరాజ్ |తమిళం | rowspan="2" |ద్విభాషా చిత్రం | rowspan="2" |<ref>{{Cite web|last=Saraswathi|first=S|date=29 January 2016|title=Review: Irudhi Suttru is not to be missed|url=http://www.rediff.com/movies/review/review-irudhi-suttru-is-not-to-be-missed/20160129.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416112648/http://www.rediff.com/movies/review/review-irudhi-suttru-is-not-to-be-missed/20160129.htm|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|work=Rediff.com}}</ref><ref>{{Cite web|date=17 June 2017|title=Winners of the 64th Jio Filmfare Awards (South)|url=https://www.filmfare.com/news/winners-of-the-64th-jio-filmfare-awards-south-21594.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416113129/https://www.filmfare.com/news/winners-of-the-64th-jio-filmfare-awards-south-21594.html|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|website=Filmfare}}</ref> |- |''సాలా ఖడూస్'' |ఆదిత్య తోమర్ (ఆది) |హిందీ |- ! rowspan="2" |2017 |''[[విక్రమ్ వేద]]'' |విక్రమ్ |తమిళం | |<ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/vikram-vedha-movie-review-dont-miss-this-thriller-starring-madhavan-vijay-sethupathi-4760948/|title=Vikram Vedha movie review: Don't miss this thriller starring Madhavan, Vijay Sethupathi|last=Kumar R|first=Manoj|date=21 July 2017|work=The Indian Express|access-date=16 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416113730/http://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/vikram-vedha-movie-review-dont-miss-this-thriller-starring-madhavan-vijay-sethupathi-4760948/|archive-date=16 April 2018}}</ref><ref>{{Cite web|date=4 June 2018|title=Nominations for the 65th Jio Filmfare Awards (South) 2018|url=https://www.filmfare.com/features/nominations-for-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28652-1.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180604163156/https://www.filmfare.com/features/nominations-for-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28652.html|archive-date=4 June 2018|access-date=4 June 2018|website=Filmfare}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/winners-65th-jio-filmfare-awards-south-2018/articleshow/64617904.cms|title=Winners: 65th Jio Filmfare Awards (South) 2018|date=17 June 2018|work=The Times of India|access-date=17 June 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180617071126/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/winners-65th-jio-filmfare-awards-south-2018/articleshow/64617904.cms?|archive-date=17 June 2018}}</ref> |- |''మగలిర్ మట్టుమ్'' |సురేంద్ర సిల్కురాయప్పన్ |తమిళం |కామియో పాత్ర |<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movie-reviews/magalir-mattum/movie-review/60507803.cms|title=Magalir Mattum Movie Review|last=Suganth|first=M|date=14 September 2017|work=The Times of India|access-date=16 April 2018|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20180416114216/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movie-reviews/magalir-mattum/movie-review/60507803.cms|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- ! rowspan="2" |2018 |''[[సవ్యసాచి (2018 సినిమా)|సవ్యసాచి]]'' |అరుణ్ రాజ్ వర్మ |తెలుగు | |<ref>{{Cite news|url=https://www.timesnownews.com/entertainment/reviews/movies/article/savyasachi-movie-review-sorry-naga-chaitanya-but-r-madhavan-as-a-nemesis-stands-is-a-scene-stealer/308447|title=Savyasachi movie review: Sorry Naga Chaitanya, but R Madhavan, as a nemesis, is a scene stealer|last=Iyengar|first=Aarty|date=2 November 2018|work=Times Now|access-date=4 November 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20181104150521/https://www.timesnownews.com/entertainment/reviews/movies/article/savyasachi-movie-review-sorry-naga-chaitanya-but-r-madhavan-as-a-nemesis-stands-is-a-scene-stealer/308447|archive-date=4 November 2018}}</ref> |- |''సున్నా'' |కార్తీక్ శ్రీనివాసన్ |హిందీ | |<ref>{{Cite web|date=22 December 2018|title=Zero: A dozen of cameos, and all of them wasted|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/opinion-entertainment/zero-film-cameos-special-appearances-salman-khan-sridevi-deepika-padukone-shah-rukh-khan-5503523/}}</ref> |- ! rowspan="2" |2020 |''[[నిశ్శబ్దం]]'' | rowspan="2" |ఆంథోనీ గోన్సాల్వ్స్ |తెలుగు | rowspan="2" |ద్విభాషా చిత్రం | rowspan="2" |<ref name="thenewsminute.com">{{Cite web|date=2 October 2020|title='Nishabdham' review: Anushka Shetty, Madhavan film has good ideas but falls short|url=https://www.thenewsminute.com/article/nishabdham-review-anushka-shetty-madhavan-film-has-good-ideas-falls-short-134360|website=The News Minute}}</ref><ref name="timesofindia.indiatimes.com">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movie-reviews/silence/movie-review/78437899.cms|title=Silence Movie Review: Silence feels like a dreary dubbed film|newspaper=The Times of India}}</ref> |- |''నిశ్శబ్దం'' |తమిళం |- !2021 |''మార'' |మణిమారన్ (మార) |తమిళం | |<ref>{{Cite web|last=K.|first=Janani|date=17 September 2020|title=Madhavan and Shraddha Srinath's Maara to skip theatrical release, to premiere on OTT soon|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/madhavan-and-shraddha-srinath-s-maara-to-skip-theatrical-release-to-premiere-on-ott-soon-1722632-2020-09-17|website=India Today}}</ref> |- ! rowspan="5" |2022 |''మేరీ ఆవాస్ సునో'' |మేజర్ |మలయాళం |వాయిస్ఓవర్ |<ref>{{cite web|date=18 May 2022|title=Tamil superstar makes an unexpected guest appearance in Mary Awas Suno|url=https://www.archynewsy.com/tamil-superstar-makes-an-unexpected-guest-appearance-in-mary-awas-suno/|access-date=28 మే 2025|archive-date=9 ఏప్రిల్ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230409012342/https://www.archynewsy.com/tamil-superstar-makes-an-unexpected-guest-appearance-in-mary-awas-suno/|url-status=dead}}</ref> |- | rowspan="3" |''[[రాకెట్రీ: ది నంబి ఎఫెక్ట్‌|రాకెట్రీ: ది నంబి ఎఫెక్ట్]]'' | rowspan="3" |నంబి నారాయణన్ |ఇంగ్లీష్ | rowspan="3" |త్రిభాషా చిత్రం | rowspan="3" |<ref>{{Cite web|date=21 June 2019|title=Madhavan lived in front of the camera as Nambi: Director Prajesh Sen|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/2019/jun/21/madhavan-lived-in-front-of-the-camera-as-nambi-director-prajesh-sen-1993025.html|website=The New Indian Express}}</ref> |- |తమిళం |- |హిందీ |- |''ధోఖా: రౌండ్ డి కార్నర్'' |యథార్త్ సిన్హా |హిందీ | |<ref>{{Cite news|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/r-madhavan-khushalii-kumar-aparshakti-khurana-wrap-shoot-film-dhokha/|title=R Madhavan, Khushalii Kumar, and Aparshakti Khurana wrap up the shoot of the film Dhokha|date=16 November 2021|work=Bollywood Hungama|access-date=16 November 2021|language=en-IN}}</ref> |- ! rowspan="1" |2024 |[[షైతాన్ (2024 సినిమా)|షైతాన్]] |వనరాజ్ కశ్యప్ |హిందీ | |<ref>{{cite web|author1=Bollywood Hungama News Network|date=9 March 2024|title=Shaitaan Movie Review|url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/shaitaan/critic-review/shaitaan-movie-review/shaitaan-is-a-nail-biting-thriller-laced-with-superlative-performances/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240309141956/https://www.bollywoodhungama.com/movie/shaitaan/critic-review/shaitaan-movie-review/shaitaan-is-a-nail-biting-thriller-laced-with-superlative-performances/|archive-date=9 March 2024|access-date=9 March 2024|website=Bollywood Hungama}}</ref> |- ! rowspan="8" |2025 |''హిసాబ్ బరాబర్'' |రాధే మోహన్ శర్మ |హిందీ | |<ref>{{Cite news|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/hisaab-barabar-ott-release-when-and-where-to-watch-r-madhavan-and-kirti-kulharis-thriller-movie-online-1366543|title=Hisaab Barabar OTT Release: When and where to watch R Madhavan and Kirti Kulhari’s thriller movie online|date=9 January 2025|work=Pinkvilla|access-date=11 January 2025|language=en-IN|archive-date=10 జనవరి 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250110194028/https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/hisaab-barabar-ott-release-when-and-where-to-watch-r-madhavan-and-kirti-kulharis-thriller-movie-online-1366543|url-status=dead}}</ref> |- |టెస్ట్ |శరవణన్ |తమిళం | |<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/nayantharas-test-to-directly-premiere-on-ott/articleshow/113929936.cms|title=Nayanthara's 'Test' to directly premiere on OTT|date=4 October 2024|work=The Times of India|access-date=2 December 2024|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007081745/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/nayantharas-test-to-directly-premiere-on-ott/articleshow/113929936.cms|archive-date=7 October 2024}}</ref> |- |[[కేసరి చాప్టర్ 2]] |నెవిల్లే మెకిన్లీ |హిందీ | |<ref>{{cite web|date=3 February 2025|title=EXCLUSIVE: Akshay Kumar-R Madhavan-Ananya Panday’s next gets a title – Kesari Chapter 2|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/exclusive-akshay-kumar-r-madhavan-ananya-pandays-next-gets-title-kesari-chapter-2/|access-date=3 February 2025|work=Bollywood Hungama}}</ref> |- |''అధీర్ష్టసాలి'' † |<abbr>టిబిఎ</abbr> |తమిళం |పూర్తయింది |<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/madhavan-completes-shooting-for-mithran-jawahars-adhirshtasaali/article67748273.ece/|title=Madhavan and Sharmiela Mandre completes shooting for Mithran Jawahar's 'Adhirshtasaali'|access-date=21 January 2024|website=The Hindu}}</ref> |- |''ధురంధర్'' † |<abbr>టిబిఎ</abbr> |హిందీ |చిత్రీకరణ |<ref>{{Cite news|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/confirmed-ranveer-singh-teams-aditya-dhar-next-backed-jio-studios-b62-studio-exciting-details/|title=CONFIRMED! Ranveer Singh teams up with Aditya Dhar for his next backed by Jio Studios and B62 Studio; exciting details out!|date=26 July 2024|work=Bollywood Hungama|access-date=27 July 2024}}</ref> |- |''ఆప్ జైసా కోయి'' † |శ్రీరేణు త్రిపాఠి |హిందీ |పూర్తయింది |<ref>{{Cite news|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/aap-jaisa-koi-r-madhavan-and-fatima-sana-shaikhs-cute-nerdy-love-story-brings-back-good-old-days-of-romance-first-glimpse-out-1370677|title=Aap Jaisa Koi: R Madhavan and Fatima Sana Shaikh's 'cute-nerdy' love story brings back good old days of romance; first glimpse OUT|date=3 Feb 2025|work=Pinkvilla|access-date=12 Feb 2025|archive-date=11 ఫిబ్రవరి 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250211140746/https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/aap-jaisa-koi-r-madhavan-and-fatima-sana-shaikhs-cute-nerdy-love-story-brings-back-good-old-days-of-romance-first-glimpse-out-1370677|url-status=dead}}</ref> |} === ఇతర సిబ్బంది స్థానాలు === {| class="wikitable sortable" !సంవత్సరం !సినిమా !స్థానం !భాష !గమనికలు !మూ |- |2005 !''రాంజీ లండన్‌వాలే'' |స్క్రీన్ రైటర్ |హిందీ | |<ref>{{Cite web|title=An actor who researches on the Net|url=https://www.rediff.com/movies/2005/aug/31mad.htm|website=www.rediff.com}}</ref> |- |2007 !''ఎవనో ఒరువన్'' |నిర్మాత, సంభాషణ రచయిత |తమిళం | |<ref>{{Cite web|title=US premiere of Evano Oruvan|url=https://www.sify.com/movies/us-premiere-of-evano-oruvan-imagegallery-movies-jdwmPsccafhsi.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170309012605/http://www.sify.com/movies/us-premiere-of-evano-oruvan-imagegallery-movies-jdwmPsccafhsi.html|archive-date=9 March 2017|website=Sify}}</ref> |- |2016 !''సాలా ఖడూస్'' |నిర్మాత |హిందీ | |<ref>{{Cite web|last=Rakshit|first=Nayandeep|date=15 January 2016|title=Saala Khadoos: There was a point when I thought the film might not happen, says R Madhavan|url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-saala-khadoos-there-was-a-point-when-i-thought-the-film-might-not-happen-says-r-madhavan-2166160|website=DNA India}}</ref> |- |2020 !''పుతం పుదు కాలై'' |కథకుడు |తమిళం |''ఇలమై ఇధో ఇధో'' విభాగంలో వాయిస్ ఓవర్ |<ref>{{Cite web|date=14 October 2020|title=7 exciting new movies and shows on Amazon Prime Video that are releasing this week|url=https://www.gqindia.com/binge-watch/collection/upcoming-new-movies-shows-on-amazon-prime-video-releasing-week/|website=GQ India}}</ref> |- |2020 !''సూరరై పోట్రు'' |కథకుడు |తమిళం |క్రెడిట్లలో వాయిస్ఓవర్ |<ref>{{Cite web|title=Madhavan: After watching 'Soorarai Pottru', I feel proud to be an Air Deccan customer|url=https://www.sify.com/movies/madhavan-after-watching-soorarai-pottru-i-feel-proud-to-be-an-air-deccan-customer-news-tamil-ulmlsIijaeaee.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112230719/https://www.sify.com/movies/madhavan-after-watching-soorarai-pottru-i-feel-proud-to-be-an-air-deccan-customer-news-tamil-ulmlsIijaeaee.html|archive-date=12 November 2020|website=Sify}}</ref> |- |2022 !''[[రాకెట్రీ: ది నంబి ఎఫెక్ట్‌|రాకెట్రీ: ది నంబి ఎఫెక్ట్]]'' |దర్శకుడు, నిర్మాత, స్క్రీన్ రైటర్ |తమిళం హిందీ ఇంగ్లీష్ | | rowspan="1" |<ref>{{Cite web|title=Madhavan's 'Rocketry: The Nambi Effect' shoot wrapped in Serbia|url=https://www.sify.com/movies/madhavans-rocketry-the-nambi-effect-shoot-wrapped-in-serbia-news-tamil-tgujUgjcdaehc.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190620071346/https://www.sify.com/movies/madhavans-rocketry-the-nambi-effect-shoot-wrapped-in-serbia-news-tamil-tgujUgjcdaehc.html|archive-date=20 June 2019|website=Sify}}</ref> |- |2024 !''సర్ఫిరా'' |కథకుడు |హిందీ |క్రెడిట్లలో వాయిస్ఓవర్ | |} == టెలివిజన్ == {| class="wikitable sortable" |+ !సంవత్సరం !పేరు !పాత్ర !భాష !గమనికలు !మూ |- |1993 !''యూల్ లవ్ స్టోరీ'' |క్రూక్ |హిందీ | |<ref>{{Cite web|title=10 quirky things you don't know about R Madhavan|url=https://www.filmfare.com/features/10-quirky-things-you-dont-know-about-r-madhavan-13584.html|website=filmfare.com}}</ref> |- |1993 – 1997 !''బనేగి అప్నీ బాత్'' |ఆష్లే అలెగ్జాండర్ |హిందీ | |<ref name="BABHT">{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/tv/banegi-apni-baat-how-the-show-brought-freshness-to-indian-tv/story-R1PGcQQFFn1diaLYxC1TQI.html|title=Banegi Apni Baat: How the show brought freshness to Indian TV|last=Awaasthi|first=Kavita|date=29 July 2016|work=Hindustan Times|access-date=16 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416121453/https://www.hindustantimes.com/tv/banegi-apni-baat-how-the-show-brought-freshness-to-indian-tv/story-R1PGcQQFFn1diaLYxC1TQI.html|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- |1995 !''ఎ మౌత్ ఫుల్ ఆఫ్ స్కై'' |వర్తించదు |ఇంగ్లీష్ | |<ref>{{Cite web|last=Keshri|first=Shweta|date=3 March 2020|title=Tuesday Trivia: Did you know Milind Soman made his acting debut with India's first English TV show?|url=https://www.indiatoday.in/television/celebrity/story/tuesday-trivia-did-you-know-milind-soman-made-his-acting-debut-with-india-s-first-english-tv-show-1651874-2020-03-03|website=India Today}}</ref> |- |1995 !''సుహానా సఫర్'' |వర్తించదు |హిందీ | |<ref>{{Cite web|date=25 June 2006|title='There is a lot more to express while playing a negative character' : Shweta Kawaatra|url=https://www.indiantelevision.com/interviews/actor/shweta.htm|website=Indian Television Dot Com}}</ref> |- |1996 !''యే కహాన్ ఆ గయే హమ్'' |రాజ్ పర్మార్ |హిందీ | |<ref name="rising star">{{Cite web|date=16 June 1997|title=Young and big stars of television|url=https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/19970616-young-and-big-stars-of-television-831613-1997-06-16|website=India Today}}</ref> |- |1995 !''బాదల్తే రిష్టే'' |అభిలాష్ వర్మ |హిందీ | |<ref name="rising star" /> |- |1996 !''హమ్ దోనో'' |రాహుల్ |హిందీ | | |- |1995 – 1996 !''ఆరోహన్'' |షమ్మీ |హిందీ | |<ref>{{Cite web|title=From Fauji to Choona Hai Aasmaan, here are 10 shows dedicated to India's Armed Forces|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/tv/from-fauji-to-choona-hai-aasmaan-here-are-tv-10-shows-dedicated-to-indias-armed-forces/articleshow/68270164.cms|website=Mumbai Mirror}}</ref> |- |1996 !''ఆహత్'' |రాజ్ |హిందీ | | |- |1997 !''రాజ్ కహానీ'' |ఆదిత్య / ముంగి |హిందీ | |<ref>{{Cite web|date=5 March 1999|title=Earshot|url=https://indianexpress.com/article/news-archive/earshot-39/|website=The Indian Express}}</ref> |- |1997 – 1998 !''ఘర్ జమై'' |సుబోధ్ |హిందీ | |<ref name="GJFP">{{Cite news|url=https://www.firstpost.com/entertainment/watch-patel-ki-punjabi-shaadi-teaser-brings-inter-state-rivalry-to-the-fore-humorously-3945111.html|title=Watch: Patel Ki Punjabi Shaadi teaser brings inter-state rivalry to the fore, humorously|date=18 August 2017|work=Firstpost|access-date=22 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180422090736/https://www.firstpost.com/entertainment/watch-patel-ki-punjabi-shaadi-teaser-brings-inter-state-rivalry-to-the-fore-humorously-3945111.html|archive-date=22 April 2018}}</ref> |- |1997 – 1998 !''సీ హాక్స్'' |ప్రీత్ |హిందీ | |<ref>{{Cite web|date=8 September 1997|title=UTV's Sea Hawks becomes first Indian serial to boast of thrilling underwater sequences|url=https://www.indiatoday.in/magazine/indiascope/story/19970908-utvs-sea-hawks-becomes-first-indian-serial-to-boast-of-thrilling-underwater-sequences-832485-1997-09-08|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160816043746/http://www.tv.com/shows/baywatch/race-against-time-1-26034/cast/|archive-date=16 August 2016|access-date=16 April 2018|website=India Today}}</ref> |- |1997 !''కభీ కభీ'' |వర్తించదు |హిందీ | |<ref>{{Cite web|title=Mahesh Bhatt wants to make TV show with fresh content – Indian Express|url=http://archive.indianexpress.com/news/mahesh-bhatt-wants-to-make-tv-show-with-fresh-content/1212295/|website=archive.indianexpress.com}}</ref> |- |1997 !''తోల్ మోల్ కే బోల్'' |హోస్ట్ |హిందీ | |<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/Maddie-Between-big-and-small/article16266636.ece|title=Maddie – Between big and small|last=Kumar|first=Anuj|date=24 June 2010|newspaper=The Hindu|via=www.thehindu.com}}</ref> |- |1998 !''సాయా'' |శేఖర్ |హిందీ | |<ref name="TV Credits">{{Cite web|title=R. Madhavan Credits|url=http://www.tvguide.com/celebrities/r-madhavan/credits/734809/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160816043746/http://www.tv.com/shows/baywatch/race-against-time-1-26034/cast/|archive-date=16 August 2016|access-date=16 April 2018|publisher=TV Guide}}</ref> |- |2000 సంవత్సరం !''రిష్టే'' |సమీర్ |హిందీ |విభాగం: ''కాశీష్'' |<ref name="TV Credits" /> |- |2005 – 2006 !''డీల్ యా నో డీల్'' |హోస్ట్ |హిందీ | |<ref>{{Cite web|date=10 October 2005|title=Sony's 'Deal Ya No Deal' to hit airwaves in November; prize money is Rs 10 million|url=http://www.indiantelevision.com/headlines/y2k5/oct/oct121.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416131031/http://www.indiantelevision.com/headlines/y2k5/oct/oct121.htm|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|publisher=[[Indian Telly Awards|Indian Television]]}}</ref> |- |2009 !''సిఐడి'' |అతనే |హిందీ |అతిథి పాత్ర |<ref>{{Cite web|date=27 October 2013|title=CID - Episode 556 - Mystery Code Murders|url=https://www.youtube.com/watch?v=Sh1SJzj5yGw|website=YouTube}}</ref> |- |2010 !''పెద్ద డబ్బు'' |హోస్ట్ |హిందీ | |<ref>{{Cite web|date=21 June 2010|title=Madhavan gets reality check on Big Money|url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/madhavan-gets-reality-check-on-big-money-77077-2010-06-21|website=India Today}}</ref> |- |2018 !ది ఫైనల్ టేబుల్ |న్యాయమూర్తి |ఇంగ్లీష్ |ఎపిసోడ్ 5 |<ref>{{Cite web|last=Whitney|first=Alyse|date=20 November 2018|title=Watch a Clip from 'The Final Table,' Netflix's New High-Stakes Cooking Competition|url=https://www.bonappetit.com/story/the-final-table-netflix|access-date=28 November 2018|website=Bon Appetit|language=en}}</ref> |- |2018 !బ్రీత్ |డెంజెల్ మస్కరెన్హాస్ (డానీ) |హిందీ |మినీ సిరీస్ |<ref>{{Cite web|date=11 March 2018|title=Breathe review: This R Madhavan show could have been so much more|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/breathe-r-madhavan-amazon-prime-video-review-5075477/}}</ref> |- |2021 !డీకపుల్డ్ |ఆర్య అయ్యర్ |హిందీ | |<ref>{{Cite web|date=10 November 2021|title=Netflix's Decoupled trailer out: R Madhavan gets rid of his lover-boy image for new show|url=https://www.indiatoday.in/binge-watch/story/netflix-s-decoupled-trailer-out-r-madhavan-gets-rid-of-his-lover-boy-image-for-new-show-1875149-2021-11-10}}</ref> |- |2023 !ది రైల్వే మెన్ |రతి పాండే |హిందీ |మినీ సిరీస్ |<ref>{{Cite web|date=7 November 2022|title=PeepingMoon Exclusive: Yash Raj Films' debut web series The Railway Men postponed to 2023|url=https://m.peepingmoon.com/exclusive-news/news/67006/PeepingMoon-Exclusive-Yash-Raj-Films-debut-web-series-The-Railway-Men-postponed-to.html}}</ref> |} == డాక్యుమెంటరీలు == {| class="wikitable sortable" !సినిమా !సంవత్సరం !పాత్ర !భాష !మూ |- |2008 |''హెరోవా? జెరోవా?'' |అతనే |తమిళం |<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/holnus/009200805162223.htm|title=TN actors in documentary highlighting evils of child labour|date=16 May 2008|work=The Hindu|access-date=10 February 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604120118/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/009200805162223.htm|archive-date=4 June 2011|df=dmy-all}}</ref> |- |2011 |''బాలీవుడ్‌లో బిగ్'' |అతనే |ఇంగ్లీష్ |<ref>{{Cite web|title=Bet Set and Go – Indian Express|url=http://archive.indianexpress.com/news/bet-set-and-go/896305/|website=archive.indianexpress.com}}</ref> |- |2018 |''మెగా చిహ్నాలు'' |హోస్ట్ |ఇంగ్లీష్ |<ref>{{Cite web|date=8 September 2018|title=Exclusive Interview &#124; R Madhavan on Nat Geo 'Mega Icons' and his favourite icons|url=https://www.thestatesman.com/exclusive-interviews/exclusive-interview-r-madhavan-nat-geo-mega-icons-favourite-icons-1502682561.html|website=The Statesman}}</ref> |- |2021 |''భారతదేశ అంతరిక్ష యాత్ర'' |కథకుడు |హిందీ |<ref>{{Cite web|date=6 October 2021|title=discovery+ 's 'India's Space Odyssey', a riveting watch on ISRO's journey!|url=https://www.adgully.com/discovery-s-india-s-space-odyssey-a-riveting-watch-on-isro-s-journey-109623.html|access-date=28 మే 2025|archive-date=27 ఫిబ్రవరి 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230227180107/https://www.adgully.com/discovery-s-india-s-space-odyssey-a-riveting-watch-on-isro-s-journey-109623.html|url-status=dead}}</ref> |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} === గ్రంథసూచి === * {{Cite book |last=Christopher |first=Michael |url=https://books.google.com/books?id=9GKADAAAQBAJ |title=Genre in Asian Film and Television: New Approaches |date=29 March 2011 |publisher=[[Springer Science+Business Media]] |isbn=978-0-230-30190-0 |editor-last=Karpovich |editor-first=A. |location=[[Berlin]] |chapter=Everything Masala? Genres in Tamil Cinema |editor-last2=Chan |editor-first2=F. |editor-last3=Zhang |editor-first3=X.}} ==బయటి లింకులు== * {{IMDb name|0534856}} gzbfxp6d6jglc0jeciyri1bk7jns6pd 4942813 4942812 2026-08-24T03:00:58Z యర్రా రామారావు 28161 /* గ్రంథసూచి */ 4942813 wikitext text/x-wiki '''రంగనాథన్ మాధవన్''' భారతదేశానికి చెందిన సినిమా నటుడు. ఆయన 1990 ప్రారంభంలో బనేగి అప్నీ బాత్ , సీ హాక్స్ , ఘర్ జమై, సాయా వంటి హిందీ సోప్ ఒపెరాలలో నటించడం ద్వారా తన నటనా జీవితాన్ని ప్రారంభించాడు. మాధవన్ 2000లో మణిరత్నం దర్శకత్వం వహించిన ''అలై పాయుతే''లో ప్రధాన పాత్ర పోషించి గుర్తింపు పొందాడు. == ఫిల్మోగ్రఫీ == {| class="wikitable" |+కీ |† (**) |ఇంకా విడుదల కాని చిత్రాలను సూచిస్తుంది. |} === సినిమాలు === {| class="wikitable sortable" |+ !సంవత్సరం !పేరు !పాత్ర !భాష !గమనికలు !మూ |- !1996 |''ఇజ్ రాత్ కీ సుబా నహీ'' |గాయకుడు |హిందీ |"చుప్ తుమ్ రహో" పాటలో అతిథి పాత్ర |<ref>{{Cite web|title=You probably didn't notice these stars in these songs|url=https://in.style.yahoo.com/you-probably-didnt-notice-these-stars-in-these-songs-011356438.html|website=in.style.yahoo.com|access-date=2025-05-28|archive-date=2021-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20210213040919/https://in.style.yahoo.com/you-probably-didnt-notice-these-stars-in-these-songs-011356438.html|url-status=dead}}</ref> |- !1997 |''ఇన్ఫెర్నో'' |రవి |ఇంగ్లీష్ |మహాదేవన్ గా కీర్తించబడ్డాడు |<ref>{{Cite web|title=411Mania|url=http://411mania.com/movies/the-gratuitous-b-movie-column-inferno/|website=The Gratuitous B-Movie Column: Inferno|access-date=2025-05-28|archive-date=2020-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812180147/https://411mania.com/movies/the-gratuitous-b-movie-column-inferno/|url-status=dead}}</ref> |- !1998 |''శాంతి శాంతి శాంతి'' |సిద్ధార్థ |కన్నడ | |<ref>{{Cite web|last=Srinivasa|first=Srikanth|date=22 November 1998|title=The funny foursome in Shanti! Shanti! Shanti!|url=http://deccanherald.com/deccanherald/nov22/enter.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/19990420165642/http://deccanherald.com/deccanherald/nov22/enter.htm|archive-date=20 April 1999|access-date=30 September 2020|publisher=Deccan Herald}}</ref> |- ! rowspan="2" |2000 |''అలై పాయుతే'' |కార్తీక్ వరదరాజన్ |తమిళం | |<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-miscellaneous/tp-others/film-review-alaipayuthey/article28012646.ece|title=Film Review: "Alaipayuthey"|date=2000-04-21|work=The Hindu|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121014165140/http://hindu.com/2000/04/21/stories/09210225.htm|archive-date=14 October 2012|location=Chennai, India}}</ref><ref>{{Cite web|date=10 July 2014|title=Best Debutants down the years...|url=http://www.filmfare.com/features/best-debutants-down-the-years-6681.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416075135/http://www.filmfare.com/features/best-debutants-down-the-years-6681.html|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|website=Filmfare}}</ref> |- |''ఎన్నవాలే'' |జేమ్స్ వసంత్ |తమిళం | |<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/thehindu/2000/12/29/stories/09290224.htm|title=Film Review: Ennavale|last=Rangarajan|first=Malathi|date=29 December 2000|work=The Hindu|access-date=16 April 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416033511/http://www.thehindu.com/thehindu/2000/12/29/stories/09290224.htm|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- ! rowspan="4" |2001 |''మిన్నలే'' |రాజేష్ శివకుమార్ |తమిళం |తెలుగులో [[సఖి]] |<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/2001/02/09/stories/09090224.htm|title=Film Review: Minnalae|last=Padmanabhan|first=Savitha|date=9 February 2001|work=The Hindu|access-date=16 April 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416034345/http://www.thehindu.com/2001/02/09/stories/09090224.htm|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- |''డమ్ డమ్ డమ్'' |ఆదిత్య |తమిళం | |<ref>{{Cite web|last=Rajitha|date=28 April 2001|title=Drums for Dum Dum Dum!|url=http://www.rediff.com/movies/2001/apr/28dum.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416034743/http://www.rediff.com/movies/2001/apr/28dum.htm|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|work=Rediff.com}}</ref> |- |''రెహ్నా హై తేరే దిల్ మే'' |మాధవ్ శాస్త్రి |హిందీ |హిందీ అరంగేట్రం |<ref>{{Cite web|last=Das|first=Ronjita|date=19 October 2001|title=Madhavan impresses; Diya Pleases...while, RHTDM is a light-hearted romantic fare|url=http://www.rediff.com/movies/2001/oct/19dil.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416035059/http://www.rediff.com/movies/2001/oct/19dil.htm|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|work=Rediff.com}}</ref> |- |''పార్తలే పరవసం'' |మాధవ |తమిళం | |<ref>{{Cite web|title=Movie Review:Paarthale Paravasam|url=http://www.sify.com/movies/paarthale-paravasam-review-tamil-8700289.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160115194029/http://www.sify.com/movies/paarthale-paravasam-review-tamil-8700289.html|archive-date=2016-01-15|access-date=2012-08-06|website=Sify}}</ref> |- ! rowspan="3" |2002 |''కన్నతిల్ ముత్తమిట్టల్'' |తిరుచెల్వన్ |తమిళం | |{{Sfn|Ramani|2008|p=293}}<ref name="Maddy TNSA">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/2004/10/01/stories/2004100112290500.htm|title=6 film artistes win top award|date=1 October 2004|work=The Hindu|access-date=16 April 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160517093126/http://www.thehindu.com/2004/10/01/stories/2004100112290500.htm|archive-date=17 May 2016}}</ref> |- |''రన్'' |శివ |తమిళం | |<ref name="Filmography">{{Cite web|date=12 March 2009|title=Filmography: Madhavan|url=http://www.sify.com/movies/filmography-madhavan-news-tamil-kkfspHcgjabsi.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416030900/http://www.sify.com/movies/filmography-madhavan-news-tamil-kkfspHcgjabsi.html|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|website=Sify}}</ref><ref name="Maddy TNSA" /> |- |''దిల్ విల్ ప్యార్ వ్యార్'' |క్రిష్ కుమార్ |హిందీ | |<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2002/10/25/stories/2002102501190200.htm|title="Dil Vil Pyar Vyar"|last=Mahesh|first=Chitra|date=10 October 2002|work=[[The Hindu]]|access-date=16 April 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416040454/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2002/10/25/stories/2002102501190200.htm|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- ! rowspan="5" |2003 |''అన్బే శివం'' |అన్బరసు |తమిళం | |<ref>{{cite web|title=Article Window|url=http://epaper.timesofindia.com/Default/Scripting/ArticleWin.asp?From=Search&Key=TOICH/2008/05/02/52/Ar05200.xml&CollName=TOI_CHENNAI_ARCHIVE_2008&DOCID=9635&Keyword=(%3Cmany%3E%3Cstem%3EAnbe%3Cand%3E%3Cmany%3E%3Cstem%3ESivam)&skin=pastissues2&AppName=2&ViewMode=GIF|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20170105065738/http://epaper.timesofindia.com/Default/Scripting/ArticleWin.asp?From=Search&Key=TOICH/2008/05/02/52/Ar05200.xml&CollName=TOI_CHENNAI_ARCHIVE_2008&DOCID=9635&Keyword=(%3Cmany%3E%3Cstem%3EAnbe%3Cand%3E%3Cmany%3E%3Cstem%3ESivam)&skin=pastissues2&AppName=2&ViewMode=GIF|archive-date=5 January 2017|access-date=3 February 2022|website=epaper.timesofindia.com}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/51st-Annual-Manikchand-Filmfare-Award-winners/articleshow/718496.cms|title=51st Annual Manikchand Filmfare Award winners|date=4 June 2004|work=The Times of India|access-date=16 April 2018|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20150126140422/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/51st-Annual-Manikchand-Filmfare-Award-winners/articleshow/718496.cms|archive-date=26 January 2015}}</ref> |- |''లేసా లేసా'' |దేవ నారాయణన్ |తమిళం |కామియో పాత్ర |<ref name="Filmography" /> |- |''నల దమయంతి'' |రాంజీ నారాయణస్వామి అయ్యర్ |తమిళం | |<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/06/13/stories/2003061301190200.htm|title=Nala Damayanti|last=Rangarajan|first=Malathi|date=13 June 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=16 April 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416041318/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/06/13/stories/2003061301190200.htm|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- |''ప్రియమాన తోళి'' |అశోక్ |తమిళం | |<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/07/25/stories/2003072501320200.htm|title="Priyamana Thozhi"|last=Rangarajan|first=Malathi|date=25 July 2003|work=The Hindu|access-date=16 April 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416041812/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/07/25/stories/2003072501320200.htm|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- |''జే జే'' |జగన్ |తమిళం | |<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/11/21/stories/2003112101090200.htm|title="Jay Jay"|last=Rangarajan|first=Malathi|date=21 November 2003|work=The Hindu|access-date=16 April 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416042342/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/11/21/stories/2003112101090200.htm|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- ! rowspan="4" |2004 |''ఏథిర్రీ'' |సుబ్రమణి |తమిళం | |<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2004/04/30/stories/2004043001300300.htm|title=Edhiri|last=Rangarajan|first=Malathi|date=30 April 2004|work=The Hindu|access-date=16 April 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416043031/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2004/04/30/stories/2004043001300300.htm|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- |''ఆయత్త ఎళుతు'' |ఇన్బసేకర్ |తమిళం | |{{Sfn|Ramani|2008|p=294}}<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/2005/07/10/stories/2005071001581100.htm|title="Autograph" bags 3 Filmfare awards|last=Kumar|first=S.R. Ashok|date=10 July 2005|work=The Hindu|access-date=16 April 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416080639/http://www.thehindu.com/2005/07/10/stories/2005071001581100.htm|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- |నథింగ్ బట్ లైఫ్ | rowspan="2" |థామస్ రాబర్ట్స్ |ఇంగ్లీష్ | rowspan="2" |ద్విభాషా చిత్రం | rowspan="2" |<ref name="Filmography" /> |- |నథింగ్ బట్ లైఫ్ |మలయాళం |- ! rowspan="2" |2005 |''ప్రియసఖి'' |సంధాన కృష్ణన్ |తమిళం | |<ref>{{Cite news|url=http://www.sify.com/movies/priyasakhi-review-tamil-pclvKThdbfgjd.html|title=Priyasakhi|date=22 July 2005|access-date=16 April 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416050554/http://www.sify.com/movies/priyasakhi-review-tamil-pclvKThdbfgjd.html|archive-date=16 April 2018|website=[[Sify]]}}</ref> |- |''రాంజీ లండన్‌వాలే'' |రామ్నారాయణ్ తివారీ |హిందీ | |<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/films/2005/09/06/ramji_londonwaley_2005_review.shtml|title=Ramji Londonwaley (2005)|last=Rajput|first=Dharmesh|date=24 August 2005|work=BBC|access-date=16 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416050849/http://www.bbc.co.uk/films/2005/09/06/ramji_londonwaley_2005_review.shtml|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- ! rowspan="3" |2006 |''రంగ్ దే బసంతి'' |అజయ్ సింగ్ రాథోడ్ |హిందీ | |<ref>{{Cite web|last=Jain|first=Priyanka|date=8 February 2006|title=Madhavan, the remote control pilot|url=http://www.rediff.com/movies/report/mad/20060208.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416052009/http://www.rediff.com/movies/report/mad/20060208.htm|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|work=Rediff.com}}</ref> |- |''తంబి'' |తంబి వేలు తొండైమాన్ |తమిళం | |{{Sfn|Christopher|2011|p=107}}<ref>{{Cite web|date=24 February 2006|title=Thambi|url=http://www.sify.com/movies/thambi-review-tamil-pclvQCcdiiidb.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416052503/http://www.sify.com/movies/thambi-review-tamil-pclvQCcdiiidb.html|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|website=Sify}}</ref> |- |''రెండు'' |శక్తి, కన్నన్ |తమిళం |ద్విపాత్రాభినయం |<ref>{{Cite web|date=24 November 2006|title=Rendu|url=http://www.sify.com/movies/rendu-review-tamil-pclwhqdghadfi.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416054620/http://www.sify.com/movies/rendu-review-tamil-pclwhqdghadfi.html|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|website=Sify}}</ref> |- ! rowspan="5" |2007 |''గురు'' |శ్యామ్ సక్సేనా |హిందీ | |{{Sfn|Ramani|2008|p=294}} |- |దట్ ఫోర్ లెటర్ వర్డ్ |అతనే |ఇంగ్లీష్ |అతిథి పాత్ర |<ref name="Filmography2">{{Cite web|date=12 March 2009|title=Filmography: Madhavan|url=http://www.sify.com/movies/filmography-madhavan-news-tamil-kkfspHcgjabsi.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416030900/http://www.sify.com/movies/filmography-madhavan-news-tamil-kkfspHcgjabsi.html|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|website=Sify}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/stories-within-a-story/article2241221.ece|title=Stories within a story|last=Muthalaly|first=Susan|date=24 February 2007|work=The Hindu|access-date=16 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416084519/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/stories-within-a-story/article2241221.ece|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- |''ఢిల్లీ హైట్స్'' |అతనే |హిందీ |అతిథి పాత్ర |<ref name="Filmography2" /><ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/movie-reviews/review-delhii-heights/story-ug4bzjBU7WbgtWI4aLA9UM.html|title=Review: Delhii Heights|last=Mohamed|first=Khalid|date=31 March 2007|work=Hindustan Times|access-date=16 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416081837/https://www.hindustantimes.com/movie-reviews/review-delhii-heights/story-ug4bzjBU7WbgtWI4aLA9UM.html|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- |''ఆర్య'' |ఆర్య |తమిళం | |<ref>{{Cite web|title=Aarya|url=http://www.sify.com:80/movies/aarya-review-tamil-14507623.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140906081522/http://www.sify.com:80/movies/aarya-review-tamil-14507623.html|archive-date=6 September 2014|access-date=16 April 2018|website=Sify}}</ref> |- |''ఎవనో ఒరువన్'' |శ్రీధర్ వాసుదేవన్ |తమిళం | |<ref>{{Cite web|last=Srinivasan|first=Pavithra|date=7 December 2007|title=Evano Oruvan, a must-watch|url=http://www.rediff.com/movies/2007/dec/07evan.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416084911/http://www.rediff.com/movies/2007/dec/07evan.htm|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|work=Rediff.com}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/lsquoEvano-Oruvanrsquo-to-premiere-abroad/article14851334.ece|title='Evano Oruvan' to premiere abroad|last=Malarvizhi|first=J.|date=6 October 2007|work=The Hindu|access-date=22 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180422075541/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/lsquoEvano-Oruvanrsquo-to-premiere-abroad/article14851334.ece|archive-date=22 April 2018}}</ref> |- ! rowspan="3" |2008 |''హల్లా బోల్'' |అతనే |హిందీ |అతిథి పాత్ర |<ref name="Filmography2" /> |- |''వాఝ్తుగల్'' |టి. కధిరవన్ |తమిళం | |<ref>{{Cite web|last=Srinivasan|first=Pavithra|date=16 January 2008|title=Vazhthukkal is tedious|url=http://www.rediff.com/movies/review/ssvaz/20080116.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416090237/http://www.rediff.com/movies/review/ssvaz/20080116.htm|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|work=Rediff.com}}</ref> |- |''ముంబై మేరీ జాన్'' |నిఖిల్ అగర్వాల్ |హిందీ | |<ref>{{Cite web|last=Ramani|first=Nithya|date=22 August 2008|title=Agony revisited|url=http://www.rediff.com/movies/2008/aug/22mumbai.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416090335/http://www.rediff.com/movies/2008/aug/22mumbai.htm|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|work=Rediff.com}}</ref> |- ! rowspan="5" |2009 |''యవరుం నలం'' | rowspan="2" |ఆర్. మనోహర్ |తమిళం | rowspan="2" |ద్విభాషా చిత్రం | rowspan="2" |<ref>{{Cite web|last=Srinivasan|first=Pavithra|date=6 March 2009|title=Yaavarum Nalam: A must-watch!|url=http://www.rediff.com/movies/2009/mar/06review-yaavarum-nalam.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416091456/http://www.rediff.com/movies/2009/mar/06review-yaavarum-nalam.htm|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|work=Rediff.com}}</ref> |- |''13 బి'' |హిందీ |- |''గురు ఎన్ ఆలు'' |గురు |తమిళం | |<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/contrived-fun-track-guru-en-aalu/article3021410.ece|title=Contrived 'fun' track&nbsp;– Guru En Aalu|last=Rangarajan|first=Malathi|date=1 May 2009|work=The Hindu|access-date=16 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416092142/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/contrived-fun-track-guru-en-aalu/article3021410.ece|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- |''సికందర్'' |రాజేష్ రావు |హిందీ | |<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2009/08/21/movies/21sikandar.html|title=Boy Meets Gun|last=Saltz|first=Rachel|date=20 August 2009|work=The New York Times|access-date=16 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180223224140/https://www.nytimes.com/2009/08/21/movies/21sikandar.html|archive-date=23 February 2018}}</ref> |- |''[[3 ఇడియట్స్]]'' |ఫర్హాన్ ఖురేషి |హిందీ | |<ref>{{Cite web|last=Elley|first=Derek|date=23 December 2009|title=3 Idiots|url=https://variety.com/2009/film/reviews/3-idiots-1200477791/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416132236/http://variety.com/2009/film/reviews/3-idiots-1200477791/|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|website=Variety}}</ref><ref>{{Cite web|date=11 February 2010|title=Nominations for 55th Idea Filmfare Awards 2009|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/nominations-for-55th-idea-filmfare-awards-2009/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416093951/http://www.bollywoodhungama.com/news/features/nominations-for-55th-idea-filmfare-awards-2009/|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|website=Bollywood Hungama}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/3-idiots-devd-top-filmfare-21157|title='3 Idiots,' 'DevD' top Filmfare Awards|last=Bhushan|first=Nyay|date=28 February 2010|work=The Hollywood Reporter|access-date=16 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416093940/https://www.hollywoodreporter.com/news/3-idiots-devd-top-filmfare-21157|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- ! rowspan="4" |2010 |''[[ఓం శాంతి]]'' |మ్యాడీ |తెలుగు |కామియో పాత్ర |<ref>{{Cite web|date=14 January 2010|title=Om Shanti|url=http://www.sify.com/movies/om-shanti-review-telugu-pclxz2cebjgdd.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416094948/http://www.sify.com/movies/om-shanti-review-telugu-pclxz2cebjgdd.html|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|website=Sify}}</ref> |- |''తీన్ పట్టి'' |శాంతను బిశ్వాస్ |హిందీ | |<ref>{{Cite news|url=https://www.iol.co.za/entertainment/movies-theatre/movie-review-teen-patti-979223|title=Movie review: Teen Patti|date=8 March 2010|work=IOL|access-date=16 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416095331/https://www.iol.co.za/entertainment/movies-theatre/movie-review-teen-patti-979223|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- |''ఝూతా హి సాహి'' |కబీర్ |హిందీ |కామియో పాత్ర |<ref>{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/review-review-jhootha-hi-sahi-has-nothing-going-for-it-1456296|title=Review: 'Jhootha Hi Sahi' has nothing going for it|last=Chettiar|first=Blessy|date=29 October 2010|work=Daily News and Analysis|access-date=16 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416100328/http://www.dnaindia.com/entertainment/review-review-jhootha-hi-sahi-has-nothing-going-for-it-1456296|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- |''మన్మదన్ అంబు'' |మధనగోపాల్ (మధన్) |తమిళం | |<ref>{{Cite news|url=https://www.mid-day.com/articles/manmadhan-ambu-movie-review/107069|title=Manmadhan Ambu: Movie Review|date=27 December 2010|work=Mid-Day|access-date=16 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416100908/https://www.mid-day.com/articles/manmadhan-ambu-movie-review/107069|archive-date=16 April 2018}}</ref><ref>{{Cite web|date=4 July 2011|title=Vedam wins big at Filmfare Awards (South) 2011|url=http://www.rediff.com/movies/report/vedam-wins-big-at-filmfare-awards-2011/20110704.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150811090835/http://www.rediff.com/movies/report/vedam-wins-big-at-filmfare-awards-2011/20110704.htm|archive-date=11 August 2015|access-date=16 April 2018|work=Rediff.com}}</ref> |- !2011 |''తను వెడ్స్ మను'' |మనోజ్ కుమార్ శర్మ (మను) |హిందీ | |<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/media/entertainment/tanu-weds-manu-movie-review/articleshow/7571795.cms|title=Tanu Weds Manu: Movie Review|last=Malani|first=Gaurav|date=25 February 2011|work=The Economic Times|access-date=16 April 2018|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20180416102400/https://economictimes.indiatimes.com/industry/media/entertainment/tanu-weds-manu-movie-review/articleshow/7571795.cms|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- ! rowspan="2" |2012 |''వెట్టై'' |తిరుమూర్తి |తమిళం | |<ref>{{Cite web|last=Srinivasan|first=Pavithra|date=14 January 2012|title=Vettai is no classic, but it is good fun|url=http://www.rediff.com/movies/report/vettai-is-no-classic-but-it-is-good-fun/20120114.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416103732/http://www.rediff.com/movies/report/vettai-is-no-classic-but-it-is-good-fun/20120114.htm|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|work=Rediff.com}}</ref> |- |''జోడి బ్రేకర్స్'' |సిద్ధార్థ్ ఖన్నా |హిందీ | |<ref>{{Cite web|date=23 February 2012|title=Friday Release: Bips-Maddy in 'Jodi Breakers'|url=https://www.news18.com/news/india/friday-release-bips-maddy-in-jodi-breakers-449434.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416103728/https://www.news18.com/news/india/friday-release-bips-maddy-in-jodi-breakers-449434.html|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|publisher=CNN-News18}}</ref> |- !2013 |''తక్ ఝాంక్'' |సంజయ్ |హిందీ | |<ref>{{Cite web|date=26 November 2014|title=Rituparno Ghosh's 'Taak Jhaank' may release in 2015|url=https://in.style.yahoo.com/news/rituparno-ghoshs-taak-jhaank-may-release-2015-103806949.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416110608/https://in.style.yahoo.com/news/rituparno-ghoshs-taak-jhaank-may-release-2015-103806949.html|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|publisher=Yahoo!|agency=Indo-Asian News Service}}</ref> |- !2014 |''అకేలి'' |అవినాష్ |హిందీ | |<ref>{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=Hhq8PaL1fHU|archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/Hhq8PaL1fHU|archive-date=2021-12-21|url-status=live|title=Akeli&nbsp;— A Lonely Woman|date=22 August 2014|type=Motion Picture|language=hi|publisher=VPEOrg|access-date=16 April 2018}}{{cbignore}}</ref><ref>{{Cite web|title=Akeli (1999)|url=http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b82c0cab1|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180617073346/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b82c0cab1|archive-date=17 June 2018|access-date=17 June 2018|publisher=British Film Institute}}</ref> |- ! rowspan="2" |2015 |''తను వెడ్స్ మను: రిటర్న్స్'' |మనోజ్ కుమార్ శర్మ (మను) |హిందీ | |<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/tanu-weds-manu-returns-the-taming-of-tanu/article7235207.ece|title=Tanu Weds Manu Returns: The taming of Tanu|last=Kumar|first=Anuj|date=22 May 2015|work=The Hindu|access-date=16 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416102917/http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/tanu-weds-manu-returns-the-taming-of-tanu/article7235207.ece|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- |నైట్ ఆఫ్ ది లివింగ్ డెడ్: డార్కెస్ట్ డాన్ |టామ్ |ఇంగ్లీష్ |వాయిస్ఓవర్ |<ref>{{Cite web|title=Night of the Living Dead: Origins 3D|url=https://www.rottentomatoes.com/m/night_of_the_living_dead_origins_3d/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416112532/https://www.rottentomatoes.com/m/night_of_the_living_dead_origins_3d/|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|publisher=Rotten Tomatoes}}</ref> |- ! rowspan="2" |2016 |''ఇరుధి సుత్రు'' |ప్రభు సెల్వరాజ్ |తమిళం | rowspan="2" |ద్విభాషా చిత్రం | rowspan="2" |<ref>{{Cite web|last=Saraswathi|first=S|date=29 January 2016|title=Review: Irudhi Suttru is not to be missed|url=http://www.rediff.com/movies/review/review-irudhi-suttru-is-not-to-be-missed/20160129.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416112648/http://www.rediff.com/movies/review/review-irudhi-suttru-is-not-to-be-missed/20160129.htm|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|work=Rediff.com}}</ref><ref>{{Cite web|date=17 June 2017|title=Winners of the 64th Jio Filmfare Awards (South)|url=https://www.filmfare.com/news/winners-of-the-64th-jio-filmfare-awards-south-21594.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416113129/https://www.filmfare.com/news/winners-of-the-64th-jio-filmfare-awards-south-21594.html|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|website=Filmfare}}</ref> |- |''సాలా ఖడూస్'' |ఆదిత్య తోమర్ (ఆది) |హిందీ |- ! rowspan="2" |2017 |''[[విక్రమ్ వేద]]'' |విక్రమ్ |తమిళం | |<ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/vikram-vedha-movie-review-dont-miss-this-thriller-starring-madhavan-vijay-sethupathi-4760948/|title=Vikram Vedha movie review: Don't miss this thriller starring Madhavan, Vijay Sethupathi|last=Kumar R|first=Manoj|date=21 July 2017|work=The Indian Express|access-date=16 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416113730/http://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/vikram-vedha-movie-review-dont-miss-this-thriller-starring-madhavan-vijay-sethupathi-4760948/|archive-date=16 April 2018}}</ref><ref>{{Cite web|date=4 June 2018|title=Nominations for the 65th Jio Filmfare Awards (South) 2018|url=https://www.filmfare.com/features/nominations-for-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28652-1.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180604163156/https://www.filmfare.com/features/nominations-for-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28652.html|archive-date=4 June 2018|access-date=4 June 2018|website=Filmfare}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/winners-65th-jio-filmfare-awards-south-2018/articleshow/64617904.cms|title=Winners: 65th Jio Filmfare Awards (South) 2018|date=17 June 2018|work=The Times of India|access-date=17 June 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180617071126/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/winners-65th-jio-filmfare-awards-south-2018/articleshow/64617904.cms?|archive-date=17 June 2018}}</ref> |- |''మగలిర్ మట్టుమ్'' |సురేంద్ర సిల్కురాయప్పన్ |తమిళం |కామియో పాత్ర |<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movie-reviews/magalir-mattum/movie-review/60507803.cms|title=Magalir Mattum Movie Review|last=Suganth|first=M|date=14 September 2017|work=The Times of India|access-date=16 April 2018|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20180416114216/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movie-reviews/magalir-mattum/movie-review/60507803.cms|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- ! rowspan="2" |2018 |''[[సవ్యసాచి (2018 సినిమా)|సవ్యసాచి]]'' |అరుణ్ రాజ్ వర్మ |తెలుగు | |<ref>{{Cite news|url=https://www.timesnownews.com/entertainment/reviews/movies/article/savyasachi-movie-review-sorry-naga-chaitanya-but-r-madhavan-as-a-nemesis-stands-is-a-scene-stealer/308447|title=Savyasachi movie review: Sorry Naga Chaitanya, but R Madhavan, as a nemesis, is a scene stealer|last=Iyengar|first=Aarty|date=2 November 2018|work=Times Now|access-date=4 November 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20181104150521/https://www.timesnownews.com/entertainment/reviews/movies/article/savyasachi-movie-review-sorry-naga-chaitanya-but-r-madhavan-as-a-nemesis-stands-is-a-scene-stealer/308447|archive-date=4 November 2018}}</ref> |- |''సున్నా'' |కార్తీక్ శ్రీనివాసన్ |హిందీ | |<ref>{{Cite web|date=22 December 2018|title=Zero: A dozen of cameos, and all of them wasted|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/opinion-entertainment/zero-film-cameos-special-appearances-salman-khan-sridevi-deepika-padukone-shah-rukh-khan-5503523/}}</ref> |- ! rowspan="2" |2020 |''[[నిశ్శబ్దం]]'' | rowspan="2" |ఆంథోనీ గోన్సాల్వ్స్ |తెలుగు | rowspan="2" |ద్విభాషా చిత్రం | rowspan="2" |<ref name="thenewsminute.com">{{Cite web|date=2 October 2020|title='Nishabdham' review: Anushka Shetty, Madhavan film has good ideas but falls short|url=https://www.thenewsminute.com/article/nishabdham-review-anushka-shetty-madhavan-film-has-good-ideas-falls-short-134360|website=The News Minute}}</ref><ref name="timesofindia.indiatimes.com">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movie-reviews/silence/movie-review/78437899.cms|title=Silence Movie Review: Silence feels like a dreary dubbed film|newspaper=The Times of India}}</ref> |- |''నిశ్శబ్దం'' |తమిళం |- !2021 |''మార'' |మణిమారన్ (మార) |తమిళం | |<ref>{{Cite web|last=K.|first=Janani|date=17 September 2020|title=Madhavan and Shraddha Srinath's Maara to skip theatrical release, to premiere on OTT soon|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/madhavan-and-shraddha-srinath-s-maara-to-skip-theatrical-release-to-premiere-on-ott-soon-1722632-2020-09-17|website=India Today}}</ref> |- ! rowspan="5" |2022 |''మేరీ ఆవాస్ సునో'' |మేజర్ |మలయాళం |వాయిస్ఓవర్ |<ref>{{cite web|date=18 May 2022|title=Tamil superstar makes an unexpected guest appearance in Mary Awas Suno|url=https://www.archynewsy.com/tamil-superstar-makes-an-unexpected-guest-appearance-in-mary-awas-suno/|access-date=28 మే 2025|archive-date=9 ఏప్రిల్ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230409012342/https://www.archynewsy.com/tamil-superstar-makes-an-unexpected-guest-appearance-in-mary-awas-suno/|url-status=dead}}</ref> |- | rowspan="3" |''[[రాకెట్రీ: ది నంబి ఎఫెక్ట్‌|రాకెట్రీ: ది నంబి ఎఫెక్ట్]]'' | rowspan="3" |నంబి నారాయణన్ |ఇంగ్లీష్ | rowspan="3" |త్రిభాషా చిత్రం | rowspan="3" |<ref>{{Cite web|date=21 June 2019|title=Madhavan lived in front of the camera as Nambi: Director Prajesh Sen|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/2019/jun/21/madhavan-lived-in-front-of-the-camera-as-nambi-director-prajesh-sen-1993025.html|website=The New Indian Express}}</ref> |- |తమిళం |- |హిందీ |- |''ధోఖా: రౌండ్ డి కార్నర్'' |యథార్త్ సిన్హా |హిందీ | |<ref>{{Cite news|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/r-madhavan-khushalii-kumar-aparshakti-khurana-wrap-shoot-film-dhokha/|title=R Madhavan, Khushalii Kumar, and Aparshakti Khurana wrap up the shoot of the film Dhokha|date=16 November 2021|work=Bollywood Hungama|access-date=16 November 2021|language=en-IN}}</ref> |- ! rowspan="1" |2024 |[[షైతాన్ (2024 సినిమా)|షైతాన్]] |వనరాజ్ కశ్యప్ |హిందీ | |<ref>{{cite web|author1=Bollywood Hungama News Network|date=9 March 2024|title=Shaitaan Movie Review|url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/shaitaan/critic-review/shaitaan-movie-review/shaitaan-is-a-nail-biting-thriller-laced-with-superlative-performances/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240309141956/https://www.bollywoodhungama.com/movie/shaitaan/critic-review/shaitaan-movie-review/shaitaan-is-a-nail-biting-thriller-laced-with-superlative-performances/|archive-date=9 March 2024|access-date=9 March 2024|website=Bollywood Hungama}}</ref> |- ! rowspan="8" |2025 |''హిసాబ్ బరాబర్'' |రాధే మోహన్ శర్మ |హిందీ | |<ref>{{Cite news|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/hisaab-barabar-ott-release-when-and-where-to-watch-r-madhavan-and-kirti-kulharis-thriller-movie-online-1366543|title=Hisaab Barabar OTT Release: When and where to watch R Madhavan and Kirti Kulhari’s thriller movie online|date=9 January 2025|work=Pinkvilla|access-date=11 January 2025|language=en-IN|archive-date=10 జనవరి 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250110194028/https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/hisaab-barabar-ott-release-when-and-where-to-watch-r-madhavan-and-kirti-kulharis-thriller-movie-online-1366543|url-status=dead}}</ref> |- |టెస్ట్ |శరవణన్ |తమిళం | |<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/nayantharas-test-to-directly-premiere-on-ott/articleshow/113929936.cms|title=Nayanthara's 'Test' to directly premiere on OTT|date=4 October 2024|work=The Times of India|access-date=2 December 2024|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007081745/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/nayantharas-test-to-directly-premiere-on-ott/articleshow/113929936.cms|archive-date=7 October 2024}}</ref> |- |[[కేసరి చాప్టర్ 2]] |నెవిల్లే మెకిన్లీ |హిందీ | |<ref>{{cite web|date=3 February 2025|title=EXCLUSIVE: Akshay Kumar-R Madhavan-Ananya Panday’s next gets a title – Kesari Chapter 2|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/exclusive-akshay-kumar-r-madhavan-ananya-pandays-next-gets-title-kesari-chapter-2/|access-date=3 February 2025|work=Bollywood Hungama}}</ref> |- |''అధీర్ష్టసాలి'' † |<abbr>టిబిఎ</abbr> |తమిళం |పూర్తయింది |<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/madhavan-completes-shooting-for-mithran-jawahars-adhirshtasaali/article67748273.ece/|title=Madhavan and Sharmiela Mandre completes shooting for Mithran Jawahar's 'Adhirshtasaali'|access-date=21 January 2024|website=The Hindu}}</ref> |- |''ధురంధర్'' † |<abbr>టిబిఎ</abbr> |హిందీ |చిత్రీకరణ |<ref>{{Cite news|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/confirmed-ranveer-singh-teams-aditya-dhar-next-backed-jio-studios-b62-studio-exciting-details/|title=CONFIRMED! Ranveer Singh teams up with Aditya Dhar for his next backed by Jio Studios and B62 Studio; exciting details out!|date=26 July 2024|work=Bollywood Hungama|access-date=27 July 2024}}</ref> |- |''ఆప్ జైసా కోయి'' † |శ్రీరేణు త్రిపాఠి |హిందీ |పూర్తయింది |<ref>{{Cite news|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/aap-jaisa-koi-r-madhavan-and-fatima-sana-shaikhs-cute-nerdy-love-story-brings-back-good-old-days-of-romance-first-glimpse-out-1370677|title=Aap Jaisa Koi: R Madhavan and Fatima Sana Shaikh's 'cute-nerdy' love story brings back good old days of romance; first glimpse OUT|date=3 Feb 2025|work=Pinkvilla|access-date=12 Feb 2025|archive-date=11 ఫిబ్రవరి 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250211140746/https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/aap-jaisa-koi-r-madhavan-and-fatima-sana-shaikhs-cute-nerdy-love-story-brings-back-good-old-days-of-romance-first-glimpse-out-1370677|url-status=dead}}</ref> |} === ఇతర సిబ్బంది స్థానాలు === {| class="wikitable sortable" !సంవత్సరం !సినిమా !స్థానం !భాష !గమనికలు !మూ |- |2005 !''రాంజీ లండన్‌వాలే'' |స్క్రీన్ రైటర్ |హిందీ | |<ref>{{Cite web|title=An actor who researches on the Net|url=https://www.rediff.com/movies/2005/aug/31mad.htm|website=www.rediff.com}}</ref> |- |2007 !''ఎవనో ఒరువన్'' |నిర్మాత, సంభాషణ రచయిత |తమిళం | |<ref>{{Cite web|title=US premiere of Evano Oruvan|url=https://www.sify.com/movies/us-premiere-of-evano-oruvan-imagegallery-movies-jdwmPsccafhsi.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170309012605/http://www.sify.com/movies/us-premiere-of-evano-oruvan-imagegallery-movies-jdwmPsccafhsi.html|archive-date=9 March 2017|website=Sify}}</ref> |- |2016 !''సాలా ఖడూస్'' |నిర్మాత |హిందీ | |<ref>{{Cite web|last=Rakshit|first=Nayandeep|date=15 January 2016|title=Saala Khadoos: There was a point when I thought the film might not happen, says R Madhavan|url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-saala-khadoos-there-was-a-point-when-i-thought-the-film-might-not-happen-says-r-madhavan-2166160|website=DNA India}}</ref> |- |2020 !''పుతం పుదు కాలై'' |కథకుడు |తమిళం |''ఇలమై ఇధో ఇధో'' విభాగంలో వాయిస్ ఓవర్ |<ref>{{Cite web|date=14 October 2020|title=7 exciting new movies and shows on Amazon Prime Video that are releasing this week|url=https://www.gqindia.com/binge-watch/collection/upcoming-new-movies-shows-on-amazon-prime-video-releasing-week/|website=GQ India}}</ref> |- |2020 !''సూరరై పోట్రు'' |కథకుడు |తమిళం |క్రెడిట్లలో వాయిస్ఓవర్ |<ref>{{Cite web|title=Madhavan: After watching 'Soorarai Pottru', I feel proud to be an Air Deccan customer|url=https://www.sify.com/movies/madhavan-after-watching-soorarai-pottru-i-feel-proud-to-be-an-air-deccan-customer-news-tamil-ulmlsIijaeaee.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112230719/https://www.sify.com/movies/madhavan-after-watching-soorarai-pottru-i-feel-proud-to-be-an-air-deccan-customer-news-tamil-ulmlsIijaeaee.html|archive-date=12 November 2020|website=Sify}}</ref> |- |2022 !''[[రాకెట్రీ: ది నంబి ఎఫెక్ట్‌|రాకెట్రీ: ది నంబి ఎఫెక్ట్]]'' |దర్శకుడు, నిర్మాత, స్క్రీన్ రైటర్ |తమిళం హిందీ ఇంగ్లీష్ | | rowspan="1" |<ref>{{Cite web|title=Madhavan's 'Rocketry: The Nambi Effect' shoot wrapped in Serbia|url=https://www.sify.com/movies/madhavans-rocketry-the-nambi-effect-shoot-wrapped-in-serbia-news-tamil-tgujUgjcdaehc.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190620071346/https://www.sify.com/movies/madhavans-rocketry-the-nambi-effect-shoot-wrapped-in-serbia-news-tamil-tgujUgjcdaehc.html|archive-date=20 June 2019|website=Sify}}</ref> |- |2024 !''సర్ఫిరా'' |కథకుడు |హిందీ |క్రెడిట్లలో వాయిస్ఓవర్ | |} == టెలివిజన్ == {| class="wikitable sortable" |+ !సంవత్సరం !పేరు !పాత్ర !భాష !గమనికలు !మూ |- |1993 !''యూల్ లవ్ స్టోరీ'' |క్రూక్ |హిందీ | |<ref>{{Cite web|title=10 quirky things you don't know about R Madhavan|url=https://www.filmfare.com/features/10-quirky-things-you-dont-know-about-r-madhavan-13584.html|website=filmfare.com}}</ref> |- |1993 – 1997 !''బనేగి అప్నీ బాత్'' |ఆష్లే అలెగ్జాండర్ |హిందీ | |<ref name="BABHT">{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/tv/banegi-apni-baat-how-the-show-brought-freshness-to-indian-tv/story-R1PGcQQFFn1diaLYxC1TQI.html|title=Banegi Apni Baat: How the show brought freshness to Indian TV|last=Awaasthi|first=Kavita|date=29 July 2016|work=Hindustan Times|access-date=16 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416121453/https://www.hindustantimes.com/tv/banegi-apni-baat-how-the-show-brought-freshness-to-indian-tv/story-R1PGcQQFFn1diaLYxC1TQI.html|archive-date=16 April 2018}}</ref> |- |1995 !''ఎ మౌత్ ఫుల్ ఆఫ్ స్కై'' |వర్తించదు |ఇంగ్లీష్ | |<ref>{{Cite web|last=Keshri|first=Shweta|date=3 March 2020|title=Tuesday Trivia: Did you know Milind Soman made his acting debut with India's first English TV show?|url=https://www.indiatoday.in/television/celebrity/story/tuesday-trivia-did-you-know-milind-soman-made-his-acting-debut-with-india-s-first-english-tv-show-1651874-2020-03-03|website=India Today}}</ref> |- |1995 !''సుహానా సఫర్'' |వర్తించదు |హిందీ | |<ref>{{Cite web|date=25 June 2006|title='There is a lot more to express while playing a negative character' : Shweta Kawaatra|url=https://www.indiantelevision.com/interviews/actor/shweta.htm|website=Indian Television Dot Com}}</ref> |- |1996 !''యే కహాన్ ఆ గయే హమ్'' |రాజ్ పర్మార్ |హిందీ | |<ref name="rising star">{{Cite web|date=16 June 1997|title=Young and big stars of television|url=https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/19970616-young-and-big-stars-of-television-831613-1997-06-16|website=India Today}}</ref> |- |1995 !''బాదల్తే రిష్టే'' |అభిలాష్ వర్మ |హిందీ | |<ref name="rising star" /> |- |1996 !''హమ్ దోనో'' |రాహుల్ |హిందీ | | |- |1995 – 1996 !''ఆరోహన్'' |షమ్మీ |హిందీ | |<ref>{{Cite web|title=From Fauji to Choona Hai Aasmaan, here are 10 shows dedicated to India's Armed Forces|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/tv/from-fauji-to-choona-hai-aasmaan-here-are-tv-10-shows-dedicated-to-indias-armed-forces/articleshow/68270164.cms|website=Mumbai Mirror}}</ref> |- |1996 !''ఆహత్'' |రాజ్ |హిందీ | | |- |1997 !''రాజ్ కహానీ'' |ఆదిత్య / ముంగి |హిందీ | |<ref>{{Cite web|date=5 March 1999|title=Earshot|url=https://indianexpress.com/article/news-archive/earshot-39/|website=The Indian Express}}</ref> |- |1997 – 1998 !''ఘర్ జమై'' |సుబోధ్ |హిందీ | |<ref name="GJFP">{{Cite news|url=https://www.firstpost.com/entertainment/watch-patel-ki-punjabi-shaadi-teaser-brings-inter-state-rivalry-to-the-fore-humorously-3945111.html|title=Watch: Patel Ki Punjabi Shaadi teaser brings inter-state rivalry to the fore, humorously|date=18 August 2017|work=Firstpost|access-date=22 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180422090736/https://www.firstpost.com/entertainment/watch-patel-ki-punjabi-shaadi-teaser-brings-inter-state-rivalry-to-the-fore-humorously-3945111.html|archive-date=22 April 2018}}</ref> |- |1997 – 1998 !''సీ హాక్స్'' |ప్రీత్ |హిందీ | |<ref>{{Cite web|date=8 September 1997|title=UTV's Sea Hawks becomes first Indian serial to boast of thrilling underwater sequences|url=https://www.indiatoday.in/magazine/indiascope/story/19970908-utvs-sea-hawks-becomes-first-indian-serial-to-boast-of-thrilling-underwater-sequences-832485-1997-09-08|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160816043746/http://www.tv.com/shows/baywatch/race-against-time-1-26034/cast/|archive-date=16 August 2016|access-date=16 April 2018|website=India Today}}</ref> |- |1997 !''కభీ కభీ'' |వర్తించదు |హిందీ | |<ref>{{Cite web|title=Mahesh Bhatt wants to make TV show with fresh content – Indian Express|url=http://archive.indianexpress.com/news/mahesh-bhatt-wants-to-make-tv-show-with-fresh-content/1212295/|website=archive.indianexpress.com}}</ref> |- |1997 !''తోల్ మోల్ కే బోల్'' |హోస్ట్ |హిందీ | |<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/Maddie-Between-big-and-small/article16266636.ece|title=Maddie – Between big and small|last=Kumar|first=Anuj|date=24 June 2010|newspaper=The Hindu|via=www.thehindu.com}}</ref> |- |1998 !''సాయా'' |శేఖర్ |హిందీ | |<ref name="TV Credits">{{Cite web|title=R. Madhavan Credits|url=http://www.tvguide.com/celebrities/r-madhavan/credits/734809/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160816043746/http://www.tv.com/shows/baywatch/race-against-time-1-26034/cast/|archive-date=16 August 2016|access-date=16 April 2018|publisher=TV Guide}}</ref> |- |2000 సంవత్సరం !''రిష్టే'' |సమీర్ |హిందీ |విభాగం: ''కాశీష్'' |<ref name="TV Credits" /> |- |2005 – 2006 !''డీల్ యా నో డీల్'' |హోస్ట్ |హిందీ | |<ref>{{Cite web|date=10 October 2005|title=Sony's 'Deal Ya No Deal' to hit airwaves in November; prize money is Rs 10 million|url=http://www.indiantelevision.com/headlines/y2k5/oct/oct121.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416131031/http://www.indiantelevision.com/headlines/y2k5/oct/oct121.htm|archive-date=16 April 2018|access-date=16 April 2018|publisher=[[Indian Telly Awards|Indian Television]]}}</ref> |- |2009 !''సిఐడి'' |అతనే |హిందీ |అతిథి పాత్ర |<ref>{{Cite web|date=27 October 2013|title=CID - Episode 556 - Mystery Code Murders|url=https://www.youtube.com/watch?v=Sh1SJzj5yGw|website=YouTube}}</ref> |- |2010 !''పెద్ద డబ్బు'' |హోస్ట్ |హిందీ | |<ref>{{Cite web|date=21 June 2010|title=Madhavan gets reality check on Big Money|url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/madhavan-gets-reality-check-on-big-money-77077-2010-06-21|website=India Today}}</ref> |- |2018 !ది ఫైనల్ టేబుల్ |న్యాయమూర్తి |ఇంగ్లీష్ |ఎపిసోడ్ 5 |<ref>{{Cite web|last=Whitney|first=Alyse|date=20 November 2018|title=Watch a Clip from 'The Final Table,' Netflix's New High-Stakes Cooking Competition|url=https://www.bonappetit.com/story/the-final-table-netflix|access-date=28 November 2018|website=Bon Appetit|language=en}}</ref> |- |2018 !బ్రీత్ |డెంజెల్ మస్కరెన్హాస్ (డానీ) |హిందీ |మినీ సిరీస్ |<ref>{{Cite web|date=11 March 2018|title=Breathe review: This R Madhavan show could have been so much more|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/breathe-r-madhavan-amazon-prime-video-review-5075477/}}</ref> |- |2021 !డీకపుల్డ్ |ఆర్య అయ్యర్ |హిందీ | |<ref>{{Cite web|date=10 November 2021|title=Netflix's Decoupled trailer out: R Madhavan gets rid of his lover-boy image for new show|url=https://www.indiatoday.in/binge-watch/story/netflix-s-decoupled-trailer-out-r-madhavan-gets-rid-of-his-lover-boy-image-for-new-show-1875149-2021-11-10}}</ref> |- |2023 !ది రైల్వే మెన్ |రతి పాండే |హిందీ |మినీ సిరీస్ |<ref>{{Cite web|date=7 November 2022|title=PeepingMoon Exclusive: Yash Raj Films' debut web series The Railway Men postponed to 2023|url=https://m.peepingmoon.com/exclusive-news/news/67006/PeepingMoon-Exclusive-Yash-Raj-Films-debut-web-series-The-Railway-Men-postponed-to.html}}</ref> |} == డాక్యుమెంటరీలు == {| class="wikitable sortable" !సినిమా !సంవత్సరం !పాత్ర !భాష !మూ |- |2008 |''హెరోవా? జెరోవా?'' |అతనే |తమిళం |<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/holnus/009200805162223.htm|title=TN actors in documentary highlighting evils of child labour|date=16 May 2008|work=The Hindu|access-date=10 February 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604120118/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/009200805162223.htm|archive-date=4 June 2011|df=dmy-all}}</ref> |- |2011 |''బాలీవుడ్‌లో బిగ్'' |అతనే |ఇంగ్లీష్ |<ref>{{Cite web|title=Bet Set and Go – Indian Express|url=http://archive.indianexpress.com/news/bet-set-and-go/896305/|website=archive.indianexpress.com}}</ref> |- |2018 |''మెగా చిహ్నాలు'' |హోస్ట్ |ఇంగ్లీష్ |<ref>{{Cite web|date=8 September 2018|title=Exclusive Interview &#124; R Madhavan on Nat Geo 'Mega Icons' and his favourite icons|url=https://www.thestatesman.com/exclusive-interviews/exclusive-interview-r-madhavan-nat-geo-mega-icons-favourite-icons-1502682561.html|website=The Statesman}}</ref> |- |2021 |''భారతదేశ అంతరిక్ష యాత్ర'' |కథకుడు |హిందీ |<ref>{{Cite web|date=6 October 2021|title=discovery+ 's 'India's Space Odyssey', a riveting watch on ISRO's journey!|url=https://www.adgully.com/discovery-s-india-s-space-odyssey-a-riveting-watch-on-isro-s-journey-109623.html|access-date=28 మే 2025|archive-date=27 ఫిబ్రవరి 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230227180107/https://www.adgully.com/discovery-s-india-s-space-odyssey-a-riveting-watch-on-isro-s-journey-109623.html|url-status=dead}}</ref> |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} === గ్రంథసూచి === * {{Cite book |last=Christopher |first=Michael |url=https://books.google.com/books?id=9GKADAAAQBAJ |title=Genre in Asian Film and Television: New Approaches |date=29 March 2011 |publisher=[[Springer Science+Business Media]] |isbn=978-0-230-30190-0 |editor-last=Karpovich |editor-first=A. |location=Berlin |chapter=Everything Masala? Genres in Tamil Cinema |editor-last2=Chan |editor-first2=F. |editor-last3=Zhang |editor-first3=X.}} ==బయటి లింకులు== * {{IMDb name|0534856}} cebo16bxi895wix2yuofhkgjq7vg7zo 0 458747 4942562 4839058 2026-08-23T13:43:24Z CommonsDelinker 608 KOMMURU_UMAPRASAD_BHAGAVATAR.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942562 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = కొమ్మూరు ఉమాప్రసాద్ | residence = | other_names = | image = | imagesize = | caption = | birth_name = కొమ్మూరు ఉమాప్రసాద్ | birth_date = [[1946]], [[మార్చి 15]] | birth_place = [[విజయనగరం ]] | native_place = | occupation = ఆర్ధిక శాఖ - PORT TRUST | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = హిందూ | wife = | spouse= శ్రీమతి కనకలత | partner = | children = కుమారుడు - కె.ఎస్.డి.రాజేష్ కుమార్తె - రాధిక | father = | mother = | website = | footnotes = | employer = | height = | weight = }} '''కొమ్మూరు ఉమాప్రసాద్''', తండ్రి : భాస్కరరావు, [[విశాఖపట్నం]] '''ఆధ్యాత్మికం:''' 1978 ఆగష్టు నెలలో 'శ్రీ ఆంజనేయస్వామి' మహిమ జూపి ఆధ్యాత్మిక మార్గములోనికి మరల్చి ఈ 40 సం॥ల ఆధ్యాత్మిక జీవనంలో సాధకునికే నమ్మశక్యం కాని ఈ క్రింది బృహత్ కార్యములను నిర్వహింపజేశారు.... శ్రీ హనుమాన్ చాలీసా గానములు : 1978 నుండి భక్తుల కోరికపై 1 నుండి 11, 27 (నక్షత్రమాల), 40, 108 పర్యాయముల వరకు మొత్తము 5 లక్షల వరకు జరిగినవి. సంకీర్తనలు: 1978 నుండి సకల దేవతా సంకీర్తనలు భక్తులచే వంతపాడిస్తూ 5000లకు పైగా జరిగినవి. == సామూహిక శ్రీరామకోటి లిఖిత యజ్ఞము: == 1986లో సంకల్పించబడి 34 కోట్లు శ్రీరామనామములు సేకరింపబడి శ్రీరామకోటి స్థూపములయందు, శ్రీ సీతారాముల విగ్రహ ప్రతిష్ఠాపనలయందు, శ్రీ ఆంజనేయస్వామి విగ్రహ హృదయ స్థానమందు నిక్షిప్తము చేయబడినవి. శ్రీ శివపంచాక్షరీ మంత్ర జప సహిత జ్యోతిర్లింగ అర్చనలు: 100కి పైగా జరిగినవి. శ్రీ సుందరకాండ కథాగానములు : శ్రీ సుందరదాసు ఎం.ఎస్. రామారావు గారి ఆశీస్సులతో 1995 నుండి సందర్భోచిత హావభావ ప్రకటనలతో, వ్యాఖ్యానములతో, దృశ్యము గోచరించు విధముగా మనోధర్మముతో 1 నుండి 9 దినముల వరకు 800 గానములు జరిగినవి. '''మంగళా శాసనము''' తులసీదాసు గోస్వామి మహాభక్తులు! వారు హనుమత్సాక్షాత్కారమును పొందిన ధన్యులు! వారు లౌకికమైన జీవితము నుండి ఆధ్యాత్మిక జీవితములోనికి మారి భక్తితత్పరులై 'శ్రీరామ - హనుమ' దర్శనం పొంది వారి అనుగ్రహము చేత, తమ నుండి ప్రసరించిన దివ్యవాణిచే రామాయణమును గానం చేశారు. అదే తులసీ రామాయణము. గానం అంటే సంగీతముతో ఉండాలనే అనుకుంటారు. అది సరికాదు. వారి ప్రయత్నమక్కరలేకుండా 'రామచంద్ర ప్రభువు', 'హనుమ' వారిచే పలికించినది తులసీ రామాయణము. ఉత్తరదేశంలో తులసీదాసు గారి చేత 'అవధి' భాషలో రచింపబడిన తులసీ రామాయణమే రామాయణముగా ప్రసిద్ధినందినది. అది వారికి పవిత్ర గ్రంధము. అందులోనిదే 'హనుమాన్ చాలీసా'. వాల్మీకి రామాయణములో 'సుందరకాండ' ఎంత శక్తివంతమైన మంత్రముగా భావింపబడుతున్నదో 'హనుమాన్ చాలీసా' అంతే దివ్య మంత్రముగా ఆదరింపబడుతున్నది. దానిని రోజూ 11 సార్లు ఆవృత్తి చేసిన వారికి సర్వారిష్టాలు తొలగి సర్వ శ్రేయములు సమకూరుతాయి. అది ఒక మంత్ర రాజము. దానిని నలుబది రోజులు నిత్యము 11 సార్లు దీక్షతో పఠించిన వారికి ఏ కోరికయైనను నెరవేరుతుంది. సర్వ సంపదలూ లభిస్తాయి. అది ప్రామాణికమైన, పవిత్రమైన దివ్యవాణిగా ప్రకాశిస్తోంది. చదివిన వారికి 'ఫలం' కరతలామలకం. 40 రోజులు పారాయణ చేసి ఫలం సిద్ధించని వారు లేరు! నేడు హనుమాన్ చాలీసాను, సుందరకాండను లోకంలో విస్తారంగా, నిస్వార్ధంగా, భక్తి భావముతో, తన్మయతతో కీర్తిస్తున్నారు శ్రీ కొమ్మూరు ఉమాప్రసాద్ గారు. వారు లౌకిక జీవనంలో ఉండగా 'హనుమ' వారినావేశించి వారిచే తమ సేవ చేయించుకుంటున్నాడు. వారికొక ప్రయోజనాపేక్ష లేదు. సుందరకాండ గానము, శ్రీరామకోటి లిఖితము, చాలీసా ప్రచారమే వారి జీవిత లక్ష్యం. కీర్తికోసం, ధనంకోసం ఆశపడి చేసే స్వభావం కాదు వారిది. వారిప్పుడు ఒక 'లక్ష హనుమాన్ చాలీసా' పుస్తకములు ముద్రింపించి భక్తులచే పఠింపజేసి వారికియ్యవలెనని సంకల్పించిరి. హనుమ ప్రేరణము వ్యర్ధము కాదు. జరిగి తీరుతుంది. ఇందులో భాగస్వామ్యము లభించుట కొందరికి మాత్రమే సాధ్యము. అందరూ యిందులో పాల్గొని తరించవలెనని ఆకాంక్షించుచున్నాము. ప్రారంభించేదాకా మన ప్రయత్నం. కానీ తరువాత అది ఎక్కడ ఆగుతుందో, ఎప్పుడు ఆగుతుందో తెలియదు. ఆఖండంగా సాగుతుంది. హనుమయే అనుగ్రహించిన నాడు అడ్డేమిటి ? తప్పక చేయిస్తాడు. సందేహము లేదు. వారు ధన్యతనంది ఎందరినో ధన్యులను చేసే భాగ్యం వారికి లభింప జేయాలని శ్రీ సీతారామచంద్ర ప్రభువును, హనుమను, శ్రీ తులసీదాసు గోసాయి వారినీ ప్రార్థిస్తున్నాను. '''శ్రీమాన్ శ్రీ భాష్యం అప్పలాచార్య స్వామి''' == మనసులోని మాట == భక్తి పెరుగుతున్నది. పర్వదినములలో దేవాలయాలు భక్తులతో నిండుతున్నాయి. అనేక ఆధ్యాత్మిక కేంద్రములు, మాసపత్రికలు, పక్ష పత్రికలు, వార పత్రికల ద్వారా భక్తులకు భగవంతుడి గురించి, భక్తితత్త్వము గురించి తెలియజేస్తూనే ఉన్నాయి. పీఠాధిపతుల వంటివారు తమ పీఠాలు వదలి ప్రజల మధ్యకు వచ్చి తమ ఉపన్యాసముల ద్వారా భక్తులకు అనేక విషయాలను తెలియజేస్తున్నారు. గత 27 సంవత్సరములుగా ఈ సాధకుడు ఇటువంటివి కొన్నింటిని వ్రాసి ఉంచుకొని వాటి ద్వారా సాధనను కొనసాగిస్తూ వెనక్కి తిరిగి చూసుకుంటూ పెద్దవారి ఆశీస్సులతో మనుగడ సాధిస్తున్నాడు. పూర్వము నుండి భక్తులు దీక్షలు చేపట్టడము జరుగుతున్నది. అప్పుడు ‘అంతర్ముఖము’గా సాధనలు చేసేవారు. అక్షర లక్షలుగా మంత్ర పురశ్చరణ చేసేవారు. నైతిక బాధ్యతలు నెరవేరుస్తూ పూజలు, పునస్కారములు, జపములు, హోమములు నియమిత కాలములో నియమిత సమయములలో చేస్తూ ఆధ్యాత్మిక శక్తిని పెంపొందించుకునేవారు. ఇప్పుడు దీక్షలు 'బహిర్ముఖము'గా చేస్తున్నారు. కొద్దిరోజులు బాహ్యమైన ఆడంబరములతో మాల ధరించి 'స్వామి' అని అందరిచేత పిలిపించు కుంటున్నారు. అటువంటివారు తాము అధికులమని భావిస్తూ, ఎక్కువగా మాట్లాడుతూ విలువైన సమయాన్ని కాలక్షేపముతో వృధా చేసుకుంటున్నారు. సూర్యాస్తమయం నుండి రెండు గంటల వరకు గల అమూల్య కాలమును వదలి అసురకాలములో పూజలు మొదలు పెడుతున్నారు. మన సనాతన సాంప్రదాయాలు తెలియకపోవుట చేతను, ఇది తప్పు అని ఎవరూ చెప్పకపోవుట చేతను జరుగుతున్నది. ఇది విమర్శగా భావించవద్దు. ఆర్తి గలవారు, నిజమైన భక్తి కలవారు, ఆరాధనపరులు, సరిఅయిన పద్ధతులు తెలియక అసంతృప్తితో ఉన్నవారు చాలామంది ఉన్నారు. అటువంటి వారి కోసం అనగా ప్రాధమిక దశలో ఉన్న ఈ సాధకుని వంటి వారి కోసం ఈ చిన్న పుస్తకము గురుదేవులు ఆంజనేయస్వామి కరుణతో ముద్రించబడింది. ఈ పుస్తకము సహాయముతో మీ సాధనను కొనసాగించండి. ప్రతీ విషయము మీద, ప్రతి అంశము మీద ఆలోచించి స్మరణ, మనన, నిధి, ధ్యాసలతో ఆధ్యాత్మిక ప్రపంచములో పురోగమించండి. మీ ఆరాధ్యదైవానికి సన్నిహితులు అవండి. ఈ పుస్తకముపై మీ అభిప్రాయాన్ని తెలియజేయండి. అనేక మంగళాశాసనములతో... భగవత్భాగవతదాసుడు '''కొమ్మూరు ఉమాప్రసాద్ భాగవతార్''' == కృతజ్ఞతాంజలులు == మొదటి శ్రీరామకోటి సేకరణ పూర్తి అయిన సందర్భముగా 1986లో పరిచయమైన నాటి నుండి ఈ సాధకుడు తలపెట్టిన ప్రతీ దైవకార్యమునకు మంగళాశాసనములు చేస్తూ తన కుటుంబసభ్యులే కాకుండా భగవంతుని ఆరాధన చేసే వారందరూ తన సంతతే అన్న విశాల భావంతో ఎంతో మందిని ఆదరించి పరమపదమునలంకరించిన శ్రీమాన్ శ్రీభాష్యం అప్పలాచార్య స్వామి వారికీ, 1978 నుండి నేటి వరకు ఈ సాధకునిచే వేలాది కార్యక్రమములు ఏర్పాటు చేసినవారికీ, వేలాది సత్కారములు, వందలాది సన్మానములు చేసినవారికీ, అనేక బిరుదులు ప్రదానము చేసిన వారికీ, వేలాది కార్యక్రమములకు సహకరించిన ఎంతోమంది వాద్య కళాకారులకూ, ఈ చిన్ని పుస్తకములోని సంస్కృత శ్లోకములనూ, వాటి తాత్పర్యములనూ తీర్చిదిద్దిన స్వామిభక్తి పరాయణులు, పూజ్యులు, సజ్జన ధార్మిక వేదిక అధ్యక్షులు అయిన బ్రహ్మశ్రీ పూడిపెద్ది లక్ష్మణమూర్తి గారికీ, ఈ పుస్తకాన్ని యింత అందంగా ముద్రించి యిచ్చి స్వామి సేవకు సహకరిస్తున్న రామకృష్ణ ప్రింటర్సు అధినేత శ్రీ రామకృష్ణ గారికీ, ఈ పుస్తకములను నిత్యానుష్ఠానములో పెట్టుకొని సాధన చేస్తున్న వారికీ, అందరికీ కృతజ్ఞతలు. '''కొమ్మూరు ఉమాప్రసాద్ భాగవతార్''' == శ్రీ హనుమాన్ చాలీసా పుస్తకము ఆవిష్కరణము == [[దస్త్రం:శ్రీ హనుమాన్ చాలీసా పుస్తకము ఆవిష్కరణము - కొమ్మూరు ఉమాప్రసాద్.jpg|thumb|alt=శ్రీ హనుమాన్ చాలీసా పుస్తకము ఆవిష్కరణము - కొమ్మూరు ఉమాప్రసాద్|శ్రీ హనుమాన్ చాలీసా పుస్తకము ఆవిష్కరణము - కొమ్మూరు ఉమాప్రసాద్]] 30 - 08 - 25 న విశాఖ పౌర గ్రంధాలయములో మా శిష్యుడు చి. కిరణ్ కుమార్ ( KK ) తులసిదాస్ హనుమాన్ చాలీసాలోని 40 చరణాలకు గురుదేవులు శ్రీ ఆంజనేయస్వామి వారి దయతో ఆంగ్లములో వ్యాఖ్యానముతో రచించిన పుస్తకము " The King of All Manthras " ఆవిష్కరణ చిత్రములు... -కొమ్మూరు ఉమాప్రసాద్ భాగవతార్ * హనుమాన్ చాలీసా పుస్తకము ఆవిష్కరణము video&photos Link: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/68/book-inaguration-kommuru_umaprasad '''పుస్తకముల ముద్రణలు''' : (1) '''తాత్పర్య సహిత నిత్య ప్రార్థనా శ్లోకములు, హనుమాన్ చాలీసా''' పుస్తకములు 1987 నుండి 1 లక్షా 21 వేలు... (2) భగవత్ సంబంధమైన '''ఆధ్యాత్మిక దర్పణము''' పుస్తకము 1989లో 2 వేలు... (3) '''శ్రీహనుమద్ర్వతకల్పము''' 2010లో 5 వేలు... (4) '''నక్షత్రమాల హనుమాన్ చాలీసా''' 2015 లో 5 వేలు... ముద్రణలు జరిగినవి. (5) '''సనాతన ధర్మ సౌరాభాలు''' '''మూలాలు''' 1. ఆధ్యాత్మిక దర్పణం PDF BOOK LINK: https://archive.org/details/aadhyatmika-darpanam-kommuru-umaprasad/mode/2up 2. Hanumadvrata Kalpamu PDF BOOK LINK: https://archive.org/details/kommuru-umaprasad 3.Sanatana Dharma Sourabhalu PDF BOOK LINK: https://archive.org/details/sanatana-dharma-sourabhalu-kommuru-umaprasad 4. Hanuman Chalisa with Meanings PDF BOOK LINK: https://archive.org/details/hanuman-chalisa-with-meanings-kommuru-umaprasad/mode/1up 5.#భజనామృతం_1#కొమ్మూరు_ఉమాప్రసాద్#శ్రీమారుతీ_సంకీర్తన_బృందం_విశాఖపట్నం video link: https://archive.org/details/bhajans1 6. #భజనామృతం_2#కొమ్మూరు_ఉమాప్రసాద్#శ్రీమారుతీ_సంకీర్తన_బృందం_విశాఖపట్నం video link: https://archive.org/details/bhajans2 7. SUNDARAKANDA DOCUMENTARY VIDEO OF KOMMURU UMA PRASAD BHAGAVATAR LINK: https://archive.org/details/sundarakanda_202407 bltks8zzi7ef2fr9g994tid05ow7t6k 4942565 4942562 2026-08-23T13:43:33Z CommonsDelinker 608 శ్రీ_హనుమాన్_చాలీసా_పుస్తకము_ఆవిష్కరణము_-_కొమ్మూరు_ఉమాప్రసాద్.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942565 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = కొమ్మూరు ఉమాప్రసాద్ | residence = | other_names = | image = | imagesize = | caption = | birth_name = కొమ్మూరు ఉమాప్రసాద్ | birth_date = [[1946]], [[మార్చి 15]] | birth_place = [[విజయనగరం ]] | native_place = | occupation = ఆర్ధిక శాఖ - PORT TRUST | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = హిందూ | wife = | spouse= శ్రీమతి కనకలత | partner = | children = కుమారుడు - కె.ఎస్.డి.రాజేష్ కుమార్తె - రాధిక | father = | mother = | website = | footnotes = | employer = | height = | weight = }} '''కొమ్మూరు ఉమాప్రసాద్''', తండ్రి : భాస్కరరావు, [[విశాఖపట్నం]] '''ఆధ్యాత్మికం:''' 1978 ఆగష్టు నెలలో 'శ్రీ ఆంజనేయస్వామి' మహిమ జూపి ఆధ్యాత్మిక మార్గములోనికి మరల్చి ఈ 40 సం॥ల ఆధ్యాత్మిక జీవనంలో సాధకునికే నమ్మశక్యం కాని ఈ క్రింది బృహత్ కార్యములను నిర్వహింపజేశారు.... శ్రీ హనుమాన్ చాలీసా గానములు : 1978 నుండి భక్తుల కోరికపై 1 నుండి 11, 27 (నక్షత్రమాల), 40, 108 పర్యాయముల వరకు మొత్తము 5 లక్షల వరకు జరిగినవి. సంకీర్తనలు: 1978 నుండి సకల దేవతా సంకీర్తనలు భక్తులచే వంతపాడిస్తూ 5000లకు పైగా జరిగినవి. == సామూహిక శ్రీరామకోటి లిఖిత యజ్ఞము: == 1986లో సంకల్పించబడి 34 కోట్లు శ్రీరామనామములు సేకరింపబడి శ్రీరామకోటి స్థూపములయందు, శ్రీ సీతారాముల విగ్రహ ప్రతిష్ఠాపనలయందు, శ్రీ ఆంజనేయస్వామి విగ్రహ హృదయ స్థానమందు నిక్షిప్తము చేయబడినవి. శ్రీ శివపంచాక్షరీ మంత్ర జప సహిత జ్యోతిర్లింగ అర్చనలు: 100కి పైగా జరిగినవి. శ్రీ సుందరకాండ కథాగానములు : శ్రీ సుందరదాసు ఎం.ఎస్. రామారావు గారి ఆశీస్సులతో 1995 నుండి సందర్భోచిత హావభావ ప్రకటనలతో, వ్యాఖ్యానములతో, దృశ్యము గోచరించు విధముగా మనోధర్మముతో 1 నుండి 9 దినముల వరకు 800 గానములు జరిగినవి. '''మంగళా శాసనము''' తులసీదాసు గోస్వామి మహాభక్తులు! వారు హనుమత్సాక్షాత్కారమును పొందిన ధన్యులు! వారు లౌకికమైన జీవితము నుండి ఆధ్యాత్మిక జీవితములోనికి మారి భక్తితత్పరులై 'శ్రీరామ - హనుమ' దర్శనం పొంది వారి అనుగ్రహము చేత, తమ నుండి ప్రసరించిన దివ్యవాణిచే రామాయణమును గానం చేశారు. అదే తులసీ రామాయణము. గానం అంటే సంగీతముతో ఉండాలనే అనుకుంటారు. అది సరికాదు. వారి ప్రయత్నమక్కరలేకుండా 'రామచంద్ర ప్రభువు', 'హనుమ' వారిచే పలికించినది తులసీ రామాయణము. ఉత్తరదేశంలో తులసీదాసు గారి చేత 'అవధి' భాషలో రచింపబడిన తులసీ రామాయణమే రామాయణముగా ప్రసిద్ధినందినది. అది వారికి పవిత్ర గ్రంధము. అందులోనిదే 'హనుమాన్ చాలీసా'. వాల్మీకి రామాయణములో 'సుందరకాండ' ఎంత శక్తివంతమైన మంత్రముగా భావింపబడుతున్నదో 'హనుమాన్ చాలీసా' అంతే దివ్య మంత్రముగా ఆదరింపబడుతున్నది. దానిని రోజూ 11 సార్లు ఆవృత్తి చేసిన వారికి సర్వారిష్టాలు తొలగి సర్వ శ్రేయములు సమకూరుతాయి. అది ఒక మంత్ర రాజము. దానిని నలుబది రోజులు నిత్యము 11 సార్లు దీక్షతో పఠించిన వారికి ఏ కోరికయైనను నెరవేరుతుంది. సర్వ సంపదలూ లభిస్తాయి. అది ప్రామాణికమైన, పవిత్రమైన దివ్యవాణిగా ప్రకాశిస్తోంది. చదివిన వారికి 'ఫలం' కరతలామలకం. 40 రోజులు పారాయణ చేసి ఫలం సిద్ధించని వారు లేరు! నేడు హనుమాన్ చాలీసాను, సుందరకాండను లోకంలో విస్తారంగా, నిస్వార్ధంగా, భక్తి భావముతో, తన్మయతతో కీర్తిస్తున్నారు శ్రీ కొమ్మూరు ఉమాప్రసాద్ గారు. వారు లౌకిక జీవనంలో ఉండగా 'హనుమ' వారినావేశించి వారిచే తమ సేవ చేయించుకుంటున్నాడు. వారికొక ప్రయోజనాపేక్ష లేదు. సుందరకాండ గానము, శ్రీరామకోటి లిఖితము, చాలీసా ప్రచారమే వారి జీవిత లక్ష్యం. కీర్తికోసం, ధనంకోసం ఆశపడి చేసే స్వభావం కాదు వారిది. వారిప్పుడు ఒక 'లక్ష హనుమాన్ చాలీసా' పుస్తకములు ముద్రింపించి భక్తులచే పఠింపజేసి వారికియ్యవలెనని సంకల్పించిరి. హనుమ ప్రేరణము వ్యర్ధము కాదు. జరిగి తీరుతుంది. ఇందులో భాగస్వామ్యము లభించుట కొందరికి మాత్రమే సాధ్యము. అందరూ యిందులో పాల్గొని తరించవలెనని ఆకాంక్షించుచున్నాము. ప్రారంభించేదాకా మన ప్రయత్నం. కానీ తరువాత అది ఎక్కడ ఆగుతుందో, ఎప్పుడు ఆగుతుందో తెలియదు. ఆఖండంగా సాగుతుంది. హనుమయే అనుగ్రహించిన నాడు అడ్డేమిటి ? తప్పక చేయిస్తాడు. సందేహము లేదు. వారు ధన్యతనంది ఎందరినో ధన్యులను చేసే భాగ్యం వారికి లభింప జేయాలని శ్రీ సీతారామచంద్ర ప్రభువును, హనుమను, శ్రీ తులసీదాసు గోసాయి వారినీ ప్రార్థిస్తున్నాను. '''శ్రీమాన్ శ్రీ భాష్యం అప్పలాచార్య స్వామి''' == మనసులోని మాట == భక్తి పెరుగుతున్నది. పర్వదినములలో దేవాలయాలు భక్తులతో నిండుతున్నాయి. అనేక ఆధ్యాత్మిక కేంద్రములు, మాసపత్రికలు, పక్ష పత్రికలు, వార పత్రికల ద్వారా భక్తులకు భగవంతుడి గురించి, భక్తితత్త్వము గురించి తెలియజేస్తూనే ఉన్నాయి. పీఠాధిపతుల వంటివారు తమ పీఠాలు వదలి ప్రజల మధ్యకు వచ్చి తమ ఉపన్యాసముల ద్వారా భక్తులకు అనేక విషయాలను తెలియజేస్తున్నారు. గత 27 సంవత్సరములుగా ఈ సాధకుడు ఇటువంటివి కొన్నింటిని వ్రాసి ఉంచుకొని వాటి ద్వారా సాధనను కొనసాగిస్తూ వెనక్కి తిరిగి చూసుకుంటూ పెద్దవారి ఆశీస్సులతో మనుగడ సాధిస్తున్నాడు. పూర్వము నుండి భక్తులు దీక్షలు చేపట్టడము జరుగుతున్నది. అప్పుడు ‘అంతర్ముఖము’గా సాధనలు చేసేవారు. అక్షర లక్షలుగా మంత్ర పురశ్చరణ చేసేవారు. నైతిక బాధ్యతలు నెరవేరుస్తూ పూజలు, పునస్కారములు, జపములు, హోమములు నియమిత కాలములో నియమిత సమయములలో చేస్తూ ఆధ్యాత్మిక శక్తిని పెంపొందించుకునేవారు. ఇప్పుడు దీక్షలు 'బహిర్ముఖము'గా చేస్తున్నారు. కొద్దిరోజులు బాహ్యమైన ఆడంబరములతో మాల ధరించి 'స్వామి' అని అందరిచేత పిలిపించు కుంటున్నారు. అటువంటివారు తాము అధికులమని భావిస్తూ, ఎక్కువగా మాట్లాడుతూ విలువైన సమయాన్ని కాలక్షేపముతో వృధా చేసుకుంటున్నారు. సూర్యాస్తమయం నుండి రెండు గంటల వరకు గల అమూల్య కాలమును వదలి అసురకాలములో పూజలు మొదలు పెడుతున్నారు. మన సనాతన సాంప్రదాయాలు తెలియకపోవుట చేతను, ఇది తప్పు అని ఎవరూ చెప్పకపోవుట చేతను జరుగుతున్నది. ఇది విమర్శగా భావించవద్దు. ఆర్తి గలవారు, నిజమైన భక్తి కలవారు, ఆరాధనపరులు, సరిఅయిన పద్ధతులు తెలియక అసంతృప్తితో ఉన్నవారు చాలామంది ఉన్నారు. అటువంటి వారి కోసం అనగా ప్రాధమిక దశలో ఉన్న ఈ సాధకుని వంటి వారి కోసం ఈ చిన్న పుస్తకము గురుదేవులు ఆంజనేయస్వామి కరుణతో ముద్రించబడింది. ఈ పుస్తకము సహాయముతో మీ సాధనను కొనసాగించండి. ప్రతీ విషయము మీద, ప్రతి అంశము మీద ఆలోచించి స్మరణ, మనన, నిధి, ధ్యాసలతో ఆధ్యాత్మిక ప్రపంచములో పురోగమించండి. మీ ఆరాధ్యదైవానికి సన్నిహితులు అవండి. ఈ పుస్తకముపై మీ అభిప్రాయాన్ని తెలియజేయండి. అనేక మంగళాశాసనములతో... భగవత్భాగవతదాసుడు '''కొమ్మూరు ఉమాప్రసాద్ భాగవతార్''' == కృతజ్ఞతాంజలులు == మొదటి శ్రీరామకోటి సేకరణ పూర్తి అయిన సందర్భముగా 1986లో పరిచయమైన నాటి నుండి ఈ సాధకుడు తలపెట్టిన ప్రతీ దైవకార్యమునకు మంగళాశాసనములు చేస్తూ తన కుటుంబసభ్యులే కాకుండా భగవంతుని ఆరాధన చేసే వారందరూ తన సంతతే అన్న విశాల భావంతో ఎంతో మందిని ఆదరించి పరమపదమునలంకరించిన శ్రీమాన్ శ్రీభాష్యం అప్పలాచార్య స్వామి వారికీ, 1978 నుండి నేటి వరకు ఈ సాధకునిచే వేలాది కార్యక్రమములు ఏర్పాటు చేసినవారికీ, వేలాది సత్కారములు, వందలాది సన్మానములు చేసినవారికీ, అనేక బిరుదులు ప్రదానము చేసిన వారికీ, వేలాది కార్యక్రమములకు సహకరించిన ఎంతోమంది వాద్య కళాకారులకూ, ఈ చిన్ని పుస్తకములోని సంస్కృత శ్లోకములనూ, వాటి తాత్పర్యములనూ తీర్చిదిద్దిన స్వామిభక్తి పరాయణులు, పూజ్యులు, సజ్జన ధార్మిక వేదిక అధ్యక్షులు అయిన బ్రహ్మశ్రీ పూడిపెద్ది లక్ష్మణమూర్తి గారికీ, ఈ పుస్తకాన్ని యింత అందంగా ముద్రించి యిచ్చి స్వామి సేవకు సహకరిస్తున్న రామకృష్ణ ప్రింటర్సు అధినేత శ్రీ రామకృష్ణ గారికీ, ఈ పుస్తకములను నిత్యానుష్ఠానములో పెట్టుకొని సాధన చేస్తున్న వారికీ, అందరికీ కృతజ్ఞతలు. '''కొమ్మూరు ఉమాప్రసాద్ భాగవతార్''' == శ్రీ హనుమాన్ చాలీసా పుస్తకము ఆవిష్కరణము == 30 - 08 - 25 న విశాఖ పౌర గ్రంధాలయములో మా శిష్యుడు చి. కిరణ్ కుమార్ ( KK ) తులసిదాస్ హనుమాన్ చాలీసాలోని 40 చరణాలకు గురుదేవులు శ్రీ ఆంజనేయస్వామి వారి దయతో ఆంగ్లములో వ్యాఖ్యానముతో రచించిన పుస్తకము " The King of All Manthras " ఆవిష్కరణ చిత్రములు... -కొమ్మూరు ఉమాప్రసాద్ భాగవతార్ * హనుమాన్ చాలీసా పుస్తకము ఆవిష్కరణము video&photos Link: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/68/book-inaguration-kommuru_umaprasad '''పుస్తకముల ముద్రణలు''' : (1) '''తాత్పర్య సహిత నిత్య ప్రార్థనా శ్లోకములు, హనుమాన్ చాలీసా''' పుస్తకములు 1987 నుండి 1 లక్షా 21 వేలు... (2) భగవత్ సంబంధమైన '''ఆధ్యాత్మిక దర్పణము''' పుస్తకము 1989లో 2 వేలు... (3) '''శ్రీహనుమద్ర్వతకల్పము''' 2010లో 5 వేలు... (4) '''నక్షత్రమాల హనుమాన్ చాలీసా''' 2015 లో 5 వేలు... ముద్రణలు జరిగినవి. (5) '''సనాతన ధర్మ సౌరాభాలు''' '''మూలాలు''' 1. ఆధ్యాత్మిక దర్పణం PDF BOOK LINK: https://archive.org/details/aadhyatmika-darpanam-kommuru-umaprasad/mode/2up 2. Hanumadvrata Kalpamu PDF BOOK LINK: https://archive.org/details/kommuru-umaprasad 3.Sanatana Dharma Sourabhalu PDF BOOK LINK: https://archive.org/details/sanatana-dharma-sourabhalu-kommuru-umaprasad 4. Hanuman Chalisa with Meanings PDF BOOK LINK: https://archive.org/details/hanuman-chalisa-with-meanings-kommuru-umaprasad/mode/1up 5.#భజనామృతం_1#కొమ్మూరు_ఉమాప్రసాద్#శ్రీమారుతీ_సంకీర్తన_బృందం_విశాఖపట్నం video link: https://archive.org/details/bhajans1 6. #భజనామృతం_2#కొమ్మూరు_ఉమాప్రసాద్#శ్రీమారుతీ_సంకీర్తన_బృందం_విశాఖపట్నం video link: https://archive.org/details/bhajans2 7. SUNDARAKANDA DOCUMENTARY VIDEO OF KOMMURU UMA PRASAD BHAGAVATAR LINK: https://archive.org/details/sundarakanda_202407 hhd18uyhznha85enli0abliyi6d8zxz 0 460062 4942560 4851734 2026-08-23T13:43:19Z CommonsDelinker 608 జోగవజ్జుల_దత్తాత్రేయ.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942560 wikitext text/x-wiki {{మూలాలు లేవు}} '''దత్తాత్రేయ''' 1956 జూన్ 1వ తేదీన జన్మించారు. టెంపుల్ ఆల్వాల్ , సికిందరాబాద్ ,తెలంగాణ రాష్ట్రం. వృత్తి వేణుగాన విద్వాంసులు. {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = దత్తాత్రేయ | {{Infobox artist|image= }} | caption = దత్తాత్రేయ | birth_name = దత్తాత్రేయ | birth_date = {{birth date |1956|06|01}} | occupation = వేణుగాన విద్వాంసులు | residence = | other_names = | image = | imagesize =200px | birth_place = [[టెంపుల్ ఆల్వాల్ , ]],[[సికిందరాబాద్]] [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం | native_place = [[దేవుని అలువవాల్]], [[సికిందరాబాద్]] [[తెలంగాణ ]] రాష్ట్రం | death_date = | death_place = | death_cause = | known = వేణుగాన విద్వాంసులు | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = హిందూ | wife = | spouse= శ్యామల | partner = | children = 1.మానస మాధురి 2. సుమన ప్రీతి 3. సమీర సంధ్య | father = జోగవజ్జుల బాబురావు జోషి | mother = రుక్మిణి | website = | footnotes = | employer = | height = | weight = }} '''దత్తాత్రేయ''' రంగారెడ్డిజిల్లా, టెంపుల్ ఆల్వాల్, సికిందరాబాద్ లో బాబురావు జోషి, రుక్మిణి దంపతులకు జన్మించారు. వీరి నాన్న ప్రఖ్యాత హిందుస్తానీ గాయకులు. వీరి కుటుంబీకులు వృత్తి రీత్యా గ్రామ పౌరోహిత్యులు. దత్తాత్రేయ చిన్నప్పటినుండి నాన్న వద్ద హిందుస్తానీ గాత్ర సాధన చేశారు. 18 సంవత్సరాల వరకు గాత్రం సాధన చేసి 1964 వ సంవత్సరంలో ప్రముఖ పండిత్. హరిప్రసాద్ చౌరసియా కచేరి నాన్నతో కలిసి వెళ్లి వారి వేణు వాద్యంతో స్ఫూర్తిని పొంది ఎలాగైనా వేణువు నేర్చుకుందామని నిశ్చయించుకున్నారు. కానీ అప్పట్లో వేణువు నేర్పించే గురువులు లేకపోవడం వల్ల నాన్న పర్యవేక్షణలోనే సంగీత పాఠాలు వేణువుపై స్వయంగా సాధనచేసి రేడియో ఆడిషన్లో ఉత్తీర్ణత పొంది యువవాణి కార్యక్రమం ద్వారా సంగీత ప్రయాణం మొదలుపెట్టారు. ఆ తరువాత ప్రముఖ కర్ణాటక వేణు విద్వాంసులు ఎన్.ఎస్ శ్రీనివాసన్ ఎంతో వాత్సల్యంగా కర్ణాటక సంగీత పాఠాలు చెప్పడం మొదలుపెట్టారు. == జీవిత విశేషాలు == 1980వ సంవత్సరం నుండి ప్రదర్శనలు మొదలుపెట్టారు. మొట్టమొదటిగా హైదరాబాద్ దూరదర్శన్ లో యోగివేమన అనే తెలుగు టెలీ ఫిలింతో మొదలై అనేక కార్యక్రమాల్లో పాల్గొన్నారు. వీరి నాన్నగారు కిరానా ఘరానా సంప్రదాయానికి చెందిన హిందుస్తానీ సంగీత విద్వాంసులగుట చేత శాస్త్రీయ సంగీతం మాత్రమే వాయించమని సినిమా పాటలు వద్దు అని చెప్పేవారు.వీరి నాన్నగారు 1979 వ సంవత్సరంలో మరణించారు. ఆ తరువాత కుటుంబ భారం తనపై పడటంవలన కుటుంబ అవసరాలకొరకు అన్నిరకాలైన ప్రదర్శనలకు వేణువు వాయించడం మొదలుపెట్టారు. అప్పుడు హైదరాబాదులో బాన్సురి వాయించే వారు ఎవరూ లేకపోవుట వలన విరివిగా అవకాశాలు వచ్చాయి. సినిమా రికార్డింగ్స్, స్టేజ్ ప్రోగ్రాములు ఎక్కువగా మొదలయ్యి అనేక కార్యక్రమాలలో పాల్గొన్నారు. 1981 వ సంవత్సరంలో ఒక జూనియర్ కళాశాలలో నాన్ టీచింగ్ స్టాఫ్ గా సెలెక్ట్ అయ్యి ఉద్యోగంలో చేరారు. అదే సమయంలో రికార్డింగ్స్ కూడా చాలా ఎక్కువ అయి సెలవులు దొరకకపోవడం వల్ల ఎంతో ఇబ్బందిపడ్డారు. దీనికి తోడుగా వీరి గురువుగారు ఎన్ ఎస్ శ్రీనివాసన్ గారు ప్రముఖ నృత్య కళాకారులకు కర్ణాటక సంగీతం కూడా వాయిస్తానని చెప్పి వారందరికీ వీరిని పరిచయం చేశారు. ఆ నృత్య కళాకారులు విదేశీ పర్యటనలు నెలల తరబడి చేసేవారు. ఒకసారి 1986లో మూడు నెలలు పాటు సౌత్ ఈస్ట్ కంట్రీస్ వెళ్లవలసి వచ్చి, ఉద్యోగంలో కొనసాగించడం ఇకపై కష్టమని ఆరు సంవత్సరాలుగా చేసిన ఉద్యోగానికి రాజీనామా చేశారు. ఆ తరువాత, సమయం మొత్తం సంగీతానికే కేటాయించుకుని సాధన చేశారు. ఈ ప్రయాణంలో ఎంతోమంది గొప్ప గొప్ప కళాకారులను కలుసుకోవటం, వారితో కలిసి కార్యక్రమాలు చేయడంజరిగింది. == సంగీత ప్రస్థానం== వీరు కలిసిన కొంతమంది ప్రముఖుల్లో గాయకులు పద్మశ్రీ మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ, పద్మశ్రీగులాం అలీ ఖాన్, నృత్య కళాకారులు హైదరాబాదుకు చెందిన శోభా నాయుడు ఉమా రామారావుగారు ఢిల్లీకి చెందిన పద్మశ్రీ రాజారెడ్డి రాధారెడ్డిగారు, పద్మశ్రీ జయ రామారావుగారు, వనశ్రీ జయరామారావు మద్రాస్ కి చెందిన అలర్ మెయిల్ వల్లిగారు ఇలా ఇంకా ఎంతోమంది కళాకారులు. వీరి గురువు శ్రీనివాసన్ గారు ఎన్నో ప్రతిష్టాత్మకమైన ప్రోగ్రామ్ రికార్డింగ్స్ చేసేవారు. వాటికి స్వరాలు రాయడంలో సహకరిస్తుండేవారు. వాటిలో వాటిల్లో ఢిల్లీ నుంచి ప్రసారమయ్యే యుజిసి కార్యక్రమాలు ఎన్నో ఉండేవి. == ఇతర అంశాలు == వీరు ఆల్ ఇండియా రేడియోలో హిందూస్థానీ శాస్త్రీయ సంగీతంలో, లలిత సంగీతం రెండిట్లోనూ గ్రేడెడ్ ఆర్టిస్ట్ గా ఉన్నారు. 45 సంవత్సరాలుగా ఆల్ ఇండియా రేడియో, దూరదర్శన్, ప్రాంతీయ చిత్రాలు, డాక్యుమెంటరీలు స్టేజ్ కార్యక్రమాల్లో పాలుపంచుకున్నారు వీరు 10 వేలకు పైగా ఆడియో ఆల్బమ్సలో వేణువు సహకారం అందించి సంగీతం సమకూర్చారు. చాలామంది ఔత్సాహికులకు వేణువాద్యంలో శిక్షణఇస్తూ వారి అభివృద్ధికి తోడ్పడుతున్నారు. == విదేశీ పర్యటనలు == ఎంతోమంది ప్రఖ్యాతి పొందిన కళాకారులకు వేణు వాద్య సహకారం అందిస్తూ దేశ విదేశాల్లో ప్రదర్శనలు ఇచ్చారు. ఇండియన్ కౌన్సిల్ ఫర్ కల్చర్ రిలేషన్స్, ఢిల్లీ వారి సౌజన్యంతో వేణువాదకుడిగా అనేకమంది కళాకారులతో ఇతర దేశాల్లో ఎన్నో ప్రతిష్టాత్మకమైన అంతర్జాతీయ సంగీత నృత్య ఉత్సవాల్లో పాల్గొన్నారు. * 1983 వ సంవత్సరంలో మొదటిసారిగా మారిష్యస్ దేశానికి. * 1984 సంవత్సరంలో సౌదీస్టు కంట్రీస్ హాంగ్ కాంగ్, మక్కావ్, బ్యాంకాక్, వియత్నాం, కాంబోడియా, లావోస్, సింగపూర్, ఇండోనేషియా. * 1985 వ సంవత్సరంలో అమెరికాలో ఫెస్టివల్ ఆఫ్ ఇండియాఉత్సవం న్యూయార్క్ లో, వాషింగ్టన్ లో. * 1986వ సంవత్సరంలో సౌత్ అమెరికా ప్రతిష్టాత్మకమైన సర్వెంటినో ఫెస్టివల్ * 1993 వ సంవత్సరంలో యూఎస్ఏ హార్వర్డ్ యూనివర్సిటీ ఆధ్వర్యంలో మూడు నెలలు. * 1996 వ సంవత్సరంలో జర్మనీ, స్వీడన్, నార్వే, ఫిన్లాండ్. * 1996 యూఎస్ఏ * 1998 యూఎస్ఏ * 2008 వ సంవత్సరంలో జర్మనీ, ఇటలీ, వెనీస్ * 2006 వ సంవత్సరంలో అమెరికా * 2007 సంవత్సరంలో సౌత్ ఆఫ్రికా జోహాన్నస్ బర్గ్, కేప్ టౌన్, దర్బన్ * 2010 సంవత్సరంలో కెనడా * 2017 వ సంవత్సరంలో రష్యా జార్జియా మొదలైన 25 దేశాలు === సత్కారాలు === * 1996లో గౌరవ హానరరీ సిటిజన్షిప్ ఆఫ్ అమెరికా * 2014లో కంచి ఆస్థాన విధ్వంసుడిగా సన్మాన పొందారు * 2006వ సంవత్సరంలో ఘంటసాల గోల్డ్ మెడల్ == మూలాలు == {{మూలాల జాబితా}} == బయటి లింకులు == * youtube playlist link: https://youtube.com/playlist?list=PL_d1kzIcP-moU2uBXvRlCJSr2Cu-Kk0b-&si=UaqFZD7J4iSMFS16 * Archives videos link: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/32/%23dattatraya_jogavajjula- * NEWS CLIPS VIDEO LINK: https://archive.org/details/my-video-8_20250715 {{Authority control}} d6k4vratj1s9ac2s143d9cwcz9ug3ce 0 462210 4942898 4653588 2026-08-24T07:26:03Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4942898 wikitext text/x-wiki   ఇది భారతదేశంలోని చలనచిత్రోత్సవాల జాబితా. <ref>{{Cite news|url=https://www.scoopwhoop.com/news/10-film-festivals-in-india-that-are-a-must-visit-for-every-cinema-lover/#.yaycosfth|title=10 Film Festivals In India That Are A Must Visit For Every Cinema Lover|last=Dawood|first=Ayub|date=5 November 2015|publisher=[[ScoopWhoop]]|access-date=13 ఆగస్టు 2025|archive-date=18 అక్టోబర్ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211018174436/https://www.scoopwhoop.com/news/10-film-festivals-in-india-that-are-a-must-visit-for-every-cinema-lover/#.yaycosfth|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Film Festivals in India|url=https://www.festivalfocus.org/breakdown/160/India/|access-date=2 August 2018}}</ref> == ఎ. == * అహ్మదాబాద్ అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం * అల్పవిరామ సౌత్ ఏషియన్ షార్ట్ అండ్ డాక్యుమెంటరీ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ == బి. == * బెంగళూరు క్వీర్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ * బెస్ట్ ఫిల్మ్ ఫస్ట్ * బయోస్కోప్ గ్లోబల్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ <ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=Bioscope Global Film Festival 2018|url=http://punjabtourism.gov.in/UploadedFiles/IDIPT(ADB%20Funded%20Project)/bioscopefilmfestival2018.pdf|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=Punjab Tourism}}</ref><ref>{{Cite web|last=|first=|date=8 November 2016|title=LPU is Hosting the Bioscope Global Film Festival 2016|url=http://happenings.lpu.in/lpu-is-hosting-the-bioscope-global-film-festival-2016/|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=Lovely Professional university}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/amritsar/three-day-film-fest-ends-with-award-nite-661432|title=Three-day film fest ends with award nite|last=|first=|date=30 September 2018|work=The Tribune|access-date=16 June 2022|archive-url=|archive-date=|location=India}}</ref><ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=Assortment of regional, global cinema in city Amritsar|url=https://www.tribuneindia.com/news/amritsar/assortment-of-regional-global-cinema-in-city/659905.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20190904075046/https://www.tribuneindia.com/news/amritsar/assortment-of-regional-global-cinema-in-city/659905.html|archive-date=2019-09-04|access-date=|website=The Tribune|url-status=dead}}</ref> * బోధిసత్వ అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం * బాలీవుడ్ అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం <ref>{{Cite web|title=ऑनलाइन आयोजित हुआ फिल्म समारोह:बॉलीवुड इंटरनेशनल फिल्म फेस्टिवल में टीकमगढ़ के धीरू को मिला मेंशन ज्यूरी अवार्ड|url=https://www.bhaskar.com/local/mp/sagar/tikamgarh/news/dhiru-of-tikamgarh-receives-mention-jury-award-at-bollywood-international-film-festival-128053463.html|access-date=24 March 2025}}</ref> * బ్రహ్మపుత్ర వ్యాలీ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ * బ్రింగ్ యువర్ ఓన్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ * [[బెంగళూరు అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం]] == సి. == * చంబల్ అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం, కోట <ref>{{Cite news|url=https://www.bhaskar.com/local/rajasthan/kota/news/rajasthan-kota-chambal-international-film-festival-bollywood-singer-kshitij-tare-suman-the-spark-kota-chapter-kota-chambal-river-front-shauryaghat-award-ceremony-uit-auditorium-rang-karma-kala-sanstha-134382228.html|title=International Film Festival on Chambal River Front: Hindi, English, Marathi and many language films will be shown, Bollywood singers will perform|work=Bhaskar}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://theprint.in/india/chambal-international-film-festival-concludes-in-kota-promotes-filmmaking-in-rajasthan/2476253/|title=Chambal International Film Festival concludes in Kota, promotes filmmaking in Rajasthan|date=2 February 2025|work=The Print}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.patrika.com/kota-news/chambal-film-festival-made-kota-internationally-famous-om-birla-8687797|title=Chambal Film Festival made Kota internationally famous: Om Birla|last=Tiwari|first=Shailendra|date=January 19, 2024|work=Patrika}}</ref> * చెన్నై అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం * చెన్నై ఇంటర్నేషనల్ క్వీర్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ * సినీమెల ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ * కల్ట్ క్రిటిక్ మూవీ అవార్డ్స్ == డి. == * దర్భంగా అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం <ref>{{Cite news|url=https://www.bhaskar.com/bihar/darbhanga/news/international-film-festival-1-to-3-030144-3775434.html|title=अंतरराष्ट्रीय फिल्म महोत्सव 1 से 3 तक|last=Bhaskar|first=Dainik|date=30 January 2019|work=Dainik Bhaskar News|access-date=30 January 2019}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.etvbharat.com/hindi/bihar/city/darbhanga/bollywood-actor-sanjay-mishra-inaugurated-7th-darbhanga-international-film-festival/bh20200208083446025|title='ऑफिस-ऑफिस' के 'शुक्ला जी' याद हैं न, इन दिनों दरभंगा में हैं - film 'Hashtag Gadhavi'}}</ref> * డెవలప్మెంట్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ * ధర్మశాల అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం * డియోరామా అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం * డెహ్రాడూన్ అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం * చిత్రపురి ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ ఇంటర్నేషనల్ == ఎఫ్. == * సినిమాస్ * ఫ్లాష్పాయింట్ హ్యూమన్ రైట్స్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ == జి. == * గ్రేట్ ఇండియన్ ఫిల్మ్ అండ్ లిటరేచర్ ఫెస్టివల్ * [[అంతర్జాతీయ బాలల చలనచిత్రోత్సవం|ది గోల్డెన్ ఎలిఫెంట్]] * గోల్డెన్ జ్యూరీ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ * గువహాటి అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం == హెచ్. == * హైదరాబాద్ బెంగాలీ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ * హైదరాబాద్ అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం == ఐ. == * [[భారత అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం|ఇంటర్నేషనల్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ ఆఫ్ ఇండియా]] * ఇండిపెండెంట్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ ఆఫ్ చెన్నై * ఇండియా ఫిల్మ్ ప్రాజెక్ట్ * ఇండోగ్మా ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ * ఇంటర్నేషనల్ సినిమా ఫెస్టివల్ ఆఫ్ ఇండియా * కేరళ అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం == జె. == * జైపూర్ ఫిల్మ్ మార్కెట్-జెఎఫ్ఎం * జాగరణ్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ * జైపూర్ అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం * జీవికా ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ * జీవికాః ఆసియా లైవ్లీహుడ్ డాక్యుమెంటరీ ఫెస్టివల్ == కె. == * కళాకారి ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ * కాశీష్ ప్రైడ్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ * కోల్కతా అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం * కర్ణాటక యూత్ ఇంటర్నేషనల్ షార్ట్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ == ఎల్. == * లడఖ్ అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం * లేక్సిటీ (LAKECITY) అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం * ఎల్ 'ఏజ్ డి' ఆర్ (L'Age D'or) ఇంటర్నేషనల్ ఆర్ట్ హౌస్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ == ఎం. == * మధుబని ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ <ref>{{Cite news|url=https://www.bhaskar.com/bihar/madhubani/news/first-madhubani-film-festival-2019-organized-aims-to-encourage-regional-film-industry-094616-5827293.html|title=प्रथम मधुबनी फिल्म महोत्सव-2019 का आयोजन, क्षेत्रीय फिल्म उद्योग को प्रोत्साहित करना है उद्देश्य|last=Bhaskar|first=Dainik|date=30 October 2019|work=Dainik Bhaskar|access-date=30 October 2019}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://sanmarglive.com/film-festival-2019-organized-in-madhubani/144570/|title=मधुबनी में फ़िल्म महोत्सव-2019 का हुआ आयोजन|last=Live|first=Sanmarg|date=29 October 2019|work=Sanmarg|access-date=29 October 2019}}</ref> * మామి (MAMI) ముంబై ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ * [[మణికర్ణిక అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం]] * ముంబై అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం * ముంబై మహిళా అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం == ఎన్. == * జాతీయ బాలల చిత్రం * న్యూ ఢిల్లీ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ * జాతీయ సైన్స్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ అండ్ కాంపిటేషన్ == ఓ. == * ఓసియన్స్ సినీఫాన్ ఫెస్టివల్ ఆఫ్ ఆసియా అండ్ అరబ్ సినిమా * వన్ లీఫ్ ఇంటర్నేషనల్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ == పి. == * పాట్నా ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ * పిగ్గీ బ్యాంక్ ఇంటర్నేషనల్ షార్ట్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ * పాండిచ్చేరి అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం * పూణే అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం == ఆర్. == * రాజస్థాన్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ * రాజస్థాన్ అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం == ఎస్. == * ఎస్కెజి అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం-ఎస్ఐఎఫ్ఎఫ్ * షాహు అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం-ఎస్ఐఎఫ్ఎఫ్ * సిగ్న్స్ (SiGNS) ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ * స్మితా పాటిల్ అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం * సైన్ ఇంటర్నేషనల్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ == టి. == * టైగర్లాండ్ ఇండియా ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ * త్రిస్సూర్ అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం * ఠాగూర్ అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం == వి. == * వాడ్ఫెస్ట్ (SiGNS) * వెరైట్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ (కాశ్మీర్) * విబీజీయోర్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ * వింటేజ్ ఇంటర్నేషనల్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ == డబ్ల్యూ. == * వుడ్ పిక్కర్ అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం == మూలాలు == [[వర్గం:జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతీయ సినిమా]] [[వర్గం:సినిమా పురస్కారాలు]] [[వర్గం:సినీ ఉత్సవాలు]] n5tfgtl6qltyai1qjn9t3g5zlpgzxu7 0 463841 4942661 4647923 2026-08-23T15:13:25Z InternetArchiveBot 88395 2 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4942661 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Hay-on-Wye,_taken_from_the_castle.jpg|thumb|వేల్స్, హే-ఆన్-వై లోని హే కాజిల్ పుస్తక దుకాణం, వెనుక రహదారిపై ఇతర పుస్తక దుకాణాలు ఉన్నాయి.]] పుస్తక [[గ్రామం]] లేదా [[పట్టణం]] అనేది అనేక ఉపయోగించిన పుస్తకాలు, లేదా పురాతన పుస్తక దుకాణాలు ఉన్న పట్టణం లేదా గ్రామం. ఈ దుకాణాలు, సాహిత్య ఉత్సవాలు కూడా పుస్తక అభిమానులైన సందర్శకులను ఆకర్షిస్తాయి. కొన్ని పుస్తక పట్టణాలు అంతర్జాతీయ పుస్తక పట్టణ సంస్థ (ఇంటర్నేషనల్ ఆర్గనైజేషన్ ఆఫ్ బుక్ టౌన్)లో సభ్యులుగా ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|title=International Organisation of Book Towns|url=http://www.booktown.net/|website=www.booktown.net|access-date=2025-09-18|archive-date=2023-03-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20230322205914/http://www.booktown.net/|url-status=dead}}</ref> == పుస్తక పట్టణాల జాబితా == [[దస్త్రం:Hobartnymainstreet.jpg|thumb|హోబర్ట్, NY లోని ప్రధాన వీధి వెంట కనిపించే పుస్తక దుకాణాలు]] * బెల్ప్రాట్, స్పెయిన్ (2008) <ref>{{Cite web|title=Bellprat Vila del Llibre|url=http://www.viladelllibre.cat/bellprat|access-date=2 May 2013|publisher=www.viladelllibre.cat}}</ref> * [[పుస్తక గ్రామాలు - భారత దేశం|భిలార్]], [[భారతదేశం|ఇండియా]] (2017) <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/travel/destinations/bhilar-indias-first-book-village-welcomes-you-to-test-your-reading-skills/articleshow/64734558.cms|title=Bhilar, India's first 'book village', welcomes you to test your reading skills|last=Dey|first=Panchali|work=The Times of India|access-date=12 February 2023|issn=0971-8257}}</ref> * బ్లెనావాన్, [[వేల్స్]] (2003-2006) <ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/uk/2003/jun/28/arts.achapterfrombooktown|title=Books open new chapter for Plywood City|last=Kennedy|first=Maev|date=28 June 2003|work=[[The Guardian]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=Goodenough, Mike|date=17 March 2006|title=Blaenafon – The Booktown Experiment Fails|url=http://www.inprint.co.uk/thebookguide/shops/wales/blaenafon_booktown_fails.shtml|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100703153930/http://www.inprint.co.uk/thebookguide/shops/wales/blaenafon_booktown_fails.shtml|archive-date=3 July 2010|website=TheBookGuide}}</ref> * బోర్బీ, [[స్వీడన్]] (2011) <ref>{{Cite web|title=Borrby Bokby – Sveriges första bokby|url=https://borrby-bokby.se/|website=Borrby Bokby}}</ref> * బ్రౌన్విల్లే, నెబ్రాస్కా, US (2004) <ref>{{Cite web|title=Welcome to Brownville Nebraska – Events, News and Info|url=http://brownville-ne.com/welcome-1.html|website=Brownville Nebraska – Merchants of Brownvill|access-date=2025-09-18|archive-date=2022-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20221122123414/http://www.brownville-ne.com/welcome-1.html|url-status=dead}}</ref> * క్లూన్స్, విక్టోరియా, [[ఆస్ట్రేలియా]] (2007) <ref>{{Cite news|url=https://www.weeklytimesnow.com.au/country-living/clunes-turns-a-page-and-celebrates-its-booktown-festival/news-story/7b9aeb5bc1e5a318e04f4e3dca42965d|title=Clunes turns a page and celebrates its Booktown Festival|last=Leggatt|first=Johanna|date=30 April 2014|work=[[Weekly Times]]|access-date=21 March 2025}}</ref> * డాల్మలింగ్టన్, [[స్కాట్లాండ్]] (1997-2005) <ref>{{Cite web|last=Goodenough, Mike|date=11 April 2005|title=Dalmellington Book Town – on the road to nowhere|url=http://www.inprint.co.uk/thebookguide/shops/dalmellington_book_town.php|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110720064018/http://www.inprint.co.uk/thebookguide/shops/dalmellington_book_town.php|archive-date=20 July 2011|website=TheBookGuide}}</ref> * ఎస్క్వెల్బెక్, [[ఫ్రాన్స్]] (2010) <ref>{{Cite web|title=Esquelbook le site d'Esquelbecq, Village du Livre|url=http://www.esquelbook.com|access-date=2 January 2018|website=esquelbook.com|language=fr}}</ref> * ఫెదర్స్టన్, [[న్యూజీలాండ్|న్యూజిలాండ్]] (2015) <ref>{{Cite web|title=Booktown {{!}} Featherston, New Zealand|url=https://www.booktown.org.nz/|access-date=6 June 2020|website=featherston-booktown}}</ref> * హే-ఆన్-వై, వేల్స్ (1962) <ref>{{Cite news|url=http://www.theguardian.com/books/2019/aug/22/richard-booth-obituary|title=Richard Booth obituary|date=22 August 2019|work=[[The Guardian]]|access-date=1 May 2024}}</ref><ref name="CNN2">{{Cite web|author=Dominic Rech|date=31 August 2019|title=The 'mini Trump' who built a kingdom out of books|url=https://www.cnn.com/travel/article/richard-booth-books-hay-on-wye-intl/index.html|access-date=1 May 2024|website=[[CNN]]}}</ref> * హోబర్ట్, [[న్యూయార్క్]], US (2005) <ref>{{Cite web|title=For Those Who Love Books – Home|url=http://www.hobartbookvillage.com|access-date=2 May 2013|publisher=Hobartbookvillage.com}}</ref> * జింబోచో బుక్ టౌన్, [[జపాన్]] (1868) * లా పోబ్లా డి సెగుర్, స్పెయిన్ (2018) <ref>{{Cite web|title=Book town Festival|url=https://www.lapobladesegur.cat/en/festa_fira/book-town-festival/|access-date=12 February 2023|website=Ajuntament de La Pobla de Segur}}</ref> * లంగ్కావి ఇంటర్నేషనల్ బుక్ విలేజ్, [[మలేషియా]] (1997) <ref>{{Cite web|last=Bhattacharya|first=Raj|title=Langkawi International Book Village|url=https://www.langkawi-insight.com/langkawi_0000a9.htm|access-date=16 September 2024|website=Langkawi Insight}}</ref> * మెల్లాసా, స్వీడన్ (2001) <ref>{{Cite web|date=9 February 2012|title=The Book Town in Mellösa|url=http://www.idehjulet.se/bokstaden/english.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120308103539/http://www.idehjulet.se/bokstaden/english.htm|archive-date=8 March 2012}}</ref> * మాంట్మోరిల్లాన్, [[ఫ్రాన్స్]] (2000) <ref name="Johnson2018">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=YN9aDwAAQBAJ|title=Book Towns|last=Alex Johnson|date=5 April 2018|publisher=Frances Lincoln (White Lion 2)|isbn=978-1-78101-242-0|page=90}}</ref> * మోంటోలియు, ఫ్రాన్స్ (1991) * పజు బుక్ సిటీ, [[దక్షిణ కొరియా|దక్షిణ కొరియా (]]1989) * రెడు, [[బెల్జియం]] (1984) <ref name="CNN2" /> * సెడ్బర్గ్, [[ఇంగ్లాండు|ఇంగ్లాండ్]] (2003) <ref>{{Cite web|title=Our Book Town Story|url=https://www.sedbergh.org.uk/book-town/our-book-town-story/|access-date=1 May 2024|website=Visit Sedbergh}}</ref> * టోర్ప్, [[డెన్మార్క్]] (2006) <ref>{{Cite news|url=https://www.torupbogby.dk/|title=Velkommen til Torup Bogby|work=torupbogby.dk|access-date=1 May 2024|language=da|trans-title=Welcome to Torup Bogby}}</ref> * ఉరుయానా, [[స్పెయిన్]] (2007) <ref>{{Cite web|title=Turismo Provincia de Valladolid|url=http://www.diputaciondevalladolid.es/villadellibro/presentacion.shtml|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121105181715/http://www.diputaciondevalladolid.es/villadellibro/presentacion.shtml|archive-date=5 November 2012|access-date=2 May 2013|publisher=Diputaciondevalladolid.es}}</ref> * టింబక్టు, మాలి <ref name="CNN2" /> == ఇవి కూడా చూడండి == * యునెస్కో వరల్డ్ బుక్ క్యాపిటల్ (2001) == బాహ్య లింకులు == * [http://www.booktown.net/ ఇంటర్నేషనల్ ఆర్గనైజేషన్ ఆఫ్ బుక్ టౌన్స్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230322205914/http://www.booktown.net/ |date=2023-03-22 }} * [http://www.viladelllibre.cat/ కాటలోనియా ఆర్గనైజేషన్ ఆఫ్ బుక్ టౌన్స్] == మూలాలు == [[వర్గం:పుస్తకాలు]] [[వర్గం:గ్రామాలు]] [[వర్గం:గ్రంథాలయాలు]] i6cq8ihch3gmqsajjfm87at1bhhc7uu 0 465374 4942561 4837899 2026-08-23T13:43:22Z CommonsDelinker 608 శ్రీ_విద్యా_స్వరూపానందగిరి_స్వామి.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942561 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = విద్యాస్వరూపానంద స్వామి | image = | birth_name = గోపాల్ | birth_date = 1932 | birth_place = రేపల్లె | occupation = ఆధ్యాత్మికవేత్త, బహుభాషాకోవిదుడు | religion = హిందూ మతము }} '''శ్రీ విద్యా స్వరూపానందగిరి స్వామి''' ప్రస్తుత [[శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమం|శుకబ్రహ్మాశ్రమ]] పీఠాధిపతి. == జీవిత విశేషాలు == ఈయన 1932 సంవత్సరం అంగీరస చైత్ర శుద్ధ పాడ్యమి నాడు జన్మించాడు. పూర్వాశ్రమంలో పేరు గోపాల్. 1943 జూలై నుంచి 1950 ఏప్రిల్ వరకు శ్రీవ్యాసాశ్రమంలో గురుకులవాసం చేశాడు. 1949లో [[విద్యా ప్రకాశానందగిరి స్వామి|శ్రీ విద్యాప్రకాశానందగిరి]] స్వాములవారి వద్ద మంత్ర దీక్ష స్వీకరించాడు. 1950 లో సంస్కృత ప్రవేశపరీక్షలో ఉత్తీర్ణత సాధించాడు. అదే సంవత్సరంలో శ్రీ శుకబ్రహ్మఆశ్రమములో బ్రహ్మచారిగా ప్రవేశించాడు. 1963 నుండి వేదాంత భేరి మాసపత్రిక సంపాదకత్వ బాధ్యతలు చేపట్టాడు. కృష్ణానది తీరం (రేపల్లె సమీపం) లో ఉపనయనం - 1965 పరమార్థ నికేతన్ - ఋషికేశ్ - (హిమాలయాలలో) అధ్యయనం, తపోజీవనం ప్రారంభం -1965 నుంచి 1968 వరకు ప్రయాగ వారి హిందీ సాహిత్యరత్న ఉత్తీర్ణత 1967 తిరుపతి కేంద్రీయ సంస్కృత విద్యాపీఠములో వేదాంత శాస్త్ర పట్టభద్రత 1971 తిరుపతిలో శ్రీ మలయాళ సద్గురు సేవా సమాజ స్థాపన 1970 తిరుపతిలో సంస్కృత ప్రాథమికోన్నత విద్యాలయ స్థాపన 1973 'సద్గురువాణి' పత్రికా స్థాపక, సంపాదకత్వం 1979 శ్రీ వ్యాసాశ్రమ మేనేజరుగా, విద్యాలయ కరెస్పాండెంటు గా 1974 నుంచి 1984 వరకు శ్రీ వేంకటేశ్వర విశ్వవిద్యాలయం లో సంస్కృత M.A., ఉత్తీర్ణత -1990 సన్యాసాశ్రమ స్వీకారం (శ్రీ విద్యాప్రకాశానందగిరి స్వాముల వారి వద్ద) 1994 మే లో శ్రీ శుకబ్రహ్మఆశ్రమ ఉత్తరాధికారిగా నియామకం - 1996 ఏప్రిల్ 12వ తేది శ్రీ శుకబ్రహ్మఆశ్రమ పీఠ ఆధిపత్య స్వీకారం 1998 ఏప్రిల్ 12 వ తేది. శ్రీస్వాముల వారు వ్రాసిన పుస్తకాలు గూఢార్థ దీపిక, ఉపనిషత్కథలు, వేద సదస్సు, పతంజలి యోగ సుధాకరం. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} ammhjv2nnnvd09v98xxattmxltaa7w1 0 466191 4942804 4690654 2026-08-24T01:10:02Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* */ మూలం చేర్చాను 4942804 wikitext text/x-wiki {{Short description|భారత ప్రభుత్వ ఉపాధ్యాయురాలు, యూట్యూబ్‌ ద్వారా పాఠాలు బోధించే టీచర్‌}} {{Use dmy dates|date=నవంబరు 2025}} {{Infobox person | name = బొంపల్లి భవానీ | image = | alt = | caption = | birth_place = గాంధారి మండలం, [[నిజామాబాద్ జిల్లా]], [[తెలంగాణ]] | nationality = భారతీయురాలు | occupation = ప్రభుత్వ ఉపాధ్యాయురాలు, యూట్యూబర్‌ | known_for = విద్యార్థులకు యూట్యూబ్‌ ద్వారా పాఠాలు బోధించడం | awards = జాతీయ ఉత్తమ ఉపాధ్యాయురాలు అవార్డుకు రాష్ట్ర ప్రభుత్వ ప్రతిపాదన (2025) }} '''బొంపల్లి భవానీ''' తెలంగాణ రాష్ట్రానికి చెందిన ప్రభుత్వ ఉపాధ్యాయురాలు. విద్యార్థులకు సులభంగా అర్థమయ్యేలా పాఠాలు బోధించే ఆమె విధానం విశేషంగా ప్రశంసలు పొందింది. [[యూట్యూబ్]]‌ ద్వారా పాఠాలు అందిస్తూ విద్యార్థుల్లో ఆసక్తిని పెంచిన భవానీ, తెలంగాణ ప్రభుత్వం ప్రతిపాదించిన జాతీయ ఉత్తమ ఉపాధ్యాయురాలు అవార్డు కోసం ఎంపికయ్యారు.<ref name="ETV">{{Cite web |title=ఈ పంతులమ్మ టీచింగ్ స్టైలే వేరు! |url=https://www.etvbharat.com/telangana/state |website=ETV Bharat Telangana |date=16 August 2025 |access-date=2 November 2025 }}{{Dead link|date=డిసెంబర్ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|last=ABN|date=2026-08-23|title=పిల్లల ప్రేమే నడిపిస్తోంది|url=https://www.andhrajyothy.com/2026/navya/health-tips/telangana-teacher-bhavani-wins-national-best-teacher-honour-inspired-by-love-for-students-1551954.html|access-date=2026-08-24|website=Andhrajyothy Telugu News|language=te}}</ref> ==ప్రారంభ జీవితం== బొంపల్లి భవానీ [[కామారెడ్డి జిల్లా]] జిల్లాలోని [[గాంధారి మండలం (కామారెడ్డి జిల్లా)|గాంధారి మండలంకు]] చెందినవారు. విద్యపై ఆసక్తితో ఉపాధ్యాయ వృత్తిని చేపట్టారు. ==వృత్తి జీవితం== 2018లో ఆమె గాంధారి ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలకు బదిలీపై చేరారు. ఆ సమయంలో ఆ పాఠశాలలో విద్యార్థుల సంఖ్య కేవలం 40 మాత్రమే ఉండేది. ప్రైవేటు పాఠశాలలకు వెళ్లిన విద్యార్థుల తల్లిదండ్రులను కలసి ప్రభుత్వ పాఠశాలల్లో కూడా నాణ్యమైన విద్య అందిస్తామని నమ్మబలికారు. ఆమె కృషితో ఆ పాఠశాలలో విద్యార్థుల సంఖ్య 140కు పెరిగింది.<ref name="ETV" /> ==యూట్యూబ్‌ ద్వారా బోధన== విద్యార్థులకు సులభంగా అర్థమయ్యేలా బోధించాలనే ఉద్దేశ్యంతో భవానీ 2023లో '''Bompelly Bhavani''' అనే యూట్యూబ్‌ ఛానల్‌ను ప్రారంభించారు. గణితం, సైన్స్‌, ఆంగ్లం వంటి విషయాలను సులభమైన పద్ధతుల్లో వివరించే వీడియోలను రూపొందించి అప్‌లోడ్‌ చేస్తున్నారు. ప్రస్తుతం ఆ ఛానల్‌కు 6.18 లక్షల మంది సబ్‌స్క్రైబర్లు, 29.1 కోట్ల వ్యూస్‌ ఉన్నాయి.<ref name="ETV" /> ‘'''అవలీలగా భాగహారం'''’ అనే వీడియోకే 1.5 కోట్ల వ్యూస్‌ రావడం ఆమె బోధన పద్ధతికి గుర్తింపుగా నిలిచింది.<ref>{{Cite web|last=telugu|first=NT News|date=2024-01-10|title=లెక్కలంటే.. లెక్కేలేదు!|url=https://www.ntnews.com/success-story/bompelly-bhavani-success-1425694|access-date=2025-11-02|website=www.ntnews.com|language=te}}</ref> ==పోటీ పరీక్షల బోధన== పోటీ పరీక్షలకు సిద్ధమయ్యే అభ్యర్థుల కోసం ఆమె '''Competitive Exams (Bompelly Bhavani)''' పేరుతో మరో యూట్యూబ్‌ ఛానల్‌ నిర్వహిస్తున్నారు. ఆ ఛానల్‌కి 1.6 లక్షల మంది సబ్‌స్క్రైబర్లు ఉన్నారు. ఇప్పటివరకు 372 వీడియోలను రూపొందించి వాటికి 2.4 కోట్ల వీక్షణలు లభించాయి.<ref name="ETV" /> ==విద్యార్థుల తల్లిదండ్రులతో అనుసంధానం== విద్యార్థుల తల్లిదండ్రుల సెల్‌ఫోన్‌ నంబర్లతో వాట్సాప్‌ గ్రూప్‌లను ఏర్పాటు చేసి, పిల్లల అభ్యాస ప్రగతిని ఎప్పటికప్పుడు పంచుకుంటున్నారు. ==గౌరవాలు== * 2025లో తెలంగాణ ప్రభుత్వం ఆమె పేరును '''జాతీయ ఉత్తమ ఉపాధ్యాయురాలు పురస్కారం'''కి ప్రతిపాదించింది.<ref name="ETV" /> ==బయటి లింకులు== * [https://www.youtube.com/@BompellyBhavani Bompelly Bhavani – అధికారిక యూట్యూబ్‌ ఛానల్‌] * [https://www.youtube.com/@CompetitiveExamsBompellyBhavani Competitive Exams (Bompelly Bhavani) – యూట్యూబ్‌ ఛానల్‌] ==మూలాలు== {{Reflist}} [[వర్గం:భారతీయ ఉపాధ్యాయులు]] [[వర్గం:తెలంగాణ మహిళలు]] [[వర్గం:యూట్యూబర్లు]] [[వర్గం:కామారెడ్డి జిల్లా వ్యక్తులు]] [[వర్గం:ప్రభుత్వ ఉపాధ్యాయులు]] 94n7kmqnktrbixzjjjiqfbnzllec8ge 0 469427 4942553 4853506 2026-08-23T13:43:01Z CommonsDelinker 608 Daiva_prarthana.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942553 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist|image= [[దస్త్రం:Gita makarandamu.jpg|thumb|alt=Gita makarandamu|గీతా మకరందము]] }} '''గీతా మకరందము ''' [[శ్రీకాళహస్తి]]లోని [[శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమం|శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమ]] వ్యవస్థాపకుడైన [[విద్యా ప్రకాశానందగిరి స్వామి]] [[భగవద్గీత]]పై రచించిన గ్రంథం. విద్యాప్రకాశానంద గిరి స్వామి తన జీవితకాలంలో తన ఆశ్రమంలోనే కాక ఊరూరా తిరుగుతూ భగవద్గీతపై అనేక ఉపన్యాసాలు ఇచ్చాడు. నూరు గీతా జ్ఞానయజ్ఞాలు చేశాడు. వాటి సారమే ఈ గ్రంథం. 1000 పేజీలకు పైబడిన ఈ గ్రంథంలో భగవద్గీతలోని మూల శ్లోకము, ప్రతి శ్లోకానికి అవతారిక, ప్రతిపదార్థం, తాత్పర్యం, వ్యాఖ్యానం, ప్రశ్నోత్తరాలు, ఇంకా గీతను గూర్చి పలు వివరణలు ఉంటాయి. మొదటి 100 పేజీలలో గీతా తత్వాన్ని సులభంగా బోధించే పాఠ్యం ఉంటుంది. ఈ పుస్తకం తెలుగులోనే కాక, ఆంగ్ల, తమిళ, కన్నడ భాషల్లో కూడా లభ్యం అవుతుంది.<ref>{{Cite web|date=2024-04-28|title=Books|url=https://www.srisukabrahmashram.org/p/books.html|access-date=2024-12-02|website=srisukabrahmashram|language=en}}</ref> భారతదేశంలో ''మెట్రోమ్యాన్'' గా ప్రసిద్ధుడైన [[ఇ.శ్రీధరన్|ఇ. శ్రీధరన్]] భవవద్గీత గురించి అధ్యయనం చేయడానికి ఈ పుస్తకం ఆంగ్ల అనువాదాన్ని చదువుతానని చెప్పాడు.<ref>{{Cite web|last=P|first=Venkata sriram|date=2016-12-02|title=[Advaita-l] Gita and westerners comments|url=https://www.advaita-vedanta.org/archives/advaita-l/2016-December/043556.html|access-date=2024-12-02}}</ref> {{Infobox artist|image= [[దస్త్రం:కృతజ్ఞత.jpg|thumb|alt=కృతజ్ఞత|కృతజ్ఞత]] }} ==పరిచయము == {{Infobox artist|image=[[File:SWAMI VIDYAPRAKASHANANDA GIRI BOOKS.jpg|thumb|SWAMI VIDYAPRAKASHANANDA GIRI BOOKS]]}} {{Infobox artist|image=[[File:SWAMI VIDYAPRAKASHANANDA GIRI VIDEOS.jpg|thumb|SWAMI VIDYAPRAKASHANANDA GIRI VIDEOS]]}} మకరంద మనగా తేనె. భగవద్గీత తేనెవలె సుమధురమై, ఆహ్లాదకరమై, తాపహారకమై యొప్పుటచే మకరందమను పేరు దానికి చేర్చబడినది. తేనెకు రోగవినాశకర శక్తియు మిక్కుటముగ కలదు. కనుకనే ఔషధములలో దానిని ఎక్కువగా వాడుచుందురు. అట్లే గీతయను మకరందమును సేవించినవారికిన్ని భవరోగము సంపూర్ణముగ తొలగిపోగలదు. మధుపము అనేక పుష్పములనుండి సేకరించి తేనెను సమకూర్చుకొనులాగున శ్రీకృష్ణపరమాత్మయు ఉపనిషత్తులను వివిధ కుసుమరాసులనుండి గీతామకరందమును వెలికిదీసి లోకమునకు ప్రసాదించిరి. ఇది ధర్మ్యామృతమ' ని భగవానుడే గీతయందు సెలవిచ్చిరిగదా! కాబట్టి అమృతతుల్యమై, జనన మరణరూప భవతాపములను నిర్మూలించి వేయునట్టి ఈ భగవన్ముఖారవింద సంజనితమగు గీతామకరందమును ముముక్షువులు తనివితీర పానముచేసి కృతార్థులగుదురు గాక! దక్షిణకాశియని ప్రసిద్ధికెక్కిన శ్రీకాళహస్తి పుణ్యక్షేత్రమున సువర్ణముఖీ నదీతీరమున 'శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమము' అను నొక చక్కని యాశ్రమమును స్థాపించి ఆధ్యాత్మికసేవ నొనర్చుచున్న శ్రీ శ్రీ శ్రీ విద్యాప్రకాశానందగిరి స్వాములవారు గీతామకరందమను పేరిట గీతకు విపులమగు వ్యాఖ్యను వ్రాసియుండిరి. దానినే ఈ గ్రంథరూపమున ప్రకటించుచున్నాము. ఈ గ్రంథమునందు మూలశ్లోకము,ప్రతిపదార్ధము, తాత్పర్యము, వ్యాఖ్యానములే కాక గీతాపాఠకులకు అత్యవసరములైనట్టి పెక్కు ఇతర విషయములున్ను ప్రారంభమున తెలుపబడినవి. సామాన్యముగ వాడుకలో నున్న (వరాహపురాణాంతర్గతమగు) గీతామాహాత్మ్యములు కూడ తాత్పర్యసహితముగ నిందు ప్రకటింపబడినవి. ఇంకను గీతను జపించు పద్ధతి, పారాయణము సలుపు విధానము మున్నగునవి యన్నియు విపులముగ ఇందు పేర్కొనబడినవి. గీత మంత్రమయము; గీతయందలి ప్రతిశ్లోకమున్ను ఒక మహామంత్రమే. ఏ యే శ్లోకమును ఎన్ని పర్యాయములు ఎన్ని రోజులు జపము చేసినచో ఎట్టి ఫలితము చేకూరగలదో ఈ గ్రంథమున చక్కగ విశదీకరింపబడినది. లౌకిక, పారమార్థిక ఫలితములకు అవసరములైనట్టి ఒపసాధనలు వేజ్వేఱుగ నిందు తెలుపబడినప్పటికిని, ఆధ్యాత్మిక గమ్యమును శీఘ్రముగ జేరవలెనను తలంపు గల ముముక్షువు వైరాగ్యోపేతుడై, లౌకికఫలములను కాంక్షింపక పరమార్థ ఫలితముల కొరకే తీవ్రతర యత్నములను గావించవలెను. నిరంతరము స్మృతిపథమున నుంచుకొనుటకై కొన్ని గీతా వాక్యములున్ను ప్రత్యేకముగ ఈ గ్రంథమున తెలుపబడినవి. అధ్యాయక్రమముగ కథారూపమున చిత్రించబడిన గీతాపారాయణ ఫలము (పద్మపురాణాంతర్గతమైనది) ఇచ్చట సంక్షేపముగ నుల్లేఖింపబడినది. ఈ గీతాగ్రంథ ప్రారంభమునందు శ్రీ స్వాములవారు వ్రాసినట్టి విపులమగు ఉపోద్ఘాతమున్ను గలదు. అందు గీతయొక్క ముఖ్యాశయము, గీతాతత్త్వము, గీతోక్తసాధనలు మున్నగునవి లెస్సగ ప్రస్ఫుటీకరింపబడినవి. పాఠకుల సౌకర్యార్ధము గ్రంథము యొక్క చివర శ్లోకానుక్రమణికయున్ను చేర్చబడినది. {{Infobox artist|image= }} == దైవప్రార్థన== [[దస్త్రం:DaivaprarthanaGITAMAKARANDAMVidyaprakashananda.ogg|thumb|alt=DaivaprarthanaGITAMAKARANDAMVidyaprakashananda|DaivaprarthanaGITAMAKARANDAMVidyaprakashananda]] కరుణామూర్తియగు దేవా ! మా చిత్తము సర్వకాల సర్వావస్థలయందును నీ పాదారవిందములయందు లగ్నమై అచంచలమైన భక్తితో కూడియుండునట్లు అనుగ్రహింపుము. పరమదయానిధీ ! ప్రాతఃకాలమున నిద్రలేచినది మొదలు మరల పరుండు వఱకును మనోవాక్కాయలచే మా వలన ఎవరికిని అపకారము కలుగకుండు నట్లును, ఇతర ప్రాణికోట్లకు ఉపకారము చేయులాగునను సద్భుద్ధిని దయచేయుము. సచ్చిదానందమూర్తీ ! నిర్మలాత్మా!. మా యంతఃకరణమునందు ఎన్నడును ఏవిధమైన దుష్టసంకల్పముగాని, విషయ వాసనగాని, అజ్ఞానవృత్తిగాని, తొరబడకుండునట్లు దయతో అనుగ్రహింపుము | వేదాంతవేద్యా ! అభయస్వరూపా! మా యందు భక్తి, జ్ఞాన, వైరాగ్య బీజము లంకురించి శీఘ్రముగ ప్రవృద్ధము లగునట్లు ఆశీర్వదింపుము!మఱియు ఈ జన్మమునందే కడతేరి నీ సాన్నిధ్యమున కేతెంచుటకు వలసిన శక్తి సామర్ధ్యములను కరుణతో నొసంగుము. దేవా! నీవు భక్త వత్సలుడవు ! దీనుల పాలిటి కల్పవృక్షస్వరూపుడవు నీవు తప్ప మాకింకెవరు దిక్కు? నిన్ను ఆశ్రయించితిమి. అసత్తునుండి సత్తునకు గొనిపొమ్ము! తమస్సు నుండి జ్యోతిలోనికి తీసికొనిపొమ్ము! మృత్యువునుండి అమృతత్వమును పొందింప జేయుము. ఇదే మా వినతి. అనుగ్రహింపుము. నీ దరి జేర్చుకొనుము. పాహిమాం, పాహిమాం, పాహిమాం పాహి ఓం తత్ సత్ (ఈ ప్రార్ధనను ఎవరు ప్రతిదినము నియమముతప్పక ఉదయము నిద్రలేచునపుడును, రాత్రి పరుండబోవునపుడును మనస్ఫూర్తిగా పఠించుదురో, అట్టివారికి జీవితమునందేలాటి దోషములున్ను కలుగకుండుటయేగాక భగవంతునియొక్క అనుగ్రహమునకున్ను వారు పాత్రులు కాగలరు.). * దైవప్రార్థన - గీతామకరందము గ్రంధములో 15వ పేజీ లో ఇవ్వబడినది. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == బయటి లింకులు == * [https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/4/gitamakarandam-book ఆర్కైవ్.ఆర్గ్ లో గీతా మకరందము పుస్తక ప్రతి] * [https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/11/gitamakarandam-grandhapathanam గీతా మకరందము గ్రంధపఠనము వీడియోలు] * [https://archive.org/details/sri-sukh-brahmma-ashramam-sri-kalahasthi-ap-guru-peetam-1st-march-2026-etv-life-spiritual '''Sri Sukha Brahmma Ashramam, Sri Kalahasthi''', AP Guru Peetam Archive video link] * [https://archive.org/details/@hindu_devotional4/lists/1/sri-shukabrahma-ashramam%23swami_vidyaprakashananda_giri '''Sri Sukha Brahmma Ashramam, Sri Kalahasthi''' videos Internet Archive Org. Link] [[వర్గం:తెలుగు పుస్తకాలు]] lvow28mlh5baoyhgfc8qr5ebafh1wyf 4942555 4942553 2026-08-23T13:43:08Z CommonsDelinker 608 కృతజ్ఞత.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942555 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist|image= [[దస్త్రం:Gita makarandamu.jpg|thumb|alt=Gita makarandamu|గీతా మకరందము]] }} '''గీతా మకరందము ''' [[శ్రీకాళహస్తి]]లోని [[శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమం|శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమ]] వ్యవస్థాపకుడైన [[విద్యా ప్రకాశానందగిరి స్వామి]] [[భగవద్గీత]]పై రచించిన గ్రంథం. విద్యాప్రకాశానంద గిరి స్వామి తన జీవితకాలంలో తన ఆశ్రమంలోనే కాక ఊరూరా తిరుగుతూ భగవద్గీతపై అనేక ఉపన్యాసాలు ఇచ్చాడు. నూరు గీతా జ్ఞానయజ్ఞాలు చేశాడు. వాటి సారమే ఈ గ్రంథం. 1000 పేజీలకు పైబడిన ఈ గ్రంథంలో భగవద్గీతలోని మూల శ్లోకము, ప్రతి శ్లోకానికి అవతారిక, ప్రతిపదార్థం, తాత్పర్యం, వ్యాఖ్యానం, ప్రశ్నోత్తరాలు, ఇంకా గీతను గూర్చి పలు వివరణలు ఉంటాయి. మొదటి 100 పేజీలలో గీతా తత్వాన్ని సులభంగా బోధించే పాఠ్యం ఉంటుంది. ఈ పుస్తకం తెలుగులోనే కాక, ఆంగ్ల, తమిళ, కన్నడ భాషల్లో కూడా లభ్యం అవుతుంది.<ref>{{Cite web|date=2024-04-28|title=Books|url=https://www.srisukabrahmashram.org/p/books.html|access-date=2024-12-02|website=srisukabrahmashram|language=en}}</ref> భారతదేశంలో ''మెట్రోమ్యాన్'' గా ప్రసిద్ధుడైన [[ఇ.శ్రీధరన్|ఇ. శ్రీధరన్]] భవవద్గీత గురించి అధ్యయనం చేయడానికి ఈ పుస్తకం ఆంగ్ల అనువాదాన్ని చదువుతానని చెప్పాడు.<ref>{{Cite web|last=P|first=Venkata sriram|date=2016-12-02|title=[Advaita-l] Gita and westerners comments|url=https://www.advaita-vedanta.org/archives/advaita-l/2016-December/043556.html|access-date=2024-12-02}}</ref> {{Infobox artist|image= }} ==పరిచయము == {{Infobox artist|image=[[File:SWAMI VIDYAPRAKASHANANDA GIRI BOOKS.jpg|thumb|SWAMI VIDYAPRAKASHANANDA GIRI BOOKS]]}} {{Infobox artist|image=[[File:SWAMI VIDYAPRAKASHANANDA GIRI VIDEOS.jpg|thumb|SWAMI VIDYAPRAKASHANANDA GIRI VIDEOS]]}} మకరంద మనగా తేనె. భగవద్గీత తేనెవలె సుమధురమై, ఆహ్లాదకరమై, తాపహారకమై యొప్పుటచే మకరందమను పేరు దానికి చేర్చబడినది. తేనెకు రోగవినాశకర శక్తియు మిక్కుటముగ కలదు. కనుకనే ఔషధములలో దానిని ఎక్కువగా వాడుచుందురు. అట్లే గీతయను మకరందమును సేవించినవారికిన్ని భవరోగము సంపూర్ణముగ తొలగిపోగలదు. మధుపము అనేక పుష్పములనుండి సేకరించి తేనెను సమకూర్చుకొనులాగున శ్రీకృష్ణపరమాత్మయు ఉపనిషత్తులను వివిధ కుసుమరాసులనుండి గీతామకరందమును వెలికిదీసి లోకమునకు ప్రసాదించిరి. ఇది ధర్మ్యామృతమ' ని భగవానుడే గీతయందు సెలవిచ్చిరిగదా! కాబట్టి అమృతతుల్యమై, జనన మరణరూప భవతాపములను నిర్మూలించి వేయునట్టి ఈ భగవన్ముఖారవింద సంజనితమగు గీతామకరందమును ముముక్షువులు తనివితీర పానముచేసి కృతార్థులగుదురు గాక! దక్షిణకాశియని ప్రసిద్ధికెక్కిన శ్రీకాళహస్తి పుణ్యక్షేత్రమున సువర్ణముఖీ నదీతీరమున 'శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమము' అను నొక చక్కని యాశ్రమమును స్థాపించి ఆధ్యాత్మికసేవ నొనర్చుచున్న శ్రీ శ్రీ శ్రీ విద్యాప్రకాశానందగిరి స్వాములవారు గీతామకరందమను పేరిట గీతకు విపులమగు వ్యాఖ్యను వ్రాసియుండిరి. దానినే ఈ గ్రంథరూపమున ప్రకటించుచున్నాము. ఈ గ్రంథమునందు మూలశ్లోకము,ప్రతిపదార్ధము, తాత్పర్యము, వ్యాఖ్యానములే కాక గీతాపాఠకులకు అత్యవసరములైనట్టి పెక్కు ఇతర విషయములున్ను ప్రారంభమున తెలుపబడినవి. సామాన్యముగ వాడుకలో నున్న (వరాహపురాణాంతర్గతమగు) గీతామాహాత్మ్యములు కూడ తాత్పర్యసహితముగ నిందు ప్రకటింపబడినవి. ఇంకను గీతను జపించు పద్ధతి, పారాయణము సలుపు విధానము మున్నగునవి యన్నియు విపులముగ ఇందు పేర్కొనబడినవి. గీత మంత్రమయము; గీతయందలి ప్రతిశ్లోకమున్ను ఒక మహామంత్రమే. ఏ యే శ్లోకమును ఎన్ని పర్యాయములు ఎన్ని రోజులు జపము చేసినచో ఎట్టి ఫలితము చేకూరగలదో ఈ గ్రంథమున చక్కగ విశదీకరింపబడినది. లౌకిక, పారమార్థిక ఫలితములకు అవసరములైనట్టి ఒపసాధనలు వేజ్వేఱుగ నిందు తెలుపబడినప్పటికిని, ఆధ్యాత్మిక గమ్యమును శీఘ్రముగ జేరవలెనను తలంపు గల ముముక్షువు వైరాగ్యోపేతుడై, లౌకికఫలములను కాంక్షింపక పరమార్థ ఫలితముల కొరకే తీవ్రతర యత్నములను గావించవలెను. నిరంతరము స్మృతిపథమున నుంచుకొనుటకై కొన్ని గీతా వాక్యములున్ను ప్రత్యేకముగ ఈ గ్రంథమున తెలుపబడినవి. అధ్యాయక్రమముగ కథారూపమున చిత్రించబడిన గీతాపారాయణ ఫలము (పద్మపురాణాంతర్గతమైనది) ఇచ్చట సంక్షేపముగ నుల్లేఖింపబడినది. ఈ గీతాగ్రంథ ప్రారంభమునందు శ్రీ స్వాములవారు వ్రాసినట్టి విపులమగు ఉపోద్ఘాతమున్ను గలదు. అందు గీతయొక్క ముఖ్యాశయము, గీతాతత్త్వము, గీతోక్తసాధనలు మున్నగునవి లెస్సగ ప్రస్ఫుటీకరింపబడినవి. పాఠకుల సౌకర్యార్ధము గ్రంథము యొక్క చివర శ్లోకానుక్రమణికయున్ను చేర్చబడినది. {{Infobox artist|image= }} == దైవప్రార్థన== [[దస్త్రం:DaivaprarthanaGITAMAKARANDAMVidyaprakashananda.ogg|thumb|alt=DaivaprarthanaGITAMAKARANDAMVidyaprakashananda|DaivaprarthanaGITAMAKARANDAMVidyaprakashananda]] కరుణామూర్తియగు దేవా ! మా చిత్తము సర్వకాల సర్వావస్థలయందును నీ పాదారవిందములయందు లగ్నమై అచంచలమైన భక్తితో కూడియుండునట్లు అనుగ్రహింపుము. పరమదయానిధీ ! ప్రాతఃకాలమున నిద్రలేచినది మొదలు మరల పరుండు వఱకును మనోవాక్కాయలచే మా వలన ఎవరికిని అపకారము కలుగకుండు నట్లును, ఇతర ప్రాణికోట్లకు ఉపకారము చేయులాగునను సద్భుద్ధిని దయచేయుము. సచ్చిదానందమూర్తీ ! నిర్మలాత్మా!. మా యంతఃకరణమునందు ఎన్నడును ఏవిధమైన దుష్టసంకల్పముగాని, విషయ వాసనగాని, అజ్ఞానవృత్తిగాని, తొరబడకుండునట్లు దయతో అనుగ్రహింపుము | వేదాంతవేద్యా ! అభయస్వరూపా! మా యందు భక్తి, జ్ఞాన, వైరాగ్య బీజము లంకురించి శీఘ్రముగ ప్రవృద్ధము లగునట్లు ఆశీర్వదింపుము!మఱియు ఈ జన్మమునందే కడతేరి నీ సాన్నిధ్యమున కేతెంచుటకు వలసిన శక్తి సామర్ధ్యములను కరుణతో నొసంగుము. దేవా! నీవు భక్త వత్సలుడవు ! దీనుల పాలిటి కల్పవృక్షస్వరూపుడవు నీవు తప్ప మాకింకెవరు దిక్కు? నిన్ను ఆశ్రయించితిమి. అసత్తునుండి సత్తునకు గొనిపొమ్ము! తమస్సు నుండి జ్యోతిలోనికి తీసికొనిపొమ్ము! మృత్యువునుండి అమృతత్వమును పొందింప జేయుము. ఇదే మా వినతి. అనుగ్రహింపుము. నీ దరి జేర్చుకొనుము. పాహిమాం, పాహిమాం, పాహిమాం పాహి ఓం తత్ సత్ (ఈ ప్రార్ధనను ఎవరు ప్రతిదినము నియమముతప్పక ఉదయము నిద్రలేచునపుడును, రాత్రి పరుండబోవునపుడును మనస్ఫూర్తిగా పఠించుదురో, అట్టివారికి జీవితమునందేలాటి దోషములున్ను కలుగకుండుటయేగాక భగవంతునియొక్క అనుగ్రహమునకున్ను వారు పాత్రులు కాగలరు.). * దైవప్రార్థన - గీతామకరందము గ్రంధములో 15వ పేజీ లో ఇవ్వబడినది. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == బయటి లింకులు == * [https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/4/gitamakarandam-book ఆర్కైవ్.ఆర్గ్ లో గీతా మకరందము పుస్తక ప్రతి] * [https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/11/gitamakarandam-grandhapathanam గీతా మకరందము గ్రంధపఠనము వీడియోలు] * [https://archive.org/details/sri-sukh-brahmma-ashramam-sri-kalahasthi-ap-guru-peetam-1st-march-2026-etv-life-spiritual '''Sri Sukha Brahmma Ashramam, Sri Kalahasthi''', AP Guru Peetam Archive video link] * [https://archive.org/details/@hindu_devotional4/lists/1/sri-shukabrahma-ashramam%23swami_vidyaprakashananda_giri '''Sri Sukha Brahmma Ashramam, Sri Kalahasthi''' videos Internet Archive Org. Link] [[వర్గం:తెలుగు పుస్తకాలు]] alr7dnlys9ziu6gz0s6mxc49klq3l87 4942594 4942555 2026-08-23T13:45:17Z CommonsDelinker 608 SWAMI_VIDYAPRAKASHANANDA_GIRI_VIDEOS.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942594 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist|image= [[దస్త్రం:Gita makarandamu.jpg|thumb|alt=Gita makarandamu|గీతా మకరందము]] }} '''గీతా మకరందము ''' [[శ్రీకాళహస్తి]]లోని [[శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమం|శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమ]] వ్యవస్థాపకుడైన [[విద్యా ప్రకాశానందగిరి స్వామి]] [[భగవద్గీత]]పై రచించిన గ్రంథం. విద్యాప్రకాశానంద గిరి స్వామి తన జీవితకాలంలో తన ఆశ్రమంలోనే కాక ఊరూరా తిరుగుతూ భగవద్గీతపై అనేక ఉపన్యాసాలు ఇచ్చాడు. నూరు గీతా జ్ఞానయజ్ఞాలు చేశాడు. వాటి సారమే ఈ గ్రంథం. 1000 పేజీలకు పైబడిన ఈ గ్రంథంలో భగవద్గీతలోని మూల శ్లోకము, ప్రతి శ్లోకానికి అవతారిక, ప్రతిపదార్థం, తాత్పర్యం, వ్యాఖ్యానం, ప్రశ్నోత్తరాలు, ఇంకా గీతను గూర్చి పలు వివరణలు ఉంటాయి. మొదటి 100 పేజీలలో గీతా తత్వాన్ని సులభంగా బోధించే పాఠ్యం ఉంటుంది. ఈ పుస్తకం తెలుగులోనే కాక, ఆంగ్ల, తమిళ, కన్నడ భాషల్లో కూడా లభ్యం అవుతుంది.<ref>{{Cite web|date=2024-04-28|title=Books|url=https://www.srisukabrahmashram.org/p/books.html|access-date=2024-12-02|website=srisukabrahmashram|language=en}}</ref> భారతదేశంలో ''మెట్రోమ్యాన్'' గా ప్రసిద్ధుడైన [[ఇ.శ్రీధరన్|ఇ. శ్రీధరన్]] భవవద్గీత గురించి అధ్యయనం చేయడానికి ఈ పుస్తకం ఆంగ్ల అనువాదాన్ని చదువుతానని చెప్పాడు.<ref>{{Cite web|last=P|first=Venkata sriram|date=2016-12-02|title=[Advaita-l] Gita and westerners comments|url=https://www.advaita-vedanta.org/archives/advaita-l/2016-December/043556.html|access-date=2024-12-02}}</ref> {{Infobox artist|image= }} ==పరిచయము == {{Infobox artist|image=[[File:SWAMI VIDYAPRAKASHANANDA GIRI BOOKS.jpg|thumb|SWAMI VIDYAPRAKASHANANDA GIRI BOOKS]]}} {{Infobox artist|image= }} మకరంద మనగా తేనె. భగవద్గీత తేనెవలె సుమధురమై, ఆహ్లాదకరమై, తాపహారకమై యొప్పుటచే మకరందమను పేరు దానికి చేర్చబడినది. తేనెకు రోగవినాశకర శక్తియు మిక్కుటముగ కలదు. కనుకనే ఔషధములలో దానిని ఎక్కువగా వాడుచుందురు. అట్లే గీతయను మకరందమును సేవించినవారికిన్ని భవరోగము సంపూర్ణముగ తొలగిపోగలదు. మధుపము అనేక పుష్పములనుండి సేకరించి తేనెను సమకూర్చుకొనులాగున శ్రీకృష్ణపరమాత్మయు ఉపనిషత్తులను వివిధ కుసుమరాసులనుండి గీతామకరందమును వెలికిదీసి లోకమునకు ప్రసాదించిరి. ఇది ధర్మ్యామృతమ' ని భగవానుడే గీతయందు సెలవిచ్చిరిగదా! కాబట్టి అమృతతుల్యమై, జనన మరణరూప భవతాపములను నిర్మూలించి వేయునట్టి ఈ భగవన్ముఖారవింద సంజనితమగు గీతామకరందమును ముముక్షువులు తనివితీర పానముచేసి కృతార్థులగుదురు గాక! దక్షిణకాశియని ప్రసిద్ధికెక్కిన శ్రీకాళహస్తి పుణ్యక్షేత్రమున సువర్ణముఖీ నదీతీరమున 'శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమము' అను నొక చక్కని యాశ్రమమును స్థాపించి ఆధ్యాత్మికసేవ నొనర్చుచున్న శ్రీ శ్రీ శ్రీ విద్యాప్రకాశానందగిరి స్వాములవారు గీతామకరందమను పేరిట గీతకు విపులమగు వ్యాఖ్యను వ్రాసియుండిరి. దానినే ఈ గ్రంథరూపమున ప్రకటించుచున్నాము. ఈ గ్రంథమునందు మూలశ్లోకము,ప్రతిపదార్ధము, తాత్పర్యము, వ్యాఖ్యానములే కాక గీతాపాఠకులకు అత్యవసరములైనట్టి పెక్కు ఇతర విషయములున్ను ప్రారంభమున తెలుపబడినవి. సామాన్యముగ వాడుకలో నున్న (వరాహపురాణాంతర్గతమగు) గీతామాహాత్మ్యములు కూడ తాత్పర్యసహితముగ నిందు ప్రకటింపబడినవి. ఇంకను గీతను జపించు పద్ధతి, పారాయణము సలుపు విధానము మున్నగునవి యన్నియు విపులముగ ఇందు పేర్కొనబడినవి. గీత మంత్రమయము; గీతయందలి ప్రతిశ్లోకమున్ను ఒక మహామంత్రమే. ఏ యే శ్లోకమును ఎన్ని పర్యాయములు ఎన్ని రోజులు జపము చేసినచో ఎట్టి ఫలితము చేకూరగలదో ఈ గ్రంథమున చక్కగ విశదీకరింపబడినది. లౌకిక, పారమార్థిక ఫలితములకు అవసరములైనట్టి ఒపసాధనలు వేజ్వేఱుగ నిందు తెలుపబడినప్పటికిని, ఆధ్యాత్మిక గమ్యమును శీఘ్రముగ జేరవలెనను తలంపు గల ముముక్షువు వైరాగ్యోపేతుడై, లౌకికఫలములను కాంక్షింపక పరమార్థ ఫలితముల కొరకే తీవ్రతర యత్నములను గావించవలెను. నిరంతరము స్మృతిపథమున నుంచుకొనుటకై కొన్ని గీతా వాక్యములున్ను ప్రత్యేకముగ ఈ గ్రంథమున తెలుపబడినవి. అధ్యాయక్రమముగ కథారూపమున చిత్రించబడిన గీతాపారాయణ ఫలము (పద్మపురాణాంతర్గతమైనది) ఇచ్చట సంక్షేపముగ నుల్లేఖింపబడినది. ఈ గీతాగ్రంథ ప్రారంభమునందు శ్రీ స్వాములవారు వ్రాసినట్టి విపులమగు ఉపోద్ఘాతమున్ను గలదు. అందు గీతయొక్క ముఖ్యాశయము, గీతాతత్త్వము, గీతోక్తసాధనలు మున్నగునవి లెస్సగ ప్రస్ఫుటీకరింపబడినవి. పాఠకుల సౌకర్యార్ధము గ్రంథము యొక్క చివర శ్లోకానుక్రమణికయున్ను చేర్చబడినది. {{Infobox artist|image= }} == దైవప్రార్థన== [[దస్త్రం:DaivaprarthanaGITAMAKARANDAMVidyaprakashananda.ogg|thumb|alt=DaivaprarthanaGITAMAKARANDAMVidyaprakashananda|DaivaprarthanaGITAMAKARANDAMVidyaprakashananda]] కరుణామూర్తియగు దేవా ! మా చిత్తము సర్వకాల సర్వావస్థలయందును నీ పాదారవిందములయందు లగ్నమై అచంచలమైన భక్తితో కూడియుండునట్లు అనుగ్రహింపుము. పరమదయానిధీ ! ప్రాతఃకాలమున నిద్రలేచినది మొదలు మరల పరుండు వఱకును మనోవాక్కాయలచే మా వలన ఎవరికిని అపకారము కలుగకుండు నట్లును, ఇతర ప్రాణికోట్లకు ఉపకారము చేయులాగునను సద్భుద్ధిని దయచేయుము. సచ్చిదానందమూర్తీ ! నిర్మలాత్మా!. మా యంతఃకరణమునందు ఎన్నడును ఏవిధమైన దుష్టసంకల్పముగాని, విషయ వాసనగాని, అజ్ఞానవృత్తిగాని, తొరబడకుండునట్లు దయతో అనుగ్రహింపుము | వేదాంతవేద్యా ! అభయస్వరూపా! మా యందు భక్తి, జ్ఞాన, వైరాగ్య బీజము లంకురించి శీఘ్రముగ ప్రవృద్ధము లగునట్లు ఆశీర్వదింపుము!మఱియు ఈ జన్మమునందే కడతేరి నీ సాన్నిధ్యమున కేతెంచుటకు వలసిన శక్తి సామర్ధ్యములను కరుణతో నొసంగుము. దేవా! నీవు భక్త వత్సలుడవు ! దీనుల పాలిటి కల్పవృక్షస్వరూపుడవు నీవు తప్ప మాకింకెవరు దిక్కు? నిన్ను ఆశ్రయించితిమి. అసత్తునుండి సత్తునకు గొనిపొమ్ము! తమస్సు నుండి జ్యోతిలోనికి తీసికొనిపొమ్ము! మృత్యువునుండి అమృతత్వమును పొందింప జేయుము. ఇదే మా వినతి. అనుగ్రహింపుము. నీ దరి జేర్చుకొనుము. పాహిమాం, పాహిమాం, పాహిమాం పాహి ఓం తత్ సత్ (ఈ ప్రార్ధనను ఎవరు ప్రతిదినము నియమముతప్పక ఉదయము నిద్రలేచునపుడును, రాత్రి పరుండబోవునపుడును మనస్ఫూర్తిగా పఠించుదురో, అట్టివారికి జీవితమునందేలాటి దోషములున్ను కలుగకుండుటయేగాక భగవంతునియొక్క అనుగ్రహమునకున్ను వారు పాత్రులు కాగలరు.). * దైవప్రార్థన - గీతామకరందము గ్రంధములో 15వ పేజీ లో ఇవ్వబడినది. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == బయటి లింకులు == * [https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/4/gitamakarandam-book ఆర్కైవ్.ఆర్గ్ లో గీతా మకరందము పుస్తక ప్రతి] * [https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/11/gitamakarandam-grandhapathanam గీతా మకరందము గ్రంధపఠనము వీడియోలు] * [https://archive.org/details/sri-sukh-brahmma-ashramam-sri-kalahasthi-ap-guru-peetam-1st-march-2026-etv-life-spiritual '''Sri Sukha Brahmma Ashramam, Sri Kalahasthi''', AP Guru Peetam Archive video link] * [https://archive.org/details/@hindu_devotional4/lists/1/sri-shukabrahma-ashramam%23swami_vidyaprakashananda_giri '''Sri Sukha Brahmma Ashramam, Sri Kalahasthi''' videos Internet Archive Org. Link] [[వర్గం:తెలుగు పుస్తకాలు]] hun002ytijhiui51aepknxt1aql1y85 4942601 4942594 2026-08-23T13:45:34Z CommonsDelinker 608 SWAMI_VIDYAPRAKASHANANDA_GIRI_BOOKS.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942601 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist|image= [[దస్త్రం:Gita makarandamu.jpg|thumb|alt=Gita makarandamu|గీతా మకరందము]] }} '''గీతా మకరందము ''' [[శ్రీకాళహస్తి]]లోని [[శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమం|శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమ]] వ్యవస్థాపకుడైన [[విద్యా ప్రకాశానందగిరి స్వామి]] [[భగవద్గీత]]పై రచించిన గ్రంథం. విద్యాప్రకాశానంద గిరి స్వామి తన జీవితకాలంలో తన ఆశ్రమంలోనే కాక ఊరూరా తిరుగుతూ భగవద్గీతపై అనేక ఉపన్యాసాలు ఇచ్చాడు. నూరు గీతా జ్ఞానయజ్ఞాలు చేశాడు. వాటి సారమే ఈ గ్రంథం. 1000 పేజీలకు పైబడిన ఈ గ్రంథంలో భగవద్గీతలోని మూల శ్లోకము, ప్రతి శ్లోకానికి అవతారిక, ప్రతిపదార్థం, తాత్పర్యం, వ్యాఖ్యానం, ప్రశ్నోత్తరాలు, ఇంకా గీతను గూర్చి పలు వివరణలు ఉంటాయి. మొదటి 100 పేజీలలో గీతా తత్వాన్ని సులభంగా బోధించే పాఠ్యం ఉంటుంది. ఈ పుస్తకం తెలుగులోనే కాక, ఆంగ్ల, తమిళ, కన్నడ భాషల్లో కూడా లభ్యం అవుతుంది.<ref>{{Cite web|date=2024-04-28|title=Books|url=https://www.srisukabrahmashram.org/p/books.html|access-date=2024-12-02|website=srisukabrahmashram|language=en}}</ref> భారతదేశంలో ''మెట్రోమ్యాన్'' గా ప్రసిద్ధుడైన [[ఇ.శ్రీధరన్|ఇ. శ్రీధరన్]] భవవద్గీత గురించి అధ్యయనం చేయడానికి ఈ పుస్తకం ఆంగ్ల అనువాదాన్ని చదువుతానని చెప్పాడు.<ref>{{Cite web|last=P|first=Venkata sriram|date=2016-12-02|title=[Advaita-l] Gita and westerners comments|url=https://www.advaita-vedanta.org/archives/advaita-l/2016-December/043556.html|access-date=2024-12-02}}</ref> {{Infobox artist|image= }} ==పరిచయము == {{Infobox artist|image= }} {{Infobox artist|image= }} మకరంద మనగా తేనె. భగవద్గీత తేనెవలె సుమధురమై, ఆహ్లాదకరమై, తాపహారకమై యొప్పుటచే మకరందమను పేరు దానికి చేర్చబడినది. తేనెకు రోగవినాశకర శక్తియు మిక్కుటముగ కలదు. కనుకనే ఔషధములలో దానిని ఎక్కువగా వాడుచుందురు. అట్లే గీతయను మకరందమును సేవించినవారికిన్ని భవరోగము సంపూర్ణముగ తొలగిపోగలదు. మధుపము అనేక పుష్పములనుండి సేకరించి తేనెను సమకూర్చుకొనులాగున శ్రీకృష్ణపరమాత్మయు ఉపనిషత్తులను వివిధ కుసుమరాసులనుండి గీతామకరందమును వెలికిదీసి లోకమునకు ప్రసాదించిరి. ఇది ధర్మ్యామృతమ' ని భగవానుడే గీతయందు సెలవిచ్చిరిగదా! కాబట్టి అమృతతుల్యమై, జనన మరణరూప భవతాపములను నిర్మూలించి వేయునట్టి ఈ భగవన్ముఖారవింద సంజనితమగు గీతామకరందమును ముముక్షువులు తనివితీర పానముచేసి కృతార్థులగుదురు గాక! దక్షిణకాశియని ప్రసిద్ధికెక్కిన శ్రీకాళహస్తి పుణ్యక్షేత్రమున సువర్ణముఖీ నదీతీరమున 'శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమము' అను నొక చక్కని యాశ్రమమును స్థాపించి ఆధ్యాత్మికసేవ నొనర్చుచున్న శ్రీ శ్రీ శ్రీ విద్యాప్రకాశానందగిరి స్వాములవారు గీతామకరందమను పేరిట గీతకు విపులమగు వ్యాఖ్యను వ్రాసియుండిరి. దానినే ఈ గ్రంథరూపమున ప్రకటించుచున్నాము. ఈ గ్రంథమునందు మూలశ్లోకము,ప్రతిపదార్ధము, తాత్పర్యము, వ్యాఖ్యానములే కాక గీతాపాఠకులకు అత్యవసరములైనట్టి పెక్కు ఇతర విషయములున్ను ప్రారంభమున తెలుపబడినవి. సామాన్యముగ వాడుకలో నున్న (వరాహపురాణాంతర్గతమగు) గీతామాహాత్మ్యములు కూడ తాత్పర్యసహితముగ నిందు ప్రకటింపబడినవి. ఇంకను గీతను జపించు పద్ధతి, పారాయణము సలుపు విధానము మున్నగునవి యన్నియు విపులముగ ఇందు పేర్కొనబడినవి. గీత మంత్రమయము; గీతయందలి ప్రతిశ్లోకమున్ను ఒక మహామంత్రమే. ఏ యే శ్లోకమును ఎన్ని పర్యాయములు ఎన్ని రోజులు జపము చేసినచో ఎట్టి ఫలితము చేకూరగలదో ఈ గ్రంథమున చక్కగ విశదీకరింపబడినది. లౌకిక, పారమార్థిక ఫలితములకు అవసరములైనట్టి ఒపసాధనలు వేజ్వేఱుగ నిందు తెలుపబడినప్పటికిని, ఆధ్యాత్మిక గమ్యమును శీఘ్రముగ జేరవలెనను తలంపు గల ముముక్షువు వైరాగ్యోపేతుడై, లౌకికఫలములను కాంక్షింపక పరమార్థ ఫలితముల కొరకే తీవ్రతర యత్నములను గావించవలెను. నిరంతరము స్మృతిపథమున నుంచుకొనుటకై కొన్ని గీతా వాక్యములున్ను ప్రత్యేకముగ ఈ గ్రంథమున తెలుపబడినవి. అధ్యాయక్రమముగ కథారూపమున చిత్రించబడిన గీతాపారాయణ ఫలము (పద్మపురాణాంతర్గతమైనది) ఇచ్చట సంక్షేపముగ నుల్లేఖింపబడినది. ఈ గీతాగ్రంథ ప్రారంభమునందు శ్రీ స్వాములవారు వ్రాసినట్టి విపులమగు ఉపోద్ఘాతమున్ను గలదు. అందు గీతయొక్క ముఖ్యాశయము, గీతాతత్త్వము, గీతోక్తసాధనలు మున్నగునవి లెస్సగ ప్రస్ఫుటీకరింపబడినవి. పాఠకుల సౌకర్యార్ధము గ్రంథము యొక్క చివర శ్లోకానుక్రమణికయున్ను చేర్చబడినది. {{Infobox artist|image= }} == దైవప్రార్థన== [[దస్త్రం:DaivaprarthanaGITAMAKARANDAMVidyaprakashananda.ogg|thumb|alt=DaivaprarthanaGITAMAKARANDAMVidyaprakashananda|DaivaprarthanaGITAMAKARANDAMVidyaprakashananda]] కరుణామూర్తియగు దేవా ! మా చిత్తము సర్వకాల సర్వావస్థలయందును నీ పాదారవిందములయందు లగ్నమై అచంచలమైన భక్తితో కూడియుండునట్లు అనుగ్రహింపుము. పరమదయానిధీ ! ప్రాతఃకాలమున నిద్రలేచినది మొదలు మరల పరుండు వఱకును మనోవాక్కాయలచే మా వలన ఎవరికిని అపకారము కలుగకుండు నట్లును, ఇతర ప్రాణికోట్లకు ఉపకారము చేయులాగునను సద్భుద్ధిని దయచేయుము. సచ్చిదానందమూర్తీ ! నిర్మలాత్మా!. మా యంతఃకరణమునందు ఎన్నడును ఏవిధమైన దుష్టసంకల్పముగాని, విషయ వాసనగాని, అజ్ఞానవృత్తిగాని, తొరబడకుండునట్లు దయతో అనుగ్రహింపుము | వేదాంతవేద్యా ! అభయస్వరూపా! మా యందు భక్తి, జ్ఞాన, వైరాగ్య బీజము లంకురించి శీఘ్రముగ ప్రవృద్ధము లగునట్లు ఆశీర్వదింపుము!మఱియు ఈ జన్మమునందే కడతేరి నీ సాన్నిధ్యమున కేతెంచుటకు వలసిన శక్తి సామర్ధ్యములను కరుణతో నొసంగుము. దేవా! నీవు భక్త వత్సలుడవు ! దీనుల పాలిటి కల్పవృక్షస్వరూపుడవు నీవు తప్ప మాకింకెవరు దిక్కు? నిన్ను ఆశ్రయించితిమి. అసత్తునుండి సత్తునకు గొనిపొమ్ము! తమస్సు నుండి జ్యోతిలోనికి తీసికొనిపొమ్ము! మృత్యువునుండి అమృతత్వమును పొందింప జేయుము. ఇదే మా వినతి. అనుగ్రహింపుము. నీ దరి జేర్చుకొనుము. పాహిమాం, పాహిమాం, పాహిమాం పాహి ఓం తత్ సత్ (ఈ ప్రార్ధనను ఎవరు ప్రతిదినము నియమముతప్పక ఉదయము నిద్రలేచునపుడును, రాత్రి పరుండబోవునపుడును మనస్ఫూర్తిగా పఠించుదురో, అట్టివారికి జీవితమునందేలాటి దోషములున్ను కలుగకుండుటయేగాక భగవంతునియొక్క అనుగ్రహమునకున్ను వారు పాత్రులు కాగలరు.). * దైవప్రార్థన - గీతామకరందము గ్రంధములో 15వ పేజీ లో ఇవ్వబడినది. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == బయటి లింకులు == * [https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/4/gitamakarandam-book ఆర్కైవ్.ఆర్గ్ లో గీతా మకరందము పుస్తక ప్రతి] * [https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/11/gitamakarandam-grandhapathanam గీతా మకరందము గ్రంధపఠనము వీడియోలు] * [https://archive.org/details/sri-sukh-brahmma-ashramam-sri-kalahasthi-ap-guru-peetam-1st-march-2026-etv-life-spiritual '''Sri Sukha Brahmma Ashramam, Sri Kalahasthi''', AP Guru Peetam Archive video link] * [https://archive.org/details/@hindu_devotional4/lists/1/sri-shukabrahma-ashramam%23swami_vidyaprakashananda_giri '''Sri Sukha Brahmma Ashramam, Sri Kalahasthi''' videos Internet Archive Org. Link] [[వర్గం:తెలుగు పుస్తకాలు]] hwhltssryjpy426iw3uwny86l0wt1hc 4942604 4942601 2026-08-23T13:45:43Z CommonsDelinker 608 DaivaprarthanaGITAMAKARANDAMVidyaprakashananda.oggను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942604 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist|image= [[దస్త్రం:Gita makarandamu.jpg|thumb|alt=Gita makarandamu|గీతా మకరందము]] }} '''గీతా మకరందము ''' [[శ్రీకాళహస్తి]]లోని [[శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమం|శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమ]] వ్యవస్థాపకుడైన [[విద్యా ప్రకాశానందగిరి స్వామి]] [[భగవద్గీత]]పై రచించిన గ్రంథం. విద్యాప్రకాశానంద గిరి స్వామి తన జీవితకాలంలో తన ఆశ్రమంలోనే కాక ఊరూరా తిరుగుతూ భగవద్గీతపై అనేక ఉపన్యాసాలు ఇచ్చాడు. నూరు గీతా జ్ఞానయజ్ఞాలు చేశాడు. వాటి సారమే ఈ గ్రంథం. 1000 పేజీలకు పైబడిన ఈ గ్రంథంలో భగవద్గీతలోని మూల శ్లోకము, ప్రతి శ్లోకానికి అవతారిక, ప్రతిపదార్థం, తాత్పర్యం, వ్యాఖ్యానం, ప్రశ్నోత్తరాలు, ఇంకా గీతను గూర్చి పలు వివరణలు ఉంటాయి. మొదటి 100 పేజీలలో గీతా తత్వాన్ని సులభంగా బోధించే పాఠ్యం ఉంటుంది. ఈ పుస్తకం తెలుగులోనే కాక, ఆంగ్ల, తమిళ, కన్నడ భాషల్లో కూడా లభ్యం అవుతుంది.<ref>{{Cite web|date=2024-04-28|title=Books|url=https://www.srisukabrahmashram.org/p/books.html|access-date=2024-12-02|website=srisukabrahmashram|language=en}}</ref> భారతదేశంలో ''మెట్రోమ్యాన్'' గా ప్రసిద్ధుడైన [[ఇ.శ్రీధరన్|ఇ. శ్రీధరన్]] భవవద్గీత గురించి అధ్యయనం చేయడానికి ఈ పుస్తకం ఆంగ్ల అనువాదాన్ని చదువుతానని చెప్పాడు.<ref>{{Cite web|last=P|first=Venkata sriram|date=2016-12-02|title=[Advaita-l] Gita and westerners comments|url=https://www.advaita-vedanta.org/archives/advaita-l/2016-December/043556.html|access-date=2024-12-02}}</ref> {{Infobox artist|image= }} ==పరిచయము == {{Infobox artist|image= }} {{Infobox artist|image= }} మకరంద మనగా తేనె. భగవద్గీత తేనెవలె సుమధురమై, ఆహ్లాదకరమై, తాపహారకమై యొప్పుటచే మకరందమను పేరు దానికి చేర్చబడినది. తేనెకు రోగవినాశకర శక్తియు మిక్కుటముగ కలదు. కనుకనే ఔషధములలో దానిని ఎక్కువగా వాడుచుందురు. అట్లే గీతయను మకరందమును సేవించినవారికిన్ని భవరోగము సంపూర్ణముగ తొలగిపోగలదు. మధుపము అనేక పుష్పములనుండి సేకరించి తేనెను సమకూర్చుకొనులాగున శ్రీకృష్ణపరమాత్మయు ఉపనిషత్తులను వివిధ కుసుమరాసులనుండి గీతామకరందమును వెలికిదీసి లోకమునకు ప్రసాదించిరి. ఇది ధర్మ్యామృతమ' ని భగవానుడే గీతయందు సెలవిచ్చిరిగదా! కాబట్టి అమృతతుల్యమై, జనన మరణరూప భవతాపములను నిర్మూలించి వేయునట్టి ఈ భగవన్ముఖారవింద సంజనితమగు గీతామకరందమును ముముక్షువులు తనివితీర పానముచేసి కృతార్థులగుదురు గాక! దక్షిణకాశియని ప్రసిద్ధికెక్కిన శ్రీకాళహస్తి పుణ్యక్షేత్రమున సువర్ణముఖీ నదీతీరమున 'శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమము' అను నొక చక్కని యాశ్రమమును స్థాపించి ఆధ్యాత్మికసేవ నొనర్చుచున్న శ్రీ శ్రీ శ్రీ విద్యాప్రకాశానందగిరి స్వాములవారు గీతామకరందమను పేరిట గీతకు విపులమగు వ్యాఖ్యను వ్రాసియుండిరి. దానినే ఈ గ్రంథరూపమున ప్రకటించుచున్నాము. ఈ గ్రంథమునందు మూలశ్లోకము,ప్రతిపదార్ధము, తాత్పర్యము, వ్యాఖ్యానములే కాక గీతాపాఠకులకు అత్యవసరములైనట్టి పెక్కు ఇతర విషయములున్ను ప్రారంభమున తెలుపబడినవి. సామాన్యముగ వాడుకలో నున్న (వరాహపురాణాంతర్గతమగు) గీతామాహాత్మ్యములు కూడ తాత్పర్యసహితముగ నిందు ప్రకటింపబడినవి. ఇంకను గీతను జపించు పద్ధతి, పారాయణము సలుపు విధానము మున్నగునవి యన్నియు విపులముగ ఇందు పేర్కొనబడినవి. గీత మంత్రమయము; గీతయందలి ప్రతిశ్లోకమున్ను ఒక మహామంత్రమే. ఏ యే శ్లోకమును ఎన్ని పర్యాయములు ఎన్ని రోజులు జపము చేసినచో ఎట్టి ఫలితము చేకూరగలదో ఈ గ్రంథమున చక్కగ విశదీకరింపబడినది. లౌకిక, పారమార్థిక ఫలితములకు అవసరములైనట్టి ఒపసాధనలు వేజ్వేఱుగ నిందు తెలుపబడినప్పటికిని, ఆధ్యాత్మిక గమ్యమును శీఘ్రముగ జేరవలెనను తలంపు గల ముముక్షువు వైరాగ్యోపేతుడై, లౌకికఫలములను కాంక్షింపక పరమార్థ ఫలితముల కొరకే తీవ్రతర యత్నములను గావించవలెను. నిరంతరము స్మృతిపథమున నుంచుకొనుటకై కొన్ని గీతా వాక్యములున్ను ప్రత్యేకముగ ఈ గ్రంథమున తెలుపబడినవి. అధ్యాయక్రమముగ కథారూపమున చిత్రించబడిన గీతాపారాయణ ఫలము (పద్మపురాణాంతర్గతమైనది) ఇచ్చట సంక్షేపముగ నుల్లేఖింపబడినది. ఈ గీతాగ్రంథ ప్రారంభమునందు శ్రీ స్వాములవారు వ్రాసినట్టి విపులమగు ఉపోద్ఘాతమున్ను గలదు. అందు గీతయొక్క ముఖ్యాశయము, గీతాతత్త్వము, గీతోక్తసాధనలు మున్నగునవి లెస్సగ ప్రస్ఫుటీకరింపబడినవి. పాఠకుల సౌకర్యార్ధము గ్రంథము యొక్క చివర శ్లోకానుక్రమణికయున్ను చేర్చబడినది. {{Infobox artist|image= }} == దైవప్రార్థన== కరుణామూర్తియగు దేవా ! మా చిత్తము సర్వకాల సర్వావస్థలయందును నీ పాదారవిందములయందు లగ్నమై అచంచలమైన భక్తితో కూడియుండునట్లు అనుగ్రహింపుము. పరమదయానిధీ ! ప్రాతఃకాలమున నిద్రలేచినది మొదలు మరల పరుండు వఱకును మనోవాక్కాయలచే మా వలన ఎవరికిని అపకారము కలుగకుండు నట్లును, ఇతర ప్రాణికోట్లకు ఉపకారము చేయులాగునను సద్భుద్ధిని దయచేయుము. సచ్చిదానందమూర్తీ ! నిర్మలాత్మా!. మా యంతఃకరణమునందు ఎన్నడును ఏవిధమైన దుష్టసంకల్పముగాని, విషయ వాసనగాని, అజ్ఞానవృత్తిగాని, తొరబడకుండునట్లు దయతో అనుగ్రహింపుము | వేదాంతవేద్యా ! అభయస్వరూపా! మా యందు భక్తి, జ్ఞాన, వైరాగ్య బీజము లంకురించి శీఘ్రముగ ప్రవృద్ధము లగునట్లు ఆశీర్వదింపుము!మఱియు ఈ జన్మమునందే కడతేరి నీ సాన్నిధ్యమున కేతెంచుటకు వలసిన శక్తి సామర్ధ్యములను కరుణతో నొసంగుము. దేవా! నీవు భక్త వత్సలుడవు ! దీనుల పాలిటి కల్పవృక్షస్వరూపుడవు నీవు తప్ప మాకింకెవరు దిక్కు? నిన్ను ఆశ్రయించితిమి. అసత్తునుండి సత్తునకు గొనిపొమ్ము! తమస్సు నుండి జ్యోతిలోనికి తీసికొనిపొమ్ము! మృత్యువునుండి అమృతత్వమును పొందింప జేయుము. ఇదే మా వినతి. అనుగ్రహింపుము. నీ దరి జేర్చుకొనుము. పాహిమాం, పాహిమాం, పాహిమాం పాహి ఓం తత్ సత్ (ఈ ప్రార్ధనను ఎవరు ప్రతిదినము నియమముతప్పక ఉదయము నిద్రలేచునపుడును, రాత్రి పరుండబోవునపుడును మనస్ఫూర్తిగా పఠించుదురో, అట్టివారికి జీవితమునందేలాటి దోషములున్ను కలుగకుండుటయేగాక భగవంతునియొక్క అనుగ్రహమునకున్ను వారు పాత్రులు కాగలరు.). * దైవప్రార్థన - గీతామకరందము గ్రంధములో 15వ పేజీ లో ఇవ్వబడినది. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == బయటి లింకులు == * [https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/4/gitamakarandam-book ఆర్కైవ్.ఆర్గ్ లో గీతా మకరందము పుస్తక ప్రతి] * [https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/11/gitamakarandam-grandhapathanam గీతా మకరందము గ్రంధపఠనము వీడియోలు] * [https://archive.org/details/sri-sukh-brahmma-ashramam-sri-kalahasthi-ap-guru-peetam-1st-march-2026-etv-life-spiritual '''Sri Sukha Brahmma Ashramam, Sri Kalahasthi''', AP Guru Peetam Archive video link] * [https://archive.org/details/@hindu_devotional4/lists/1/sri-shukabrahma-ashramam%23swami_vidyaprakashananda_giri '''Sri Sukha Brahmma Ashramam, Sri Kalahasthi''' videos Internet Archive Org. Link] [[వర్గం:తెలుగు పుస్తకాలు]] tgawfhfnjozbtefgn11m83cqab1ong3 4942625 4942604 2026-08-23T13:46:45Z CommonsDelinker 608 Gita_makarandamu.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942625 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist|image= }} '''గీతా మకరందము ''' [[శ్రీకాళహస్తి]]లోని [[శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమం|శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమ]] వ్యవస్థాపకుడైన [[విద్యా ప్రకాశానందగిరి స్వామి]] [[భగవద్గీత]]పై రచించిన గ్రంథం. విద్యాప్రకాశానంద గిరి స్వామి తన జీవితకాలంలో తన ఆశ్రమంలోనే కాక ఊరూరా తిరుగుతూ భగవద్గీతపై అనేక ఉపన్యాసాలు ఇచ్చాడు. నూరు గీతా జ్ఞానయజ్ఞాలు చేశాడు. వాటి సారమే ఈ గ్రంథం. 1000 పేజీలకు పైబడిన ఈ గ్రంథంలో భగవద్గీతలోని మూల శ్లోకము, ప్రతి శ్లోకానికి అవతారిక, ప్రతిపదార్థం, తాత్పర్యం, వ్యాఖ్యానం, ప్రశ్నోత్తరాలు, ఇంకా గీతను గూర్చి పలు వివరణలు ఉంటాయి. మొదటి 100 పేజీలలో గీతా తత్వాన్ని సులభంగా బోధించే పాఠ్యం ఉంటుంది. ఈ పుస్తకం తెలుగులోనే కాక, ఆంగ్ల, తమిళ, కన్నడ భాషల్లో కూడా లభ్యం అవుతుంది.<ref>{{Cite web|date=2024-04-28|title=Books|url=https://www.srisukabrahmashram.org/p/books.html|access-date=2024-12-02|website=srisukabrahmashram|language=en}}</ref> భారతదేశంలో ''మెట్రోమ్యాన్'' గా ప్రసిద్ధుడైన [[ఇ.శ్రీధరన్|ఇ. శ్రీధరన్]] భవవద్గీత గురించి అధ్యయనం చేయడానికి ఈ పుస్తకం ఆంగ్ల అనువాదాన్ని చదువుతానని చెప్పాడు.<ref>{{Cite web|last=P|first=Venkata sriram|date=2016-12-02|title=[Advaita-l] Gita and westerners comments|url=https://www.advaita-vedanta.org/archives/advaita-l/2016-December/043556.html|access-date=2024-12-02}}</ref> {{Infobox artist|image= }} ==పరిచయము == {{Infobox artist|image= }} {{Infobox artist|image= }} మకరంద మనగా తేనె. భగవద్గీత తేనెవలె సుమధురమై, ఆహ్లాదకరమై, తాపహారకమై యొప్పుటచే మకరందమను పేరు దానికి చేర్చబడినది. తేనెకు రోగవినాశకర శక్తియు మిక్కుటముగ కలదు. కనుకనే ఔషధములలో దానిని ఎక్కువగా వాడుచుందురు. అట్లే గీతయను మకరందమును సేవించినవారికిన్ని భవరోగము సంపూర్ణముగ తొలగిపోగలదు. మధుపము అనేక పుష్పములనుండి సేకరించి తేనెను సమకూర్చుకొనులాగున శ్రీకృష్ణపరమాత్మయు ఉపనిషత్తులను వివిధ కుసుమరాసులనుండి గీతామకరందమును వెలికిదీసి లోకమునకు ప్రసాదించిరి. ఇది ధర్మ్యామృతమ' ని భగవానుడే గీతయందు సెలవిచ్చిరిగదా! కాబట్టి అమృతతుల్యమై, జనన మరణరూప భవతాపములను నిర్మూలించి వేయునట్టి ఈ భగవన్ముఖారవింద సంజనితమగు గీతామకరందమును ముముక్షువులు తనివితీర పానముచేసి కృతార్థులగుదురు గాక! దక్షిణకాశియని ప్రసిద్ధికెక్కిన శ్రీకాళహస్తి పుణ్యక్షేత్రమున సువర్ణముఖీ నదీతీరమున 'శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమము' అను నొక చక్కని యాశ్రమమును స్థాపించి ఆధ్యాత్మికసేవ నొనర్చుచున్న శ్రీ శ్రీ శ్రీ విద్యాప్రకాశానందగిరి స్వాములవారు గీతామకరందమను పేరిట గీతకు విపులమగు వ్యాఖ్యను వ్రాసియుండిరి. దానినే ఈ గ్రంథరూపమున ప్రకటించుచున్నాము. ఈ గ్రంథమునందు మూలశ్లోకము,ప్రతిపదార్ధము, తాత్పర్యము, వ్యాఖ్యానములే కాక గీతాపాఠకులకు అత్యవసరములైనట్టి పెక్కు ఇతర విషయములున్ను ప్రారంభమున తెలుపబడినవి. సామాన్యముగ వాడుకలో నున్న (వరాహపురాణాంతర్గతమగు) గీతామాహాత్మ్యములు కూడ తాత్పర్యసహితముగ నిందు ప్రకటింపబడినవి. ఇంకను గీతను జపించు పద్ధతి, పారాయణము సలుపు విధానము మున్నగునవి యన్నియు విపులముగ ఇందు పేర్కొనబడినవి. గీత మంత్రమయము; గీతయందలి ప్రతిశ్లోకమున్ను ఒక మహామంత్రమే. ఏ యే శ్లోకమును ఎన్ని పర్యాయములు ఎన్ని రోజులు జపము చేసినచో ఎట్టి ఫలితము చేకూరగలదో ఈ గ్రంథమున చక్కగ విశదీకరింపబడినది. లౌకిక, పారమార్థిక ఫలితములకు అవసరములైనట్టి ఒపసాధనలు వేజ్వేఱుగ నిందు తెలుపబడినప్పటికిని, ఆధ్యాత్మిక గమ్యమును శీఘ్రముగ జేరవలెనను తలంపు గల ముముక్షువు వైరాగ్యోపేతుడై, లౌకికఫలములను కాంక్షింపక పరమార్థ ఫలితముల కొరకే తీవ్రతర యత్నములను గావించవలెను. నిరంతరము స్మృతిపథమున నుంచుకొనుటకై కొన్ని గీతా వాక్యములున్ను ప్రత్యేకముగ ఈ గ్రంథమున తెలుపబడినవి. అధ్యాయక్రమముగ కథారూపమున చిత్రించబడిన గీతాపారాయణ ఫలము (పద్మపురాణాంతర్గతమైనది) ఇచ్చట సంక్షేపముగ నుల్లేఖింపబడినది. ఈ గీతాగ్రంథ ప్రారంభమునందు శ్రీ స్వాములవారు వ్రాసినట్టి విపులమగు ఉపోద్ఘాతమున్ను గలదు. అందు గీతయొక్క ముఖ్యాశయము, గీతాతత్త్వము, గీతోక్తసాధనలు మున్నగునవి లెస్సగ ప్రస్ఫుటీకరింపబడినవి. పాఠకుల సౌకర్యార్ధము గ్రంథము యొక్క చివర శ్లోకానుక్రమణికయున్ను చేర్చబడినది. {{Infobox artist|image= }} == దైవప్రార్థన== కరుణామూర్తియగు దేవా ! మా చిత్తము సర్వకాల సర్వావస్థలయందును నీ పాదారవిందములయందు లగ్నమై అచంచలమైన భక్తితో కూడియుండునట్లు అనుగ్రహింపుము. పరమదయానిధీ ! ప్రాతఃకాలమున నిద్రలేచినది మొదలు మరల పరుండు వఱకును మనోవాక్కాయలచే మా వలన ఎవరికిని అపకారము కలుగకుండు నట్లును, ఇతర ప్రాణికోట్లకు ఉపకారము చేయులాగునను సద్భుద్ధిని దయచేయుము. సచ్చిదానందమూర్తీ ! నిర్మలాత్మా!. మా యంతఃకరణమునందు ఎన్నడును ఏవిధమైన దుష్టసంకల్పముగాని, విషయ వాసనగాని, అజ్ఞానవృత్తిగాని, తొరబడకుండునట్లు దయతో అనుగ్రహింపుము | వేదాంతవేద్యా ! అభయస్వరూపా! మా యందు భక్తి, జ్ఞాన, వైరాగ్య బీజము లంకురించి శీఘ్రముగ ప్రవృద్ధము లగునట్లు ఆశీర్వదింపుము!మఱియు ఈ జన్మమునందే కడతేరి నీ సాన్నిధ్యమున కేతెంచుటకు వలసిన శక్తి సామర్ధ్యములను కరుణతో నొసంగుము. దేవా! నీవు భక్త వత్సలుడవు ! దీనుల పాలిటి కల్పవృక్షస్వరూపుడవు నీవు తప్ప మాకింకెవరు దిక్కు? నిన్ను ఆశ్రయించితిమి. అసత్తునుండి సత్తునకు గొనిపొమ్ము! తమస్సు నుండి జ్యోతిలోనికి తీసికొనిపొమ్ము! మృత్యువునుండి అమృతత్వమును పొందింప జేయుము. ఇదే మా వినతి. అనుగ్రహింపుము. నీ దరి జేర్చుకొనుము. పాహిమాం, పాహిమాం, పాహిమాం పాహి ఓం తత్ సత్ (ఈ ప్రార్ధనను ఎవరు ప్రతిదినము నియమముతప్పక ఉదయము నిద్రలేచునపుడును, రాత్రి పరుండబోవునపుడును మనస్ఫూర్తిగా పఠించుదురో, అట్టివారికి జీవితమునందేలాటి దోషములున్ను కలుగకుండుటయేగాక భగవంతునియొక్క అనుగ్రహమునకున్ను వారు పాత్రులు కాగలరు.). * దైవప్రార్థన - గీతామకరందము గ్రంధములో 15వ పేజీ లో ఇవ్వబడినది. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == బయటి లింకులు == * [https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/4/gitamakarandam-book ఆర్కైవ్.ఆర్గ్ లో గీతా మకరందము పుస్తక ప్రతి] * [https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/11/gitamakarandam-grandhapathanam గీతా మకరందము గ్రంధపఠనము వీడియోలు] * [https://archive.org/details/sri-sukh-brahmma-ashramam-sri-kalahasthi-ap-guru-peetam-1st-march-2026-etv-life-spiritual '''Sri Sukha Brahmma Ashramam, Sri Kalahasthi''', AP Guru Peetam Archive video link] * [https://archive.org/details/@hindu_devotional4/lists/1/sri-shukabrahma-ashramam%23swami_vidyaprakashananda_giri '''Sri Sukha Brahmma Ashramam, Sri Kalahasthi''' videos Internet Archive Org. Link] [[వర్గం:తెలుగు పుస్తకాలు]] qxk90w2q13k5snfxfkahmdgx51mgbs9 0 469514 4942534 4819424 2026-08-23T13:42:01Z CommonsDelinker 608 SUNDARA_CHAITANYA_BHAGAVATAM_001.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942534 wikitext text/x-wiki {{వర్గీకరణ}} ఉష్ణము అగ్నియొక్క ధర్మము. శీతము జలము యొక్క ధర్మము. క్రౌర్యము వ్యాఘ్ర ధర్మము. చపలత్వము లేడి ధర్మము. వర్షించుట మేఘ ధర్మము. ప్రేమించుట ప్రేమ ధర్మము. ప్రేమకు అన్యధర్మములు తెలియవు. ప్రపంచము ప్రేమనుండి జనించినది. ప్రేమలో జీవిస్తున్నది. ప్రేమలో లయిస్తుంది. ప్రేమకు పుట్టుకలేదు. ప్రేమయే సృష్టికి మూలకారణము. వ్యష్టికి మూలాధారము. సమిష్టి మనుగడకు మూల విషయము. ప్రేమ అద్భుతమైన శక్తి. ప్రకృతి స్పందనలో, సౌందర్యములో తొంగిచూసే అసమాన ఆకర్షణాశక్తి మానవ హృదయంలో, ఆరాధనా రూపంలో కదిలే భక్తి. సకల ప్రాణుల హృదయాలలో ఊరట పేరున కలిగే తృప్తి. జీవికి నిజమైన భుక్తి. ఒక్కమాటలో చెప్పాలంటే అదియే తన స్వరూపమైన ముక్తి. ప్రేమ సర్వాంతర్యామి. అది కదులును, కదలదు. దగ్గర లేదు, దూరము ఉండదు. '''తదేజతి తన్నై జతి తద్దూరే తద్వంతికే '''తదంతరస్య సర్వస్య తదు సర్వస్యాస్య బాహ్యతః'''''' “అది కదులును. అది కదలదు. అది దూరమున గలదు. దగ్గరనూ గలదు. అది దీని అంతటిలో కలదు. దీని యంతటికి బాహ్యమున కూడా కలదు.” అని ఉపనిషత్తు పలికింది. ప్రేమకు రూపము లేదు. అరూపమైన ఉజ్వల ప్రేమ రూపమును దిద్దుకుని వ్యక్తమయితే ఎలా వుంటుంది? సముజ్వల విగ్రహమై భాసిస్తుంది. అట్టి సుందర సముజ్వల విగ్రహమే ప్రేమమూర్తియైన శ్రీకృష్ణ పరమాత్మ. శ్రీకృష్ణుడు ప్రేమావతారమూర్తి. ప్రేమ నిండిన హృదిలో వెలితి తెలియదు. వెలుగు చెదరదు. ప్రేమ భాషణమునకు అలవాటుపడిన వ్యక్తికి అసంపూర్ణత అర్థం కాదు. అది సరస్వతీ నదీతీరము. వేదములను సంస్కరించిన మహనీయుడు, అష్టాదశ పురాణములకు కర్తయైనవాడు, బ్రహ్మసూత్రములను రచించినవాడునగు వేదవ్యాసుడు అశ్రుపూర్ణవదనుడై విచారముతో కూర్చొనియుండెను. దారిన వెడుచుండిన నారదమహర్షి వ్యాసభగవానుని జూచెను. ఆయన ముఖారవిందమున గోచరమయ్యే అవ్యక్తబాధను గ్రహించెను. మహర్షిని సమీపించి, "ఆర్యపూజితా! పరాశరాత్మజా! మీ వదనమున విషాదఛాయలు అలుముకొనుటకు కారణమేమి? సర్వశాస్త్ర పారంగతులైన మిమ్ములను అశాంతి అలుముకున్నదా? కారణమేమిటి?" అని అడిగెను. "నారద మునీంద్రా! అదియే నాకును అవగతమగుటలేదు. నీవు త్రిలోక సంచారివి. జ్ఞానివి. నీకు తెలియని విషయము లేదు. నా ఈ విషాదమునకు కారణమును తెలియజేయుము" అని తెలిపెను. '''నీ కెఱుగరాని ధర్మము లోకములను లేదు బహువిలోకివి నీవీ '''నా కొఱత యెట్టిదంతయు నాకున్ వివరింపుమయ్యనారద! కరుణన్'''''' అని వ్యాసుడు ప్రార్థించెను. నారదుడు ఒక క్షణమాలోచించాడు. కారణాన్ని అన్వేషించి అవగత మొనర్చుకున్నాడు. అర్థమైన విషయాన్ని అభ్యర్థించిన వ్యాసునికి తెలియజేశాడు. అచింతమైన ధర్మచయమంతయుఁ జెప్పితి వందులోన నిం చుకగాని విష్ణుకథ లేర్పడఁ జెప్పవు; ధర్మముల్ ప్రవచిం చిన మెచ్చునే గుణ విశేషము లెన్నినఁగాక, నీకు నీ కొంచెము వచ్చుటెల్ల హరిఁగోరి నుతింపుమి నార్యపూజితా! "మహాత్మా! వ్యాసా! జటిలమైన వేదాంతశాస్త్రమును ప్రవచించిన నీవు భగవద్భక్తిని గూర్చి ప్రత్యేకముగా ప్రవచించవైతివి. ఎంతటి జ్ఞానము కలిగినను భక్తి లేనిదే ముక్తి రాదు. భగవానుని అనంత కళ్యాణ గుణములను కీర్తించకపోవుటయే నీ ఆవేదనకు ముఖ్యకారణము. "హరిభక్తిని విరివిగా పంచెడి భాగవత కావ్యమును రచించి, మీ హృదిలోని ఆవేదనను పోగొట్టుకొనుడు" అని తెలియజేసెను. '''నిగమంబులు వేయిఁ జదివిన సుగమంబులు గావు ముక్తి సుభగత్వంబుల్''' '''సుగమంబు భాగవతమను నిగమంబుఁ బఠింప ముక్తి నివసనము బుధా!''' నారదమహర్షి చేత ప్రభావితుడైన వ్యాసమునీంద్రుడు శమ్యాప్రాసమనే ఒక ఆశ్రమంలో ఉండి భక్తిరస ప్రధానమైన భాగవత కావ్యమును రచించెను. తత్ఫలితముగ హృదయావేదనను పోగొట్టుకొని నిర్వికల్పానందములో రమించెను. శ్రీమద్భాగవత కథామృతము మహాజ్ఞానియైన వ్యాసమహర్షి కలమునుండి కదలి, మహా వైరాగ్యమూర్తియైన శుకబ్రహ్మ గళమునుండి స్రవించి, మహాభక్తుడైన పరీక్షిత్తుని హృదయమున నిలిచినది. కనుక ఈ మహాకావ్యము భక్తి, జ్ఞాన, వైరాగ్య రూపమని తెలియుచున్నది. వ్యాసమహర్షి విరచితమును, నిరోధలీలా ప్రతిపాదకమునగు ద్వాదశస్కంధ సముల్లసితమగు ఈ భాగవత గ్రంథము పరమపావన గ్రంథము. "భాగవతము" అనెడి పదములోని ఐదు అక్షరములు స్వరూపానుభూతికి పంచ సోపానములవలె తెలియుచున్నవి. మొదటి అక్షరమైన 'భా' శబ్దము ప్రకాశవంతమైన భక్తిని తెలియచేయుచుండ, రెండవ అక్షరమైన 'గా’ శబ్దము ప్రజ్ఞానఘనమైన జ్ఞానమును నిర్దేశించుచుండ, మూడవ అక్షరమైన 'వ ' శబ్దము వివేకయుతమైన వైరాగ్యమును సూచించుచుండ, నాల్గవ అక్షరమైన ‘త‘ వృచ్ఛకుడు నాలుగుసార్లు భాగవతము - భాగవతము- భాగవతము - భాగవతము యని పలికెను. ఇలా పలుకుదుండగా భాగవతమనెడి పదము పునశ్చరణ వేగానికి "బాగవుతాము" యని వినిపించును. వెంటనే ఆ సంత్ పురుషుడు "నాయనా చూచితివా భాగవతమును పఠించినచో మనమంతా బాగవుతాము" యనెను. బాగును తెలియక సాగే జీవులకు భవ్యమైన, యోగ్యమైన బాటను తెలిపే బావుటాయే భాగవతము. బుధజనులారా! ఇది భాగవతము. ఎవరినో బాగుచేయాలని నేను వ్రాయలేదు నన్ను బాగుచేసుకొనేందుకు వ్రాసుకున్నాను. నా జీవన ప్రయాణంలో దారిబత్తెమైన ఈ భాగవతమును తోటి సహచరులైన మీకు పంచడం నా బాధ్యతగా భావించాను. రుచి ఉందో లేదో! రుచిగా వడ్డించాలనే అభిరుచి మాత్రం నాలో నిండుగా ఉండింది. ప్రేమతో అందిస్తున్నాను. గ్రహించండి. ప్రమోద భరితమైన ఈ పవిత్ర గ్రంధమును ప్రశాంతముగా కూర్చుని రచించే అదృష్టం కలుగలేదు. నిర్విరామ కార్యక్రమాల మధ్య ప్రయాసతో రచించాను. ఒకరి చేత రామభద్రుడు వ్రాయించాడు. నాచేత వ్రాయించమని శ్యామభద్రుని కన్నీళ్ళతో ప్రార్థించాను. నేను చేసినది అంతే. చివరగా ఒక్కమాట, వస్తువు మహాప్రసాదము. పూజారి ఎవరని చూడకండి. తీర్థపుగిన్నె ఎలా ఉన్నదని వీక్షించకండి. అనంత కరుణామయుడైన శ్యామసుందరుని నిర్హేతుక కృపా విశేషము, అసమాన ప్రేమాన్వితులైన మీ అందరి ప్రేమలు నాకు కొండవలె అండగా నిలచి నా బ్రతుకు పంటను దండిగా పండించాయి. అందరికీ వడ్డించే అవకాశాన్నిచ్చాయి. అందుకోవడంతోనే సరిపోయింది. తిరిగి ఏమి అందించగలను? ఏమీ లేదు. ఏమీలేని వాడను. మీకు ఇవ్వగలిగింది కూడా ఏమీ లేదు వందనము తప్ప. ఆ వందనమునే వంద జేసి అందిస్తున్నాను. అందుకోండి. భాగవత సాగర తీరాన …ఒక రేణువు…'''స్వామి సుందర చైతన్యానంద''' * '''చైతన్య భాగవతము''' PDF LINK: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/9/chaitanya-bhagavathamu * '''శ్రీ మద్భాగవతం''' videos link: https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/4/srimad-bhagavatam '''* స్వామి సుందర చైతన్వానంద pdf books,audios,videos Internet Archive Links:''' 1. https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330?query=swami+sundara+chaitanyananda 2. https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/1/chitanya-bhajans- pgfbk1ehkltzfxfpk8a1zeqy3d22vi0 0 469516 4942574 4938151 2026-08-23T13:44:16Z CommonsDelinker 608 CHAITANYA_BHAGAVADGITA.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942574 wikitext text/x-wiki {{మూలాలు సమీక్షించండి}}{{వర్గీకరణ}} ఏనాటి పుణ్యఫలమో ఏ దివ్యాత్ముని కృపా వీక్షణమో బాల్యంలోనే నా మనస్సు బాలగోపాలుని బడి కెళ్ళి కూర్చుంది. అక్షరాలు నేర్చింది, పాఠాలు విన్నది అక్కడే. మాట లొచ్చింది, పాట లొచ్చింది ఆ బడి లోనే. 'తండ్రీ! నీవు మహోన్నతమైన తండ్రివి. నేను అర్హత లేని బిడ్డను. ఆశ ఒక్కటే నా ఆస్తి. అదే నా అర్హత. పారిజాత సుమాలను పట్టుకున్న చేతులతో నమస్కరిస్తూ ఉంటాను. తులసీ దళములను పట్టుకున్న హస్తాలను జోడించి వందన మంటూ ఉంటాను. నీ మాట వింటూ బ్రతుకుతాను. నీ భాషను పట్టుకొనే శక్తి లేనివాణ్ణి. నీ భావాన్ని ముట్టుకొనే సామర్థ్యం లేనివాణ్ణి.' ఇదంతా నా చిన్ననాటి వేడుకోలు. ఆ వేడుకోలు వెన్నుని చరణాల చెంతకు చేరుతుందని, తన వేడుకను ఆవిష్కరించే మహాకార్యంలో నన్ను వాడుకోవడం జరుగుతుందని నేను కలలో కూడా ఊహించ లేదు. గీత తోనే చెలిమి చేశాను గీతే నా కలిమి అని భావించాను మనస్సు పట్టుకోలేక పోయినా చేతులు గీతను విడిచి పెట్టేవి కావు. అదొక సుదినం. శుభదినం భగవద్వాణిపై గురి కుదిరింది భగవద్గీతపై మది నిలిచింది. '''య ఇమం పరమం గుహ్యం మద్బక్తే ష్వభిధాస్యతి |''' '''భక్తిం మయి పరాం కృత్వా మామే వైష్య త్యసంశయః ||''' '''న చ తస్మా న్మనుష్యేషు కశ్చిన్మే ప్రియకృత్తమః |''' '''భవితా న చ మే తస్మా దన్యః ప్రియతరో భువి ||''' ఈ గీతాశాస్త్రము అతి రహస్యము. దీనిని నా భక్తులకు ఉపదేశించే వాడు నాకు సరమ భక్తుడు అవుతాడు. నిస్సందేహంగా వాడు నన్నే పొందుతాడు. అర్జునా! అతని కంటే ప్రియమైన వాడు మానవ ప్రపంచంలో మరొకడ నేడు లేడు. మున్ముందు ఉండబోడు కూడా. ఈ రెండు శ్లోకాలు గీతను సమాప్తం చేస్తూ భగవంతుడు వినిపించిన అమూల్యమైన రత్నాలు అనే నా పాలిటి రత్నాల గనులు నన్ను సంపన్నుల్లోణ్ణి చేసిన రత్నరావులు, '''గీతా మే వరమా విద్యా బ్రహ్మరూపా న సంశయః''' భగవద్గీత ఒక్కటే నాకు శ్రేష్ఠమైన జ్ఞానము శీత పరమేశ్వరుని స్వరూపము. సంశయం లేదు. అంతే, ముక్కుపచ్చ లారని పూస వయస్సులో బుద్ధిలో భగవంతుని నింపుకొని, ఎవరి కొరకూ ఎదురు చూడకుండా గీతా ప్రచార భారాన్ని భుజాని కెత్తుకున్నాను. శక్తి ఉండి ఆ కార్యానికి పూనుకోలేదు భక్తి ఉందనే ధైర్యం వల్ల మానుకోలేదు. కొండ మోసిన వాడే అండగా నిలిచాడు సేవా పంటను దండిగా పండించాడు. త్రికరణ శుద్ధిగా నమ్మి నడిచి నందుకు మాటిచ్చిన వాడు మాటను నిలబెట్టు కున్నాడు. నాలుగు దశాబ్దాలు దేశం నలు చెరగులా గీతను వినిపించే భాగ్యాన్ని అనుగ్రహించాడు. ధన్యోం స్మి. భగవాన్! ధన్యోం పి. ఎన్నో గ్రంథాలు వ్రాశారు. గీతను వ్రాయ రెందుకని? ఎంతో కాలంగా ఇదే భక్తులు నాపై సంధిస్తున్న ప్రశ్న. వినతిని వినిపిస్తూనే ఉన్నా! ఆనతి వస్తే తప్పక వ్రాస్తా! - ఇదే భక్తులకు నే నిచ్చిన సమాధానం. ఆజ్ఞ అయింది. క్షణం ఆగకుండా శుభారంభం చేశా! రచన ఊపందు కుంది. చిత్ర విచిత్రంగా, నిత్య నూతనంగా రూపు దిద్దుకుంటూ సాగింది. అర్జునునికి బాహ్యంలో నిలబడి బోధించిన వాడు నాకు మాత్రం లోపలే స్థిరపడి గుట్టు విప్పాడు. తెలిసిందంతా వ్రాయలేక పోయాను. వ్రాయ గలిగిందంతా వ్రాశాను. తెలుసుకోవాలి తరించాలి అని భావించే పుణ్యాత్ములకు మరొకటి తెలియ నవసరం లేకుండా వ్రాశాను. శ్రమనే ఆహారంగా పరిశ్రమనే పానీయంగా నిరీక్షణే నిద్రగా భావించి అనంత సహనంతో నిరంతర మననంతో విచిత్రంగా కదులుతూ వినూత్నంగా కలలు కంటూ నడకను మరచి పరుగును వలచి సూర్యుణ్ణి విడిచి చంద్రుణ్ణి మరచి దీప జ్వాలకే అంకితమై కాలం తెలియకుండా కాళ్ళు మడచి కూర్చుని మాటలకు ప్రాణం పోస్తూ వాక్యాలకు వన్నె లద్దుతూ మది నంతా మాధవుని నింపుకొని హృది నంతా గీతామాతను నిలుపుకొని శంకరునికి కింకరుణ్ణ వంకరలు లేకుండా శంకలు కదలకుండా రెండు వేల పుటలను కుప్పపోసి నాలుగు సంపుటాల లోకి ఎత్తి నింపి భక్తుల భుజాలకు తగిలిస్తున్నా! అలా ఋషి ఋణాన్ని తీర్చుకుంటున్నా! '''నివేదన''' '''త త ద్వస్తు స్వభావజ్ఞః తత్పలం వేత్తి నాపరః |''' ఎవరికి ఏ వస్తు పరిజ్ఞాన ముందో వారికే దాని ఫలం పూర్ణంగా తెలుస్తుంది. భగవద్గీత ఏమిటో, ఏం చెబుతూ ఉందో, ఏ ఫలితాన్ని ప్రసాదిస్తూ ఉందో బ్రతుకునే సమర్పించుకొని అర్థం చేసుకున్నాను. గీతాసుగీతా కర్తవ్యా కిమన్యైః శాస్త్ర సంగ్రహైః ఇతర శాస్త్రాల ప్రసక్తి ఎందుకు? గీతను చక్కగా పఠిస్తే చాలు. అనే హితవాక్యం యొక్క ప్రభావ మేమిటో జీవితంలో చూశాను అందుకే, ఆరు పదులు నిండిన దశలో అనుభవాన్ని రంగరించి వ్రాశాను. గీతకు ఎన్నో వ్యాఖ్యానాలు వచ్చాయి. వస్తున్నాయి. వస్తూనే ఉంటాయి. ఎవరు ఎందుకు వ్రాశారో, వ్రాస్తున్నారో నాకు తెలియదు. గీతను ప్రవచించడం వేరు. గీతను రచించడం వేరు గీతను బోధించే వాళ్ళందరూ గీతను వ్రాయలేరు. వినే వారికి అర్థమయ్యే లాగా బోధించడం బోధకు అందరికీ బోధకులందరికీ సాధ్యం కాదు చదివే వారికి అర్థమయ్యే లాగా రచించడం కూడా రచయిత లందరికీ సాధ్యం కాదు. మరొక అడుగు ముందు కేస్తే గీత అర్థం కాని వాళ్ళు ఎలాగూ గీతను వ్రాయలేరు గీతను అర్థం చేసుకున్న వాళ్ళందరూ కూడా గీతను వ్రాయ గలరని చెప్పలేము. అందుచేతనే, భగవద్గీతకు ఎన్ని వ్యాఖ్యానాలు వచ్చినా వ్యాఖ్యానం అనగానే, శ్రీ శంకర భాష్యమే మనస్సులో మెదుల్తుంది అదే ప్రసన్నము. అదే గంభీరము. ప్రసన్న గంభీరము. కొందరికి కొన్ని వ్యాఖ్యానాలు బాగుంటాయి కొందరికి కొన్ని వ్యాఖ్యానాలు బాగుండవు కొందరికి ఏవైనా బాగుంటాయి కొందరికి బాగున్నవే బాగుంటాయి. ఏది బాగు? ఏది ఓగు? తెలిసి చెప్ప గలిగే దెవరు? బాగు పడాలనే దృఢదీక్ష కలవారు బాగేమిటో తెలుసు కుంటారు. బాగును గ్రహించిన వారే ఇతరులకు బాగును అనుగ్రహించ గలరు. తాదృశానాం దశాం తాం తాం తాదృశా ఏవ జానతే! అలాంటి వారి స్థితిని అలాంటి వారే తెలుసుకుంటారు. ఇది చైతన్య భగవద్గీత నాకు తపః ఫలం మీకు పుణ్య ఫలం ఏదో సాదాగా చదివి ప్రక్కన పెట్టే గ్రంథం కాదు అప్పుడప్పుడు, అక్కడక్కడ కొన్ని కొన్ని పుటలు ఎన్నుకొని చదివేది అసలే కాదు. సొంతము సాదరంగా అధ్యయనం చేయవలసిన గ్రంథము బుద్ధితో పాటు భక్తిని తోడు చేసుకొని చదువ వలసిన గ్రంథము. భక్తి రేవ ఏనం గమయతి భక్తి రేవ ఏనం దర్శయతి భక్తి వశః పురుషః భక్తి చేయి పట్టుకొని భగవంతుని వద్దకు నడిపిస్తుంది భక్తి కళ్ళు తెరిపించి భగవంతుని చూపిస్తుంది ఎందుకనో తెలుసా? భగవంతుడు భక్తికి వశుడు. ఎవరి ఇంట్లో ఏదుందో, ఏది లేదో నాకు మాత్రం ఏం తెలుసు? అన్ని ఇళ్ళల్లో గీత ఉండాలి భగవంతుని దర్శించ డానికి ఆలయానికి వెళ్ళాలి. దేవాలయానికి వెళ్ళాలి గీత మీ గృహంలో ఉంటే, మీ గృహమే గీతా మందిర మవుతుంది గోవిందుడు గీత లోనే ఉన్నందున గోవింద మందిర మవుతుంది. గీతాశ్రయో_హం తిష్ఠామి గీతా మే చోత్తమం గృహమ్ ! నేను గీతను ఆశ్రయించుకొని ఉంటాను. గీతే నా నివాస స్థానము ఇది ఎవరో ఎవరికో చెప్పింది కాదు. భర్త భార్యకు చెప్పింది అడిగింది ధరణి. తన చిరునామా ఎక్కడో చెప్పింది ధరణీపతి. ఇది వరాహపురాణం లోని వార్త. భూదేవి ప్రశ్నించింది అంటే భూలోక వాసు లందరి పక్షాన ప్రశ్నించిందని అర్థము భూదేవికి చిరునామా నందించాడు అంటే భూలోక వాసు లందరికీ అందించాడని అర్థము. గీత మన ఇంట్లో ఉంటే చాలు మన ఇంటికి రమ్మని అచ్యుతుని ఆహ్వానించ నవసరం లేదు మనందరము అచ్యుతుని ఇంటి లోనే ఆనందంగా ఉంటాము. గృహమే గుడి గోవిందుని దర్శించాలని భావించే భక్తులకు ఎన్ని గుళ్ళని నిర్మించ గలను? గూళ్ళనే గుడులుగా మారిస్తే ఎలా ఉంటుందని ఆలోచించాను. ఇలా ఉంటుంది అనిపించింది అదే చైతన్య భగవద్గీత. సర్వం సఫలం - సర్వం సంపూర్ణం నా ఆశయం నెరవేరింది. నా ఏకైక వాంఛ తీరి పోయింది నా బ్రతుకు సఫల మైంది. పురుషార్థం సిద్ధించింది. చాలు. చాలు. చాలు. భగవదారాధన సమాప్త మైంది భక్తులకు ప్రసాదం ప్రాప్తించింది. మహాకృతి మహోజ్జ్వలంగా సమాప్త మైంది కృతి కర్త ఎవరు? కృతి భర్త ఎవరు? కృతి భర్త నేను కాదని మీకే తెలుసు కృతి కర్తను నేను అనేది మీ భావన కాదని చెప్పేందుకే చివరగా ఈ పొడి మాటలు. కర్తను కాను అంటే పనిముట్టును అనుకుంటా రేమో! పనిముట్టును కానే కాను; పనిని ముట్టుకున్నాను. అంతే. కర్తా బహిః అకర్తా న్తః బాహ్యానికి కర్తగా కనిపిస్తున్నా ఆంతర్యంలో అకర్త గానే ఉన్నా! కృతి భర్తే కృతి కర్త కృతజ్ఞత చెప్పే ధైర్యం లేదు ఐదు పది చేసి తల వంచుతున్నా! అలాగే ఉంటానని విన్నవించు కుంటున్నా! కృతార్థుణ్ణయ్యా నని వినమ్రుణ్ణి పలుకుతున్నా! మనసైన మాట శతాధిక గ్రంథాలను ప్రచురించే అదృష్టానికి నోచుకుంది సుందర చైతన్యాశ్రమం. ఎంతో కాలంగా సర్వులూ ఎదురు చూచిన గ్రంథం చైతన్య భగవద్గీత కూడా ఎదలను అలరించేందుకు ఆవిర్భవించింది. ఎందరో ఎన్నో విధాలుగా ఈ కార్యక్రమాలలో వారి వారి సేవలను అందించి తృప్తి చెందారు. అందరికీ ఆశ్రమం ఋణపడి ఉంటుంది. ఇక ప్రస్తుత విషయం చైతన్య భగవద్గీత. రెండు వేల పుటల గ్రంథాన్ని అచ్చు తప్పులు దిద్దుతూ, సవరించి సరి చేయడం సాధారణమైన కార్యం కాదు. బాల్యం లోనే కదిలిన ప్రస్థానము. నాపై ఎందరి ప్రభావ ముందో నాకే తెలియదు. బాల్యం లోనే విశేషంగా గ్రంథ పఠనం చేశాను. అవి ఎంత గానో నన్ను ఉత్తేజ పరచాయి. ఎందరో మహాత్ముల జీవితాలు, బోధలు నన్ను ప్రభావితం చేశాయి. తనదైన శైలిలో సమాజం కూడా తన వంతు పాత్రను తాను నిర్వహించింది. విశేషగ్రంథ పరిచయం, అశేష జన సంసర్గం కలవాణ్ణి. పేరు పేరున ఎందరికి కృతజ్ఞతలు చెప్పేది? ఎన్ని గ్రంథాలను ఉటంకించేది? ఎలాగూ ఉండనే ఉంది మూలమంత్రం, 'అందరికీ వందనాలు'. దాని తోనే ప్రస్తుతానికి సరిపెట్టు కుంటున్నా. చివరగా మీ అందరికీ నా మనసైన మాట. ఇలాంటి గ్రంథాలు అరుదుగా ఉంటాయి. దొరికి నపుడే దోచుకోవాలి. హృదయంలో దాచుకోవాలి. జీవించి నంత కాలం తోడుగా ఉండ వలసిన గ్రంథము. పుస్తకాన్ని పుస్తకంగా ఉంచకుండా, శ్రమించి మస్తకానికి పట్టించండి. మన వద్ద ఉన్నది మనది కాదు మన మనస్సు కెక్కిందే మనది. సద్భావన సత్కార్యాన్ని రూపొందిస్తుంది సత్కార్యం సత్ఫలితాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. పుణ్య ఫల విశేషంగా తీర్థపు గిన్నె పూజారి చేతికి వచ్చినట్లు, చైతన్య భగవద్గీత గ్రంథాన్ని అందించే అదృష్టం మమ్మల్ని వరించింది. ఈ గ్రంథం మీది. మీతో ఉండ వలసింది మీరు కొనండి. మరి కొందరి చేత కొనిపించండి. మీరు శ్రద్ధతో చదవండి. ఇతరుల చేత చదివించండి కానుకగా ఎవరి కైనా సమర్పిస్తారా? ఇంతకు మించిన అమూల్యమైన రత్నం ఎక్కడ దొరుకుతుంది? …సర్వేజనాః సుఖినో భవన్తు ..ప్రణవ ప్రేమలతో..గీతామాత సేవలో …'''స్వామి సుందర చైతన్వానంద''' ==[[చైతన్య భగవద్గీత]] వీడియోస్ == * SRIMADBHAGAVADGITA SUNDARACHAITANYA LYRICAL VIDEOS 18 CHAPTERS SLOKAM WITH BHAVAM PLAYLIST [https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/13/srimadbhagavadgita-sundarachaitanya?sort=title] * BHAGAVADGITA Introduction_dhyanaslokas - 1 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/7/introduction_dhyanaslokas] * 01.Arjuna Vishada Yogam - 2 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/8/arjuna-vishada-yogam] * 02.Saankya Yogam - 6 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/9/saankya-yogam] * 03.Karma Yogam#44 - 13 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/23/karma-yogam%2344] * 04.Gyana Yogam - 8 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/15/gyana-yogam] * 05.Karma Sanyasa Yogam - 4 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/16/karma-sanyasa-yogam] * 06.Atma Samyama Yogam - 4 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/6/atma-samyama-yogam] * 07.Vignana Yogam - 2 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/49/vignana-yogam] * 08.Akshara Parabrahma Yogam - 2 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/48/akshara-parabrahma-yogam] * 09.Raja Vidya Raja Guhya Yogam# 50 - 8 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/32/raja-vidya-raja-guhya-yogam%23-50] * 10. Vibhuti Yogam…6 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/56/10.-vibhuti-yogam] * 11.vishwarupa sandarshana yogam - 2 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/17/vishwarupa-sandarshana-yogam] * 12.BhaktiYogamu - 2 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/51/-bhaktiyogamu] * 13. Ksetra kshetrgna vibhaga yogamu…1 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/67/13.-ksetra-kshetrgna-vibhaga-yogamu] * [https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/7/chaitanya-bhagavadgita చైతన్య భగవద్గీత PDF Book Link] '''* స్వామి సుందర చైతన్వానంద pdf books,audios,videos Internet Archive Links:''' 1. https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330?query=swami+sundara+chaitanyananda 2. https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/1/chitanya-bhajans- cjm5lelauaihk9kehr7xy68ucqlf38j 4942954 4942574 2026-08-24T09:37:59Z Yedavallisreddy 122006 …'''[[సుందర చైతన్యానంద|స్వామి సుందర చైతన్వానంద]]''' 4942954 wikitext text/x-wiki {{మూలాలు సమీక్షించండి}}{{వర్గీకరణ}} ఏనాటి పుణ్యఫలమో ఏ దివ్యాత్ముని కృపా వీక్షణమో బాల్యంలోనే నా మనస్సు బాలగోపాలుని బడి కెళ్ళి కూర్చుంది. అక్షరాలు నేర్చింది, పాఠాలు విన్నది అక్కడే. మాట లొచ్చింది, పాట లొచ్చింది ఆ బడి లోనే. 'తండ్రీ! నీవు మహోన్నతమైన తండ్రివి. నేను అర్హత లేని బిడ్డను. ఆశ ఒక్కటే నా ఆస్తి. అదే నా అర్హత. పారిజాత సుమాలను పట్టుకున్న చేతులతో నమస్కరిస్తూ ఉంటాను. తులసీ దళములను పట్టుకున్న హస్తాలను జోడించి వందన మంటూ ఉంటాను. నీ మాట వింటూ బ్రతుకుతాను. నీ భాషను పట్టుకొనే శక్తి లేనివాణ్ణి. నీ భావాన్ని ముట్టుకొనే సామర్థ్యం లేనివాణ్ణి.' ఇదంతా నా చిన్ననాటి వేడుకోలు. ఆ వేడుకోలు వెన్నుని చరణాల చెంతకు చేరుతుందని, తన వేడుకను ఆవిష్కరించే మహాకార్యంలో నన్ను వాడుకోవడం జరుగుతుందని నేను కలలో కూడా ఊహించ లేదు. గీత తోనే చెలిమి చేశాను గీతే నా కలిమి అని భావించాను మనస్సు పట్టుకోలేక పోయినా చేతులు గీతను విడిచి పెట్టేవి కావు. అదొక సుదినం. శుభదినం భగవద్వాణిపై గురి కుదిరింది భగవద్గీతపై మది నిలిచింది. '''య ఇమం పరమం గుహ్యం మద్బక్తే ష్వభిధాస్యతి |''' '''భక్తిం మయి పరాం కృత్వా మామే వైష్య త్యసంశయః ||''' '''న చ తస్మా న్మనుష్యేషు కశ్చిన్మే ప్రియకృత్తమః |''' '''భవితా న చ మే తస్మా దన్యః ప్రియతరో భువి ||''' ఈ గీతాశాస్త్రము అతి రహస్యము. దీనిని నా భక్తులకు ఉపదేశించే వాడు నాకు సరమ భక్తుడు అవుతాడు. నిస్సందేహంగా వాడు నన్నే పొందుతాడు. అర్జునా! అతని కంటే ప్రియమైన వాడు మానవ ప్రపంచంలో మరొకడ నేడు లేడు. మున్ముందు ఉండబోడు కూడా. ఈ రెండు శ్లోకాలు గీతను సమాప్తం చేస్తూ భగవంతుడు వినిపించిన అమూల్యమైన రత్నాలు అనే నా పాలిటి రత్నాల గనులు నన్ను సంపన్నుల్లోణ్ణి చేసిన రత్నరావులు, '''గీతా మే వరమా విద్యా బ్రహ్మరూపా న సంశయః''' భగవద్గీత ఒక్కటే నాకు శ్రేష్ఠమైన జ్ఞానము శీత పరమేశ్వరుని స్వరూపము. సంశయం లేదు. అంతే, ముక్కుపచ్చ లారని పూస వయస్సులో బుద్ధిలో భగవంతుని నింపుకొని, ఎవరి కొరకూ ఎదురు చూడకుండా గీతా ప్రచార భారాన్ని భుజాని కెత్తుకున్నాను. శక్తి ఉండి ఆ కార్యానికి పూనుకోలేదు భక్తి ఉందనే ధైర్యం వల్ల మానుకోలేదు. కొండ మోసిన వాడే అండగా నిలిచాడు సేవా పంటను దండిగా పండించాడు. త్రికరణ శుద్ధిగా నమ్మి నడిచి నందుకు మాటిచ్చిన వాడు మాటను నిలబెట్టు కున్నాడు. నాలుగు దశాబ్దాలు దేశం నలు చెరగులా గీతను వినిపించే భాగ్యాన్ని అనుగ్రహించాడు. ధన్యోం స్మి. భగవాన్! ధన్యోం పి. ఎన్నో గ్రంథాలు వ్రాశారు. గీతను వ్రాయ రెందుకని? ఎంతో కాలంగా ఇదే భక్తులు నాపై సంధిస్తున్న ప్రశ్న. వినతిని వినిపిస్తూనే ఉన్నా! ఆనతి వస్తే తప్పక వ్రాస్తా! - ఇదే భక్తులకు నే నిచ్చిన సమాధానం. ఆజ్ఞ అయింది. క్షణం ఆగకుండా శుభారంభం చేశా! రచన ఊపందు కుంది. చిత్ర విచిత్రంగా, నిత్య నూతనంగా రూపు దిద్దుకుంటూ సాగింది. అర్జునునికి బాహ్యంలో నిలబడి బోధించిన వాడు నాకు మాత్రం లోపలే స్థిరపడి గుట్టు విప్పాడు. తెలిసిందంతా వ్రాయలేక పోయాను. వ్రాయ గలిగిందంతా వ్రాశాను. తెలుసుకోవాలి తరించాలి అని భావించే పుణ్యాత్ములకు మరొకటి తెలియ నవసరం లేకుండా వ్రాశాను. శ్రమనే ఆహారంగా పరిశ్రమనే పానీయంగా నిరీక్షణే నిద్రగా భావించి అనంత సహనంతో నిరంతర మననంతో విచిత్రంగా కదులుతూ వినూత్నంగా కలలు కంటూ నడకను మరచి పరుగును వలచి సూర్యుణ్ణి విడిచి చంద్రుణ్ణి మరచి దీప జ్వాలకే అంకితమై కాలం తెలియకుండా కాళ్ళు మడచి కూర్చుని మాటలకు ప్రాణం పోస్తూ వాక్యాలకు వన్నె లద్దుతూ మది నంతా మాధవుని నింపుకొని హృది నంతా గీతామాతను నిలుపుకొని శంకరునికి కింకరుణ్ణ వంకరలు లేకుండా శంకలు కదలకుండా రెండు వేల పుటలను కుప్పపోసి నాలుగు సంపుటాల లోకి ఎత్తి నింపి భక్తుల భుజాలకు తగిలిస్తున్నా! అలా ఋషి ఋణాన్ని తీర్చుకుంటున్నా! '''నివేదన''' '''త త ద్వస్తు స్వభావజ్ఞః తత్పలం వేత్తి నాపరః |''' ఎవరికి ఏ వస్తు పరిజ్ఞాన ముందో వారికే దాని ఫలం పూర్ణంగా తెలుస్తుంది. భగవద్గీత ఏమిటో, ఏం చెబుతూ ఉందో, ఏ ఫలితాన్ని ప్రసాదిస్తూ ఉందో బ్రతుకునే సమర్పించుకొని అర్థం చేసుకున్నాను. గీతాసుగీతా కర్తవ్యా కిమన్యైః శాస్త్ర సంగ్రహైః ఇతర శాస్త్రాల ప్రసక్తి ఎందుకు? గీతను చక్కగా పఠిస్తే చాలు. అనే హితవాక్యం యొక్క ప్రభావ మేమిటో జీవితంలో చూశాను అందుకే, ఆరు పదులు నిండిన దశలో అనుభవాన్ని రంగరించి వ్రాశాను. గీతకు ఎన్నో వ్యాఖ్యానాలు వచ్చాయి. వస్తున్నాయి. వస్తూనే ఉంటాయి. ఎవరు ఎందుకు వ్రాశారో, వ్రాస్తున్నారో నాకు తెలియదు. గీతను ప్రవచించడం వేరు. గీతను రచించడం వేరు గీతను బోధించే వాళ్ళందరూ గీతను వ్రాయలేరు. వినే వారికి అర్థమయ్యే లాగా బోధించడం బోధకు అందరికీ బోధకులందరికీ సాధ్యం కాదు చదివే వారికి అర్థమయ్యే లాగా రచించడం కూడా రచయిత లందరికీ సాధ్యం కాదు. మరొక అడుగు ముందు కేస్తే గీత అర్థం కాని వాళ్ళు ఎలాగూ గీతను వ్రాయలేరు గీతను అర్థం చేసుకున్న వాళ్ళందరూ కూడా గీతను వ్రాయ గలరని చెప్పలేము. అందుచేతనే, భగవద్గీతకు ఎన్ని వ్యాఖ్యానాలు వచ్చినా వ్యాఖ్యానం అనగానే, శ్రీ శంకర భాష్యమే మనస్సులో మెదుల్తుంది అదే ప్రసన్నము. అదే గంభీరము. ప్రసన్న గంభీరము. కొందరికి కొన్ని వ్యాఖ్యానాలు బాగుంటాయి కొందరికి కొన్ని వ్యాఖ్యానాలు బాగుండవు కొందరికి ఏవైనా బాగుంటాయి కొందరికి బాగున్నవే బాగుంటాయి. ఏది బాగు? ఏది ఓగు? తెలిసి చెప్ప గలిగే దెవరు? బాగు పడాలనే దృఢదీక్ష కలవారు బాగేమిటో తెలుసు కుంటారు. బాగును గ్రహించిన వారే ఇతరులకు బాగును అనుగ్రహించ గలరు. తాదృశానాం దశాం తాం తాం తాదృశా ఏవ జానతే! అలాంటి వారి స్థితిని అలాంటి వారే తెలుసుకుంటారు. ఇది చైతన్య భగవద్గీత నాకు తపః ఫలం మీకు పుణ్య ఫలం ఏదో సాదాగా చదివి ప్రక్కన పెట్టే గ్రంథం కాదు అప్పుడప్పుడు, అక్కడక్కడ కొన్ని కొన్ని పుటలు ఎన్నుకొని చదివేది అసలే కాదు. సొంతము సాదరంగా అధ్యయనం చేయవలసిన గ్రంథము బుద్ధితో పాటు భక్తిని తోడు చేసుకొని చదువ వలసిన గ్రంథము. భక్తి రేవ ఏనం గమయతి భక్తి రేవ ఏనం దర్శయతి భక్తి వశః పురుషః భక్తి చేయి పట్టుకొని భగవంతుని వద్దకు నడిపిస్తుంది భక్తి కళ్ళు తెరిపించి భగవంతుని చూపిస్తుంది ఎందుకనో తెలుసా? భగవంతుడు భక్తికి వశుడు. ఎవరి ఇంట్లో ఏదుందో, ఏది లేదో నాకు మాత్రం ఏం తెలుసు? అన్ని ఇళ్ళల్లో గీత ఉండాలి భగవంతుని దర్శించ డానికి ఆలయానికి వెళ్ళాలి. దేవాలయానికి వెళ్ళాలి గీత మీ గృహంలో ఉంటే, మీ గృహమే గీతా మందిర మవుతుంది గోవిందుడు గీత లోనే ఉన్నందున గోవింద మందిర మవుతుంది. గీతాశ్రయో_హం తిష్ఠామి గీతా మే చోత్తమం గృహమ్ ! నేను గీతను ఆశ్రయించుకొని ఉంటాను. గీతే నా నివాస స్థానము ఇది ఎవరో ఎవరికో చెప్పింది కాదు. భర్త భార్యకు చెప్పింది అడిగింది ధరణి. తన చిరునామా ఎక్కడో చెప్పింది ధరణీపతి. ఇది వరాహపురాణం లోని వార్త. భూదేవి ప్రశ్నించింది అంటే భూలోక వాసు లందరి పక్షాన ప్రశ్నించిందని అర్థము భూదేవికి చిరునామా నందించాడు అంటే భూలోక వాసు లందరికీ అందించాడని అర్థము. గీత మన ఇంట్లో ఉంటే చాలు మన ఇంటికి రమ్మని అచ్యుతుని ఆహ్వానించ నవసరం లేదు మనందరము అచ్యుతుని ఇంటి లోనే ఆనందంగా ఉంటాము. గృహమే గుడి గోవిందుని దర్శించాలని భావించే భక్తులకు ఎన్ని గుళ్ళని నిర్మించ గలను? గూళ్ళనే గుడులుగా మారిస్తే ఎలా ఉంటుందని ఆలోచించాను. ఇలా ఉంటుంది అనిపించింది అదే చైతన్య భగవద్గీత. సర్వం సఫలం - సర్వం సంపూర్ణం నా ఆశయం నెరవేరింది. నా ఏకైక వాంఛ తీరి పోయింది నా బ్రతుకు సఫల మైంది. పురుషార్థం సిద్ధించింది. చాలు. చాలు. చాలు. భగవదారాధన సమాప్త మైంది భక్తులకు ప్రసాదం ప్రాప్తించింది. మహాకృతి మహోజ్జ్వలంగా సమాప్త మైంది కృతి కర్త ఎవరు? కృతి భర్త ఎవరు? కృతి భర్త నేను కాదని మీకే తెలుసు కృతి కర్తను నేను అనేది మీ భావన కాదని చెప్పేందుకే చివరగా ఈ పొడి మాటలు. కర్తను కాను అంటే పనిముట్టును అనుకుంటా రేమో! పనిముట్టును కానే కాను; పనిని ముట్టుకున్నాను. అంతే. కర్తా బహిః అకర్తా న్తః బాహ్యానికి కర్తగా కనిపిస్తున్నా ఆంతర్యంలో అకర్త గానే ఉన్నా! కృతి భర్తే కృతి కర్త కృతజ్ఞత చెప్పే ధైర్యం లేదు ఐదు పది చేసి తల వంచుతున్నా! అలాగే ఉంటానని విన్నవించు కుంటున్నా! కృతార్థుణ్ణయ్యా నని వినమ్రుణ్ణి పలుకుతున్నా! మనసైన మాట శతాధిక గ్రంథాలను ప్రచురించే అదృష్టానికి నోచుకుంది సుందర చైతన్యాశ్రమం. ఎంతో కాలంగా సర్వులూ ఎదురు చూచిన గ్రంథం చైతన్య భగవద్గీత కూడా ఎదలను అలరించేందుకు ఆవిర్భవించింది. ఎందరో ఎన్నో విధాలుగా ఈ కార్యక్రమాలలో వారి వారి సేవలను అందించి తృప్తి చెందారు. అందరికీ ఆశ్రమం ఋణపడి ఉంటుంది. ఇక ప్రస్తుత విషయం చైతన్య భగవద్గీత. రెండు వేల పుటల గ్రంథాన్ని అచ్చు తప్పులు దిద్దుతూ, సవరించి సరి చేయడం సాధారణమైన కార్యం కాదు. బాల్యం లోనే కదిలిన ప్రస్థానము. నాపై ఎందరి ప్రభావ ముందో నాకే తెలియదు. బాల్యం లోనే విశేషంగా గ్రంథ పఠనం చేశాను. అవి ఎంత గానో నన్ను ఉత్తేజ పరచాయి. ఎందరో మహాత్ముల జీవితాలు, బోధలు నన్ను ప్రభావితం చేశాయి. తనదైన శైలిలో సమాజం కూడా తన వంతు పాత్రను తాను నిర్వహించింది. విశేషగ్రంథ పరిచయం, అశేష జన సంసర్గం కలవాణ్ణి. పేరు పేరున ఎందరికి కృతజ్ఞతలు చెప్పేది? ఎన్ని గ్రంథాలను ఉటంకించేది? ఎలాగూ ఉండనే ఉంది మూలమంత్రం, 'అందరికీ వందనాలు'. దాని తోనే ప్రస్తుతానికి సరిపెట్టు కుంటున్నా. చివరగా మీ అందరికీ నా మనసైన మాట. ఇలాంటి గ్రంథాలు అరుదుగా ఉంటాయి. దొరికి నపుడే దోచుకోవాలి. హృదయంలో దాచుకోవాలి. జీవించి నంత కాలం తోడుగా ఉండ వలసిన గ్రంథము. పుస్తకాన్ని పుస్తకంగా ఉంచకుండా, శ్రమించి మస్తకానికి పట్టించండి. మన వద్ద ఉన్నది మనది కాదు మన మనస్సు కెక్కిందే మనది. సద్భావన సత్కార్యాన్ని రూపొందిస్తుంది సత్కార్యం సత్ఫలితాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. పుణ్య ఫల విశేషంగా తీర్థపు గిన్నె పూజారి చేతికి వచ్చినట్లు, చైతన్య భగవద్గీత గ్రంథాన్ని అందించే అదృష్టం మమ్మల్ని వరించింది. ఈ గ్రంథం మీది. మీతో ఉండ వలసింది మీరు కొనండి. మరి కొందరి చేత కొనిపించండి. మీరు శ్రద్ధతో చదవండి. ఇతరుల చేత చదివించండి కానుకగా ఎవరి కైనా సమర్పిస్తారా? ఇంతకు మించిన అమూల్యమైన రత్నం ఎక్కడ దొరుకుతుంది? …సర్వేజనాః సుఖినో భవన్తు ..ప్రణవ ప్రేమలతో..గీతామాత సేవలో …'''[[సుందర చైతన్యానంద|స్వామి సుందర చైతన్వానంద]]''' ==[[చైతన్య భగవద్గీత]] వీడియోస్ == * SRIMADBHAGAVADGITA SUNDARACHAITANYA LYRICAL VIDEOS 18 CHAPTERS SLOKAM WITH BHAVAM PLAYLIST [https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/13/srimadbhagavadgita-sundarachaitanya?sort=title] * BHAGAVADGITA Introduction_dhyanaslokas - 1 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/7/introduction_dhyanaslokas] * 01.Arjuna Vishada Yogam - 2 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/8/arjuna-vishada-yogam] * 02.Saankya Yogam - 6 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/9/saankya-yogam] * 03.Karma Yogam#44 - 13 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/23/karma-yogam%2344] * 04.Gyana Yogam - 8 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/15/gyana-yogam] * 05.Karma Sanyasa Yogam - 4 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/16/karma-sanyasa-yogam] * 06.Atma Samyama Yogam - 4 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/6/atma-samyama-yogam] * 07.Vignana Yogam - 2 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/49/vignana-yogam] * 08.Akshara Parabrahma Yogam - 2 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/48/akshara-parabrahma-yogam] * 09.Raja Vidya Raja Guhya Yogam# 50 - 8 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/32/raja-vidya-raja-guhya-yogam%23-50] * 10. Vibhuti Yogam…6 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/56/10.-vibhuti-yogam] * 11.vishwarupa sandarshana yogam - 2 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/17/vishwarupa-sandarshana-yogam] * 12.BhaktiYogamu - 2 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/51/-bhaktiyogamu] * 13. Ksetra kshetrgna vibhaga yogamu…1 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/67/13.-ksetra-kshetrgna-vibhaga-yogamu] * [https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/7/chaitanya-bhagavadgita చైతన్య భగవద్గీత PDF Book Link] '''* స్వామి సుందర చైతన్వానంద pdf books,audios,videos Internet Archive Links:''' 1. https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330?query=swami+sundara+chaitanyananda 2. https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/1/chitanya-bhajans- qpulzh96h7tw6i0sni5s0k61hvnfjbh 0 471646 4942550 4844146 2026-08-23T13:42:52Z CommonsDelinker 608 హరే_కృష్ణ_హెరిటేజ్_టవర్.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942550 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist|image= }}'''హరే కృష్ణ హెరిటేజ్ టవర్''' హైదరాబాద్ [[కోకాపేట్|కోకాపేట]] లోని శ్రీ కృష్ణ గోశాల సమీపంలో నిర్మితమవుతోంది ఇస్కాన్ హరే కృష్ణ హెరిటేజ్ టవర్. ఇది ప్రముఖ ఆధ్యాత్మిక , సాంస్కృతిక ల్యాండ్‌మార్క్‌గా రూపొందుతోంది. ఈ టవర్ నార్సింగిలో 6 ఎకరాల విస్తీర్ణంలో 430 అడుగుల ఎత్తుతో నిర్మితమవుతోంది, ఇది భారతదేశంలోని అత్యంత ఎత్తైన హెరిటేజ్ టవర్లలో ఒకటిగా గుర్తింపు పొందనుంది. ఈ ప్రాజెక్ట్ [[అంతర్జాతీయ కృష్ణ చైతన్య సంఘం|ఇంటర్నేషనల్ సొసైటీ ఫర్ కృష్ణ కాన్షియస్‌నెస్]] (ISKCON) ఆధ్వర్యంలో నిర్మితమవుతోంది. ఆలయం రెండు వైపులా 100 అడుగుల 120 అడుగుల రోడ్లపై 6 ఎకరాల స్థలంలో 400 అడుగుల ఎత్తైన ఐకానిక్ ఆకాశహర్మ్యంగా మారనుంది. దీనికి నిర్మాణ వ్యయం 200 కోట్లు అని అంచనా. ఈ టవర్‌లో రాధాకృష్ణ, సీతారామ లక్ష్మణ హనుమాన్, శ్రీ వెంకటేశ్వర స్వామి ఆలయాలు ఉంటాయి. తిరుమల శ్రీ వెంకటేశ్వర స్వామి ఆలయం స్ఫూర్తితో సంప్రదాయ రాతి శిల్పాలతో కూడిన ఆలయాన్ని ఇక్కడ నిర్మిస్తున్నారు. లైబ్రరీ, మ్యూజియం, మల్టీ-విజన్ థియేటర్, సాంస్కృతిక విద్యా కేంద్రం ఇక్కడ ఉంటాయి. హోలోగ్రామ్, లేజర్ ప్రొజెక్షన్ వంటి ఆధునిక సాంకేతికతలను ఉపయోగించడం ద్వారా శ్రీ కృష్ణుని లీలలను ఆకర్షణీయంగా ప్రదర్శించే ఏర్పాట్లు చేస్తున్నారు. ఇక ఇతర సౌకర్యాల విషయానికొస్తే 500 మంది సామర్థ్యం ఉన్న అన్నదాన హాల్, 100 గదుల గెస్ట్ హౌస్, ఆడిటోరియం, ఓపెన్ ఎయిర్ థియేటర్, కల్యాణ మండపం నిర్మిస్తున్నారు. ఈ టవర్ కోకాపేటలోని శ్రీ కృష్ణ గోశాల సమీపంలో, [[నార్సింగి (గండిపేట్)|నార్సింగి]] లోని గోష్పాద క్షేత్రంలో నిర్మితమవుతోంది..ఇది గోవులు మేసే పవిత్రభూమిగా పరిగణిస్తారు.కాకతీయ, చాళుక్య, ద్రవిడ సహా ఇతర పురాతన శైలులను పరిశీలించి సాంప్రదాయ , ఆధునిక శైలుల సమ్మేళనంగా ఈ టవర్ నిర్మిస్తున్నారు. ఇన్ని కోట్లు వ్యయం వెచ్చించి నిర్మిస్తున్న ఈ టవర్ ప్రాముఖ్యత ఏంటంటే.. తెలంగాణలో సాంస్కృతిక పర్యాటకాన్ని ప్రోత్సహించడమే. ఈ ప్రభావం రియల్ ఎస్టేట్ మార్కెట్ పైనా చూపిస్తుంది. కోకాపేట, షంషాబాద్, తుక్కుగూడ, మహేశ్వరం ప్రాంతాల్లో భూములు, ఆస్తుల విలువ భారీగా పెరుగుతుందని అంచనా.2023 మే 8న అప్పటి తెలంగాణ ముఖ్యమంత్రి కె. చంద్రశేఖర్ రావు భూమి పూజ చేశారు. ఈ ప్రాజెక్ట్ కోసం 25 కోట్ల నిథులు కూడా ప్రకటించారు.ప్రస్తుతం నిర్మాణం జోరందుకున్న ఈ టవర్ మరో ఏడాదిలో పూర్తయ్యే అవకాశం ఉందని చెబుతున్నారు...కానీ దీనిపై ఇప్పటివరకూ ఎలాంటి సమాచారం అందుబాటులో లేదు. ఇస్కాన్ హరే కృష్ణ హెరిటేజ్ టవర్ పూర్తైతే హైదరాబాద్‌ను ఆధ్యాత్మిక సాంస్కృతిక కేంద్రంగా అంతర్జాతీయ స్థాయిలో గుర్తింపు తెచ్చే అవకాశం ఉంది. పర్యాటక రంగంలో హైదరాబాద్ ఆకర్షణను మరింత పెంచనుంది. మూడేళ్లుగా కోకాపేట నివాస, వాణిజ్య కేంద్రంగా అభివృద్ధి చెందుతోంది. కొత్త రోడ్లు, ఫ్లైఓవర్లు, మెట్రో స్టేషన్లు, ఐటీ పార్కులు, మాల్స్, పాఠశాలలు, ఆసుపత్రులు , హోటళ్ల నిర్మాణంతో ఊహించని స్థాయిలో ఆధునీకరణ చెందింది. ఇప్పుడు ఇస్కాన్ హరే కృష్ణ హెరిటేజ్ టవర్ నిర్మాణం పూర్తైతే హైదరాబాద్ లో అత్యంత ఆకర్షణీయమైన పర్యాటక ప్రదేశంగా మారనుంది. * హరే కృష్ణ హెరిటేజ్ టవర్ Internet Archive Org. Video Link: https://archive.org/details/20251230_20251230_0609 o5flswx4tzl0hedn6ctwoe0lclbau6s 0 471651 4942551 4833565 2026-08-23T13:42:55Z CommonsDelinker 608 సుందర_చైతన్య_ఆశ్రమం.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942551 wikitext text/x-wiki {{శుద్ధి}}{{మూలాలు సమీక్షించండి}}{{Infobox artist|image= }} '''సుందర చైతన్య ఆశ్రమం,''' గత నలభై ఐదు సంవత్సరాలుగా [[సుందర చైతన్యానంద]] ఆంధ్రావనికి అందించిన ఆధ్యాత్మిక సేవలు అనితర సాధ్యాలు. ఈ మహత్తర కార్యక్రమానికి కార్యక్షేత్ర౦గా 1984, మే 11 వ తేది ప్రథమంగా ధవళేశ్వరం సుందర చైతన్యాశ్రమం రూపు దిద్దుకుంది. తపోవనంలా, సుందర నందనోద్యాన వనంలా శోభించే ఆశ్రమం వేలాది సత్సంగీయులకు, భక్తులకు స్ఫూర్తి కేంద్రంగా దినదినాభివృద్ధి చెందింది. అద్భుత కలాఖండమైన ఈ ఆశ్రమం ప్రస్తుతం వానప్రస్తాశ్రమంగా అలరారుతోంది. 1997 డిసెంబరు 25 వ తేది అభినవ బృందావనంలా హైదరాబాదు సుందర చైతన్యాశ్రమం వెలసింది. దేశ విదేశాలలో ఆధ్యాత్మిక సేవలందించేందుకు శ్రీ స్వామీజీ వారికి ఆశ్రమం ఒక పనిముట్టు అయ్యింది. పచ్చని పొలాల మధ్య పదమూడు ఎకరాల స్థలంలో నిర్మింపబడిన ఈ సువిశాలమైన ఆశ్రమం భక్తుల పాలిటి కల్పవృక్షం. భక్తీ భావ పరంపరలో ముంచెత్తే 76 అడుగుల ఎత్తు గల మురళీకృష్ణ భగవానుని దేవాలయం, నిరంతరం గురుదేవుల జ్ఞాన ప్రభోదాలతో ప్రతిధ్వనించే శృతి మందిరం - ఈ రెండూ భక్తీ జ్ఞాన సమ్మేళనమైన సుందర చైతన్య మహోద్యమానికి సంకేతాలు. 2002 జూన్ 19 వ తేదిన విశాఖ సాగర తీరంలో మూడవది అయిన సుందర చైతన్య ఆశ్రమం నెలకొల్ప బడింది. సుందర చైతన్యాశ్రమం ఆశ్రమం హైదరాబాద్‌లోని డుండిగల్ రోడ్‌లో ఉంది. ఈ ఆశ్రమం ఆధ్యాత్మిక ప్రవచనాలు, యోగా, ధ్యాన కార్యక్రమాలు, సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తూ భక్తులకు జ్ఞానాన్ని, శాంతిని అందిస్తుంది, అలాగే "గిరిధారి" అనే ఆధ్యాత్మిక మాసపత్రికను కూడా ప్రచురిస్తుంది. '''ఆశ్రమ లక్ష్యం''' భక్తులకు ఆధ్యాత్మిక మార్గనిర్దేశం చేయడం, జ్ఞాన జ్యోతులను వెలిగించడం. సమాజంలో ఐక్యత, ఆధ్యాత్మిక అనుభూతిని పెంపొందించడం. స్వామి సుందర చైతన్యానంద యొక్క బోధనలను, రచనలను ప్రజలకు అందించడం. '''ఆఫీస్ సమయాలు''' సోమవారం నుండి శనివారం వరకు ఉదయం 9-12, సాయంత్రం 3-5; ఆదివారం సాయంత్రం 3-5. '''కార్యకలాపాలు''' స్వామి సుందర చైతన్యానంద గారిచే ఆధ్యాత్మిక ప్రవచనాలు. యోగా, ధ్యాన శిబిరాలు. సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు, పండుగలు. "గిరిధారి" అనే ఆధ్యాత్మిక మాసపత్రిక ప్రచురణ. == మూలాలు == {{Reflist}} == వెలుపలి లింకులు == hyy576dis5mpfjmnysrjr6voq6gutyx 0 472370 4942549 4840104 2026-08-23T13:42:48Z CommonsDelinker 608 Swaranjali_Group02.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942549 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist|image= [[దస్త్రం:Swaranjali Group01.jpg|thumb|alt=Swaranjali Group01|Swaranjali Group01]] }}'''స్వరాంజలి''' సంస్థను office of the Registrar of Societies -Telangana 13th May 1992 రోజున రిజిస్టర్ చేయడం జరిగినది. Regd. No. 1274 of 1992 ==స్వరాంజలి== స్వరాంజలి సంస్థ నిర్వహణ ముఖ్య ఉద్దేశము భక్తి సంగీతం ద్వారా భక్తి సంగీత కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తూ వివిధ దేవాలయాలు, ఆధ్యాత్మిక సభలలో భక్తులకు భక్తి సంగీతం అందిస్తూ భక్తులను చైతన్య పరుస్తూ భగవంతునిపై భక్తిని ఇనుమడింపజేసే కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తూ, సంగీత గాయకులను, వాయిద్యకారులను ప్రోత్సహిస్తూ వారిలో అధ్యాత్మిక స్ఫూర్తిని నింపి తద్వారా భక్తులకు సంగీతామృతాన్ని పంచుతూ , అందరినీ అలరిస్తూ, భక్తి మార్గంలో పయనించుటకు తోడ్పాటునందించుట. {{Infobox | image = }} సంగీత కళాకారులకు క్లాసులు నిర్వహిస్తూ వారిని ప్రోత్సాహపరుస్తూ వారికి రేడియా, TVలలో అవకాశాలను కల్పిస్తూ, ఆధ్యాత్మిక భక్తి ప్రచారంలో భాగస్వామ్యులను చేయుట, తద్వారా, భావి తరాలకు భక్తి సంగీతం ను అందించుట..నిర్విఘ్నంగా కొనసాగిస్తూ, సంస్థను అభివృద్ధి పధంలో నడిపించుట. మహాత్ములు అందించిన భక్తి కీర్తనలు ప్రచారము చేయుట త్యాగయ్య, రామదాసు, అన్నమయ్య, పురందరదాసు, భజనలు - కబీర్ దాస్, తులసీదాస్, మీరాబాయి, బ్రహ్మానంద నరసీ మెహతా మనకు అందించిన భజన కీర్తనలను ప్రచారము చేయిట పరమోద్దేశము. ==మూలాలు== * స్వరాంజలి music programme ఆంధ్రప్రభ, ఈనాడు న్యూస్ clips Internet Archive Org. Link: https://archive.org/details/andhra-prabah-news-clip-gurupornami-prog * స్వరాంజలి music programmes videos Internet Archive Org. Link: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/19/swaranjali j2pqvcdiwl8ny46hcxyvg06e6a7i54i 4942552 4942549 2026-08-23T13:42:58Z CommonsDelinker 608 Swaranjali_Group01.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942552 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist|image= }}'''స్వరాంజలి''' సంస్థను office of the Registrar of Societies -Telangana 13th May 1992 రోజున రిజిస్టర్ చేయడం జరిగినది. Regd. No. 1274 of 1992 ==స్వరాంజలి== స్వరాంజలి సంస్థ నిర్వహణ ముఖ్య ఉద్దేశము భక్తి సంగీతం ద్వారా భక్తి సంగీత కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తూ వివిధ దేవాలయాలు, ఆధ్యాత్మిక సభలలో భక్తులకు భక్తి సంగీతం అందిస్తూ భక్తులను చైతన్య పరుస్తూ భగవంతునిపై భక్తిని ఇనుమడింపజేసే కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తూ, సంగీత గాయకులను, వాయిద్యకారులను ప్రోత్సహిస్తూ వారిలో అధ్యాత్మిక స్ఫూర్తిని నింపి తద్వారా భక్తులకు సంగీతామృతాన్ని పంచుతూ , అందరినీ అలరిస్తూ, భక్తి మార్గంలో పయనించుటకు తోడ్పాటునందించుట. {{Infobox | image = }} సంగీత కళాకారులకు క్లాసులు నిర్వహిస్తూ వారిని ప్రోత్సాహపరుస్తూ వారికి రేడియా, TVలలో అవకాశాలను కల్పిస్తూ, ఆధ్యాత్మిక భక్తి ప్రచారంలో భాగస్వామ్యులను చేయుట, తద్వారా, భావి తరాలకు భక్తి సంగీతం ను అందించుట..నిర్విఘ్నంగా కొనసాగిస్తూ, సంస్థను అభివృద్ధి పధంలో నడిపించుట. మహాత్ములు అందించిన భక్తి కీర్తనలు ప్రచారము చేయుట త్యాగయ్య, రామదాసు, అన్నమయ్య, పురందరదాసు, భజనలు - కబీర్ దాస్, తులసీదాస్, మీరాబాయి, బ్రహ్మానంద నరసీ మెహతా మనకు అందించిన భజన కీర్తనలను ప్రచారము చేయిట పరమోద్దేశము. ==మూలాలు== * స్వరాంజలి music programme ఆంధ్రప్రభ, ఈనాడు న్యూస్ clips Internet Archive Org. Link: https://archive.org/details/andhra-prabah-news-clip-gurupornami-prog * స్వరాంజలి music programmes videos Internet Archive Org. Link: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/19/swaranjali ecaqwqybqx3p54i2vqtev787txlp5v6 0 472449 4942668 4836834 2026-08-23T16:00:27Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4942668 wikitext text/x-wiki '''డాక్టర్ పెద్ది రమాదేవి''' ఆయుర్వేద వైద్యురాలు,<ref name="కీళ్లనొప్పులకి వెదురు బియ్యం">{{cite news |title=కీళ్లనొప్పులకి వెదురు బియ్యం |url=https://www.eenadu.net/telugu-article/recipes/general/1602/119025212 |accessdate=3 February 2026 |work= |publisher=Eenadu |date=13 October 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260203100346/https://www.eenadu.net/telugu-article/recipes/general/1602/119025212 |archivedate=3 February 2026 |language=te}}</ref> రచయిత్రి, ఆరోగ్య విశ్లేషకురాలు. గత 38 ఏళ్లుగా ఆమె ఆయుర్వేద వైద్య రంగంలో ముఖ్యంగా ఆహార నియమాలు, జీవనశైలి మార్పుల ద్వారా సంపూర్ణ ఆరోగ్యాన్ని ఎలా పొందవచ్చో సామాన్య ప్రజలకు శాస్త్రీయంగా వివరించిన తొలితరం మహిళా ఆయుర్వేద వైద్యులలో ఆమె ఒకరు. === బాల్యం, విద్యాభ్యాసం === డాక్టర్ రమాదేవి ఉమ్మడి వరంగల్ జిల్లాలో జన్మించారు. ప్రాథమిక విద్య కాజీపేటలోని ఫాతిమా గర్ల్స్ హైస్కూల్‌లో సాగింది. అనంతరం హనుమకొండలోని ప్రభుత్వ పింగళి మహిళా కళాశాలలో ఇంటర్మీడియట్ పూర్తి చేశారు. వరంగల్‌లోని అనంత లక్ష్మి ప్రభుత్వ ఆయుర్వేద వైద్య కళాశాల ([[కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయం]]) నుండి 1982-1987 మధ్య కాలంలో BAMS (బ్యాచిలర్ ఆఫ్ ఆయుర్వేదిక్ మెడిసిన్ అండ్ సర్జరీ) పట్టా పొందారు. అదనంగా వెల్లూరులోని IICT నుండి హాస్పిటల్ మేనేజ్‌మెంట్‌లో డిప్లొమా చేశారు. === వ్యక్తిగత జీవితం === కుటుంబానికి ఆయుర్వేదంలో పూర్వీకుల నుండి అనుభవం ఉంది (తాత కూడా ఆయుర్వేద వైద్యులు). భర్త రాజేంద్ర కృష్ణ ప్రసాద్ టెక్నికల్ కన్సల్టెంట్‌గా పనిచేస్తున్నారు. ఒక కుమారుడు శ్రీహర్ష పెద్ది, ఫార్మా రంగంలో సీనియర్ మేనేజర్‌గా బాధ్యతలు నిర్వహిస్తున్నారు. === వృత్తిపరమైన ప్రస్థానం === ఆయుర్వేదం అంటే కేవలం 'నాటు మందు' లేదా 'కటిక పథ్యం' అనే అపోహలు ఉన్న రోజుల్లో, ఆయుర్వేదాన్ని ఆధునిక శాస్త్రీయ దృక్పథంతో ప్రజల్లోకి తీసుకెళ్లారు. '''క్లినిక్:''' 1997లో హైదరాబాద్‌లోని సంజీవరెడ్డి నగర్‌లో 'సురక్ష ఆయుర్వేదిక్ హెల్త్ సెంటర్' స్థాపించి, అనేక దీర్ఘకాలిక వ్యాధులకు చికిత్స అందిస్తున్నారు.<ref>{{Cite web|title=Dr. Peddi Rama Devi - Ayurveda Doctor in Hyderabad (S R Nagar)|url=http://www.chikitsa.com/doctor/dr-peddi-rama-devi-ayurvedic-doctor-and-therapist-hyderabad|access-date=2026-01-07|website=chikitsa|archive-date=2026-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20260121072922/https://www.chikitsa.com/doctor/dr-peddi-rama-devi-ayurvedic-doctor-and-therapist-hyderabad|url-status=dead}}</ref> '''వైద్య విధానం:''' రోగులకు వ్యాధి స్వభావాన్ని ఆధునిక వైద్య పరిభాషలో వివరిస్తూనే, ఆయుర్వేద ఔషధాల ద్వారా చికిత్స చేయడం ప్రత్యేకత. అనేక వ్యాధులకు అవసరమైన ఔషధాలను స్వయంగా రూపొందిస్తారు. === మీడియా, సామాజిక అవగాహన === ప్రజల్లో ఆరోగ్య చైతన్యం కల్పించేందుకు వివిధ మాధ్యమాల ద్వారా కృషి చేశారు: '''పత్రికలు:''' 1998 నుండి 'ఈనాడు' పత్రికలో 'ఆహారం–ఆరోగ్యం' శీర్షికన వందలాది వ్యాసాలు రాశారు. వీటితో పాటు డెక్కన్ క్రానికల్, వార్త, ఆంధ్రజ్యోతి, నమస్తే తెలంగాణ వంటి ప్రముఖ పత్రికల్లో ఆయుర్వేద ప్రాశస్త్యంపై వ్యాసాలు ప్రచురితమయ్యాయి. '''టెలివిజన్:''' ఈటీవీ (సుఖీభవ), టీవీ9, జెమిని టీవీ, దూరదర్శన్, ఎన్టీవీ వంటి అనేక ఛానళ్లలో ఆరోగ్య చర్చా కార్యక్రమాల్లో పాల్గొని, ఆహార నియమాలు, ఆయుర్వేద జీవనశైలిపై అవగాహన కల్పించారు.<ref>{{Cite web|last=Bharat|first=E. T. V.|date=2024-10-20|title=రాగులను ఇలా తీసుకుంటే - 10 రోజుల్లోనే మీ బాడీలో ఊహించని మార్పులు!|url=https://www.etvbharat.com/te/!health/health-benefits-of-finger-millet-amazing-health-benefits-check-here-in-telugu-tgs24102002619|access-date=2026-01-07|website=ETV Bharat News|language=te}}</ref> === రచనలు === "ఆయుర్వేద ఆహార ఔషధ నిధి" అనే పుస్తకం ఎంతో ప్రాచుర్యం పొందింది. ఇందులో మనం నిత్యం తీసుకునే ఆహార పదార్థాల పోషక విలువలు, ఆయుర్వేద సిద్ధాంతాలను ఆధునిక శాస్త్రంతో సమన్వయం చేస్తూ వివరించారు.<ref>{{Cite web|title=Ayurveda Ahara Oushada Nidhi|url=https://www.telugubooks.in/products/ayurveda-ahara-oushada-nidhi|access-date=2026-01-07|website=www.telugubooks.in}}</ref> === పురస్కారాలు === వైద్య రంగంలో చేసిన సేవలకు గాను పలు అవార్డులు వరించాయి: * టీవీ7 హెల్త్ ఛానెల్ వారి బెస్ట్ డాక్టర్ అవార్డు * ఆరోగ్యనిధి అవార్డు == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:ఆయుర్వేద వైద్యులు]] bd98vgtai6dorkli8lmyar1k2ge06jr 0 472619 4942547 4773807 2026-08-23T13:42:42Z CommonsDelinker 608 టి.వి.ఆర్.కె._మూర్తి.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942547 wikitext text/x-wiki {{Infobox | image = }} '''టి.వి.ఆర్.కె. మూర్తి''' పూర్తి పేరు తిమ్మరాజు విశ్వపతి రామ కృష్ణ మూర్తి. వీరి కలం పేరు '''విశ్వపతి'''. ఆధ్యాత్మిక ఇంజనీర్, కార్టూనిస్ట్, తిరుమలేశుడి విశేషాలపై ఆధ్యాత్మిక పుస్తకాలు రాశారు. '''విశ్వపతి'''గారి వయస్సు 66 ఏళ్లు, విద్య: వరంగల్ NIT(రీజినల్ ఇంజినీరింగ్ కాలేజీ) లో ఎంటెక్ 1982 లో పూర్తిచేశారు. గత వృత్తి ఆల్విన్, ఎం.వి.ఎస్.ఆర్. కంపెనీలో ఇంజినీర్ గా ఉద్యోగం. ప్రస్తుతం: లోగోలు డిజైన్ చేయడం. ప్రవృత్తి: శ్రీనివాసుడిపై ఆధ్యాత్మిక పుస్తకాలు రచన, ఉచిత పంపిణీ. నగరంలోని మోతీనగర్ చెందిన టి.వి.ఆర్.కె.మూర్తి... శ్రీనివాసుడిపై ఇప్పటికే పది పుస్తకాలు రచించారు. కావాల్సిన వారికి వాటిని ఉచితంగా పంచుతున్నారు. కోరితే సొంత ఖర్చుతో కొరియర్లోనే వాటిని చేరవేయడం ఆయన ఆధ్యాత్మిక ఉదారతకు నిదర్శనం. 'విశ్వపతి' అనే కలం పేరుతో ప్రసిద్ధుడైన ఈయన...ఆల్విన్ కంపెనీ లోను, ఎం.వి.ఎస్.ఆర్. ఇంజినీరింగ్ కాలేజీలోనూ పలు హోదాల్లో పనిచేశారు. [[ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్]] దినపత్రికలో 'సమ్ ఫన్' అనే పేరుతో ప్యాకెట్ కార్టూన్లు వేసేవారు. 1993లో హాబీగా లోగోలు డిజైన్ చేయడం ప్రారంభించారు. 1998 నుంచి పూర్తి సమయాన్ని వాటి డిజైనింగ్ కే కేటాయిస్తున్నారు. తొలి నుంచి శ్రీనివాసుడిపై ఉన్న భక్తి ప్రపత్తులను ఆయన తన రచనల ద్వారా చాటుకుంటున్నారు. తానే స్వయంగా శ్రీశ్రీనివాస మహత్మ్యం, శ్రీ వెంకటేశ్వర వ్రతకల్పం రచించారు. విదేశీ భక్తుల కోసం ఈ పుస్తకాలను ఇంటర్నెట్లో [https://lordofsevenhills.com/ lordofsevenhills.com ] వెబ్సైట్లో ఉంచారు. వీటిని ఉచితంగా డౌన్లోడ్ చేసుకోవచ్చు పుస్తకం పూర్తి కాగానే కుటుంబ సమేతంగా తిరుమల వెళ్లి మొదటి ప్రతులను స్వామి హుండీలో సమర్పించడం ఈయన ఆనవాయితీ. ఎందరికైనా... ప్రతి రోజు రాష్ట్రంలోని వివిధ ప్రాంతాల నుంచి మూర్తికి దాదాపు రెండు వందలకుపైగా ఉత్తరాలు వస్తుంటాయి. అతనితో పాటు ఆయన కుటుంబ సభ్యులు కలిసి ఎప్పటికప్పుడు ఆ పుస్తకాలను ప్యాకింగ్ చేసి కొరియర్ ద్వారా ఉచితంగా పంపుతారు. ఎంతటి మారుమూల గ్రామాలకైనా ఈ పుస్తకాలను పంపిస్తారు. శ్రీవెంకటేశ్వర వ్రతకల్పం పుస్తకాలను ఇప్పటివరకు లక్షకు పైగా ఉచితంగా పంచిపెట్టారు. వాటిని పంపేందుకు అయ్యే పోస్టు ఖర్చులను కూడా ఆయనే భరిస్తారు. వీటి ముద్రణ కోసం ప్రత్యేక కార్యాలయాన్ని తన ఇంట్లోనే ఏర్పాటు చేసుకొన్నారు. తిరుమలేశుడి విశేషాలు చాలా మందికి తెలియవు. అందుకే ఆ విశేషాలతో పుస్తకాలను రచిస్తున్నట్లు మూర్తి తెలిపారు. ==కార్టూన్ పుస్తకం == [[ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్]] దినపత్రికలో ప్రచురించబడ్డ వీరి కార్టూన్లతో 'సిన్సియర్లీ యువర్స్' పేరుతో 2016లో పుస్తకంగా ప్రచురించారు ==బయటి లింకులు== * టి.వి.ఆర్.కె. మూర్తి (విశ్వపతి) న్యూస్ క్లిప్ ఈనాడు Filmnagar Image link in Internet Archive Org. : https://archive.org/details/@yedavalli_sudarshan_reddy/lists/5/tvrk_murthy?sort=title * టి.వి.ఆర్.కె. మూర్తి (విశ్వపతి) books Internet Archive Org. : https://archive.org/details/@yedavalli_sudarshan_reddy/lists/5/tvrk_murthy?sort=title [[వర్గం:తెలుగు వ్యంగ్య చిత్రకారులు/కార్టూనిస్ట్‌లు]] [[వర్గం:వ్యంగ్య చిత్రకారులు]] [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] 5obrieeygc86iisvxybjq1uk1y9vwqs 4 475072 4942630 4862274 2026-08-23T14:03:41Z Vjsuseela 35888 4942630 wikitext text/x-wiki {{శిక్షణ తరగతులు/1}} తెలుగు వికీమీడియన్స్ యూజర్ గ్రూపు నిర్వహిస్తున్న వికీపీడియా:తెవికీ బడి/శిక్షణా కార్యక్రమాల మూడవ ఆవృతానికి (2026)స్వాగతం. ==లక్ష్యం== వికీపీడియా సోదర ప్రాజెక్టుల గురించి అవగాహన పెంపొందించడం, వ్యాసాలు రాయడం, సవరించడం ఇంకా మీడియా ఫైళ్ళను అప్‌లోడ్ చేయడం వంటి ప్రాథమిక నైపుణ్యాలను అభివృద్ధి చేయడం ద్వారా కొత్త వికీపీడియన్లను తయారు చేయడం. ==నేపథ్యం== హైదరాబాద్, విజయవాడ, విశాఖపట్టణం పుస్తక ప్రదర్శన 2025-26 లలో తెవికీ ప్రచారంలో భాగంగా తెలుగు వికీపీడియా స్టాల్ ఏర్పాటు చేసి సందర్శకులకు తెలుగు వికీపీడియా ఇంకా సోదర ప్రాజెక్టుల గురించిన ప్రాధమిక అవగాహన ఇచ్చి తరువాత రాయడంలో శిక్షణయందు ఆసక్తి చూపించిన వారి పేర్లు, మొబైల్ నెంబర్లు వంటి వివరాలను నమోదు చేయించి ఏర్పాటు చేస్తున్న ఆన్లైన్ శిక్షణ తరగతులు. * ఆఫ్ లైన్ ఔట్రీచ్ కార్యక్రమాలలో పాల్గొన్న వారికీ శిక్షణ * ఎడిటథాన్ల నిర్వహణలో భాగంగా అవగాహన, శిక్షణ తరగతులు ==మొదటి విడత శిక్షణ తరగతులు== '''కార్యక్రమ వివరాలు:''' * తేదీలు: సోమవారం జనవరి 19 నుండి 25 ఆదివారం వరకూ (వరుసగా 7 రోజులు) * సమయం: ప్రతిరోజూ సాయంత్రం 7:00 నుండి 8:00 వరకు * వేదిక: గూగుల్ మీట్ (ఆన్‌లైన్) * గూగుల్ మీట్ లింక్: https://meet.google.com/cre-sfjo-rqv '''7 రోజుల శిక్షణ ప్రణాళిక:''' * '''రోజు 1''': (19.01.2026) వికీపీడియా పరిచయం,వికీపీడియా ఐదు స్తంభాలు ఖాతా సృష్టి, మొబైల్ లో వికీపీడియా, మొదటి పేజీ, చర్చ వేదికలు : శిక్షణ: వి.జె.సుశీల * '''రోజు 2:''' (20.01.2026) స్వాగతం పేజీ సహాయం వాడుకరిపేజీ, ప్రయోగశాల, మొబైల్ లో ప్రాథమిక సవరణలు : శిక్షణ: కృపాల్ కశ్యప్ * '''రోజు 3:''' (21.01.2026) విజుయల్ ఎడిటర్, మూలాలు & లింకులు చేర్చడం : శిక్షణ: సాయి ఫణీన్ద్ర * '''రోజు 4:''' (22.01.2026) వ్యాస నిర్మాణం, ఇన్ఫోబాక్స్, వర్గాలు & ఇతర వ్యాసాల సవరణ : శిక్షణ: యర్రా రామారావు * '''రోజు 5:''' (23.01.2026) అనువాద పరికరం & వికీడేటా లింకులు : శిక్షణ: యర్రా రామారావు * '''రోజు 6:'''(24.01.2026) వికీమీడియా కామన్స్ (చిత్రాలు), కాపీరైట్ నియమాలు & వినియోగం : శిక్షణ: కృపాల్ కశ్యప్ * '''రోజు 7:''' (25.01.2026) అభ్యాసం సమీక్ష, తదుపరి ప్రణాళిక & తెలుగు వికీమీడియా సోదర ప్రాజెక్టుల అవలోకనం ==రెండవ విడత శిక్షణ తరగతులు== ===3వ ఎడిటతాన్=== * తేదీ: ఫిబ్రవరి 28, 2026 * సమయం: సాయంత్రం 7:00 నుండి 8:00 వరకు * సందర్భం: 3వ ఎడిటతాన్ * గూగుల్ మీట్ లింక్: https://meet.google.com/cre-sfjo-rqv ===4వ ఎడిటతాన్=== * తేదీ: మే 2, 2026 * సమయం: సాయంత్రం 7:00 నుండి 8:00 వరకు * సందర్భం: 4వ ఎడిటతాన్ * గూగుల్ మీట్ లింక్: https://meet.google.com/cre-sfjo-rqv ==OKI Summer Internship 2026 (Telugu Language Track) == '''1st Meeting''' * తేదీ: మే 18, 2026 * సమయం: 4:00 నుండి 5:00 pm వరకు * సందర్భం: OKI Summer Internship 2026 (Telugu Language) * గూగుల్ మీట్ లింక్: https://meet.google.com/cre-sfjo-rqv * 15 Interns participated '''2nd Meeting''' * తేదీ: మే 22, 2026 * సమయం: 4:00 నుండి 5:30 pm వరకు * సందర్భం: OKI Summer Internship 2026 (Telugu Language) * గూగుల్ మీట్ లింక్: https://meet.google.com/voo-cmig-uyb?hs=224 * 13 Interns participated '''3rd Meeting''' * తేదీ: మే 25, 2026 * సమయం: 4:00 నుండి 5:30 pm వరకు * సందర్భం: OKI Summer Internship 2026 (Telugu Language) * గూగుల్ మీట్ లింక్: https://meet.google.com/voo-cmig-uyb?hs=224 '''4th Meeting''' * తేదీ: మే 28, 2026 * సమయం: 4:00 నుండి 5:30 pm వరకు * సందర్భం: OKI Summer Internship 2026 (Telugu Language) * గూగుల్ మీట్ లింక్: https://meet.google.com/voo-cmig-uyb?hs=224 '''5th Meeting''' * తేదీ: మే 30, 2026 * సమయం: 4:00 నుండి 5:45 pm వరకు * సందర్భం: OKI Summer Internship 2026 (Telugu Language) * గూగుల్ మీట్ లింక్: https://meet.google.com/voo-cmig-uyb?hs=224 '''6th Meeting''' * తేదీ: జూన్ 2, 2026 * సమయం: 3:30 నుండి 5:00pm వరకు * సందర్భం: OKI Summer Internship 2026 (Telugu Language) * గూగుల్ మీట్ లింక్: https://meet.google.com/voo-cmig-uyb?hs=224 '''7th Meeting''' * తేదీ: జూన్ 10, 2026 * సమయం: 4:30 నుండి 6:00pm వరకు * సందర్భం: OKI Summer Internship 2026 (Telugu Language) * గూగుల్ మీట్ లింక్: https://meet.google.com/voo-cmig-uyb?hs=224 '''8th Meeting''' * తేదీ: జూన్ 12, 2026 * సమయం: 4:30 నుండి 6:00pm వరకు * సందర్భం: OKI Summer Internship 2026 (Telugu Language) * గూగుల్ మీట్ లింక్: https://meet.google.com/voo-cmig-uyb?hs=224 '''9th Meeting'''* తేదీ: జూన్ 15, 2026 * సమయం: 4:30 నుండి 6:00pm వరకు * సందర్భం: OKI Summer Internship 2026 (Telugu Language) * గూగుల్ మీట్ లింక్: https://meet.google.com/voo-cmig-uyb?hs=224 '''10th Meeting'''* తేదీ: జూలై 3, 2026 * సమయం: 7 నుండి 8:00pm వరకు * సందర్భం: OKI Summer Internship 2026 (Telugu Language) - Roundup meet with Wikisource community * గూగుల్ మీట్ లింక్: https://meet.google.com/voo-cmig-uyb?hs=224 == సమావేశం ముఖ్య సూచనలు== * ఈ మీటింగ్ లింక్ ముందుగా నమోదు చేసుకున్నవారికే; దయచేసి ఇతరులతో పంచుకోకండి. * సమయపాలన: 7:00 PMకి సమయానికి చేరండి; వీలైతే 10 నిమిషాల ముందు రిమైండర్ ( మొబైల్ లో అలారం) పెట్టుకోండి. * రికార్డింగ్: సెషన్లు రికార్డ్ అవుతాయి; ఇవి కేవలం అంతర్గత రివ్యూ కోసం మాత్రమే. * పరికరాలు: మెరుగైన అనుభవం కోసం ల్యాప్టాప్/కంప్యూటర్ ఉపయోగించడం మంచిది. మొబైల్ లో కూడా నేర్చుకోవచ్చు. * మైక్ మ్యూట్: మాట్లాడనప్పుడు మీ మైక్‌ను మ్యూట్‌లో ఉంచండి. వీడియో అవసరం లేదు. * Raise Hand: మాట్లాడాలంటే Raise Hand బటన్ ఉపయోగించండి. '''సహాయం (ఆంగ్లం లింక్)''': https://en.wikipedia.org/wiki/Help:Introductionth 9191mhghnzlt0o6zuxl0upq449dd0ue 0 475878 4942873 4853198 2026-08-24T06:17:44Z InternetArchiveBot 88395 6 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4942873 wikitext text/x-wiki {{Infobox bilateral relations|భారత మలేషియా|భారతదేశం|మలేషియా|filetype=svg|mission1=కౌలాలంపూర్‌లో భారత హైకమిషన్|mission2=న్యూఢిల్లీలో మలేషియా హైకమిషన్|envoytitle1=మలేషియాలో భారత హై కమిషనరు|envoytitle2=భారత్‌లో మలేషియా హై కమిషనరు|envoy1=మృదుల్ కుమార్|envoy2=హిదాయత్ అబ్దుల్ హమీద్}}'''భారతదేశం-మలేషియా సంబంధాలు''', భారతదేశం, మలేషియాల మధ్య ద్వైపాక్షిక విదేశీ సంబంధాలు. భారతదేశానికి మలేషియా రాజధాని [[కౌలాలంపూర్|కౌలాలంపూర్‌లో]] హైకమిషన్‌ ఉంది.<ref>{{Cite web|title=Home|url=http://www.indianhighcommission.com.my/|access-date=3 March 2017|publisher=High Commission of India in Kuala Lumpur, Malaysia}}</ref> మలేషియాకు [[న్యూ ఢిల్లీ|న్యూఢిల్లీలో]] హైకమిషన్‌ ఉంది.<ref>{{Cite web|title=Official Website of High Commission of Malaysia, New Delhi|url=http://www.kln.gov.my/web/ind_new-delhi/|access-date=3 March 2017|publisher=Ministry of Foreign Affairs, Malaysia|archive-date=3 మార్చి 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170303201723/http://www.kln.gov.my/web/ind_new-delhi/|url-status=dead}}</ref> [[చెన్నై]], [[ముంబై|ముంబైలలో]] కాన్సులేట్ జనరల్‌ ఉంది.<ref>{{Cite web|title=Official Website of Consulate General of Malaysia, Chennai|url=http://www.kln.gov.my/web/ind_chennai/|access-date=3 March 2017|publisher=Ministry of Foreign Affairs, Malaysia|archive-date=3 మార్చి 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170303201756/http://www.kln.gov.my/web/ind_chennai/|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Official Website of Consulate General of Malaysia, Mumbai|url=http://www.kln.gov.my/web/ind_mumbai/|access-date=3 March 2017|publisher=Ministry of Foreign Affairs, Malaysia|archive-date=3 మార్చి 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170303201937/http://www.kln.gov.my/web/ind_mumbai/|url-status=dead}}</ref> రెండు దేశాలు కామన్వెల్త్ ఆఫ్ నేషన్స్, <ref>{{Cite web|title=Commonwealth Secretariat - Member States|url=http://www.thecommonwealth.org/Internal/142227/members/|access-date=3 September 2011|publisher=Commonwealth of Nations}}</ref> ఆసియా సహకార సంభాషణ, G15 లలో పూర్తి సభ్యదేశాలు. భారత మలేషియాలకు ప్రాచీన కాలం నుండీ సాంస్కృతిక, చారిత్రక సంబంధాలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|title=Culture|url=http://www.indianhighcommission.com.my/cult_hfj.php|access-date=3 September 2011|publisher=High Commission of India in Kuala Lumpur, Malaysia}}</ref> మలేషియాలో భారతీయ వలసదారులు పెద్ద సంఖ్యలో ఉన్నందున రెండు దేశాలకు చక్కటి స్నేహపూర్వక సంబంధాలున్నాయి. మలేషియా నాల్గవ ప్రధాని, అత్యంత ఎక్కువ కాలం పనిచేసిన ప్రధానీ అయిన మహాతిర్ మొహమ్మద్ కు భారతీయ మూలాలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=QK1gCwAAQBAJ&pg=PA24|title=Yearning to Belong: Malaysia's Indian Muslims, Chitties, Portuguese Eurasians, Peranakan Chinese and Baweanese|last=Patrick Pillai|date=14 October 2015|publisher=ISEAS-Yusof Ishak Institute|isbn=978-981-4519-67-0|pages=24–}}</ref> వాణిజ్య రంగంలో రెండు దేశాల ద్వైపాక్షిక వాణిజ్య పరిమాణం $10.5 బిలియన్లు. 2023-24 ఆర్థిక సంవత్సరంలో ఇది $20.01 బిలియన్లకు చేరుకుంటుందని భావించారు. === ప్రాచీన సంబంధాలు === === ఆధునిక చరిత్ర === మలయా సమాఖ్య స్వాతంత్ర్యం తర్వాత, 1957లో రెండు ఆధునిక రాష్ట్రాల మధ్య అధికారిక దౌత్య సంబంధాలు ఏర్పడ్డాయి. అప్పటి నుండి, రెండు దేశాల నాయకులు ఒకరినొకరు అనేకసార్లు సందర్శించారు.<ref name="relations" /> [[దస్త్రం:The_Prime_Minister,_Shri_Narendra_Modi_meeting_the_Prime_Minister_of_Malaysia,_Dr._Mahathir_Bin_Mohamad,_in_Kuala_Lumpur,_Malaysia_on_May_31,_2018.JPG|thumb|[[కౌలాలంపూర్|కౌలాలంపూర్‌లో]] [[భారతదేశ ప్రధానమంత్రి|భారత ప్రధాన మంత్రి]] [[నరేంద్ర మోదీ]], మలేషియా ప్రధాన మంత్రి మహాతిర్ మొహమ్మద్, 2018 మే 31.]] 2020లో, [[ఆర్టికల్ 370|కాశ్మీర్ ప్రత్యేక హోదా]] రద్దును, [[భారత పౌరసత్వ సవరణ చట్టం|పౌరసత్వ సవరణ చట్టాన్ని]] ఆమోదించడాన్ని వ్యతిరేకిస్తూ మలేషియా ప్రధాన మంత్రి మహాతిర్ మొహమ్మద్ చేసిన వ్యాఖ్యల తర్వాత భారతదేశం, మలేషియా నుండి [[పామాయిల్]] దిగుమతులపై ఆంక్షలు విధించింది. <ref>{{Cite web|title=Home|url=http://www.indianhighcommission.com.my/|access-date=3 March 2017|publisher=High Commission of India in Kuala Lumpur, Malaysia}}</ref> కానీ మార్చి చివరిలో మలేషియా ప్రధాన మంత్రి పదవి నుండి మహతిర్ మొహమ్మద్‌ను తొలగించాక, అధికారంలోకి వచ్చిన ముహిద్దీన్ యాసిన్, 1,00,000 టన్నుల బియ్యాన్ని దిగుమతి చేసుకోవడానికి భారతదేశంతో రికార్డు ఒప్పందంపై సంతకం చేయడంతో సంబంధాల్లో కొత్త సయోధ్యకు అవకాశం ఏర్పడింది.<ref>{{Cite web|title=Official Website of High Commission of Malaysia, New Delhi|url=http://www.kln.gov.my/web/ind_new-delhi/|access-date=3 March 2017|publisher=Ministry of Foreign Affairs, Malaysia|archive-date=3 మార్చి 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170303201723/http://www.kln.gov.my/web/ind_new-delhi/|url-status=dead}}</ref> దీనికి ప్రతిస్పందనగా భారత ప్రభుత్వం, మలేషియా పామాయిల్ దిగుమతులపై విధించిన వాణిజ్య నిషేధాలను ఎత్తివేసింది. తద్వారా దిగుమతి పరిమాణాన్ని నెలకు 5,00,000 టన్నులకు పెంచింది.<ref>{{Cite web|title=Official Website of Consulate General of Malaysia, Chennai|url=http://www.kln.gov.my/web/ind_chennai/|access-date=3 March 2017|publisher=Ministry of Foreign Affairs, Malaysia|archive-date=3 మార్చి 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170303201756/http://www.kln.gov.my/web/ind_chennai/|url-status=dead}}</ref> 2024 ఆగస్టులో, మలేషియా ప్రధాన మంత్రి అన్వర్ ఇబ్రహీం భారతదేశ పర్యటన సందర్భంగా భారతదేశం, మలేషియా తమ ద్వైపాక్షిక సంబంధాన్ని సమగ్ర వ్యూహాత్మక భాగస్వామ్యంగా పెంచుకున్నాయి, 2022 నవంబరులో పదవీ బాధ్యతలు స్వీకరించిన తర్వాత, ఆయన భారతదేశానికి చేసిన మొదటి పర్యటన. డిజిటల్ టెక్నాలజీ, కార్మికుల సంక్షేమం, ఆర్థిక సేవలకు సంబంధించి రెండు దేశాలు బహుళ అవగాహన ఒప్పందాలపై సంతకం చేశాయి. BRICSలో చేరడానికి మలేషియా బిడ్‌కు భారతదేశం మద్దతు తెలిపింది. భారతదేశంలో బియ్యం ఎగుమతిపై నిషేధం ఉన్నప్పటికీ, మలేషియాకు 2,00,000 మెట్రిక్ టన్నుల నాన్-బాస్మతి బియ్యాన్ని ఎగుమతి చేయడానికి అంగీకరించింది.<ref>{{Cite web|title=Home|url=http://www.indianhighcommission.com.my/|access-date=3 March 2017|publisher=High Commission of India in Kuala Lumpur, Malaysia}}</ref> . == ఆర్థిక సంబంధాలు == 2000 నుండి 2013 వరకు, మలేషియా భారతదేశంలో 19వ అతిపెద్ద పెట్టుబడిదారుగా ఉంది. దీని విలువ US$618.37 మిలియన్లు. US$6 బిలియన్లకు పైగా మలేషియా పెట్టుబడులు టెలికమ్యూనికేషన్స్, హెల్త్‌కేర్, బ్యాంకింగ్, నిర్మాణ ప్రాజెక్టుల రూపంలో కూడా వచ్చాయి. <ref name="relations">{{Cite web|title=Bilateral Relations|url=http://www.indianhighcommission.com.my/Bilateral.html|access-date=3 March 2017|publisher=High Commission of India in Kuala Lumpur, Malaysia}}</ref> రెండు దేశాల మధ్య వాణిజ్యం 1992లో కేవలం US$0.6 బిలియన్ల నుండి 2012లో US$13.32 బిలియన్లకు పెరిగింది. దానితో పాటు, భారతీయ పారిశ్రామిక, IT, ఆరోగ్య సంరక్షణ కంపెనీలు కూడా మలేషియాలో పెట్టుబడులు పెట్టాయి, దాదాపు 1,50,000 మంది భారతీయులు (10,000 మంది భారతీయ ప్రవాసులతో సహా) నైపుణ్యం కలిగిన, సెమీ-స్కిల్డ్ కార్మికులు మలేషియాలో IT, తయారీ, బ్యాంకింగ్ రంగాలలో పనిచేస్తున్నారు. <ref name="relations" /> మలేషియా కంపెనీలు [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|వివిధ భారతీయ రాష్ట్రాలలో]] అనేక మౌలిక సదుపాయాల ప్రాజెక్టులలో పాల్గొంటున్నాయి.<ref name="expand">{{Cite web|last=Elizabeth Roche|date=1 April 2017|title=India, Malaysia vow to strengthen economic ties|url=http://www.livemint.com/Politics/4tEemcpjLUDkmju7n35HYJ/India-Malaysia-vow-to-strengthen-economic-ties.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170402042041/http://www.livemint.com/Politics/4tEemcpjLUDkmju7n35HYJ/India-Malaysia-vow-to-strengthen-economic-ties.html|archive-date=2 April 2017|access-date=2 April 2017|publisher=Live Mint}}</ref> 2017లో, భారతదేశం, మలేషియా 31 వ్యాపార అవగాహన ఒప్పందాల (MoU) మార్పిడితో U$36 బిలియన్ల విలువైన కొత్త వ్యాపార ఒప్పందంపై సంతకం చేశాయి. ఇది రెండు దేశాల మధ్య ఆర్థిక సంబంధాల చరిత్రలో అతిపెద్దది. <ref>{{Cite web|title=Home|url=http://www.indianhighcommission.com.my/|access-date=3 March 2017|publisher=High Commission of India in Kuala Lumpur, Malaysia}}</ref> మలేషియా ఇండియా వ్యాపార మండలి కూడా ఉంది.<ref>{{Cite web|title=Official Website of High Commission of Malaysia, New Delhi|url=http://www.kln.gov.my/web/ind_new-delhi/|access-date=3 March 2017|publisher=Ministry of Foreign Affairs, Malaysia|archive-date=3 మార్చి 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170303201723/http://www.kln.gov.my/web/ind_new-delhi/|url-status=dead}}</ref> == విద్యా సంబంధాలు == 1960లు, 1970ల మధ్య, దాదాపు 30,000 మంది మలేషియా విద్యార్థులు భారతీయ విద్యాసంస్థలలో - ఎక్కువగా వైద్య రంగంలో - చదువుకున్నారు. నేడు మలేషియాలోని 30% కంటే ఎక్కువ మంది వైద్యులు భారతదేశంలో చదువుకున్నవారే. <ref name="education">{{Cite web|title=Cooperation in the Field of Education|url=http://www.indianhighcommission.com.my/education_cooperation.html|access-date=3 March 2017|publisher=High Commission of India in Kuala Lumpur, Malaysia}}</ref> భారత ప్రభుత్వం మలేషియా విద్యార్థులకు స్కాలర్‌షిప్‌ను కూడా అందిస్తుంది. చాలా మంది మలేషియా వైద్య విద్యార్థులు భారతదేశంలో విద్యను కొనసాగించాల్సిన అవసరం ఉన్నందున, మణిపాల్ గ్లోబల్ ఎడ్యుకేషన్ గ్రూప్ మలేషియాలో తమ క్యాంపస్‌లను ఏర్పాటు చేయడానికి అంగీకరించింది.<ref name="education" /> == భద్రతా సంబంధాలు == మలేషియా ఏర్పడటానికి ముందు నుండి, దేశ భద్రతా దళాల సభ్యులలో చాలామంది భారతదేశంలో శిక్షణ పొందారు.<ref>{{Cite web|title=Home|url=http://www.indianhighcommission.com.my/|access-date=3 March 2017|publisher=High Commission of India in Kuala Lumpur, Malaysia}}</ref> పెరుగుతున్న చైనా ప్రభావాన్ని ఎదుర్కోవడానికి, మలేషియాతో సైనిక, భద్రతా సహకారాన్ని పెంచుకోవడం పట్ల భారతదేశం ఆసక్తిని వ్యక్తం చేసింది. == ఇవి కూడా చూడండి == * [[భారత ఇండోనేషియా సంబంధాలు]] * [[భారత ఇరాన్ సంబంధాలు]] * [[భారత టర్కీ సంబంధాలు]] == మూలాలు == <references /> [[వర్గం:భారతదేశ విదేశీ సంబంధాలు]] [[వర్గం:మలేషియా]] 646e5yknr6wo142hnrlpiozc381m3xu 0 476038 4942861 4862067 2026-08-24T05:43:59Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4942861 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:The_Prime_Minister,_Shri_Narendra_Modi_meeting_the_Prime_Minister_of_Israel,_Mr._Naftali_Bennett,_in_Glasgow,_Scotland_on_November_02,_2021_(1).jpg|thumb|[[గ్లాస్గో]] నగరంలో జరిగిన COP26 లో భారత ప్రధాన మంత్రి [[నరేంద్ర మోదీ|నరేంద్ర మోడీని]] కలిసిన ఇజ్రాయెల్ ప్రధాన మంత్రి నఫ్తాలి బెన్నెట్ (నవంబరు 2021)]] భారతదేశం, ఇజ్రాయెల్‌లకు బహుముఖ ద్వైపాక్షిక సంబంధాలు ఉన్నాయి. వీటికి వ్యూహాత్మక ఆసక్తులు, వివిధ రంగాలలో సహకార చరిత్ర ఉన్నాయి. సంవత్సరాలుగా, రక్షణ, వ్యవసాయం, శాస్త్ర సాంకేతికత, ఉగ్రవాద నిరోధకత వంటి రంగాలలో ఇజ్రాయెల్ భారతదేశానికి కీలక భాగస్వాములలో ఒకటిగా ఉద్భవించింది.<ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> ఈ భాగస్వామ్యం ఉన్నత స్థాయి రాజకీయ సంబంధాలు, పెరుగుతున్న ఆర్థిక సంబంధాలు, ఆవిష్కరణ, భద్రతలో సహకారం ద్వారా వర్గీకరించబడింది, ఇది రెండు దేశాల మధ్య సంబంధాల స్థిరమైన లోతును ప్రతిబింబిస్తుంది. 1990ల నుండీ భారత, ఇజ్రాయెల్ దేశాలకు సమగ్ర ఆర్థిక, సైనిక, రాజకీయ సంబంధాలు ఉన్నాయి. <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/1.643024|title=Israel-India Strategic Ties Are No Longer a Secret|last=Harel|first=Amos|date=18 February 2015|work=[[Haaretz]]|access-date=4 May 2015|archive-date=29 ఏప్రిల్ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150429172526/http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/1.643024|url-status=dead}}</ref> 1947లో, భారతదేశం పాలస్తీనా కోసం ఐక్యరాజ్యసమితి విభజన ప్రణాళికకు వ్యతిరేకంగా ఓటు వేసింది. అయినప్పటికీ 1950లో ఇజ్రాయెల్ సార్వభౌమత్వాన్ని గుర్తించింది. ఇజ్రాయెల్ 1953లో [[ముంబై|బొంబాయిలో]] కాన్సులేట్‌ను ప్రారంభించింది. [[భారత పాకిస్తాన్ యుద్ధాలు, ఘర్షణలు|భారతదేశం-పాకిస్తాన్ వివాదం]] మధ్య ఇజ్రాయెల్ కీలకమైన భారతీయ మిత్రదేశంగా మారడంతో సహకారం క్రమంగా పెరిగింది; [[భారత పాక్ యుద్ధం 1971|1971 ఇండో-పాకిస్తాన్ యుద్ధం]], [[కార్గిల్ యుద్ధం|1999 ఇండో-పాకిస్తాన్ యుద్ధం]] సమయంలో ఇజ్రాయెల్ భారతదేశానికి ఆయుధాలు, మందుగుండు సామగ్రి, నిఘా సేవలను అందించింది. 1992లో భారతదేశం టెల్ అవీవ్‌లో రాయబార కార్యాలయాన్ని ప్రారంభించినప్పుడు, ఇజ్రాయెల్ న్యూఢిల్లీలో రాయబార కార్యాలయాన్ని ప్రారంభించినప్పుడు పూర్తి దౌత్య సంబంధాలు ఏర్పడ్డాయి. రెండు దేశాలు 2021 అక్టోబరులో ఏర్పడిన I2U2 గ్రూప్‌లో సభ్యులు.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2022/07/14/world/middleeast/i2u2-india-israel-uae-us.html|title=What is the I2U2?|last=Kingsley|first=Patrick|date=14 July 2022|work=[[The New York Times]]|access-date=14 July 2022}}</ref> వాటికి బలమైన ద్వైపాక్షిక సంబంధాలు ఉన్నాయని, స్ఫూర్తిలో సారూప్యతలు ఉన్నాయని, ఒకే రకమైన సవాళ్లను ఎదుర్కొంటున్నాయని, పారిశ్రామిక, సాంకేతిక రంగాలలో ఎక్కువగా సహకరించుకుంటున్నాయని పేర్కొన్నారు.<ref>{{Cite web|last=Sultan|first=Abir|date=5 July 2017|title=India and Israel, Great Again|url=https://www.tabletmag.com/sections/news/articles/india-and-israel-great-again|access-date=9 August 2022|website=[[Tablet (magazine)|Tablet]]}}</ref> 2019 నాటికి భారతదేశం, ఇజ్రాయెల్‌కు మూడవ అతిపెద్ద ఆసియా వాణిజ్య భాగస్వామి, మొత్తం మీద పదవ అతిపెద్ద వాణిజ్య భాగస్వామి. సైనిక అమ్మకాలు మినహా ద్వైపాక్షిక వాణిజ్యం దాదాపు {{Currency|6.3 billion|USD}} వద్ద ఉంది. <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> 2015 నాటికి, రెండు దేశాలు సమాచార సాంకేతికత, బయోటెక్నాలజీ, వ్యవసాయం వంటి రంగాలపై దృష్టి సారించి విస్తృతమైన ద్వైపాక్షిక స్వేచ్ఛా వాణిజ్య ఒప్పందంపై చర్చలు జరుపుతున్నాయి. <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/1.643024|title=Israel-India Strategic Ties Are No Longer a Secret|last=Harel|first=Amos|date=18 February 2015|work=[[Haaretz]]|access-date=4 May 2015|archive-date=29 ఏప్రిల్ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150429172526/http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/1.643024|url-status=dead}}</ref> 2022 నాటికి, సైనిక పరికరాల అమ్మకాలలో భారతదేశం, ఇజ్రాయెల్‌కు అతిపెద్ద క్లయింట్. [[రష్యా]] తర్వాత ఇజ్రాయెల్, భారతదేశానికి రెండవ అతిపెద్ద సైనిక పరికరాల సరఫరాదారు; <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2022/07/14/world/middleeast/i2u2-india-israel-uae-us.html|title=What is the I2U2?|last=Kingsley|first=Patrick|date=14 July 2022|work=[[The New York Times]]|access-date=14 July 2022}}</ref> ఇజ్రాయెల్ ఆయుధ ఎగుమతుల్లో దాదాపు 42.1% భారతదేశం అందుకుంటుంది. <ref>{{Cite web|last=Sultan|first=Abir|date=5 July 2017|title=India and Israel, Great Again|url=https://www.tabletmag.com/sections/news/articles/india-and-israel-great-again|access-date=9 August 2022|website=[[Tablet (magazine)|Tablet]]}}</ref> [[కార్గిల్ యుద్ధం|1999 కార్గిల్ సంఘర్షణ]], 2010 మధ్య, భారతదేశం ఇజ్రాయెల్ నుండి రక్షణ కొనుగోళ్లకు $9 బిలియన్లు ఖర్చు చేసింది. <ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/India-to-hold-wide-ranging-strategic-talks-with-US-Israel/articleshow/5474033.cms?referral=PM|title=India to hold wide-ranging strategic talks with US, Israel|date=19 January 2010|work=[[The Times of India]]|access-date=29 April 2015}}</ref> 2022 నాటికి, ఇజ్రాయెల్ భారతదేశం నుండి [[పెట్రోలియం|ముడి చమురు]], [[వజ్రం|వజ్రాల]] కోసం $3.2 బిలియన్లు ఖర్చు చేసింది. <ref>{{Cite web|title=India (IND) and Israel (ISR) Trade|url=https://oec.world/en/profile/bilateral-country/ind/partner/isr?measureBilateralTradeSelector=vizValueOption1&compareExports0=comparisonOption3&dynamicBilateralTradeSelector=year2022|access-date=26 September 2024|website=The Observatory of Economic Complexity|language=en}}</ref> వారి వ్యూహాత్మక సంబంధాలు ఉమ్మడి సైనిక శిక్షణతో పాటు వివిధ ఉగ్రవాద గ్రూపుల కార్యకలాపాలపై నిఘా-భాగస్వామ్యానికి విస్తరించాయి. <ref>{{Cite news|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2008-nov-29-fg-indiaisrael29-story.html|title=Israel has 'no doubt' citizens were targeted|last=Boudreaux|first=Richard|date=29 November 2008|work=[[Los Angeles Times]]|access-date=29 April 2015}}</ref> <ref name="ATON">{{Cite web|last=Lal|first=Neeta|date=21 April 2009|title=India's eye in the sky takes aim|url=http://www.atimes.com/atimes/South_Asia/KD21Df01.html|url-status=unfit|archive-url=https://web.archive.org/web/20090421220459/http://www.atimes.com/atimes/South_Asia/KD21Df01.html|archive-date=21 April 2009|access-date=5 November 2015|website=[[Asia Times]]}}</ref> [[2001 గుజరాత్ భూకంపం]] తర్వాత ఇజ్రాయెల్ భారతదేశానికి మానవతా సహాయం అందించింది. 2023 హమాస్ నేతృత్వంలోని ఇజ్రాయెల్ దాడి నుండి, భారతదేశం ఇజ్రాయెల్‌కు గణనీయమైన సైనిక సహాయం అందిస్తున్నట్లు నివేదించబడింది. హీర్మేస్ 900 డ్రోన్‌లను అందించడం ఒక ముఖ్యమైన మద్దతు ప్రాంతం. <ref>{{Cite news|url=https://www.ynetnews.com/article/r163354la|title=Support and drones supplies: India's close relations with Israel|last=Eichner|first=Itamar|date=22 June 2024|work=Ynetnews|access-date=26 September 2024|language=en}}</ref> 2024 లో ఇరాన్, ఇజ్రాయెల్ మధ్య ఉద్రిక్తత పెరగడంతో, భారతదేశం ఇరాన్ నుండి దూరంగా ఇజ్రాయెల్ వైపు జరిగింది.<ref name="thediplomat.com">{{Cite web|title=The Coming Drift in India-Iran Relations|url=https://thediplomat.com/2024/10/the-coming-drift-in-india-iran-relations/|access-date=4 October 2024|website=thediplomat.com|language=en-US}}</ref> <ref name="indiatoday.in">{{Cite web|date=17 October 2023|title=How PM Modi is realising RSS idea of India-Israel friendship|url=https://www.indiatoday.in/india-today-insight/story/how-pm-modi-is-realising-rss-idea-of-india-israel-friendship-2450209-2023-10-17|access-date=4 October 2024|website=India Today|language=en}}</ref> న్యూఢిల్లీలోని రాయబార కార్యాలయంతో పాటు [[ముంబై]], [[బెంగళూరు|బెంగళూరులోని]] కాన్సులేట్‌ల ద్వారా ఇజ్రాయెల్ భారతదేశంలో ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంది. టెల్ అవీవ్‌లోని రాయబార కార్యాలయం ద్వారా భారతదేశం ఇజ్రాయెల్‌లో ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంది; భారత ప్రభుత్వం ప్రస్తుతం [[జెరూసలేం|జెరూసలేంను]] ఇజ్రాయెల్ రాజధాని నగరంగా గుర్తించడం లేదు. 2009లో, అరబ్-ఇజ్రాయెల్ వివాదంపై జరిగిన ఒక అంతర్జాతీయ అధ్యయనంలో దాదాపు 58 శాతం మంది భారతీయులు ఇజ్రాయెల్ పట్ల సానుభూతి వ్యక్తం చేశారని వెల్లడైంది - సర్వే చేయబడిన ఏ దేశంలోనైనా ఇది అత్యంత సానుకూల అభిప్రాయం. <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> 2023లో, సర్వే చేయబడిన అన్ని దేశాలలో ఇజ్రాయెల్ ప్రజలు భారతదేశం పట్ల అత్యంత అనుకూలమైన అభిప్రాయాలను కలిగి ఉన్నారని ఒక సర్వే వెల్లడించింది. డేటా ప్రకారం, ఇజ్రాయెలీలలో 71% మంది [[భారతదేశం]] పట్ల అనుకూలమైన అభిప్రాయాన్ని వ్యక్తం చేయగా, 20% మందికి ప్రతికూల అభిప్రాయాలున్నాయి. 9% మంది అభిప్రాయాన్ని వ్యక్తం చేయలేదు. <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> == చరిత్ర == === ప్రాచీన సంబంధాలు === టెల్ మెగిద్దో వద్ద జరిపిన తవ్వకాల్లో లభిఉంచిన ఆధారాలను బట్టి, దక్షిణాసియా దక్షిణ లెవాంట్‌ల మధ్య రెండవ సహస్రాబ్ది మధ్యకాలం నుండి ఇండో-మధ్యధరా వాణిజ్య సంబంధాలు ఉన్నట్లు తెలుస్తోంది. దక్షిణాసియా నుండి ఉద్భవించిన పసుపు, అరటి, నువ్వుల ఉనికి దీనికి ఆధారం. పాత నిబంధన భారతదేశం గురించి మాట్లాడుతుండవచ్చని భౌగోళిక విశ్లేషణ సూచిస్తుంది. ఇక్కడ కోతులు, నెమళ్ళు వంటి జంతువుల వ్యాపారం ఉనికిలో ఉంది.<ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> చైమ్ మెనాచెమ్ రబీన్ ప్రకారం, పురాతన ఇజ్రాయెల్, భారత ఉపఖండాల మధ్య సంబంధం రాజు సోలమన్ పాలనలో (క్రీస్తుపూర్వం 10వ శతాబ్దం) I కింగ్స్ 10.22లో అక్షరబద్ధమైంది.<ref>{{Cite news|url=https://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/1.643024|title=Israel-India Strategic Ties Are No Longer a Secret|last=Harel|first=Amos|date=18 February 2015|work=[[Haaretz]]|access-date=4 May 2015|archive-date=29 ఏప్రిల్ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150429172526/http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/1.643024|url-status=dead}}</ref> భారతదేశం, లెవాంట్‌ల మధ్య పురాతన వాణిజ్యం, సాంస్కృతిక కమ్యూనికేషన్ ఎరిథ్రేయన్ సముద్రపు పెరిప్లస్, హీబ్రూ బైబిల్‌లోని షెబా రాణి చుట్టూ ఉన్న వృత్తాంతాలలో నమోదు చేయబడింది. [[కేరళ|కేరళలోని]] [[కొచ్చి|కొచ్చిలో]] స్థిరపడిన యూదులు, తమ మూలం సోలమన్ రాజు కాలం నాటిదని చెబుతారు. వారిని కొచ్చిన్ యూదులు అంటారు. తరువాత, పరదేశి యూదులు [[స్పెయిన్]] నుండి యూదులను బహిష్కృతులయ్యాక, 15వ 16వ శతాబ్దాలలో కేరళలోని కొచ్చికి వలస వచ్చారు. వాణిజ్య సంబంధాలు సా.పూ. 1,000 నాటివి, అంతకు ముందువీ. భారత ఉపఖండంలోని [[సింధు లోయ నాగరికత]] మధ్యప్రాచ్యంలోని బాబిలోనియన్ సంస్కృతి కాలం నాటివి. ఒక బౌద్ధ కథ భారతీయ వ్యాపారులు ''బవేరు'' (బాబిలోనియా) <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> ను సందర్శించి, ప్రజా ప్రదర్శన కోసం నెమళ్లను అమ్మినట్లు వివరిస్తుంది. అదేవిధంగా, మునుపటి కథనాలు కోతులను ప్రజలకు ప్రదర్శించడాన్ని వివరిస్తాయి. <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> భారతదేశం, పాలస్తీనా, మధ్యధరా యూదు సమాజాల మధ్య వాణిజ్య సంబంధాలు కొనసాగాయి. తరువాత, ఈ సంస్కృతుల భాషలు భాషా సారూప్యతలను పంచుకోవడం ప్రారంభించాయి.<ref>{{Cite news|url=https://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/1.643024|title=Israel-India Strategic Ties Are No Longer a Secret|last=Harel|first=Amos|date=18 February 2015|work=[[Haaretz]]|access-date=4 May 2015|archive-date=29 ఏప్రిల్ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150429172526/http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/1.643024|url-status=dead}}</ref> యూదయాలో రోమన్ పాలన కాలంలో [[రోమన్ సామ్రాజ్యం]], భారతదేశం మధ్య వాణిజ్యంలో యూదయా ఒక చిన్న పాత్ర పోషించింది. భారతదేశం నుండి [[అలెగ్జాండ్రియా]] ద్వారా దిగుమతి చేసుకున్న జెరూసలేం ఆలయంలో ఖరీదైన వస్త్రాలు ఉన్నాయని తెలిసింది. <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> === గుర్తింపు లేని కాలం (1948–1950) === [[దస్త్రం:Jawaharlal_Nehru_with_Albert_Einstein_at_Princeton,_New_Jersey.jpg|కుడి|thumb|1949లో న్యూజెర్సీలోని ప్రిన్స్‌టన్‌లో [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ|జవహర్‌లాల్ నెహ్రూతో]] [[ఆల్బర్ట్ ఐన్‌స్టీన్]]]] హెర్మాన్ కల్లెన్‌బాచ్ (1871 మార్చి 1 {{En dash}} 1945 మార్చి 25) లిథువేనియాలో జన్మించిన యూదు [[దక్షిణాఫ్రికా]] [[ఆర్కిటెక్టు|వాస్తుశిల్పి,]] మహాత్మా గాంధీకి తొలి స్నేహితులు, సహచరులలో ఒకడు. కల్లెన్‌బాచ్ యువ మోహన్‌దాస్ గాంధీతో పరిచయం పొందాడు. వరుస చర్చల తర్వాత, వారు దీర్ఘకాలిక అనుబంధాన్ని ఏర్పరచుకున్నారు. కల్లెన్‌బాచ్ 1914లో గాంధీతో పాటు భారతదేశానికి రావాలని అనుకున్నాడు, కానీ మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం ప్రారంభంతో, అతను శత్రు గ్రహాంతరవాసిగా నిర్బంధ శిబిరాల్లో నిర్బంధించబడ్డాడు. 1915 నుండి 1917 వరకు యుద్ధ ఖైదీగా అతన్ని ఐల్ ఆఫ్ మ్యాన్‌కు పంపించారు. యుద్ధం తర్వాత అతను దక్షిణాఫ్రికాకు తిరిగి వచ్చాడు. అక్కడ అతను ఆర్కిటెక్ట్‌గా తన పనిని తిరిగి ప్రారంభించాడు. గాంధీతో ఉత్తరప్రత్యుత్తరాలు కొనసాగించాడు. నాజీయిజం పెరుగుదల, [[అడాల్ఫ్ హిట్లర్|హిట్లర్]] సెమిటిక్ వ్యతిరేక ప్రచారం కల్లెన్‌బాచ్‌ను తన యూదు మూలాలను తిరిగి కనుగొనేలా షాక్‌కు గురిచేసింది. అతను జియోనిస్ట్ అయ్యాడు. దక్షిణాఫ్రికా జియోనిస్ట్ ఫెడరేషన్ వారి ఎగ్జిక్యూటివ్ బోర్డులో పనిచేశాడు. పాలస్తీనాలో స్థిరపడాలని ప్లాన్ చేశాడు ( [[హీబ్రూ భాష|హీబ్రూలో]] "ఎరీ ఇజ్రాయెల్"). జియోనిస్ట్ స్థావరాల ద్వారా వలసవాదాన్ని నివారించడానికి, అక్కడ సమాజానికి ఏ రాజ్యమూ, సైన్యమూ, పరిశ్రమలూ ఉండకూడదనీ ఆయన కోరుకున్నారు. మోషే షెర్టోక్ (షారెట్) అభ్యర్థన మేరకు, జియోనిజం పట్ల సానుభూతి, మద్దతునూ పొందడానికి కల్లెన్‌బాచ్, 1937 మేలో గాంధీని సందర్శించాడు. ఆ వాస్తుశిల్పి మళ్ళీ ఒక సాధారణ వ్యక్తి అయ్యాడు. గాంధీ ఆశ్రమ జీవితంలోని అన్ని కార్యకలాపాలలో పాల్గొన్నాడు. కల్లెన్‌బాచ్ ఇలా వ్రాశాడు, "నేను మొత్తం కార్యక్రమంలో చేరాను. ... లక్షలాది మందిని ప్రభావితం చేసిన అన్ని సంఘటనలతో కూడిన 23 సంవత్సరాల పాత ఉమ్మడి జీవితం 'దాదాపుగా' అదృశ్యమైనట్లుగా ఉంది." జియోనిజం, హిట్లర్‌ను హింసాత్మకంగా ఎదిరించాల్సిన అవసరం గురించి కల్లెన్‌బాచ్ గాంధీతో విభేదించాడు. అయినప్పటికీ, కల్లెన్‌బాచ్ 1939లో మళ్ళీ గాంధీని సందర్శించడం ద్వారా తన లోతైన స్నేహాన్ని కొనసాగించాడు. ఇజ్రాయెల్ రాష్ట్ర స్థాపనపై భారతదేశ వైఖరిని అనేక అంశాలు ప్రభావితం చేశాయి, వాటిలో భారతదేశం యొక్క మతపరమైన [[భారత విభజన|విభజన]], ఇతర దేశాలతో భారతదేశం సంబంధాలు ఉన్నాయి. భారత స్వాతంత్ర్య నాయకుడు [[మహాత్మా గాంధీ]] యూదులకు ఇజ్రాయెల్ పట్ల మంచి వాదన, ముందస్తు హక్కు ఉందని నమ్మాడు. <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> కానీ మతపరమైన లేదా తప్పనిసరి నిబంధనలపై ఇజ్రాయెల్ సృష్టిని వ్యతిరేకించాడు.<ref name="GH">{{cite journal |last=Panter-Brick |first=Simone |date=5 January 2009 |title=Gandhi's Views on the Resolution of the Conflict in Palestine: A Note |url=https://archive.org/details/sim_middle-eastern-studies_2009-01_45_1/page/126 |journal=Middle Eastern Studies |publisher=[[Routledge]] |volume=45 |issue=1 |pages=127–133 |doi=10.1080/00263200802547719 |s2cid=143820059 }}</ref><ref name="H1">{{cite journal |last=Mohandas |first=Gandhi |date=26 November 1938 |title=The Jews |url=https://www.gandhiheritageportal.org/datalink/files/ghp_journals/journal_image_4/harijan_en_vol6_img352.jpg |journal=[[Harijan#Harijan: Mohandas Gandhi's publication|Harijan]] |volume=6 |issue=42 |access-date=30 April 2015}}</ref> అరబ్బులు పాలస్తీనా యొక్క "సరైన నివాసులు" అని గాంధీ విశ్వసించాడు. యూదులు వారి మూల దేశాలకు తిరిగి రావాలని అభిప్రాయపడ్డాడు.<ref name="Nissim">{{Cite news|url=https://www.jpost.com/diaspora/gandhi-was-not-a-zionist-606236|title=Gandhi was not a Zionist|last=Moses|first=Nissim|date=29 October 2019|work=The Jerusalem Post|access-date=26 November 2020|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201122051644/https://www.jpost.com/diaspora/gandhi-was-not-a-zionist-606236|archive-date=22 November 2020}}</ref> [[ఆల్బర్ట్ ఐన్‌స్టీన్]] 1947 జూన్ 13న [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ|జవహర్‌లాల్ నెహ్రూకు]] నాలుగు పేజీల లేఖ రాశాడు. యూదు రాజ్య ఏర్పాటుకు మద్దతు ఇవ్వమని భారతదేశంను ఒప్పించే ప్రయత్నం చేసాడు. అయితే, నెహ్రూ ఐన్‌స్టీన్ అభ్యర్థనను అంగీకరించలేకపోయాడు. జాతీయ నాయకులు "దురదృష్టవశాత్తూ, స్వార్థపూరిత విధానాలను అనుసరించాలి" అని పేర్కొంటూ తన సందిగ్ధతను వివరించాడు. <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2022/07/14/world/middleeast/i2u2-india-israel-uae-us.html|title=What is the I2U2?|last=Kingsley|first=Patrick|date=14 July 2022|work=[[The New York Times]]|access-date=14 July 2022}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Sultan|first=Abir|date=5 July 2017|title=India and Israel, Great Again|url=https://www.tabletmag.com/sections/news/articles/india-and-israel-great-again|access-date=9 August 2022|website=[[Tablet (magazine)|Tablet]]}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> భారతదేశం 1947 పాలస్తీనా విభజన ప్రణాళికకు వ్యతిరేకంగా ఓటు వేసింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/1.643024|title=Israel-India Strategic Ties Are No Longer a Secret|last=Harel|first=Amos|date=18 February 2015|work=[[Haaretz]]|access-date=4 May 2015|archive-date=29 ఏప్రిల్ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150429172526/http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/1.643024|url-status=dead}}</ref> 1949 లో ఐక్యరాజ్యసమితిలో ఇజ్రాయెల్ ప్రవేశానికి వ్యతిరేకంగా ఓటు వేసింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2022/07/14/world/middleeast/i2u2-india-israel-uae-us.html|title=What is the I2U2?|last=Kingsley|first=Patrick|date=14 July 2022|work=[[The New York Times]]|access-date=14 July 2022}}</ref> [[హిందుత్వ|హిందూత్వ]] ప్రతిపాదకులు వివిధ రకాల వ్యక్తులు ఇజ్రాయెల్ సృష్టికి మద్దతు ఇచ్చారు లేదా సానుభూతి వ్యక్తం చేశారు. [[అఖిల భారతీయ హిందూ మహాసభ|హిందూ మహాసభ]] నాయకుడు [[వినాయక్ దామోదర్ సావర్కర్|వీర్ సావర్కర్]] నైతిక, రాజకీయ ప్రాతిపదికన ఇజ్రాయెల్ సృష్టికి మద్దతు ఇచ్చారు, ఇజ్రాయెల్‌కు వ్యతిరేకంగా భారతదేశం UNలో ఓటు వేయడాన్ని ఖండించారు, విచారించారు. <ref name="RPaper1">{{Cite web|last=Abhyankar|first=Rajendra|date=March 2012|title=The Evolution and Future of India-Israel Relations|url=http://132.66.16.6/humanities/abraham/india-israel.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117033023/http://132.66.16.6/humanities/abraham/india-israel.pdf|archive-date=17 November 2015|access-date=6 November 2015|publisher=The S. Daniel Abraham Center for International and Regional Studies}}</ref> <ref name="Savarkar1">{{Cite book|url=http://www.savarkar.org/content/pdfs/en/historic_statements_by_savarkar.v001.pdf|title=Historic Statements by Savarkar|date=28 May 1967|publisher=G.P. Parchure|editor-last=Savarkar|editor-first=S.S.|pages=135–136|editor-last2=Joshi|editor-first2=G.M.|access-date=23 జనవరి 2026|archive-date=29 ఆగస్టు 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250829190337/http://savarkar.org/content/pdfs/en/historic_statements_by_savarkar.v001.pdf|url-status=dead}}</ref> [[రాష్ట్రీయ స్వయంసేవక్ సంఘ్]] నాయకుడు [[మాధవ్ సదాశివ్ గోల్వాల్కర్]] యూదు జాతీయవాదాన్ని ఆరాధించారు. పాలస్తీనా యూదు ప్రజల సహజ భూభాగం అని, వారి జాతీయత ఆకాంక్షకు అవసరమైనదని విశ్వసించారు.<ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> === అనధికారిక గుర్తింపు (1950–1991) === 1950 సెప్టెంబరు 17న, భారతదేశం అధికారికంగా ఇజ్రాయెల్ రాష్ట్రాన్ని గుర్తించింది. భారత [[భారతదేశ ప్రధానమంత్రి|ప్రధాన మంత్రి]] [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ|జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ]] ఇలా అన్నారు, "మేము చాలా కాలం క్రితమే [ఇజ్రాయెల్‌ను గుర్తించి ఉండేవాళ్ళం], ఎందుకంటే ఇజ్రాయెల్ ఒక వాస్తవం. అరబ్ దేశాలలోని మా స్నేహితుల మనోభావాలను కించపరచకూడదనే మా కోరిక కారణంగా మేము దూరంగా ఉన్నాము."<ref name="INIS">{{cite journal |last=Kumaraswamy |first=P. R.|date=January 1995 |title=India's Recognition of Israel, September 1950 |url=https://archive.org/details/sim_middle-eastern-studies_1995-01_31_1/page/124 |jstor=4283702 |journal=Middle Eastern Studies |publisher=[[Taylor & Francis|Taylor & Francis, Ltd.]] |volume=31 |issue=1 |pages=124–138 |doi=10.1080/00263209508701044}}</ref> 1953లో ఇజ్రాయెల్, బొంబాయిలో (ఇప్పుడు ముంబై) కాన్సులేట్‌ను తెరవడానికి అనుమతించబడింది.<ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> [[దస్త్రం:J_P_Narayan.JPG|కుడి|thumb|[[జయప్రకాశ్ నారాయణ్|జయప్రకాష్ నారాయణ్]] డేవిడ్ బెన్-గురియన్, 1958ని కలుసుకున్నారు]] ఆరు రోజుల యుద్ధంలో భారతదేశం అరబ్ అనుకూల వైఖరిని తీసుకుంది. <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> [[భారత పాక్ యుద్ధం 1971|1971 ఇండో-పాకిస్తాన్ యుద్ధంలో]] ఇజ్రాయెల్ భారతదేశానికి మద్దతు ఇచ్చింది. <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> ఇజ్రాయెల్ ఆయుధ తయారీదారు ష్లోమో జబ్లుడోవిచ్ భారతదేశానికి, బెంగాలీ జాతీయవాద సంస్థ ముక్తి బాహిని కి మోర్టార్లు, మందుగుండు సామగ్రి, శిక్షకులనూ అందించాడు. <ref>{{Cite news|url=https://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/1.643024|title=Israel-India Strategic Ties Are No Longer a Secret|last=Harel|first=Amos|date=18 February 2015|work=[[Haaretz]]|access-date=4 May 2015|archive-date=29 ఏప్రిల్ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150429172526/http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/1.643024|url-status=dead}}</ref> అధికారిక దౌత్య సంబంధాలకు భారతదేశ వ్యతిరేకత, దేశీయ, విదేశీ పరిగణనల నుండి ఉద్భవించింది. దేశీయంగా, ఇజ్రాయెల్‌తో సంబంధాలు సాధారణీకరించబడితే ముస్లిం ఓటును కోల్పోతామని భారతదేశంలోని రాజకీయ నాయకులు భయపడ్డారు. <ref name="NJA">{{Cite book|title=Perspectives on West Asia: The Evolving Geopolitical Discourses|last=Aafreedi|first=Navras|date=2012|publisher=Shipra Publications|isbn=978-81-7541-637-6|editor-last=Singh|editor-first=Priya|pages=171–183|chapter=The Impact of Domestic Politics on India's Attitudes towards Israel and Jews|editor-last2=Susmita|editor-first2=Bhattacharya|chapter-url=https://www.researchgate.net/publication/260115227}}</ref> అదనంగా, భారతదేశం తన విదేశీ మారక నిల్వలను నిర్వహించడానికి సహాయం చేస్తున్న పర్షియన్ గల్ఫ్‌లోని అరబ్ దేశాలలో పనిచేస్తున్న తన పౌరులను ప్రమాదంలో పడేయాలని భారతదేశం కోరుకోలేదు. <ref name="NJA"/> అరబ్ దేశాల నుండి చమురు ప్రవాహాన్ని కాపాడుకోవడానికి భారతదేశ దేశీయ ఇంధన అవసరం మరొక కారణం. <ref name="NJA" /> <ref name="rubin1" /> భారతదేశ విదేశాంగ విధాన లక్ష్యాలు, పొత్తులు కూడా ఇజ్రాయెల్‌తో అధికారిక సంబంధాలకు సమస్యాత్మకంగా నిరూపించబడ్డాయి, వీటిలో భారతదేశం పాలస్తీనా అనుకూల లిబరేషన్ ఆర్గనైజేషన్ [[అలీనోద్యమం|నాన్-అలైన్డ్ ఉద్యమానికి]] మద్దతు ఇవ్వడం, [[ప్రచ్ఛన్నయుద్ధం|కోల్డ్ వార్]] సమయంలో భారతదేశం [[సోవియట్ యూనియన్]] వైపు మొగ్గు చూపడం, అరబ్ దేశాలతో [[పాకిస్తాన్]] ప్రభావాన్ని ఎదుర్కోవాలనే భారతదేశం కోరిక ఉన్నాయి. <ref name="rubin1" /> సైద్ధాంతిక స్థాయిలో, ఈ యుగంలో భారతదేశంలోని ఆధిపత్య రాజకీయ పార్టీ, అంటే [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఇండియన్ నేషనల్ కాంగ్రెస్]], ఇజ్రాయెల్ పాకిస్తాన్‌కు సమానమైన మతం ఆధారంగా ఉన్న రాష్ట్రం అనే వారి అవగాహన కారణంగా దానిని వ్యతిరేకించింది.<ref name="rubin1">{{cite journal |last=Pant |first=Harsh V. |date=December 2004 |title=India-Israel Partnership: Convergence and Constraints |url=http://www.rubincenter.org/meria/2004/12/pant.pdf |journal=[[Middle East Review of International Affairs]] |publisher=Rubin Center for Research in International Affairs |volume=8 |issue=4 |pages=60–73 |access-date=2 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151117131304/http://www.rubincenter.org/meria/2004/12/pant.pdf |archive-date=17 November 2015 }}</ref> అనేక దశాబ్దాలుగా అధికారిక సంబంధం లేనప్పటికీ, మోషే డయాన్ వంటి వ్యక్తులతో సహా రెండు దేశాల మధ్య సమావేశాలు సహకారం జరిగాయి.<ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> ఇజ్రాయెల్ దాని బహుళ యుద్ధాల సమయంలో భారతదేశానికి కీలకమైన సమాచారాన్ని కూడా అందించింది. <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> === పూర్తి గుర్తింపు (1992–2022) === దశాబ్దాలుగా [[అలీనోద్యమం|అలీన]], అరబ్ అనుకూల విధానం కొనసాగిన తర్వాత, భారతదేశం 1992 జనవరిలో టెల్ అవీవ్‌లో ఒక రాయబార కార్యాలయాన్ని ప్రారంభించినప్పుడు ఇజ్రాయెల్‌తో అధికారికంగా సంబంధాలను ఏర్పరచుకుంది <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> రెండు దేశాల మధ్య సంబంధాలు వృద్ధి చెందాయి, ప్రధానంగా ఉమ్మడి వ్యూహాత్మక ఆసక్తులు, భద్రతా బెదిరింపులు, ముఖ్యంగా [[ఉగ్రవాదం]] కారణంగా. 1999లో, ఇజ్రాయెల్ ఆయుధాలు, మందుగుండు సామగ్రిని అందించడం ద్వారా [[కార్గిల్ యుద్ధం|కార్గిల్ యుద్ధంలో]] భారతదేశానికి మద్దతు ఇచ్చింది. <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> భారతీయ ముస్లింల మనోభావాలను విస్మరించిందని ఆరోపించబడిన ఆర్గనైజేషన్ ఆఫ్ ఇస్లామిక్ కోఆపరేషన్ (OIC) ఏర్పాటు, పాకిస్తాన్ భారతదేశం OICలో చేరకుండా నిరోధించడం ఈ దౌత్యపరమైన మార్పుకు కారణాలుగా పరిగణించబడుతున్నాయి. <ref>{{Cite news|url=https://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/1.643024|title=Israel-India Strategic Ties Are No Longer a Secret|last=Harel|first=Amos|date=18 February 2015|work=[[Haaretz]]|access-date=4 May 2015|archive-date=29 ఏప్రిల్ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150429172526/http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/1.643024|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Sultan|first=Abir|date=5 July 2017|title=India and Israel, Great Again|url=https://www.tabletmag.com/sections/news/articles/india-and-israel-great-again|access-date=9 August 2022|website=[[Tablet (magazine)|Tablet]]}}</ref> దౌత్యపరంగా, పాలస్తీనా భూభాగాల్లో ఇజ్రాయెల్ సైనిక చర్యలను భారతదేశం పదేపదే ఖండించినప్పటికీ, భారతదేశం, ఇజ్రాయెల్‌లు ఆరోగ్యకరమైన సంబంధాలను కొనసాగించాయి. 2014లో మోడీ ఎన్నికైనప్పటి నుండి, మోడీ ప్రభుత్వం డీ-హైఫనేషన్ విధానాన్ని కొనసాగిస్తోంది, దీనిలో ఇది ఇజ్రాయెల్, పాలస్తీనాతో సంబంధాలను ఒకదానికొకటి స్వతంత్రంగా ఉంచుతుంది. <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> 2014 ఇజ్రాయెల్-గాజా యుద్ధం తీవ్రస్థాయిలో ఉన్నప్పుడు, భారతదేశం రెండు వైపులా నిందించింది, ఇజ్రాయెల్‌ను "అసమాన బలప్రయోగాన్ని ఆపమని" కోరింది. ఇజ్రాయెల్‌తో మంచి సంబంధాలను కొనసాగిస్తూ పాలస్తీనా లక్ష్యానికి మద్దతు ఇచ్చే భారతదేశం విధానంలో ఎటువంటి మార్పు లేదని విదేశాంగ మంత్రి [[సుష్మాస్వరాజ్|సుష్మా స్వరాజ్]] నొక్కిచెప్పారు. <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> అయినప్పటికీ, గాజాలో జరిగిన మానవ హక్కుల ఉల్లంఘనలపై దర్యాప్తు కోసం ఐక్యరాజ్యసమితి మానవ హక్కుల మండలిలో ఓటు వేయడంలో భారతదేశం ఇతర బ్రిక్స్ దేశాలతో కలిసింది. ఇది భారతదేశంలోని మీడియాలో, విశ్లేషకులలో మిశ్రమ స్పందనను కలిగించింది. <ref>{{Cite news|url=https://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/1.643024|title=Israel-India Strategic Ties Are No Longer a Secret|last=Harel|first=Amos|date=18 February 2015|work=[[Haaretz]]|access-date=4 May 2015|archive-date=29 ఏప్రిల్ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150429172526/http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/1.643024|url-status=dead}}</ref> ఇజ్రాయెల్ యుద్ధ నేరాలకు పాల్పడిందని ఆరోపించిన UNHRC నివేదికను ఓటు కోసం ప్రవేశపెట్టినప్పుడు, భారతదేశం ఓటింగ్‌కు దూరంగా ఉంది. అలా చేసిన ఐదు దేశాలలో భారతదేశం ఒకటి. <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2022/07/14/world/middleeast/i2u2-india-israel-uae-us.html|title=What is the I2U2?|last=Kingsley|first=Patrick|date=14 July 2022|work=[[The New York Times]]|access-date=14 July 2022}}</ref> భారతదేశంలో ఇజ్రాయెల్ రాయబారి డేనియల్ కార్మన్ "మరొక ఇజ్రాయెల్ వ్యతిరేక బాషింగ్ తీర్మానం"గా అభివర్ణించిన దానికి మద్దతు ఇవ్వనందుకు భారతదేశానికి కృతజ్ఞతలు తెలిపాడు.<ref>{{Cite web|last=Sultan|first=Abir|date=5 July 2017|title=India and Israel, Great Again|url=https://www.tabletmag.com/sections/news/articles/india-and-israel-great-again|access-date=9 August 2022|website=[[Tablet (magazine)|Tablet]]}}</ref> [[దస్త్రం:The_Prime_Minister,_Shri_Narendra_Modi_with_the_Prime_Minister_of_Israel,_Mr._Benjamin_Netanyahu,_at_Hyderabad_House,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_January_15,_2018_(1).jpg|thumb|జనవరి 2018, న్యూఢిల్లీలో ఇజ్రాయెల్ ప్రధాన మంత్రి [[బెంజిమిన్ నెతన్యాహు|బెంజమిన్ నెతన్యాహుతో]] భారత ప్రధాన మంత్రి [[నరేంద్ర మోదీ|నరేంద్ర మోదీ.]]]] 2014 లో [[నరేంద్ర మోదీ|నరేంద్ర మోడీ]] ప్రధానమంత్రి అయినప్పటి నుండి భారత ఇజ్రాయెల్‌ల సంబంధం చాలా దగ్గరగా, హార్దికంగా ఉంది. 2017 లో ఇజ్రాయెల్‌ను సందర్శించిన మొట్టమొదటి భారత ప్రధానమంత్రి ఆయన.<ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> 2017లో భారతదేశం ఇజ్రాయెల్‌కు అతిపెద్ద ఆయుధ కొనుగోలుదారు. రెండు దేశాల మధ్య రక్షణ సంబంధాలు చాలా కాలంగా ఉన్నాయి.<ref>{{Cite news|url=https://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/1.643024|title=Israel-India Strategic Ties Are No Longer a Secret|last=Harel|first=Amos|date=18 February 2015|work=[[Haaretz]]|access-date=4 May 2015|archive-date=29 ఏప్రిల్ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150429172526/http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/1.643024|url-status=dead}}</ref> 2019 జూన్ 6న ఐక్యరాజ్యసమితి ఆర్థిక, సామాజిక మండలి (ECOSOC)లో పాలస్తీనా ప్రభుత్వేతర సంస్థ షాహెద్‌కు పరిశీలకుడి హోదాను నిరాకరించాలనే ఇజ్రాయెల్ తీర్మానానికి భారతదేశం అనుకూలంగా ఓటు <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> 2022 ఆగస్టులో, అధ్యక్షుడు ఐజాక్ హెర్జోగ్ టెల్ అవీవ్‌లోని భారత రాయబార కార్యాలయంలో జరిగిన 75వ [[భారత స్వాతంత్ర్య దినోత్సవం|స్వాతంత్ర్య దినోత్సవ]] వేడుకలకు హాజరయ్యాడు. తన ప్రసంగంలో, భారతదేశం ప్రాంతీయ, ప్రపంచ శక్తిగా ఎదగడాన్ని ఆయన స్వాగతించాడు. ఇజ్రాయెల్, భారతదేశం సృజనాత్మకత, ప్రజాస్వామ్యంతో, చాతుర్యం, కాలాతీత విశ్వాసాలు, నమ్మక వ్యవస్థల పట్ల లోతైన గౌరవంతో గర్వంగా ముడిపడి ఉన్న రెండు ఆధునిక గణతంత్ర దేశాలుగా అభివర్ణించాడు.<ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> [[భారత విదేశీ వ్యవహారాల మంత్రి|భారత విదేశాంగ మంత్రి]], [[సుబ్రహ్మణ్యం జైశంకర్|సుబ్రహ్మణ్యం జైశంకర్‌ను]] కలిసిన హెర్జోగ్, భారతదేశం-ఇజ్రాయెల్ సంబంధాన్ని బలోపేతం చేయడానికి తన వ్యక్తిగత నిబద్ధతను నొక్కిచెప్పాడు.<ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> === 2023 అక్టోబరు 7 తరువాత === గతంలో భారత నాయకులు ఇజ్రాయెల్‌ను వ్యతిరేకించినప్పటికీ, 2025 నాటికి మాత్రం భారతదేశం ఇజ్రాయెల్‌కు బలమైన మిత్రదేశంగా మారింది. అక్టోబరు 7న పాలస్తీనా ఉగ్రవాదులు ఇజ్రాయెల్‌పై చేసిన దాడిని ఖండించిన మొదటి దేశాలలో భారతదేశం ఒకటి. UN తీర్మానంలో హమాస్‌ను స్పష్టంగా ఖండించనందున, భారతదేశం దానికి అనుకూలంగా ఓటు వేయలేదు.<ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/1.643024|title=Israel-India Strategic Ties Are No Longer a Secret|last=Harel|first=Amos|date=18 February 2015|work=[[Haaretz]]|access-date=4 May 2015|archive-date=29 ఏప్రిల్ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150429172526/http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/1.643024|url-status=dead}}</ref> 2025 లో ప్రతిపక్ష [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]], [[2023 అక్టోబరు గాజా-ఇజ్రాయెల్ ఘర్షణ|గాజా యుద్ధంపై]] ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోడీ వైఖరిని విమర్శించింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2022/07/14/world/middleeast/i2u2-india-israel-uae-us.html|title=What is the I2U2?|last=Kingsley|first=Patrick|date=14 July 2022|work=[[The New York Times]]|access-date=14 July 2022}}</ref> 2025 ఏప్రిల్ 22న జరిగిన [[2025 పహల్గామ్ దాడి|పహల్గామ్ ఉగ్రవాద దాడిని]] ఇజ్రాయెల్ ఖండించింది. భారతదేశానికి మద్దతు ప్రకటించింది. పహల్గామ్ దాడికి ప్రతీకారంగా భారతదేశం ప్రారంభించిన, ఉగ్రవాదులపై వైమానిక దాడులను ఇజ్రాయెల్ 2025 మే 7న బహిరంగంగా ప్రశంసించింది. ఇజ్రాయెల్ ప్రభుత్వం ఈ ఆపరేషన్‌ను "ఉగ్రవాదంపై కొలత వేసిన, నిర్ణయాత్మకమైన ప్రతిస్పందన"గా అభివర్ణించింది. భారతదేశ ఆత్మరక్షణ హక్కుకు తన మద్దతును పునరుద్ఘాటించింది. "ఇజ్రాయెల్ భారతదేశపు ఆత్మరక్షణ హక్కుకు మద్దతు ఇస్తుంది. అమాయకులపై చేసే దారుణమైన నేరాల నుండి దాక్కోవడానికి ఉగ్రవాదులు స్థలం లేదని తెలుసుకోవాలి" అని జోడించింది. [[2025 భారత్-పాక్ దాడులు|ఆపరేషన్ సిందూర్‌గా]] పేర్కొన్న దానిలో భాగమైన వైమానిక దాడులు నియంత్రణ రేఖ వెంబడి ఉగ్రవాద లాంచ్‌ప్యాడ్‌లు, మౌలిక సదుపాయాలను లక్ష్యంగా చేసుకున్నాయి.<ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> == దౌత్యపరమైన సందర్శనలు == === 1997 === 1997లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన మొదటి ఇజ్రాయెల్ అధ్యక్షుడు ఎజర్ వీజ్‌మాన్. <ref name="RivlinJPos">{{Cite web|date=23 November 2016|title=Rivlin to JPost: India won't let anyone threaten Israel's right to exist|url=https://www.jpost.com/Israel-News/Politics-And-Diplomacy/Rivlin-to-Post-India-wont-let-anyone-threaten-Israels-right-to-exist-473410|access-date=25 November 2016|website=The Jerusalem Post}}</ref> === 2000 సంవత్సరం === 2000 సంవత్సరంలో, [[లాల్ కృష్ణ అద్వానీ|ఎల్.కె. అద్వానీ]] ఇజ్రాయెల్ దేశాన్ని సందర్శించిన మొదటి భారత [[భారత హోం వ్యవహారాలశాఖ మంత్రిత్వ శాఖ|హోం మంత్రి]].<ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> ఆ సంవత్సరం లోనే, [[జస్వంత్ సింగ్]] ఇజ్రాయెల్‌ను సందర్శించిన మొదటి భారత [[భారత విదేశీ వ్యవహారాల మంత్రి|విదేశాంగ మంత్రి]] అయ్యాడు.<ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> పర్యటన తర్వాత, రెండు దేశాలు ఉమ్మడి ఉగ్రవాద వ్యతిరేక కమిషన్‌ను ఏర్పాటు చేశాయి. ఉగ్రవాద వ్యతిరేకత నుండి సమాచార సాంకేతికత వరకు సహకారం మరింత పెరుగుతుందని రెండు దేశాల విదేశాంగ మంత్రులు తెలిపారు. <ref>{{Cite news|url=https://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/1.643024|title=Israel-India Strategic Ties Are No Longer a Secret|last=Harel|first=Amos|date=18 February 2015|work=[[Haaretz]]|access-date=4 May 2015|archive-date=29 ఏప్రిల్ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150429172526/http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/1.643024|url-status=dead}}</ref> === 2003 === [[దస్త్రం:SharonVisit.jpg|thumb|2003 సెప్టెంబరులో ఏరియల్ షారన్ పర్యటన సందర్భంగా న్యూఢిల్లీలో ఇజ్రాయెల్, భారత జెండాలు.]] 2003లో, భారతదేశాన్ని సందర్శించిన మొదటి ఇజ్రాయెల్ ప్రధాన మంత్రి ఏరియల్ షరోన్. [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] (బిజెపి) నేతృత్వంలోని భారత [[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి]] సంకీర్ణ ప్రభుత్వం ఆయనను స్వాగతించింది. అనేక వార్తాపత్రికలు ఆయన పర్యటనపై సానుకూల అభిప్రాయాలను వ్యక్తం చేశాయి. భారత [[భారతదేశ ప్రధానమంత్రి|ప్రధాన మంత్రి]] [[అటల్ బిహారీ వాజపేయి|అటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి,]] షరోన్ పర్యటన ద్వైపాక్షిక సంబంధాలను మరింత బలోపేతం చేయడానికి మార్గం సుగమం చేస్తుందని విశ్వాసం వ్యక్తం చేశారు. షరోన్ పర్యటనను వామపక్ష, [[ముస్లిం]] వర్గాల వారు ఖండించారు. భారతదేశంలోని వివిధ కమ్యూనిస్ట్ పార్టీల వందలాది మంది మద్దతుదారులు న్యూఢిల్లీలో ర్యాలీ చేయగా, ముంబైలో దాదాపు 100 మంది ముస్లింలను అరెస్టు చేశారు.<ref name="bbc2">[https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/3089466.stm India and Israel vow to fight terrorism], BBC News</ref> Hundreds of supporters of India's various communist parties rallied in New Delhi while nearly 100 Muslims were arrested in Mumbai.<ref name="bbc2"/> [[అలీగఢ్ ముస్లిం విశ్వవిద్యాలయం|అలీఘర్ ముస్లిం విశ్వవిద్యాలయ]] విద్యార్థులు భారతదేశం ఇజ్రాయెల్‌తో సంబంధాలను తెంచుకోవాలనీ, పాలస్తీనాతో సంబంధాలను పెంచుకోవాలనీ డిమాండ్ చేశారు. <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2022/07/14/world/middleeast/i2u2-india-israel-uae-us.html|title=What is the I2U2?|last=Kingsley|first=Patrick|date=14 July 2022|work=[[The New York Times]]|access-date=14 July 2022}}</ref> [[హిందీ]] భాషా దినపత్రిక ''నవభారత్ టైమ్స్'' షరోన్‌ను భారతదేశానికి ముఖ్యమైన స్నేహితుడిగా పేర్కొంది. హిందూ జాతీయవాద [[రాష్ట్రీయ స్వయంసేవక్ సంఘ్]] (ఆర్‌ఎస్‌ఎస్) షరోన్‌పై జరిగిన నిరసనను ఖండించింది. <ref name="rss">{{Cite web|title=RSS slams Left for opposing Sharon's visit|url=http://us.rediff.com/news/2003/sep/10sharon11.htm|access-date=17 June 2013|website=Rediff.com}}</ref> <ref name="Gcache-rss">{{Cite web|date=20 July 2012|title=RSS slams Left for opposing Sharon's visit|url=http://ia.rediff.com/news/2003/sep/10sharon11.htm|archive-url=https://archive.today/20120720195655/http://ia.rediff.com/news/2003/sep/10sharon11.htm|archive-date=20 July 2012}}</ref> భారత నాయకులతో ఆయన చేసిన చర్చలపై షరోన్ సంతృప్తి వ్యక్తం చేశాడు. భారత ప్రధానమంత్రి [[అటల్ బిహారీ వాజపేయి|అటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి]] ఈ పర్యటన భారతదేశం, ఇజ్రాయెల్‌లు మధ్య సంబంధాలను పెంచుతుందని అన్నాడు. షారన్ వాజ్‌పేయిని ఇజ్రాయెల్ సందర్శించమని ఆహ్వానించాడు. ఇజ్రాయెల్ ప్రజలు భారతదేశాన్ని ప్రపంచంలోని అత్యంత ముఖ్యమైన దేశాలలో ఒకటిగా భావిస్తారని, షరోన్ పర్యటన రెండు దేశాలను మరింత దగ్గర చేస్తుందని వాజ్‌పేయికి ఖచ్చితంగా తెలుసునని షరోన్ అన్నాడు. <ref name="bbc2" /> === 2006 === 2006 ప్రారంభంలో భారత ప్రభుత్వ మంత్రులు [[శరద్ పవార్]], [[కపిల్ సిబల్]], [[కమల్ నాథ్]] ఇజ్రాయెల్‌ను సందర్శించారు. అప్పటి గుజరాత్ ముఖ్యమంత్రి [[నరేంద్ర మోదీ|నరేంద్ర మోడీ]] 2006 అక్టోబర్‌లో ఇజ్రాయెల్‌ను సందర్శించాడు.<ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> === 2012 === భారతదేశం "పాలస్తీనా లక్ష్యానికి అచంచలమైన మద్దతు" ఇస్తున్నప్పటికీ, విదేశాంగ మంత్రి [[ఎస్.ఎమ్. కృష్ణ|ఎస్.ఎం. కృష్ణ]] 2012లో ఇజ్రాయెల్‌లో రెండు రోజుల పాటు పర్యటించాడు. ఈ పర్యటన రెండు దేశాల మధ్య సంబంధాలను అభివృద్ధి చేయడంలో ఒక చారిత్రాత్మక ముందడుగుగా ఇజ్రాయెల్ ప్రధాని భావించారు.<ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> === 2014 === [[2014 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|2014 సార్వత్రిక ఎన్నికల్లో]] [[నరేంద్ర మోదీ|నరేంద్ర మోడీ]] విజయం సాధించిన తర్వాత, 2014 మేలో ఇజ్రాయెల్ ప్రధాని [[బెంజిమిన్ నెతన్యాహు|బెంజమిన్ నెతన్యాహు]] మోడీని వ్యక్తిగతంగా అభినందించాడు.<ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> 2014లో అమెరికా పర్యటన సందర్భంగా ఐక్యరాజ్యసమితి జనరల్ అసెంబ్లీ సమావేశం సందర్భంగా [[న్యూయార్క్|న్యూయార్క్ నగరంలో]] మోడీ ఇజ్రాయెల్ ప్రధాని [[బెంజిమిన్ నెతన్యాహు|బెంజమిన్ నెతన్యాహును]] కలిశాడు. <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> దశాబ్దం తర్వాత రెండు దేశాల ప్రధానుల మధ్య జరిగిన తొలి సమావేశం ఇది. <ref>{{Cite news|url=https://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/1.643024|title=Israel-India Strategic Ties Are No Longer a Secret|last=Harel|first=Amos|date=18 February 2015|work=[[Haaretz]]|access-date=4 May 2015|archive-date=29 ఏప్రిల్ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150429172526/http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/1.643024|url-status=dead}}</ref> హనుక్కా పండుగ సందర్భంగా, భారత ప్రధాని మోడీ [[ట్విట్టర్|ట్విట్టర్‌లో]] [[హీబ్రూ భాష|హిబ్రూలో]] ఇజ్రాయెల్ ప్రధానిని పలకరించగా <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2022/07/14/world/middleeast/i2u2-india-israel-uae-us.html|title=What is the I2U2?|last=Kingsley|first=Patrick|date=14 July 2022|work=[[The New York Times]]|access-date=14 July 2022}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Sultan|first=Abir|date=5 July 2017|title=India and Israel, Great Again|url=https://www.tabletmag.com/sections/news/articles/india-and-israel-great-again|access-date=9 August 2022|website=[[Tablet (magazine)|Tablet]]}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> ఇజ్రాయెల్ ప్రధాని [[హిందీ|హిందీలో]] సమాధానం ఇచ్చాడు. [[భారత హోం వ్యవహారాలశాఖ మంత్రిత్వ శాఖ|భారత హోం మంత్రి]] [[రాజ్‌నాథ్ సింగ్]] 2014 నవంబరులో ఇజ్రాయెల్ సరిహద్దు భద్రతా ఏర్పాట్లను పరిశీలించడానికి ఇజ్రాయెల్‌ సందర్శించాడు. తన పర్యటన సందర్భంగా ఆయన ఇజ్రాయెల్ ప్రధాని నెతన్యాహును కూడా కలిశాడు.<ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/1.643024|title=Israel-India Strategic Ties Are No Longer a Secret|last=Harel|first=Amos|date=18 February 2015|work=[[Haaretz]]|access-date=4 May 2015|archive-date=29 ఏప్రిల్ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150429172526/http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/1.643024|url-status=dead}}</ref> ఒకే పర్యటనలో, పాలస్తీనాను సందర్శించకుండానే ఇజ్రాయెల్‌ను సందర్శించిన మొదటి భారతీయ మంత్రి సింగ్.<ref name="TOIRajnath">{{Cite web|title=Change of policy? PM Modi will visit Israel, but skip Palestine|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/pm-modi-will-give-palestine-a-miss-when-he-visits-israel/articleshow/57456252.cms|access-date=3 March 2017|website=The Times of India}}</ref> అదే సంవత్సరంలో, మాజీ ఇజ్రాయెల్ అధ్యక్షుడు [[షిమోన్ పెరెస్]] భారతదేశాన్ని సందర్శించాడు. <ref name="auto">{{Cite web|title=Business News Today: Read Latest Business news, India Business News Live, Share Market & Economy News|url=https://economictimes.indiatimes.com/|website=The Economic Times}}</ref> ఇజ్రాయెల్ వ్యవసాయ మంత్రి యైర్ షామిర్‌తో ఉన్నత స్థాయి ఇజ్రాయెల్ ప్రతినిధి బృందం 2015లో వైబ్రంట్ గుజరాత్ శిఖరాగ్ర సమావేశంలో కూడా పాల్గొంది. <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2022/07/14/world/middleeast/i2u2-india-israel-uae-us.html|title=What is the I2U2?|last=Kingsley|first=Patrick|date=14 July 2022|work=[[The New York Times]]|access-date=14 July 2022}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Sultan|first=Abir|date=5 July 2017|title=India and Israel, Great Again|url=https://www.tabletmag.com/sections/news/articles/india-and-israel-great-again|access-date=9 August 2022|website=[[Tablet (magazine)|Tablet]]}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> భారతదేశం ఐరాసలో పాలస్తీనాకు ఇస్తున్న మద్దతును ముగించవచ్చని 2014 డిసెంబరులో, ''[[ది హిందూ]]'' పత్రిక ఒక వార్తా కథనం ప్రచురించింది.<ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> === 2015 === [[దస్త్రం:Pranab_Mukherjee_with_Reuven_Rivlin_(3).JPG|కుడి|thumb|250x250px|2015లో ఇజ్రాయెల్ 10వ అధ్యక్షుడు రూవెన్ రివ్లిన్, నెచామా రివ్లిన్‌లతో [[భారత రాష్ట్రపతి|భారతదేశ]] [[భారత రాష్ట్రపతుల జాబితా|13వ]] రాష్ట్రపతి [[ప్రణబ్ ముఖర్జీ]]]] 2015 ఫిబ్రవరిలో ఇజ్రాయెల్ రక్షణ మంత్రి మోషే యాలోన్ [[భారతదేశం|భారతదేశానికి]] వచ్చాడు. తన పర్యటన సందర్భంగా ఆయన ఏరో ఇండియా 2015 లో పాల్గొన్నారు. ఆయన భారత రక్షణ మంత్రితో పాటు భారత ప్రధానిని కూడా కలిశాడు.<ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> [[ప్రణబ్ ముఖర్జీ]] 2015 అక్టోబరు 13 నుండి 15 వరకు ఇజ్రాయెల్‌ను సందర్శించిన మొదటి [[భారత రాష్ట్రపతి]]. నెస్సెట్‌ను ఉద్దేశించి ప్రసంగించే అరుదైన గౌరవం ముఖర్జీకి లభించింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/1.643024|title=Israel-India Strategic Ties Are No Longer a Secret|last=Harel|first=Amos|date=18 February 2015|work=[[Haaretz]]|access-date=4 May 2015|archive-date=29 ఏప్రిల్ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150429172526/http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/1.643024|url-status=dead}}</ref> === 2016 === [[దస్త్రం:Flickr-PM_Modi_With_President_Rivlin_Of_Israel_(30333195374).jpg|thumb|ఇజ్రాయెల్ అధ్యక్షుడు రూవెన్ రివ్లిన్ (ఎడమ) భారత ప్రధాన మంత్రి [[నరేంద్ర మోదీ|నరేంద్ర మోడీతో]], న్యూఢిల్లీలో సంయుక్త విలేకరుల సమావేశంలో; నవంబరు 2016]] విదేశాంగ మంత్రి సుష్మా స్వరాజ్ 2016 జనవరిలో ఇజ్రాయెల్‌ను సందర్శించింది. ఈ పర్యటనలో, ఆమె జెరూసలేంలోని యాద్ వాషెం హోలోకాస్ట్ స్మారక చిహ్నాన్ని సందర్శించి, ప్రధాన మంత్రి బెంజమిన్ నెతన్యాహు, అధ్యక్షుడు రూవెన్ రివ్లిన్, మంత్రివర్గ సభ్యులు, ఇజ్రాయెల్‌లోని భారతీయ యూదు సమాజాలను కలిసింది.<ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> 2016 సెప్టెంబరులో, [[భారత వ్యవసాయ, రైతు సంక్షేమ శాఖ మంత్రిత్వ శాఖ|భారత వ్యవసాయ మంత్రి]] [[రాధా మోహన్ సింగ్]] భారతదేశం-ఇజ్రాయెల్ వ్యవసాయ సంబంధాలను బలోపేతం చేయడానికి ఇజ్రాయెల్‌ సందర్శించాడు. ఆయన ఇజ్రాయెల్ వ్యవసాయ మంత్రి ఉరి ఏరియల్‌ను కలిసి, రెండు దేశాల మధ్య వ్యవసాయంలో సహకార అవకాశాల గురించి చర్చించాడు.<ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> ఇజ్రాయెల్ అధ్యక్షుడు రూవెన్ రివ్లిన్ 2016 నవంబరులో వారం రోజుల పాటు భారతదేశాన్ని సందర్శించాడు. ఆ దేశాన్ని సందర్శించిన రెండవ ఇజ్రాయెల్ అధ్యక్షుడు అయ్యాడు. రివ్లిన్ న్యూఢిల్లీ, ఆగ్రా, కర్నాల్, చండీగఢ్, ముంబైలను సందర్శించాడు. 2008 ముంబై దాడుల బాధితులకు నివాళులు అర్పిస్తూ, భారతీయ యూదు సమాజంతో సమావేశమై తన పర్యటన చివరి రోజును ముంబైలో గడిపాడు.<ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> ఇజ్రాయెల్ ప్రస్తుతం ఇరాన్‌ను తన జాతీయ భద్రతకు పెద్ద ముప్పుగా భావిస్తోంది. ప్రధాన మంత్రి మోడీతో జరిగిన సమావేశాలలో రివ్లిన్ ఈ ఆందోళనను వ్యక్తం చేశాడు.<ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> తన పర్యటన తర్వాత, రెండు దేశాలతో ఆర్థిక సంబంధాలు పెరుగుతున్నప్పటికీ, ఇరాన్‌తో మంచి సంబంధాలు ఉన్నప్పటికీ, భారతదేశం ఇజ్రాయెల్‌కు మద్దతు ఇస్తుందని భారత ప్రభుత్వం తనకు హామీ ఇచ్చిందని రివ్లిన్ ఇజ్రాయెల్ మీడియాతో అన్నాడు. రివ్లిన్ ''ది జెరూసలేం పోస్ట్‌తో'' మాట్లాడుతూ, "సమయం వచ్చినప్పుడు వారు, ఇజ్రాయెల్ ఉనికికి వ్యతిరేకంగా ఎవరినీ వ్యవహరించనివ్వరని వారు మాకు హామీ ఇచ్చారు." <ref name="RivlinJPos" /> === 2021 === 2021 అక్టోబరులో, భారత [[భారత విదేశీ వ్యవహారాల మంత్రి|విదేశాంగ మంత్రి]] [[సుబ్రహ్మణ్యం జైశంకర్|ఎస్. జైశంకర్]] పదవీ బాధ్యతలు స్వీకరించిన తర్వాత తొలిసారి ఇజ్రాయెల్‌ సందర్శించాడు. <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> === 2023 === అక్టోబరు 7 దాడుల తర్వాత, భారతదేశంలోని ఇజ్రాయెల్ రాయబారి నౌర్ గిలోన్, భారతీయుల నుండి ఇజ్రాయెల్‌కు అధిక మద్దతు లభించిందని హైలైట్ చేశాడు. "మీరు ఇజ్రాయెల్ రాయబార కార్యాలయం సోషల్ మీడియాను పరిశీలిస్తే, ఇది అద్భుతంగా ఉంది. భారతీయ స్వచ్ఛంద సేవకుల రూపంలో నాకు మరో ఐడిఎఫ్ ఉన్నట్లే. అందరూ స్వచ్ఛందంగా ఇజ్రాయెల్ కోసం పోరాడటానికి వెళ్లాలని కోరుకుంటున్నారని నాకు చెబుతున్నారు. ఈ స్థాయి మద్దతు అపూర్వమైనది. భారతదేశం, ఇజ్రాయెల్‌లు మధ్య ఉన్న సాన్నిహిత్యం నేను వివరించలేనిది." <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> భారత ప్రధాన మంత్రి [[నరేంద్ర మోదీ|నరేంద్ర మోడీ]], [[భారతీయ జనతా పార్టీ|భారతీయ జనతా పార్టీలు]] బలమైన ఇజ్రాయెల్ అనుకూల వైఖరిని తీసుకున్నారు. ఇది హిందూ ఓటర్ల నుండి రాజకీయ మద్దతును పెంచుకోవాలనే కోరికతో, ఇజ్రాయెల్‌కు అనుకూలంగా ఉండే యునైటెడ్ స్టేట్స్‌తో సన్నిహిత సంబంధాలను ఏర్పరచుకోవాలనే కోరికతో, ఉగ్రవాదంతో భారతదేశపు గత అనుభవాలతో ప్రేరేపించబడినట్లు భావించారు. <ref>{{Cite news|url=https://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/1.643024|title=Israel-India Strategic Ties Are No Longer a Secret|last=Harel|first=Amos|date=18 February 2015|work=[[Haaretz]]|access-date=4 May 2015|archive-date=29 ఏప్రిల్ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150429172526/http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/1.643024|url-status=dead}}</ref> తత్ఫలితంగా భారతీయులను ఇజ్రాయెల్‌కు అసాధారణంగా మద్దతు ఇస్తున్నట్లు విస్తృతంగా చూస్తారు. అదే సమయంలో ఆ మద్దతును ఇజ్రాయెలీలు అభినందిస్తున్నట్లు విస్తృతంగా చూపారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2022/07/14/world/middleeast/i2u2-india-israel-uae-us.html|title=What is the I2U2?|last=Kingsley|first=Patrick|date=14 July 2022|work=[[The New York Times]]|access-date=14 July 2022}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Sultan|first=Abir|date=5 July 2017|title=India and Israel, Great Again|url=https://www.tabletmag.com/sections/news/articles/india-and-israel-great-again|access-date=9 August 2022|website=[[Tablet (magazine)|Tablet]]}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> ఇజ్రాయెల్‌లో భారతీయుల సంఖ్య కూడా పెరుగుతోంది. 2024 నాటికి ఇజ్రాయెల్‌లోని విదేశీ విద్యార్థులలో భారతీయుల వాటా అత్యధికంగా ఉంది.<ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> శారీరక శ్రమ చేసేవారిలో కూడా భారతీయులు పెరుగుతున్నారు.<ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> 2024 లో ఇరాన్, ఇజ్రాయెల్ మధ్య ఉద్రిక్తత పెరగడంతో, భారతదేశం ఇరాన్ నుండి దూరంగా ఇజ్రాయెల్ వైపు భౌగోళిక రాజకీయ మార్పు చెందింది. ఇది హిందూ జాతీయవాదుల దీర్ఘకాల లక్ష్యం.<ref name="thediplomat.com"/> <ref name="indiatoday.in"/> == అధికారిక రాష్ట్ర పర్యటనలు == === నరేంద్ర మోడీ ఇజ్రాయెల్ పర్యటన (2017) === 2017 జూలైలో, [[నరేంద్ర మోదీ|నరేంద్ర మోడీ]] [[ఇజ్రాయిల్|ఇజ్రాయెల్‌ను]] సందర్శించిన తొలి [[భారతదేశ ప్రధానమంత్రి|భారత ప్రధానమంత్రి]] అయ్యాడు. ఈ పర్యటనలో ప్రధాన మంత్రి మోడీ పాలస్తీనాను సందర్శించలేదు. అలా సందర్శించే గత సంప్రదాయాన్ని పక్కనపెట్టాడు. కేంద్ర మంత్రి రాజ్‌నాథ్ సింగ్ మినహా, భారత మంత్రులు, రాష్ట్రపతి ముఖర్జీ చేసిన గత పర్యటనలలో ఇజ్రాయెల్, పాలస్తీనా రెండింటినీ సందర్శించారు. రెండు దేశాలతో భారతదేశ సంబంధాలను ఒకదనితో ఒకటి ముడిపెట్టకపోవడంగా భారత మీడియా ఈ చర్యను అభివర్ణించింది. <ref name="TOIRajnath"/> <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> వ్యక్తిగత సూచనగా, [[ఇజ్రాయిల్|ఇజ్రాయెల్]] కొత్త రకం [[చామంతి|క్రిసాన్తిమం]] పువ్వుకు [[నరేంద్ర మోదీ|నరేంద్ర మోడీ]] పేరు పెట్టింది.<ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> రెండు దేశాల మీడియా సంస్థలు ఈ సందర్శనను చారిత్రాత్మకమైనదిగా అభివర్ణించాయి.<ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> ఈ పర్యటన సందర్భంగా, భారతదేశం, ఇజ్రాయెల్‌లు 7 అవగాహన ఒప్పందాలపై (MoU) సంతకం చేశాయి. అవి: <ref>{{Cite news|url=https://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/1.643024|title=Israel-India Strategic Ties Are No Longer a Secret|last=Harel|first=Amos|date=18 February 2015|work=[[Haaretz]]|access-date=4 May 2015|archive-date=29 ఏప్రిల్ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150429172526/http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/1.643024|url-status=dead}}</ref> # భారతదేశం-ఇజ్రాయెల్ పారిశ్రామిక పరిశోధన, అభివృద్ధి, సాంకేతిక ఆవిష్కరణ నిధి ([[I4F]]) ఏర్పాటుకు అవగాహన ఒప్పందం # భారతదేశంలో నీటి సంరక్షణ కోసం అవగాహన ఒప్పందం # భారతదేశంలో రాష్ట్ర జల వినియోగ సంస్కరణలపై అవగాహన ఒప్పందం # భారతదేశం-ఇజ్రాయెల్ అభివృద్ధి సహకారం – వ్యవసాయంలో 3 సంవత్సరాల పని కార్యక్రమం 2018–2020 # అణు గడియారాలకు సంబంధించి సహకార ప్రణాళిక # జియో-లియో ఆప్టికల్ లింక్‌లో సహకారానికి సంబంధించిన అవగాహన ఒప్పందం # చిన్న ఉపగ్రహాల కోసం ఎలక్ట్రిక్ ప్రొపల్షన్‌లో సహకారానికి సంబంధించిన అవగాహన ఒప్పందం భారతదేశం, ఇజ్రాయెల్‌లు తమ ద్వైపాక్షిక సంబంధాలను వ్యూహాత్మక భాగస్వామ్యంగా ఉన్నతీకరించుకుంటూ మరొక ఒప్పందంపై కూడా సంతకం చేశాయి.<ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> ఈ పర్యటన సందర్భంగా, ప్రధాన మంత్రి మోడీ టెల్ అవీవ్‌లో, టెలివిజన్‌లో అత్యంత విస్తృతంగా ప్రసారం చేయబడిన కార్యక్రమంలో [[ఇజ్రాయిల్|ఇజ్రాయెల్‌లోని]] భారతీయ ప్రవాసులను ఉద్దేశించి ప్రసంగించాడు. తన మాతృభూమి నుండి వచ్చిన భారతీయ ప్రవాసులకు భారతీయ స్వాగతం పలుకుతూ, ఇజ్రాయెల్ రక్షణ దళంలో తప్పనిసరి సైనిక సేవను పూర్తి చేసిన, టెల్ అవీవ్‌లో ఒక ప్రధాన భారతీయ సాంస్కృతిక కేంద్రాన్ని నిర్మిస్తామని ప్రతిజ్ఞ చేసిన భారత సంతతికి చెందిన యూదులకు ఆయన ఓవర్సీస్ సిటిజన్‌షిప్ ఆఫ్ ఇండియా కార్డులను ప్రకటించాడు.<ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> మోడీ ఉత్తర ఇజ్రాయెల్ నగరమైన హైఫాను కూడా సందర్శించాడు. అక్కడ [[హైఫా యుద్ధం|హైఫా యుద్ధంలో]] యూదుల భూమిని కాపాడటానికి ప్రాణాలర్పించిన భారతీయ సైనికులకు నివాళులర్పించాడు. [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం]] నుండి పురాతన నగరాన్ని విముక్తి చేసిన మేజర్ దల్పత్ సింగ్ దృఢమైన సైనిక నాయకత్వాన్ని స్మరించుకునే ప్రత్యేక ఫలకాన్ని ఆవిష్కరించారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/1.643024|title=Israel-India Strategic Ties Are No Longer a Secret|last=Harel|first=Amos|date=18 February 2015|work=[[Haaretz]]|access-date=4 May 2015|archive-date=29 ఏప్రిల్ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150429172526/http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/1.643024|url-status=dead}}</ref> === బెంజమిన్ నెతన్యాహు భారతదేశ పర్యటన (2018) === జనవరిలో, భారత-ఇజ్రాయెల్ సంబంధాల 25 వ వార్షికోత్సవ సందర్భంగా,<ref name=":0">{{Cite web|last=Jain|first=Saudamini|date=15 January 2018|title=India's 'Internet Hindus' Are in Love With Israel|url=https://www.haaretz.com/israel-news/india-s-internet-hindus-are-in-love-with-israel-1.5730730|access-date=20 April 2018|website=haaretz|archive-date=20 ఏప్రిల్ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180420060309/https://www.haaretz.com/israel-news/india-s-internet-hindus-are-in-love-with-israel-1.5730730|url-status=dead}}</ref> ఇజ్రాయెల్ ప్రధాన మంత్రి బెంజమిన్ నెతన్యాహు భారతదేశానికి చేసిన పర్యటన టెలివిజన్‌లో బాగా ప్రసారం చేసారు. ఈ సమయంలో నెతన్యాహు, భారత ప్రధాన మంత్రి మోడీ ఇద్దరూ పరస్పరం అభినందించుకున్నారు. 2003లో ఏరియల్ షరోన్ భారతదేశానికి చేసిన పర్యటన తర్వాత ఇజ్రాయిల్ ప్రధాని పర్యటించడం ఇదే మొదటిసారి. 130 మంది సభ్యుల ప్రతినిధి బృందంతో పాటు నెతన్యాహు వచ్చాడూ. సందర్శించే ఇజ్రాయెల్ ప్రధాన మంత్రితో పాటు వచ్చిన అతిపెద్ద బృందం అది. మూడు సంవత్సరాలలో భారతదేశానికి ఎగుమతులను 25 శాతం పెంచాలని కోరుకుంటోంది. ఇజ్రాయెల్ నాలుగు సంవత్సరాల కాలంలో పర్యాటకం, సాంకేతికత, వ్యవసాయం, ఆవిష్కరణ వంటి రంగాలలో $68.6 మిలియన్లు పెట్టుబడి పెట్టనుందని ఇజ్రాయెల్ సీనియర్ అధికారి ఒకరు పర్యటనకు ముందు చెప్పారు.<ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> ఈ పర్యటన సందర్భంగా, [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం|మొదటి ప్రపంచ యుద్ధంలో]] [[హైఫా యుద్ధం|హైఫా యుద్ధంలో]] మరణించిన భారతీయ సైనికులను సత్కరించే అధికారిక స్మారక కార్యక్రమం జరిగింది. ఈ సందర్భంగా, హైదరాబాద్, జోధ్‌పూర్, మైసూర్ లాన్సర్‌లకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న తీన్ మూర్తి చౌక్‌ను ఇజ్రాయెల్ ఓడరేవు నగరం హైఫా తర్వాత 'తీన్ మూర్తి హైఫా చౌక్' అని పేరు మార్చారు. <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> ఇజ్రాయెల్ ప్రధానమంత్రి అధికారిక పర్యటన సందర్భంగా రెండు దేశాలు, సైబరు భద్రత, చమురు & గ్యాస్ ఉత్పత్తి, వాయు రవాణా, హోమియోపతి వైద్యం, చలనచిత్ర నిర్మాణం, అంతరిక్ష సాంకేతికత, ఆవిష్కరణ రంగాలలో 9 అవగాహన ఒప్పందాలపై సంతకం చేశాయి.<ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> ఆయన బాలీవుడ్ చలనచిత్ర పరిశ్రమ అధిపతులతో కూడా సమావేశమయ్యాడు.<ref name=":0" /> నెతన్యాహు భారత పర్యటనలో ఢిల్లీ కోసం [[రాఫెల్ యుద్ధ విమానం|రాఫెల్ క్షిపణులను]] పునరుద్ధరించే ప్రయత్నాలు కూడా ఉన్నాయి.<ref name=":0" /> భారతదేశ వార్షిక వ్యూహాత్మక, దౌత్య సదస్సు రైసినా డైలాగ్‌లో నెతన్యాహు గౌరవ అతిథిగా హాజరై, ప్రారంభ ప్రసంగం చేశాడు. ఆయన హైటెక్, ఆవిష్కరణ ఆధారిత ఆర్థిక వ్యవస్థగా [[ఇజ్రాయిల్|ఇజ్రాయెల్]] విజయగాథలోని వివిధ అంశాలను హైలైట్ చేశాడు. మధ్యప్రాచ్యాన్ని పీడిస్తున్న సవాళ్ల గురించి కూడా మాట్లాడాడు. భారతదేశంతో తన దేశ సంబంధాల భవిష్యత్తు కోసం ఆశావాదాన్ని వ్యక్తం చేశాడు.<ref>{{Cite news|url=https://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/1.643024|title=Israel-India Strategic Ties Are No Longer a Secret|last=Harel|first=Amos|date=18 February 2015|work=[[Haaretz]]|access-date=4 May 2015|archive-date=29 ఏప్రిల్ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150429172526/http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/1.643024|url-status=dead}}</ref> ఆయన సమావేశానికి హాజరైన ప్రముఖ నాయకులలో [[నరేంద్ర మోదీ|నరేంద్ర మోడీ]], [[సుష్మాస్వరాజ్|సుష్మా స్వరాజ్]], మాజీ ఆఫ్ఘన్ అధ్యక్షుడు [[హమీద్ కర్జాయ్]], భారత విదేశాంగ మంత్రి [[ఎం.జె .అక్బర్|ఎంజె అక్బర్]], భారత [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|జాతీయ కాంగ్రెస్]] నాయకుడు [[శశి థరూర్]] ఉన్నారు. నెతన్యాహు కుమారుడు యైర్ నెతన్యాహు ఇజ్రాయెల్ ప్రధానమంత్రితో కలిసి భారత పర్యటనకు వెళ్లాల్సి ఉంది. కానీ సందర్శనకు వారం ముందు యైర్ తన స్నేహితులతో కలిసి స్ట్రిప్ క్లబ్‌కు ప్రైవేట్ సందర్శన గురించి ఒక అపకీర్తికరమైన రికార్డింగ్ ఇజ్రాయెల్ టెలివిజన్ న్యూస్ ప్రధాన ప్రసారంలో వెల్లడై, ఆగిపోయాడు.<ref name=":0" /> == సైనిక, వ్యూహాత్మక సంబంధాలు == [[దస్త్రం:Narendra_Modi_visit_to_Israel,_July_2017_(8563).jpg|thumb|ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీతో ఇజ్రాయెల్ 10వ అధ్యక్షుడు (మధ్య), ఇజ్రాయెల్ రక్షణ దళాల చీఫ్ ఆఫ్ జనరల్ స్టాఫ్ గాడి ఐజెన్‌కోట్]] న్యూఢిల్లీ, ఇజ్రాయెల్ రక్షణ పరిశ్రమలో ఆయుధాలకు ఉపయోగకరమైన వనరును గుర్తించింది. ఇది అధునాతన సైనిక సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని సరఫరా చేయగలదు. ఆ విధంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న ఆయుధ వాణిజ్యానికి ఆధారం ఏర్పడింది, ఇది 2016లో దాదాపు $600 మిలియన్లకు చేరుకుంది, దీనితో రష్యా తర్వాత ఇజ్రాయెల్ భారతదేశానికి రక్షణ పరికరాలకు రెండవ అతిపెద్ద వనరుగా నిలిచింది. <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> దౌత్య సంబంధాలు ఏర్పడినప్పటి నుండి భారతదేశం, ఇజ్రాయెల్‌లు సైనిక, నిఘా సంస్థలలో సహకారాన్ని పెంచుకున్నాయి. రెండు దేశాలలో ఇస్లామిక్ తీవ్రవాద ఉగ్రవాదం పెరగడం వల్ల రెండింటి మధ్య బలమైన వ్యూహాత్మక కూటమి ఏర్పడింది. <ref name="JINSA01">{{Cite web|title=India and Israel Forge a Solid Strategic Alliance|url=http://www.jinsa.org/articles/articles.html/function/view/categoryid/1948/documentid/1971/history/3,2360,1947,1948,1971|archive-url=https://web.archive.org/web/20061107084915/http://www.jinsa.org/articles/articles.html/function/view/categoryid/1948/documentid/1971/history/3%2C2360%2C1947%2C1948%2C1971|archive-date=7 November 2006|access-date=7 November 2006}} by Martin Sherman,''The Jewish Institute for National Security Affairs''</ref> 2008లో, భారతదేశం తన [[భారతీయ అంతరిక్ష పరిశోధనా సంస్థ|భారత అంతరిక్ష పరిశోధన సంస్థ]] ద్వారా ఇజ్రాయెల్ కోసం సైనిక ఉపగ్రహం TecSARను ప్రయోగించింది.<ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> * 1996లో, భారతదేశం ఇజ్రాయెల్ నుండి 32 ఐఎఐ సెర్చర్ మానవరహిత వైమానిక వాహనాలను (యుఎవిఎస్) ఎలక్ట్రానిక్ సపోర్ట్ మెజర్ సెన్సార్లు, ఎయిర్ కంబాట్ మనోయువెరింగ్ ఇన్స్ట్రుమెంటేషన్ సిమ్యులేటర్ వ్యవస్థను కొనుగోలు చేసింది.<ref name="JINSA03" /> అప్పటి నుండి ఇజ్రాయెల్ ఏరోస్పేస్ ఇండస్ట్రీస్ (IAI) [[భారత వైమానిక దళం]] అనేక పెద్ద ఒప్పందాలను కుదుర్చుకుంది. ఇందులో ఐఎఎఫ్ యొక్క రష్యన్ నిర్మిత మిగ్-21 గ్రౌండ్ అటాక్ ఎయిర్క్రాఫ్ట్ అప్గ్రేడ్ చేయడం, మానవరహిత వైమానిక వాహనాలతో పాటు లేజర్ గైడెడ్ బాంబుల అమ్మకాలు కూడా ఉన్నాయి.<ref name="JINSA02">[http://www.jinsa.org/articles/articles.html/function/view/categoryid/1948/documentid/1971/history/3,2360,1947,1948,1971 India-Israel Military Ties Continue to Grow] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061107084915/http://www.jinsa.org/articles/articles.html/function/view/categoryid/1948/documentid/1971/history/3%2C2360%2C1947%2C1948%2C1971|date=7 November 2006}},''The Jewish Institute for National Security Affairs''</ref> * 1997లో ఇజ్రాయెల్ అధ్యక్షుడు ఎజెర్ వీజ్మాన్ భారతదేశాన్ని సందర్శించిన మొదటి యూదు రాజ్యాధిపతి అయ్యాడు. భారత రాష్ట్రపతి శంకర్ దయాళ్ శర్మ, ఉపరాష్ట్రపతి [[కె.ఆర్. నారాయణన్|కె. ఆర్. నారాయణన్]], ప్రధానమంత్రి హెచ్. డి. దేవెగౌడతో ఆయన సమావేశమయ్యాడు. వీజ్మాన్ రెండు దేశాల మధ్య మొదటి ఆయుధ ఒప్పందంపై చర్చలు జరిపాడు. ఇందులో [[బరాక్-1]] నిలువుగా ప్రయోగించిన ఉపరితలం నుండి గాలికి (SAM) క్షిపణులను ఇజ్రాయెల్ నుండి కొనుగోలు చేయడం జరిగింది. బరాక్-1 కు హార్పూన్ వంటి నౌకాదళ వ్యతిరేక క్షిపణులను అడ్డగించే సామర్థ్యాన్ని ఉంది.<ref name="JINSA03">The [[బరాక్ క్షిపణి కుంభకోణం|Barak Missile Deal Scandal]] involving graft for an unnecessary missile system would hamper relations in 2006.{{Cite web|title=Israel-India Military and Civil Trade Ties Skyrocket|url=http://www.jinsa.org/articles/articles.html/function/view/categoryid/105/documentid/367/history/3,2359,947,653,105,367|archive-url=https://web.archive.org/web/20061002180249/http://www.jinsa.org/articles/articles.html/function/view/categoryid/105/documentid/367/history/3%2C2359%2C947%2C653%2C105%2C367|archive-date=2 October 2006|access-date=13 November 2006}},''The Jewish Institute for National security Affairs''</ref> పాకిస్తాన్ లాక్హీడ్ పి-3 ఓరియన్ సముద్ర నిఘా విమానం, 27 హార్పూన్ సీ-స్కిమ్మింగ్ యాంటీ-షిప్ క్షిపణులను యునైటెడ్ స్టేట్స్ నుండి కొనుగోలు చేసినందున భారతదేశం ఇజ్రాయెల్ నుండి బరాక్-1 క్షిపణులను కొనుగోలు చేయడం వ్యూహాత్మక అవసరం.<ref name="JINSA03" /> భారతదేశం 1998 [[పోఖ్రాన్-II]] అణు పరీక్షలను ఖండించని కొన్ని దేశాలలో ఫ్రాన్స్, రష్యాతో పాటు ఇజ్రాయెల్ కూడా ఒకటి.<ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> * 1999లో [[కార్గిల్ యుద్ధం]] ఇజ్రాయెల్ ఆయుధాలు, మందుగుండు సామగ్రిని అందించడం ద్వారా భారతదేశానికి మద్దతు ఇచ్చింది. * 2000లో, ఇజ్రాయెల్ జలాంతర్గాములు [[శ్రీలంక]] తీరంలో హిందూ మహాసముద్ర జలాల్లో అణు వార్హెడ్లను మోసుకెళ్లగల క్రూయిజ్ క్షిపణులను పరీక్షించినట్లు తెలిసింది.<ref name="JINSA01"/> దక్షిణాసియా జలాల్లోను, [[హిందూ మహాసముద్రం]] లోనూ భారతదేశ నావికాదళ ఆధిపత్యాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని, నావికాదళ పరంగా, భారత నావికాదళంతో కూటమిలో ఇజ్రాయెల్ గొప్ప వ్యూహాత్మక విలువను చూస్తుంది. ఇజ్రాయెల్ ఆర్థిక వ్యవస్థకు సముద్ర వాణిజ్యపు గొప్ప ప్రాముఖ్యత కారణంగా, భారత నావికాదళం సహాయంతో హిందూ మహాసముద్రంలో రవాణా మౌలిక సదుపాయాలను ఏర్పాటు చేసే సామర్థ్యాన్ని ఇది చూస్తుంది. * 2003లో రష్యాకు చెందిన ఐఎల్-76 రవాణా విమానంలో అమర్చిన ఐఎఐ రాడార్ పరికరాలతో కూడిన మూడు ఫాల్కాన్ అవాక్స్‌ను భారత్ 1 బిలియన్ డాలర్ల వ్యయంతో కొనుగోలు చేసింది. * భారతదేశం 2005లో 50 ఇజ్రాయెల్ డ్రోన్లను 220 మిలియన్ డాలర్లకు కొనుగోలు చేసింది. భారతదేశం కొత్త హారోప్ డ్రోన్ను కొనుగోలు చేయాలని ఆలోచిస్తోంది.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2022/07/14/world/middleeast/i2u2-india-israel-uae-us.html|title=What is the I2U2?|last=Kingsley|first=Patrick|date=14 July 2022|work=[[The New York Times]]|access-date=14 July 2022}}</ref> క్షిపణి-కాల్పుల హెర్మ్స్ 900 ను పొందే ప్రక్రియలో కూడా భారతదేశం ఉంది.<ref>{{Cite web|last=Sultan|first=Abir|date=5 July 2017|title=India and Israel, Great Again|url=https://www.tabletmag.com/sections/news/articles/india-and-israel-great-again|access-date=9 August 2022|website=[[Tablet (magazine)|Tablet]]}}</ref> * ఇజ్రాయెల్ ఏరోస్పేస్ ఇండస్ట్రీస్ లిమిటెడ్ 2007లో భారతదేశానికి విమాన విధ్వంసక వ్యవస్థను, క్షిపణులను అభివృద్ధి చేయడానికి యు. ఎస్. $2.5 బిలియన్ల ఒప్పందంపై సంతకం చేసింది. ఇది ఆ సమయంలో ఇజ్రాయెల్ చరిత్రలో అతిపెద్ద రక్షణ ఒప్పందంగా ఉంది. ఐఎఐ సిఇఒ యిట్జాక్ నిస్సాన్ భారతదేశాన్ని సందర్శించి రక్షణ సంస్థల అధిపతులు, దేశ అధ్యక్షులతో ఒప్పందాన్ని ఖరారు చేశారు. ఐఎఐ భారత నావికాదళం, [[భారత వైమానిక దళం]] కోసం [[బరాక్ 8]] క్షిపణిని అభివృద్ధి చేస్తోంది. దీనికి సముద్రం లోని నౌకలను, భూమి సౌకర్యాలనూ విమానం క్రూయిజ్ క్షిపణుల నుండి రక్షించగల సామర్థ్యం ఉంది. ఈ క్షిపణి పరిధి 70 కిలోమీటర్లకు పైగా ఉంది. ఈ క్షిపణి భారతదేశం ఉపయోగిస్తున్న ప్రస్తుత వాడుకలో లేని రష్యన్ వ్యవస్థను భర్తీ చేస్తుంది.<ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> * 2008 నవంబరు 10న భారత సైనిక అధికారులు ఉమ్మడి ఆయుధాల అభివృద్ధి ప్రాజెక్టులు, భారత సైన్యానికి ఇజ్రాయెల్ పరికరాల అదనపు అమ్మకాలు, ఉగ్రవాద వ్యతిరేక వ్యూహాలపై చర్చించడానికి ఇజ్రాయెల్ను సందర్శించారు. కొత్త రౌండ్ చర్చలు భారత-ఇజ్రాయెల్ వ్యూహాత్మక భాగస్వామ్యంలో గణనీయమైన విస్తరణగా పరిగణించబడ్డాయి.<ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> * 2008 ముంబై దాడుల తరువాత, ఇజ్రాయెల్ సుమారు 40 ప్రత్యేక-ఆపరేషన్ దళాల బృందాన్ని, దర్యాప్తులో సహాయాన్నీ అందించింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/1.643024|title=Israel-India Strategic Ties Are No Longer a Secret|last=Harel|first=Amos|date=18 February 2015|work=[[Haaretz]]|access-date=4 May 2015|archive-date=29 ఏప్రిల్ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150429172526/http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/1.643024|url-status=dead}}</ref> ట్జిపి లివ్నీ ఇలా అన్నాడుః "వారికి మేము ఎక్కడ అవసరమైతే అక్కడ సహాయం చేస్తాము".<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2022/07/14/world/middleeast/i2u2-india-israel-uae-us.html|title=What is the I2U2?|last=Kingsley|first=Patrick|date=14 July 2022|work=[[The New York Times]]|access-date=14 July 2022}}</ref> మాగెన్ డేవిడ్ అడోమ్ దాడుల నేపథ్యంలో సహాయక చర్యలలో సహాయపడటానికి పారామెడిక్స్, మెడిక్స్, ఇతర నిపుణుల బృందాన్ని పంపాడు.<ref name="JPOST10free">{{Cite news|url=https://fr.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1227702336066&pagename=JPost/JPArticle/ShowFull|title=10 hostages reportedly freed from Mumbai Chabad House|last=Horovitz|first=David|date=27 November 2008|work=The Jerusalem Post|access-date=27 November 2008|last2=Matthew Wagner}}{{Dead link|date=మే 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Broken|date=November 2017}}</ref> దాడి చేసిన వారితో పోరాడటానికి, సహాయపడటానికి ఉగ్రవాద నిరోధక దళాలను పంపమని రక్షణ మంత్రి ఎహుద్ బరాక్ చేసిన ప్రతిపాదనను మన్మోహన్ సింగ్ ప్రభుత్వం తిరస్కరించిందని ఇజ్రాయెల్ వార్తాపత్రికలు నివేదించాయి.<ref>{{Cite web|last=Sultan|first=Abir|date=5 July 2017|title=India and Israel, Great Again|url=https://www.tabletmag.com/sections/news/articles/india-and-israel-great-again|access-date=9 August 2022|website=[[Tablet (magazine)|Tablet]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/India-to-hold-wide-ranging-strategic-talks-with-US-Israel/articleshow/5474033.cms?referral=PM|title=India to hold wide-ranging strategic talks with US, Israel|date=19 January 2010|work=[[The Times of India]]|access-date=29 April 2015}}</ref> * 2009 డిసెంబరులో, ఇజ్రాయెల్ రక్షణ దళాల చీఫ్ ఆఫ్ స్టాఫ్ లెఫ్టినెంట్ జనరల్ గబీ అష్కెనాజీ, రెండు దేశాల మధ్య రక్షణ సంబంధాలను బలోపేతం చేయడానికి భారతదేశాన్ని సందర్శించాడు. ఉగ్రవాదంపై పోరాటంలో భారతదేశానికి అన్ని విధాలుగా సహాయం చేస్తామని ఆయన ప్రతిజ్ఞ చేశాడు. <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/1.643024|title=Israel-India Strategic Ties Are No Longer a Secret|last=Harel|first=Amos|date=18 February 2015|work=[[Haaretz]]|access-date=4 May 2015|archive-date=29 ఏప్రిల్ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150429172526/http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/1.643024|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2022/07/14/world/middleeast/i2u2-india-israel-uae-us.html|title=What is the I2U2?|last=Kingsley|first=Patrick|date=14 July 2022|work=[[The New York Times]]|access-date=14 July 2022}}</ref> * 2011 మార్చిలో, భారతదేశం ఇజ్రాయెల్ రాఫెల్ అడ్వాన్స్‌డ్ డిఫెన్స్ సిస్టమ్స్ నుండి $1 బిలియన్‌కు 8356 ఇజ్రాయెల్ స్పైక్ యాంటీ ట్యాంక్ క్షిపణులు, 321 లాంచర్లు, 15 శిక్షణ సిమ్యులేటర్లు, పరిధీయ పరికరాలను కొనుగోలు చేస్తుందని వార్తలు వచ్చాయి. ఈ ఒప్పందాన్ని ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోడీ అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత ఖరారు చేశారు.<ref>{{Cite web|last=Sultan|first=Abir|date=5 July 2017|title=India and Israel, Great Again|url=https://www.tabletmag.com/sections/news/articles/india-and-israel-great-again|access-date=9 August 2022|website=[[Tablet (magazine)|Tablet]]}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> [[దస్త్రం:INS_Trikand_entering_the_port_of_Haifa,_Israel.jpg|thumb|250x250px|2015 ఆగస్టు 19న ఇజ్రాయెల్‌లోని హైఫా ఓడరేవులోకి ప్రవేశించిన INS <nowiki><i id="mwBHQ">త్రికాండ్.</i></nowiki>]] * 2015 సెప్టెంబరులో, ఇజ్రాయెల్ ఏరోస్పేస్ ఇండస్ట్రీస్ (IAI) నుండి 10 హెరాన్ TP డ్రోన్‌లను కొనుగోలు చేయాలనే వైమానిక దళ అభ్యర్థనను భారత ప్రభుత్వం ఆమోదించింది. <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> 2015లో, ఇజ్రాయెల్ లోని జెరూసలేం సెంటర్ ఫర్ పబ్లిక్ అఫైర్స్ నుండి ఒక ప్రతినిధి బృందం ఐక్యరాజ్యసమితికి మాజీ ఇజ్రాయెల్ రాయబారి డోర్ గోల్డ్ నేతృత్వంలో భారతదేశాన్ని సందర్శించింది. రాడికల్ ఇస్లాంను ఎదుర్కోవడం, ప్రాదేశిక వివాదాలను నిర్వహించడం, పశ్చిమాసియా/మధ్యప్రాచ్యం, దక్షిణాసియాలో భద్రతా పరిస్థితితో సహా ఉమ్మడి వ్యూహాత్మక ఆసక్తులను చర్చించారు.<ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> [[దస్త్రం:Adm_RK_Dhowan_greeting_V_Adm_Ram_Rutberg_at_South_Block,_New_Delhi.JPG|thumb|250x250px|2015 ఆగస్టు 24న న్యూఢిల్లీలోని సౌత్ బ్లాక్‌లో ఇజ్రాయెల్ నేవీ కమాండర్-ఇన్-చీఫ్ VAdm. రామ్ రుట్‌బర్గ్‌ను పలకరిస్తున్న భారత అడ్మిరల్ రాబిన్ ధోవన్]] * 2015 అక్టోబరులో, ''ది పయనీర్'' భారతదేశం, ఇజ్రాయెల్‌లు వారి మొదటి ఉమ్మడి సైనిక విన్యాసాలను నిర్వహించాలని యోచిస్తున్నట్లు నివేదించింది. తేదీ, స్థానం వగైరాలను ప్రకటించలేదు.<ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> * 2016 సెప్టెంబరులో, భారత ప్రభుత్వం మరో రెండు ఫాల్కన్ AWACS కొనుగోలుకు ఆమోదం తెలిపింది.<ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> * 2017 లో, ఇరుదేశాలు 2 బిలియన్ US డాలర్ల విలువైన సైనిక ఒప్పందంపై సంతకం చేశాయి. <ref>{{Cite news|url=https://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/1.643024|title=Israel-India Strategic Ties Are No Longer a Secret|last=Harel|first=Amos|date=18 February 2015|work=[[Haaretz]]|access-date=4 May 2015|archive-date=29 ఏప్రిల్ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150429172526/http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/1.643024|url-status=dead}}</ref> * 2017లో, భారతదేశం మొదటిసారిగా దక్షిణ ఇజ్రాయెల్‌లోని ఉవ్డా వైమానిక దళ స్థావరంలో జరిగిన బ్లూ ఫ్లాగ్ వ్యాయామంలో పాల్గొంది. అక్కడ అది తన ఎలైట్, గరుడ్ కమాండో ఫోర్స్ దాని "వీల్డ్ వైపర్స్" స్క్వాడ్రన్ నుండి హెర్క్యులస్ C-130J విమానాన్ని మోహరించింది. భారత, ఇజ్రాయెల్ ప్రత్యేక దళాలు వ్యూహాత్మక ఉమ్మడి వ్యాయామాలను నిర్వహించాయి, వీటిలో వ్యూహాత్మక ఆస్తుల రక్షణ, భూమి చొరబాటు, తరలింపు ఉన్నాయి. <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2022/07/14/world/middleeast/i2u2-india-israel-uae-us.html|title=What is the I2U2?|last=Kingsley|first=Patrick|date=14 July 2022|work=[[The New York Times]]|access-date=14 July 2022}}</ref> * బ్లూ ఫ్లాగ్ 2021లో పాల్గొనడానికి భారత వైమానిక దళం ఐదు డస్సాల్ట్ మిరాజ్ 2000 యుద్ధ విమానాలను పంపింది <ref>{{Cite web|last=Sultan|first=Abir|date=5 July 2017|title=India and Israel, Great Again|url=https://www.tabletmag.com/sections/news/articles/india-and-israel-great-again|access-date=9 August 2022|website=[[Tablet (magazine)|Tablet]]}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> * [[భారత రక్షణ పరిశోధన అభివృద్ధి సంస్థ|రక్షణ పరిశోధన, అభివృద్ధి సంస్థ]] (DRDO), [[Directorate of Defence Research and Development|రక్షణ పరిశోధన, అభివృద్ధి డైరెక్టరేట్]] (DDR&D) 2021 నవంబరు 9న ఒక ద్వైపాక్షిక ఆవిష్కరణ ఒప్పందంపై సంతకం చేశాయి. ఈ ఒప్పందం డ్రోన్‌లు, రోబోటిక్స్, కృత్రిమ మేధస్సు, క్వాంటం టెక్నాలజీ, ఇతర రంగాల వంటి రక్షణ సాంకేతిక పరిజ్ఞానం యొక్క ఉమ్మడి ఉత్పత్తిని సులభతరం చేస్తుంది. ఉత్పత్తికి రెండు ఏజెన్సీలు సంయుక్తంగా నిధులు సమకూరుస్తాయి. ఒప్పందం ప్రకారం అభివృద్ధి చేయబడిన అన్ని సాంకేతికతలు భారతదేశం, ఇజ్రాయెల్‌లు రెండింటికీ ఉపయోగించడానికి అందుబాటులో ఉంటాయి. <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/1.643024|title=Israel-India Strategic Ties Are No Longer a Secret|last=Harel|first=Amos|date=18 February 2015|work=[[Haaretz]]|access-date=4 May 2015|archive-date=29 ఏప్రిల్ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150429172526/http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/1.643024|url-status=dead}}</ref> === నిఘా-భాగస్వామ్య సహకారం === 1968 సెప్టెంబరులో RN కావో [[రీసెర్చ్ అండ్ ఎనాలసిస్ వింగ్|రీసెర్చ్ అండ్ అనాలిసిస్ వింగ్]] (రా)ను స్థాపించినప్పుడు, అప్పటి ప్రధానమంత్రి [[ఇందిరా గాంధీ]] మొసాద్‌తో సంబంధాలను పెంచుకోవాలని ఆయనకు సలహా ఇచ్చింది. పాకిస్తాన్‌కు చైనాతోటీ, అలాగే [[ఉత్తర కొరియా|ఉత్తర కొరియాతోటీ]] ఉన్న సైనిక సంబంధాలకు ప్రతిగా దీనిని సూచించారు. పాకిస్తాన్ సైనిక అధికారులు లిబియన్లు, ఇరానియన్లకు చైనీస్, ఉత్తర కొరియా సైనిక పరికరాలను నిర్వహించడంలో శిక్షణ ఇస్తున్నారని ఇజ్రాయెల్ ఆందోళన చెందింది. భారతదేశం, ఇజ్రాయెల్‌ల మధ్య నిఘా సంబంధాలు పాకిస్తాన్ భద్రతకు ముప్పు కలిగిస్తాయని పాకిస్తాన్ నమ్మింది. 1990ల ప్రారంభంలో యువ ఇజ్రాయెల్ పర్యాటకులు కాశ్మీర్ లోయను సందర్శించడం ప్రారంభించినప్పుడు, వారు ఉగ్రవాద నిరోధక చర్యలలో భారత భద్రతా దళాలకు సహాయం చేయడానికి అక్కడికి మారువేషంలో వెళ్ళిన ఇజ్రాయెల్ సైనిక అధికారులని పాకిస్తాన్ అనుమానించింది. ఇజ్రాయెల్ పర్యాటకులపై దాడి జరిగింది, ఒకరు మరణించారు, మరొకరు కిడ్నాప్ అయ్యారు. [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికాలోని]] కాశ్మీరీ ముస్లిం డయాస్పోరా నుండి వచ్చిన ఒత్తిడి కారణంగా కిడ్నాప్ చేసిన పర్యాటకుడిని చివరికి విడుదల చేసారు. ఈ దాడుల వలన అమెరికన్ యూదు సమాజాన్ని ఒంటరై పోయి, కాశ్మీరీ వేర్పాటువాద సమూహాలకు వ్యతిరేకంగా అమెరికా ప్రభుత్వం వద్ద లాబీయింగ్ చేస్తారని కాశ్మీరీ ముస్లింలు భయపడ్డారు. 2003లో వచ్చిన ఒక Rediff కథనంలో రా, మొస్సాద్ ల మధ్య రహస్య సంబంధాలు ఉన్నాయని రాసింది. 1996లో, రా మాజీ అధికారి అయిన RK యాదవ్, 1987, 1990 మధ్య రా చీఫ్ అయిన ఆనంద్ కుమార్ వర్మపై ఢిల్లీ హైకోర్టులో ఆదాయానికి మించిన ఆస్తుల కేసు దాఖలు చేశాడు. రహస్య కార్యకలాపాల కోసం ఉద్దేశించిన రా ఆడిట్ చేయని నిధులను ఉపయోగించి వర్మ అక్రమంగా కొనుగోలు చేశారని యాదవ్ ఎనిమిది ఆస్తులను జాబితా చేశాడు. వర్మ ఆస్తులపై CBI విచారణ కోసం ఆయన చేసిన పిటిషన్ కొట్టివేయబడినప్పటికీ, 2005లో [[సమాచార హక్కు|సమాచార హక్కు అభ్యర్థన]] ద్వారా యాదవ్ మరింత సమాచారాన్ని పొందగలిగాడు. 2009లో మరొక కేసును దాఖలు చేశాడు. 2013లో సిబిఐ, వర్మ ఆస్తులపై దర్యాప్తు నిర్వహించింది. ఢిల్లీ హైకోర్టులో జరిగిన విచారణలో రా నిర్వహిస్తున్న పీయూష్ ఇన్వెస్ట్‌మెంట్స్, హెక్టర్ లీజింగ్ అండ్ ఫైనాన్స్ కంపెనీ లిమిటెడ్ అనే రెండు కంపెనీల పేర్లు వెల్లడయ్యాయి. ఈ సంస్థలకు ఇద్దరు సీనియర్ రా అధికారులు V. బాలచంద్రన్, B. రామన్ నాయకత్వం వహించారు. బాలచంద్రన్, రామన్ లు 1994, 1995లో పదవీ విరమణ చేశారు. ఈ కంపెనీలు అనేక రకాల ఖనిజాలు, ఆటోమొబైల్స్, వస్త్రాలు, లోహాలు, విడిభాగాలను విక్రయించే ట్రేడింగ్ హౌస్‌లుగా నమోదయ్యాయి. చలనచిత్రాలను కూడా నిర్మిస్తున్నట్లు ప్రకటించాయి. ఈ కంపెనీలు 1989 మార్చిలో న్యూఢిల్లీలోని హేలీ రోడ్‌లోని గౌరీ సదన్ అనే నివాస భవనంలో {{Indian Rupee}} 23 లక్షలకు రెండు ఫ్లాట్‌లను కొనుగోలు చేశాయి.<ref name="indiatoday.intoday.in">{{Cite web|date=30 November 1999|title=An ex-RAW employee takes boss to unveil a riveting story of safe houses for Mossad, fake firms and secret funds|url=https://www.indiatoday.in/magazine/nation/story/20130325-disproportionate-case-mossad-r-k-yadav-anand-kumar-verma-762746-1999-11-29|website=India Today}}</ref> ''[[ఇండియా టుడే]]'' నివేదించిన ప్రకారం, ఈ రెండు ఫ్లాట్లు మొసాద్ ఏజెంట్లకు ఆపరేషనల్ ఫ్రంట్‌లుగా ఉపయోగించబడిన రా సేఫ్ హౌస్‌లు. 1989, 1992 మధ్య మొసాద్ స్టేషన్ చీఫ్‌ను ఉంచారు. మొసాద్‌తో సన్నిహిత సంబంధాలు కలిగి ఉండాలని రా నిర్ణయించినట్లు సమాచారం. ఆ తర్వాత జరిగిన రహస్య ఆపరేషన్‌ను అప్పటి ప్రధాన మంత్రి [[రాజీవ్ గాంధీ]] ఆమోదించాడు. రా ఏజెంట్లు అర్జెంటీనా పాస్‌పోర్ట్ ఉన్న మొసాద్ ఏజెంట్‌ను దాచిపెట్టి, 1991 జూన్‌లో జమ్మూ కాశ్మీర్ లిబరేషన్ ఫ్రంట్ ఉగ్రవాదులు ఇజ్రాయెల్ పర్యాటకుడిని విడుదల చేయడానికి చర్చలు సహా కార్యకలాపాలలో నిఘా, నైపుణ్యాన్ని మార్పిడి చేసుకున్నారని "రా అంతర్గత వ్యక్తులు" చెప్పినట్లు ''ఇండియా టుడే'' నివేదించింది. ఈ కేసు గురించి అడిగినప్పుడు వర్మ, కంపెనీల గురించి మాట్లాడటానికి నిరాకరించాడు. కానీ వారితో తన సంబంధం పూర్తిగా వృత్తిపరమైనదని పేర్కొన్నాడు. "కొన్నిసార్లు, గూఢచారి సంస్థలు కార్యాచరణ కారణాల వల్ల కంపెనీలను తెరుస్తాయి. నేను చెప్పగలిగేది ఏమిటంటే, ప్రతిదీ ప్రభుత్వ ఆమోదంతోనే జరిగింది. అప్పటి ప్రధానమంత్రి [రాజీవ్ గాంధీ], ఆయన క్యాబినెట్ కార్యదర్శి ఫైళ్లను క్లియర్ చేశారు. బాలచంద్రన్, "మేము పెద్ద సంఖ్యలో ఆపరేషన్లు చేశామన్నది నిజమే, కానీ ప్రతి దశలోనూ, మేము క్యాబినెట్ సెక్రటేరియట్‌ను, ప్రధానమంత్రినీ లూప్‌లో ఉంచాము" అని అన్నాడు.<ref name="indiatoday.intoday.in"/> టర్కీ పర్యటన సందర్భంగా ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోడీని మొస్సాద్, MI5 ఏజెంట్లు రక్షిస్తున్నారని 2015 నవంబర్‌లో ''టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా'' నివేదించింది. మోడీ యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌కు రాష్ట్ర పర్యటనలో ఉన్నాడు. టర్కీలోని అంటాల్యాలో 2015 G-20 శిఖరాగ్ర సమావేశానికి హాజరు కావాల్సి ఉంది. [[2015 పారిస్ బాంబు దాడులు|2015 నవంబరు పారిస్ దాడుల]] నేపథ్యంలో భారతదేశ స్పెషల్ ప్రొటెక్షన్ గ్రూప్, రా, IB ల నుండి రహస్య ఏజెంట్లతో కూడిన మోడీ భద్రతా వివరాలకు అదనపు రక్షణ కల్పించడానికి ఏజెంట్లను పిలిపించారని ఆ పత్రిక నివేదించింది. <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> [[2019 పుల్వామా దాడి|2019 ఫిబ్రవరి 14న]], భారతదేశంలోని జమ్మూ-శ్రీనగర్ జాతీయ రహదారిపై భద్రతా సిబ్బందిని తీసుకెళ్తున్న వాహనాల కాన్వాయ్‌పై జమ్మూ కాశ్మీర్‌లోని పుల్వామా జిల్లాలోని లెత్‌పోరా వద్ద [[ఆత్మాహుతి|ఆత్మాహుతి దాడి]] జరిగింది. ఈ దాడిలో 40 మంది సెంట్రల్ రిజర్వ్ పోలీస్ ఫోర్స్ సిబ్బంది మరణించారు. ఇజ్రాయెల్ భారతదేశానికి ప్రతిస్పందిస్తూ, భారత సైన్యానికీ, ప్రభుత్వానికీ బేషరతుగా మద్దతు ఇచ్చింది. భారతదేశం స్పందించడానికి సహాయం చేయడానికి నిఘాను, సాంకేతికతనూ పంచుకుంటామని ఇజ్రాయెల్ తెలియజేసింది. <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> 2025 ఏప్రిల్ 22న [[2025 పహల్గామ్ దాడి|జరిగిన పహల్గామ్ దాడి]] తర్వాత, ఇజ్రాయెల్ ప్రధాన మంత్రి బెంజమిన్ నెతన్యాహు ఈ సంఘటనను "అనాగరికమై"నదని ఖండించాడు. ఉగ్రవాదంపై పోరాటంలో ఇజ్రాయెల్ భారతదేశంతో కలిసి నిలబడుతుందని ధృవీకరించాడు. ఇజ్రాయెల్ విదేశాంగ మంత్రి కూడా ఇలాంటి సంఘీభావ సందేశాలను ప్రతిధ్వనించాడు. మే 7న భారతదేశం నిర్వహించిన [[2025 భారత్-పాక్ దాడులు|ఆపరేషన్ సిందూర్]] తర్వాత, భారతదేశంలోని ఇజ్రాయెల్ రాయబారి రూవెన్ అజార్, భారతదేశపు ఆత్మరక్షణ హక్కుకు మద్దతును పునరుద్ఘాటించాడు. అమాయకులపై దారుణమైన నేరాలకు పాల్పడే వారికి సురక్షితమైన స్వర్గధామం ఎక్కడా లేదని ఉగ్రవాదులు తెలుసుకోవాలని చెప్పాడు.<ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> == ద్వైపాక్షిక వాణిజ్యం == [[దస్త్రం:State_Bank_of_India_in_Israel.JPG|కుడి|thumb|టెల్ అవీవ్ జిల్లాలోని రామత్ గాన్‌లో ఉన్న [[భారతీయ స్టేట్ బ్యాంకు|స్టేట్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా]] వారి ఇజ్రాయెల్ ప్రధాన కార్యాలయం.]] భారతదేశం, ఇజ్రాయెల్‌ల మధ్య ద్వైపాక్షిక వాణిజ్యం 1992లో $200 మిలియన్ల నుండి 2014లో $4.52 బిలియన్లకు పెరిగింది. <ref name="IE">{{Cite web|date=February 2014|title=India-Israel Economic and Commercial Relations|url=http://www.indembassy.co.il/pages.php?id=14|archive-url=https://web.archive.org/web/20150505021247/http://www.indembassy.co.il/pages.php?id=14#.VUf6GZO8ruE|archive-date=5 May 2015|access-date=4 May 2015|publisher=[[Embassy of India, Tel Aviv|Embassy of India- Tel Aviv, Israel]]}}</ref> <ref name="ISE">{{Cite web|year=2012|title=Overview of India-Israel Bilateral Trade and Economic Relations|url=http://itrade.gov.il/india/israel-india/|access-date=8 May 2015|publisher=[[List of diplomatic missions of Israel#Asia|Israel Trade & Economic Office- Embassy of Israel, India]]|archive-date=18 మే 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518070642/http://itrade.gov.il/india/israel-india/|url-status=dead}}</ref> 2014 నాటికి, భారతదేశం, ఇజ్రాయెల్‌కు పదవ అతిపెద్ద వాణిజ్య భాగస్వామి, దిగుమతి వనరు, ఏడవ అతిపెద్ద ఎగుమతి గమ్యస్థానం.<ref name="IE" /> ఇజ్రాయెల్‌కు భారతదేశం చేసే ప్రధాన ఎగుమతుల్లో విలువైన రాళ్ళు, లోహాలు, సేంద్రీయ రసాయనాలు, ఎలక్ట్రానిక్ పరికరాలు, ప్లాస్టిక్‌లు, వాహనాలు, యంత్రాలు, ఇంజిన్లు, పంపులు, దుస్తులు, వస్త్రాలు, వైద్య, సాంకేతిక పరికరాలు ఉన్నాయి. భారతదేశం నుండి ఇజ్రాయెల్ దిగుమతులు $2.3 బిలియన్లు లేదా 2014లో దాని మొత్తం దిగుమతుల్లో 3.2% <ref name="worldsrichestcountries.com">{{Cite web|title=Top Israel Imports|url=http://www.worldsrichestcountries.com/top_israel_imports.html|website=worldsrichestcountries.com}}</ref> భారతదేశానికి ఇజ్రాయెల్ ప్రధాన ఎగుమతుల్లో విలువైన రాళ్ళు లోహాలు, ఎలక్ట్రానిక్ పరికరాలు, ఎరువులు, యంత్రాలు, ఇంజిన్లు, పంపులు, వైద్య, సాంకేతిక పరికరాలు, సేంద్రీయ, అకర్బన రసాయనాలు, ఉప్పు, సల్ఫర్, రాయి, సిమెంట్, ప్లాస్టిక్‌లు ఉన్నాయి. 2014లో భారతదేశానికి ఇజ్రాయెల్ ఎగుమతులు $2.2 బిలియన్లు లేదా దాని మొత్తం ఎగుమతుల్లో 3.2% <ref name="ReferenceA">{{Cite web|title=Top Israel Exports|url=http://www.worldsrichestcountries.com/top_israel_exports.html|website=worldsrichestcountries.com}}</ref> రెండు దేశాలు 'డబుల్ టాక్సేషన్ ఎగవేత ఒప్పందం'పై కూడా సంతకం చేశాయి.<ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> 2007లో, ఇజ్రాయెల్ భారతదేశంతో స్వేచ్ఛా వాణిజ్య ఒప్పందంపై చర్చలు ప్రారంభించాలని ప్రతిపాదించింది. 2010లో అప్పటి భారత ప్రధాన మంత్రి [[మన్మోహన్ సింగ్]] ఆ ప్రతిపాదనను అంగీకరించాడు. <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> <ref name="FTAN">{{Cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2013-10-07/news/42794527_1_india-alon-ushpiz-free-trade-agreement-israel-minister|title=Free Trade Agreement may double India-Israel trade to $10 bn in 5 years|date=7 October 2013|work=[[The Economic Times]]|access-date=24 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20131009102440/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2013-10-07/news/42794527_1_india-alon-ushpiz-free-trade-agreement-israel-minister|archive-date=9 October 2013}}</ref> ఈ ఒప్పందం సమాచార సాంకేతికత, బయోటెక్నాలజీ, నీటి నిర్వహణ, ఔషధాలు, వ్యవసాయం వంటి అనేక కీలక ఆర్థిక రంగాలపై దృష్టి పెట్టనుంది. <ref name="FTAECO">{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/economy-policy/india-israel-fta-not-likely-to-be-signed-soon-115021100249_1.html|title=India, Israel FTA not likely to be signed soon|last=Basu|first=Nayanima|date=13 February 2015|work=[[Business Standard]]|access-date=4 May 2015}}</ref> 2013లో, అప్పటి ఇజ్రాయెల్ ఆర్థిక మంత్రి నఫ్తాలి బెన్నెట్ స్వేచ్ఛా వాణిజ్య ఒప్పందం విజయవంతంగా చర్చలు జరిగితే, రెండు దేశాల మధ్య వాణిజ్యం $5 నుండి $10 బిలియన్లకు రెట్టింపు అవుతుందని అంచనా వేశారు.<ref name="FTAN" /> 2015 నాటికి, స్వేచ్ఛా వాణిజ్య ఒప్పందంపై చర్చలు కొనసాగుతున్నాయి, రెండు దేశాలు వస్తువులపై మరింత చిన్నపాటి స్వేచ్ఛా వాణిజ్య ఒప్పందంపై చర్చలు జరుపుతున్నాయనీ, తరువాత పెట్టుబడి సేవలలో వాణిజ్యంపై ప్రత్యేక ఒప్పందాలు ఉంటాయనీ భావిస్తున్నారు. <ref name="FTAECO" /> కరోనావైరస్ మహమ్మారి తరువాత, 2020 ఏప్రిల్ 9న, భారతదేశం ఇజ్రాయెల్‌కు ఐదు టన్నుల ఔషధాలు, రసాయనాలను ఎగుమతి చేసింది. ఈ సరుకులో హైడ్రాక్సీక్లోరోక్విన్, క్లోరోక్విన్ ఔషధాల పదార్థాలు ఉన్నాయి. ఈ సందర్భంగా, అప్పటి ఇజ్రాయెల్‌కు భారత రాయబారి సంజీవ్ సింగ్లా రెండు దేశాల మధ్య ద్వైపాక్షిక సంబంధాలను నొక్కి చెప్పారు. కరోనావైరస్ బారిన పడిన రోగులకు చికిత్స చేయడంలో సహాయపడే మందులను తయారు చేయడానికి ఉపయోగించే ముడి పదార్థాలపై ఎగుమతి నిషేధం నుండి ఇజ్రాయెల్‌ను మినహాయించాలని 2020 మార్చి ప్రధాన మంత్రి బెంజమిన్ నెతన్యాహు మోడీని కోరాడు.<ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> కరోనావైరస్‌తో పోరాడటానికి సహాయం చేయడానికి ఇజ్రాయెల్ ఈ వారం అంతా ఆక్సిజన్ జనరేటర్లు, రెస్పిరేటర్‌లతో సహా ప్రాణాలను రక్షించే పరికరాలను భారతదేశానికి పంపుతుంది. <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> భారతదేశం నుండి ఇజ్రాయెల్‌కు ఎగుమతి అయ్యే 10 ప్రధాన వస్తువులు: <ref name="worldsrichestcountries.com"/> # [[రత్నం|రత్నాలు]], విలువైన లోహాలు, నాణేలు: $973.6 మిలియన్లు # [[సేంద్రియ సమ్మేళనం|సేంద్రీయ రసాయనాలు]] : $296.5 మిలియన్లు # [[ఎలక్ట్రానిక్స్|ఎలక్ట్రానిక్ పరికరాలు]] : $121.2 మిలియన్లు # వైద్య, సాంకేతిక పరికరాలు: $59.3 మిలియన్లు # [[ప్లాస్టిక్|ప్లాస్టిక్స్]] : $56.4 మిలియన్లు # [[వాహనము|వాహనాలు]] : $44.4 మిలియన్లు # [[యంత్రం|యంత్రాలు]] : $38.1 మిలియన్లు # ఇతర వస్త్రాలు, ధరించిన దుస్తులు: $31.8 మిలియన్లు # నిట్ లేదా క్రోషె దుస్తులు: $31.6 మిలియన్లు # దుస్తులు (అల్లినవి లేదా కుట్టుపని కాదు): $30.8 మిలియన్లు 2015లో భారతదేశానికి ఇజ్రాయెల్ ఎగుమతులు $2.3 బిలియన్లు లేదా వారి మొత్తం ఎగుమతుల్లో 3.8%. ఇజ్రాయెల్ నుండి భారతదేశానికి ఎగుమతి అయిన 10 ప్రధాన వస్తువులు: <ref name="ReferenceA"/> # [[రత్నం|రత్నాలు]], విలువైన లోహాలు, నాణేలు: $933.7 మిలియన్లు # [[ఎలక్ట్రానిక్స్|ఎలక్ట్రానిక్ పరికరాలు]] : $389.3 మిలియన్లు # వైద్య, సాంకేతిక పరికరాలు: $180.7 మిలియన్లు # [[ఇనుము]] లేదా [[ఉక్కు]] ఉత్పత్తులు: $170.3 మిలియన్లు # [[ఎరువు|ఎరువులు]] : $157 మిలియన్లు # [[యంత్రం|యంత్రాలు]] : $110.9 మిలియన్లు # [[సేంద్రియ సమ్మేళనం|సేంద్రీయ రసాయనాలు]] : $69.8 మిలియన్లు # ఇతర రసాయన వస్తువులు: $44.2 మిలియన్లు # అకర్బన రసాయనాలు : $43.6 మిలియన్లు # [[ప్లాస్టిక్|ప్లాస్టిక్స్]] : $29.5 మిలియన్లు == శాస్త్ర సాంకేతిక సహకారం == 1993లో, అప్పటి ఇజ్రాయెల్ విదేశాంగ మంత్రి షిమోన్ పెరెస్ భారతదేశ పర్యటన సందర్భంగా, భారతదేశం, ఇజ్రాయెల్‌లు సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీపై ఒక ఒప్పందంపై సంతకం చేశాయి. ఇది రెండు ప్రభుత్వాల మధ్య ప్రత్యక్ష శాస్త్రీయ సహకారానికి వీలు కల్పించింది. [[ఇన్‌ఫర్మేషన్ టక్నాలజీ|సమాచార సాంకేతికత]], [[జీవసాంకేతిక విజ్ఞానం|బయోటెక్నాలజీ]], [[లేజర్|లేజర్‌లు]], ఎలక్ట్రో-ఆప్టిక్స్ వంటి నిర్దిష్ట సహకార రంగాలలో ఇవి ఉన్నాయి. అదనంగా, రెండు దేశాల మధ్య సహకారాన్ని పర్యవేక్షించడానికి ఒక ఉమ్మడి కమిటీని ఏర్పాటు చేసి, ద్వైవార్షిక సమావేశాన్ని ఏర్పాటు చేశారు.<ref name="BookRef01">{{Cite book|url=http://catalogue.nla.gov.au/Record/3084823|title=Dynamics of a Diplomacy Delayed: India and Israel|last=Sreekantan Nair|first=R|date=2004|publisher=Kalpaz Publications|isbn=978-81-7835-180-3|pages=159–161}}</ref> 1994లో, రెండు దేశాల మధ్య పరిశోధన, అభివృద్ధి సహకారాన్ని సులభతరం చేయడానికి $3 మిలియన్ల ఉమ్మడి సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ నిధిని ఏర్పాటు చేశారు. <ref name="BookRef01" /> 1996లో, భారతీయ శాస్త్రవేత్తలు ఇజ్రాయెల్‌లో అధునాతన పదార్థాలపై జరిగిన ఒక సెమినార్‌కు హాజరయ్యారు. 1997లో, ఇజ్రాయెల్ శాస్త్రవేత్తలు [[ఢిల్లీ|ఢిల్లీలో]] బయోటెక్నాలజీపై జరిగిన ఒక సెమినార్‌కు హాజరయ్యారు. 1998లో, భారతదేశం, ఇజ్రాయెల్ 22 కొనసాగుతున్న ఉమ్మడి పరిశోధన ప్రాజెక్టులను నిర్వహించాయి. మానవ జన్యువుపై ఒక ఉమ్మడి సింపోజియం [[జెరూసలేం|జెరూసలేంలో]] జరిగింది. ఇందులో ఆరుగురు భారతీయ శాస్త్రవేత్తలు పాల్గొన్నారు. <ref name="BookRef01"/> <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> 1999 నవంబరు, భారతదేశం, ఇజ్రాయెల్‌లు మానవ జన్యు పరిశోధన రంగంలో ఉమ్మడి పరిశోధన ప్రాజెక్టుల కోసం నాలుగు ప్రతిపాదనలపై అంగీకరించాయి. <ref name="BookRef01" /> 2000లో, మానవ జన్యు పరిశోధనకు సంబంధించిన మరిన్ని ఉమ్మడి ప్రాజెక్టులపై అంగీకారం కుదిరింది. ఈ రంగంలో ఒక స్థితి సెమినార్ భారతదేశంలో జరిగింది. <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> 1999 ప్రారంభంలో, ఢిల్లీలో జరిగిన ఘనీకృత పదార్థంపై జరిగిన భౌతిక శాస్త్ర సింపోజియంలో 20 మందికి పైగా ఇజ్రాయెల్ శాస్త్రవేత్తలు పాల్గొన్నారు. <ref name="BookRef01" /> 2001లో, జెరూసలేంలో ఇలాంటి సింపోజియం జరిగింది, 18 మంది భారతీయ శాస్త్రవేత్తలు హాజరయ్యారు. <ref>{{Cite news|url=https://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/1.643024|title=Israel-India Strategic Ties Are No Longer a Secret|last=Harel|first=Amos|date=18 February 2015|work=[[Haaretz]]|access-date=4 May 2015|archive-date=29 ఏప్రిల్ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150429172526/http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/1.643024|url-status=dead}}</ref> 2012 లో, ఇజ్రాయెల్ భారతదేశంలోని [[బీహార్]] రాష్ట్రంతో వ్యవసాయం, నీటి నిర్వహణ, సౌరశక్తి, వైద్య బీమా రంగాలలో సాంకేతిక, ఆర్థిక సహకారాన్ని పెంచుకునే ఉద్దేశాన్ని ప్రకటించింది. <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> 2014 లో ఇజ్రాయెల్, బీహార్‌లో కూరగాయలు, మామిడి పంటల ఉత్పాదకతను పెంచడంపై దృష్టి సారించి రెండు వ్యవసాయ కేంద్రాలను ప్రారంభించాలని ప్రణాళికలు వేసింది. <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> గంగానదిని శుభ్రపరిచే ప్రాజెక్టులో భారత ప్రభుత్వానికి సహాయం చేయడానికి ఇజ్రాయెల్ ముందుకొచ్చింది. ఇజ్రాయెల్ ప్రతినిధి బృందం 2015 ఆగస్టు భారతదేశాన్ని సందర్శించి కేంద్ర జలవనరులు, నదీ అభివృద్ధి, గంగా పునరుజ్జీవన మంత్రిత్వ శాఖ అధికారులను కలిసింది. భారతదేశంలోని ఇజ్రాయెల్ రాయబారి డేనియల్ కార్మన్ కూడా కేంద్ర పట్టణాభివృద్ధి, పార్లమెంటరీ వ్యవహారాల మంత్రి ఎం. వెంకయ్య నాయుడును కలిసి నీటి కొరతను ఎదుర్కోవడానికి నీటి నిర్వహణలో ఇజ్రాయెల్ నైపుణ్యాన్ని అందిస్తామని చెప్పాడు. న్యూఢిల్లీలోని ఇజ్రాయెల్ రాయబార కార్యాలయం ప్రతినిధి ఓహద్ హోర్సాండి మాట్లాడుతూ, ఇజ్రాయెల్ భారతదేశంలో వ్యవసాయం, తాగునీటి అవసరాలను తీర్చడంలో సహాయం చేయడానికి ఆసక్తిగా ఉందనీ, ప్రభుత్వ-ప్రభుత్వ ఒప్పందాల కోసం ఒత్తిడి చేస్తోందనీ అన్నాడు.<ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> 2017లో ప్రధానమంత్రి మోదీ ఇజ్రాయెల్‌ను సందర్శించిన తర్వాత, ఆవిష్కరణ అభివృద్ధిపై ఇజ్రాయెల్, భారతదేశం మధ్య సహకారం కోసం పిలుపు పెరిగింది. లాభాపేక్షలేని భారతీయ ఆధారిత ప్రపంచ వాణిజ్య సంస్థ NASSCOM, ప్రొఫెషనల్ సర్వీస్ కంపెనీ [[యాక్సెంచర్|యాక్సెంచర్‌తో]] కలిసి, రెండు దేశాల మధ్య శాస్త్రీయ, సాంకేతిక సహకార రంగాలను హైలైట్ చేయడానికి [http://www.nasscom.in/knowledge-center/publications/collaborative-innovation-vehicle-driving-indo-israel-prosperity కొలాబొరేటివ్ ఇన్నొవేషన్: ది వెహికల్ డ్రైవింగ్ ఇండో-ఇజ్రాయెల్ ప్రోస్పెరిటీ] అనే నివేదికను విడుదల చేసింది. <ref name=":2">{{Cite news|url=http://www.nasscom.in/knowledge-center/publications/collaborative-innovation-vehicle-driving-indo-israel-prosperity|title=Collaborative Innovation: The vehicle driving Indo-Israel prosperity|date=11 July 2017|work=NASSCOM|access-date=13 August 2017}}</ref> అదనంగా, లాభాపేక్షలేని సంస్థ TAVtech వెంచర్స్ ఇజ్రాయెల్, యునైటెడ్ స్టేట్స్ నుండి వచ్చిన విద్యార్థులను స్థానిక భారతీయ విద్యార్థులతో అనుసంధానించే ఒక కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభిస్తోంది, తద్వారా టెక్-ఆధారిత స్టార్టప్‌లను రూపొందించవచ్చు. <ref name=":2" /> <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> === అంతరిక్ష సహకారం === 2002 లో, భారతదేశం, ఇజ్రాయెల్‌లు రెండు దేశాల మధ్య అంతరిక్ష సహకారాన్ని ప్రోత్సహించే సహకార ఒప్పందంపై సంతకం చేశాయి. <ref name="HARS">{{Cite news|url=https://www.haaretz.com/print-edition/news/israel-india-sign-agreement-on-space-research-cooperation-1.29495|title=Israel, India Sign Agreement on Space Research Cooperation|last=Barzilai|first=Amnon|date=3 November 2002|work=[[Haaretz]]|access-date=4 November 2015|archive-date=17 జనవరి 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160117191041/http://www.haaretz.com/israel-india-sign-agreement-on-space-research-cooperation-1.29495|url-status=dead}}</ref> 2003లో, ఇజ్రాయెల్ అంతరిక్ష సంస్థ, లేదా ISA, భూమి, ఇతర వనరుల మెరుగైన నిర్వహణ కోసం ఉపగ్రహాలను ఉపయోగించడంలో [[భారతీయ అంతరిక్ష పరిశోధనా సంస్థ|భారత అంతరిక్ష పరిశోధన సంస్థ]] లేదా ISROతో సహకరించడానికి ఆసక్తిని వ్యక్తం చేసింది. చంద్రునిపైకి మానవరహిత నౌకను పంపే ISRO ప్రతిపాదిత [[చంద్రయాన్ 1|మిషన్‌లో]] పాల్గొనడానికి కూడా ఇజ్రాయెల్ ఆసక్తిని వ్యక్తం చేసింది. <ref name="TimesofIndia">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/2003/12/25/stories/2003122502231200.htm|title=Israel plans thrust on science and technology collaboration|last=Sunderarajan|first=P.|date=25 December 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=28 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151015234711/http://www.thehindu.com/2003/12/25/stories/2003122502231200.htm|archive-date=15 October 2015}}</ref> అదనంగా, ఇరుదేశాలూ ఇజ్రాయెల్ అంతరిక్ష టెలిస్కోప్ శ్రేణి అయిన TAUVEX ను భారతదేశం యొక్క ప్రణాళికాబద్ధమైన నావిగేషన్, కమ్యూనికేషన్ ఉపగ్రహం అయిన GSAT-4 పై మోహరించడాన్ని వివరించే ఒప్పందంపై సంతకం చేశాయి. <ref name="TimesofIndia" /> <ref name="HARS"/> <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> 2010లో, TAUVEX శ్రేణిని GSAT-4 నుండి ISRO తొలగించింది. ఆ శ్రేణిని తరువాత ఎప్పుడూ ప్రయోగించలేదు. <ref name="spacefal">{{Cite magazine|last=Dorminey|first=Bruce|date=22 May 2012|title=Israeli Space Telescope On 'Clean Room' Ice For Years; May Never See Launch|url=https://www.forbes.com/sites/brucedorminey/2012/05/22/israeli-space-telescope-on-clean-room-ice-for-years-may-never-see-launch/|magazine=[[Forbes]]|access-date=4 November 2015}}</ref> దాని క్రయోజెనిక్ ఇంజిన్ వైఫల్యం కారణంగా GSAT-4 ప్రయోగం కూడా విఫలమైంది.<ref name="spacefal" /> <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> 2005లో, ఇజ్రాయెల్ తన మొట్టమొదటి సింథటిక్ ఎపర్చరు రాడార్ ఇమేజింగ్ ఉపగ్రహమైన టెక్ సార్ను భారతదేశపు పోలార్ శాటిలైట్ లాంచ్ వెహికల్ లేదా పిఎస్ఎల్వి పై ప్రయోగించాలని నిర్ణయించింది.<ref name="space1">{{Cite news|url=http://www.space.com/1777-israel-chooses-indian-pslv-launch-spy-satellite.html|title=Israel Chooses Indian PSLV To Launch New Spy Satellite|last=Opall-Rome|first=Barbara|date=14 November 2005|work=[[Space.com]]|access-date=5 November 2015|last2=Jayaraman|first2=K.S.}}</ref> తన సొంత షావిత్ అంతరిక్ష ప్రయోగ వాహనం విశ్వసనీయత, సాంకేతిక పరిమితుల గురించి ఇజ్రాయెల్ ఆందోళనలు, ఆర్థిక పరిగణనల కారణం గాను, భారతదేశంతో వ్యూహాత్మక సహకారాన్ని పెంచుకోవాలనే ఇజ్రాయెల్ కోరిక కారణంగానూ టెక్సార్ ను ప్రయోగించడానికి భారతదేశ పిఎస్ఎల్విని ఎంపిక చేసారు.<ref name="space1" /><ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> 2008లో, భారతదేశానికి చెందిన పిఎస్ఎల్వి, టెక్ సార్‌ను విజయవంతంగా కక్ష్యలోకి ప్రవేశపెట్టింది.<ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> TecSAR ప్రాధమిక విధుల్లో ఒకటి [[ఇరాన్]] సైనిక కార్యకలాపాలను పర్యవేక్షించడం.<ref>{{Cite news|url=https://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/1.643024|title=Israel-India Strategic Ties Are No Longer a Secret|last=Harel|first=Amos|date=18 February 2015|work=[[Haaretz]]|access-date=4 May 2015|archive-date=29 ఏప్రిల్ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150429172526/http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/1.643024|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2022/07/14/world/middleeast/i2u2-india-israel-uae-us.html|title=What is the I2U2?|last=Kingsley|first=Patrick|date=14 July 2022|work=[[The New York Times]]|access-date=14 July 2022}}</ref><ref>{{Cite web|last=Sultan|first=Abir|date=5 July 2017|title=India and Israel, Great Again|url=https://www.tabletmag.com/sections/news/articles/india-and-israel-great-again|access-date=9 August 2022|website=[[Tablet (magazine)|Tablet]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> 2009లో, భారతదేశం సింథటిక్ ఎపర్చర్ రాడార్ ఇమేజింగ్ ఉపగ్రహం అయిన RISAT-2 ను విజయవంతంగా ప్రయోగించింది. <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> RISAT-2 ను ఇజ్రాయెల్ ఏరోస్పేస్ ఇండస్ట్రీస్ లేదా IAI, ISRO తో కలిసి తయారు చేసింది. <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/1.643024|title=Israel-India Strategic Ties Are No Longer a Secret|last=Harel|first=Amos|date=18 February 2015|work=[[Haaretz]]|access-date=4 May 2015|archive-date=29 ఏప్రిల్ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150429172526/http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/1.643024|url-status=dead}}</ref> RISAT-2 ఉపగ్రహ ప్రయోగం భారతదేశానికి మెరుగైన భూ పరిశీలన శక్తిని అందించడం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. ఇది విపత్తు నిర్వహణను మెరుగుపరుస్తుంది. నిఘా, రక్షణ సామర్థ్యాలను పెంచుతుంది. <ref name="ATON"/> <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2022/07/14/world/middleeast/i2u2-india-israel-uae-us.html|title=What is the I2U2?|last=Kingsley|first=Patrick|date=14 July 2022|work=[[The New York Times]]|access-date=14 July 2022}}</ref> భారతదేశపు భవిష్యత్తు నిఘా సామర్థ్యాలను పెంచడానికి, [[26/11 ముంబై పై దాడి|2008 ముంబై దాడుల]] తర్వాత RISAT-2 ఉపగ్రహాన్ని కొనుగోలు చేయడాన్నీ, తదుపరి ప్రయోగాన్నీ వేగవంతం చేసారు.<ref>{{Cite web|last=Sultan|first=Abir|date=5 July 2017|title=India and Israel, Great Again|url=https://www.tabletmag.com/sections/news/articles/india-and-israel-great-again|access-date=9 August 2022|website=[[Tablet (magazine)|Tablet]]}}</ref> === వ్యవసాయ సహకారం === వ్యవసాయ రంగంలో భారతదేశం ఇజ్రాయెల్‌ను వ్యూహాత్మక భాగస్వామి (G2G)గా ఎంచుకుంది. ఈ భాగస్వామ్యం 2006లో భారత, ఇజ్రాయెల్ వ్యవసాయ మంత్రులు సంతకం చేసిన MOU ఆధారంగా ఇండో ఇజ్రాయెల్ యాక్షన్ ప్లాన్ కింద ఇండో-ఇజ్రాయెల్ వ్యవసాయ ప్రాజెక్టు (IIAP)గా పరిణామం చెందింది. <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> పంట వైవిధ్యాన్ని పరిచయం చేయడం, ఉత్పాదకతను పెంచడం, నీటి వినియోగ సామర్థ్యాన్ని పెంచడం ఈ భాగస్వామ్యం లక్ష్యం. భారత, ఇజ్రాయెల్ వ్యవసాయ మంత్రుల మధ్య ద్వైపాక్షిక ఒప్పందం (2006)పై సంతకం చేసిన తర్వాత 2009లో IIAP ప్రారంభించబడింది. IIAP సెంటర్స్ ఆఫ్ ఎక్సలెన్స్ (CoE) స్థాపన ద్వారా అమలు చేయబడుతుంది, దీనిలో ఇజ్రాయెల్ టెక్నాలజీలు, పరిజ్ఞానాన్ని స్థానిక భారతీయ పరిస్థితులకు అనుగుణంగా వ్యాప్తి చేస్తారు. ఇప్పటివరకు IIAP యొక్క మూడు దశలు ఛానెల్ చేయబడ్డాయి. ప్రతి IIAP దశ మూడు సంవత్సరాలు ఉంటుంది (2009–2012; 2012–2015, 2015–2018). IIAPలో పాల్గొనడానికి ఆహ్వానించబడిన 16 రాష్ట్రాలలో, 22 CoEలు ప్రస్తుతం పూర్తిగా క్రియాశీల దశలో ఉన్నాయి. <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> 2008లో, ఇజ్రాయెల్, భారతదేశాలు [[మధ్యప్రాచ్యం]], మధ్యధరా ప్రాంతాలకు చెందిన పంటలను భారతదేశానికి పరిచయం చేసే వ్యవసాయ ప్రణాళికను ఖరారు చేశాయి, ముఖ్యంగా ఆలివ్‌లపై దృష్టి సారించాయి. <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> తదనంతరం, [[రాజస్థాన్]] ఎడారిలో సుమారు 112,000 ఆలివ్ చెట్లను నాటారు. <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/1.643024|title=Israel-India Strategic Ties Are No Longer a Secret|last=Harel|first=Amos|date=18 February 2015|work=[[Haaretz]]|access-date=4 May 2015|archive-date=29 ఏప్రిల్ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150429172526/http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/1.643024|url-status=dead}}</ref> 2014లో, రాజస్థాన్‌లో 100 టన్నులకు పైగా ఆలివ్‌లు ఉత్పత్తి అయ్యాయి.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2022/07/14/world/middleeast/i2u2-india-israel-uae-us.html|title=What is the I2U2?|last=Kingsley|first=Patrick|date=14 July 2022|work=[[The New York Times]]|access-date=14 July 2022}}</ref> === శ్రామిక శక్తి సహకారం === భారతదేశంలో నైపుణ్యం కలిగిన నిర్మాణ కార్మికులకు పెరుగుతున్న డిమాండ్‌ను తీర్చడానికి ఇజ్రాయెల్ రిక్రూట్‌మెంట్ డ్రైవ్ నిర్వహిస్తోంది. ప్రభుత్వ-ప్రభుత్వ ఒప్పందం ద్వారా సులభతరం చేయబడిన ఈ కార్యక్రమంలో, 10,000 మంది భారతీయ కార్మికులను నియమించడంపై దృష్టి పెట్టారు. పూణేలో, ఔంధ్‌లోని పారిశ్రామిక శిక్షణా సంస్థతో సహా భారతదేశం అంతటా వివిధ ప్రదేశాలలో నియామక ప్రక్రియ జరుగుతోంది. భారత ప్రభుత్వం మౌలిక సదుపాయాలు లాజిస్టికల్ సహాయం అందించడం ద్వారా ఈ ప్రయత్నానికి మద్దతు ఇస్తోంది. ఈ నియామక డ్రైవ్ భారతీయ కార్మికులకు అంతర్జాతీయ ఉపాధి, పోటీ జీతాలకు అవకాశాన్ని అందిస్తుంది. ఈ రోజు వరకు, వేలాది మంది భారతీయ కార్మికులు ఇప్పటికే ఇజ్రాయెల్‌లో పనిచేస్తున్నారు.<ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> == చమురు, సహజ వాయువు రంగ సహకారం == ఇజ్రాయెల్ తీరంలో తమర్, లెవియాంతన్ గ్యాస్ క్షేత్రాలను ఇటీవల కనుగొన్న తరువాత, ఈ క్షేత్రాల నుండి సహజ వాయువును వెలికితీసి దిగుమతి చేసుకోవడానికి అన్వేషణ లైసెన్స్ కోసం బిడ్ చేసిన మొదటి దేశాలలో భారతదేశం ఒకటి. <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> భారతదేశానికి చెందిన [[ఆయిల్ అండ్ నాచురల్ గ్యాస్ కార్పొరేషన్|ONGC విదేశ్]], భారత్ పెట్రోరిసోర్సెస్, ఇండియన్ ఆయిల్, ఆయిల్ ఇండియాలకు ఇజ్రాయెల్ ప్రభుత్వం అన్వేషణ లైసెన్స్‌ను మంజూరు చేసింది, ఇది రెండు దేశాల మధ్య సంబంధాలలో కొనసాగుతున్న వైవిధ్యానికి స్పష్టమైన సంకేతం. == సాంస్కృతిక సంబంధాలు, దేశాంతర అవగాహనలు == 2011లో, భారతదేశం నుండి సాంస్కృతిక కళాకారులు, ప్రదర్శకులు, రెండు దేశాల మధ్య 20 సంవత్సరాల దౌత్య సంబంధాలను గుర్తుచేసుకునే మూడు వారాల ఉత్సవంలో పాల్గొనడానికి ఇజ్రాయెల్‌ వచ్చారు. అప్పటి ఇజ్రాయెల్‌లోని భారత రాయబారి నవ్‌తేజ్ సర్నా ప్రకారం, ఈ ఉత్సవం ఉద్దేశం ఒకరి సంస్కృతిని మరొకరు బాగా అర్థం చేసుకోవడం ద్వారా రెండు దేశాల మధ్య ద్వైపాక్షిక సంబంధాన్ని మెరుగుపరచడం. <ref name="ET">{{Cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-04-06/news/29388871_1_indo-israel-india-and-israel-diplomatic-relations|title=Three week fest to commemorate Indo-Israel diplomatic ties|date=6 April 2011|work=[[The Economic Times]]|access-date=4 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20120531081443/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-04-06/news/29388871_1_indo-israel-india-and-israel-diplomatic-relations|archive-date=31 May 2012}}</ref> ఇజ్రాయెల్ విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ నియమించిన 2009 అంతర్జాతీయ అధ్యయనం ప్రకారం, ఇజ్రాయెల్ పట్ల అత్యధిక స్థాయిలో సానుభూతి భారతదేశంలో కనిపిస్తుంది, 58% భారతీయులు ఇజ్రాయెల్ పట్ల సానుభూతి చూపిస్తున్నారు.<ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> 2015 లో నివేదించబడినట్లుగా, భారతదేశంలో నిర్వహించిన అభిప్రాయ సేకరణలో 70%, అంతకంటే ఎక్కువ మంది ఇజ్రాయెల్ పట్ల అనుకూల అభిప్రాయాలను కలిగి ఉన్నారని తేలింది.<ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> 2015లో, ఐక్యరాజ్యసమితి జనరల్ అసెంబ్లీ జూన్ 21ని [[ప్రపంచ యోగ దినోత్సవం|అంతర్జాతీయ యోగా దినోత్సవంగా]] ఆమోదించడానికి ఏకగ్రీవంగా ఓటు వేసింది. <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> రెండు దేశాల మధ్య పెరుగుతున్న అనుబంధానికి స్పష్టమైన సంకేతంగా, టెల్ అవీవ్‌లోని భారత రాయబార కార్యాలయం వార్షిక యోగా దినోత్సవ వేడుకలను నిర్వహిస్తుంది. ఇక్కడ అన్ని వర్గాల ఇజ్రాయెల్ ప్రజలు వివిధ యోగ వ్యాయామాలలో పాల్గొంటారు. యోగా ఇజ్రాయెల్‌లో బాగా ప్రాచుర్యం పొందింది, భారతదేశంతో ఇజ్రాయెల్ యొక్క సాంస్కృతిక అనుబంధానికి ఇది సంకేతం. <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> 2019లో, జామియా మిలియా ఇస్లామియా సెంట్రల్ యూనివర్సిటీలో జరగనున్న ఒక కార్యక్రమంలో ఇజ్రాయెల్ ఒక దేశ భాగస్వామిగా ఉంది. ఇజ్రాయెల్ ప్రమేయాన్ని విద్యార్థులు "పాలస్తీనా ఆక్రమణ" కు గాను, నిరసించారు. విశ్వవిద్యాలయం అంగీకరించి, "భవిష్యత్తులో క్యాంపస్‌లో జరిగే కార్యక్రమాల్లో ఇజ్రాయెల్ ప్రతినిధులు పాల్గొనడానికి అనుమతించబోమని" ప్రకటించింది. కొంతమంది పార్లమెంటు సభ్యులు (MPలు) కూడా నిరసన తెలుపుతున్న విద్యార్థులకు మద్దతు ఇచ్చారు. జామియాలోని ఉపాధ్యాయ సంఘం 2014లో గాజాలో ఇజ్రాయెల్ దాడికి వ్యతిరేకంగా నిరసన తెలిపింది. వివిధ కార్యకర్తలు, విద్యావేత్తలు, మానవ హక్కుల పరిరక్షకులు, పౌర సమాజ సభ్యులు ఇందులో పాల్గొన్నారు. <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/1.643024|title=Israel-India Strategic Ties Are No Longer a Secret|last=Harel|first=Amos|date=18 February 2015|work=[[Haaretz]]|access-date=4 May 2015|archive-date=29 ఏప్రిల్ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150429172526/http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/1.643024|url-status=dead}}</ref> [[దస్త్రం:Kasol,_India_(14399915565).jpg|thumb|భారతదేశంలోని [[హిమాచల్ ప్రదేశ్|హిమాచల్ ప్రదేశ్‌లోని]] [[కసోల్|కసోల్‌లో]] హిబ్రూ చాబాద్ చిహ్నం]] దాదాపు 40,000 మంది ఇజ్రాయెల్ వాసులు, వీరిలో చాలామంది సైనిక సేవను ముగించిన వారు, <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> ఏటా భారతదేశాన్ని సందర్శిస్తారు. <ref name="ET"/> భారతదేశంలో డజన్ల కొద్దీ చాబాద్ నిర్వహించే కమ్యూనిటీ సెంటర్లు ఉన్నాయి, ఇక్కడ చాలా మంది ఇజ్రాయెల్ వాసులు సెలవులు జరుపుకుంటారు. మతపరమైన సంప్రదాయాలను పాటిస్తారు. <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> ఇజ్రాయెల్ వాసులు సందర్శించే ప్రసిద్ధ గమ్యస్థానాలలో [[గోవా]], <ref>{{Cite news|url=https://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/1.643024|title=Israel-India Strategic Ties Are No Longer a Secret|last=Harel|first=Amos|date=18 February 2015|work=[[Haaretz]]|access-date=4 May 2015|archive-date=29 ఏప్రిల్ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150429172526/http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/1.643024|url-status=dead}}</ref> [[హిమాలయాలు]], [[మనాలి]], వశిష్ట్, నగ్గర్, [[కసోల్]], [[ధర్మశాల]] చుట్టుపక్కల గ్రామాలు ఉన్నాయి. <ref name="JTOI">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/A-Jewish-summer-in-Himalayas/articleshow/2165689.cms?referral=PM|title=A Jewish summer in Himalayas|last=Singh|first=Khushwant|date=2 July 2007|work=[[The Times of India]]|access-date=5 May 2015}}</ref> ఈ ప్రాంతాలలో చాలా వరకు, వ్యాపారాలు, ప్రజా రవాణాపై విస్తృతంగా ఉండే హిబ్రూ సంకేతాలను చూడవచ్చు.<ref name="JTOI" /> 2000 సంవత్సరంలో ఇజ్రాయెల్‌ను సందర్శించే భారత పర్యాటకుల సంఖ్య 15,900 కు చేరుకుంది. <ref name="HAA">{{Cite news|url=https://www.haaretz.com/news/features/.premium-1.645312|title=Meet the new tourists to Israel (who don't care for hummus)|last=Judy|first=Maltz|date=5 March 2015|work=[[Haaretz]]|access-date=5 May 2015}}</ref> 2010 నాటికి, ఇది 43,439 కి పెరిగింది. <ref name="PIB">{{Cite web|date=5 September 2011|title=India and Israel to Enhance Tourism Cooperation|url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=75604|access-date=5 May 2015|publisher=[[Press Information Bureau]]}}</ref> 2014 లో, ఇజ్రాయెల్‌ను సందర్శించే భారత పర్యాటకుల సంఖ్య 34,900. <ref name="TC">{{Cite news|url=https://www.jpost.com/Business/Indias-first-travel-convention-in-Israel-eases-conflict-worries-392112|title=India's first travel convention in Israel eases conflict worries|last=Elis|first=Niv|date=25 February 2015|work=[[The Jerusalem Post]]|access-date=5 May 2015}}</ref> ఇజ్రాయెల్‌కు ప్రయాణించే భారతీయ పర్యాటకులకు ప్రసిద్ధ గమ్యస్థానం [[జెరూసలేం]].<ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> 2010 లో భాగంగా, భారతీయ పర్యాటకులు ఇజ్రాయెల్‌లో అత్యధికంగా ఖర్చు చేసేవారు, ప్రతి పర్యాటకుడికి సగటున $1,364 ఖర్చు చేశారు; ఈ సమయంలో ఇజ్రాయెల్‌లో సగటు పర్యాటక వ్యయం $1,091. <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> 2011లో, రెండు దేశాల ప్రతినిధులు ఢిల్లీలో సమావేశమై, గమ్యస్థాన నిర్వహణ, ప్రమోషన్ రంగాలలో సహకారం ద్వారా పర్యాటకాన్ని మెరుగుపరచాలని, అలాగే మానవశక్తి అభివృద్ధిలో కూడా ప్రణాళికలు రూపొందించారు. రెండు దేశాలలోని టూర్-ఆపరేటర్లు, ట్రావెల్ ఏజెంట్లు సమన్వయం చేసుకునే ప్రణాళికలను కూడా చర్చించారు.<ref name="PIB"/> 2015లో, భారతదేశం నుండి 600 మంది ట్రావెల్ ఏజెంట్లు వార్షిక ట్రావెల్ ఏజెంట్స్ ఫెడరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా సమావేశం కోసం ఇజ్రాయెల్‌ వెళ్ళారు. పర్యాటకానికి అడ్డంకులను తగ్గించే మార్గాలను చర్చించారు.<ref name="TC"/> ప్రస్తుతం, ఎల్ అల్ సంస్థ, టెల్ అవీవ్, ముంబైల మధ్య, [[ఎయిర్ ఇండియా]] సంస్థ ఢిల్లీ, టెల్ అవీవ్ ల మధ్య, ఆర్కియా టెల్ అవీవ్, [[కొచ్చి]]<nowiki/>ల మధ్య, అలాగే టెల్ అవీవ్, [[గోవా]]<nowiki/>ల మధ్య విమానాలు నడుపుతున్నాయి. 2018 మార్చిలో AI139 విమానాన్ని నడుపుతున్న ఎయిర్ ఇండియా, [[న్యూ ఢిల్లీ|న్యూఢిల్లీ]] నుండి టెల్ అవీవ్‌కు [[సౌదీ అరేబియా]] వైమానిక ప్రాంతం ద్వారా నాన్‌స్టాప్‌గా ప్రయాణించిన మొదటి విమానయాన సంస్థగా అవతరించింది, [[ఇజ్రాయిల్|ఇజ్రాయెల్‌కు]] వెళ్ళే విమానాలపై 70 సంవత్సరాలుగా కొనసాగుతున్న ఓవర్‌ఫ్లై నిషేధాన్ని రద్దు చేసింది. ప్రస్తుతం, ఎయిర్ ఇండియా ప్రపంచంలోనే అటువంటి అనుమతి పొందిన ఏకైక విమానయాన సంస్థ. ఇజ్రాయెల్, అరబ్ ప్రపంచం మధ్య సంబంధాలలో తెరవెనుక జరుగుతున్న మెరుగుదలను సూచిస్తుంది. <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> కొత్త విమానం భారతదేశం, ఇజ్రాయెల్‌లు మధ్య దూరాన్ని ప్రయాణించడానికి దాదాపు 7 గంటలు పడుతుంది, ఇది ఎల్ అల్ ముంబై నుండి టెల్ అవీవ్‌కు తీసుకున్న మార్గం కంటే 2 గంటల 10 నిమిషాలు తక్కువ. ఇటీవలి రోజుల్లో, ఈ మార్గం సాధించిన విజయం ఫలితంగా విమానయాన సంస్థ విమానాల ఫ్రీక్వెన్సీని పెంచడానికి ప్రేరేపించింది.<ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> ఇటీవలి నెలల్లో, [[ఇజ్రాయిల్|ఇజ్రాయెల్]] దేశానికి భారతీయ పర్యాటకుల సంఖ్య నిరంతరం పెరుగుతుండటం గమనించింది. భారతదేశం నుండి పర్యాటకాన్ని పెంచే అదనపు ప్రయత్నంలో భాగంగా, [[కెనడా]], [[ఆస్ట్రేలియా]], [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|యునైటెడ్ స్టేట్స్]], స్కెంజెన్ దేశాలు లేదా ఇజ్రాయెల్ నుండి ఇప్పటికే వీసాలు పొందిన, ఈ దేశాలకు ప్రయాణాన్ని పూర్తి చేసిన భారతీయుల కోసం ఇజ్రాయెల్ ప్రభుత్వం వీసా విధానాలను సరళీకృతం చేసింది. <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> భారతీయ దరఖాస్తుదారులకు వీసా ప్రాసెసింగ్ ఫీజులను కూడా అసలు 1700 నుండి 1100 కు తగ్గించారు. <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> 2017 సంవత్సరంలో, ఇజ్రాయెల్‌కు భారతీయ పర్యాటకుల రాకపోకలు 31% పెరిగాయి, ఆ సంవత్సరం 60,000 మందికి పైగా పర్యాటకులు దేశాన్ని సందర్శించారు. <ref>{{Cite news|url=https://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/1.643024|title=Israel-India Strategic Ties Are No Longer a Secret|last=Harel|first=Amos|date=18 February 2015|work=[[Haaretz]]|access-date=4 May 2015|archive-date=29 ఏప్రిల్ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150429172526/http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/1.643024|url-status=dead}}</ref> 2018 సంవత్సరానికి 100,000 మందికి పైగా భారతీయ పర్యాటకుల లక్ష్యాన్ని చేరుకోవాలని ఇజ్రాయెల్ యోచిస్తోంది <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2022/07/14/world/middleeast/i2u2-india-israel-uae-us.html|title=What is the I2U2?|last=Kingsley|first=Patrick|date=14 July 2022|work=[[The New York Times]]|access-date=14 July 2022}}</ref> 2025 జనవరి 1 నుండి, ఇజ్రాయెల్ పర్యాటక మంత్రిత్వ శాఖ భారతీయ ప్రయాణికుల కోసం డిజిటల్ ఇ-వీసా వ్యవస్థను ప్రారంభించింది. ఈ చొరవ అంతర్జాతీయ సందర్శకులకు వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న మార్కెట్ అయిన భారతదేశంతో పర్యాటక సంబంధాలను పెంపొందించడానికి ఇజ్రాయెల్ యొక్క విస్తృత వ్యూహానికి అనుగుణంగా ఉంటుంది. <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> == మతాంతర సంబంధాలు == 2007 ఫిబ్రవరి, మొదటి యూదు-హిందూ మతాంతర నాయకత్వ శిఖరాగ్ర సమావేశం [[న్యూ ఢిల్లీ|న్యూఢిల్లీలో]] జరిగింది. <ref name="JPIR">{{Cite news|url=https://www.jpost.com/Jerusalem-Report/Arts-And-Culture/The-biggest-show-on-earth|title=The biggest show on earth|last=Kopf|first=Shulfa|date=6 March 2013|work=[[The Jerusalem Post]]|access-date=6 May 2015}}</ref> ఈ శిఖరాగ్ర సమావేశంలో అప్పటి ఇజ్రాయెల్ చీఫ్ రబ్బీ యోనా మెట్జ్గర్, అమెరికన్ యూదు కమిటీ అంతర్జాతీయ ఇంటర్‌రిలిజియస్ అఫైర్స్ డైరెక్టర్ డేవిడ్ రోసెన్, ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న ముఖ్య రబ్బీల ప్రతినిధి బృందం, భారతదేశం నుండి హిందూ నాయకులు ఉన్నారు. <ref name="JPIR" /> <ref name="NYIR">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2007/10/02/us/02hindu.html|title=In Jews, Indian-Americans See a Role Model in Activism|last=Banerjee|first=Neela|date=2 October 2007|work=The New York Times|access-date=6 May 2015}}</ref> <ref name="YIR">{{Cite news|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3437865,00.html|title=Indian Muslims protest peace delegation to Israel|date=15 August 2007|work=[[Ynetnews]]|access-date=6 May 2015}}</ref> ఈ శిఖరాగ్ర సమావేశంలో, యూదులు భారతదేశంలో 2,000 సంవత్సరాలకు పైగా నివసిస్తున్నారనీ, వారిపై ఎప్పుడూ వివక్ష లేదనీ రబ్బీ మెట్జ్గర్ పేర్కొన్నాడు. ఇది మానవ చరిత్రలో అసమానమైనది.<ref name="JPIR" /> 2007 ఆగస్టులో, నిరసనల మధ్య, <ref name="YIR"/> [[భారతదేశంలో ఇస్లాం|భారతీయ ముస్లిం]] నాయకులు, జర్నలిస్టుల ప్రతినిధి బృందం ఇజ్రాయెల్‌కు ప్రయాణించింది. <ref name="YR">{{Cite news|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3439462,00.html|title=Time to end violence|last=Lappin|first=Yaakov|date=19 August 2007|work=[[Ynetnews]]|access-date=6 May 2015}}</ref> <ref name="YAIR">{{Cite web|last=Ahmad|first=Tufail|date=7 November 2007|title=Dialogue of Democracy: Indian Muslims Visit Israel|url=http://yaleglobal.yale.edu/content/dialogue-democracy-indian-muslims-visit-israel|archive-url=https://web.archive.org/web/20171030155812/http://yaleglobal.yale.edu/content/dialogue-democracy-indian-muslims-visit-israel|archive-date=30 October 2017|access-date=6 May 2015|publisher=[[Yale Center for the Study of Globalization]]}}</ref> ఈ సందర్శనను ప్రజాస్వామ్యాల సంభాషణగా ప్రచారం చేశారు.<ref name="YAIR" /> దీనిని అమెరికన్ యూదు కమిటీ వారి భారత కార్యాలయం నిర్వహించింది. <ref name="YR" /> ఈ పర్యటనలో, అప్పటి ఆల్-ఇండియా అసోసియేషన్ ఆఫ్ ఇమామ్స్ అండ్ మసీదుల సెక్రటరీ జనరల్ మౌలానా జమీల్ అహ్మద్ ఇలియాసి, ఇజ్రాయెల్ అరబ్బులకూ, ఇజ్రాయెల్ యూదులకూ ఒకరిపై ఒకరికి ఉన్న పరస్పర గౌరవంగా ప్రశంసించారు. హింస కంటే సంభాషణ ద్వారా సమస్యలను పరిష్కరించుకోవాలని ప్రోత్సహించారు. <ref name="YR" /> ముస్లిం నాయకులు అప్పటి అధ్యక్షుడు షిమోన్ పెరెస్‌తో సమావేశమయ్యారు. పెరెస్ జెరూసలేంలో మతాల సహజీవనాన్నీ, ఉగ్రవాదం, వేర్పాటువాదంతో భారతదేశ పోరాటాన్నీ హైలైట్ చేశాడు.<ref name="YR" /> 2008లో, రెండవ హిందూ-యూదు శిఖరాగ్ర సమావేశం జెరూసలేంలో జరిగింది. <ref name="NJIR">{{Cite news|url=http://njjewishnews.com/njjn.com/070209/opedTwoAncientReligions.html|title=Two ancient religions behave like old friends|last=Brill|first=Alan|date=2 July 2009|work=[[New Jersey Jewish News]]|access-date=6 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150624101209/http://njjewishnews.com/njjn.com/070209/opedTwoAncientReligions.html|archive-date=24 June 2015}}</ref> <ref name="HAFIR">{{Cite web|date=26 February 2008|title=Hindu American Foundation Joins in Historic Hindu-Jewish Summit Held in Israel|url=http://www.hafsite.org/hindu-american-foundation-joins-historic-hindu-jewish-summit-held-israel|archive-url=https://web.archive.org/web/20150407112331/http://www.hafsite.org/hindu-american-foundation-joins-historic-hindu-jewish-summit-held-israel|archive-date=7 April 2015|access-date=6 May 2015|publisher=[[Hindu American Foundation]]}}</ref> ఈ శిఖరాగ్ర సమావేశంలో హిందూ గ్రూపులు, అప్పటి ఇజ్రాయెల్ అధ్యక్షుడు షిమోన్ పెరెస్ ల మధ్య సమావేశం జరిగింది. బలమైన ఇజ్రాయెల్-భారతీయ సంబంధపు ప్రాముఖ్యత గురించి వారు చర్చించారు.<ref name="HAFIR" /> హిందూ ప్రతినిధి బృందం ఇజ్రాయెల్ రాజకీయ నాయకులు ఐజాక్ హెర్జోగ్, మజల్లి వహాబిలను కూడా కలిశారు. <ref name="HAFIR" /> హిందూ గ్రూపులు వెస్ట్రన్ వాల్‌ను సందర్శించి ప్రార్థనలు చేశాయి. [[హోలోకాస్ట్]] బాధితులకు కూడా నివాళులర్పించాయి.<ref name="HAFIR" /> 2009లో, హిందూ అమెరికన్ ఫౌండేషన్, అమెరికన్ యూదు కమిటీ నిర్వహించిన ఒక చిన్న హిందూ-యూదు మతాంతర సమావేశం [[న్యూయార్క్|న్యూయార్క్ నగరంలో]], వాషింగ్టన్‌లో జరిగాయి.<ref name="NJIR"/> హిందూ, యూదు ప్రతినిధులు ప్రెజెంటేషన్లు ఇచ్చారు. సమావేశంలో పాల్గొన్నవారు ఇజ్రాయెల్, భారతీయ అమెరికన్ జెండాలను కలిపిన లాపెల్ పిన్‌లను ధరించారు.<ref name="NJIR" /> 2012 నవంబరులో, ఇజ్రాయెల్ అధ్యక్షుడు షిమోన్ పెరెస్ ఇలా వ్యాఖ్యానించాడు: "భాషలో, వర్గాలలో ఎన్ని తేడాలు ఉన్నా, గొప్ప బాధలను ఎదుర్కొంటూ, పూర్తి స్వేచ్ఛను ఎలా నిలుపుకుంటాయనేదానికి భారతదేశం గొప్ప ప్రదర్శన అని నేను భావిస్తున్నాను." <ref name="auto"/> 2019 లో, హిందూ-యూదు సాంస్కృతిక సంబంధాలను మరింత బలోపేతం చేయడానికి [[ముంబై|ముంబైలో]] ఇండో-ఇజ్రాయెల్ ఫ్రెండ్‌షిప్ అసోసియేషన్ పెద్ద ఎత్తున శిఖరాగ్ర సమావేశం ఒకదాన్ని నిర్వహించింది. [[సుబ్రమణియన్ స్వామి]] వంటి అనేక మంది ముఖ్యమైన నాయకులు ఈ కార్యక్రమానికి హాజరయ్యారు.<ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> === భారతదేశంలో యూదు మతం === [[File:Arrival_of_the_Jewish_pilgrims_at_Coachin,_A.D._68.jpg|thumb|68 AD లో [[కొచ్చి|కొచ్చికి]] వచ్చిన యూదు వలసదారులు]] [[దస్త్రం:Beni-israel-india-2.jpg|thumb|బొంబాయిలోని బెనె ఇజ్రాయెల్ కుటుంబం (సుమారుగా 19వ శతాబ్దం చివరిలో)]] [[దస్త్రం:Interiors_in_wider_view_of_Magen_David_Synagogue,_Kolkata.jpg|thumb|[[కోల్‌కాతా|కోల్‌కతాలోని]] మాగెన్ డేవిడ్ సినగోగ్ లోపలి భాగం]] భారతదేశంలోని యూదు ప్రజల చరిత్ర పురాతన కాలం నాటిది. <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> నమోదైన చరిత్రలో భారతదేశానికి వచ్చిన మొదటి విదేశీ మతాలలో [[జుడాయిజం|యూదు మతం]] ఒకటి. [[భారతదేశం|భారతీయ]] [[యూదులు]] భారతదేశంలోని మతపరమైన మైనారిటీ, కానీ ప్రపంచంలోని అనేక ప్రాంతాల మాదిరిగా కాకుండా, స్థానిక మెజారిటీ జనాభా అయిన హిందువుల నుండి ఎటువంటి యూదు వ్యతిరేకత లేకుండా చారిత్రికంగా భారతదేశంలో నివసించారు. బాగా స్థిరపడిన పురాతన సమాజాలు సాంస్కృతిక వ్యాప్తి ద్వారా పెద్ద సంఖ్యలో స్థానిక సంప్రదాయాలను సమీకరించాయి. భారతదేశంలోని యూదు జనాభాను అంచనా వేయడం కష్టం. ఎందుకంటే ప్రతి యూదు సమాజం వేర్వేరు మూలాలతో విభిన్నంగా ఉంటుంది; కొందరు యూదా రాజ్య కాలంలో వచ్చారని చెప్పబడుతున్నప్పటికీ, మరికొందరు ఇజ్రాయెల్ లోని పది కోల్పోయిన తెగల వారసులుగా కొందరు చూస్తారు. యూదు ప్రవాసులు ఇటీవలి వలసదారులతో పాటు, భారతదేశంలో అనేక విభిన్న యూదు సమూహాలు ఉన్నాయి: * మలబార్ యూదులు అనే పేరున్న కొచ్చిన్ యూదులు మిజ్రాహి, సెఫార్డి వారసత్వానికి చెందినవారు. వారు భారతదేశంలోని పురాతన యూదు సమూహం. వీరి మూలాలు సోలమన్ రాజు కాలం నాటివని చెప్పవచ్చు. <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> కొచ్చిన్ యూదులు [[దక్షిణ భారతదేశం|దక్షిణ భారతదేశంలోని]] [[కొచ్చిన్ రాజ్యం|కొచ్చిన్ రాజ్యంలో]] స్థిరపడ్డారు. * స్పానిష్, పోర్చుగీస్ యూదులు, పరదేశి యూదులు, బ్రిటిష్ యూదులు అని పిలవబడే వారు 16వ శతాబ్దంలో ప్రధానంగా వ్యాపారులు, వజ్రాల వ్యాపారవేత్తలుగా [[చెన్నై|మద్రాసుకు]] వచ్చారు. పూర్వ పోర్చుగీస్ కాలనీ అయిన [[గోవా|గోవాలో]] కూడా వారికి పెద్ద ఉనికి ఉంది. <ref>{{Cite web|last=Zeevi|first=Dan|date=12 February 2023|title=30 Years of India-Israel Defense Relations - Defense Update|url=https://defense-update.com/20230212_0india-israel-defense-relations.html|access-date=19 May 2025|language=en-US}}</ref> * బెనె ఇజ్రాయెల్ 900 సంవత్సరాల క్రితం [[మహారాష్ట్ర]] రాష్ట్రానికి వచ్చింది. బెనె ఇజ్రాయెల్ సమాజంలోని మరొక శాఖ, 1947లో [[భారత విభజన|భారతదేశ విభజన]] వరకు కరాచీలో నివసించింది, ఆ తర్వాత వారు భారతదేశానికి (ముఖ్యంగా: ముంబై) పారిపోయారు. వారిలో చాలా మంది [[ఇజ్రాయిల్|ఇజ్రాయెల్‌]] కూడా వెళ్లారు. సింధ్, [[పంజాబ్ ప్రాంతం|పంజాబ్]] లేదా పఠాన్ ప్రాంతం నుండి వచ్చిన యూదులను తరచుగా తప్పుగా బని ఇజ్రాయెల్ యూదులు అని పిలుస్తారు. పాకిస్తాన్‌గా మారిన ఇతర ప్రాంతాలలో ( [[లాహోర్]] లేదా [[పెషావర్]] వంటివి) నివసించే యూదు సమాజం కూడా 1947లో భారతదేశానికి పారిపోయింది, కరాచీ యూదు సమాజం మాదిరిగానే. * బాగ్దాదీ యూదులు సుమారు 250 సంవత్సరాల క్రితం ఇరాక్ (ఇతర అరబ్ దేశాలు), ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌ల నుండి సూరత్ నగరానికి వచ్చారు. * బ్నీ మెనాషే [[మణిపూర్]], [[మిజోరం|మిజోరాంలలోని]] మిజో [[కుకి ప్రజలు|కుకి]] తెగలకు చెందినవారు. వీరు ఇటీవల యూదు మతంలోకి మారారు. * [[బెన్ ఎఫ్రాయిము|బెనె ఎఫ్రాయిమ్]] (తెలుగు యూదులు అని కూడా పిలుస్తారు) [[తెలుగు]] మాట్లాడే ఒక చిన్న సమూహం; వారు యూదు మతాన్ని పాటించడం 1981 నాటిది. 1948లో ఆధునిక రాష్ట్రం ఏర్పడినప్పటి నుండి ఎక్కువ మంది భారతీయ యూదులు అలియా (వలస) నుండి [[ఇజ్రాయిల్|ఇజ్రాయెల్‌కు]] వెళ్లారు. ఇప్పుడు 70,000 కంటే ఎక్కువ మంది భారతీయ యూదులు ఇజ్రాయెల్‌లో నివసిస్తున్నారు (ఇజ్రాయెల్ మొత్తం జనాభాలో 1% కంటే ఎక్కువ). మిగిలిన 5,000 మందిలో, అతిపెద్ద సమాజం [[ముంబై|ముంబైలో]] కేంద్రీకృతమై ఉంది, 1940లలో అక్కడ నమోదైన 30,000 మందికి పైగా యూదులలో 3,500 మంది ఇక్కడే ఉన్నారు. వారు బెనె ఇజ్రాయెల్, బాగ్దాదీ యూదులుగా విభజించబడ్డారు, అయితే బాగ్దాదీ యూదులు, బెనె ఇజ్రాయెల్‌ను యూదులుగా గుర్తించడానికి నిరాకరించారు. ఆ కారణంగా వారికి దాతృత్వాన్ని నిలిపివేశారు. కేరళలో ఇప్పటికీ యూదు ప్రాంతాలు మిగిలి ఉన్నాయని సినగాగ్‌ల వంటివి గుర్తుచేస్తాయి. 21వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో, ముంబై, న్యూఢిల్లీ, బెంగళూరు, భారతదేశంలోని ఇతర నగరాల్లో కొత్త యూదు సంఘాలు స్థాపించబడ్డాయి. ఈ కొత్త సంఘాలను చాబాద్-లుబావిచ్ ఉద్యమం స్థాపించింది, ఆ సంఘాలను సృష్టించడానికి రబ్బీలను పంపింది. భారతదేశానికి వలస వచ్చిన లేదా సందర్శిస్తున్న యూదు వ్యాపారవేత్తలు, భారతదేశంలో పర్యటిస్తున్న యూదు బ్యాక్‌ప్యాకర్ల మతపరమైన, సామాజిక అవసరాలను ఈ సంఘాలు తీరుస్తాయి. అతిపెద్ద కేంద్రం ముంబైలోని నారిమన్ హౌస్ . భారతదేశంలో ప్రస్తుతం 33 సినగోగ్‌లు ఉన్నప్పటికీ చాలా వరకు అవి పనిచేయడం లేదు. నేడు అవి వివిధ స్థాయిల్లో సంరక్షణలో ఉన్నాయి. == ఇవి కూడా చూడండి == * [[ఇజ్రాయిల్‌లో హిందూమతం|ఇజ్రాయెల్‌లో హిందూ మతం]] * [[హైఫా యుద్ధం|హైఫా యుద్ధం (1918)]] * [[భారత ఇరాన్ సంబంధాలు]] * [[భారత రష్యా సంబంధాలు]] == మూలాలు == [[వర్గం:భారతదేశ విదేశీ సంబంధాలు]] m2paihgwuubokw610vksq9ypjoc4be5 0 476258 4942875 4896449 2026-08-24T06:20:06Z యర్రా రామారావు 28161 సవరణ: Harv/Sfn no-target ఎర్రర్ సరిదిద్దాను (sfnHarvFixer.js) 4942875 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | native_name = {{native name|qu|Tawantinsuyu}} | conventional_long_name = Realm of the Four Parts | common_name = Inca Empire | country = | era = Pre-Columbian era | image_flag = Suntur Paucar.svg | flag_size = 125px | flag_border = yes | flag_type = [[Sapa Inca]] banner | status = Empire | government_type = [[Imperial cult|Divine]], [[absolute monarchy]]<br/>[[diarchy|semi-diarchy]] | date_pre = | year_start = 1438 | year_end = 1533/1572 | event_pre = | image_coat = | symbol_type = Reconstructed royal emblem | coa_size = 120px | event_start = [[Pachacuti]] created the Tawantinsuyu | event_end = [[Spanish conquest of the Inca Empire|Spanish conquest]] led by [[Francisco Pizarro]] | event1 = [[Inca Civil War|Civil war]] between [[Huáscar|Huascar]] and [[Atahualpa]] | date_event1 = 1529–1532 | event_post = End of the [[Neo-Inca State|last Inca resistance]] | date_post = 1572 | p1 = Chimor{{!}}Kingdom of Chimor | p2 = Kingdom of Cusco | p3 = Aymara kingdoms | s1 = Governorate of New Castile{{!}}{{nowrap|New Castile}} | s2 = Governorate of New Toledo{{!}}{{nowrap|New Toledo}} | s3 = Governorate of New Andalusia{{!}}{{nowrap|New Andalusia}} | s4 = Neo-Inca State | image_map = Tawantinsuyu (orthographic projection).svg | image_map_caption = The Inca Empire at its greatest extent, {{Circa|1525}} | capital = [[Cusco|Cuzco]] | official_languages = [[Classical Quechua]]; likely [[Aymara language|Aymara]] before reign of [[Huayna Capac]]<ref>Cerrón-Palomino,{{nbsp}}Rodolfo{{nbsp}}Las lenguas de los incas: el puquina, el aimara y el quechua{{nbsp}}Germany:{{nbsp}}PL Academic Research,{{nbsp}}2013.</ref> | common_languages = [[Quechuan languages]], [[Aymaran languages]], [[Puquina language]], [[Mochica language]], [[Barbacoan languages|Barbacoan]] and scores of other smaller languages. | religion = [[Inca religion]] | title_leader = [[Sapa Inca]] | leader1 = [[Pachacuti]] | leader2 = [[Tupac Yupanqui|Topa Inca Yupanqui]] | leader3 = [[Huayna Capac]] | leader4 = [[Huáscar|Huascar]] | leader5 = [[Atahualpa]] | year_leader1 = 1438–1471 | year_leader2 = 1471–1493 | year_leader3 = 1493–1525 | year_leader4 = 1525–1532 | year_leader5 = 1532–1533 | stat_year1 = 1527 | stat_area1 = 2000000 | ref_area1 = <ref name="Turchin222">{{Cite journal| last2=Adams | first2=Jonathan M. | last3=Hall | first3=Thomas D. | date=December 2006 | title=East-West Orientation of Historical Empires | url=http://jwsr.pitt.edu/ojs/index.php/jwsr/article/view/369/381 | website=Journal of World-Systems Research | volume=12 | issue=2 | page=222 | issn=1076-156X | last1=Turchin | first1=Peter | access-date=16 September 2016}}</ref><ref name="Taagepera497">{{Cite journal| last=Taagepera | first=Rein | author-link=Rein Taagepera | title=Expansion and Contraction Patterns of Large Polities: Context for Russia | url=https://escholarship.org/uc/item/3cn68807 | website=[[International Studies Quarterly]] | volume=41 | issue=3 | page=497 | date=September 1997 | access-date=7 September 2018 | issn=0020-8833 | jstor=2600793 | doi=10.1111/0020-8833.00053 | url-access=subscription }}</ref> | stat_year2 = Early 16th century | stat_pop2 = 12 million | ref_pop2 = <ref name="La catastrophe démographique">{{Cite web| url=http://www.lhistoire.fr/ | title="La catastrophe démographique" (The Demographical Catastrophe"), L'Histoire n° 322, July–August 2007, p. 17.}}</ref> }} '''ఇంకా సామ్రాజ్యం''', {{efn|Also known as the '''Incan Empire''', or '''Inka Empire'''.}} అధికారికంగా '''నాలుగు భాగాల రాజ్యం''' ({{langx|qu|'''తవాంటిను‌సుయు'''}}, అక్షరాలా 'నాలుగు భాగాల భూమి') అని పిలువబడేది. ఇది కొలంబసు పూర్వ అమెరికాలో అతిపెద్ద సామ్రాజ్యం. ఈ సామ్రాజ్యం పరిపాలనా, రాజకీయ, సైనిక కేంద్రం కుస్కో నగరంలో ఉండేది. ఇంకా నాగరికత 13వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ఎప్పుడో [[పెరూ]]వియన్ ఉన్నత ప్రాంతాల నుండి ఉద్భవించింది. పోర్చుగీసు అన్వేషకుడు అలెక్సియో గార్సియా 1524లో ఇంకా సామ్రాజ్యాన్ని చేరుకున్న మొదటి యూరోపియను. ఆ తర్వాత 1532లో స్పానిషు వారు ఇంకా సామ్రాజ్యం మీద దండయాత్రను ప్రారంభించారు. 1572 నాటికి చివరి ఇంకా రాజ్యం పూర్తిగా జయించబడింది. 1438 నుండి 1533 వరకు ఇంకాలు ఆండీసు పర్వతాలను కేంద్రంగా చేసుకుని దండయాత్రలు శాంతియుత విలీనం వంటి పద్ధతులను ఉపయోగించి పశ్చిమ దక్షిణ అమెరికాలో ఒక పెద్ద భాగాన్ని తమ సామ్రాజ్యంలో కలుపుకున్నారు. దాని ఉచ్ఛస్థితిలో ఈ సామ్రాజ్యం ఆధునిక పెరూను, ప్రస్తుత పశ్చిమ ఈక్వెడారు, పశ్చిమ, దక్షిణ-మధ్య బొలీవియా, వాయవ్య అర్జెంటీనా, కొలంబియా నైరుతి కొన, ఆధునిక చిలీలో ఒక పెద్ద భాగంతో కలిపి, యూరేషియాలోని చారిత్రక సామ్రాజ్యాలతో పోల్చదగిన ఒక రాజ్యాన్ని ఏర్పరిచింది. దాని అధికారిక భాష క్వెచువా.<ref>{{Cite web| url=https://www.machupicchu-tours-peru.org/blog/quechua-language-incas | title=క్వెచువా, ఇంకాల భాష | date=11 నవంబర్ 2013 | access-date=5 జనవరి 2019 | archive-date=27 జూన్ 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190627162546/https://www.machupicchu-tours-peru.org/blog/quechua-language-incas | url-status=dead}}</ref> ఇంకా సామ్రాజ్యం ప్రత్యేకమైనది. ఎందుకంటే ఇందులో [[పాత ప్రపంచం]]లోని నాగరికతకు సంబంధించిన అనేక లక్షణాలు లేవు. మానవ శాస్త్రవేత్త గోర్డాను మెక్‌ఎవాను ఇలా వ్రాశారు. ఇంకాలు చక్రం, బరువులు మోసే జంతువులు, ఇనుము లేదా ఉక్కు గురించిన జ్ఞానం, లేదా కనీసం ఒక రాత వ్యవస్థ కూడా లేకుండానే "మానవ చరిత్రలో గొప్ప సామ్రాజ్య రాజ్యాలలో ఒకదాన్ని" నిర్మించగలిగారు. <ref>{{Cite book| last=McEwan | first=Gordon F. | title=The Incas - New Perspectives | publisher=[[W. W. Norton & Company]] | date=2006 | page=5|ref=none}}</ref> ఇంకా సామ్రాజ్యం ముఖ్యమైన లక్షణాలలో దాని స్మారక వాస్తుశిల్పం, ముఖ్యంగా రాతిపని, సామ్రాజ్యం నలుమూలలకు విస్తరించి ఉన్న విస్తృత రహదారి నెటు‌వర్కు({{lang|qu|ఖపాకు నాన్}}), చక్కగా నేసిన వస్త్రాలు, రికార్డుల నిర్వహణ, కమ్యూనికేషను కోసం ముడి వేసిన తాడుల ({{lang|qu|క్విపు}} లేదా ''ఖిపు'') ఉపయోగం, కఠినమైన వాతావరణంలో వ్యవసాయ ఆవిష్కరణలు, ఉత్పత్తి, దాని ప్రజల మీద వారి శ్రమ మీద ప్రోత్సహించబడిన లేదా విధించబడిన సంస్థాగత నిర్మాణం, నిర్వహణ ఉన్నాయి. ఇంకా సామ్రాజ్యం చాలా వరకు డబ్బు లేకుండా, మార్కెట్లు లేకుండానే పనిచేసింది. దానికి బదులుగా, వస్తువులు, సేవల మార్పిడి వ్యక్తుల మధ్య, వ్యక్తులు, సమూహాలు, ఇంకా ఇంకా పాలకుల మధ్య పరస్పర సహకారం మీద ఆధారపడి ఉండేది. "పన్నులు" అనేవి సామ్రాజ్యానికి ఒక వ్యక్తి శ్రమ రూపంలో ఉండే బాధ్యతగా ఉండేవి. (సైద్ధాంతికంగా ఉత్పత్తి సాధనాలన్నింటికీ యజమానులైన) ఇంకా పాలకులు తమ ప్రజలకు భూమి, వస్తువులకు ప్రాప్యత కల్పించడం ద్వారా, ఉత్సవ విందులలో ఆహారం, పానీయాలు అందించడం ద్వారా ప్రతిఫలం ఇచ్చేవారు.<ref>Morris, Craig and von Hagen, Adrianna (2011), ''The Incas'', London, [[Thames_&_Hudson]], pp. 48–58</ref> సామ్రాజ్యంలో అనేక స్థానిక ఆరాధనా పద్ధతులు కొనసాగాయి. వాటిలో చాలా వరకు స్థానిక పవిత్రమైన 'హువాకా' లేదా 'వాకా'లకు సంబంధించినవి. కానీ ఇంకా నాయకత్వం తమ సూర్య దేవుడైన 'ఇంటి' సూర్యారాధనను ప్రోత్సహించింది. పచామామ వంటి ఇతర మత సమూహాల మీద దాని ఆధిపత్యాన్ని విధించింది.<ref>{{Cite web| url=http://www.allempires.com/allempires.com-redirect/article/index.php?q=inca | title=The Inca - All Empires | website=allempires.com | access-date=27 December 2023 | archive-date=29 February 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240229105709/http://www.allempires.com/allempires.com-redirect/article/index.php?q=inca | url-status=dead}}</ref> ఇంకా ప్రజలు తమ రాజు, సపా ఇంకాను "సూర్యుని కుమారుడు"గా భావించారు.<ref>[https://web.archive.org/web/20091110041802/http://www.nflc.org/Reach/7ca/enCAInca.htm "The Inca"], National Foreign Language Center at the University of Maryland, 29 May 2007, retrieved 10 September 2013.</ref> ఇంకా ఆర్థిక వ్యవస్థ మేధావుల చర్చకు కేంద్ర బిందువుగా ఉంది. డారెలు ఇ. లా లోన్, తన "ది ఇంకా యాజు ఎ నాన్‌మార్కెటు ఎకానమీ" అనే తన రచనలో పండితులు దీనిని గతంలో "ఫ్యూడలు, బానిస, [లేదా] సోషలిస్టు" వ్యవస్థగా, అలాగే "పరస్పర సహకారం, పునఃపంపిణీ మీద ఆధారపడిన వ్యవస్థ; మార్కెట్లు, వాణిజ్యం ఉన్న వ్యవస్థ; లేదా ఒక ఆసియాటికు ఉత్పత్తి విధానం"గా వర్ణించారని పేర్కొన్నారు.<ref>{{Cite journal| last=La Lone | first=Darrell E. | title=The Inca as a Nonmarket Economy - Supply on Command versus Supply and Demand | url=https://www.academia.edu/885136 | website=Contexts for Prehistoric Exchange | page=292 | date=1982 | access-date=10 August 2017|ref=none}}</ref> == వ్యుత్పత్తి == ఇంకా ప్రజలు తమ సామ్రాజ్యాన్ని 'తవంతీను‌సుయు' అని పిలిచేవారు.{{sfn|McEwan|2006|p=221}} అంటే "నాలుగు [భాగాల] సుయు". క్వెచువా భాషలో, 'తావా' అంటే నాలుగు, '-న్టిన్' అనేది ఒక సమూహానికి పేరు పెట్టే ప్రత్యయం. కాబట్టి 'తవంతీను' అంటే ఒక చతుష్టయం, కలిసి తీసుకున్న నాలుగు వస్తువుల సమూహం, ఈ సందర్భంలో రాజధాని వద్ద మూలలు కలిసే నాలుగు 'సుయు'లు ("ప్రాంతాలు" లేదా "రాష్ట్రాలు"). ఆ నాలుగు 'సుయు'లు: చిన్‌చాయి‌సుయు (ఉత్తరం), ఆంటిసుయు (తూర్పు; అమెజాను అడవి), కుల్లాసుయు (దక్షిణం), కుంటిసుయు (పశ్చిమం). అందువల్ల, 'తవంతీను‌సుయు' అనే పేరు రాజ్యాల ఐక్యతను సూచించే ఒక వర్ణనాత్మక పదం. స్పానిషు వారు సాధారణంగా ఈ పేరును 'తహువాటిను ‌సుయో' అని లిప్యంతరీకరించారు. ప్రస్తుతం క్వెచువా భాషలో {{lang|qu|ఇంకా}} అనే పదాన్ని "పాలకుడు" లేదా "ప్రభువు" అని అనువదిస్తున్నప్పటికీ ఈ పదం కేవలం తవాంటిన్సుయు "రాజు" లేదా ''సపా ఇంకా''ను మాత్రమే కాకుండా ఇంకా ఉన్నత వర్గాల వారిని కూడా సూచిస్తుంది. దీని అర్థం మరింత విస్తృతమైనదిగా ఉండవచ్చని కొందరు సిద్ధాంతీకరిస్తున్నారు.<ref name="pease">{{Cite book| last1=Pease | first1=Franklin | title=The Incas | date=2011 | publisher=Fondo Editorial de la Pontificia Universidad Católica del Perú | isbn=978-9972-42-949-1 | pages=95–121 | edition=1st|ref=none}}</ref><ref>{{cite encyclopedia | title=Inca | encyclopedia=American Heritage Dictionary | date=2009 | publisher=[[Houghton Mifflin Harcourt]] | url=http://dictionary.reference.com/browse/inca}}</ref> ఆ కోణంలో ఇంకా ఉన్నత వర్గాల వారు సామ్రాజ్యం మొత్తం జనాభాలో ఒక చిన్న శాతంగా ఉండేవారు. బహుశా వారి సంఖ్య 15,000 నుండి 40,000 మాత్రమే ఉంటుంది. కానీ వారు సుమారు 10 మిలియన్ల ప్రజలను పరిపాలించారు.{{sfn|McEwan|2006|p=93}} స్పానిషు వారు ఇంకా సామ్రాజ్యానికి వచ్చినప్పుడు, స్థానికులు తవాంటిను‌సుయు అని పిలిచే ప్రాంతానికి వారు "పెరూ" అనే పేరు పెట్టారు.<ref>{{Cite book| last1=Prescott | first1=William Hickling | title=History of the Conquest of Peru | date=1847 | url=https://www.gutenberg.org/cache/epub/1209/pg1209.html | access-date=12 July 2022|ref=none}}</ref> "ఇంకా సామ్రాజ్యం" అనే పేరు 16వ శతాబ్దపు చారిత్రక గ్రంథాల నుండి ఉద్భవించింది.<ref>{{Cite book| last1=Pease | first1=Franklin | title=The Incas | date=2011 | publisher=Fondo Editorial de la Pontificia Universidad Católica del Perú | isbn=978-9972-42-949-1 | page=31 | edition=1st|ref=none}}</ref> == చరిత్ర == === పూర్వగాములు === [[File:Tiwanaku1.jpg|thumb|left|టివానాకులోని కలాససయ దేవాలయంలోని శిలాస్తంభం]] ఇంకా సామ్రాజ్యం వేలాది సంవత్సరాల ఆండియను నాగరికతల చివరి అధ్యాయం. ఆండియను నాగరికత అనేది మేధావులు "ప్రాచీనమైనది"గా పరిగణించబడే ప్రపంచంలోని కనీసం ఐదు నాగరికతలలో ఒకటి. ప్రాచీన నాగరికత అనే భావన బాహ్య ప్రభావాల నుండి స్వతంత్రంగా అభివృద్ధి చెందిన ఇతర నాగరికతల నుండి ఉద్భవించని నాగరికతను సూచిస్తుంది. <ref>Upton, Gary and von Hagen, Adriana (2015), ''Encyclopedia of the Incas'', New York, [[Rowman & Littlefield]], p. 2. Some scholars cite 6 or 7 pristine civilisations {{ISBN | 0804715165}}.</ref> ఇంకా సామ్రాజ్యానికి ముందు ఆండీసు‌లో రెండు పెద్ద సామ్రాజ్యాలు ఉండేవి: టిటికాకా సరస్సు చుట్టూ కేంద్రీకృతమైన [[టివానాకు సామ్రాజ్యం]] (300–1100 ఎడి) అయాకుచో నగరానికి సమీపంలో కేంద్రీకృతమైన [[వారీ సామ్రాజ్యం]] లేదా హువారి (600–1100 AD). వారి సామ్రాజ్యం సుమారు 400 సంవత్సరాల పాటు కుస్కో ప్రాంతాన్ని ఆక్రమించింది. అందువలన ఇంకా సామ్రాజ్యం అనేక లక్షణాలు అంతకు ముందున్న బహుళ-జాతి, విస్తృతమైన ఆండియను సంస్కృతుల నుండి ఉద్భవించాయి. <ref>McEwan, Gordon F.; (2006), ''[https://books.google.com/books?id=J3WZuTINl2QC&q=Tiwanaku+OR+Wari The Incas: New Perspectives] {{Webarchive | url=https://web.archive.org/web/20221211171520/https://books.google.com/books?id=J3WZuTINl2QC&printsec=frontcover#v=snippet&q=Tiwanaku%20OR%20Wari&f=false | date=11 December 2022}}'', New York, [[W. W. Norton & Company]], p. 65</ref>ఇంకా సామ్రాజ్యానికి ఆపాదించబడిన కొన్ని విజయాలు ఆ పూర్వ నాగరికతలకే చెంది ఉండవచ్చు: "వేలాది కిలోమీటర్ల రహదారులు, విస్తృతమైన రాతి నిర్మాణాలతో కూడిన డజన్ల కొద్దీ పెద్ద పరిపాలనా కేంద్రాలు... మెట్ల సాగు పర్వత వాలులు, పూడ్చిన లోయలు", "భారీ పరిమాణంలో వస్తువుల" ఉత్పత్తి. <ref>Spalding, Karen (1984), ''Huarocochí'', [[Stanford University Press]], page 77</ref> కార్లు ట్రోలు వాదించిన దాని ప్రకారం మధ్య ఆండీసు‌లో ఇంకా రాజ్యం అభివృద్ధికి, ప్రధాన ఆహారమైన ''చున్యో'' తయారీకి అనువైన పరిస్థితులు దోహదపడ్డాయి. చున్యోను ఎక్కువ కాలం నిల్వ చేయవచ్చు దీనిని దక్షిణ ఆండియను ఉన్నత ప్రాంతాలలో రాత్రిపూట సాధారణంగా ఉండే గడ్డకట్టే ఉష్ణోగ్రతల వద్ద ఎండబెట్టిన బంగాళాదుంపలతో తయారు చేస్తారు. ఇంకా రాజ్యం, చునో మధ్య అటువంటి సంబంధం మీద ప్రశ్నలు తలెత్తాయి. ఎందుకంటే మొక్కజొన్న వంటి ఇతర పంటలను కూడా కేవలం సూర్యరశ్మితోనే ఎండబెట్టవచ్చు.<ref name="Gade2016" /> ట్రోల్ వాదిస్తూ ఇంకాల బరువు మోసే జంతువైన లామాలు కూడా సరిగ్గా ఈ ప్రాంతంలోనే అత్యధిక సంఖ్యలో కనిపిస్తాయని పేర్కొన్నాడు.<ref name="Gade2016">{{Cite book| last=Gade | first=Daniel | date=2016 | title=Spell of the Urubamba: Anthropogeographical Essays on an Andean Valley in Space and Time | chapter-url=https://www.springer.com/gp/book/9783319208480#aboutBook | chapter=Urubamba Verticality: Reflections on Crops and Diseases | page=86 | publisher=Springer | isbn=978-3-319-20849-7|ref=none}}</ref> ఇంకా సామ్రాజ్యం గరిష్ట విస్తరణ, లామాలు, అల్పాకాల పంపిణీతో సుమారుగా ఏకీభవించింది. ఇవి కొలంబియా పూర్వ అమెరికాలో పెంపుడు జంతువులుగా ఉన్న ఏకైక పెద్ద జంతువులు.<ref>{{Cite book| last=Hardoy | first=Jorge Henríque | date=1973 | title=Pre-Columbian Cities | url=https://books.google.com/books?id=fbQJBAAAQBAJ&q=llama+inca+expansion+colombia+limi&pg=PA24 | page=24 | publisher=[[Routledge]] | isbn=978-0-8027-0380-4|ref=none}}</ref> మూడవ అంశంగా ట్రోలు ఇంకా రాజ్య నిర్మాణానికి నీటిపారుదల సాంకేతికత ప్రయోజనకరంగా ఉందని ఎత్తి చూపారు. <ref name="Gade1996">{{Cite journal| last1=Gade | first1=Daniel W. | date=1996 | title=Carl Troll on Nature and Culture in the Andes (Carl Troll über die Natur und Kultur in den Anden) | website=[[Erdkunde]] | volume=50 | issue=4 | pages=301–316 | doi=10.3112/erdkunde.1996.04.02 | doi-access=free |ref=none}}</ref>ట్రోలు ఇంకా సామ్రాజ్యం మీద పర్యావరణ ప్రభావాల గురించి సిద్ధాంతీకరించినప్పటికీ ఆయన పర్యావరణ నిర్ణయవాదాన్ని వ్యతిరేకించారు. ఇంకా నాగరికతకు సంస్కృతియే మూలమని వాదించారు.<ref name="Gade1996" /> === మూలం === ఇంకా ప్రజలు 12వ శతాబ్దం నాటికి కుస్కో ప్రాంతంలో నివసించిన ఒక పశుపోషణ తెగ. స్థానిక ఆండియను మౌఖిక సంప్రదాయం రెండు ప్రధాన మూల కథలను చెబుతుంది: మాంకో కాపాకు, మామా ఓక్లో కథలు, అయారు సోదరుల కథ. ==== అయారు సోదరుల కథ ==== [[File:Brooklyn Museum - Manco Capac, First Inca, 1 of 14 Portraits of Inca Kings - overall.jpg|thumb|left|మాంకో కాపాకు, మొదటి ఇంకా, 14 ఇంకా రాజుల చిత్రపటాలలో ఒకటి, బహుశా 18వ శతాబ్దం మధ్యకాలం. కాన్వాసు‌ మీద తైలవర్ణ చిత్రం. బ్రూక్లిను మ్యూజియం]] [[File:Manqu Qhapaqwan Mama Uqllu.gif|thumb|upright=0.6|మాంకో కాపాకు, మామా ఓక్లో, ఇంటి పిల్లలు, ఫెలిపే గువామాను పోమా డి అయాలా, ''ఎల్ ప్రైమరు న్యూవా కొరోనికా వై బ్యూన్ గోబియెర్నో'', సుమారు 1615]] టంబో టోకో (టాంపు ట'ఉకు)లోని మధ్య గుహకు కాపాకు టోకో (ఖపాక్ ట'ఉకు, "ప్రధాన గూడు") అని పేరు పెట్టారు. మిగిలిన గుహలు మరాసు టోకో (మరాసు తుకు), సుటికు టోకో (సుటికు తుకు). నాలుగురు సోదరులు, నలుగురు సోదరీమణులు మధ్య గుహ నుండి బయటకు వచ్చారు. వారు: అయరు మాంకో, అయరు కాచి, అయరు ఔకా, అయరు ఉచు; మామా ఓక్లో, మామా రౌవా, మామా హువాకో, మామా కోయా. పక్క గుహల నుండి ఇంకా వంశాలన్నింటికీ పూర్వీకులు కాబోయే ప్రజలు వచ్చారు. అయరు మాంకో అత్యుత్తమ బంగారంతో చేసిన ఒక మాయా దండాన్ని మోసుకెళ్లాడు. ఈ దండం ఎక్కడ పడితే, అక్కడ ప్రజలు నివసిస్తారు. వారు చాలా కాలం ప్రయాణించారు. దారిలో అయరు కాచి తన బలం, శక్తి గురించి గొప్పలు చెప్పుకున్నాడు. ఆయన తోబుట్టువులు ఒక పవిత్రమైన లామాను తీసుకురావడానికి ఆయన గుహలోకి తిరిగి వెళ్ళేలా మోసం చేశారు.ఆయన గుహలోకి వెళ్ళినప్పుడు. ఆయనను వదిలించుకోవడానికి వారు ఆయనను లోపల బంధించారు. అయరు ఉచు ఇంకా ప్రజలను పర్యవేక్షించడానికి గుహ పైభాగంలో ఉండాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. ఆయన ఆ విషయం ప్రకటించిన వెంటనే ఆయన రాయిగా మారిపోయాడు. వారు ఆ రాయి చుట్టూ ఒక మందిరాన్ని నిర్మించారు. అది ఒక పవిత్ర వస్తువుగా మారింది. అయరు ఔకా వీటన్నింటితో విసిగిపోయి ఒంటరిగా ప్రయాణించాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. అయరు మాంకో, ఆయన నలుగురు సోదరీమణులు మాత్రమే మిగిలారు. చివరికి వారు కుస్కోకు చేరుకున్నారు. ఆ కర్ర నేలలోకి దిగబడిపోయింది. వారు రాకముందే మామా ఓక్లో అప్పటికే అయరు మాంకోకు సించి రోకా అనే బిడ్డను ప్రసవించింది. అప్పటికే కుస్కోలో నివసిస్తున్న ప్రజలు తమ భూమిని కాపాడుకోవడానికి తీవ్రంగా పోరాడారు. కానీ మామా హువాకా మంచి యోధురాలు. శత్రువులు దాడి చేసినప్పుడు ఆమె తన బోలాసు‌ను (గాలిలో విసిరినప్పుడు తిరిగేలా కలిపి కట్టిన అనేక రాళ్లు) ఒక సైనికుడి మీద విసిరింది. ఆయన తక్షణమే చంపేసింది. మిగిలిన వారు భయపడి పారిపోయారు. ఆ తర్వాత అయరు మాంకో ఇంకాల వ్యవస్థాపకుడైన మాంకో కాపాకు‌గా ప్రసిద్ధి చెందాడు. ఆయన తన సోదరీమణులు తమ చేతులతోనే లోయలో మొదటి ఇంకా ఇళ్లను నిర్మించారని చెబుతారు. సమయం వచ్చినప్పుడు మాంకో కాపాకు తన సోదరుల వలె రాతిగా మారిపోయాడు. ఆయన కుమారుడు, సించి రోకా, ఇంకాల రెండవ చక్రవర్తి అయ్యాడు. {{sfn|McEwan|2006|p=69}} ==== మాంకో కాపాకు - మామా ఓక్లోల పురాణం ==== ఈ పురాణాన్ని మెస్టిజో చరిత్రకారుడు ఇంకా గార్సిలాసో డి లా వేగా తన 'లాస్ కొమెంటారియోసు రియల్సు డి లాస్ ఇంకాసు' (ఇంకాల రాజ వ్యాఖ్యానాలు) అనే గ్రంథంలో సేకరించారు. ఇది సూర్య భగవానుడిచే పంపబడిన మాంకో కాపాకు, మామా ఓక్లో అనే దంపతుల సాహసయాత్రను వివరిస్తుంది. వారు టిటికాకా సరస్సు లోతుల నుండి ఉద్భవించి ఉత్తరం వైపుకు ప్రయాణించారు. వారు సూర్య భగవానుడు ఇచ్చిన ఒక బంగారు కర్రను మోసుకెళ్లారు; సందేశం స్పష్టంగా ఉంది: బంగారు కర్ర ఎక్కడ మునిగిపోతుందో అక్కడ వారు ఒక నగరాన్ని స్థాపించి స్థిరపడతారు. ఆ కర్ర అకామామా లోయలోని గువానాకౌరే పర్వతం వద్ద మునిగిపోయింది; అందువలన ఆ దంపతులు అక్కడే ఉండాలని నిర్ణయించుకున్నారు. తాము సూర్య భగవానుడిచే పంపబడ్డామని ఆ ప్రాంత నివాసులకు తెలియజేశారు. ఆ తర్వాత వారు వారికి వ్యవసాయం, నేతపని నేర్పించడం ప్రారంభించారు. ఈ విధంగా ఇంకా నాగరికత ప్రారంభమైంది.<ref>{{Cite book| last=Vega | first=Garcilaso de la | url=https://books.google.com/books?id=iKwUzwEACAAJ | title=Royal Commentaries of the Incas, and General History of Peru | date=1966 | publisher=[[University of Texas Press]] | isbn=978-0-608-08701-6 | language=en|ref=none}}</ref><ref>{{Cite web| title=The Great Inka Road: Engineering an Empire - Creation Stories | url=https://americanindian.si.edu/inkaroad/ancestors/creationstories/children-sun.html | access-date=2024-07-21 | website=americanindian.si.edu}}</ref> === కుస్కో రాజ్యం === [[File:Inca Expansion.svg|thumb|1944–1945లో జాన్ హౌలాండు రోవు తన "సంపూర్ణ కాలక్రమం"లో అభివృద్ధి చేసిన దాని ప్రకారం ఇంకా సామ్రాజ్యం విస్తరణ.]] 1200ల ప్రారంభంలో మాంకో కాపాకు నాయకత్వంలో ఇంకాలు కుస్కో (క్వెచువా ''ఖుస్కు'') అనే చిన్న నగర-రాజ్యాన్ని స్థాపించారు. అక్కడ మాంకో కాపాకు, ప్రస్తుత కోరికంచా ఉన్న ప్రదేశంలో ఇంటికంచా అని పిలువబడే సూర్య దేవుని ఆలయాన్ని నిర్మించాడు. తదనంతర ఇంకా పాలకుల కాలంలో వారు వరుస యుద్ధాలు, వివాహాలు, పొత్తుల ద్వారా తమ ప్రభావాన్ని కుస్కోకు మించి పవిత్ర లోయ లోకి విస్తరించారు. 1438లో వారు 9వ సపా ఇంకా ("పారామౌంటు లీడరు"), పచకుటి కుసి యుపాంకి (పచకుటీ కుసి యుపాంకి) ఆధ్వర్యంలో చాలా విస్తృతమైన విస్తరణను ప్రారంభించారు. దీని సారాంశం ''పచకుటీ'' అంటే "ది టర్న్ ఆఫ్ ది వరల్డు"<ref>{{Cite book| last=Cerrón-Palomino | first=Rodolfo | url=http://dx.doi.org/10.18800/9789972428562 | title=Voces del Ande: ensayos sobre onomástica andina | date=2008 | publisher=[[Pontifical Catholic University of Peru | Fondo Editorial de la Pontificia Universidad Católica del Perú]] | isbn=978-9972-42-856-2 | pages=298 | doi=10.18800/9789972428562 | language=es | trans-title=Words of the Andes: essays on Andean onomastics|ref=none}}</ref>చంకా–ఇంకా యుద్ధం (ఆధునిక కాలంలో అపురిమాకు) సమయంలో చాంకాసు తెగను ఆయన జయించిన తర్వాత ఆయన పచాకూటి అనే పేరు వచ్చింది. ఆయన పాలనలో ఆయన తన కుమారుడు తోపా యుపాంకి (తుపా యుపాంకి) [[పెరూ]] ఆధునిక భూభాగాన్ని ఇంకా నియంత్రణలోకి తెచ్చారు.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=IqecX148zLsC|title=Religion and Empire: The Dynamics of Aztec and Inca Expansionism|last1=Demarest|first1=Arthur Andrew|last2=Conrad|first2=Geoffrey W.|publisher=Cambridge University Press|year=1984|isbn=0-521-31896-3|pages=57–59|ref=none}}</ref> === పునర్వ్యవస్థీకరణ, ఏర్పాటు === పచాకుటి కుస్కో రాజ్యాన్ని తహువాంటిన్సుయుగా పునర్వ్యవస్థీకరించాడు. ఇందులో ఇంకా చక్రవర్తి అధిపతిగా ఒక కేంద్ర ప్రభుత్వం, బలమైన నాయకులతో కూడిన నాలుగు ప్రాంతీయ ప్రభుత్వాలు ఉండేవి: చించాయ్సుయు (వాయవ్యం), ఆంటిసుయు (ఈశాన్యం), కుంటిసుయు (నైరుతి), కుల్లాసుయు (ఆగ్నేయం). {{efn|The three laws of Tawantinsuyu are still referred to in Bolivia these days as the three laws of the Qullasuyu.}}పచాకుటి [[మాచు పిచ్చు]]ను ఒక కుటుంబ నివాసంగా లేదా వేసవి విడిదిగా నిర్మించాడని భావిస్తారు. అయితే అది ఒక వ్యవసాయ కేంద్రం కూడా అయి ఉండవచ్చు.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xrjz_PgrAdsC|title=Indian Givers: How the Indians of the Americas Transformed the World|last=Weatherford|first=J. McIver|publisher=Fawcett Columbine|year=1988|isbn=0-449-90496-2|pages=60–62|ref=none}}</ref> పచాకుటి తన సామ్రాజ్యంలో చేర్చుకోవాలనుకున్న ప్రాంతాలకు గూఢచారులను పంపాడు. వారు రాజకీయ వ్యవస్థ, సైనిక బలం, సంపద మీద నివేదికలను ఆయన అందించారు. ఆ తర్వాత ఆయన వారి నాయకులకు తన సామ్రాజ్యంలో చేరడం వల్ల కలిగే ప్రయోజనాలను వివరిస్తూ సందేశాలు పంపాడు. వారికి ఉన్నత నాణ్యత గల వస్త్రాల వంటి విలాసవంతమైన వస్తువులను బహుమతులుగా ఇచ్చాడు. తన ప్రజలుగా మారితే వారు భౌతికంగా మరింత సంపన్నులవుతారని వాగ్దానం చేశాడు. చాలా మంది ఇంకా పాలనను ఒక అనివార్య వాస్తవంగా అంగీకరించి శాంతియుతంగా లొంగిపోయారు. ఇంకా పాలనను అంగీకరించడానికి నిరాకరించిన వారికి సైనిక దండయాత్ర ఎదురైంది. విజయం సాధించిన తర్వాత స్థానిక పాలకులను ఉరితీశారు. పాలకుల పిల్లలను ఇంకా పరిపాలనా వ్యవస్థల గురించి తెలుసుకోవడానికి కుస్కోకు తీసుకువచ్చారు. ఆ మీద వారి స్వస్థలాలను పాలించడానికి తిరిగి పంపారు. ఇది ఇంకా చక్రవర్తులకు వారిని ఇంకా ఉన్నత వర్గాలలోకి చేర్చడానికి, అదృష్టం ఉంటే, వారి కుమార్తెలను సామ్రాజ్యం వివిధ మూలల్లోని కుటుంబాలలోకి ఇచ్చి వివాహం చేయడానికి వీలు కల్పించింది. === విస్తరణ - ఏకీకరణ === పచాకుటి తన ప్రియమైన కుమారుడైన అమరు యుపాంక్విని తన సహ పాలకుడిగా, వారసుడిగా నియమించాడు.<ref>{{Cite book| last=de Gamboa | first=Pedro Sarmiento | title=Historia de los Incas}}</ref> అయితే సహ పాలకుడిగా అమరు సైనిక వ్యవహారాల మీద పెద్దగా ఆసక్తి చూపలేదు. ఈ సైనిక నైపుణ్యం లేకపోవడం వలన ఆయన ఇంకా ఉన్నత వర్గాల నుండి తీవ్ర వ్యతిరేకతను ఎదుర్కొన్నాడు. వారు ఆయన వ్యతిరేకంగా కుట్రలు పన్నడం ప్రారంభించారు.<ref>{{Cite book| last=José Antonio | first=del Busto Duthurburu | title=Une cronología aproximada del Tahuantinsuyu | page=18}}</ref> అయినప్పటికీ పచాకుటి తన కుమారుడి అసమర్థతను పట్టించుకోకూడదని నిర్ణయించుకున్నాడు. ఒక తిరుగుబాటు సమయంలో అమరు దాదాపు ఇంకా దళాలను ఓటమి దిశగా నడిపించిన తరువాత, సాపా ఇంకా తన సహ పాలకుడి స్థానంలో తన మరో కుమారుడైన టోపా ఇంకా యుపాంక్విని నియమించాలని నిర్ణయించుకున్నాడు.<ref>{{Cite book| last=Rostworowski | first=María | title=Le Grand Inca Pachacútec Inca Yupanqui | publisher=Tallandier | date=2008 | isbn=978-2-84734-462-2|ref=none}}</ref> టూపాకు ఇంకా యుపాంక్వి 1463లో ఉత్తరం వైపు దండయాత్రలు ప్రారంభించాడు. 1471లో పచాకుటి మరణానంతరం ఇంకా పాలకుడిగా వాటిని కొనసాగించాడు. టూపాకు ఇంకా అత్యంత ముఖ్యమైన విజయం చిమోరు రాజ్యం మీద సాధించినది. ఇది తీరప్రాంతంలో ఇంకా సామ్రాజ్యానికి ఉన్న ఏకైక బలమైన ప్రత్యర్థి. టూపాకు ఇంకా సామ్రాజ్యం అప్పుడు ఉత్తరాన నేటి ఈక్వెడారు. కొలంబియా వరకు విస్తరించింది. టోపా ఇంకా కుమారుడు హుయానా కాపాకు నేటి ఈక్వెడారు‌లో ఉత్తరాన ఒక చిన్న భూభాగాన్ని సామ్రాజ్యానికి జోడించాడు. దాని ఉచ్ఛస్థితిలో ఇంకా సామ్రాజ్యంలో ఆధునిక పెరూ, నేటి పశ్చిమ, దక్షిణ మధ్య బొలీవియా, నైరుతి ఈక్వెడారు, కొలంబియా, మౌలే నదికి ఉత్తరాన ఉన్న ఆధునిక చిలీలోని ఒక పెద్ద భాగం ఉన్నాయి. సాంప్రదాయ హిస్టోరియోగ్రఫీ మౌలు యుద్ధం తర్వాత దక్షిణం వైపు పురోగతి నిలిచిపోయిందని పేర్కొంది. అక్కడ వారు మపుచే నుండి నిశ్చయాత్మకమైన ప్రతిఘటనను ఎదుర్కొన్నారు. <ref name="Silva1983">{{Cite journal| last1=Silva Galdames | first1=Osvaldo | author-link=Osvaldo Silva | date=1983 | title=¿Detuvo la batalla del Maule la expansión inca hacia el sur de Chile? | url=https://revistas.uchile.cl/index.php/CDH/article/download/46464/48492 | website=[[Cuadernos de Historia]] | language=es | volume=3 | pages=7–25 | access-date=10 January 2019|ref=none}}</ref> ఈ అభిప్రాయాన్ని చరిత్రకారుడు ఓస్వాల్డో సిల్వా సవాలు చేస్తూ, సామ్రాజ్య పాలనను విధించడంలో ప్రధాన ఇబ్బందికి కారణం మాపుచే ప్రజల సామాజిక, రాజకీయ స్వరూపమేనని వాదించారు.<ref name=Silva1983 /> మౌలే యుద్ధం ఒక ప్రతిష్టంభనగా ముగిసిందని సిల్వా అంగీకరించినప్పటికీ [[చిమూ సామ్రాజ్యం]] వంటి మరింత సంక్లిష్ట సమాజాలతో పోరాడినప్పుడు ఉన్నంత ప్రేరణలు ఇంకాలకు ఈ యుద్ధంలో లేవని ఆయన వాదించారు.<ref name="Silva1983" /> ఈ యుద్ధానికి సాంప్రదాయ చరిత్ర రచనలో పేర్కొన్న తేదీని కూడా సిల్వా విభేదిస్తున్నారు: టోపా ఇంకా యుపాంక్వి (1471–1493) పాలన 15వ శతాబ్దం చివరిలో జరిగినట్లు చెప్పిన తేదీని ఆయన అంగీకరించలేదు.<ref name="Silva1983" /> దానికి బదులుగా ఆయన ఈ యుద్ధాన్ని ఇంకా అంతర్యుద్ధం సమయంలో 1532లో జరిగిందని పేర్కొన్నారు.<ref name="Silva1983" /> అయినప్పటికీ ఇంకాల విజయాలలో ఎక్కువ భాగం 15వ శతాబ్దం చివరిలో జరిగాయనే వాదనతో సిల్వా ఏకీభవిస్తున్నారు.<ref name="Silva1983" /> ఇంకా అంతర్యుద్ధం సమయంలో డియెగో డి రోసాలెసు అభిప్రాయం ప్రకారం ఒక ఇంకా సైన్యం కోపియాపో, కోక్వింబో ప్రాంతాలలోని డియాగ్వితా ప్రజల తిరుగుబాటును అణచివేస్తోంది.<ref name="Silva1983" /> చిన్చిపే నది సమీపంలోని అమెజాను బేసిను లోకి సామ్రాజ్యం విస్తరించడాన్ని 1527లో షువారు ప్రజలు అడ్డుకున్నారు. <ref name="Salazar1977">{{Cite book | author=Ernesto Salazar | title=An Indian federation in lowland Ecuador | url=http://www.iwgia.org/iwgia_files_publications_files/0106_28Ecuador.pdf | access-date=16 February 2013 | date=1977 | publisher=[[International Work Group for Indigenous Affairs]] | page=13 | archive-date=4 మార్చి 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160304053408/http://www.iwgia.org/iwgia_files_publications_files/0106_28Ecuador.pdf | url-status=dead |ref=none}}</ref>ఈ సామ్రాజ్యం నేటి ఉత్తర అర్జెంటీనా, దక్షిణ కొలంబియాలోని కొన్ని భాగాల వరకు విస్తరించింది. అయితే ఇంకా సామ్రాజ్యం దక్షిణ భాగంలో ఎక్కువ భాగం, అంటే కుల్లాసుయు అని పిలువబడే ప్రాంతం, ఆల్టిప్లానోలో ఉంది. ఇంకా సామ్రాజ్యం భాషలు, సంస్కృతులు, ప్రజల సమ్మేళనం. సామ్రాజ్యంలోని భాగాలు అన్నీ ఒకే విధంగా విధేయంగా లేవు, స్థానిక సంస్కృతులు కూడా పూర్తిగా ఏకీకృతం కాలేదు. ఇంకా సామ్రాజ్యం మొత్తంలో విలాసవంతమైన వస్తువులు, శ్రమ మీద ఆధారపడిన మార్పిడి, పన్నుల వ్యవస్థావిధానం ఉండేది. కింది ఉల్లేఖన పన్నుల వసూలు పద్ధతిని వివరిస్తుంది: <blockquote>అందరికీ తెలిసినట్లుగా పర్వత ప్రాంతాలలో గానీ, మైదాన ప్రాంతాలలో గానీ ఒక్క గ్రామం కూడా ఈ విషయాల బాధ్యత వహించే వారిచే విధించబడిన కప్పాన్ని చెల్లించకుండా తప్పించుకోలేదు. కొన్ని ప్రావిన్సులలో స్థానికులు తమ కప్పం చెల్లించలేమని చెప్పినప్పుడు. ప్రతి నాలుగు నెలలకు ఒకసారి ప్రతి నివాసి ఒక పెద్ద ఈక గొట్టం నిండా సజీవ పేలను అప్పగించాలని ఇంకా చక్రవర్తి ఆదేశించాడు. ఈ విధంగా కప్పం చెల్లించడానికి వారికి నేర్పించి, అలవాటు చేయడం ఇంకా పాలకుల పద్ధతి. <ref>{{cite book|editor1-last=Starn|editor1-first=Orin|editor2-last=Kir|editor2-first=Carlos Iván|editor3-last=Degregori|editor3-first=Carlos Iván|year=2009|title=The Peru Reader: History, Culture, Politics|publisher=Duke University Press|isbn=978-0-8223-8750-3|url=https://books.google.com/books?id=YyNo4Nsh_qQC}}</ref> === తొలి పరిచయం === '''అలీక్సో గార్సియా''' (మరణం 1525) ఒక పోర్చుగీసు అన్వేషకుడు, విజేత. ఆయన బ్రెజిలు‌లో నివసించిన ఒక ఓడ ప్రమాద బాధితుడు. పరాగ్వే, బొలీవియా దేశాలను అన్వేషించాడు. గ్వారానీ సైన్యంతో కలిసి ఒక దండయాత్రలో, గార్సియా ఆయన కొద్దిమంది సహచరులు ఇంకా సామ్రాజ్యంతో సంబంధం పెట్టుకున్నట్లు తెలిసిన మొదటి యూరోపియన్లు. === ఇంకా అంతర్యుద్ధం - స్పానిషు ఆక్రమణ === [[File:Capitulo-XXXVIII.jpg|thumb|ఐరోపాలో ఇంకా ప్రజల మొదటి చిత్రం, పెడ్రో సియెజా డి లియోను, ''క్రోనికా డెల్ పెరూ'', 1553]] [[File:Sapa inkakuna.jpg|thumb|కపాకోనా లేదా ''ఖపాకునా'' "రాజులు", 17వ శతాబ్దపు కుస్కో చిత్రలేఖనం, ఇందులో వలసవాద చరిత్రలలో ప్రస్తావించబడిన ఇంకా వంశాలు, కుస్కోకు చెందిన రాజ రాణులతో వారి సంబంధం చూపబడ్డాయి, ఇవి ఇంకా సామాజిక వ్యవస్థ సంక్లిష్టమైన ప్రాతినిధ్యం వెనుక దాగి ఉన్నాయి.]] ఫ్రాన్సిస్కో పిజారో, ఆయన సోదరుల నేతృత్వంలోని స్పానిషు విజేతలు నేటి [[పనామా]] నుండి దక్షిణం వైపుగా అన్వేషిస్తూ, 1526 నాటికి ఇంకా భూభాగానికి చేరుకున్నారు. <ref>*{{Cite web| author=Juan de Samano | url=http://bloknot.info/juan-de-samanos-relacion-de-los-primeros-descubrimientos-peru-francisco-pizarro-y-diego-de-almagro-1526/ | title=Relacion de los primeros descubrimientos de Francisco Pizarro y Diego de Almagro, 1526 | website=bloknot.info | date=9 October 2009 | access-date=10 October 2009 | archive-date=18 December 2012 | archive-url=https://archive.today/20121218162839/http://bloknot.info/juan-de-samanos-relacion-de-los-primeros-descubrimientos-peru-francisco-pizarro-y-diego-de-almagro-1526/ | url-status=dead|ref=none}}</ref> వారు గొప్ప సంపదకు అవకాశాలున్న ఒక సంపన్న భూభాగానికి చేరుకున్నారని స్పష్టమైంది. 1529లో మరో యాత్ర తర్వాత పిజారో స్పెయిను‌కు ప్రయాణించి ఆ ప్రాంతాన్ని జయించి, దానికి వైస్రాయిగా ఉండటానికి రాజ ఆమోదం పొందాడు. ఈ ఆమోదం క్రింది ఉల్లేఖనంలో వివరించిన విధంగా లభించింది: "జూలై 1529లో స్పెయిను రాణి ఇసాబెల్లా, ఇంకాలను జయించడానికి పిజారోకు అనుమతినిస్తూ ఒక శాసనం మీద సంతకం చేసింది. పెరూలో లేదా స్పానిషు వారు ఇప్పుడు ఆ భూమిని పిలిచే న్యూ కాస్టిలు‌లో జరిగిన అన్ని విజయాలకు పిజారో గవర్నరు‌గా, కెప్టెను‌గా నియమించబడ్డాడు.<ref>{{cite book |last=Somervill |first=Barbara |year=2005 |title=Francisco Pizarro: Conqueror of the Incas|url=https://archive.org/details/franciscopizarro0000some |publisher=Compass Point Books|page=[https://archive.org/details/franciscopizarro0000some/page/52 52]|isbn=978-0-7565-1061-9|id=Google Books: j-FusDo4ssoC|ref=none}}</ref> 1532లో విజేతలు పెరూకు తిరిగి వచ్చినప్పుడు, సపా ఇంకా హుయానా కాపాకు కుమారులైన హువాస్కారు, అటహువాల్పా మధ్య జరిగిన వారసత్వ యుద్ధం కొత్తగా జయించిన భూభాగాలలో నెలకొన్న అశాంతి సామ్రాజ్యాన్ని బలహీనపరిచాయి. బహుశా అంతకంటే ముఖ్యంగా, మశూచి, ఇన్‌ఫ్లుయెంజా, టైఫసు, తట్టు వ్యాధులు మధ్య అమెరికా నుండి వ్యాపించి ఉండవచ్చు. ఇంకా సామ్రాజ్యంలో యూరోపియను వ్యాధుల మొదటి మహమ్మారి బహుశా 1520లలో సంభవించి, హుయానా కాపాకు, ఆయన నియమిత వారసుడు నినాన్ కుయోచి, తెలియని బహుశా పెద్ద సంఖ్యలో ఉన్న ఇతర ఇంకా ప్రజలను బలిగొంది.<ref name="D'Altroy">{{Cite book| last1=D'Altroy | first1=Terence N. | title=The Incas | url=https://archive.org/details/incasthepeopleso00tere | date=2003 | publisher=[[Wiley-Blackwell | Blackwell Publishing]] | isbn=9780631176770 | page=[https://archive.org/details/incasthepeopleso00tere/page/76 76]|ref=none}}</ref> ఈ వాదన మీద వివాదం ఉంది. హుయానా కాపాకు మరణం గురించిన తొలి వ్రాతపూర్వక కథనాలు కారణం మీద పూర్తిగా ఏకీభవించలేదు. ఫ్రాన్సిస్కో డి జెరెసు వంటి తొలి చరిత్రకారులు దీనిని కేవలం "ఆ వ్యాధి" అని మాత్రమే వర్ణించారు. <ref>{{Cite web| title=Why Blame Smallpox? The Death of the Inca Huayna Capac and the Demographic Destruction of Ancient Peru (Tawantinsuyu) | url=https://users.pop.umn.edu/~rmccaa/aha2004/whypox.htm | access-date=2025-09-28 | website=users.pop.umn.edu}}</ref> పిజారో నాయకత్వంలోని దళాలలో 168 మంది సైనికులు, ఒక ఫిరంగి, 27 గుర్రాలు ఉన్నాయి. ఆ కాంక్విస్టాడార్లు ఈటెలు, ఆర్కెబసు తుపాకులు, ఉక్కు కవచాలు, పొడవాటి కత్తులతో ఆయుధాలు ధరించి ఉన్నారు. దీనికి విరుద్ధంగా, ఇంకాలు చెక్క, రాయి, రాగి, కంచుతో చేసిన ఆయుధాలను ఉపయోగించారు. అల్పాకా ఫైబరు‌తో చేసిన కవచాన్ని ధరించారు. ఇది వారిని సాంకేతికంగా తీవ్రమైన ప్రతికూలతలో పడేసింది – వారి ఆయుధాలలో ఏవీ స్పానిషు ఉక్కు కవచాన్ని ఛేదించలేకపోయాయి. అదనంగా పెరూలో గుర్రాలు లేకపోవడం వల్ల, ఇంకాలు అశ్వికదళంతో పోరాడటానికి వ్యూహాలను అభివృద్ధి చేయలేదు. అయినప్పటికీ ఇంకాలు సమర్థవంతమైన యోధులుగా ఉన్నారు. వారు మాపుచేలతో విజయవంతంగా పోరాడగలిగారు. ఈ మాపుచేలు తరువాత దక్షిణ చిలీలో స్పానిషు వలసవాదాన్ని వ్యూహాత్మకంగా ఓడించి తిప్పికొట్టారు. ఇంకాలకు, స్పానిషు వారికి మధ్య జరిగిన మొదటి పోరాటం పసిఫికు తీరంలో ప్రస్తుత ఈక్వెడార్‌లోని గ్వాయాక్విలు సమీపంలో జరిగిన పునా యుద్ధం; పిజారో జూలై 1532లో పియురా నగరాన్ని స్థాపించాడు. హెర్నాండో డి సోటోను లోపలి ప్రాంతాలను అన్వేషించడానికి పంపారు. ఆయన అంతర్యుద్ధంలో తన సోదరుడిని ఓడించి, 80,000 మంది సైన్యంతో కజమార్కాలో విశ్రాంతి తీసుకుంటున్న ఇంకా పాలకుడు అటహువల్పాను కలవడానికి ఆహ్వానంతో తిరిగి వచ్చాడు. ఆ సమయంలో ఆ సైన్యం కేవలం వేట పరికరాలతో (లామాలను వేటాడటానికి కత్తులు, ఉచ్చలు) మాత్రమే ఆయుధాలు ధరించి ఉంది. పిజారో, ఆయన అనుచరులలో కొందరు; ముఖ్యంగా విన్సెంటు డి వాల్వర్డే అనే సన్యాసి, కేవలం కొద్దిమంది పరివారంతో వచ్చిన ఇంకా పాలకుడిని కలిశారు. ఇంకా వారికి బంగారు కప్పులో ఆచారబద్ధమైన చిచా పానీయాన్ని అందించాడు. దానిని స్పానిషు వారు తిరస్కరించారు. స్పానిషు అనువాదకుడైన ఫాదరు విన్సెంటు, "రిక్వెరిమియెంటో"ను చదివాడు. అది ఆయన, ఆయన సామ్రాజ్యం స్పానిషు రాజు మొదటి చార్లెసు పాలనను అంగీకరించి, క్రైస్తవ మతంలోకి మారాలని డిమాండు చేసింది. అటహువల్పా ఆ సందేశాన్ని తోసిపుచ్చి, వారిని వెళ్ళిపొమ్మని చెప్పాడు. దీని తరువాత స్పానిషు వారు ఎక్కువగా నిరాయుధులైన ఇంకాల మీద తమ దాడిని ప్రారంభించి అటహువల్పాను బందీగా పట్టుకున్నారు. ఇంకాలను సహకరించమని బలవంతం చేశారు. అటహువల్పా తాను బంధించబడిన గదినిండా సరిపోయేంత బంగారాన్ని, దానికి రెట్టింపు వెండిని స్పానిషు వారికి ఇస్తానని ప్రతిపాదించాడు. ఇంకా ప్రజలు ఈ విమోచన క్రయధనాన్ని చెల్లించారు. కానీ పిజారో వారిని మోసం చేసి ఆ తర్వాత ఇంకా చక్రవర్తిని విడుదల చేయడానికి నిరాకరించాడు. అటహువల్పా జైలులో ఉన్న సమయంలో హువాస్కారు వేరే చోట హత్యకు గురయ్యాడు. ఇది అటహువల్పా ఆదేశాల మేరకే జరిగిందని స్పానిషు వారు వాదించారు; ఆగష్టు 1533లో స్పానిషు వారు అటహువల్పాను ఉరితీసినప్పుడు ఆయన మోపిన ఆరోపణలలో ఇది కూడా ఒకటిగా ఉపయోగించబడింది. "ఓటమి" అనేది తరచుగా యుద్ధంలో అవాంఛిత నష్టాన్ని సూచించినప్పటికీ ఇంకా ప్రజలచే పాలించబడిన అనేక విభిన్న జాతి సమూహాలు "స్పానిషు ఆక్రమణదారులను విముక్తి ప్రదాతలుగా స్వాగతించాయి. ఆండియను రైతులు, గని కార్మికుల మీద పాలనను పంచుకోవడానికి వారితో పాటు సంతోషంగా స్థిరపడ్డాయి". కురకాసు అని పిలువబడే చాలా మంది ప్రాంతీయ నాయకులు, ఇంకా అధిపతులకు సేవ చేసినట్లే, ఎన్‌కోమెండెరోసు అని పిలువబడే స్పానిషు అధిపతులకు సేవ చేయడం కొనసాగించారు. క్రైస్తవ మతాన్ని వ్యాప్తి చేసే ప్రయత్నాలు తప్ప, 1569 నుండి 1581 వరకు ఫ్రాన్సిస్కో డి టోలెడో వైస్రాయి‌గా పాలించే వరకు స్పానిషు వారు పూర్వ ఇంకా సామ్రాజ్య సమాజం, సంస్కృతి నుండి ప్రయోజనం పొందారు. దానిని మార్చడానికి పెద్దగా ప్రయత్నించలేదు. === ఇంకా సామ్రాజ్యం ముగింపు === [[File:Luis Montero - The Funerals of Inca Atahualpa - Google Art Project.jpg|thumb|సామ్రాజ్యం చివరి సాపా ఇంకా అయిన అటహువల్పాను 1533 ఆగస్టు 29న స్పానిష్ వారు ఉరితీశారు. లూయిస్ మాంటెరో గీసిన [[చిత్రం]].]] [[File:Cusco - Qoricancha - panoramio (1).jpg|thumb|కోరికంచా పునాది మీద నిర్మించిన కుస్కో, శాంటో డొమింగో చర్చి, కాన్వెంటు ముఖభాగం]] స్పానిషు వారు అటహువల్పా సోదరుడైన మాంకో ఇంకా యుపాంక్విని అధికారంలోకి తెచ్చారు; ఉత్తరాన ప్రతిఘటనను అణచివేయడానికి స్పానిషు వారు పోరాడుతున్నప్పుడు కొంతకాలం మాంకో వారితో సహకరించాడు. ఇంతలో పిజారో సహచరుడైన డియెగో డి అల్మాగ్రో, కుస్కోను స్వాధీనం చేసుకోవడానికి ప్రయత్నించాడు. మాంకో ఈ స్పానిషు అంతర్గత కలహాన్ని తన ప్రయోజనం కోసం ఉపయోగించుకోవడానికి ప్రయత్నించి 1536లో కుస్కోను తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. కానీ ఆ తర్వాత స్పానిషు వారు నగరాన్ని తిరిగి వశం చేసుకున్నారు. మాంకో ఇంకా అప్పుడు విల్కాబంబా పర్వతాలకు పారిపోయి చిన్న నియో-ఇంకా రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు. అక్కడ ఆయన తన వారసులు మరో 36 సంవత్సరాలు పాలించారు. కొన్నిసార్లు స్పానిషు వారి మీద దాడులు చేస్తూ లేదా వారికి వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాట్లను ప్రేరేపిస్తూ ఉండేవారు. 1572లో చివరి ఇంకా కోట జయించబడింది. చివరి పాలకుడు మాంకో కుమారుడైన టోపా అమరు పట్టుబడి ఉరితీయబడ్డాడు.{{sfn|McEwan|2006|p=31}} దీంతో ఇంకా రాజ్యం రాజకీయ అధికారం కింద స్పానిషు ఆక్రమణకు వ్యతిరేకంగా జరిగిన ప్రతిఘటన ముగిసింది. ఇంకా సామ్రాజ్యం పతనం తర్వాత ఇంకా సంస్కృతిలోని అనేక అంశాలు క్రమపద్ధతిలో నాశనం చేయబడ్డాయి. వాటిలో లంబ ద్వీపసమూహ వ్యవసాయ నమూనాగా పిలువబడే వారి అధునాతన వ్యవసాయ వ్యవస్థ కూడా ఉంది.{{sfn|Stevenson|1968|p=76}} స్పానిషు వలస అధికారులు ఇంకా మిటా వెట్టిచాకిరి కార్మిక వ్యవస్థను వలసవాద లక్ష్యాల కోసం, కొన్నిసార్లు క్రూరంగా ఉపయోగించుకున్నారు. ప్రతి కుటుంబం నుండి ఒక సభ్యుడిని బంగారం, వెండి గనులలో పనిచేయడానికి బలవంతం చేసేవారు. వాటిలో ముఖ్యమైనది పొటోసి వద్ద ఉన్న భారీ వెండి గని. కుటుంబ సభ్యుడు మరణించినప్పుడు, ఇది సాధారణంగా ఒకటి లేదా రెండు సంవత్సరాలలో జరిగేది, ఆ కుటుంబం ఆయన స్థానంలో మరొకరిని పంపవలసి వచ్చేది.<ref>{{Cite journal| last=Wiedner | first=Donald L. | date=April 1960 | title=Forced Labor in Colonial Peru | url=https://www.cambridge.org/core/journals/americas/article/abs/forced-labor-in-colonial-peru/5CD045C2F4DE84F1815BC31EDCB62521 | website=The Americas | language=en | volume=16 | issue=4 | pages=357–383 | doi=10.2307/978993 | jstor=978993 | s2cid=147198034 | issn=0003-1615 | url-access=subscription |ref=none}}</ref> స్పానిషు వారు రాకముందే సామ్రాజ్యంలో మశూచి వ్యాపించిందని సాధారణంగా భావించినప్పటికీ, ఈ విధ్వంసం ఇతర సిద్ధాంతాలకు కూడా అనుగుణంగా ఉంది.<ref>{{Cite book| title=El Niño, Catastrophism, and Culture Change in Ancient America | first1=Daniel H. | last1=Sandweiss | first2=Jeffrey | last2=Quilter | url=https://www.hup.harvard.edu/catalog.php? | access-date=7 August 2022 | series=Dumbarton Oaks Other Titles in Pre-Columbian Studies | date=31 January 2009 | publisher=[[Harvard University Press]] | isbn=9780884023531 | language=en|ref=none}}</ref> కొలంబియాలో ప్రారంభమై, స్పానిషు ఆక్రమణదారులు సామ్రాజ్యంలోకి మొదటిసారిగా ప్రవేశించడానికి ముందే మశూచి వేగంగా వ్యాపించింది. సమర్థవంతమైన ఇంకా రహదారి వ్యవస్థ ఈ వ్యాప్తికి సహాయపడి ఉండవచ్చు. మశూచి కేవలం మొదటి అంటువ్యాధి మాత్రమే. <ref>[http://muweb.millersville.edu/~columbus/papers/orlow-e.html Millersville University ''Silent Killers of the New World''] {{webarchive | url=https://web.archive.org/web/20061103220859/http://muweb.millersville.edu/~columbus/papers/orlow-e.html | date=3 November 2006}}</ref>1546లో సంభవించిన టైఫసు వ్యాప్తి 1558లో ఒకేసారి వచ్చిన ఇన్‌ఫ్లుయెంజా, మశూచి, 1589లో మళ్లీ మశూచి, 1614లో డిఫ్తీరియా, 1618లో తట్టుతో సహా ఇతర వ్యాధులు కూడా ఇంకా ప్రజలను నాశనం చేశాయి. 18వ శతాబ్దం చివరి నాటికి స్థానిక నాయకులు స్పానిషు వలసవాదులను తరిమివేసి ఇంకా సామ్రాజ్యాన్ని పునఃసృష్టించడానికి కాలానుగుణంగా ప్రయత్నాలు జరుగుతూనే ఉండేవి. జువాను శాంటోసు అటహువాల్పా టూపాకు 2వ అమరు చూడండి. == సమాజం == === జనాభా === 4–37{{nbsp}}మిలియన్ల వరకు ఉండవచ్చని అంచనా వేయబడింది. తవంతిన్సుయులో అత్యధికంగా నివసించే వ్యక్తుల సంఖ్య అనిశ్చితంగా ఉంది. అత్యధిక జనాభా అంచనాలు 6 నుండి 14{{nbsp}}మిలియన్ల పరిధిలో ఉన్నాయి. ఇంకా వారు క్విపసుని ఉపయోగించి అద్భుతమైన జనాభా గణన రికార్డులను ఉంచినప్పటికీ దాదాపు అన్ని వాడుకలో పడిపోవడం కాలక్రమేణా విచ్ఛిన్నం కావడం లేదా స్పెయిను దేశస్థులు నాశనం చేయడంతో వాటిని ఎలా చదవాలనే దాని గురించిన జ్ఞానం కోల్పోయింది. {{sfn|McEwan|2006|pp=93–96, The 10 million population estimate in the info box is a mid-range estimate of the population.}} === భాషలు === సామ్రాజ్యం భాషాపరంగా వైవిధ్యమైనది. చాలా ముఖ్యమైన భాషలలో కొన్ని క్వెచువా, అయ్మారా, పుక్వినా, మోచికా, ఇవి ప్రధానంగా సెంట్రలు అండీసు, అల్టిప్లానో (కుల్లాసుయుయు), ఉత్తర తీరంలోని కుంటు ప్రాంతంలో మాట్లాడతారు. (చిన్చాయ్సుయు) చుట్టూ చాన్ చాన్, ఈ రోజు ట్రుజిల్లో. ఇతర భాషలలో క్విగ్నాం, జఖారు, లెకో, ఉరు-చిపాయా భాషలు, కుంజా, హుమాహుకా, కాకాను, మాపుడుంగును, కుల్లె, మరానా నదీ పరీవాహక ప్రాంతంలో అంతరించిపోయిన చాచపొయా, కాటకావో భాషలు, మాంటా, బార్బాకోను భాషలు, పి సియారి, సినారీ-పురుహా అలాగే సరిహద్దు ప్రాంతాలలో అనేక అమెజోనియను భాషలు. అనేక భాషలు అంతరించిపోవడం, చారిత్రక రికార్డులను కోల్పోవడం వల్ల కొలంబియన్ పూర్వం, తొలి వలసరాజ్యాల ఆండీసు ఖచ్చితమైన భాషా స్థలాకృతి అసంపూర్తిగా అర్థం చేసుకోబడింది. ఈ వైవిధ్యాన్ని నిర్వహించడానికి, ఇంకా ప్రభువులు క్వెచువా భాషను, ముఖ్యంగా [[:es:Quechua costeño|ప్రస్తుత లిమా ప్రాంతపు మాండలికాన్ని]],<ref>Torero Fernández de Córdoba, Alfredo, (1970), "Lingüística e historia de la Sociedad Andina", Anales Científicos de la Universidad Agraria, VIII, 3-4, pp. 249–251, Lima: UNALM.</ref> [[అధికార భాష]]గా లేదా లింగ్వా ఫ్రాంకాగా ప్రోత్సహించారు. పరస్పర అవగాహన ఆధారంగా నిర్వచించబడిన క్వెచువా, వాస్తవానికి ఒకే భాష కాకుండా, ఐరోపాలోని రొమాన్సు లేదా స్లావికు భాషల మాదిరిగానే, ఒక భాషా కుటుంబం. సామ్రాజ్యంలోని చాలా సమాజాలు, ఇంకా పాలనను ప్రతిఘటించినవి కూడా, ఇంకా ప్రభువులు మిత్మా వలసవాసులతో, అలాగే విస్తృత ఏకీకృత సమాజంతో సంభాషించడానికి ఒక రకమైన క్వెచువా భాషను మాట్లాడటం నేర్చుకున్నాయి (దీనివల్ల విలక్షణమైన ధ్వనిశాస్త్రంతో కొత్త ప్రాంతీయ మాండలికాలు ఏర్పడ్డాయి). కానీ తమ మాతృభాషలను కూడా ఎక్కువగా నిలుపుకున్నాయి. ఇంకాలకు వారి స్వంత జాతి భాష కూడా ఉండేది. అది పుక్వినా భాషకు దగ్గరి సంబంధం కలిగి ఉందని లేదా దాని మాండలికమని భావిస్తున్నారు. క్వెచువా చరిత్ర గురించి అనేక సాధారణ అపోహలు ఉన్నాయి. ఎందుకంటే దీనిని తరచుగా "ఇంకా భాష"గా గుర్తిస్తారు. క్వెచువా భాష ఇంకాలతో ఉద్భవించలేదు. ఇంకా సామ్రాజ్య విస్తరణలకు ముందు ఇది అనేక ప్రాంతాలలో ఒక సాధారణ సంభాషణ భాషగా ఉండేది ఇంకాల ఆవిర్భావానికి ముందే ఇది వైవిధ్యభరితంగా ఉండేది. ఇది ఇంకాల మాతృభాష లేదా అసలైన భాష కాదు. అయితే ఇంకాలు ఒక భాషా వారసత్వాన్ని వదిలి వెళ్ళారు. అదేమిటంటే వారు క్వెచువాను ఈక్వెడారు, దక్షిణ బొలీవియా, దక్షిణ కొలంబియా, అమెజాను పరీవాహక ప్రాంతంలోని కొన్ని భాగాలతో సహా నేటికీ విస్తృతంగా మాట్లాడే అనేక ప్రాంతాలకు పరిచయం చేశారు. స్పానిషు విజేతలు ప్రారంభ వలసరాజ్యాల కాలంలో క్వెచువాను అధికారికంగా ఉపయోగించడాన్ని కొనసాగించారు. దానిని ఒక సాహిత్య భాషగా మార్చారు. <ref name="autogenerated1">{{Cite web| url=http://www.quechua.org.uk/Eng/Sounds/Quechua/QuechuaOriginsAndDiversity.htm | title=Origins And Diversity of Quechua | website=quechua.org.uk}}</ref>ఇంకాలు భాషకు లిఖిత రూపాన్ని అభివృద్ధి చేసినట్లు తెలియదు; అయితే, వారు కుండలు కప్పుల మీద (కిరులు) చిత్రాల ద్వారా కథనాలను దృశ్యరూపంలో నమోదు చేశారు. <ref>{{Cite journal| title=Comparing chronicles and Andean visual texts | url=http://www.scielo.cl/pdf/chungara/v46n1/art06.pdf | website=[[Chungara (journal) | Chungara, Revista de Antropología Chilena]] | volume=46, Nº 1, 2014 | pages=91–113}}</ref>ఈ చిత్రాలతో పాటు సాధారణంగా టోకాపు అని పిలువబడే జ్యామితీయ నమూనాలు ఉంటాయి. ఇవి వస్త్రాలలో కూడా కనిపిస్తాయి. టోకాపు నమూనాలు ఒక రకమైన లిఖిత సమాచార మార్గంగా (ఉదా. రాజ చిహ్నాలు లేదా గ్లిఫు‌లు) ఉపయోగపడి ఉండవచ్చని పరిశోధకులు ఊహించారు. అయితే ఇది ఇంకా అస్పష్టంగానే ఉంది. <ref>{{Cite journal| title=Royal Tocapu in Guacan Poma: An Inca Heraldic? | website=Boletin de Arqueologia PUCP | date=11 April 2004 | volume=Nº 8 | issue=8 | pages=305–323 | last1=Eeckhout | first1=Peter | doi=10.18800/boletindearqueologiapucp.200401.016 | s2cid=190129569 | doi-access=free|ref=none}}</ref>ఇంకాలు క్విపు లను ఉపయోగించి కూడా రికార్డులను నిర్వహించేవారు. === వయస్సు - లింగ నిర్ధారణ === [[File:Llullaillaco mummies in Salta city, Argentina.jpg|thumb|"ది మెయిడెన్", లుల్లైల్లాకో మమ్మీలులో ఒకటి. ఇంకా మానవ బలి, సాల్టా ప్రావిన్సు ([[అర్జెంటీనా]]).]] ఇంకా సామ్రాజ్యాన్ని పీడించిన అధిక శిశు మరణాల రేట్ల కారణంగా పుట్టిన నవజాత శిశువులందరికీ 'వావా' అనే పదాన్ని ఉపయోగించేవారు. చాలా కుటుంబాలు తమ పిల్లలకు రెండు లేదా మూడు సంవత్సరాల వయస్సు వచ్చే వరకు వారి మీద పెద్దగా పెట్టుబడి పెట్టేవి కావు. పిల్లలకి మూడు సంవత్సరాల వయస్సు రాగానే, 'రుటుచికుయి' అని పిలువబడే ఒక "వయస్సులోకి రావడం" అనే వేడుక జరిగేది. ఇంకాలకు ఈ వేడుక పిల్లవాడు "అజ్ఞాన" దశలోకి ప్రవేశించాడని సూచిస్తుంది. ఈ వేడుకలో కుటుంబం తమ బంధువులందరినీ తమ ఇంటికి ఆహారం, నృత్యం కోసం ఆహ్వానిస్తుంది. ఆ మీద కుటుంబంలోని ప్రతి సభ్యుడు పిల్లల జుట్టు నుండి ఒక పాయను తీసుకుంటారు. కుటుంబ సభ్యులందరూ ఒక పాయను తీసుకున్న తర్వాత, తండ్రి పిల్లల తలని గుండు చేస్తాడు. జీవితంలోని ఈ దశ "అజ్ఞానం, అనుభవం లేకపోవడం, విచక్షణ లోపం" అనే దశగా వర్గీకరించబడింది. ఈ పరిస్థితిని పిల్లవాడు కాలక్రమేణా అధిగమిస్తాడు. <ref name=":1">Covey, R. Alan (1947). "Inca Gender Relations: from household to empire". In Brettell, Caroline; Sargent, Carolyn F. (eds.), ''Gender in cross-cultural perspective'', (7th ed.) {{ISBN | 978-0-415-78386-6}} {{OCLC | 962171839}}.</ref>ఇంకా సమాజంలో అజ్ఞాన దశ నుండి అభివృద్ధి దశకు చేరుకోవడానికి పిల్లలు తమ లింగానికి సంబంధించిన పాత్రలను నేర్చుకోవాలి. తరువాతి ముఖ్యమైన ఆచారం పిల్లల పరిపక్వతను జరుపుకోవడం. యుక్తవయస్సు వేడుకకు భిన్నంగా పరిపక్వత వేడుక పిల్లల లైంగిక శక్తిని సూచించింది. ఈ యుక్తవయస్సు వేడుకను అబ్బాయిలకు 'వరాచికూయి' అని, అమ్మాయిలకు 'కికుచికూయి' అని పిలిచేవారు. 'వరాచికూయి' వేడుకలో నృత్యం, ఉపవాసం, బలాన్ని ప్రదర్శించే పనులు, కుటుంబ వేడుకలు ఉండేవి. ఆ అబ్బాయికి కొత్త బట్టలు ఇచ్చి, అవివాహితుడిగా ఎలా ప్రవర్తించాలో కూడా నేర్పేవారు. 'కికుచికూయి' రుతుక్రమం ప్రారంభాన్ని సూచించింది. దీని తర్వాత అమ్మాయి ఒంటరిగా అడవిలోకి వెళ్లి, రక్తస్రావం ఆగిపోయిన తర్వాతే తిరిగి వచ్చేది. అడవిలో ఆమె ఉపవాసం ఉండేది. తిరిగి వచ్చిన తర్వాత, ఆ అమ్మాయికి కొత్త పేరు, పెద్దల దుస్తులు, సలహాలు ఇచ్చేవారు. జీవితంలోని ఈ "అవివేకం" దశలో యువతీ యువకులకు తల్లిదండ్రులు కాకుండానే లైంగిక సంబంధాలు పెట్టుకోవడానికి అనుమతి ఉండేది.<ref name=":1" /> 20 నుండి 30 సంవత్సరాల మధ్య వయస్సు గల వారిని యువ వయోజనులుగా, "తీవ్రమైన ఆలోచన, శ్రమకు సిద్ధంగా ఉన్నవారు"గా పరిగణించేవారు.<ref name=":1" /> యువ వయోజనులు ఇంట్లోనే ఉంటూ తమ సొంత సమాజంలో సహాయం చేయడం ద్వారా తమ యవ్వన హోదాను నిలుపుకోగలిగేవారు. యువ వయోజనులు వివాహం చేసుకున్న తర్వాతే పూర్తి పరిపక్వత, స్వాతంత్ర్యం పొందేవారు. జీవిత చరమాంకంలో, పురుషులకు, మహిళలకు ఉపయోగించే పదాలు లైంగిక శక్తి, మానవత్వం కోల్పోవడాన్ని సూచిస్తాయి. ప్రత్యేకంగా, "వృద్ధాప్యం" దశ మానసిక శ్రేయస్సు కోల్పోవడాన్న, శారీరక క్షీణతను సూచిస్తుంది. {| class="wikitable" | colspan="4" |ఆర్. అలన్ కోవే వ్యాసం నుండి పట్టిక 7.1<ref name=":1" /> |- |'''వయస్సు''' |'''జీవిత దశ యొక్క సామాజిక విలువ''' |'''స్త్రీలింగ పదం''' |'''పుంలింగ పదం''' |- |< 3 |గర్భధారణ |వావా |వావా |- |3–7 |అజ్ఞానం (మాట్లాడలేని దశ) |వార్మా |వార్మా |- |7–14 |అభివృద్ధి |థాస్కి (లేదా ప'స్నా) |మఖ్తా |- |14–20 |అవివేకం (లైంగికంగా చురుకుగా ఉండే దశ) |సిపాస్ (అవివాహిత) |వైనా (అవివాహితుడు) |- |20+ |పరిపక్వత (శరీరం, మనస్సు) |వార్మి |ఖారి |- |70 |బలహీనత |పాయా |మాచు |- |90 |వృద్ధాప్యం |రుకు |రుకు |} [[:fr:Louis Baudin|లూయిస్ బాడిన్]] తన చివరి ఇంకాల పాలనలో పెరూలో దైనందిన జీవితం అనే పుస్తకంలో ప్రతి వయస్సులో పని చేయగల సామర్థ్యం ఆధారంగా మరొక వర్గీకరణను అందించారు: {| class="wikitable" |+ డైలీ లైఫ్ ఇన్ పెరూ అండర్ ది లాస్ట్ ఇంకాసు పుస్తకం నుండి ఇంకా సామ్రాజ్యంలో వయస్సు వారీగా విభజన, పేజీ 103-104<ref name=Daily>{{Cite book| last1=Baudin | first1=Luis | title=Daily Life in Peru Under the Last Incas | date=1962 | publisher=The Macmillan company | location=New York | pages=103–104 | url=https://archive.org/details/dailylifeinperubaudin/page/103/mode/2up | access-date=28 May 2025|ref=none}}</ref> |- ! వయస్సు !! నిర్వచనం |- | 0-1 సంవత్సరాలు || ఉయ్యాలలో ఉన్న శిశువు |- | 1-5 సంవత్సరాలు || ఆడుకునే పిల్లవాడు |- | 5-9 సంవత్సరాలు || నడిచే పిల్లవాడు |- | 9-12 సంవత్సరాలు || మొక్కజొన్న పొలాల నుండి పక్షులను తరిమే పిల్లవాడు |- | 12-18 సంవత్సరాలు || లామా కాపరి, చేతిపని నేర్చుకునేవాడు |- | 18-25 సంవత్సరాలు || అన్ని రకాల పనులలో తన తల్లిదండ్రులకు సహాయం చేసే వ్యక్తి |- | 25-50 || పన్ను చెల్లించే వయోజనుడు |- | 50-60 || ఇంకా కొంత పని చేయగలిగే వృద్ధుడు |- | 60+ || కేవలం సలహాలు మాత్రమే ఇవ్వగలిగే నిద్రమత్తులో ఉన్న వృద్ధుడు |} "కేవలం సలహాలు మాత్రమే ఇవ్వగలిగే నిద్రమత్తులో ఉన్న వృద్ధుడు" అనే వర్గంలో పని చేయలేని పురుషులు కూడా చేర్చబడ్డారు.<ref name=Daily /> === వివాహం === ఇంకా సామ్రాజ్యంలో, పురుషులకు, మహిళలకు వివాహ వయస్సు భిన్నంగా ఉండేది: పురుషులు సాధారణంగా 20 సంవత్సరాల వయస్సులో వివాహం చేసుకునేవారు. అయితే మహిళలు సాధారణంగా నాలుగు సంవత్సరాల ముందుగానే అంటే 16 సంవత్సరాల వయస్సులో వివాహం చేసుకునేవారు.<ref name=":0">{{Cite book| url=https://archive.org/details/incaslordsofgold00time | title=Incas: lords of gold and glory | date=1992 | publisher=Time-Life Books | isbn=0-8094-9870-7 | oclc=25371192}}</ref>సమాజంలో ఉన్నత స్థానంలో ఉన్న పురుషులకు బహుళ భార్యలు ఉండేవారు. కానీ తక్కువ స్థాయిలో ఉన్నవారు కేవలం ఒక భార్యను మాత్రమే కలిగి ఉండేవారు. <ref>Gouda, F. (2008), Colonial Encounters, Body Politics, and Flows of Desire, Journal of Women's History, 20(3), 166–180.</ref>వివాహాలు సాధారణంగా ఒకే వర్గాల మధ్య జరిగేవి, ఒక వ్యాపార ఒప్పందంలా ఉండేవి. వివాహం అయిన తర్వాత మహిళలు వంట చేయడం, ఆహారం సేకరించడం, పిల్లలు, పశువులను చూసుకోవడం వంటివి చేయాల్సి ఉండేది.<ref name=":0" /> బాలికలు, తల్లులు కూడా ప్రభుత్వ తనిఖీదారులను మెప్పించడానికి ఇంటిని క్రమబద్ధంగా ఉంచడానికి ఇంటి పనులు చేసేవారు. <ref>Gerard, K. (1997), Ancient Lives, New Moon, 4(4), 44.</ref> భార్యలు గర్భవతి అయిన తర్వాత కూడా ఈ విధులు అలాగే ఉండేవి. దానికి తోడు గర్భధారణ దేవత అయిన కనోపాకు ప్రార్థనలు చేయడం, నైవేద్యాలు సమర్పించడం అనే అదనపు బాధ్యత కూడా ఉండేది.<ref name=":0" /> వివాహాలు సాధారణంగా ప్రయోగాత్మక ప్రాతిపదికన ప్రారంభమయ్యేవి, వివాహం ఎంతకాలం కొనసాగాలనే దాని మీద పురుషులు, మహిళలు ఇద్దరికీ నిర్ణయాధికారం ఉండేది. ఒకవేళ ఆ వివాహం సరిగ్గా సాగదని పురుషుడు భావించినా లేదా మహిళ తన తల్లిదండ్రుల ఇంటికి తిరిగి వెళ్లాలనుకున్నా వివాహం ముగిసిపోయేది. వివాహం ఖరారు అయిన తర్వాత వారికి పిల్లలు లేకపోతే తప్ప విడాకులు తీసుకోవడానికి వేరే మార్గం ఉండేది కాదు.<ref name=":0" /> సామ్రాజ్యంలో మనుగడకు వివాహం చాలా కీలకం. కుటుంబ కేంద్రంలో వివాహిత జంట లేకపోతే, ఆ కుటుంబాన్ని వెనుకబడినదిగా పరిగణించేవారు. ఎందుకంటే దైనందిన జీవితం పురుషులు, స్త్రీల పనుల సమతుల్యత చుట్టూ కేంద్రీకృతమై ఉండేది. <ref name=":3">{{Cite book| url=https://archive.org/details/incasthepeopleso00tere | title=The Incas | last=D'Altroy | first=Terence N. | date=2002 | publisher=Blackwell | isbn=0-631-17677-2 | oclc=46449340|ref=none}}</ref> === లింగ పాత్రలు === [[File:The Shapa Inka and his wife traveling the Qhapaq Ñan, 1615.jpg|thumb|ఇంకా చక్రవర్తి, అతని భార్య, క్వయా, కపాక్ నాన్ మార్గంలో ప్రయాణిస్తున్నారు.]] టెరెన్స్ ఎన్. డి'ఆల్ట్రాయి వంటి కొంతమంది చరిత్రకారుల అభిప్రాయం ప్రకారం ఇంకా సమాజంలో పురుష, స్త్రీ పాత్రలు సమానంగా పరిగణించబడ్డాయి. "స్థానిక సంస్కృతులు రెండు లింగాలను ఒక సంపూర్ణమైన దానిలో పరిపూరక భాగాలుగా చూశాయి".మరో మాటలో చెప్పాలంటే ఇంకాలలో గృహ రంగంలో ఒక శ్రేణి వ్యవస్థ లేదు. గృహ రంగంలో మహిళలు నేత కార్మికులుగా గుర్తింపు పొందారు. అయితే ఈ లింగ పాత్ర వలసవాద స్పానిషు వారు ఈ రంగంలో మహిళల ఉత్పాదక నైపుణ్యాలను గుర్తించి దానిని తమ ఆర్థిక ప్రయోజనం కోసం ఉపయోగించుకునే వరకు కనిపించలేదని సూచించడానికి గణనీయమైన ఆధారాలు ఉన్నాయి. హిస్పానికు పూర్వ ఆండియను సంస్కృతిలో నేత పనులకు స్త్రీలు పురుషులు ఇద్దరూ సమానంగా సహకరించారని సూచించడానికి ఆధారాలు ఉన్నాయి.మహిళల రోజువారీ పనులలో ఇవి ఉండేవి: నూలు వడకడం, పిల్లలను చూసుకోవడం, బట్టలు నేయడం, వంట చేయడం, చిచా తయారు చేయడం, సాగు కోసం పొలాలను సిద్ధం చేయడం, విత్తనాలు నాటడం, పిల్లలను కనడం, పంట కోయడం, కలుపు తీయడం, గుల్ల తవ్వడం, పశువులను మేపడం, నీరు మోయడం.మరోవైపు పురుషులు, "కలుపు తీయడం, దున్నడం, యుద్ధంలో పాల్గొనడం, పంట కోతలో సహాయం చేయడం, కట్టెలు మోయడం, ఇళ్లు కట్టడం, లామా, అల్పాకా పశువులను మేపడం, అవసరమైనప్పుడు నూలు వడకడం, నేయడం" వంటి పనులు చేసేవారు.స్త్రీపురుషుల మధ్య ఈ సంబంధం ఒకదానికొకటి పూరకంగా ఉండేది. కావచ్చు. చూస్తున్న స్పానిషు వారు మహిళలను బానిసలలా చూస్తున్నారని భావించారు. ఎందుకంటే స్పానిషు సమాజంలో మహిళలు ఆ స్థాయిలో పని చేసేవారు కాదు. ఖచ్చితంగా పొలాల్లో పని చేసేవారు కాదు. <ref>{{Cite book| title=History of the Inca Empire: an account of the Indians' customs and their origin, together with a treatise on Inca legends, history, and social institutions | last=Cobo | first=Bernabé | date=1979 | publisher=[[University of Texas Press]] | isbn=0-292-73008-X | oclc=4933087 | url-access=registration | url=https://archive.org/details/historyofincaemp0000cobo|ref=none}}</ref> కొన్నిసార్లు మహిళలను భూమి పశువుల మందలను కలిగి ఉండటానికి అనుమతించేవారు. ఎందుకంటే వారసత్వం తల్లి, తండ్రి ఇద్దరి కుటుంబాల నుండి సంక్రమించేది. <ref>{{Cite book| title=Daily life in the Inca empire | url=https://archive.org/details/dailylifeinincae0000malp_a1y4 | first=Michael Andrew | last=Malpass | date=1996 | publisher=[[Greenwood Publishing Group | Greenwood Press]] | isbn=0-313-29390-2 | oclc=33405288|ref=none}}</ref> ఇంకా సమాజంలో బంధుత్వం సమాంతర వంశపారంపర్య పద్ధతిని అనుసరించింది. మరో మాటలో చెప్పాలంటే, స్త్రీలు స్త్రీల నుండి, పురుషులు పురుషుల నుండి వంశపారంపర్యంగా వచ్చారు. ఈ సమాంతర వంశపారంపర్య విధానం కారణంగా ఒక స్త్రీకి తన తల్లి ద్వారా భూమి ఇతర ఆస్తుల మీద హక్కు లభించేది. === విద్య === [[File:Santa Cruz Pachacuti Yamqui es.gif|thumb|ఇంకా ప్రపంచ దృక్పథం ప్రాతినిధ్యం]] ఇంకా సమాజంలో లాంఛనప్రాయ విద్యకు ప్రాప్యత కేంద్ర ఉన్నత వర్గాల పిల్లలకు కొన్ని స్థాయిల కురకలు ({{Lang|qu|హతున్}} కురకా) వారికి మాత్రమే పరిమితం చేయబడింది. వారు {{Lang|qu|అమౌటాలు}} (జ్ఞానులు) {{Lang|qu|హరవికుస్}} (కవులు) నుండి నేర్చుకోవడానికి కుస్కోలోని {{Lang|qu|యాచయ్వాసి}} (జ్ఞాన గృహం)కి హాజరయ్యేవారు. వారు భాషలు, అకౌంటింగు, ఖగోళ శాస్త్రం, యుద్ధాలు, రాజకీయ అనువర్తన వ్యూహాల గురించి నేర్చుకున్నారు. {{Lang|qu|హతున్ రునాస్}} కోసం లాంఛనప్రాయం కాని విద్య రోజువారీ జీవితంలో ఆచరణలో ఇవ్వబడింది; ఇది అయ్లు లేదా {{Lang|qu|కమాచికో}} సమావేశాలలో కూడా ఇవ్వబడింది. అక్కడ వారికి మూడు నైతిక, చట్టపరమైన సూత్రాలు బోధించబడ్డాయి: {{Lang|qu|అమా క్వెల్లా}} (సోమరిగా ఉండవద్దు), {{Lang|qu|అమా సువా}} (దొంగతనం చేయవద్దు), {{Lang|qu|అమా ల్లుల్లా}} (అబద్ధం చెప్పవద్దు). <ref>{{Cite book| title=The Incas | url=https://archive.org/details/incas0000davi | url-access=registration | last=Davies | first=Nigel | publisher=[[University Press of Colorado]] | date=1995 | pages=103–104 | isbn=978-0-87081-360-3|ref=none}}</ref> === అంత్యక్రియల ఆచారాలు === ఆధునిక పెరూ నుండి ఇప్పుడు చిలీలోని నోర్టే గ్రాండే వరకు విస్తరించి ఉన్న పొడి వాతావరణం కారణంగా ఎండిపోవడం ద్వారా సహజంగానే మమ్మీకరణ జరిగింది. ప్రాచీన ఇంకాలు తమ నాయకులు, ప్రతినిధుల పట్ల గౌరవం చూపడానికి మృతదేహాలను మమ్మీలుగా మార్చడం నేర్చుకున్నారని నమ్ముతారు. <ref>{{Cite web| last1=Heaney | first1=Christopher | title=The Fascinating Afterlife of Peru's Mummies | url=https://www.smithsonianmag.com/travel/fascinating-afterlife-perus-mummies-180956319/ | access-date=31 July 2022 | website=Smithsonian Magazine | language=en}}</ref> శరీరాన్ని భద్రపరచడానికి, మరణానంతరం ఇతరులు వారిని పూజించే అవకాశాన్ని కల్పించడానికి మమ్మీకరణ పద్ధతిని ఎంచుకున్నారు. ప్రాచీన ఇంకాలు పునర్జన్మను విశ్వసించేవారు. కాబట్టి మరణానంతర జీవితంలోకి ప్రవేశించడానికి శరీరాన్ని భద్రపరచడం చాలా ముఖ్యమైనది. <ref>{{Cite web| author1=Tom Garlinghouse | date=15 July 2020 | title=Mummification: The lost art of embalming the dead | url=https://www.livescience.com/mummification.html | access-date=31 July 2022 | website=livescience.com | language=en}}</ref> మమ్మీకరణ కేవలం రాజకుటుంబీకుల కోసం మాత్రమే కేటాయించబడినందున ఇది మరణించిన వారి విలువైన వస్తువులను శరీరంతో పాటు గౌరవప్రదమైన ప్రదేశాలలో ఉంచడం ద్వారా అధికారాన్ని కాపాడుకోవడాన్ని సూచిస్తుంది. ఈ మృతదేహాలు వేడుకల కోసం అందుబాటులో ఉండేవి ఆ వేడుకలలో వాటిని బయటకు తీసి, వాటితో పాటు ఉత్సవాలు జరిపేవారు. <ref>{{Cite web| last1=Heaney | first1=Christopher | title=The Fascinating Afterlife of Peru's Mummies | url=https://www.smithsonianmag.com/travel/fascinating-afterlife-perus-mummies-180956319/ | access-date=2 August 2022 | website=smithsonianmag.com | language=en}}</ref>ప్రాచీన ఇంకాలు వివిధ రకాల పరికరాలను ఉపయోగించి తమ మృతదేహాలను మమ్మీలుగా మార్చేవారు. [[చిచా]] మొక్కజొన్న బీరును కుళ్ళిపోవడాన్ని, శరీరం మీద బాక్టీరియా చర్యల ప్రభావాన్ని ఆలస్యం చేయడానికి ఉపయోగించారు. ఆ తర్వాత శరీరాలలో కూరగాయల పదార్థాలు, జంతువుల వెంట్రుకల వంటి సహజ పదార్థాలను నింపేవారు. వాటి ఆకారాన్ని, భంగిమలను నిలబెట్టడానికి కర్రలను ఉపయోగించారు.<ref>{{Cite journal| last=Williams | first=Emma J. | date=22 May 2018 | title=Comparing Mummification Processes: Egyptian & Inca | url=https://exarc.net/issue-2018-2/ea/comparing-mummification-processes-egyptian-inca | website=EXARC Journal | language=en | issue=EXARC Journal Issue 2018/2 | issn=2212-8956}}</ref> మమ్మీకరణ ప్రక్రియతో పాటు, ఇంకాలు తమ మృతులను వారి కొత్త జననానికి సన్నాహకంగా గర్భాన్ని పోలి ఉండే ఒక పాత్రలో పిండం స్థితిలో ఖననం చేసేవారు. మరణించిన వారి బంధువులు. ప్రియమైన వారి కోసం సంగీతం, ఆహారం, పానీయాలతో కూడిన ఒక వేడుకను నిర్వహించేవారు.<ref>{{Cite web| last=Morveli | first=Fidelus Coraza | date=14 August 2018 | title=Funeral Rites in Inca Times | url=http://cuzcoeats.com/funeral-rites-in-inca-times/ | access-date=4 August 2022 | website=cuzcoeats.com | language=en}}</ref> === ద్వంద్వత్వం === ఇంకా సమాజం ప్రాథమిక వ్యవస్థాపక సూత్రం ద్వంద్వత్వం లేదా {{Lang|qu|యానాంటిను}}. ఇది బంధుత్వ సంబంధాల మీద ఆధారపడి ఉండేది. అయ్లులు హనను లేదా హురిను, అలాసా లేదా మస్సా, ఉమా లేదా ఉర్కో, అల్లౌకా లేదా ఇచోకు అనే రెండు భాగాలుగా విభజించబడ్డాయి; ఫ్రాంక్లిను పీసు అభిప్రాయం ప్రకారం, ఈ పదాలను " మీద లేదా కింద," "కుడి లేదా ఎడమ," "పురుషుడు లేదా స్త్రీ," "లోపల లేదా బయట," "దగ్గర లేదా దూరం," "ముందు లేదా వెనుక"గా అర్థం చేసుకున్నారు. ప్రతి భాగం నిర్దిష్ట విధులు అస్పష్టంగా ఉన్నప్పటికీ ఒక నాయకుడు మరొకరికి అధీనంలో ఉండేవాడని నమోదు చేయబడింది. మరియా రోస్టు‌వోరోవ్స్క కుస్కోలో మీద సగం మరింత ముఖ్యమైనదని అయితే ఇకాలో కింది సగం ఎక్కువ ప్రాముఖ్యతను కలిగి ఉందని పేర్కొన్నారు.<ref>{{Cite book| last=Vergara | first=Teresa | chapter=Tahuantinsuyo: El mundo de los Incas | editor=Teodoro Hampe Martínez | title=Historia del Perú. Incanato y conquista | date=2000 | publisher=Lexus | isbn=9972-625-35-4}}</ref> రెండు భాగాలు పరస్పర సహకారం ద్వారా ఏకీకృతం అయ్యాయని పీస్ కూడా ఎత్తి చూపారు. కుస్కోలో, "హనను", "హురిను" వ్యతిరేకమైనవి అయినప్పటికీ {{Lang|qu|యానాంటిన్}}లోని మానవ చేతుల వలె ఒకదానికొకటి పూరకంగా ఉండేవి.<ref name="pease" /> ==మతం== [[File:Cabeza de Viracocha, Museo de América.jpg|thumb|upright|అమరుకాంచా పురావస్తు ప్రదేశం, కుస్కో నుండి లభించిన డయోరైటు విరాకోచ ఇంకా శిల్పం]] ఇంకా పురాణాలు ప్రారంభ స్పానిషు వలసవాదులు వాటిని నమోదు చేసే వరకు మౌఖికంగా ప్రసారం చేయబడ్డాయి; అయితే కొందరు మేధావులు అవి ఆండియను ముడి తాడుల రికార్డులైన క్విపుల మీద నమోదు చేయబడ్డాయని వాదిస్తున్నారు.<ref name="Urton2009">{{cite book|last=Urton|first=Gary|title=Signs of the Inka Khipu: Binary Coding in the Andean Knotted-String Records|year=2009|publisher=University of Texas Press|isbn=978-0-292-77375-2|url=https://books.google.com/books?id=koUyPlsu_VIC }}</ref> ఇంకాలు [[పునర్జన్మ]]ను విశ్వసించేవారు.<ref>{{Cite web| url=http://www.netside.net/~manomed/inca.htm | title=The Incas of Peru | access-date=15 October 2007 | archive-date=4 November 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20161104162011/http://www.netside.net/~manomed/inca.htm | url-status=live}}</ref>మరణానంతరం పరలోకానికి ప్రయాణం కష్టాలతో నిండి ఉంటుందని విశ్వసించారు. మృతుడి ఆత్మ, 'కమాక్వెను' ఒక పొడవైన మార్గంలో ప్రయాణించాల్సి ఉంటుంది. ఆ ప్రయాణంలో చీకటిలో చూడగలిగే ఒక నల్ల కుక్క సహాయం అవసరమౌతుందని విశ్వసించారు. చాలా మంది ఇంకాలు పరలోకాన్ని పూలతో నిండిన పొలాలు, మంచుతో కప్పబడిన పర్వతాలతో కూడిన భూలోక స్వర్గంలా ఊహించుకున్నారు. ఇంకాలకు తాము కాలిపోవడం వల్ల చనిపోకూడదని లేదా మరణించిన వారి శరీరాన్ని దహనం చేయకూడదని ముఖ్యంగా భావించారు. దహనం చేయడం వలన వారి ప్రాణశక్తి అదృశ్యమై, పరలోకానికి వారి ప్రయాణానికి ముప్పు వాటిల్లుతుందని వారు నమ్మేవారు. ఇంకా ఉన్నత వర్గాల వారు పుర్రె ఆకారాన్ని మార్చే పద్ధతిని ఆచరించేవారు.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=bBHrWwtr_pYC|title=Machu Picchu: Unveiling the Mystery of the Incas|last1=Burger|first1=Richard L.|last2=Salazar|first2=Lucy C.|publisher=Yale University Press|year=2004|isbn=978-0-300-09763-4|page=4}}</ref> వారు నవజాత శిశువుల మెత్తటి పుర్రెలకు గట్టి గుడ్డ పట్టీలను చుట్టి, వాటిని శంఖాకారంలోకి మార్చేవారు. తద్వారా ఉన్నత వర్గాలను ఇతర సామాజిక వర్గాల నుండి వేరుగా గుర్తించేవారు. ఇంకాలు మానవ బలులు ఇచ్చేవారు. 1527లో ఇంకా పాలకుడు హుయానా కాపాకు మరణించినప్పుడు ఏకంగా 4,000 మంది సేవకులు, ఆస్థాన అధికారులు, ఇష్టమైనవారు, ఉపపత్నులను చంపారు.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=vaGAAAAAMAAJ|title=Human Sacrifice: In History and Today|last=Davies|first=Nigel|publisher=Morrow|year=1981|isbn=978-0-688-03755-0|pages=261–262}}</ref>సపా ఇంకా మరణం లేదా కరువు వంటి ముఖ్యమైన సంఘటనల సమయంలో ఇంకాలు పిల్లలను బలి ఇచ్చేవారు.<ref>{{Citation | edition=1 | title=Curing Incas: Andean Lifeways and the Pre-Hispanic Imperial Dead | url=https://academic.oup.com/book/46629/chapter/410059398 | publisher=Oxford University PressNew York | website=Empires of the Dead | date=2023-09-28 | access-date=2025-12-02 | isbn=978-0-19-754255-2 | pages=13–30 | doi=10.1093/oso/9780197542552.003.0002 | language=en | first=Christopher | last=Heaney | doi-access=free}}</ref> ఈ బలులను 'కపాకోచా' లేదా 'ఖపాకు హుచా' అని పిలిచేవారు.<ref>{{Cite journal| last=Reinhard | first=Johan | title=A 6,700 metros niños incas sacrificados quedaron congelados en el tiempo | website=[[National Geographic (magazine) | National Geographic, Spanish version]] | pages=36–55 | date=November 1999}}</ref> ఇంకాలు బహుదేవతారాధకులు, వారు అనేక దేవతలను పూజించేవారు. వీటిలో వీరు ఉన్నారు: * విరాకోచా (విరాకుచా) (పచాకామాకు లేదా పచా కమాకు అని కూడా పిలుస్తారు) – అన్ని జీవులను సృష్టించాడు * అపు ఇల్లాపు – వర్షపు దేవుడు, వర్షం అవసరమైనప్పుడు ఆయనకు ప్రార్థనలు చేస్తారు * అయరు కాచి – కోపిష్టి దేవుడు, భూకంపాలకు కారణమవుతాడు * ఇల్లాపా – మెరుపు ఉరుముల దేవత (యాకుమామా, నీటి దేవత కూడా) * ఇంటి – సూర్య దేవుడు పవిత్రమైన కుస్కో నగరం సంరక్షక దేవత (సూర్యుని నివాసం) * కుయ్చి – ఇంద్రధనస్సు దేవుడు, సంతానోత్పత్తితో సంబంధం ఉన్నవాడు * మామా కిలా – అంటే "చంద్రుని తల్లి", ఇంటి భార్య * మామా ఓక్లో (మామా ఉక్లు) – ప్రజలను నాగరికులను చేయడానికి జ్ఞానాన్ని సృష్టించింది, మహిళలకు బట్టలు నేయడం, ఇళ్లు కట్టడం నేర్పింది * మాంకో కాపాక్ (మాంకు ఖపాకు) – తన ధైర్యానికి ప్రసిద్ధి చెందినవాడు. ఇంకాల మొదటి రాజు కావడానికి భూమికి పంపబడ్డాడు. ప్రజలకు మొక్కలు ఎలా పెంచాలో, ఆయుధాలు ఎలా తయారు చేయాలో, కలిసి ఎలా పనిచేయాలో, వనరులను ఎలా పంచుకోవాలో, ఇతర దేవతలను ఎలా పూజించాలో నేర్పించాడు * పచామామా – భూమి దేవతం విరాకోచా భార్య. ప్రజలు ఆమెకు కోకా ఆకులు, బీరును నైవేద్యంగా ఇచ్చి, ముఖ్యమైన వ్యవసాయ సందర్భాలలో ఆమెకు ప్రార్థనలు చేస్తారు * కుచామామా – అంటే "సరస్సు తల్లి", సముద్ర దేవతను సూచిస్తుంది. * సచామామా – అంటే "చెట్టు తల్లి", రెండు తలల పాముగా చిత్రీకరించబడింది. * యాకుమామా – అంటే "నీటి తల్లి", ఒక పాముగా చిత్రీకరించబడింది. ఆమె భూమికి వచ్చినప్పుడు ఒక గొప్ప నదిగా రూపాంతరం చెందింది (ఇల్లాపా కూడా). ఇంకా పురాణాల ప్రకారం, విరాకోచాచే సృష్టించబడిన మూడు విభిన్న లోకాలు ఉన్నాయి: * హనను పచా (పై లోకం, స్వర్గలోకం లేదా భూమికి అతీతమైనది): ఇది పుణ్యాత్ముల కోసం కేటాయించబడింది. ఇక్కడ దేవతలు నివసించేవారు. వెంట్రుకలతో చేసిన వంతెన ద్వారా మాత్రమే దీనిని చేరుకోవడం సాధ్యమయ్యేది. దీనికి కాండరు పక్షి ప్రతీకగా ఉండేది. * కే పచా (వర్తమాన, ఇక్కడి లోకం): మానవులు నివసించే భూలోకం దీనికి ప్యూమా ప్రతీక. * ఉకు పచా (దిగువ లోకం లేదా మృతుల లోకం): మరణించిన వారితో, భూమి ఉపరితలం క్రింద ఉన్న ప్రతిదానితో కూడిన ఈ లోకాన్ని సుపాయి పరిపాలించేవాడు. దీనికి సర్పం ప్రతీకగా ఉండేది. == ఆర్థిక వ్యవస్థ == [[File:Trabajo-inca8.jpg|thumb|upright|ఫెలిపే గువామను పోమా డి అయాలా రచించిన ''ఎల్ ప్రైమెరు నుయెవా కొరోనికా వై బ్యూన్ గోబియెర్నో'' (సుమారు 1615)లో ''చాకి తక్లా'' (ఆండియన్ పాద నాగలి)ని ఉపయోగిస్తున్న ఇంకా రైతుల చిత్రం.]] ఇంకా సామ్రాజ్యం కేంద్రీకృత ప్రణాళికను అమలు చేసింది. ఇంకా సామ్రాజ్యంలో ఉన్న తీరప్రాంత రాజ్యాలు బయటి ప్రాంతాలతో క్రమం తప్పకుండా వ్యాపారం చేసేవి. అయినప్పటికీ అవి గణనీయమైన అంతర్గత మార్కెటు ఆర్థిక వ్యవస్థను నిర్వహించలేదు. ఉత్తర తీరంలో పరస్పర మార్పిడి ఆచారం లేని చోట, గొడ్డలి-నాణేలు ఉపయోగించబడ్డాయి.<ref>{{Cite book| last=Rostworowski | first=María | title=History of the Inca Realm | url=https://archive.org/details/historyofincarea0000rost | publisher=[[Cambridge University Press]] | date=1999 | language=en | translator-last=B. Iceland | translator-first=Harry}}</ref> బహుశా ప్రాంతీయ ''మిండాలే'' వ్యాపార వర్గం ద్వారా వ్యాపారాలు జరిగాయి.<ref>{{Cite journal| last=Salomon | first=Frank | date=1 January 1987 | title=A North Andean Status Trader Complex under Inka Rule | url=https://archive.org/details/sim_ethnohistory_winter-1987_34_1/page/n66 | jstor=482266 | website=Ethnohistory | volume=34 | issue=1 | pages=63–77 | doi=10.2307/482266}}</ref> సామ్రాజ్యంలోని చాలా కుటుంబాలు సాంప్రదాయ ఆర్థిక వ్యవస్థలో జీవించాయి. దీనిలో కుటుంబాలు సాధారణంగా మిటా వెట్టిచాకిరీ రూపంలో పన్నులు చెల్లించాల్సి వచ్చేది. సైనిక బాధ్యతలను కూడా నిర్వర్తించాల్సి ఉండేది.<ref>Earls, J. The Character of Inca and Andean Agriculture. pp. 1–29</ref> అయితే కొన్ని ప్రాంతాలలో వస్తు మార్పిడి (లేదా ''ట్రూకు'') కూడా ఉండేది.{{sfn|Moseley|2001|p=44}} దీనికి ప్రతిఫలంగా రాజ్యం భద్రతను, కష్టకాలంలో అత్యవసర వనరుల సరఫరా ద్వారా ఆహారాన్ని, ఉత్పాదకతను పెంచడానికి వ్యవసాయ ప్రాజెక్టులను (ఉదా. కాలువలు తవ్వించడం, మెట్ల సాగు), ఇంకా అధికారులు తమ ప్రజల కోసం అప్పుడప్పుడు విందులను అందించేవారు. రాజ్యం శ్రమను పొందడానికి మిట్'అను ఉపయోగించినప్పటికీ, వ్యక్తిగత గ్రామాలలో ప్రీ-ఇంకా కాలం నాటి మింక్'అ అని పిలువబడే ఒక సామూహిక పని వ్యవస్థ ఉండేది. ఈ వ్యవస్థ నేటికీ మింక్'అ లేదా ఫాయెనా అనే పేర్లతో కొనసాగుతోంది. ఆర్థిక వ్యవస్థ, వనరులను పొందడంలో పర్యావరణ పరస్పర పూరక వ్యవస్థ అయిన వర్టికలు ఆర్కిపెలాగో భౌతిక పునాదులు 'అయ్ని' లేదా పరస్పర మార్పిడి అనే సాంస్కృతిక పునాది మీద ఆధారపడి ఉంది. <ref name=":02">{{Cite book| last=Maffie | first=James | url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/book/10.1002/9781444314847 | title=A Companion to Latin American Philosophy | date=2009-12-04 | publisher=Wiley | isbn=978-1-4051-7979-9 | editor-last=Nuccetelli | editor-first=Susana | edition=1 | language=en | chapter=Pre-Columbian Philosophies | doi=10.1002/9781444314847 | editor-last2=Schutte | editor-first2=Ofelia | editor-last3=Bueno | editor-first3=Otávio | editor-link3=Otávio Bueno}}</ref><ref>{{Citation | last1=Newitz | first1=Annalee | author-link1=Annalee Newitz | title=The greatest mystery of the Inca Empire was its strange economy | publisher=[[io9]] | date=3 January 2012 | url=http://io9.com/5872764/the-greatest-mystery-of-the-inca-empire-was-its-strange-economy | access-date=4 January 2012 | archive-date=10 December 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151210173914/http://io9.com/5872764/the-greatest-mystery-of-the-inca-empire-was-its-strange-economy | url-status=dead}}</ref> === వ్యవసాయం === [[File:Pisac, Cuzco, Perú, 2015-07-31, DD 99.JPG|thumb|కుజ్కోలోని పిసాక్ సమీపంలో, ఇంకాల పవిత్ర లోయలో ఉన్న అండెనెసు (మెట్ల సాగు).]] తవంతీన్సుయులో పశుపోషణ తర్వాత వ్యవసాయం ప్రధాన ఆర్థిక కార్యకలాపంగా ఉండేది. ఇది పూర్వీకుల జ్ఞానం మీద ఆధారపడిన వ్యవసాయ సాంకేతికతతో కూడిన మిశ్రమ ఆర్థిక వ్యవస్థ. ఈ సాంకేతికతలో ''అండెనెసు'' (మెట్ల సాగు), {{Lang|qu|వాచాక్}} (లోతైన పొలాలు), {{Lang|qu|వార్ వార్}} (ఎత్తైన పొలాలు), ''కుచా'' (కృత్రిమ సరస్సులు) వంటివి ఉన్నాయి; ''చాకిటాక్లా'' {{Lang|qu|రౌకానా}} వంటి సాగు పనిముట్లను మెరుగుపరచడం కూడా ఇందులో భాగం.<ref name ="hernandez">{{Cite book| last=Hernández | first=Francisco | title=Los Incas y el poder de sus ancestros | date=2012 | publisher=Fondo Editorial de la PUCP}}</ref> 200 కంటే ఎక్కువ జాతులు, 5000 విభిన్న రకాలతో బంగాళాదుంప ప్రధాన ఆహారంగా ఉండేది. అయితే మొక్కజొన్న కోకా పవిత్రమైన మొక్కలుగా పరిగణించబడ్డాయి.<ref>{{Cite book| editor=Graves, C. | title=La papa: tesoro de los andes: de la agricultura a la cultura | date=2000 | publisher=International Potato Center | url=https://cipotato.org/wp-content/uploads/2014/05/la_papa_tesoro_de_los_andess.pdf}}</ref> వారు మొరాయి (కుజ్కో), కాస్ట్రోవిర్రేయినా (హువాంకావెలికా), కరానియా (యాయోసు) వంటి వ్యవసాయ జీవశాస్త్ర ప్రయోగా కేంద్రాలను కూడా నిర్మించారు. ఇక్కడ వృత్తాకార మెట్ల సాగు పద్ధతిలో సామ్రాజ్యం నలుమూలల నుండి తెచ్చిన ఉత్పత్తులను పునరుత్పత్తి చేసేవారు.<ref name="hernandez" /> === పశుపోషణ === [[File:Lama3.jpg|thumb|తవంతీన్సుయులో ఒంటె జాతి జంతువులు ఒక కీలక వనరుగా ఉండేవి. ఇంకా రాజ్యం ఈ జంతువుల నుండి మాంసం, పీచు రెండింటి సరఫరాను నిర్ధారించింది.]] హిస్పానికు పూర్వ ఆండీసు‌లో ఒంటె జాతి జంతువులు ఆర్థిక వ్యవస్థలో కీలక పాత్ర పోషించాయి. పెంపుడు జాతులైన లామా, అల్పాకాను పెద్ద మందలుగా పెంచి ఇంకా ఉత్పత్తి వ్యవస్థలో వివిధ ప్రయోజనాల కోసం ఉపయోగించారు. <ref>{{Cite journal| last=Marín | first=Juan | title=Sistemática, taxonomía y domesticación de alpacas y llamas: nueva evidencia cromosómica y molecular | website=Revista Chilena de Historia Natural | date=2007 | volume=80 | pages=121–140 | language=es | issue=2 | doi=10.4067/S0716-078X2007000200001 | doi-access=free | hdl=10533/178784 | hdl-access=free }}</ref> అదనంగా, వికున్యా, గ్వానాకో అనే రెండు అడవి ఒంటె జాతులను కూడా ఉపయోగించుకున్నారు. వికున్యాలను సామూహిక వేట (చాకోసు) ద్వారా వేటాడి, రాళ్లు, కత్తులు, లోహపు గొడ్డళ్ల వంటి పనిముట్లతో వాటి బొచ్చును కత్తిరించి ఆ తరువాత వాటి జనాభాను కాపాడటానికి తిరిగి వదిలివేశారు. గ్వానాకోలను వాటి అత్యంత విలువైన మాంసం కోసం వేటాడారు. చారిత్రక గ్రంథాల ప్రకారం, అన్ని ఒంటె జాతి జంతువుల మాంసం తినబడింది. కానీ వధ మీద ఆంక్షల కారణంగా దాని వినియోగం ఒక విలాసవంతమైనదిగా పరిగణించబడింది. బహుశా సైన్యానికి లేదా బలిచ్చిన జంతువులను విస్తృతంగా పంపిణీ చేసే ఉత్సవాల సమయంలో తాజా మాంసం అందుబాటులో ఉండేది. వలసవాద కాలంలో ప్రవేశపెట్టబడిన స్పానిషు జంతువులు భారీ సంఖ్యలో ఉండటం, వాటి మేత అలవాట్ల కారణంగా పచ్చిక బయళ్ళు తగ్గిపోయాయి లేదా నాశనమయ్యాయి. ఇది ఆండియను పర్యావరణాన్ని గణనీయంగా మార్చివేసింది. <ref>{{Cite book| last=Rostworowski | first=María | url=http://incas.perucultural.org.pe/hisasp4a.htm | title=Historia del Tahuantinsuyo | publisher=Instituto de Estudios Peruanos | date=1995 | language=es | archive-url=https://web.archive.org/web/20090202133506/http://incas.perucultural.org.pe/hisasp4a.htm | archive-date=2 February 2009}}</ref> == ప్రభుత్వం == === నమ్మకాలు === [[File:José Bernardo de Tagle Inti.svg|thumb|upright|పెరూకు చెందిన జోసు బెర్నార్డో డి టాగ్లే చిత్రించిన విధంగా ఇంటి]] ఎగువ కుస్కోకు అధిపతి అయిన సపా ఇంకా, దైవ స్వరూపంగా భావించబడ్డాడు. వాస్తవానికి రాజ్య మతానికి అధిపతిగా ఉండేవాడు. దిగువ కుస్కోకు అధిపతి అయిన ''విల్లాకు ఉము'' (లేదా ప్రధాన పూజారి), చక్రవర్తి తర్వాత రెండవ స్థానంలో ఉండేవాడు. <ref name=":5">{{Cite book| last=Espinoza | first=Waldemar | title=Los Incas | publisher=Amaru Editores | date=1997 | edition=3 | page=297 | language=es | trans-title=The Incas}}</ref> స్థానిక మత సంప్రదాయాలు కొనసాగాయి. తీరప్రాంతంలోని పచాకామాకు వద్ద ఉన్న దేవాలయం వంటి కొన్ని సందర్భాలలో వాటిని అధికారికంగా పూజించేవారు. <ref name=":5" /> పచాకుటి తరువాత, సపా ఇంకా ఇంటి నుండి తమ వంశం వచ్చిందని చెప్పుకున్నారు. వారు సామ్రాజ్య రక్తానికి అధిక విలువ ఇచ్చేవారు; సామ్రాజ్యం ముగిసే నాటికి అన్నదమ్ములు అక్కాచెల్లెళ్లను వివాహం చేసుకోవడం సర్వసాధారణమైంది. ఆయన "సూర్యుని కుమారుడు", ఆయన ప్రజలు ''ఇంటిపు చురిను'', లేదా "సూర్యుని పిల్లలు", ఆయన పరిపాలన హక్కు, జయించాలనే లక్ష్యం రెండూ ఆయన పవిత్ర పూర్వీకుడి నుండి ఉద్భవించాయి. సపా ఇంకా సైద్ధాంతికంగా ముఖ్యమైన పండుగలకు కూడా అధ్యక్షత వహించేవాడు. ముఖ్యంగా ''ఇంటి రాయ్మి'' లేదా "సూర్య పండుగ" సమయంలో ఇది జూన్ అయనాంతం నాడు ప్రారంభమై, తొమ్మిది రోజుల తర్వాత ఇంకా చక్రవర్తి పాదాల నాగలితో భూమిని దున్నే ఆచారంతో ముగిసేది. ఈ పండుగకు సైనికులు, మమ్మీలుగా మార్చబడిన పాలకులు, ప్రభువులు, మతాధికారులు, కుస్కో సాధారణ ప్రజలు హాజరయ్యేవారు. అంతేకాకుండా, కుస్కో విశ్వోద్భవ శాస్త్రపరంగా కేంద్రంగా పరిగణించబడింది. ఎందుకంటే అది ''హువాకాసుతో'' నిండి ఉంది. నాలుగు భాగాలకు భౌగోళిక కేంద్రంగా ''సెక్వి'' రేఖలను ప్రసరింపజేసింది; ఇంకా గార్సిలాసో డి లా వేగా దీనిని "విశ్వం, నాభి" అని పిలిచాడు.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=J6pGAAAAMAAJ|title=An Introduction to American Archaeology: South America|last=Willey|first=Gordon R.|publisher=Prentice Hall|year=1966|pages=173–175}}</ref>{{sfn|D'Altroy|2003|pp=86–89, 111, 154–55}}{{sfn|Moseley|2001|pp=81–85}}{{sfn|McEwan|2006|pp=138–139}} === సామ్రాజ్య వ్యవస్థ === ఇంకా సామ్రాజ్యం ఒక వికేంద్రీకృత ప్రభుత్వంగా ఉండేది. దీనిలో ఇంకా చక్రవర్తి అధిపతిగా ఒక కేంద్ర ప్రభుత్వం, నాలుగు ప్రాంతీయ విభాగాలు, లేదా 'సుయు' ఉండేవి: * చిన్‌చాయ్ సుయు (వాయవ్యం) * ఆంటి సుయు (ఈశాన్యం) * కుంటి సుయు (నైరుతి) * క్విల్లా సుయు (ఆగ్నేయం) ఈ నాలుగు విభాగాల మూలలు కేంద్రమైన కుస్కో వద్ద కలిసేవి. ఈ 'సుయు'లు సామ్రాజ్యం తన గరిష్ట ప్రాదేశిక విస్తీర్ణానికి చేరుకోవడానికి ముందు పచాకుటి పాలనలో సుమారు 1460లో సృష్టించబడి ఉండవచ్చు. 'సుయు'లు స్థాపించబడిన సమయంలో అవి సుమారుగా సమాన పరిమాణంలో ఉండేవి. ఆండీసు పర్వతాల వెంబడి సామ్రాజ్యం ఉత్తరం దక్షిణానికి విస్తరించినప్పుడు మాత్రమే వాటి నిష్పత్తులు మారాయి. {{sfn|Steward|1946|p=262}} కుస్కో నగరం బహుశా 'వమాని' లేదా ప్రావిన్సు‌గా నిర్వహించబడలేదు. బదులుగా ఇది బహుశా వాషింగ్టను డి.సి. లేదా మెక్సికో సిటీ వంటి ఆధునిక సమాఖ్య జిల్లాను పోలి ఉండేది. ఈ నగరం నాలుగు 'సుయు'ల కేంద్రంలో ఉంది. రాజకీయ, మతపరమైన అత్యున్నత కేంద్రంగా పనిచేసింది. కుస్కో నగరం ప్రాథమికంగా సాపా ఇంకా, ఆయన బంధువులు, రాజ 'పనాకా' వంశాలచే పరిపాలించబడినప్పటికీ, ప్రతి 'సుయు' ఒక 'అపు'చే పరిపాలించబడింది. 'అపు' అనేది ఉన్నత హోదా ఉన్న పురుషులకు, పూజనీయమైన పర్వతాలకు ఉపయోగించే ఒక గౌరవ పదం. కుస్కో జిల్లాగా, నాలుగు 'సుయు'లు పరిపాలనా ప్రాంతాలుగా ఉన్నత 'హనను', దిగువ 'హురిను' విభాగాలుగా వర్గీకరించబడ్డాయి. ఇంకాలకు వ్రాతపూర్వక రికార్డులు లేనందున దానిలోని 'వమాని'ల జాబితాను సమగ్రంగా ఇవ్వడం అసాధ్యం. అయితే వలసవాద రికార్డులు పాక్షిక జాబితాను పునర్నిర్మించడానికి మనకు వీలు కల్పిస్తాయి. బహుశా 86 కంటే ఎక్కువ 'వమాని'లు ఉండేవి. వాటిలో 48 కంటే ఎక్కువ ఉన్నత ప్రాంతాలలో, 38 కంటే ఎక్కువ తీరప్రాంతంలో ఉండేవి. {{sfn|Steward|1946|pp=185–192}}{{sfn|D'Altroy|2003|pp=42–43, 86–89}}{{sfn|McEwan|2006|pp=113–114}} ==== సుయు ==== [[File:Inca Empire South America.png|thumb|upright|సామ్రాజ్యం యొక్క నాలుగు 'సుయులు' లేదా భాగాలు]] అత్యంత జనసాంద్రత కలిగినది 'సుయు' చిన్‌చాయి‌సుయు. పూర్వపు చిమూ సామ్రాజ్యంలో ఉత్తర ఆండీసు‌లో ఎక్కువ భాగం ఉంది. దాని గరిష్ట విస్తరణలో ఇది ప్రస్తుతం ఈక్వెడారు, కొలంబియాలో ఉన్న చాలా ప్రాంతాల గుండా విస్తరించి ఉంది. విస్తీర్ణం ప్రకారం అతిపెద్దది 'సుయు' కుల్లాసుయు. దీనికి ఐమారా మాట్లాడే కుల్లా ప్రజలు పేరు పెట్టారు. ఇది ప్రస్తుతం బొలీవియాలోని అల్టిప్లానో, దక్షిణ ఆండీసు‌లో ఎక్కువ భాగం ఉంది. ప్రస్తుతం అర్జెంటీనా వరకు, ఆధునిక మధ్య చిలీ లోని మైపో లేదా మౌలే నది వరకు దక్షిణాన విస్తరించి ఉంది.<ref>{{cite book|title=La frontera del estado Inca|last1=Dillehay|first1=T.|last2=Gordon|first2=A.|publisher=Editorial Abya Yala|year=1998|isbn=978-9978-04-977-8|editor1-last=Dillehay|editor1-first=Tom|chapter=La actividad prehispánica y su influencia en la Araucanía|editor2-last=Netherly|editor2-first=Patricia|chapter-url=https://books.google.com/books?id=F9UuVyGcZ7MC}}</ref>చరిత్రకారుడు జోసు బెంగోవా చిలీలో ఇంకాల ప్రముఖ స్థావరం బహుశా క్విల్లోటా అయి ఉంటుందని పేర్కొన్నారు.{{sfn|Vergara|2000|pp=37–38}} రెండవ అతి చిన్న 'సుయు' అయిన యాంటిసుయు, కుస్కోకు వాయవ్యంగా ఎత్తైన ఆండీసు‌లో ఉంది. దాని పేరే "ఆండీసు" అనే పదానికి మూలం.{{sfn|D'Altroy|2003|p=87}} కుంటిసుయు అనేది ఆధునిక పెరూ దక్షిణ తీరం వెంబడి ఉన్న అతి చిన్న 'సుయు', ఇది కుస్కో వైపు పర్వత ప్రాంతాలలోకి విస్తరించి ఉంది.{{sfn|D'Altroy|2003|pp=87–88}} === చట్టాలు === ఇంకా రాజ్యానికి ప్రత్యేక న్యాయవ్యవస్థ గానీ లేదా క్రోడీకరించిన చట్టాలు గానీ లేవు. ఆచారాలు, అంచనాలు, సాంప్రదాయ స్థానిక అధికార హోదాలు ప్రవర్తనను నియంత్రించాయి. రాజ్యానికి చట్టపరమైన అధికారం ఉండేది. అది 'తుకుయి రికుకు' (అక్షరాలా: అందరినీ చూసేవాడు) లేదా ఇన్‌స్పెక్టర్ల ద్వారా అమలు చేయబడింది. అత్యున్నత ఇన్‌స్పెక్టరు సాధారణంగా సపా ఇంకాకు రక్త సంబంధీకుడిని నియమించేవారు. ఆయన సంప్రదాయ సోపానక్రమానికి అతీతంగా స్వతంత్రంగా వ్యవహరించేవాడు. తద్వారా సపా ఇంకాకు అధికార యంత్రాంగ ప్రభావం లేని దృక్కోణాన్ని అందించేవాడు.{{sfn|D'Altroy|2003|pp=235–236}} ఇంకాల ప్రవర్తనను నియంత్రించే మూడు నైతిక సూత్రాలు ఉండేవి: * 'అమా సువా': దొంగతనం చేయవద్దు * 'అమా ల్లుల్లా': అబద్ధం చెప్పవద్దు * 'అమా క్వెల్లా': సోమరిగా ఉండవద్దు === పరిపాలన === ఇంకా ప్రభుత్వ నిర్మాణం, ప్రభుత్వ పదవుల కచ్చితమైన విధులు బాధ్యతల వంటి విషయాల గురించి వలసవాద మూలాలు పూర్తిగా స్పష్టంగా లేవు లేదా ఏకీభవించడం లేదు. కానీ ప్రాథమిక నిర్మాణాన్ని స్థూలంగా వివరించవచ్చు. అగ్రస్థానంలో 'సాపా ఇంకా' ఉండేవారు. ఆయన అధికారానికి చిహ్నంగా మస్కాయపాచా ధరించేవారు.<ref>{{Cite book| last=Baudin | first=Louis | title=Daily Life in Peru under the Last of the Incas | date=1961 | publisher=[[Macmillan Publishers | Macmillan]]}}</ref> దాని క్రింద 'విల్లాు్ ఉము' ఉండేవారు. అక్షరాలా "వివరించే పూజారి" అంటే సూర్య భగవానుడి ప్రధాన పూజారి.{{sfn|D'Altroy|2003|p=99}} అయితే 'సాపా ఇంకా' క్రింద 'ఇంకాపు రాంటిను' కూడా ఉండేవారు. ఆయన 'సాపా ఇంకా'కు నమ్మకస్తుడు. సహాయకుడు బహుశా ప్రధానమంత్రికి సమానమైన హోదాలో ఉండేవారు.<ref>{{Cite journal| first=R. T. | last=Zuidema | title=Hierarchy and Space in Incaic Social Organization | website=Ethnohistory | volume=30 | issue=2 | date=Spring 1983 | pages=49–75 | doi=10.2307/481241 | jstor=481241}}</ref> టోపా ఇంకా యుపాంక్వి కాలం నుండి, ఒక "రాజ్య మండలి" 16 మంది ప్రభువులతో కూడి ఉండేది: 'హనను' కుస్కో నుండి 2; 'హురిను' కుస్కో నుండి 2; చించాయ్సుయు నుండి 4; కుంటిసుయు నుండి 2; కొల్లాసుయు నుండి 4; ఆంటిసుయు నుండి 2. ఈ ప్రాతినిధ్య కేటాయింపు సామ్రాజ్యం 'హనను' 'హురిను' విభాగాలను, కుస్కో లోపల క్వార్టర్లలో ('హనను సుయు', 'హురిను సుయు') సమతుల్యం చేసింది.{{sfn|Zuidema|1983|p=48}} ప్రాంతీయ అధికార యంత్రాంగం ప్రభుత్వం చాలా విభిన్నంగా ఉన్నప్పటికీ ప్రాథమిక సంస్థ దశాంశ పద్ధతిలో ఉండేది. పన్ను చెల్లింపుదారులు – ఒక నిర్దిష్ట వయస్సు పరిధిలోని పురుష కుటుంబ పెద్దలు – మిటా సేవలో భాగంగా రాజ్యానికి వెన్నెముకగా పనిచేసే వెట్టిచాకిరీ విభాగాలలో (ఇవి తరచుగా సైనిక విభాగాలుగా కూడా పనిచేసేవి) వ్యవస్థీకరించబడ్డారు. 100 కంటే ఎక్కువ పన్ను చెల్లింపుదారులు ఉన్న ప్రతి విభాగానికి ఒక 'కురకా' అధిపతిగా ఉండేవాడు. అయితే చిన్న విభాగాలకు తక్కువ స్థాయి. వంశపారంపర్యం కాని హోదా కలిగిన 'కమాయుకు' అధిపతిగా ఉండేవాడు. అయితే 'కురకా' హోదా వంశపారంపర్యమైనది. సాధారణంగా జీవితాంతం కొనసాగేది అయినప్పటికీ సోపానక్రమంలో ఉన్న ఉన్నతాధికారుల అధికారాలను బట్టి ఆ సోపానక్రమంలో 'కురకా' స్థానం మారే అవకాశం ఉండేది; ఒక 'వరంకా కురకా' ఒక 'పచాకా కురకా'ను ఆ పదవికి నియమించగలడు. అంతేకాకుండా ప్రతి దశాంశ స్థాయిలో ఒక 'కురకా' దిగువ స్థాయిలో ఉన్న తొమ్మిది సమూహాలలో ఒకదానికి అధిపతిగా కూడా పనిచేయగలడు. తద్వారా ఒక 'పచాకా కురకా' ఒక 'వరంకా కురకా'గా కూడా ఉండవచ్చు. అంటే ఆయన 100 మంది పన్ను చెల్లింపుదారుల ఒక విభాగానికి నేరుగా బాధ్యత వహించడంతో పాటు, అలాంటి మరో తొమ్మిది విభాగాలకు పరోక్షంగా బాధ్యత వహించేవాడు. {| class="wikitable" |- ! కురక ఇన్ ఛార్జ్{{sfn|జూలియన్|1982|p=123}}{{sfn|D'Altroy|2003|p=233}} !! పన్ను చెల్లింపుదారుల సంఖ్య |- | ''హును కురక'' || 10,000 |- | ''పిచ్కవారంక కురక'' || 5,000ప్ |- | ''వారంక కురక'' || 1,000 |- | ''పిచ్కపచక కురక'' || 500 |- | ''పచ్చక కురక'' || 100 |- | ''పిచ్చచుంక కమయుక్'' || 50 |- | ''చుంకా కామయుక్'' || 10 |} == సంస్కృతి == === స్మారక కట్టడాల వాస్తుశిల్పం === {{Quote box |width = 25em |quote = ఇది చాలా అందంగా ఉందని, ఇందులో చాలా చక్కని భవనాలు ఉన్నాయని మేము మీ మహారాజుకు హామీ ఇవ్వగలము, అవి స్పెయిన్‌లో కూడా చెప్పుకోదగినవిగా ఉండేవి. |source = ఫ్రాన్సిస్కో పిజారో |quoted = 1 }} ఇంకా కళలలో వాస్తుశిల్పం అత్యంత ముఖ్యమైనది, వస్త్రాలు కూడా వాస్తుశిల్ప నమూనాలను ప్రతిబింబిస్తాయి. దీనికి అత్యంత ముఖ్యమైన ఉదాహరణ [[మాచు పిచ్చు]], దీనిని ఇంకా ఇంజనీర్లు నిర్మించారు. ప్రధాన ఇంకా నిర్మాణాలు రాతి దిమ్మలతో నిర్మించబడ్డాయి. అవి ఒకదానితో ఒకటి ఎంత చక్కగా అమరిపోయాయంటే ఆ రాళ్ల మధ్యలో కత్తిని కూడా దూర్చలేము. ఈ నిర్మాణాలను నిలబెట్టడానికి ఎలాంటి సున్నపు గార ఉపయోగించకపోయినప్పటికీ ఇవి శతాబ్దాలుగా నిలిచి ఉన్నాయి. ఈ ప్రక్రియను మొదట దక్షిణాన [[టిటికాకా సరస్సు]] వద్ద ఉన్న పుకారా (క్రీ.పూ. 300–క్రీ.శ. 300) ప్రజలు పెద్ద ఎత్తున ఉపయోగించారు. తరువాత ఇప్పుడు బొలీవియాలో ఉన్న టివానాకు నగరం (క్రీ.శ. 400–1100)లో ఉపయోగించారు. రాళ్లను ఒకదాని మీద ఒకటి పదేపదే దించి కింద ఉన్న రాయి మీద దుమ్ము ఎక్కడైతే నొక్కుకుపోయిందో ఆ భాగాలను చెక్కి, అవి సరిగ్గా సరిపోయేలా రూపొందించారు. ఈ గట్టి అమరిక, కింద రాళ్ల మీద ఉన్న పుటాకార ఆకారం, భూకంపాలు, అగ్నిపర్వత కార్యకలాపాల నిరంతర సవాలు ఉన్నప్పటికీ వాటిని అసాధారణంగా స్థిరంగా ఉంచాయి. === ట్యూనికు‌లు === [[File:Tupa-inca-tunic.png|thumb|left|ఉన్నత శ్రేణి ఇంకా వ్యక్తి ధరించిన ట్యూనిక్, వికున్యా ఉన్ని, పత్తితో తయారు చేయబడింది (1450–1540), వాషింగ్టను‌లోని డంబార్టను ఓక్స్ రీసెర్చి లైబ్రరీ అండ్ కలెక్షనులో భద్రపరచబడింది. <ref>{{Cite web| url=http://museum.doaks.org/objects-1/info/23071 | title=All T'oqapu Tunic | website=[[Dumbarton Oaks | Dumbarton Oaks Research Library and Collection]]}}</ref>]] ట్యూనికు‌లను నైపుణ్యం కలిగిన ఇంకా వస్త్ర తయారీదారులు వెచ్చని దుస్తులుగా సృష్టించారు. కానీ అవి సాంస్కృతిక, రాజకీయ హోదా, అధికారానికి కూడా ప్రతీకగా నిలిచాయి. 'కుంబి' అనేది ట్యూనికు‌ల తయారీకి అవసరమైన, చక్కని, టేపెస్ట్రీ-నేసిన ఉన్ని వస్త్రం. 'కుంబి' వస్త్రాలను ప్రత్యేకంగా నియమించబడిన స్త్రీలు, పురుషులు తయారు చేశారు. సాధారణంగా, వస్త్రాల తయారీని పురుషులు, స్త్రీలు ఇద్దరూ అభ్యసించేవారు. కొంతమంది చరిత్రకారులు నొక్కి చెప్పినట్లుగా ఇంకా సమాజంలో ప్రత్యేక వస్త్రాలను పురుషులు, స్త్రీలు సమానంగా ఉత్పత్తి చేసేవారు. కానీ యూరోపియన్ల ఆక్రమణ తర్వాతే సమాజంలో స్త్రీలు ప్రధాన నేత కార్మికులుగా మారతారనే భావన ఏర్పడింది.<ref name=":4">Karen B. Graubart (2000), "Weaving and the Construction of a Gender Division of Labor in Early Colonial Peru", ''The American Indian Quarterly'', 24, no. 4, pp. 537–561.</ref> సంక్లిష్టమైన నమూనాలు, డిజైన్లు ఆండియను సమాజంలో అలాగే విశ్వంలో ఉన్న క్రమం గురించిన సమాచారాన్ని తెలియజేయడానికి ఉద్దేశించబడ్డాయి. ట్యూనికు‌లు ప్రాచీన పాలకులతో లేదా ముఖ్యమైన పూర్వీకులతో ఒకరి సంబంధాన్ని కూడా సూచించగలవు. ఈ వస్త్రాలు తరచుగా ఒక సమాజం భౌతిక క్రమాన్ని, ఉదాహరణకు, ఒక సామ్రాజ్యంలో కప్పం ప్రవాహాన్ని సూచించేలా రూపొందించబడ్డాయి. అనేక ట్యూనికు‌లు 'కొల్కాపాటా' అని పిలువబడే "చదరంగపు పలకల ప్రభావం"ను కలిగి ఉంటాయి. చరిత్రకారులు కెన్నెతు మిల్సు, విలియం బి. టేలరు సాండ్రా లాడరు‌డేలు గ్రాహం ప్రకారం, కొల్కాపాటా నమూనాలు "సామాన్యత భావనలను, అంతిమంగా అన్ని వర్గాల ప్రజల ఐక్యతను వ్యక్తీకరించినట్లు కనిపిస్తాయి. ఇది ఇంకా సార్వత్రికవాదం, నిర్మాణం నిర్మించబడిన ఒక జాగ్రత్తతో కూడిన పునాదిని సూచిస్తుంది." పాలకులు సంవత్సరం పొడవునా వివిధ రకాల ట్యూనికు‌లను ధరించేవారు. విభిన్న సందర్భాలు, విందుల కోసం వాటిని మార్చుకుంటూ ఉండేవారు. ట్యూనికు‌లలో ఉన్న చిహ్నాలు స్పానిషు క్రైస్తవుల చిత్రకళలకు చాలా కాలం ముందుగానే ఉనికిలో ఉన్న ఇంకా, ఇతర ఆండియను సమాజాలలో "చిత్రరూప వ్యక్తీకరణ" ప్రాముఖ్యతను సూచిస్తున్నాయి.<ref>Mills, Kenneth; Taylor, William B.; and Graham, Sandra Lauderdale, eds. ''Colonial Latin America - A Documentary History'', Denver, Rowman & Littlefield Publishers, 2002, pp. 14–18.</ref> ==== ఉంకు ==== ఉంకు అనేది ట్యూనికు‌ను పోలిన పురుషుల వస్త్రం. ఇది మోకాలి వరకు ఉండే పైభాగపు వస్త్రం; రాజకుటుంబీకులు దీనిని 'యాకోల్లా' అనే కండువాతో ధరించేవారు. <ref>{{Cite book| last1=Cummins | first1=Thomas B. F. | url=https://books.google.com/books?id=nrpDAgAAQBAJ&dq=uncu&pg=PA127 | title=The Getty Murua: Essays on the Making of Martin de Murua's "Historia General del Piru", J. Paul Getty Museum Ms. Ludwig XIII 16 | last2=Anderson | first2=Barbara | date=23 September 2008 | publisher=[[Getty Research Institute | Getty Publications]] | isbn=978-0-89236-894-5 | page=127 | language=en}}</ref><ref>{{Cite book| last=Feltham | first=Jane | url=http://archive.org/details/peruviantextiles0000felt | title=Peruvian textiles | date=1989 | publisher=[[Aylesbury]] | isbn=978-0-7478-0014-9 | page=57}}</ref> ===సిరామిక్సు, విలువైన లోహాలు - వస్త్రాలు=== [[File:Camelid Conopa, 1470-1532, 36.683.jpg|thumb|upright=1.2|క్యామెలిడ్ కోనోపా, 1470–1532, బ్రూక్లిన్ మ్యూజియం. ఆధునిక పెరూ, బొలీవియాలోని పర్వత ప్రాంతాలలో ఉపయోగించే అత్యంత సాధారణ ఆచార విగ్రహాలు లామాలు, అల్పాకాల చిన్న రాతి విగ్రహాలు, లేదా 'కోనోపాలు'. ఈ భక్తి వస్తువులను తరచుగా జంతువుల దొడ్లలో పాతిపెట్టేవారు, తద్వారా వాటి యజమానులకు రక్షణ, శ్రేయస్సు, మందలకు సంతానోత్పత్తి కలుగుతుందని నమ్మేవారు. వాటి వీపుపై ఉన్న స్థూపాకార కుహరాలలో జంతువుల కొవ్వు, కోకా ఆకులు, మొక్కజొన్న గింజలు, సముద్రపు గవ్వలతో కూడిన మిశ్రమం రూపంలో దేవతలకు నైవేద్యాలు నింపేవారు.]] సిరామికు వస్తువులను బహుళ-రంగుల పద్ధతిలో చిత్రించేవారు. ఇందులో జంతువులు, పక్షులు, అలలు, పిల్లి జాతి జంతువులు (ఇవి చావిను సంస్కృతిలో ప్రసిద్ధి చెందాయి), నాజ్కా శైలి సిరామిక్సు‌లో కనిపించే రేఖాగణిత నమూనాలతో సహా అనేక మూలాంశాలను చిత్రీకరించేవారు. లిఖిత భాష లేని సంస్కృతిలో, కుండపని వస్తువులు లోహాల శుద్ధి, సంబంధాలు, గిరిజన యుద్ధాల దృశ్యాలతో సహా రోజువారీ జీవితంలోని ప్రాథమిక సన్నివేశాలను చిత్రీకరించాయి. అత్యంత విశిష్టమైన ఇంకా సిరామికు వస్తువులు ఉర్పు (కుజ్కో సీసాలు లేదా "అరిబల్లోసు"). వీటిని ప్రధానంగా [[చిచా]] తయారీకి ఉపయోగించేవారు.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=RbNuQgAACAAJ|title=The Spirit of Ancient Peru: Treasures from the Museo Arqueológico Rafael Larco Herrera|last=Berrin|first=Kathleen|publisher=Thames & Hudson|year=1997|isbn=978-0-500-01802-6}}</ref>ఈ వస్తువులలో చాలా వరకు లిమాలోని లార్కో పురావస్తు మ్యూజియం, జాతీయ పురావస్తు, మానవ శాస్త్ర, చరిత్ర మ్యూజియంలో ప్రదర్శనలో ఉన్నాయి. ఇంకా సామ్రాజ్యానికి చెందిన దాదాపు అన్ని బంగారం, వెండి వస్తువులను స్పానిషు విజేతలు కరిగించి స్పెయిను‌కు పంపించేశారు.<ref>{{Cite web| url=https://www.thoughtco.com/lost-treasure-of-the-inca-2136548 | title=What Happened to the Treasure Hoard of the Inca Emperor? | last1=Minster | first1=Christopher | website=thoughtco.com | language=en | access-date=13 February 2019}}</ref> === కోకా === [[File:Coca (Erythroxylum coca) en Meta (Colombia) 3.jpg|thumb|కొలంబియాలోని మెటా డిపార్టు‌మెంటులో కోకా ఆకులు, వీటిని ఇంకాలు అనేక అవసరాల కోసం ఉపయోగించారు]] ఇంకాలు కోకా మొక్కను పవిత్రమైనదిగా/అద్భుతమైనదిగా పూజించారు. దీని ఆకులను పని చేసేటప్పుడు ఆకలి నొప్పిని తగ్గించడానికి మితమైన పరిమాణంలో ఉపయోగించారు. కానీ ఎక్కువగా మతపరమైన, ఆరోగ్య ప్రయోజనాల కోసం వాడారు. <ref name="Boca Raton">{{Cite news| title=Cocaine's use: From the Incas to the U.S. | url=https://news.google.com/newspapers?nid=1291&dat=19850404&id=0B1UAAAAIBAJ&pg=6387,881236 | access-date=2 February 2014 | website=[[Boca Raton News]] | date=4 April 1985}}</ref> స్పానిషు వారు కోకా ఆకులను నమలడం వల్ల కలిగే ప్రభావాలను సద్వినియోగం చేసుకున్నారు.<ref name="Boca Raton" /> సామ్రాజ్యం అంతటా సందేశాలను చేరవేయడానికి పరిగెత్తే దూతలైన చాస్కిలు, అదనపు శక్తి కోసం కోకా ఆకులను నమిలేవారు. శస్త్రచికిత్సల సమయంలో కోకా ఆకులను మత్తుమందుగా కూడా ఉపయోగించారు. === ఇంకాల పతాకం === [[File:Suntur Paucar.svg|thumb|left|స్పానిషు చరిత్రకారుడు బెర్నాబే కోబో అభిప్రాయం ప్రకారం ఒక నిర్దిష్ట రాజ చిహ్నం లేకుండా ఇంద్రధనస్సుతో కలిపిన రెండు కిరీటం ధరించిన పాములను ఇంకాల చిహ్నంగా ఉపయోగించారు]] 16వ, 17వ శతాబ్దాల నాటి చారిత్రక గ్రంథాలు, ఆధారాలు ఒక పతాకం ఉందనే భావనకు మద్దతు ఇస్తున్నాయి. అయితే అది సామ్రాజ్యాన్ని కాకుండా ఇంకా (చక్రవర్తి)ని సూచించింది. ఫ్రాన్సిస్కో లోపెజ్ డి జెరెజు <ref>Francisco López de Jerez,''Verdadera relación de la conquista del Peru y provincia de Cusco, llamada la Nueva Castilla'', 1534.</ref> 1534లో రాశారు: క్రానికలు బెర్నాబే కోబో ఇలా వ్రాశాడు: <blockquote>... టోడోస్ వెనియన్ రిపార్టిడోస్ ఎన్ సస్ ఎస్క్యూడ్రాస్ కాన్ సస్ బాండెరాస్ వై క్యాపిటేన్స్ క్యూ లాస్ మండన్, కాన్ టాంటో కన్సీర్టో కోమో టర్కోస్. (... వారందరూ స్క్వాడ్‌లుగా పంపిణీ చేయబడ్డారు, వారి జెండాలు, కెప్టెన్‌లు వారికి ఆదేశిస్తూ, టర్క్స్‌ల వలె బాగా ఆర్డర్ చేశారు.) </blockquote> గ్వామను పోమా 1615 పుస్తకం <blockquote> రాజ ప్రమాణం లేదా బ్యానర్ ఒక చిన్న చతురస్రాకార జెండా, చుట్టూ పది లేదా పన్నెండు స్పాన్‌లు, పత్తి లేదా ఉన్ని గుడ్డతో తయారు చేయబడింది, పొడవాటి కర్ర చివర ఉంచబడుతుంది, అది గాలిలో కదలకుండా విస్తరించి, గట్టిగా ఉంటుంది, దానిపై ప్రతి రాజు తన చేతులు, చిహ్నాలను చిత్రించాడు, ప్రతి ఒక్కరూ వేర్వేరు వాటిని ఎంచుకున్నారు, అయితే ఇంకాల చిహ్నం ఇంద్రధనుస్సుతో పాటు రెండు సమాంతరంగా ఉంటుంది. రాజు బ్యాడ్జ్ లేదా బ్లేజోన్ కోసం సింహం, డేగ, ఇతర బొమ్మల వంటి వాటిని జోడించేవాడు. (... ఎల్ గుయోన్ ఓ ఎస్టాండార్టే రియల్ ఎరా ఉనా బాండెరిల్లా క్యూడ్రాడా వై పెక్వెనా, డి డైజ్ ఓ డోస్ పామోస్ డి రూడో, హెచా డి లియెంజో డి అల్గోడాన్ ఓ డి లానా, ఇబా ప్యూస్టా ఎన్ ఎల్ రీమేట్ డి ఉనా అస్టా లార్గా, టెండియా ఎయిర్, టెండియా ఎయిలా ఆన్ పింటాబా కాడా రే సుస్ అర్మాస్ వై డివిసాస్, పోర్క్ కాడా యునో లాస్ ఎస్కోగియా డిఫెరెంట్స్, ఔన్క్యూ లాస్ జనరల్స్ డి లాస్ ఇంకాస్ ఎరాన్ ఎల్ ఆర్కో సెలెస్టే వై డాస్ కులెబ్రాస్ టెండిడాస్ ఎ లో లార్గో పారాలేలాస్ కాన్ లా బోర్డా క్యూ లే అసోల్యాడిస్ సర్వియా డి డివిసా వై బ్లాసన్ కాడా రే లాస్ క్యూ లే పరేసియా, కోమో అన్ లియోన్, అన్ అగుయిలా వై ఓట్రాస్ ఫిగురాస్.) -బెర్నాబే కోబో, హిస్టోరియా డెల్ న్యూవో ముండో (1653) </blockquote> ''ఎల్ ప్రైమరు న్యూవా కరోనికా వై బ్యూను గోబియర్నో'', ఇంకా జెండాల అనేక రేఖల చిత్రాలను చూపుతుంది. <ref>Guaman Poma, ''El primer nueva corónica y buen gobierno'', (1615/1616), pp. 256, 286, 344, 346, 400, 434, 1077, this pagination corresponds to the Det Kongelige Bibliotek search engine pagination of the book. Additionally Poma shows both well drafted European flags and coats of arms on pp. 373, 515, 558, 1077. On pp. 83, 167–171 Poma uses a European heraldic graphic convention, a shield, to place certain totems related to Inca leaders.</ref> ఆయన 1847 పుస్తకం 'ఎ హిస్టరీ ఆఫ్ ది కాంక్వెస్టు ఆఫ్ పెరూ'లో, విలియం హెచ్. ప్రెస్కాటు ఇలా పేర్కొన్నారు. ఇంకా సైన్యంలో ప్రతి కంపెనీకి దాని స్వంత ప్రత్యేక జెండా ఉండేదని, అన్నింటికంటే ఎత్తులో ఉన్న సామ్రాజ్య పతాకం మీద ఇంద్రధనస్సు మెరిసే చిహ్నం అంటే ఇంకాల రాజ చిహ్నం ప్రదర్శించబడిందని చెప్పారు. 1917 నాటి ప్రపంచ జెండాల పుస్తకం ప్రకారం, ఇంకా "యువరాజు... తన సైనిక దండయాత్రలలో ఇంద్రధనస్సు రాజ పతాకాన్ని ప్రదర్శించడానికి అర్హత కలిగి ఉండేవాడు." ఆధునిక కాలంలో ఇంద్రధనస్సు జెండాను తప్పుగా తవంతీను ‌సుయుతో ముడిపెట్టి పెరూ, బొలీవియాలోని కొన్ని సమూహాలు దీనిని ఇంకా వారసత్వానికి చిహ్నంగా ప్రదర్శిస్తున్నాయి. కుస్కో నగరం కూడా ఇంద్రధనస్సు జెండాను ఎగురవేస్తుంది. కానీ అది నగరం అధికారిక జెండాగా పెరూ అధ్యక్షుడు అలెజాండ్రో టోలెడో (2001–2006) లిమాలోని అధ్యక్ష భవనంలో ఇంద్రధనస్సు జెండాను ఎగురవేశారు. అయితే పెరూ చరిత్ర ప్రకారం ఇంకా సామ్రాజ్యానికి ఎప్పుడూ జెండా లేదు. పెరూ చరిత్రకారిణి మరియా రోస్టు‌వోరోవ్స్కీ ఇలా అన్నారు. "నేను నా ప్రాణంపైన పందెం కాయగలను, ఇంకాలకు ఆ జెండా ఎప్పుడూ లేదు. అది ఎప్పుడూ ఉనికిలో లేదు ఏ చరిత్రకారుడూ దాని గురించి ప్రస్తావించలేదు". అలాగే పెరూవియను వార్తాపత్రిక ''ఎల్ కొమెర్సియో'' ప్రకారం, ఈ జెండా 20వ శతాబ్దం మొదటి దశాబ్దాలకు చెందినది. పెరూవియను జాతీయ చరిత్ర అకాడమీ ముగింపును ఉటంకిస్తూ పెరూ రిపబ్లికు కాంగ్రెసు కూడా ఈ జెండా నకిలీదని నిర్ధారించింది: <blockquote> తప్పుగా పిలవబడే 'తవంతినసుయు జెండా'ను అధికారికంగా ఉపయోగించడం ఒక పొరపాటు. హిస్పానిక్ పూర్వ ఆండియన్ ప్రపంచంలో జెండా అనే భావన ఉనికిలో లేదు, అది వారి చారిత్రక సందర్భానికి చెందినది కాదు.[126] పెరూవియన్ జాతీయ చరిత్ర అకాడమీ </blockquote> === సంగీతం - నృత్యం === [[File:The sixth quya, Cuci Chinbo Mama Micay.jpg|thumb| కోయా కుసి చింబో ''టిన్యా''ని ప్లే చేస్తున్నారు.]] పురాతన ఆండియను నివాసులు ''అకా'' (చిచా డి జోరా)తో పాడటం, నృత్యం చేయడం ద్వారా తమ అనుభవాలను పంచుకున్నారు. అయితే ఈ అభ్యాసాలు సామాజిక అసమానతలను ప్రతిబింబిస్తాయి. కొన్ని నృత్యాలు, పాటలు ప్రభువుల కోసం ప్రత్యేకించబడ్డాయి. <ref>{{Cite book| last1=Bolaños | first1=C. | last2=García | first2=F. | last3=Pineda | first3=J. R. | last4=Salazar | first4=A. | title=Mapa de los instrumentos musicales de uso popular en el Perú | publisher=Instituto Nacional de Cultura del Perú | date=1978}}</ref> ఇంకాయికు ఆండియను సంగీతం పెంటాటోనికు (రి, ఫా, సోల్, లా, డో నోట్సు ఉపయోగించి).<ref>{{Cite book| last1=D'Harcourt | first1=R. | last2=D'Harcourt | first2=M. | title=La musique des Incas et ses survivances | date=1935}}</ref> వారు స్ట్రింగు ఇన్‌స్ట్రుమెంట్సు లేని గాలి, పెర్కషను వాయిద్యాలతో ''టాకీ'' ("పాటలు") కంపోజు చేసారు. కీలకమైన గాలి వాయిద్యాలలో క్వెనా ([[చెరకు]], ఎముకతో తయారు చేయబడింది) జాంపోనా, పుటుటో లేదా హువాయ్లా క్విప్పా, కుయి‌హుయి (ఐదు-వాయిసు విజిలు), పిన్కుల్లొ (ఒక పొడవైన వేణువు). పెర్కషను వాయిద్యాలలో టిన్యా (ఒక సాధారణ చిన్న డ్రం), హ్యూయన్కరు (ఒక కర్రతో కూడిన ఒక పెద్ద డ్రం), వెండి గిలక్కాయలు చిల్చిలే (బెల్లు) ఉన్నాయి. <ref name="incamusic">{{Cite book| last1=Salas | first1=Samuel J.A. | last2=Pauletto | first2=Pedro I. | last3=Salas | first3=Pedro J.S. | title=Historia de la Música. Segundo volumen: América Latina | date=1938 | publisher=Editorial José Joaquín de Araujo | page=13}}</ref> నృత్యాలు సపా ఇంకా పనాకాసు‌కి సంపన్న నృత్యాలుగా వర్గీకరించబడ్డాయి. ఉదాహరణకు యురిక్సా అరవి, గుయారా, అలాగే యువ ప్రభువుల కోసం గ్వారీ; ముసుగు వేసుకున్న పురుషుల యుద్ధ నృత్యాలు, వాకాను; కూలీలు (హైల్లి), గొర్రెల కాపరులు (గుయాయ్తురిల్లా) వారి పనులలో అయిల్లు (కషువా) కోసం సామూహిక నృత్యాలు.<ref name="incamusic" /> == విజ్ఞాన శాస్త్రం సాంకేతికత == === కొలతలు, కాలగణన - గణితం === [[File:Inca. Quipu.jpg|thumb| క్విపు, 15వ శతాబ్దం. బ్రూక్లిను మ్యూజియం]] ఇంకాలచే ఉపయోగించబడిన భౌతిక కొలతలు మానవ శరీర భాగాల మీద ఆధారపడి ఉండేవి. ఈ కొలతలలో వేళ్లు, బొటనవేలు నుండి చూపుడు వేలు వరకు ఉన్న దూరం, అరచేతులు, మూరలు, రెక్కల వెడల్పులు ఉండేవి. అత్యంత ప్రాథమిక దూర ప్రమాణం తట్కి లేదా ఒక అడుగు. దీని తర్వాతి పెద్ద ప్రమాణం టోపో లేదా టూపు అని కోబో పేర్కొన్నాడు. ఇది 6,000 తట్కిలకు సమానం, అంటే సుమారు 7.7 కిలోమీటర్లు (4.8 మైళ్లు); అయితే, జాగ్రత్తగా చేసిన అధ్యయనం ప్రకారం 4.0 నుండి 6.3 కిలోమీటర్ల (2.5 నుండి 3.9 మైళ్లు) పరిధిలో ఉండవచ్చని తేలింది. దీని తర్వాతిది వమాని, ఇది 30 టోపోలతో (సుమారు 232 కిలోమీటర్లు లేదా 144 మైళ్లు) కూడి ఉంటుంది. వైశాల్యాన్ని కొలవడానికి, 25 బై 50 రెక్కల వెడల్పులను ఉపయోగించేవారు. దీనిని టోపోలలో లెక్కించేవారు (సుమారు 3,280 చదరపు కిలోమీటర్లు లేదా 1,270 చదరపు మైళ్లు). దూరాన్ని తరచుగా ఒక రోజు నడకగా భావించేవారని అనిపిస్తుంది; తాంబో విశ్రాంతి కేంద్రాల మధ్య దూరం పరంగా చాలా వ్యత్యాసం ఉన్నప్పటికీ ఆ దూరాన్ని నడవడానికి పట్టే సమయం పరంగా వ్యత్యాసం చాలా తక్కువగా ఉంటుంది. {{sfn|D'Altroy|2003|pp=246–247}}{{sfn|McEwan|2006|pp=179–180}} ఇంకాల క్యాలెండరులు ఖగోళ శాస్త్రంతో బలంగా ముడిపడి ఉన్నాయి. ఇంకా ఖగోళ శాస్త్రవేత్తలకు విషువత్తులు, అయనాలు శిఖర ప్రయాణాలు, అలాగే శుక్ర గ్రహ చక్రం గురించి అవగాహన ఉండేది. అయితే వారు గ్రహణంలను అంచనా వేయలేకపోయారు. ఇంకా క్యాలెండరు ముఖ్యంగా చాంద్రసౌర క్యాలెండరు. ఎందుకంటే రెండు క్యాలెండర్లను సమాంతరంగా నిర్వహించేవారు. ఒకటి సౌర మరొకటి చాంద్ర. పన్నెండు చాంద్రమాసాలు పూర్తి 365 రోజుల సౌర సంవత్సరానికి 11 రోజులు తక్కువగా ఉండటంతో క్యాలెండరు‌కు బాధ్యత వహించేవారు ప్రతి శీతాకాలపు అయనాంతం వద్ద సర్దుబాటు చేయాల్సి వచ్చేది. ప్రతి చాంద్రమాసం పండుగలు, ఆచారాలతో గుర్తించబడింది. వారంలోని రోజులకు స్పష్టంగా పేర్లు పెట్టలేదు. రోజులను వారాలుగా విభజించలేదు. అదేవిధంగా నెలలను రుతువులుగా విభజించలేదు. పగటిపూట సమయాన్ని గంటలు లేదా నిమిషాలలో కొలవకుండా, సూర్యుడు ఎంత దూరం ప్రయాణించాడు అనే దాని ఆధారంగా లేదా ఒక పనిని పూర్తి చేయడానికి ఎంత సమయం పట్టింది, అనే దాని ఆధారంగా కొలిచేవారు. ఇంకా పరిపాలన, క్యాలెండరు వ్యవస్థ, ఇంజనీరింగు ‌లోని అధునాతనతకు సంఖ్యల మీద పట్టు అవసరం. సంఖ్యా సమాచారం 'క్విపు' తాడుల ముడులలో నిల్వ చేయబడింది. ఇది పెద్ద సంఖ్యలను సంక్షిప్తంగా నిల్వ చేయడానికి వీలు కల్పించింది.<ref name="NYT-20160102">{{Cite news| last=Neuman | first=William | title=Untangling an Accounting Tool and an Ancient Incan Mystery | url=https://www.nytimes.com/2016/01/03/world/americas/untangling-an-accounting-tool-and-an-ancient-incan-mystery.html | archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220103/https://www.nytimes.com/2016/01/03/world/americas/untangling-an-accounting-tool-and-an-ancient-incan-mystery.html | archive-date=3 January 2022 | url-access=subscription | url-status=live| date=2 January 2016 | website=[[The New York Times]] | access-date=2 January 2016}}{{cbignore}}</ref>{{sfn|McEwan|2006|pp=183–185}} ఈ సంఖ్యలు బేసు-10 అంకెల్లో నిల్వ చేయబడ్డాయి. ఇదే ఆధారాన్ని క్వెచువా భాష<ref>{{Cite web| url=http://www.arch.cam.ac.uk/~pah1003/loe/Eng/SupplInfo/2008Heggarty.htm | title=Supplementary Information for: Heggarty 2008 | website=arch.cam.ac.uk | access-date=24 September 2012 | url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20130312203340/http://www.arch.cam.ac.uk/~pah1003/loe/Eng/SupplInfo/2008Heggarty.htm | archive-date=12 March 2013}}</ref> పరిపాలనా, సైనిక విభాగాలు ఉపయోగించాయి.{{sfn|D'Altroy|2003|pp=233–234}} 'క్విపు'లో నిల్వ చేయబడిన సంఖ్యలను 'యుపానా'ల మీద లెక్కించేవారు. ఇవి స్థానాన్ని బట్టి వేర్వేరు గణిత విలువలు గల చతురస్రాలతో కూడిన గ్రిడు‌లు, బహుశా ఇవి ఒక అబాకసు వలె పనిచేసేవి. లెక్కలను సులభతరం చేయడానికి యుపానాలోని గదుల మధ్య టోకెన్లు, విత్తనాలు లేదా గులకరాళ్ల కుప్పలను కదిలించేవారు. ఇంకా గణితం కనీసం పూర్ణాంకాలను పూర్ణాంకాలు లేదా భిన్నాలుగా విభజించడానికి, పూర్ణాంకాలు, భిన్నాలను గుణించడానికి అనుమతించి ఉండవచ్చని భావిస్తున్నారు. 17వ శతాబ్దం మధ్యకాలానికి చెందిన జెసూటు చరిత్రకారుడు బెర్నాబే కోబో ప్రకారం<ref>Cobo, B., (1983 [1653]), Obras del P. Bernabé Cobo, Vol. 1, Edited and preliminary study By Francisco Mateos, Biblioteca de Autores Españoles, vol. 91, Madrid, Ediciones Atlas.</ref> ఇంకాలు అకౌంటింగు‌కు సంబంధించిన పనులను నిర్వహించడానికి అధికారులను నియమించారు. ఈ అధికారులను క్విపో కమాయోసు అని పిలిచేవారు. క్విపు నమూనా VA 42527 (మ్యూజియం ఫర్ వోల్కెరు‌కుండే, బెర్లిను) అధ్యయనం<ref>{{Cite journal| last=Sáez-Rodríguez | first=A. | date=2012 | title=An Ethnomathematics Exercise for Analyzing a Khipu Sample from Pachacamac (Perú) | website=Revista Latinoamericana de Etnomatemática | volume=5 | issue=1 | pages=62–88 | url=http://www.revista.etnomatematica.org/index.php/RLE/article/view/37}}</ref> ప్రకారం క్యాలెండరు పరంగా ముఖ్యమైన నమూనాలలో అమర్చబడిన సంఖ్యలను, అకౌంటింగు పుస్తకాలను మూసివేయడాన్ని సులభతరం చేయడానికి క్విపుకమాయుకు (అకౌంటెంటు లేదా గిడ్డంగి నిర్వాహకుడు) నిర్వహించే "వ్యవసాయ ఖాతా పుస్తకాలలో" వ్యవసాయ ప్రయోజనాల కోసం ఉపయోగించారు.<ref>{{Cite journal| last=Sáez-Rodríguez | first=A. | date=2013 | title=Knot numbers used as labels for identifying subject matter of a khipu | website=Revista Latinoamericana de Etnomatemática | volume=6 | issue=1 | pages=4–19 | url=http://www.revista.etnomatematica.org/index.php/RLE/article/view/52}}</ref> === కమ్యూనికేషను - వైద్యం === ఇంకాలు ముడి వేసిన తాడుల సమూహాల మీద సమాచారాన్ని నమోదు చేశారు. వీటిని క్విపు అని పిలుస్తారు. అయినప్పటికీ వాటిని ఇప్పుడు డీకోడు చేయడం సాధ్యం కాదు. వాస్తవానికి, క్విపులను కేవలం జ్ఞాపకశక్తికి సహాయపడే సాధనాలుగా లేదా సంఖ్యా డేటాను నమోదు చేయడానికి మాత్రమే ఉపయోగించారని భావించారు. క్విపులు చరిత్ర, సాహిత్యాన్ని కూడా నమోదు చేయడానికి ఉపయోగపడ్డాయని విశ్వసిస్తారు. {{sfn|McEwan|2006|p=183}} ఇంకాలు వైద్యశాస్త్రంలో అనేక ఆవిష్కరణలు చేశారు. <ref>{{Cite book| last1=Somervill | first1=Barbara A. | title=Empire of the Inca | date=2005 | publisher=[[Infobase | Facts on File]] | isbn=0-8160-5560-2 | pages=101–103 | url=https://archive.org/details/empireofinca0000some/page/101|ref=none}}</ref> తల గాయాల వల్ల కలిగే ద్రవం పేరుకుపోవడం, వాపును తగ్గించడానికి, వారు పుర్రెలో రంధ్రాలు చేసి విజయవంతంగా పుర్రె శస్త్రచికిత్సలు చేశారు. ఇంకా శస్త్రచికిత్స నిపుణులు చేసిన అనేక పుర్రె శస్త్రచికిత్సలు విజయవంతమయ్యాయి.<ref>{{Cite web| url=http://www.sciencenews.org/view/generic/id/31466/title/Incan_skull_surgery | title=Incan skull surgery | publisher=[[Science News]] | access-date=25 September 2009 | archive-date=13 May 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120513193734/http://www.sciencenews.org/view/generic/id/31466/title/Incan_skull_surgery | url-status=dead}}</ref> ఇంకా కాలానికి ముందు సుమారు 30% ఉన్న మనుగడ రేట్లు వారి కాలంలో 80–90%కి పెరిగాయి. చరిత్రకారుడు బెర్నాబే కోబో ప్రకారం వారికి మూలికా వైద్యంలో కూడా లోతైన జ్ఞానం ఉంది. స్పానిషు సైనికులు తమతో పాటు వచ్చిన మంగలి వైద్యుల కంటే ఒక స్థానిక శస్త్రచికిత్స నిపుణుడిని ఎక్కువగా విశ్వసించారు. === ఆయుధాలు, కవచాలు - యుద్ధం === [[File:Sacsayhuaman - 51188929520.jpg|thumb|left|అతిపెద్ద ఇంకా ''పుకారా'' (కోటలు) అయిన సాక్సేహువామాను]] [[File:Cabezas de Bronce.jpg|thumb|upright|గదల కోసం రాగి తలలు]] ఇంకా సైన్యం దక్షిణ అమెరికాలో అత్యంత శక్తివంతమైన స్థానిక సైన్యం. తప్పనిసరి ప్రజా సేవ అయిన ''మిత్'అ'' వ్యవస్థలో భాగంగా ఏ సాధారణ గ్రామస్తుడినైనా లేదా రైతునైనా సైనికుడిగా నియమించుకోవచ్చు. యుద్ధం చేయగల వయస్సులో ఉన్న ప్రతి ఆరోగ్యవంతుడైన ఇంకా పురుషుడు కనీసం ఒక్కసారైనా ఏదో ఒక హోదాలో యుద్ధంలో పాల్గొనవలసి ఉంటుంది. అవసరమైనప్పుడు మళ్లీ యుద్ధానికి సిద్ధం కావాలి. సామ్రాజ్యం తన గరిష్ట పరిమాణానికి చేరుకునే సమయానికి, సామ్రాజ్యం, ప్రతి విభాగం యుద్ధం కోసం సైన్యాన్ని ఏర్పాటు చేయడంలో సహకరించింది. ఇంకాలలో ఇనుము లేదా ఉక్కు ఉండేవి కావు. వారి ఆయుధాలు వారి ప్రత్యర్థుల ఆయుధాల కంటే అంత ప్రభావవంతమైనవి కావు. కాబట్టి వారు తరచుగా కేవలం సంఖ్యాబలంతో ప్రత్యర్థులను ఓడించేవారు. లేదా ఉదారమైన షరతులను అందించి వారిని ముందుగానే లొంగిపోయేలా ఒప్పించేవారు.<ref name="AHE" /> ఇంకాల ఆయుధాగారంలో "ఈటె విసిరే సాధనాలతో ప్రయోగించే గట్టి చెక్క ఈటెలు, బాణాలు, బల్లాలు, వడిసెలలు, బోలాసు, కర్రలు, రాగి లేదా కంచుతో చేసిన నక్షత్ర ఆకారపు తలలు గల గదలు" ఉండేవి.<ref name=AHE>{{Cite web| url=https://www.worldhistory.org/Inca_Warfare/ | title=Inca Warfare | last=Cartwright | first=Mark | date=19 May 2016 | website=[[World History Encyclopedia]]}}</ref><ref name="MacQuarrie2008">{{Cite book| author=Kim MacQuarrie | title=The Last Days of the Incas | url=https://books.google.com/books?id=Emql_kU0QLIC&pg=PA144 | date=17 June 2008 | publisher=Simon and Schuster | isbn=978-0-7432-6050-3 | page=144}}</ref> కొండ ప్రాంతాన్ని సద్వినియోగం చేసుకుంటూ కొండ మీద నుండి శత్రువులపైకి రాళ్లను దొర్లించడం ఒక సాధారణ వ్యూహం.<ref name="Parker2008">{{Cite book| author=Geoffrey Parker | title=The Cambridge Illustrated History of Warfare: The Triumph of the West | url=https://books.google.com/books?id=yqNj5BlEMtcC&pg=PA136 | date=29 September 2008 | publisher=[[Cambridge University Press]] | isbn=978-0-521-73806-4 | page=136}}</ref> కొన్నిసార్లు చెక్క, గవ్వ లేదా ఎముకతో చేసిన డప్పులు, బూరల శబ్దాల మధ్య యుద్ధాలు జరిగేవి.<ref name="Stevenson1968">{{cite book|last=Stevenson|first=Robert|title=Music in Aztec & Inca Territory|year=1968|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-03169-2|page=77|url=https://books.google.com/books?id=b2Gk32Zn2tgC&pg=PA77}}</ref> <ref name="CoboHamilton1990">{{Cite book| author1=ఫాదర్ బెర్నాబే కోబో | author2=రోలాండ్ హామిల్టన్ | title=ఇంకా మతం, ఆచారాలు | url=https://archive.org/details/incareligioncust0000cobo | url-access=registration | date=1 మే 1990 | publisher=[[యూనివర్శిటీ ఆఫ్ టెక్సాస్ ప్రెస్]] | isbn=978-0-292-73861-4 | page=218}}</ref> కవచంలో ఇవి ఉండేవి:<ref name="AHE" />వడిసెల అత్యంత ప్రాణాంతకమైన ప్రక్షేపక ఆయుధం. ఈటె, పొడవాటి పిడి ఉన్న గొడ్డలి, కంచు తల ఉన్న గద సమర్థవంతమైన ఆయుధాలు. కంచుతో కప్పబడిన చెక్క శిరస్త్రాణం, పొడవాటి కుట్టిన ట్యూనిక్, మెత్తటి కుట్టిన డాలు రక్షణను అందించాయి.<ref name="Burland1968">{{cite book|last=Burland|first=Cottie Arthur|title=Peru Under the In|trans-title=ఇంకాల పాలనలో పెరూ|year=1968|publisher=Putnam|page=101|url=https://archive.org/details/peruunderincas00burl|url-access=registration}}</ref> * చెక్క, వెదురు లేదా జంతు చర్మంతో చేసిన శిరస్త్రాణాలు, తరచుగా రాగి లేదా కంచుతో లోపలి పొర వేయబడినవి; కొన్ని ఈకలతో అలంకరించబడ్డాయి. * చెక్క లేదా తోలుతో చేసిన గుండ్రని లేదా చతురస్రాకారపు డాలులు * వెన్నెముకను రక్షించడానికి పత్తి, చిన్న చెక్క పలకలతో కుట్టిన వస్త్ర ట్యూనికు‌లు * రాగి, వెండి, బంగారంతో చేసిన ఉత్సవ లోహపు రొమ్ము కవచాలు సమాధుల ప్రదేశాలలో కనుగొనబడ్డాయి. వాటిలో కొన్ని యుద్ధంలో కూడా ఉపయోగించబడి ఉండవచ్చు.<ref name="SiversDesnoyers2012">{{Cite book| author1=Peter Von Sivers | author2=Charles Desnoyers | author3=George B. Stow | title=ప్రపంచ చరిత్ర యొక్క నమూనాలు | url=https://books.google.com/books?id=ttZL_B_qcPEC&q=copper+breastplates | date=2012 | publisher=[[ఆక్స్‌ఫర్డ్ యూనివర్శిటీ ప్రెస్]] | isbn=978-0-19-533334-3 | page=505}}</ref><ref>{{Cite journal| last1=మాస్ట్రో | first1=కార్మెన్ పెరెజ్ | title=ప్రీ-హిస్పానిక్ పెరూలో లోహ ఆయుధాలు | website=ఎస్పాసియో, టైంపో వై ఫోర్మా, సెనె I, ప్రీహిస్టోరియా వై ఆర్కియాలజియా | date=1999 | pages=319–346 | url=http://revistas.uned.es/index.php/ETFI/article/download/4689/4528 | language=es | access-date=1 జూలై 2019 | archive-date=1 జూలై 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190701142707/http://revistas.uned.es/index.php/ETFI/article/download/4689/4528 | url-status=dead}}</ref> రహదారులు ఇంకా సైన్యానికి (కాలినడకన) వేగవంతమైన కదలికను అనుమతించాయి. ''టంబో'' అని పిలువబడే ఆశ్రయాలు, కుల్కాలు అని పిలువబడే నిల్వ గోదాములు ఒకదానికొకటి ఒక రోజు ప్రయాణ దూరంలో నిర్మించబడ్డాయి. తద్వారా దండయాత్రలో ఉన్న సైన్యానికి ఆహారం అందించి విశ్రాంతి ఇవ్వవచ్చు. దీనిని ఒల్లంటాయ్టంబో లేదా "ఒల్లంటాయి. గిడ్డంగి" వంటి శిధిలాల పేర్లలో చూడవచ్చు. ఇంకా రాజు, ఆయన పరివారం ప్రయాణించేటప్పుడు వారికి అవసరమైన సామాగ్రి ( బహుశా ఆశ్రయం) ఎల్లప్పుడూ సిద్ధంగా ఉండేలా వీటిని ఏర్పాటు చేశారు. == ఎత్తైన ప్రదేశాలకు అనుసరణలు == ఇంకాలతో సహా ఆండీసు పర్వత ప్రాంత ప్రజలు, రక్త కణజాలాలకు ఆక్సిజను సరఫరాను పెంచడం ద్వారా ఎత్తైన ప్రదేశాలలో జీవించడానికి విజయవంతంగా అలవాటు పడగలిగారు. ఆండీసు పర్వత ప్రాంతాలలో నివసించే స్థానిక ప్రజలలో ఇది పెద్ద ఊపిరితిత్తుల సామర్థ్యం, ​​ఎర్ర రక్త కణాల సంఖ్యలో పెరుగుదల, హిమోగ్లోబిను సాంద్రత, కేశనాళికల సంఖ్యలో పెరుగుదల ద్వారా సాధించబడింది.<ref>{{citation | doi=10.1002/ajhb.22367 | pmid=24065360 | title=Developmental Functional Adaptation to High Altitude: Review | website=American Journal of Human Biology | volume=25 | issue=2 | pages=151–168 | date=2013 | last1=Frisancho | first1=A. Roberto | url=https://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/2027.42/96751/1/ajhb22367.pdf | hdl=2027.42/96751 | s2cid=33055072 | hdl-access=free}}</ref> ఇతర మానవులతో పోలిస్తే, ఆండీసు ప్రజలకు నెమ్మదిగా ఉండే హృదయ స్పందన రేటు, దాదాపు మూడింట ఒక వంతు ఎక్కువ ఊపిరితిత్తుల సామర్థ్యం, ​​సుమారు 2 లీటర్ల (4 పింట్లు) ఎక్కువ రక్త పరిమాణం, ఊపిరితిత్తుల నుండి శరీరంలోని మిగిలిన భాగాలకు ఆక్సిజను‌ను రవాణా చేసే హిమోగ్లోబిను పరిమాణం రెట్టింపు ఉండేది. కాంక్విస్టడార్లు పొడవుగా ఉన్నప్పటికీ అసాధారణమైన ఎత్తులో జీవించడానికి అలవాటుపడటం ఇంకాలకు ఒక ప్రయోజనంగా ఉండేది.<ref>{{Cite journal| last=Kellog | first=RH | date=1968 | title=Altitude acclimatization, A historical introduction emphasizing the regulation of breathing | website=Physiologist | volume=11 | issue=1 | pages=37–57 | pmid=4865521 | url=https://www.lib.umich.edu/collections/deep-blue-repositories}}</ref> ఆసియాలోని హిమాలయాలలో నివసించే టిబెటను ప్రజలు కూడా అధిక ఎత్తులో జీవించడానికి అలవాటుపడ్డారు. అయితే ఈ అనుసరణ ఆండియన్ల అనుసరణ కంటే భిన్నంగా ఉంటుంది.<ref name="Gibbons">{{Cite web| last1=Gibbons | first1=Ann | title=Tibertans inherited high-altitude gene from ancient humans | url=https://www.science.org/content/article/tibetans-inherited-high-altitude-gene-ancient-human-rev2 | website=science.org | access-date=18 June 2021}}</ref> === ఇంకా పురావస్తు ప్రదేశాలు === * చోక్విరావు * కోజితంబో * ఎల్ ఫ్యూర్టే డి సమైపాట * హువానుకో పంపా * హుచుయి కోస్కో * ఇంకా-కారాంకి * లఖ్తపత * మోరే (ఇంకా శిథిలం) * ఒరోంకోటా * పంబమార్కా కోట సముదాయం * పిసాకు * పుకార ఆఫ్ లా కంపానియా * క్విస్పిగువాన్కా * రుమికుచో * టాంబో వీజో * తుమేబాంబ * విట్కోసు * చిలీ ఇంకా ట్రైలు === ఇంకా-సంబంధిత === * అక్లా, "ఎంచుకున్న మహిళలు" * అమౌతా, ఇంకా ఉపాధ్యాయులు * ఇంకా సామ్రాజ్యానికి ముందు అమెజోనాసు * అండెను, వ్యవసాయ టెర్రేసు * ఇంకా వంటకాలు * ఇంకా అక్విడక్ట్సు * ఇంకా సామ్రాజ్యం పాల్గొన్న యుద్ధాల జాబితా * పారియా, బొలీవియా * టంపుకంచ, ఇంకా మతపరమైన ప్రదేశం === సాధారణ === * పెరూ చరిత్ర * మశూచి చరిత్ర § అమెరికాలలో అంటువ్యాధులు * ముయిస్కా కాన్ఫెడరేషను * ప్రీ-కొలంబియను పెరూ కాలవ్యవధి * అమెరికాలోని స్థానిక ప్రజల జనాభా చరిత్ర * దక్షిణ అమెరికా చరిత్ర == మూలాలు == {{Reflist}} === గ్రంథసూచి === * {{cite book |last=Moseley |first=Michael Edward |author-link=Michael E. Moseley |url={{google books|plainurl=y|id=l_p0QgAACAAJ|page=44}} |title=The Incas and their ancestors: the archaeology of Peru |publisher=[[Thames & Hudson]] |date=2001 |isbn=978-0-500-28277-9}} == వివరణలు == <references group="lower-alpha"/> ofqowjh6mu2z251sbqytc4jcmjugcyn 0 477470 4942542 4852858 2026-08-23T13:42:27Z CommonsDelinker 608 Hari_Om_Sharan_1932-2007.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942542 wikitext text/x-wiki {{EngvarB|date=December 2017}} {{Use dmy dates|date=December 2017}} {{Infobox musical artist <!-- See Wikipedia:WikiProject_Musicians --> | name = Hari Om Sharan | image = | caption = Hari Om Sharan | image_size = | background = solo_singer | birth_name = | alias = | birth_date = {{birth date |df=y|1932|09|26}} | birth_place = [[Lahore]], [[Punjab Province (British India)|Punjab]], [[British Raj|British India]] (present-day [[Punjab, Pakistan|Punjab]], [[Pakistan]]) | death_date = {{death date and age|df=y|2007|12|17|1932|09|26}} | death_place = [[Queens, NY|Queens]], [[New York City]], [[New York (state)|New York]], [[United States]] | instrument = [[Harmonium]] | genre = [[Playback singing]] | occupation = Singer and lyricist | years_active = 1973–2007 | label = [[Saregama|His Master's Voice]], [[T-Series (company)|T-Series]], [[All India Radio]] | website = }} హరి ఓం శరణ్ (26 సెప్టెంబర్ 1932 - 18 డిసెంబర్ 2007) ఒక భారతీయ హిందూ భక్తి గాయకుడు, గీత రచయిత. అతని కెరీర్‌లో ఎక్కువ భాగం సీత, రాముడు, హనుమంతుడిని స్తుతిస్తూ భక్తిగీతాలు పాడటానికే అంకితం. 1970లలో భజన గాయకుడిగా ప్రేమాంజలి పుష్పాంజలి, దాతా ఏక్ రామ్ వంటి ఆల్బమ్‌లను రికార్డ్ చేశారు. 35 సంవత్సరాల పాటు సాగిన అతని సంగీత జీవితంలో, అతను 20కి పైగా భక్తి ఆల్బమ్‌లను విడుదల చేశాడు. '''ప్రారంభ జీవితం''' శ్రీ హరి ఓం శరణ్ 1932 సెప్టెంబర్ 26న లాహోర్‌లో జన్మించారు. 1947లో భారతదేశ విభజన తర్వాత ఆయన కుటుంబం భారతదేశానికి వలస వెళ్లింది. '''రికార్డింగ్ కెరీర్''' అతను 1973లో హిజ్ మాస్టర్స్ వాయిస్ కోసం తన మొదటి ఆల్బమ్‌ను పాడటం ద్వారా ప్రొఫెషనల్ గాయకుడయ్యాడు. గయానా పర్యటనలో, అతను హిందూ ఇండో-గయానీస్ మహిళ నందినిని కలిశాడు, తరువాత ఆమెను వివాహం చేసుకున్నాడు, భారతదేశంలో స్థిరపడ్డాడు.[2] హరి ఓం శరణ్ & మురళీ మనోహర్ స్వరూప్ - పుష్పాంజలి అతను హోలీ స్మోక్! (1999) అనే ఆంగ్ల చిత్రంలో గాయకుడిగా క్లుప్తంగా కనిపించాడు. '''ఇతర కళాకారుల నుండి నివాళి''' 2004లో, భారతదేశ సంగీత పరిశ్రమలో అగ్రగామిగా ఉన్నవారు పాడిన హరి ఓం భజనల ఆల్బమ్, హరి ఓం - సెల్యూటేషన్ పేరుతో విడుదలైంది. ఈ ఆల్బమ్‌కు సహకారులు: పండిట్ జస్రాజ్, పండిట్. శివకుమార్ శర్మ, సోనూ నిగమ్, హరిహరన్, అనుప్ జలోటా, శంకర్ మహదేవన్, రిచా శర్మ, సాధనా సర్గం, షాన్, మహాలక్ష్మి అయ్యర్, సునిధి చౌహాన్, నీల్ ప్రసాద్ సృష్టించారు. పెర్కషనిస్ట్ శివమణి నేపథ్యాన్ని అందించారు. ==Bhajans== {| class="wikitable" border="1" |- ! Bhajan ! Album ! Year |- |- |Aisa Pyar Baha De Maiya (ऐसा प्यार बहा दे मैया) | – |- |Govind Jai Jai Gopal Jai Jai (गोविन्द जय जय गोपाल जय जय) | – |- | [[Hanuman Chalisa]] (हनुमान चालीसा) | Shri Hanuman Chalisa |- | Maili Chadhar Odh Ke Kaise (मैली चादर ओढ़ के कैसे) | ''Premanjali'' |- | [[Aarti Kunj Bihari Ki]] (आरती कुञ्ज बिहारी की) | – |- |Pawan Sut Binti Baram Baar (पवन सुत विनती बारंबार) | – |- |Prabhu Ham Pe Kripa Karna (प्रभु हम पे कृपा करना) | – |- |Rakh Laaj Meri Ganpati (राख लाज मेरी गणपति) | – |- |Shyam Kaho Sai Kaho (श्याम कहो साई कहो) | – |- |Bhaj Govinda Jai Gopala (भज गोविंदा जय गोपाला) | ''Sumiran'' | 1980 |- |Durgati Haarini Durga Ambe (दुर्गति हारिणी दुर्गा अम्बे) | ''Sumiran'' | 1980 |- |Jai Bhola Bhandari Shivhar (जय भोला भण्डारी) | ''Sumiran'' | 1980 |- |Ram Rahim Ram Ram (राम रहीम राम राम) | ''Sumiran'' | 1980 |- |Tere Naam Ka Sumiran Karke (तेरे नाम का सुमिरन करके) | ''Sumiran'' | 1980 |- |Vinay Meri Sun Lijiye Vinay (मिठास भर देंगे यह निर्गुण भजन ) | – |- |Na Yeh Tere Na Yeh Mera (ना यह तेरा ना यह मेरा ) | – |- |Sweekaro Mere Parnaam (स्वीकारो मेरे परनाम) | ''Premanjali'' |- |Sain Teri Yaad Maha Sukhdai (साईं तेरी याद महा सुखदाई) | ''Premanjali'' |- |Prabhu Ham Pe Kripa Karna (प्रभु हम पे कृपा करना) | ''Premanjali'' |- |Ram Sumir Ke Rahem (राम सुमिर के रहम) | ''Premanjali'' |- |Jagdambike Jai Jai (जगदम्बिके जय जय) |- |- |} ==Discography== * Pushpanjali (1972) [https://archive.org/details/@yedavalli_sudarshan_reddy/lists/24/pushpanjali_hari-om-sharan] * Premanjali (1977) [https://archive.org/details/shree-radhey-govinda] * Sri Krishna Charit Maanas (Musical Drama – 1979) [https://archive.org/details/shri-krishna-charit-manas-part-1] * Jai Jai Shri Hanuman (1979) [[[https://archive.org/details/05-shri-hanuman-chalisa]] * Devi Geet (1979) * Sumiran (1980) * Aaradhan (1981) * Prabhupada Kripa (1981) * Daata Ek Raam [https://archive.org/details/raghupati-raghav-raja-ram_20251019] * Bhakti Vandan [https://archive.org/details/03-lele-tera-naam-hari] * Sri Hanuman Chalisa [https://archive.org/details/@yedavalli_sudarshan_reddy/lists/25/sri-hanuman-chalisa_hari-om-sharan-] * Aarti Archan * Bhajan Uphaar [https://archive.org/details/@yedavalli_sudarshan_reddy/lists/26/bhajan-uphar-hari-om-sharan] * Kabir Vani [https://archive.org/details/neend-se-ab-jaag-bande-hari-om-sharan-kabir-song-latest-kabir-bhajan-new] * Chalo Man Vrindavan Ki Oor [https://archive.org/details/08-rom-rom-main] * Bhajan Deepanjali [https://archive.org/details/07-shamal-ke-adharon-se-khele] * Kahat Kabhir Suno Bhai Sadho * Govind Ke Gun Ga Ley (1984) [https://archive.org/details/04-mose-neha-laga-ke] * Sai Kripa (1984) * Gunn Gaan (1994) * [[Shiv Mahima]] (1994) * Ram Bhakt Hanuman (1996) * Sampoorna Sundara Kaand (1994) [https://archive.org/details/sampoorna-sunder-kand-by-hari-om-sharan] * Deepanjali [https://archive.org/details/07-shamal-ke-adharon-se-khele] * Hariom Sharan Ji Ke Top Bhajan [https://archive.org/details/old-is-gold.-hariom-sharan-ji-ke-top-bhajan.] Some rare songs worth special mention are "Koi Samjhe Bhakt" (Album:Gungaan); "Masjid kardi Dwarika", "Vipda Mithanewale" (Album:Sai Kripa) and "Ab na bani to phir na banegi" (Album: Govind ke gun ga ley). ==References== {{Reflist}} ==External links== * HARI OM SHARAN BHAJAN 45 ALBUMS LINK : https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/93/hari-om-sharan_bhajans * [http://gaana.com/artist/hari-om-sharan Hari Om Sharan all tracks on gaana.com] * [https://web.archive.org/web/20010623031644/http://www.bhaktisangeet.com/bhajan/hariomsharan/hos1.html Listen to Hari Om Sharan Bhajans online] {{Authority control}} 15gmkfw36ve7rv4nj22pf4cn4or2h2a 0 478005 4942541 4837879 2026-08-23T13:42:24Z CommonsDelinker 608 Sri_Vishnu_Panchayatana_Devalayam_-_Chandanagar_5.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942541 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist|image= [[దస్త్రం:Sri Vishnu Panchayatana Devalayam - Chandanagar 1.jpg|thumb|alt=Sri Vishnu Panchayatana Devalayam - Chandanagar |శ్రీ విష్ణు పంచాయతన దేవాలయం - చందానగర్]] }}సర్వదేవాత్మకో హ్యేష తేజస్వీ రశ్మిభావనః దేవాసురగణాన్ లోకాన్ పాతి గభస్తిభిః జీవము లేదు ప్రపంచమే లేదు మరి అలాంటి సూర్య దేవుని ఆలయాలు ఈరోజు మనం హైదరాబాద్ శివారు చందానగర్ దగ్గర్లో మాధవపురి హిల్స్ లో కొలువైన శ్రీ_విష్ణు_పంచాయతన_దేవాలయం గర్భగుడిలో పంచాయతనం ఆలయం మరీ వివరాలు తెలియాలంటే సూర్యునికి ప్రత్యేకంగా ఒక ఆలయం ఉన్నది దర్శించుకున్న అదేవిధంగా ఈ విష్ణు పంచాయతనం ఆలయం గురించి వివరాలు తెలుసుకొందాం. స్థితప్రజ్ఞస్య కా భాషా సమాధిస్థస్య కేశవ స్థితధీః ప్రభాషేత కిమాసీత వ్రజేత కిమ్ భావం అర్జునుడు అడుగుతున్నాడు కేశవ అయితే ఇదిగో ఇది ఒక చిన్న కొండ ఈ కొండ రాళ్ళు చూస్తుంటేనే కొండలలో నెలకొన్న కోనేటి రాయడు వాడు అన్నమయ్య పాట గుర్తొస్తుంది కదా ఆ పాటకు తగినట్లుగా ఈ శ్రీ విష్ణు పంచాయతన ఆలయంలో శ్రీ వెంకటేశ్వర స్వామి ప్రధాన దైవం గా ఉన్నారు కూడా నిజానికి ఈ కొండ రాళ్ళు మధ్యలో ఈ ఆలయం ఉన్న చోట ఒక నలభై అడుగుల లోతున వుండేదట. రాళ్ళు మట్టి తెచ్చి పోస్తే కానీ ఈ లెవల్కు వచ్చిందట ఆలయం పైనుంచి చూస్తే చుట్టూ ఇలాంటివి పెద్ద పెద్ద కొండ రాళ్ళు కనిపిస్తాయి ఎందుకూ పనికిరాదు అనుకున్న ప్రదేశాన్ని అద్భుతమైన ఆధ్యాత్మికత ఉట్టిపడే మందిరంగా తీర్చిదిద్ది ఈ ప్రదేశమంతా ఎందుకూ పనికిరాని ప్రదేశం ఆలయం ఈ స్థలంలో కట్టుకుంతామంటే పర్మిషన్ ఇచ్చారు కాబట్టి ఇలా కనిపిస్తుంది అన్నట్లు ఇది శివకేశవ అభేద ఆలయం కూడా అందుకే శివుడు విష్ణువు వినాయకుడు సంబంధించిన తోరణాలు కనిపిస్తుంది. ఇక ధ్వజస్తంభం దాటిపోతే శ్రీ వేంకటేశ్వర గర్భాలయము ఎదురుగా గరుడ వాహనం వారు కనిపిస్తారు నిలువెత్తు శ్రీ వేంకటేశ్వరుని విగ్రహం ఎంతో అద్భుతంగా కనిపిస్తోంది . పంచాయతన ఆలయాలు చాలా ఉంటాయి అందులో శివాలయాల్లో శివ పంచాయతన ఆలయాలు ఉంటాయి విష్ణుమూర్తి ప్రధాన వృత్తిగా ఉన్న విష్ణుపంచాయతన అమ్మవారి ఆలయాలు కూడా ఉంటాయి అయితే మనకు ఇది విష్ణుపంచాయతన ఆలయాన్ని ప్రత్యేకంగా చెప్పడానికి కారణం ఇక్కడ విష్ణు స్వరూపమైన వెంకటేశ్వర్ల వారు మూల దైవం గా ఉన్నారు ఇక్కడ మూల విరాట్టు ప్రధాన మూర్తి ఉండి అదేవిధంగా చుట్టూ కూడా వినాయకుడు, సూర్యుడు, అదేవిధంగా అమ్మవారు కూడా. ఇక్కడ విష్ణు పంచాయతన ఆలయమే అయితే ఇక్కడ విశేషమేమిటంటే ఎక్కడైనా గర్భగుడిలో మాత్రమే ఈ పంచాయతన మూర్తులకు ఉంటారని కానీ ఇక్కడ ప్రత్యేకంగా ఈ పంచాయతీ కోసం ప్రత్యేక ఆలయాలు నిర్మించడం జరిగింది అది ఇక్కడ విశేషం ఈ ఆలయంలో విశేషంగా కనిపిస్తుంది ఇక్కడ కనిపించేది గణపతి విగ్రహం కూడా. సూర్యనారాయణ స్వామివారు కనిపిస్తున్నారు ప్రధాన దైవం వెంకటేశ్వరస్వామి వారి ఉన్నారు తర్వాత మనకు రాజరాజేశ్వరి దేవి అమ్మవారి ఇక్కడ మనకు కనిపిస్తారు అదేవిధంగా చంద్రమౌళి ఇక్కడ ఉంటారన్నమాట అది ఇక్కడ విశేషమేమంటే ఈ పంచాయతన ఈ విష్ణుపంచాయతన ఆలయంలో విశేష మరి ఇలాంటి విష్ణుపంచాయతన ఆలయాన్ని నిర్మించారని గుంటూరు శాస్త్రి గారు చెప్పడం అది ఇక్కడ ఆలయాన్ని నిర్మించాలనుకున్నాడు జరిగిందండి ఈ దేవాలయము 2014వ సంవత్సరంలో కట్టడం ప్రారంభించి 2018 సంవత్సరానికి కంప్లీట్ అయింది. ఈ దేవాలయ ప్రతిష్ట లో శ్రీ శ్రీ శృంగేరి పీఠాధిపతి చేతులమీదుగా జరిగాయి శ్రీరామనవమి దసరా, ముఖ్యంగా ఏప్రిల్ మాసంలో. వార్షికోత్సవాలు కూడా చాలా ఘనంగా నిర్వహిస్తున్నారు శ్రీ విష్ణు పంచాయతన దేవాలయం వెంకటేశ్వర స్వామి మూలవిరాట్టు నాలుగువైపులా లక్ష్మీ గణపతి స్వామి సూర్యనారాయణ స్వామి అమ్మవారు, చంద్రమౌళీశ్వర స్వామి క్షేత్రం శ్రీ ఆంజనేయ స్వామి గారు. ఈ విష్ణు పంచాయతన ఆలయమే శంకరాచార్యులవారు ఓ పుస్తకంలో విష్ణు పంచాయతనం ఆలయం ఎలా కట్టాలని నిర్దేశించారు ఆలయాలు మన దగ్గర చాలా తక్కువగా ఉన్నాయి అంటే ఒక పద్ధతిలో శాస్త్ర ప్రకారం చాలా మంది అంటున్నారు లక్ష్మీ గణపతి స్వామి దేవాలయం మాత్రమే కట్టాలి అనుకున్నారు కానీ ఆ గుంటూరు శాస్త్రి గారు వచ్చి ఈ స్థలములో పంచాయతనం ఆలయం చాలా బాగుంటుంది అంటే అది మొదలు పెట్టారు ఆ భగవంతుడు కృప తో పెద్ద కార్యక్రమం కంప్లీట్ చేయగలిగిన విష్ణుపంచాయతన ఆలయంలో ఉన్న మిగతా అయితే ప్రతి ఆలయానికి చుట్టూ కొన్ని అరుదైన రూపాలు కూడా కనిపిస్తాయి వెంకటేశ్వర స్వామి శ్రీ లక్ష్మీ హయగ్రీవ స్వామి చాలా అరుదైన రూపం. లక్ష్మీనరసింహస్వామి, లక్ష్మీ వరాహ మూర్తి కూడా వున్నారు ==బయటిలింకులు== * శ్రీ విష్ణు పంచాయతన దేవాలయం - చందానగర్_ వీడియో & photos Link: https://archive.org/details/@yedavalli_sudarshan_reddy/lists/2/sri-vishnu-panchayatana-devalayam---chandanagar == చిత్రమాలిక == {{Infobox artist|image= [[దస్త్రం:Sri Vishnu Panchayatana Devalayam - Chandanagar 2.jpg|thumb|alt=శ్రీ విష్ణు పంచాయతన దేవాలయం - చందానగర్|శ్రీ విష్ణు పంచాయతన దేవాలయం - చందానగర్]] }} {{Infobox artist|image= [[దస్త్రం:Sri Vishnu Panchayatana Devalayam - Chandanagar 3.jpg|thumb|alt=శ్రీ విష్ణు పంచాయతన దేవాలయం - చందానగర్|శ్రీ విష్ణు పంచాయతన దేవాలయం - చందానగర్]] }} {{Infobox artist|image= }} {{Infobox artist|image= [[దస్త్రం:Sri Vishnu Panchayatana Devalayam - Chandanagar 4.jpg|thumb|alt=శ్రీ విష్ణు పంచాయతన దేవాలయం - చందానగర్|శ్రీ విష్ణు పంచాయతన దేవాలయం - చందానగర్]] }} qkdn3szdpcnbgircb2zyppox8cc80sv 4942543 4942541 2026-08-23T13:42:30Z CommonsDelinker 608 Sri_Vishnu_Panchayatana_Devalayam_-_Chandanagar_1.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942543 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist|image= }}సర్వదేవాత్మకో హ్యేష తేజస్వీ రశ్మిభావనః దేవాసురగణాన్ లోకాన్ పాతి గభస్తిభిః జీవము లేదు ప్రపంచమే లేదు మరి అలాంటి సూర్య దేవుని ఆలయాలు ఈరోజు మనం హైదరాబాద్ శివారు చందానగర్ దగ్గర్లో మాధవపురి హిల్స్ లో కొలువైన శ్రీ_విష్ణు_పంచాయతన_దేవాలయం గర్భగుడిలో పంచాయతనం ఆలయం మరీ వివరాలు తెలియాలంటే సూర్యునికి ప్రత్యేకంగా ఒక ఆలయం ఉన్నది దర్శించుకున్న అదేవిధంగా ఈ విష్ణు పంచాయతనం ఆలయం గురించి వివరాలు తెలుసుకొందాం. స్థితప్రజ్ఞస్య కా భాషా సమాధిస్థస్య కేశవ స్థితధీః ప్రభాషేత కిమాసీత వ్రజేత కిమ్ భావం అర్జునుడు అడుగుతున్నాడు కేశవ అయితే ఇదిగో ఇది ఒక చిన్న కొండ ఈ కొండ రాళ్ళు చూస్తుంటేనే కొండలలో నెలకొన్న కోనేటి రాయడు వాడు అన్నమయ్య పాట గుర్తొస్తుంది కదా ఆ పాటకు తగినట్లుగా ఈ శ్రీ విష్ణు పంచాయతన ఆలయంలో శ్రీ వెంకటేశ్వర స్వామి ప్రధాన దైవం గా ఉన్నారు కూడా నిజానికి ఈ కొండ రాళ్ళు మధ్యలో ఈ ఆలయం ఉన్న చోట ఒక నలభై అడుగుల లోతున వుండేదట. రాళ్ళు మట్టి తెచ్చి పోస్తే కానీ ఈ లెవల్కు వచ్చిందట ఆలయం పైనుంచి చూస్తే చుట్టూ ఇలాంటివి పెద్ద పెద్ద కొండ రాళ్ళు కనిపిస్తాయి ఎందుకూ పనికిరాదు అనుకున్న ప్రదేశాన్ని అద్భుతమైన ఆధ్యాత్మికత ఉట్టిపడే మందిరంగా తీర్చిదిద్ది ఈ ప్రదేశమంతా ఎందుకూ పనికిరాని ప్రదేశం ఆలయం ఈ స్థలంలో కట్టుకుంతామంటే పర్మిషన్ ఇచ్చారు కాబట్టి ఇలా కనిపిస్తుంది అన్నట్లు ఇది శివకేశవ అభేద ఆలయం కూడా అందుకే శివుడు విష్ణువు వినాయకుడు సంబంధించిన తోరణాలు కనిపిస్తుంది. ఇక ధ్వజస్తంభం దాటిపోతే శ్రీ వేంకటేశ్వర గర్భాలయము ఎదురుగా గరుడ వాహనం వారు కనిపిస్తారు నిలువెత్తు శ్రీ వేంకటేశ్వరుని విగ్రహం ఎంతో అద్భుతంగా కనిపిస్తోంది . పంచాయతన ఆలయాలు చాలా ఉంటాయి అందులో శివాలయాల్లో శివ పంచాయతన ఆలయాలు ఉంటాయి విష్ణుమూర్తి ప్రధాన వృత్తిగా ఉన్న విష్ణుపంచాయతన అమ్మవారి ఆలయాలు కూడా ఉంటాయి అయితే మనకు ఇది విష్ణుపంచాయతన ఆలయాన్ని ప్రత్యేకంగా చెప్పడానికి కారణం ఇక్కడ విష్ణు స్వరూపమైన వెంకటేశ్వర్ల వారు మూల దైవం గా ఉన్నారు ఇక్కడ మూల విరాట్టు ప్రధాన మూర్తి ఉండి అదేవిధంగా చుట్టూ కూడా వినాయకుడు, సూర్యుడు, అదేవిధంగా అమ్మవారు కూడా. ఇక్కడ విష్ణు పంచాయతన ఆలయమే అయితే ఇక్కడ విశేషమేమిటంటే ఎక్కడైనా గర్భగుడిలో మాత్రమే ఈ పంచాయతన మూర్తులకు ఉంటారని కానీ ఇక్కడ ప్రత్యేకంగా ఈ పంచాయతీ కోసం ప్రత్యేక ఆలయాలు నిర్మించడం జరిగింది అది ఇక్కడ విశేషం ఈ ఆలయంలో విశేషంగా కనిపిస్తుంది ఇక్కడ కనిపించేది గణపతి విగ్రహం కూడా. సూర్యనారాయణ స్వామివారు కనిపిస్తున్నారు ప్రధాన దైవం వెంకటేశ్వరస్వామి వారి ఉన్నారు తర్వాత మనకు రాజరాజేశ్వరి దేవి అమ్మవారి ఇక్కడ మనకు కనిపిస్తారు అదేవిధంగా చంద్రమౌళి ఇక్కడ ఉంటారన్నమాట అది ఇక్కడ విశేషమేమంటే ఈ పంచాయతన ఈ విష్ణుపంచాయతన ఆలయంలో విశేష మరి ఇలాంటి విష్ణుపంచాయతన ఆలయాన్ని నిర్మించారని గుంటూరు శాస్త్రి గారు చెప్పడం అది ఇక్కడ ఆలయాన్ని నిర్మించాలనుకున్నాడు జరిగిందండి ఈ దేవాలయము 2014వ సంవత్సరంలో కట్టడం ప్రారంభించి 2018 సంవత్సరానికి కంప్లీట్ అయింది. ఈ దేవాలయ ప్రతిష్ట లో శ్రీ శ్రీ శృంగేరి పీఠాధిపతి చేతులమీదుగా జరిగాయి శ్రీరామనవమి దసరా, ముఖ్యంగా ఏప్రిల్ మాసంలో. వార్షికోత్సవాలు కూడా చాలా ఘనంగా నిర్వహిస్తున్నారు శ్రీ విష్ణు పంచాయతన దేవాలయం వెంకటేశ్వర స్వామి మూలవిరాట్టు నాలుగువైపులా లక్ష్మీ గణపతి స్వామి సూర్యనారాయణ స్వామి అమ్మవారు, చంద్రమౌళీశ్వర స్వామి క్షేత్రం శ్రీ ఆంజనేయ స్వామి గారు. ఈ విష్ణు పంచాయతన ఆలయమే శంకరాచార్యులవారు ఓ పుస్తకంలో విష్ణు పంచాయతనం ఆలయం ఎలా కట్టాలని నిర్దేశించారు ఆలయాలు మన దగ్గర చాలా తక్కువగా ఉన్నాయి అంటే ఒక పద్ధతిలో శాస్త్ర ప్రకారం చాలా మంది అంటున్నారు లక్ష్మీ గణపతి స్వామి దేవాలయం మాత్రమే కట్టాలి అనుకున్నారు కానీ ఆ గుంటూరు శాస్త్రి గారు వచ్చి ఈ స్థలములో పంచాయతనం ఆలయం చాలా బాగుంటుంది అంటే అది మొదలు పెట్టారు ఆ భగవంతుడు కృప తో పెద్ద కార్యక్రమం కంప్లీట్ చేయగలిగిన విష్ణుపంచాయతన ఆలయంలో ఉన్న మిగతా అయితే ప్రతి ఆలయానికి చుట్టూ కొన్ని అరుదైన రూపాలు కూడా కనిపిస్తాయి వెంకటేశ్వర స్వామి శ్రీ లక్ష్మీ హయగ్రీవ స్వామి చాలా అరుదైన రూపం. లక్ష్మీనరసింహస్వామి, లక్ష్మీ వరాహ మూర్తి కూడా వున్నారు ==బయటిలింకులు== * శ్రీ విష్ణు పంచాయతన దేవాలయం - చందానగర్_ వీడియో & photos Link: https://archive.org/details/@yedavalli_sudarshan_reddy/lists/2/sri-vishnu-panchayatana-devalayam---chandanagar == చిత్రమాలిక == {{Infobox artist|image= [[దస్త్రం:Sri Vishnu Panchayatana Devalayam - Chandanagar 2.jpg|thumb|alt=శ్రీ విష్ణు పంచాయతన దేవాలయం - చందానగర్|శ్రీ విష్ణు పంచాయతన దేవాలయం - చందానగర్]] }} {{Infobox artist|image= [[దస్త్రం:Sri Vishnu Panchayatana Devalayam - Chandanagar 3.jpg|thumb|alt=శ్రీ విష్ణు పంచాయతన దేవాలయం - చందానగర్|శ్రీ విష్ణు పంచాయతన దేవాలయం - చందానగర్]] }} {{Infobox artist|image= }} {{Infobox artist|image= [[దస్త్రం:Sri Vishnu Panchayatana Devalayam - Chandanagar 4.jpg|thumb|alt=శ్రీ విష్ణు పంచాయతన దేవాలయం - చందానగర్|శ్రీ విష్ణు పంచాయతన దేవాలయం - చందానగర్]] }} 9zctvbqzap00rn88rdlwzv6lhi632x9 4942544 4942543 2026-08-23T13:42:33Z CommonsDelinker 608 Sri_Vishnu_Panchayatana_Devalayam_-_Chandanagar_2.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942544 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist|image= }}సర్వదేవాత్మకో హ్యేష తేజస్వీ రశ్మిభావనః దేవాసురగణాన్ లోకాన్ పాతి గభస్తిభిః జీవము లేదు ప్రపంచమే లేదు మరి అలాంటి సూర్య దేవుని ఆలయాలు ఈరోజు మనం హైదరాబాద్ శివారు చందానగర్ దగ్గర్లో మాధవపురి హిల్స్ లో కొలువైన శ్రీ_విష్ణు_పంచాయతన_దేవాలయం గర్భగుడిలో పంచాయతనం ఆలయం మరీ వివరాలు తెలియాలంటే సూర్యునికి ప్రత్యేకంగా ఒక ఆలయం ఉన్నది దర్శించుకున్న అదేవిధంగా ఈ విష్ణు పంచాయతనం ఆలయం గురించి వివరాలు తెలుసుకొందాం. స్థితప్రజ్ఞస్య కా భాషా సమాధిస్థస్య కేశవ స్థితధీః ప్రభాషేత కిమాసీత వ్రజేత కిమ్ భావం అర్జునుడు అడుగుతున్నాడు కేశవ అయితే ఇదిగో ఇది ఒక చిన్న కొండ ఈ కొండ రాళ్ళు చూస్తుంటేనే కొండలలో నెలకొన్న కోనేటి రాయడు వాడు అన్నమయ్య పాట గుర్తొస్తుంది కదా ఆ పాటకు తగినట్లుగా ఈ శ్రీ విష్ణు పంచాయతన ఆలయంలో శ్రీ వెంకటేశ్వర స్వామి ప్రధాన దైవం గా ఉన్నారు కూడా నిజానికి ఈ కొండ రాళ్ళు మధ్యలో ఈ ఆలయం ఉన్న చోట ఒక నలభై అడుగుల లోతున వుండేదట. రాళ్ళు మట్టి తెచ్చి పోస్తే కానీ ఈ లెవల్కు వచ్చిందట ఆలయం పైనుంచి చూస్తే చుట్టూ ఇలాంటివి పెద్ద పెద్ద కొండ రాళ్ళు కనిపిస్తాయి ఎందుకూ పనికిరాదు అనుకున్న ప్రదేశాన్ని అద్భుతమైన ఆధ్యాత్మికత ఉట్టిపడే మందిరంగా తీర్చిదిద్ది ఈ ప్రదేశమంతా ఎందుకూ పనికిరాని ప్రదేశం ఆలయం ఈ స్థలంలో కట్టుకుంతామంటే పర్మిషన్ ఇచ్చారు కాబట్టి ఇలా కనిపిస్తుంది అన్నట్లు ఇది శివకేశవ అభేద ఆలయం కూడా అందుకే శివుడు విష్ణువు వినాయకుడు సంబంధించిన తోరణాలు కనిపిస్తుంది. ఇక ధ్వజస్తంభం దాటిపోతే శ్రీ వేంకటేశ్వర గర్భాలయము ఎదురుగా గరుడ వాహనం వారు కనిపిస్తారు నిలువెత్తు శ్రీ వేంకటేశ్వరుని విగ్రహం ఎంతో అద్భుతంగా కనిపిస్తోంది . పంచాయతన ఆలయాలు చాలా ఉంటాయి అందులో శివాలయాల్లో శివ పంచాయతన ఆలయాలు ఉంటాయి విష్ణుమూర్తి ప్రధాన వృత్తిగా ఉన్న విష్ణుపంచాయతన అమ్మవారి ఆలయాలు కూడా ఉంటాయి అయితే మనకు ఇది విష్ణుపంచాయతన ఆలయాన్ని ప్రత్యేకంగా చెప్పడానికి కారణం ఇక్కడ విష్ణు స్వరూపమైన వెంకటేశ్వర్ల వారు మూల దైవం గా ఉన్నారు ఇక్కడ మూల విరాట్టు ప్రధాన మూర్తి ఉండి అదేవిధంగా చుట్టూ కూడా వినాయకుడు, సూర్యుడు, అదేవిధంగా అమ్మవారు కూడా. ఇక్కడ విష్ణు పంచాయతన ఆలయమే అయితే ఇక్కడ విశేషమేమిటంటే ఎక్కడైనా గర్భగుడిలో మాత్రమే ఈ పంచాయతన మూర్తులకు ఉంటారని కానీ ఇక్కడ ప్రత్యేకంగా ఈ పంచాయతీ కోసం ప్రత్యేక ఆలయాలు నిర్మించడం జరిగింది అది ఇక్కడ విశేషం ఈ ఆలయంలో విశేషంగా కనిపిస్తుంది ఇక్కడ కనిపించేది గణపతి విగ్రహం కూడా. సూర్యనారాయణ స్వామివారు కనిపిస్తున్నారు ప్రధాన దైవం వెంకటేశ్వరస్వామి వారి ఉన్నారు తర్వాత మనకు రాజరాజేశ్వరి దేవి అమ్మవారి ఇక్కడ మనకు కనిపిస్తారు అదేవిధంగా చంద్రమౌళి ఇక్కడ ఉంటారన్నమాట అది ఇక్కడ విశేషమేమంటే ఈ పంచాయతన ఈ విష్ణుపంచాయతన ఆలయంలో విశేష మరి ఇలాంటి విష్ణుపంచాయతన ఆలయాన్ని నిర్మించారని గుంటూరు శాస్త్రి గారు చెప్పడం అది ఇక్కడ ఆలయాన్ని నిర్మించాలనుకున్నాడు జరిగిందండి ఈ దేవాలయము 2014వ సంవత్సరంలో కట్టడం ప్రారంభించి 2018 సంవత్సరానికి కంప్లీట్ అయింది. ఈ దేవాలయ ప్రతిష్ట లో శ్రీ శ్రీ శృంగేరి పీఠాధిపతి చేతులమీదుగా జరిగాయి శ్రీరామనవమి దసరా, ముఖ్యంగా ఏప్రిల్ మాసంలో. వార్షికోత్సవాలు కూడా చాలా ఘనంగా నిర్వహిస్తున్నారు శ్రీ విష్ణు పంచాయతన దేవాలయం వెంకటేశ్వర స్వామి మూలవిరాట్టు నాలుగువైపులా లక్ష్మీ గణపతి స్వామి సూర్యనారాయణ స్వామి అమ్మవారు, చంద్రమౌళీశ్వర స్వామి క్షేత్రం శ్రీ ఆంజనేయ స్వామి గారు. ఈ విష్ణు పంచాయతన ఆలయమే శంకరాచార్యులవారు ఓ పుస్తకంలో విష్ణు పంచాయతనం ఆలయం ఎలా కట్టాలని నిర్దేశించారు ఆలయాలు మన దగ్గర చాలా తక్కువగా ఉన్నాయి అంటే ఒక పద్ధతిలో శాస్త్ర ప్రకారం చాలా మంది అంటున్నారు లక్ష్మీ గణపతి స్వామి దేవాలయం మాత్రమే కట్టాలి అనుకున్నారు కానీ ఆ గుంటూరు శాస్త్రి గారు వచ్చి ఈ స్థలములో పంచాయతనం ఆలయం చాలా బాగుంటుంది అంటే అది మొదలు పెట్టారు ఆ భగవంతుడు కృప తో పెద్ద కార్యక్రమం కంప్లీట్ చేయగలిగిన విష్ణుపంచాయతన ఆలయంలో ఉన్న మిగతా అయితే ప్రతి ఆలయానికి చుట్టూ కొన్ని అరుదైన రూపాలు కూడా కనిపిస్తాయి వెంకటేశ్వర స్వామి శ్రీ లక్ష్మీ హయగ్రీవ స్వామి చాలా అరుదైన రూపం. లక్ష్మీనరసింహస్వామి, లక్ష్మీ వరాహ మూర్తి కూడా వున్నారు ==బయటిలింకులు== * శ్రీ విష్ణు పంచాయతన దేవాలయం - చందానగర్_ వీడియో & photos Link: https://archive.org/details/@yedavalli_sudarshan_reddy/lists/2/sri-vishnu-panchayatana-devalayam---chandanagar == చిత్రమాలిక == {{Infobox artist|image= }} {{Infobox artist|image= [[దస్త్రం:Sri Vishnu Panchayatana Devalayam - Chandanagar 3.jpg|thumb|alt=శ్రీ విష్ణు పంచాయతన దేవాలయం - చందానగర్|శ్రీ విష్ణు పంచాయతన దేవాలయం - చందానగర్]] }} {{Infobox artist|image= }} {{Infobox artist|image= [[దస్త్రం:Sri Vishnu Panchayatana Devalayam - Chandanagar 4.jpg|thumb|alt=శ్రీ విష్ణు పంచాయతన దేవాలయం - చందానగర్|శ్రీ విష్ణు పంచాయతన దేవాలయం - చందానగర్]] }} p1a71ayfswmmc8yd9u6h0k8d3f8frur 4942545 4942544 2026-08-23T13:42:36Z CommonsDelinker 608 Sri_Vishnu_Panchayatana_Devalayam_-_Chandanagar_3.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942545 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist|image= }}సర్వదేవాత్మకో హ్యేష తేజస్వీ రశ్మిభావనః దేవాసురగణాన్ లోకాన్ పాతి గభస్తిభిః జీవము లేదు ప్రపంచమే లేదు మరి అలాంటి సూర్య దేవుని ఆలయాలు ఈరోజు మనం హైదరాబాద్ శివారు చందానగర్ దగ్గర్లో మాధవపురి హిల్స్ లో కొలువైన శ్రీ_విష్ణు_పంచాయతన_దేవాలయం గర్భగుడిలో పంచాయతనం ఆలయం మరీ వివరాలు తెలియాలంటే సూర్యునికి ప్రత్యేకంగా ఒక ఆలయం ఉన్నది దర్శించుకున్న అదేవిధంగా ఈ విష్ణు పంచాయతనం ఆలయం గురించి వివరాలు తెలుసుకొందాం. స్థితప్రజ్ఞస్య కా భాషా సమాధిస్థస్య కేశవ స్థితధీః ప్రభాషేత కిమాసీత వ్రజేత కిమ్ భావం అర్జునుడు అడుగుతున్నాడు కేశవ అయితే ఇదిగో ఇది ఒక చిన్న కొండ ఈ కొండ రాళ్ళు చూస్తుంటేనే కొండలలో నెలకొన్న కోనేటి రాయడు వాడు అన్నమయ్య పాట గుర్తొస్తుంది కదా ఆ పాటకు తగినట్లుగా ఈ శ్రీ విష్ణు పంచాయతన ఆలయంలో శ్రీ వెంకటేశ్వర స్వామి ప్రధాన దైవం గా ఉన్నారు కూడా నిజానికి ఈ కొండ రాళ్ళు మధ్యలో ఈ ఆలయం ఉన్న చోట ఒక నలభై అడుగుల లోతున వుండేదట. రాళ్ళు మట్టి తెచ్చి పోస్తే కానీ ఈ లెవల్కు వచ్చిందట ఆలయం పైనుంచి చూస్తే చుట్టూ ఇలాంటివి పెద్ద పెద్ద కొండ రాళ్ళు కనిపిస్తాయి ఎందుకూ పనికిరాదు అనుకున్న ప్రదేశాన్ని అద్భుతమైన ఆధ్యాత్మికత ఉట్టిపడే మందిరంగా తీర్చిదిద్ది ఈ ప్రదేశమంతా ఎందుకూ పనికిరాని ప్రదేశం ఆలయం ఈ స్థలంలో కట్టుకుంతామంటే పర్మిషన్ ఇచ్చారు కాబట్టి ఇలా కనిపిస్తుంది అన్నట్లు ఇది శివకేశవ అభేద ఆలయం కూడా అందుకే శివుడు విష్ణువు వినాయకుడు సంబంధించిన తోరణాలు కనిపిస్తుంది. ఇక ధ్వజస్తంభం దాటిపోతే శ్రీ వేంకటేశ్వర గర్భాలయము ఎదురుగా గరుడ వాహనం వారు కనిపిస్తారు నిలువెత్తు శ్రీ వేంకటేశ్వరుని విగ్రహం ఎంతో అద్భుతంగా కనిపిస్తోంది . పంచాయతన ఆలయాలు చాలా ఉంటాయి అందులో శివాలయాల్లో శివ పంచాయతన ఆలయాలు ఉంటాయి విష్ణుమూర్తి ప్రధాన వృత్తిగా ఉన్న విష్ణుపంచాయతన అమ్మవారి ఆలయాలు కూడా ఉంటాయి అయితే మనకు ఇది విష్ణుపంచాయతన ఆలయాన్ని ప్రత్యేకంగా చెప్పడానికి కారణం ఇక్కడ విష్ణు స్వరూపమైన వెంకటేశ్వర్ల వారు మూల దైవం గా ఉన్నారు ఇక్కడ మూల విరాట్టు ప్రధాన మూర్తి ఉండి అదేవిధంగా చుట్టూ కూడా వినాయకుడు, సూర్యుడు, అదేవిధంగా అమ్మవారు కూడా. ఇక్కడ విష్ణు పంచాయతన ఆలయమే అయితే ఇక్కడ విశేషమేమిటంటే ఎక్కడైనా గర్భగుడిలో మాత్రమే ఈ పంచాయతన మూర్తులకు ఉంటారని కానీ ఇక్కడ ప్రత్యేకంగా ఈ పంచాయతీ కోసం ప్రత్యేక ఆలయాలు నిర్మించడం జరిగింది అది ఇక్కడ విశేషం ఈ ఆలయంలో విశేషంగా కనిపిస్తుంది ఇక్కడ కనిపించేది గణపతి విగ్రహం కూడా. సూర్యనారాయణ స్వామివారు కనిపిస్తున్నారు ప్రధాన దైవం వెంకటేశ్వరస్వామి వారి ఉన్నారు తర్వాత మనకు రాజరాజేశ్వరి దేవి అమ్మవారి ఇక్కడ మనకు కనిపిస్తారు అదేవిధంగా చంద్రమౌళి ఇక్కడ ఉంటారన్నమాట అది ఇక్కడ విశేషమేమంటే ఈ పంచాయతన ఈ విష్ణుపంచాయతన ఆలయంలో విశేష మరి ఇలాంటి విష్ణుపంచాయతన ఆలయాన్ని నిర్మించారని గుంటూరు శాస్త్రి గారు చెప్పడం అది ఇక్కడ ఆలయాన్ని నిర్మించాలనుకున్నాడు జరిగిందండి ఈ దేవాలయము 2014వ సంవత్సరంలో కట్టడం ప్రారంభించి 2018 సంవత్సరానికి కంప్లీట్ అయింది. ఈ దేవాలయ ప్రతిష్ట లో శ్రీ శ్రీ శృంగేరి పీఠాధిపతి చేతులమీదుగా జరిగాయి శ్రీరామనవమి దసరా, ముఖ్యంగా ఏప్రిల్ మాసంలో. వార్షికోత్సవాలు కూడా చాలా ఘనంగా నిర్వహిస్తున్నారు శ్రీ విష్ణు పంచాయతన దేవాలయం వెంకటేశ్వర స్వామి మూలవిరాట్టు నాలుగువైపులా లక్ష్మీ గణపతి స్వామి సూర్యనారాయణ స్వామి అమ్మవారు, చంద్రమౌళీశ్వర స్వామి క్షేత్రం శ్రీ ఆంజనేయ స్వామి గారు. ఈ విష్ణు పంచాయతన ఆలయమే శంకరాచార్యులవారు ఓ పుస్తకంలో విష్ణు పంచాయతనం ఆలయం ఎలా కట్టాలని నిర్దేశించారు ఆలయాలు మన దగ్గర చాలా తక్కువగా ఉన్నాయి అంటే ఒక పద్ధతిలో శాస్త్ర ప్రకారం చాలా మంది అంటున్నారు లక్ష్మీ గణపతి స్వామి దేవాలయం మాత్రమే కట్టాలి అనుకున్నారు కానీ ఆ గుంటూరు శాస్త్రి గారు వచ్చి ఈ స్థలములో పంచాయతనం ఆలయం చాలా బాగుంటుంది అంటే అది మొదలు పెట్టారు ఆ భగవంతుడు కృప తో పెద్ద కార్యక్రమం కంప్లీట్ చేయగలిగిన విష్ణుపంచాయతన ఆలయంలో ఉన్న మిగతా అయితే ప్రతి ఆలయానికి చుట్టూ కొన్ని అరుదైన రూపాలు కూడా కనిపిస్తాయి వెంకటేశ్వర స్వామి శ్రీ లక్ష్మీ హయగ్రీవ స్వామి చాలా అరుదైన రూపం. లక్ష్మీనరసింహస్వామి, లక్ష్మీ వరాహ మూర్తి కూడా వున్నారు ==బయటిలింకులు== * శ్రీ విష్ణు పంచాయతన దేవాలయం - చందానగర్_ వీడియో & photos Link: https://archive.org/details/@yedavalli_sudarshan_reddy/lists/2/sri-vishnu-panchayatana-devalayam---chandanagar == చిత్రమాలిక == {{Infobox artist|image= }} {{Infobox artist|image= }} {{Infobox artist|image= }} {{Infobox artist|image= [[దస్త్రం:Sri Vishnu Panchayatana Devalayam - Chandanagar 4.jpg|thumb|alt=శ్రీ విష్ణు పంచాయతన దేవాలయం - చందానగర్|శ్రీ విష్ణు పంచాయతన దేవాలయం - చందానగర్]] }} 2u77td6rpcnsofx9tf5d4dpe8kfcc1q 4942546 4942545 2026-08-23T13:42:39Z CommonsDelinker 608 Sri_Vishnu_Panchayatana_Devalayam_-_Chandanagar_4.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942546 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist|image= }}సర్వదేవాత్మకో హ్యేష తేజస్వీ రశ్మిభావనః దేవాసురగణాన్ లోకాన్ పాతి గభస్తిభిః జీవము లేదు ప్రపంచమే లేదు మరి అలాంటి సూర్య దేవుని ఆలయాలు ఈరోజు మనం హైదరాబాద్ శివారు చందానగర్ దగ్గర్లో మాధవపురి హిల్స్ లో కొలువైన శ్రీ_విష్ణు_పంచాయతన_దేవాలయం గర్భగుడిలో పంచాయతనం ఆలయం మరీ వివరాలు తెలియాలంటే సూర్యునికి ప్రత్యేకంగా ఒక ఆలయం ఉన్నది దర్శించుకున్న అదేవిధంగా ఈ విష్ణు పంచాయతనం ఆలయం గురించి వివరాలు తెలుసుకొందాం. స్థితప్రజ్ఞస్య కా భాషా సమాధిస్థస్య కేశవ స్థితధీః ప్రభాషేత కిమాసీత వ్రజేత కిమ్ భావం అర్జునుడు అడుగుతున్నాడు కేశవ అయితే ఇదిగో ఇది ఒక చిన్న కొండ ఈ కొండ రాళ్ళు చూస్తుంటేనే కొండలలో నెలకొన్న కోనేటి రాయడు వాడు అన్నమయ్య పాట గుర్తొస్తుంది కదా ఆ పాటకు తగినట్లుగా ఈ శ్రీ విష్ణు పంచాయతన ఆలయంలో శ్రీ వెంకటేశ్వర స్వామి ప్రధాన దైవం గా ఉన్నారు కూడా నిజానికి ఈ కొండ రాళ్ళు మధ్యలో ఈ ఆలయం ఉన్న చోట ఒక నలభై అడుగుల లోతున వుండేదట. రాళ్ళు మట్టి తెచ్చి పోస్తే కానీ ఈ లెవల్కు వచ్చిందట ఆలయం పైనుంచి చూస్తే చుట్టూ ఇలాంటివి పెద్ద పెద్ద కొండ రాళ్ళు కనిపిస్తాయి ఎందుకూ పనికిరాదు అనుకున్న ప్రదేశాన్ని అద్భుతమైన ఆధ్యాత్మికత ఉట్టిపడే మందిరంగా తీర్చిదిద్ది ఈ ప్రదేశమంతా ఎందుకూ పనికిరాని ప్రదేశం ఆలయం ఈ స్థలంలో కట్టుకుంతామంటే పర్మిషన్ ఇచ్చారు కాబట్టి ఇలా కనిపిస్తుంది అన్నట్లు ఇది శివకేశవ అభేద ఆలయం కూడా అందుకే శివుడు విష్ణువు వినాయకుడు సంబంధించిన తోరణాలు కనిపిస్తుంది. ఇక ధ్వజస్తంభం దాటిపోతే శ్రీ వేంకటేశ్వర గర్భాలయము ఎదురుగా గరుడ వాహనం వారు కనిపిస్తారు నిలువెత్తు శ్రీ వేంకటేశ్వరుని విగ్రహం ఎంతో అద్భుతంగా కనిపిస్తోంది . పంచాయతన ఆలయాలు చాలా ఉంటాయి అందులో శివాలయాల్లో శివ పంచాయతన ఆలయాలు ఉంటాయి విష్ణుమూర్తి ప్రధాన వృత్తిగా ఉన్న విష్ణుపంచాయతన అమ్మవారి ఆలయాలు కూడా ఉంటాయి అయితే మనకు ఇది విష్ణుపంచాయతన ఆలయాన్ని ప్రత్యేకంగా చెప్పడానికి కారణం ఇక్కడ విష్ణు స్వరూపమైన వెంకటేశ్వర్ల వారు మూల దైవం గా ఉన్నారు ఇక్కడ మూల విరాట్టు ప్రధాన మూర్తి ఉండి అదేవిధంగా చుట్టూ కూడా వినాయకుడు, సూర్యుడు, అదేవిధంగా అమ్మవారు కూడా. ఇక్కడ విష్ణు పంచాయతన ఆలయమే అయితే ఇక్కడ విశేషమేమిటంటే ఎక్కడైనా గర్భగుడిలో మాత్రమే ఈ పంచాయతన మూర్తులకు ఉంటారని కానీ ఇక్కడ ప్రత్యేకంగా ఈ పంచాయతీ కోసం ప్రత్యేక ఆలయాలు నిర్మించడం జరిగింది అది ఇక్కడ విశేషం ఈ ఆలయంలో విశేషంగా కనిపిస్తుంది ఇక్కడ కనిపించేది గణపతి విగ్రహం కూడా. సూర్యనారాయణ స్వామివారు కనిపిస్తున్నారు ప్రధాన దైవం వెంకటేశ్వరస్వామి వారి ఉన్నారు తర్వాత మనకు రాజరాజేశ్వరి దేవి అమ్మవారి ఇక్కడ మనకు కనిపిస్తారు అదేవిధంగా చంద్రమౌళి ఇక్కడ ఉంటారన్నమాట అది ఇక్కడ విశేషమేమంటే ఈ పంచాయతన ఈ విష్ణుపంచాయతన ఆలయంలో విశేష మరి ఇలాంటి విష్ణుపంచాయతన ఆలయాన్ని నిర్మించారని గుంటూరు శాస్త్రి గారు చెప్పడం అది ఇక్కడ ఆలయాన్ని నిర్మించాలనుకున్నాడు జరిగిందండి ఈ దేవాలయము 2014వ సంవత్సరంలో కట్టడం ప్రారంభించి 2018 సంవత్సరానికి కంప్లీట్ అయింది. ఈ దేవాలయ ప్రతిష్ట లో శ్రీ శ్రీ శృంగేరి పీఠాధిపతి చేతులమీదుగా జరిగాయి శ్రీరామనవమి దసరా, ముఖ్యంగా ఏప్రిల్ మాసంలో. వార్షికోత్సవాలు కూడా చాలా ఘనంగా నిర్వహిస్తున్నారు శ్రీ విష్ణు పంచాయతన దేవాలయం వెంకటేశ్వర స్వామి మూలవిరాట్టు నాలుగువైపులా లక్ష్మీ గణపతి స్వామి సూర్యనారాయణ స్వామి అమ్మవారు, చంద్రమౌళీశ్వర స్వామి క్షేత్రం శ్రీ ఆంజనేయ స్వామి గారు. ఈ విష్ణు పంచాయతన ఆలయమే శంకరాచార్యులవారు ఓ పుస్తకంలో విష్ణు పంచాయతనం ఆలయం ఎలా కట్టాలని నిర్దేశించారు ఆలయాలు మన దగ్గర చాలా తక్కువగా ఉన్నాయి అంటే ఒక పద్ధతిలో శాస్త్ర ప్రకారం చాలా మంది అంటున్నారు లక్ష్మీ గణపతి స్వామి దేవాలయం మాత్రమే కట్టాలి అనుకున్నారు కానీ ఆ గుంటూరు శాస్త్రి గారు వచ్చి ఈ స్థలములో పంచాయతనం ఆలయం చాలా బాగుంటుంది అంటే అది మొదలు పెట్టారు ఆ భగవంతుడు కృప తో పెద్ద కార్యక్రమం కంప్లీట్ చేయగలిగిన విష్ణుపంచాయతన ఆలయంలో ఉన్న మిగతా అయితే ప్రతి ఆలయానికి చుట్టూ కొన్ని అరుదైన రూపాలు కూడా కనిపిస్తాయి వెంకటేశ్వర స్వామి శ్రీ లక్ష్మీ హయగ్రీవ స్వామి చాలా అరుదైన రూపం. లక్ష్మీనరసింహస్వామి, లక్ష్మీ వరాహ మూర్తి కూడా వున్నారు ==బయటిలింకులు== * శ్రీ విష్ణు పంచాయతన దేవాలయం - చందానగర్_ వీడియో & photos Link: https://archive.org/details/@yedavalli_sudarshan_reddy/lists/2/sri-vishnu-panchayatana-devalayam---chandanagar == చిత్రమాలిక == {{Infobox artist|image= }} {{Infobox artist|image= }} {{Infobox artist|image= }} {{Infobox artist|image= }} 43n2f0u9uo7qwolyuc2ajeg7toro8xh 0 480348 4942622 4927292 2026-08-23T13:46:37Z CommonsDelinker 608 దరిపల్లి_జయకుమార్_ఆచార్య.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942622 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name దరిపల్లి జయకుమార్ ఆచార్య | residence =[[హైదరాబాద్]], [[తెలంగాణ]] | other_names | image = | imagesize = 220px | caption = | birth_name =దరిపల్లి జయకుమార్ ఆచార్య | birth_date = 1964 జూన్ 10 | birth_place = | native_place = హైదరాబాద్, తెలంగాణ | death_date = | death_place = | death_cause = | known = | occupation = | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = | spouse = | partner = | children = | father = నరసింహ చార్య | mother = సుభద్రమ్మ | footnotes = గురువు పేరు మృదంగ విశారద శ్రీమాన్ కే. సుదర్శనాచార్య | employer = | height = | weight = |signature= }} దరిపల్లి జయకుమార్ ఆచార్య Archive Org. Link: దరిపల్లి జయకుమార్ ఆచార్య '''ఉద్యోగం''' RETD. ప్రభుత్వ సంగీత కళాశాల లెక్చరర్. కాలేజ్ ఆఫ్ మ్యూజిక్ & డ్యాన్స్ '''సాంకేతిక అర్హతలు''' డిప్లొమా ఇన్ మృదంగమ్, డిప్లొమా ఇన్ తబలా, AIR గ్రేడెడ్ ఆర్టిస్ట్ '''పురస్కారం:''' లార్డ్ లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి దేవస్థానం, యాదగిరిగుట్టలో 2018లో తెలంగాణ రాష్ట్ర ఉత్తమ ఉపాధ్యాయ పురస్కారం. శ్రీ శ్రీ త్రిధండి శ్రీమన్నారాయణ జేయార్ స్వామిజీ తబలా '''''సంగీత వాయిద్యాలు''''' మృదంగం, ఘటం, కాంజీరా, మోర్సింగ్, తబలా, కీబోర్డ్. [[దస్త్రం:దరిపల్లి జయకుమార్ ఆచార్య వాయించే వాయిద్యాలు.jpg|thumb|alt=దరిపల్లి జయకుమార్ ఆచార్య వాయించే వాయిద్యాలు|దరిపల్లి జయకుమార్ ఆచార్య వాయించే వాయిద్యాలు]] '''బోధన అనుభవం :''' 40 సంవత్సరాల సంగీత వాయిద్యాలు ఆసక్తివున్న విద్యార్థులకు మృదంగం బోధిస్తూ ,నా మార్గదర్శకత్వంలో Midrange డిప్లొమా పరీక్షలు ఇవ్వబడినవి , మంచి ప్రదర్శన కనబరిచే కళాకారులు కూడా అయ్యారు.40 సంవత్సరాల నుండి ప్రదర్శనకారుడిగా, percussion వాయించే రంగంలో ఉన్నారు. మృదంగం, ఘటం, కాంజీరా, మోర్సింగ్, తబలా, కీబోర్డ్ విదేశాలలో కచేరీలు USA, లండన్, ఆస్ట్రేలియా, సింగపూర్, దుబాయ్, కెన్యా, అబుదాబి మున్నగు దేశాలలో పదర్శనలు ఇచ్చినారు. == చిత్రమాలిక == {{Infobox artist|image=}} {{Infobox artist|image=}} '''బయటి లింకులు''' * దరిపల్లి జయకుమార్ ఆచార్య videos Archive Org. Link: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/106/%23-daripally-jayakumar-acharya d6pp0t51ndo50loowsrvut4fhh3vp1b 4942623 4942622 2026-08-23T13:46:40Z CommonsDelinker 608 దరిపల్లి_జయకుమార్_ఆచార్య_వాయించే_వాయిద్యాలు.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942623 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name దరిపల్లి జయకుమార్ ఆచార్య | residence =[[హైదరాబాద్]], [[తెలంగాణ]] | other_names | image = | imagesize = 220px | caption = | birth_name =దరిపల్లి జయకుమార్ ఆచార్య | birth_date = 1964 జూన్ 10 | birth_place = | native_place = హైదరాబాద్, తెలంగాణ | death_date = | death_place = | death_cause = | known = | occupation = | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = | spouse = | partner = | children = | father = నరసింహ చార్య | mother = సుభద్రమ్మ | footnotes = గురువు పేరు మృదంగ విశారద శ్రీమాన్ కే. సుదర్శనాచార్య | employer = | height = | weight = |signature= }} దరిపల్లి జయకుమార్ ఆచార్య Archive Org. Link: దరిపల్లి జయకుమార్ ఆచార్య '''ఉద్యోగం''' RETD. ప్రభుత్వ సంగీత కళాశాల లెక్చరర్. కాలేజ్ ఆఫ్ మ్యూజిక్ & డ్యాన్స్ '''సాంకేతిక అర్హతలు''' డిప్లొమా ఇన్ మృదంగమ్, డిప్లొమా ఇన్ తబలా, AIR గ్రేడెడ్ ఆర్టిస్ట్ '''పురస్కారం:''' లార్డ్ లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి దేవస్థానం, యాదగిరిగుట్టలో 2018లో తెలంగాణ రాష్ట్ర ఉత్తమ ఉపాధ్యాయ పురస్కారం. శ్రీ శ్రీ త్రిధండి శ్రీమన్నారాయణ జేయార్ స్వామిజీ తబలా '''''సంగీత వాయిద్యాలు''''' మృదంగం, ఘటం, కాంజీరా, మోర్సింగ్, తబలా, కీబోర్డ్. '''బోధన అనుభవం :''' 40 సంవత్సరాల సంగీత వాయిద్యాలు ఆసక్తివున్న విద్యార్థులకు మృదంగం బోధిస్తూ ,నా మార్గదర్శకత్వంలో Midrange డిప్లొమా పరీక్షలు ఇవ్వబడినవి , మంచి ప్రదర్శన కనబరిచే కళాకారులు కూడా అయ్యారు.40 సంవత్సరాల నుండి ప్రదర్శనకారుడిగా, percussion వాయించే రంగంలో ఉన్నారు. మృదంగం, ఘటం, కాంజీరా, మోర్సింగ్, తబలా, కీబోర్డ్ విదేశాలలో కచేరీలు USA, లండన్, ఆస్ట్రేలియా, సింగపూర్, దుబాయ్, కెన్యా, అబుదాబి మున్నగు దేశాలలో పదర్శనలు ఇచ్చినారు. == చిత్రమాలిక == {{Infobox artist|image=}} {{Infobox artist|image=}} '''బయటి లింకులు''' * దరిపల్లి జయకుమార్ ఆచార్య videos Archive Org. Link: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/106/%23-daripally-jayakumar-acharya 3ymseqb3z4q50o6i2h9a9q8mplaagfn 3 486452 4942650 4941794 2026-08-23T14:34:32Z Sainani8727 152385 /* స్వాగతానికి ధన్యవాదాలు */ కొత్త విభాగం 4942650 wikitext text/x-wiki "నమస్కారం, నేను '''బండి సాయి దుర్గా వరప్రసాద్''' ('''Bandi Sai Durga Varaprasad'''), [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]‌లోని [[విజయవాడ|విజయవాడకు]] చెందిన వ్యక్తిని. నలుగురికి ఉపయోగపడేలా [[వికిపీడియా వ్యాసకర్త]]గా తెలుగు వికీపీడియాలో [[తెలుగులో అనువాద సాహిత్యం]] అనువాదాలు ఒక విభాగాన్ని లేదా మొత్తం వ్యాసాన్ని అనువదించడం. మరిన్ని భాషల్లో మరింత సమాచారాన్ని అందుబాటులోకి తేవడం. మరియు వ్యాసాలు రాస్తూ, సరిదిద్దుతూ ఉంటాను." [[వికీపీడియా:దిద్దుబాటు విధానం]] “క్రొత్త సభ్యులకు సలహాలు,సహాయాన్ని అందించడం.మొదటి దశలో మీతో కలసి నేర్పుతూ,నేర్చుకోవటానికి నేను సిద్ధం.” నేను ఇప్పటివరకు దాదాపుగా రెండు వంద(200)ల వ్యాసాలు(ఆర్టికల్స్) వరకు దిద్దుబాట్లు లేదా సవరణలు చేయడం జరిగింది. దిద్దుబాటు సూచనలు చిన్నచిన్న, తేలికైన మార్పులు చేసి వ్యాసాలను మెరుగుపరచడం(ఉదాహరణకు, లింకులు చేర్చడం, భాషా దోషాలను సవరించడం వంటివి). {{Infobox person | name = బండి సాయి దుర్గా వరప్రసాద్ (Bandi Sai Durga Varaprasad) | image = File:Bandi_Sai_Durga_Varaprasad.jpg | caption = సాయి దుర్గా వరప్రసాద్ ముఖచిత్రం | birth_date = 5 జనవరి 1998 (28 సంవత్సరాలు) | birth_place = [[విజయవాడ]], [[:en:NTR district|ఎన్టీఆర్ జిల్లా]] , [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[భారతదేశం]] | nationality = [[భారతీయుడు]] | occupation = [[:en:Electronics engineering|ఎలక్ట్రానిక్స్ ఇంజనీరింగ్]] [[:en:Electronics engineering|ఎలక్ట్రానిక్స్ అండ్ కమ్యూనికేషన్ ఇంజనీర్]], [[:en:Pharmaceutical sales representative|ఫార్మాస్యూటికల్ సేల్స్ రెప్రజెంటిేటివ్]] మరియు [[వికీపీడియా వ్యాసకర్త]] | spouse = ఎం కాంతమ్మ(కుమారి) [[వివాహం]] జూన్ 19th 2022 | parents = బండి కొండ (తండ్రి)<br>బండి నాగమల్లేశ్వరి (తల్లి) | residence = [[టేనరుపేట]] (47వ వార్డు), [[విజయవాడ]] }} '''బండి సాయి దుర్గా వరప్రసాద్''' ('''Bandi Sai Durga Varaprasad'''), [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]‌లోని [[విజయవాడ|విజయవాడకు]] చెందిన ఒక [[:en:Electronics engineering|ఎలక్ట్రానిక్స్ అండ్ కమ్యూనికేషన్ ఇంజనీర్]] మరియు [[:en:Pharmaceutical sales representative|ఫార్మాస్యూటికల్ సేల్స్ రెప్రజెంటిేటివ్]]. ఇంకా చెప్పాలి అంటే ఒక మంచి కుటుంబం కోసం కష్టపడే బాధ్యత గల వ్యక్తి, నలుగురికి సహాయం చెయ్యాలి అనే కోరిక పట్టుదల, నిజాయితీ గల గొప్ప వ్యక్తి, సామాజిక కార్యకర్త మరియు [[:en:Motivational speaker|మోటివేషనల్ స్పీకర్]] ఆధునిక సాంకేతిక పరిజ్ఞానం, గృహ విద్యుత్ భద్రతా వ్యవస్థలు మరియు భవన నిర్మాణ రంగం పట్ల ఆయనకు విశేషమైన ఆసక్తి ఉంది. == ఆత్మస్థైర్యం - జీవిత పోరాటం == జీవితంలో ఎన్నో ఒడుదొడుకులను ఎదుర్కొన్న ఆయన, ప్రాణాంతకమైన ఆరోగ్య సమస్యను జయించి అందరికీ ఆదర్శంగా నిలిచారు. ప్రారంభంలో రెండు పెద్ద సర్జరీలు జరిగిన తర్వాత, ఆయనకు "[[:en:Nodular lymphocyte predominant Hodgkin lymphoma|నాడ్యులర్ లింఫోసైటిక్ ప్రిడామినెంట్ హాడ్జ్కిన్ లింఫోమా]]" (NLPHL - Nodular Lymphocyte-Predominant Hodgkin Lymphoma) అనే అరుదైన బ్లడ్ క్యాన్సర్ ఉన్నట్లు నిర్ధారణ అయింది. దాదాపు రెండు సంవత్సరాల పాటు ఆయన ఈ వ్యాధితో చావుబతుకుల మధ్య తీవ్రంగా పోరాడారు. కఠినమైన కీమోథెరపీ మరియు రేడియేషన్ చికిత్సల వల్ల ఎన్నో శారీరక బాధలు అనుభవించారు. చికిత్స దుష్ప్రభావాల (సైడ్ ఎఫెక్ట్స్) వల్ల జుట్టు కోల్పోయి తీవ్ర వేదనకు గురైన ఆ కష్టకాలంలో ఆయనకు ఒక చేదు నిజం తెలిసొచ్చింది. తాను ఆరోగ్యంగా ఉన్నప్పుడు చుట్టూ ఉన్నవారంతా, ఈ ప్రాణాంతక సమయంలో ముఖం చాటేశారు. కనీసం సొంత బంధువులు, కుటుంబ సభ్యులు కూడా పలకరించడానికి ఇష్టపడలేదు. కనీస ఆర్థిక సహాయం చేయకపోగా, ఆయనను చూసి హేళనగా మరియు చిన్నచూపుగా వ్యవహరించారు. 'ఇక ఇతని పని అయిపోయింది' అని సమాజం గేలిచేసినప్పుడు ఆయన తీవ్రమైన మానసిక బాధకు గురయ్యారు. అయినప్పటికీ ఆయన ఏ దశలోనూ తన ఆత్మస్థైర్యాన్ని కోల్పోలేదు. తాను నమ్ముకున్న దేవుడు తనకు అన్యాయం చేయడనే బలమైన విశ్వాసంతో ఆయన ముందుకు సాగారు. ఆ కఠిన పరిస్థితులను, మానసిక వేదనను తట్టుకునే అపారమైన శక్తిని ఆ భగవంతుడే ఆయనకు ప్రసాదించాడు. తన మరణాన్ని ఆశించిన వారికి, చిన్నచూపు చూసిన వారికి తాను సాధించే గెలుపే సరైన సమాధానం అని బలంగా నమ్మారు. ఈ కఠిన ప్రయాణంలో ఆయన స్నేహితులు ఎంతో అండగా నిలిచి మానసిక ధైర్యాన్నిచ్చారు. ముఖ్యంగా ఆయన తల్లి, మరియు భార్య ఆయనకు వెన్నెముకలా నిలిచారు. ఆయన భార్య అహర్నిశలు ఆసుపత్రుల చుట్టూ తిరుగుతూ, ఆయన బాధను పంచుకుంటూ, ప్రతి క్షణం కంటికి రెప్పలా కాపాడుకున్నారు. దేవుడిచ్చిన శక్తితో పాటు, భార్య ఇచ్చిన ప్రేమానురాగాలు, ధైర్యమే ఆయన క్యాన్సర్‌ను జయించడానికి ప్రధాన కారణం. కేవలం తన కుటుంబం కోసం బ్రతకాలనే బలమైన సంకల్పంతో క్యాన్సర్‌ను ఎదిరించి నిలబడ్డారు. తన అచంచలమైన పట్టుదలతో క్యాన్సర్‌పై ఘన విజయం సాధించి, వాటన్నింటికీ ఒక సజీవ సమాధానంగా నిలిచారు. మృత్యువు అంచుల దాకా వెళ్లి తిరిగి వచ్చిన ఆయన జీవిత ప్రయాణం, ఎంతోమంది క్యాన్సర్ బాధితులకు ఆదర్శప్రాయం మరియు స్ఫూర్తిదాయకం. == విద్యాభ్యాసం == * '''[[పదవ తరగతి|పదో తరగతి (SSC)]]: ''' సెయింట్ పీటర్స్ ఆర్.సి.ఎం హైస్కూల్, [[విజయవాడ]] (2012–13) - 97%. State topper * '''[[పాలిటెక్నిక్|డిప్లొమా]] (ECE): ''' నోవా కాలేజ్ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్ & టెక్నాలజీ,[[విజయవాడ]], SBTET (2013–16) - 80%. Distinction * '''[[:en:Bachelor of Technology|బి.టెక్]] (E.C.E): ''' PSCMR కాలేజ్ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్ & టెక్నాలజీ,[[విజయవాడ]] [[:en:Jawaharlal Nehru Technological University, Kakinada|జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ టెక్నలాజికల్ యూనివర్సిటీ (JNTUK)]] కాకినాడ(2017–21) - 70%. First class == వృత్తిపరమైన అనుభవం == [[:en:Pharmaceutical marketing|ఫార్మాస్యూటికల్ మార్కెటింగ్]] రంగంలో [[:en:Pharmaceutical sales representative|ఫార్మాస్యూటికల్ సేల్స్ రెప్రజెంటిేటివ్]] హోదాలో అనుభవం గడించారు: * '''[[:en:Ajanta Pharma|అజంతా ఫార్మా]] :''' మెడికల్ రెప్రజెంటేటివ్ (కార్డియాక్ విభాగం - Solesta) - 1.5 సంవత్సరాలు. * '''[[సిప్లా]] లిమిటెడ్ (Cipla Limited):''' థెరపీ మేనేజర్ (కార్డియో మరియు డయాబెటిక్ విభాగం - Vitalis 3) - 1.3 సంవత్సరాలు. * '''[[:en:Torrent Pharmaceuticals|టోరెంట్ ఫార్మాస్యూటికల్స్]] :''' మెడికల్ రెప్రజెంటేటివ్ (జనరల్ విభాగం - Unispirit) - 6 నెలలు. == ప్రాజెక్టులు & విజయాలు == * '''[[:en:Home security|హోమ్ సెక్యూరిటీ]] :''' ఆధునిక ఎలక్ట్రానిక్ గృహ భద్రతా వ్యవస్థ రిమోట్ కంట్రోల్ మరియు ఫైర్ రికగ్నిషన్ టెక్నాలజీతో కూడిన డిజిటల్ హోమ్ సెక్యూరిటీ సిస్టమ్‌ రూపకల్పన. * '''ఇమేజ్ ప్రాసెసింగ్ ద్వారా ఎలక్ట్రికల్ అప్లయెన్సెస్ కంట్రోల్:''' విద్యుత్ వృథాను అరికట్టడానికి సెన్సార్ ఆధారిత పవర్ మేనేజ్‌మెంట్ సిస్టమ్. * '''[[:en:Dr. Narla Tata Rao Thermal Power Station|డా. నర్ల తాతారావు థర్మల్ పవర్ స్టేషన్]] :''' పవర్ ప్లాంట్ ఆరు నెలల పారిశ్రామిక శిక్షణ (ఇంటర్న్‌షిప్). * [[:en:Jawaharlal Nehru Technological University, Kakinada|జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ టెక్నలాజికల్ యూనివర్సిటీ (JNTUK)]] నిర్వహించిన '''జిజ్ఞాస (JIGNASA)''' పోటీలో మరియు కళాశాల స్థాయి '''PCB డిజైనింగ్‌'''లో ప్రథమ బహుమతులు సాధించారు. == ఆసక్తులు & అభిరుచులు == * చిన్నప్పటి నుంచి [[క్రికెట్]] ఆడటం అంటే పిచ్చి,[[:en:Badminton|బ్యాడ్మింటన్]] కూడా బాగా ఆడటం.[[:en:Adventure film|సాహస చిత్రం]]లు మరియు [[:en:Horror film|హర్రర్ సినిమా]]లు చూడటం,[[:en:thriller film|థ్రిల్లర్ సినిమా]]లు చూడటం మరియు గొప్పవారి జీవిత చరిత్రలు కలిగిన పుస్తకాలు చదవడం ఇంకా [[బైబిల్]] లాంటి గొప్ప పుస్తక గ్రంథములను ఆసక్తిగా చదవడం. * [[:en:Swimming|స్విమ్మింగ్]] నేర్చుకోవడం మరియు ఆరోగ్యకరమైన జీవనశైలిని పాటించడం. * గృహ విద్యుత్ భద్రతా పరికరాలైన MCBలు, ఐసోలేటర్లు, స్టెబిలైజర్ల పనితీరు అధ్యయనం. * ఇంటి నిర్మాణంలో స్థలాన్ని సమర్థవంతంగా ప్లాన్ చేయడం మరియు నిర్మాణ సామగ్రి నిర్వహణ. * టైలరింగ్ రంగానికి అవసరమైన కుట్టు యంత్రాలు మరియు హోల్‌సేల్ మెటీరియల్స్ మార్కెట్ విశ్లేషణ. * అంతర్జాతీయ భౌగోళిక రాజకీయాలు ([[Geopolitics]]), ముఖ్యంగా [[ఇరాన్]]-[[ఇజ్రాయెల్]] పరిణామాలపై అవగాహన. == గ్యాలరీ == <gallery> Bandi Sai Durga Varaprasad picture.jpg|రెండో ఫోటో in Bangalore Bandi Sai Durga Varaprasad famous picture.jpg|మూడో ఫోటో in famous photoshoot </gallery> == బయటి లింకులు == * [https://youtube.com/@sainani8727 యూట్యూబ్ (YouTube)] * [https://www.instagram.com/sainani8727 ఇన్‌స్టాగ్రామ్ (Instagram)] * [https://www.facebook.com/share/1EPAmRGQwV/ ఫేస్‌బుక్ (Facebook)] * [https://x.com/sainani8727 ఎక్స్ (X - Twitter)] * [https://www.threads.net/@sainani8727 త్రెడ్స్ (Threads)] * [https://pin.it/obmmz2um7 పింటరెస్ట్ (Pinterest)] ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Bandi Sai Durga Varaprasad గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Bandi Sai Durga Varaprasad గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 07:18, 24 మార్చి 2026 (UTC) == స్వాగతానికి ధన్యవాదాలు == నమస్కారం [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] గారు, తెలుగు వికీపీడియాలో నాకు స్వాగతం పలికినందుకు మరియు నాకు మార్గదర్శకత్వం అందించడానికి ముందుకు వచ్చినందుకు మీకు హృదయపూర్వక ధన్యవాదాలు. నేను కొత్తగా వికీపీడియాలో చేరాను. నా వంతుగా నలుగురికి ఉపయోగపడే వ్యాసాలను రాయాలని, అలాగే ఇతర భాషల్లోని మంచి సమాచారాన్ని తెలుగులోకి అనువదించాలని బలంగా కోరుకుంటున్నాను. మీరు చెప్పినట్లుగా వికీపీడియా నియమాలు, శైలి మరియు విజువల్ ఎడిటర్ ఉపయోగించడం గురించి నెమ్మదిగా నేర్చుకుంటాను. నా ప్రయాణంలో ఏదైనా సందేహాలు వస్తే తప్పకుండా మిమ్మల్ని అడుగుతాను. మీ సహాయ సహకారాలు ఎప్పుడూ ఇలాగే ఉంటాయని ఆశిస్తున్నాను. <nowiki>ధన్యవాదాలతో, ~~~~</nowiki> [[వాడుకరి:Sainani8727|నాని]] ([[వాడుకరి చర్చ:Sainani8727|చర్చ]]) 14:34, 23 ఆగస్టు 2026 (UTC) s86djp0qcgga4zyd2mxrs8w842d871z 4942656 4942650 2026-08-23T14:44:11Z Sainani8727 152385 ​"వికీపీడియా నియమాల ప్రకారం చర్చా పేజీలో ఉండకూడని నా వ్యక్తిగత వివరాలను ఇక్కడినుండి పూర్తిగా తొలగించాను." 4942656 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Bandi Sai Durga Varaprasad గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Bandi Sai Durga Varaprasad గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 07:18, 24 మార్చి 2026 (UTC) == స్వాగతానికి ధన్యవాదాలు == నమస్కారం [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] గారు, తెలుగు వికీపీడియాలో నాకు స్వాగతం పలికినందుకు మరియు నాకు మార్గదర్శకత్వం అందించడానికి ముందుకు వచ్చినందుకు మీకు హృదయపూర్వక ధన్యవాదాలు. నేను కొత్తగా వికీపీడియాలో చేరాను. నా వంతుగా నలుగురికి ఉపయోగపడే వ్యాసాలను రాయాలని, అలాగే ఇతర భాషల్లోని మంచి సమాచారాన్ని తెలుగులోకి అనువదించాలని బలంగా కోరుకుంటున్నాను. మీరు చెప్పినట్లుగా వికీపీడియా నియమాలు, శైలి మరియు విజువల్ ఎడిటర్ ఉపయోగించడం గురించి నెమ్మదిగా నేర్చుకుంటాను. నా ప్రయాణంలో ఏదైనా సందేహాలు వస్తే తప్పకుండా మిమ్మల్ని అడుగుతాను. మీ సహాయ సహకారాలు ఎప్పుడూ ఇలాగే ఉంటాయని ఆశిస్తున్నాను. <nowiki>ధన్యవాదాలతో, ~~~~</nowiki> [[వాడుకరి:Sainani8727|నాని]] ([[వాడుకరి చర్చ:Sainani8727|చర్చ]]) 14:34, 23 ఆగస్టు 2026 (UTC) 7g6tn82dm9fjoqtdpqfe2bg2xx5xlg1 0 486805 4942596 4853507 2026-08-23T13:45:23Z CommonsDelinker 608 SUMADHURA_MALIKALU_-_ABDUL_KAREEM.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942596 wikitext text/x-wiki {{వర్గీకరణ}} {{Infobox artist|image= }} '''సుమధుర మాలికలు''' ఎందరో మహానుబావుల అనుభవాలు, సమాజ శ్రేయస్సుకు సంబంధించిన సూక్తులు నా అనుభవాలు పద్యమాలికలు, సందేశాలు, పండుగల వివరములు, ఆయుర్వేద మూలికలు, హిందు మత సంప్రదాయం. ముస్లిం మత సంప్రదాయం, క్రైస్తవమత సంప్రాదాయం, హదీస్ వెలుగులు, మహానీయుల మంచిమాటలు, మస్ నూన్ దుఆయే మంచి పద్యాల భావనలు పత్రికల నుంచి సేకరించిన మంచి సందేశాలు సంగ్రహంగా వ్యాఖ్యానించారు. జానపద మాలికలు, వివిధ మతాల గురువు పూజా మందిరాలు, సామెతలు అన్ని మతాలు సమానం ఎవరిమతం వారికి ప్రియమైనది. అందరి దేవుడు ఒక్కడే ఎవరి మతాన్ని విమర్శించరాదు వారి వారి మతముల గురించి గొప్పలు చెప్పుకోవడం తప్పుకాదు మతమార్పిడి వారి వారి ఇష్టంపై ఆధార పడుతుంటుంది. సమాజంలో మంచిని ఆశించి మార్పు రావలయునని "సుమధుర మాలికలు" మన అందరికీ అందజేసినారు. దీనిని చదివి ఆచరించిన వారికి వారు కృతజ్ఞతలుతెలియజేస్తున్నారు. - అబ్దుల్ కరీం (టీచర్) #కల్వకుర్తి#మహబూబ్ నగర్ * '''సుమధుర మాలికలు''' pdf link in Internet Archive Org:https://archive.org/details/sumadhura-malikalu/page/n2/mode/1up kdlqt4mtp11kazc7b36adnmlvp9c83k 0 486806 4942615 4834459 2026-08-23T13:46:16Z CommonsDelinker 608 Yodha_kavita_samputi.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942615 wikitext text/x-wiki {{మూలాలు సమీక్షించండి}}{{వర్గీకరణ}} {{Infobox artist|image= }} తెలంగాణ ఉద్యమంలో సబ్బండ వర్గాలను కదిలించి ఉత్సాహాన్ని నింపి ఊళ్లను ఉద్యమ కేంద్రాలుగా చేయడంలో ఈ ప్రాంత మేధావులు, సాహితీవేత్తలు, కళాకారులది ముఖ్య పాత్ర. నేడు రాష్ట్రం అవతరించిన తర్వాత కూడా ఇక్కడి జరిగిన అభివృద్ధి, సంక్షేమాన్ని చేరవేయడంలో బాధ్యతనెరిగిన యువకవి కళ్లెం నవీన్ రెడ్డి, కామారెడ్డి జిల్లా [[సోమారంపేట]] కు చెందిన రైతుబిడ్డ. వివిధ పత్రికల ద్వారా, సామాజిక మాధ్యమాల ద్వారా తెలంగాణ తొలి ముఖ్యమంత్రి కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖరరావు గారి పాలనను తెలియజేస్తున్న సంగతి మనలో చాలా మందికి తెలుసు. తొలి పుస్తకంగా కేసీఆర్ వ్యక్తిత్వాన్ని కవిత్వం ద్వారా తెలియజేసే "'''యోధ'''" కవితా సంపుటిని తీసుకువచ్చారు. ఈ పుస్తకం లోని ప్రతి కవితలోనూ తెలంగాణ తపన కనిపిస్తుంది. '''[[కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖరరావు]] గారి పై భాధ్యత కలిగిన అభిమానం కనిపిస్తుంది. == యోధ కవితా సంపుటి ఆవిష్కరణ == మాచారెడ్డి మండలం '''[[సోమారంపేట]]''' గ్రామానికి చెందిన యువ రచయిత, సమాచార హక్కు రక్షణ చట్టం యూత్ కన్వీనర్ కామారెడ్డి జిల్లా '''కళ్లెం నవీన్‌రెడ్డి''' రాసిన ‘'''యోధ'''’ '''కవితా సంపుటి'''ని మాజీ సీఎం,బీఆర్‌ఎస్‌ అధినేత '''[[కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖరరావు]]''' ఫిబ్రవరి 7న హైదరాబాద్‌లో ఆవిష్కరించారు. తెలంగాణ ఉద్యమంలో '''[[కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖరరావు |కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖరరావు ]] ''' పోరాట పటిమ, తెలంగాణ తెచ్చిన నాయకుడు, రాష్ట్ర తొలి ముఖ్యమంత్రిగా పదేండ్ల పాటు ప్రజల కోసం పనిచేసిన కేసీఆర్‌ నేపథ్యాన్ని నవీన్‌రెడ్డి పుస్తక రూపంలో తీసుకువచ్చారు.'''[[కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖరరావు ]]''' పోరాట స్ఫూర్తి, ఆయన ఆలోచనలను పుస్తకంలో సవివరంగా ఆవిష్కరించారు. ఈ సందర్భంగా నవీన్‌రెడ్డిని ''''[[కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖరరావు ]]''' అభినందించారు. ==బయటి లింకులు== * ‘యోధ’ కవితా సంపుటి ఆవిష్కరణ నమస్తే తెలంగాణ News clip link :https://www.ntnews.com/nizamabad/kcr-launched-the-yodha-poetry-volume-in-hyderabad-on-tuesday-night-1465724 * Amezon లో ఇవ్వబడిన లింక్ :https://amzn.in/d/01wdDYLf m9thpktomgmw3sahetrn3p2x4f7n341 14 487515 4942918 4798923 2026-08-24T08:51:35Z యర్రా రామారావు 28161 4942918 wikitext text/x-wiki {{Tracking category|template=Infobox mapframe}} {{CatAutoTOC}} [[Category:Infobox mapframe tracking|shape links]] [[వర్గం:వికీపీడియా నిర్వహణ]] e73lyav711tvcm62g8ol0m40fnja7lg 0 489011 4942506 4865862 2026-08-23T12:08:50Z యర్రా రామారావు 28161 సవరణ: Harv/Sfn no-target ఎర్రర్ సరిదిద్దాను (sfnHarvFixer.js) 4942506 wikitext text/x-wiki {{Infobox high court |court_name =అలహాబాద్ హైకోర్టు |image = Allahabad high court.jpg |imagesize = 250px |caption =అలహాబాద్‌లోని హైకోర్టు భవనం |established = 1866 మార్చి 17 (ఆగ్రాలో)<br/>1869 (అలహాబాద్‌లో) |jurisdiction = [[ఉత్తర ప్రదేశ్]] |location = ప్రధాన పీఠం:[[ప్రయాగ్‌రాజ్]]<br/>శాశ్వత ధర్మాసనం: [[లక్నో]] |coordinates ={{Coord|25|27|11|N|81|49|14|E|display=inline,title}} |type = భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి, రాష్ట్రపతి ద్వారా సంబంధిత రాష్ట్ర గవర్నర్ ఆమోదంతో. |authority = [[భారత రాజ్యాంగం]] |terms = 62 ఏళ్ల వయస్సు నాటికి తప్పనిసరి పదవీ విరమణ |positions = 160 (శాశ్వత 76; అదనపు 84) |website = {{official URL}} |chiefjudgetitle = ప్రధాన న్యాయమూర్తి |chiefjudgename = అరుణ్ భన్సాలీ |termstart = 2024 ఫిబ్రవరి 5 }} '''అలహాబాద్ [[భారతదేశంలోని ఉన్నత న్యాయస్థానాల జాబితా|హైకోర్టు]]''', అధికారికంగా అలహాబాద్‌లోని హైకోర్టు ఆఫ్ జ్యుడికేచర్ అని పిలుస్తారు, ఇది [[ప్రయాగ్‌రాజ్]] నగరంలో ఉన్న హైకోర్టు, గతంలో వ్యవహారికంగా అలహాబాద్ అని పిలుస్తారు. ఇది భారత రాష్ట్రమైన [[ఉత్తర ప్రదేశ్|ఉత్తర ప్రదేశ్‌పై]] అధికార పరిధిని కలిగి ఉంది. ఇది 1866 మార్చి 17న స్థాపించబడింది, ఇది భారతదేశంలో స్థాపించబడిన పురాతన హైకోర్టులలో ఒకటిగా నిలిచింది. == చరిత్ర == అలహాబాద్ వాయవ్య ప్రావిన్సుల ప్రభుత్వ స్థానంగా మారింది. 1834లో ఒక హైకోర్టు స్థాపించబడింది, కానీ ఒక సంవత్సరంలోపే [[ఆగ్రా]]<nowiki/>కు మార్చబడింది.{{sfn|Joshi|2008|p=93}} 1875లో ఇది తిరిగి అలహాబాద్‌కు మార్చబడింది.{{sfn|Joshi|2008|p=122}}<ref name="TPRC118">{{Harvnb|Joshi|2008}}</ref> పూర్వపు హైకోర్టు అలహాబాద్ విశ్వవిద్యాలయ సముదాయంలోని అకౌంటెంట్ జనరల్ కార్యాలయంలో ఉండేది.<ref name="TPRC118" /> పాత [[సదర్ దివానీ అదాలత్]] స్థానంలో, 1861 భారత హైకోర్టుల చట్టం ద్వారా 1866 మార్చి 17న ఆగ్రాలో వాయవ్య ప్రావిన్సుల హైకోర్టుగా ఇది స్థాపించబడింది. సర్ వాల్టర్ మోర్గాన్, బారిస్టర్-ఎట్-లా, మిస్టర్ సింప్సన్ వరుసగా వాయవ్య ప్రావిన్సుల హైకోర్టు మొదటి ప్రధాన న్యాయమూర్తి, మొదటి రిజిస్ట్రార్‌గా నియమించబడ్డారు. వాయవ్య ప్రావిన్సుల హైకోర్టు స్థానాన్ని 1875లో ఆగ్రా నుండి [[ప్రయాగ్‌రాజ్|అలహాబాద్]] మార్చారు, దానికి అనుగుణంగా 1919 మార్చి 11 నుండి అలహాబాద్ హైకోర్టుగా పేరు మార్చబడింది. 1925 నవంబరు 2న, ఔధ్ జ్యుడిషియల్ కమిషనర్ కోర్టు స్థానంలో [[లక్నో]] ఔధ్ చీఫ్ కోర్ట్ను 1925 నాటి ఔధ్ సివిల్ కోర్టుల చట్టం ద్వారా భర్తీ చేశారు, దీనిని [[భారత గవర్నరు జనరల్|గవర్నర్ జనరల్]] మునుపటి మంజూరు, ఈ చట్టం ఆమోదంతో యునైటెడ్ ప్రావిన్సెస్ శాసనసభ అమలు చేసింది. 1948 ఫిబ్రవరి 25న అవధ్ ప్రధాన న్యాయస్థానం అలహాబాద్ హైకోర్టుతో విలీనం చేయబడింది. 2000 వరకు, ఇప్పుడు [[ఉత్తరాఖండ్]] అని పిలువబడేది ఉత్తర ప్రదేశ్‌లో భాగంగా ఉండేది, అందువల్ల అలహాబాద్ హైకోర్టు అధికార పరిధికి లోబడి ఉండేది. కొత్త రాష్ట్రం ఏర్పడినప్పుడు, దానిలోని జిల్లాలపై అలహాబాద్ హైకోర్టు అధికార పరిధిని కోల్పోయింది. కొత్త రాష్ట్ర అధికార పరిధితో ఉత్తరాఖండ్ హైకోర్టు 2000 నవంబరు 9న స్థాపించబడింది. == ప్రధాన సీటు & బెంచీలు == కోర్టు ప్రధాన కార్యాలయం [[ప్రయాగ్‌రాజ్|ప్రయాగ్‌రాజ్‌లో]] ఉంది. అలహాబాద్ హైకోర్టు రాష్ట్ర పరిపాలనా రాజధాని [[లక్నో]]లో ఒక శాశ్వత సర్క్యూట్ బెంచ్‌ను నిర్వహిస్తుంది. సేవలందిస్తున్న న్యాయమూర్తుల గరిష్ఠ సంఖ్య 160, ఇది భారతదేశంలో అత్యధికం. {| class="wikitable" !స్థానం !రకం !స్థితి !సిట్టింగ్ న్యాయమూర్తుల సంఖ్య |- |[[ప్రయాగ్‌రాజ్|ప్రయాగ్రాజ్]] |ప్రధాన సీటు |యాక్టివ్ |81 |- |[[లక్నో]] |బెంచ్ |యాక్టివ్ |28 |} == మీరట్ హైకోర్టు బెంచ్ కోసం డిమాండ్ == పశ్చిమ ఉత్తరప్రదేశ్ నివాసితులు కూడా [[మీరట్]] హైకోర్టు బెంచ్ ఏర్పాటు చేయాలని చాలాకాలంగా డిమాండ్ చేస్తున్నారు. హైకోర్టుకు చేరుకునే అన్ని కేసులలో దాదాపు 54% పశ్చిమ యుపిలోని 22 జిల్లాల నుండి వచ్చాయి, అయినప్పటికీ, పశ్చిమ ఉత్తర ప్రదేశ్‌లో హైకోర్టు బెంచ్ లేదు.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/meerut/lawyers-rally-for-meerut-hc-bench-suspend-all-work-on-saturdays/articleshow/103318823.cms|title=Lawyers rally for Meerut HC bench, suspend all work on Saturdays|date=2023-09-03|work=The Times of India|access-date=2023-10-03|issn=0971-8257}}</ref> ఢిల్లీ, సిమ్లా, చండీగఢ్ వంటి ఎనిమిది ఇతర హైకోర్టులు ప్రయాగ్‌రాజ్‌లోని వారి స్వంత హైకోర్టు కంటే పశ్చిమ ఉత్తర ప్రదేశ్‌లోని కక్షిదారులకు దగ్గరగా ఉన్నాయి. వాస్తవానికి అలహాబాద్ హైకోర్టు కంటే లాహోర్ హైకోర్టు పశ్చిమ ఉత్తర ప్రదేశ్‌కు దగ్గరగా ఉంటుంది.<ref>{{Cite news|url=https://www.jagran.com/uttar-pradesh/meerut-city-demand-for-high-court-bench-in-meerut-intensified-advocate-said-will-strike-on-road-22686186.html|title=Meerut में हाईकोर्ट बेंच की मांग और तेज, अधिवक्‍ता बोले-सड़क पर उतरकर करेंगे आंदोलन|last=Bhatt|first=Prem Dutt|date=5 May 2022|work=[[Dainik Jagran]]|access-date=3 October 2023|language=hi|trans-title=Demand for High Court Bench in Meerut intensified Advocate said will strike on road}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/lahore-hc-closer-than-allahabad-high-court/article25626351.ece|title='Lahore HC closer than Allahabad High Court'|date=29 November 2018|work=[[The Hindu]]|access-date=3 October 2023|agency=PTI|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> == రిపోర్టింగ్ & ఉల్లేఖనం == అలహాబాద్ హైకోర్టు తీర్పులను నివేదించే పత్రికలు: # [http://factoriesandlabourreports.com/allahabad-criminal-cases.asp అలహాబాద్ క్రిమినల్ కేసులు], # అలహాబాద్ లా జర్నల్ # అలహాబాద్ లా రిపోర్ట్స్ # [https://adjonline.com/ అలహాబాద్ రోజువారీ తీర్పు] # అలహాబాద్ సివిల్ జర్నల్ # అలహాబాద్ వారపు కేసులు # అలహాబాద్ అద్దె కేసులు # యాక్సిడెంట్స్ క్లైమ్స్ జర్నల్ # అలహాబాద్ క్రిమినల్ తీర్పులు # క్రిమినల్ లా జర్నల్ # మోటారు ప్రమాద దావాలు # ఆదాయ నిర్ణయాలు # యు. పి. స్థానిక సంస్థలు, విద్యా కేసులు # లక్నో సివిల్ నిర్ణయాలు (ఎల్. సి. డి.) # నేరాలపై అఖిల భారత న్యాయపరమైన వివరణ === హైకోర్టు సేవ === అలహాబాద్‌లోని హైకోర్టు రిజిస్ట్రీని స్థూలంగా ఐదు కేడర్‌లుగా విభజించారు: * జనరల్ ఆఫీస్ కేడర్ (రిజిస్ట్రార్ కేడర్) ఒక అధికారి పోటీ పరీక్షలో ఉత్తీర్ణత సాధించిన తర్వాత రివ్యూ ఆఫీసర్/అసిస్టెంట్ రివ్యూ ఆఫీసర్/కంప్యూటర్ అసిస్టెంట్ హోదాలో ఈ కేడర్‌లో ప్రవేశించి, SO/అసిస్టెంట్/డిప్యూటీ/జాయింట్ రిజిస్ట్రార్ వంటి వరుస పదోన్నతుల ద్వారా ఉన్నత స్థాయికి చేరుకుని రిజిస్ట్రార్ పదవిని పొందుతారు. * బెంచ్ సెక్రటరీ కేడర్ * ప్రైవేట్ సెక్రటరీ కేడర్ * కంప్యూటర్ కేడర్ * లైబ్రరీ కేడర్ అలహాబాద్‌లోని హైకోర్టులో ఉన్న మరికొన్ని కేడర్లు/పోస్టులు: * చీఫ్ డాక్యుమెంటేషన్ ఆఫీసర్ కమ్ చీఫ్ లైబ్రేరియన్ (ప్రస్తుతం శ్రీ అమితాబ్ శరణ్ * ఫిజియోథెరపిస్ట్ * కోర్టు మేనేజర్ == స్మారక తపాలా స్టాంపులు == ఇండియా పోస్ట్ విడుదల చేసిన స్మారక తపాలా బిళ్ళలు: {{multiple image | align = center | direction = horizontal | image_gap = 75 | header = | image1 = Allahabad High Court 1966 stamp of India.jpg | width1 = 245 | alt1 = | caption1 = 1966 | image2 = Stamp of India - 2016 - Colnect 606702 - Allahabad High Court.jpeg | width2 = 180 | alt2 = | caption2 = 2016 | image3 = Stamp of India - 2016 - Colnect 606703 - Allahabad High Court.jpeg | width3 = 180 | alt3 = | caption3 = 2016 }} == కూర్పు == ఈ న్యాయస్థానంలో 160 మంది (120 మంది శాశ్వత, 40 మంది అదనపు న్యాయమూర్తులు) మంజూరు చేయబడిన బలగాలు ఉన్నాయి. జస్టిస్ అరుణ్ భన్సాలీ ప్రస్తుతం హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి ఉన్నారు. === మాజీ ప్రధాన న్యాయమూర్తులు === {| class="wikitable" style="font-size: 90%" ! rowspan="2" style="text-align: center; background:#acc;" |# ! colspan="2" style="text-align: center; background:#acc;" |ప్రధాన న్యాయమూర్తి ! rowspan="2" style="text-align: center; background:#acc;" |పదవీకాలం ప్రారంభం ! rowspan="2" style="text-align: center; background:#acc;" |పదవీకాలం ముగింపు ! rowspan="2" style="text-align: center; background:#acc;" |గవర్నర్ (చేతుల మీదుగా) |- ! style="text-align: center; background:#acc;" |ఆంగ్లం ! style="text-align: center; background:#acc;" |హిందీ |- !1 |వాల్టర్ మోర్గాన్ |వాల్టెరు మార్గ్న్ |1866 |1871 | |- !2 |రాబర్ట్ స్టువర్ట్ |రాబర్ట్ స్టర్ట్ |1871 |1884 | |- !3 |విలియం కమర్ పెథెరామ్ |విలియం కామర్ పీటర్ |1884 |1886 | |- !4 |జాన్ ఎడ్జ్ |జాన్ ఎజ్ |1886 |1898 | |- !5 |లూయిస్ అడిన్ కెర్షా |లూయిస్ ఎడిషన్ |1898 | | |- !6 |ఆర్థర్ స్ట్రాచీ |భూమిని ఆక్రమించు |1898 |1901 | |- !7 |జాన్ స్టాన్లీ |జాన్ స్టాన్లే |1901 |1911 | |- !8 |హెన్రీ జార్జ్ రిచర్డ్స్ |హెన్రీ జార్జ్ రిచర్డ్స్ |1911 |1919 | |- !9 |ఎడ్వర్డ్ గ్రిమ్వుడ్ మియర్స్ |ఎడ్వర్డ్ గ్రామీణ్ అవార్డ్ |1919 |1932 | |- !10 |షా ముహమ్మద్ సులేమాన్ |షాహ్ ముహమ్మద్ సులేమాన్ |1932 |1937 | |- !11 |జాన్ గిబ్ థామ్ |జాన్ గీబ్ థామ్ |1937 |1941 | |- !12 |ఇక్బాల్ అహ్మద్ |ఇక్బాల్ అహ్మద్ |1941 |1946 | |- !13 |కమలా కాంత వర్మ |కమల్ కంత్ వర్మ |1946 |1947 | |- ! colspan="6" |స్వాతంత్య్రం వచ్చిన తరువాత |- !14 |బిధు భూషణ్ మాలిక్ |బిధు భాషన్ మిలక్ |1947 |1955 |[[సరోజినీ నాయుడు|సరోజినినాయుడు]] |- !15 |ఓ. హెచ్. మూథం |. ఓ. ఇచ్. మూతం |1955 |1961 |[[కె. ఎం. మున్షీ|కన్హయ్యలాల్ మనేక్లాల్ మున్షి]] |- !16 |మనులాల్ చునిలాల్ దేశాయ్ |మూడు నెలల పాటు కొనసాగిన విడుదల |1961 |1966 |[[బూర్గుల రామకృష్ణారావు|బుర్గుల రామకృష్ణరావు]] |- !17 |వశిష్ఠ భార్గవ |రాష్ట్ర ప్రభుత్వం | 1966 ఫిబ్రవరి 25 | 1966 ఆగస్టు 7 | rowspan="2" |[[బిశ్వనాథ్ దాస్|విశ్వనాథ్ దాస్]] |- !18 |నసీరుల్లా బేగ్ |నస్రుల్లాహ్ బేగ్ |1966 |1967 |- !19 |విద్యాధర్ గోవింద్ ఓక్ |విద్యావంతుడు గోవింద్ ఓక్ |1967 |1971 | rowspan="2" |[[బెజవాడ గోపాలరెడ్డి|బెజవాడ గోపాల రెడ్డి]] |- !20 |శశి కాంత వర్మ |శాంతి వర్మ |1971 |1973 |- !21 |ధాత్రి శరణ్ మాథుర్ |ధాత్ర శరణ్ మాథుర్ |1973 |1974 |[[అక్బర్ అలీ ఖాన్]] |- !22 |కున్వర్ బహదూర్ అస్థానా |రాష్ట్ర ప్రభుత్వం |1974 |1977 |[[మర్రి చెన్నారెడ్డి]] |- !23 |డి. ఎం. చంద్రశేఖర్ |డీ. ఎమ్. చంద్రశేఖర్ |1977 |1978 | rowspan="2" |[[గణపత్రావ్ దేవ్‌జీ తపసే|గణపతరావు దేవ్జీ తపసే]] |- !24 |సతీష్ చంద్ర |శాంతి చంద్ర |1978 |1983 |- !25 |మహేష్ నారాయణ్ శుక్లా |మహేష్ నారాయణ్ శుక్ల |1983 |1985 | చందేశ్వర్ ప్రసాద్ నారాయణ్ సింగ్ |- !26 |హృదయ్ నాథ్ సేథ్ |హృదయపూర్వకంగా |1986 | | rowspan="5" | మహ్మద్ ఉస్మాన్ ఆరిఫ్ |- !27 |కల్మాంజే జగన్నాథ శెట్టి |కళంజే జగన్నాథ్ శెట్టి |1986 |1987 |- !28 |ద్వారకా నాథ్ ఝా |ద్వారకా నాథ్ |1987 | |- !29 |అమితావ్ బెనర్జీ |అమెరికా బెనర్జీ |1987 |1988 |- !30 |బ్రహ్మ నాథ్ కట్జు |బ్రహ్మ నాథ్ కట్జు |1988 |1989 |- !31 |బి. పి. జీవన్ రెడ్డి |బీ. పీ. జీవాన్ రెడ్డి |1990 |1991 | rowspan="2" |[[భీంరెడ్డి సత్యనారాయణరెడ్డి|బి. సత్య నారాయణ్ రెడ్డి]] |- !32 |మనోజ్ కుమార్ ముఖర్జీ |మనోజ్ కుమార్ ముఖర్జీ |1991 |1993 |- !33 |ఎస్. ఎస్. సోధి |ఎస్. ఎస్. లోదీ |1994 |1995 | rowspan="3" |[[మోతీలాల్ వోరా]] |- !34 |ఎ. లక్ష్మణ్ రావు |ఎ. లక్ష్మణరావు |1995 |1996 |- !35 |డి. పి. మోహపాత్ర |డీ. పీ. మహానేత |1996 |1998 |- !36 |ఎన్. కె. మిత్రా |. అని. . ఎలా. మిత్ర |1999 |2000 | rowspan="2" |[[సూరజ్ భాన్]] |- !37 |శ్యామల్ కుమార్ సేన్ |శ్యామ్ కుమార్ సేన్ | 2000 మే 8 | 2002 నవంబరు 24 |- !38 |తరుణ్ ఛటర్జీ |ట్రున్ ఛటర్జీ | 2003 జనవరి 31 | 2004 ఆగస్టు 26 |విష్ణు కాంత్ శాస్త్రి |- !39 |అజోయ్ నాథ్ రే |ఆజ్ నాథ్ రే | 2005 జనవరి 11 | 2007 జనవరి 26 | rowspan="3" |[[టీ. వీ. రాజేశ్వర్]] |- !40 |హేమంత్ లక్ష్మణ్ గోఖలే |హేమంత్ లక్ష్మణ్ గోఖలే | 2007 మార్చి 7 | 2009 మార్చి 8 |- !41 |చంద్రమౌళి కుమార్ ప్రసాద్ |చంద్రమౌళి కుమార్ ప్రసాద్ | 2009 మార్చి 20 | 2010 ఫిబ్రవరి 7 |- !42 |ఫెర్డినో రెబెల్లో |ఫెర్డినో రెబెల్ | 2010 జూన్ 26 | 2011 జూలై 30 | rowspan="4" |బన్వారీ లాల్ జోషి |- !43 |[[సయ్యద్ రఫత్ ఆలం|సయ్యద్ రఫాత్ ఆలం]] |సయ్యద్ రఫతాన్ ఆలం | 2011 ఆగస్టు 4 | 2012 ఆగస్టు 8 |- !44 |శివ కీర్తి సింగ్ |శివ కీర్తి | 2012 అక్టోబరు 17 | 2013 సెప్టెంబరు 18 |- !45 |[[డి.వై. చంద్రచూడ్|ధనంజయ వై. చంద్రచూడ్]] |ధన్యవాదాలు సత్యం చంద్రచూడ్ | 2013 అక్టోబరు 31 | 2016 మే 12 |- !46 |[[దిలీప్ బాబాసాహెబ్ భోస్లే|దిలీప్ బాబాసాహెబ్ భోసలే]]<ref name="bs">{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/pti-stories/db-bhosale-takes-over-as-chief-justice-of-allahabad-hc-116073000575_1.html|title=DB Bhosale takes over as Chief Justice of Allahabad HC|date=30 July 2016|work=Business Standard|access-date=29 November 2017}}</ref> |దిలీప్ బాబాసాహెబ్ | 2016 జూలై 30 | 2018 అక్టోబరు 23 | rowspan="2" |[[రామ్ నాయక్]] |- !47 |గోవింద్ మాథుర్ |గోవింద్ మాథుర్ | 2018 నవంబరు 14 | 2021 ఏప్రిల్ 13 |- !48 |సంజయ్ యాదవ్ |సంజయ్ యాదవ్ | 2021 ఏప్రిల్ 14 | 2021 జూన్ 26 | rowspan="4" |[[ఆనందిబెన్ పటేల్|ఆనందీబెన్ పటేల్]] |- !49 |[[రాజేశ్ బిందాల్|రాజేష్ బిందాల్]] |రాజస్థాన్ బింఢల్ | 2021 అక్టోబరు 11 | 2023 ఫిబ్రవరి 12 |- !50 |ప్రిటింకర్ దివాకర్ |ప్రతివాది దివాకర్ | 2023 మార్చి 26 | 2023 నవంబరు 21 |- !51 |అరుణ్ భన్సాలీ |అరుంధతి భాష | 2024 ఫిబ్రవరి 5 |''నిటారుగా'' |} == ప్రధాన న్యాయమూర్తులుగా పదోన్నతి పొందిన న్యాయమూర్తులు == ఈ విభాగంలో అలహాబాద్‌ను మాతృ హైకోర్టుగా కలిగిన, ప్రధాన న్యాయమూర్తులుగా పదోన్నతి పొందిన న్యాయమూర్తుల జాబితా మాత్రమే ఉంది. ఇందులో, ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా నియమితులయ్యే సమయంలో అలహాబాద్ హైకోర్టులో పనిచేయని న్యాయమూర్తులు కూడా ఉంటారు, కానీ ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా నియమితులయ్యే సమయంలో అలహాబాద్ హైకోర్టులో పనిచేస్తూ, అలహాబాద్‌ను తమ మాతృ హైకోర్టుగా లేని న్యాయమూర్తులు ఈ జాబితాలో చేర్చబడరు. ; చిహ్నం కీ * '''^‡''' భారత సుప్రీంకోర్టుకుపదోన్నతి పొందారు * '''^RES''' రాజీనామా చేశారు * '''^†''' పదవిలో ఉండగా మరణించారు {| class="wikitable sortable" ! rowspan="2" |పేరు ! rowspan="2" |చిత్రం ! rowspan="2" |హైకోర్టులో ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా నియమితులయ్యారు ! colspan="2" |నియామక తేదీ ! rowspan="2" |పదవీ విరమణ తేదీ ! colspan="2" |పదవీకాలం ! rowspan="2" |మూ |- !న్యాయమూర్తిగా !ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా !ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా !న్యాయమూర్తిగా |- |చార్లెస్ ఆర్థర్ టర్నర్ | |మద్రాసు |{{Date table sorting|1866|3|17|format=dmy}} |{{Date table sorting|1879|3|3|format=dmy}} |{{Date table sorting|1885|||format=dmy}} | | |<ref>{{Cite web|date=1866-03-06|title=London Gazette|url=https://www.thegazette.co.uk/London/issue/23080/page/1647|page=1647}}</ref> |- |హెన్రీ జార్జ్ రిచర్డ్స్ | |అలహాబాద్ |{{Date table sorting|1905|||format=dmy}} |{{Date table sorting|1911|4|21|format=dmy}} |{{Date table sorting|1919|||format=dmy}} | | | rowspan="11" |<ref name=":0">{{Cite web|title=Former Judges of the High Court of Judicature at Allahabad and its Bench at Lucknow(1900-1990)|url=https://www.allahabadhighcourt.in/Judges/ex-judge1900-1990.htm|access-date=2025-12-19|website=www.allahabadhighcourt.in}}</ref> |- |ఎడ్వర్డ్ మేనార్డ్ డెస్ ఛాంప్స్ చామియర్ | |పాట్నా |{{Date table sorting|1910|||format=dmy}} |{{Date table sorting|1916|3|1|format=dmy}} |{{Date table sorting|1917|10|30|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1916|3|1|1917|10|30}} | |- |షా ముహమ్మద్ సులేమాన్ | |అలహాబాద్ |{{Date table sorting|1923|||format=dmy}} |{{Date table sorting|1932|3|16|format=dmy}} |{{Date table sorting|1937|9|30|format=dmy}} {{Efn|Then [[Federal Court of India]]}} |{{Age in years and days nts|1932|3|16|1937|9|30}} | |- |బిర్జోర్ దలాల్ | |జమ్మూ & కాశ్మీర్ |{{Date table sorting|1925|||format=dmy}} |{{Date table sorting|1931|2|16|format=dmy}} |{{Date table sorting|1936|11|23|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1931|2|16|1936|11|23}} | |- |జాన్ డగ్లస్ యంగ్ | |లాహోర్ |{{Date table sorting|1929|||format=dmy}} |{{Date table sorting|1934|||format=dmy}} |{{Date table sorting|1943|||format=dmy}} | | |- |ఇక్బాల్ అహ్మద్ | |అలహాబాద్ |{{Date table sorting|1933|||format=dmy}} |{{Date table sorting|1941|7|21|format=dmy}} |{{Date table sorting|1946|9|16|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1941|7|21|1946|9|16}} | |- |రాచ్పాల్ సింగ్ | |జమ్మూ & కాశ్మీర్ |{{Date table sorting|1934|||format=dmy}} |{{Date table sorting|1940|8|13|format=dmy}} |{{Date table sorting|1942|3|6|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1940|8|13|1942|3|6}} | |- |ఆర్థర్ ట్రెవర్ హ్యారీస్ | |పాట్నా, లాహోర్‌కు '', ఆపై'' కలకత్తాకు ''బదిలీ అయ్యారు .'' |{{Date table sorting|1934|||format=dmy}} |{{Date table sorting|1938|10|10|format=dmy}} |{{Date table sorting|1952|6|12|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1938|10|10|1952|6|12}} | |- |గంగా నాథ్ | |జమ్మూ & కాశ్మీర్ |{{Date table sorting|1937|||format=dmy}} |{{Date table sorting|1942|6|24|format=dmy}} |{{Date table sorting|1945|10|23|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1942|6|24|1945|10|23}} | |- |కమల్కాంత వర్మ | |అలహాబాద్, రాజస్థాన్‌కు ''బదిలీ చేయబడింది'' |{{Date table sorting|1937|||format=dmy}} |{{Date table sorting|1946|9|17|format=dmy}} |{{Date table sorting|1950|1|24|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1946|9|17|1950|1|24}} | |- |బిధు భూషణ్ మాలిక్ | |అలహాబాద్ |{{Date table sorting|1944|3|13|format=dmy}} |{{Date table sorting|1947|10|15|format=dmy}} |{{Date table sorting|1955|1|11|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1947|10|15|1955|1|11}} |{{Age in years and days nts|1944|3|13|1955|1|11}} |- |ఓర్బీ హోవెల్ మూథమ్ | |అలహాబాద్ |{{Date table sorting|1946|7|22|format=dmy}} |{{Date table sorting|1955|1|12|format=dmy}} |{{Date table sorting|1961|2|16|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1955|1|12|1961|2|16}} |{{Age in years and days nts|1946|7|22|1961|2|16}} | rowspan="7" |<ref name=":0" /> |- |కైలాస్ నాథ్ వాంచూ | |రాజస్థాన్ |{{Date table sorting|1947|2|17|format=dmy}} |{{Date table sorting|1951|1|2|format=dmy}} |{{Date table sorting|1958|8|10|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1951|1|2|1958|8|10}} |{{Age in years and days nts|1947|2|17|1958|8|10}} |- |మనులాల్ చునిలాల్ దేశాయ్ | |అలహాబాద్ |{{Date table sorting|1948|12|13|format=dmy}} |{{Date table sorting|1961|2|17|format=dmy}} |{{Date table sorting|1966|2|24|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1961|2|17|1966|2|24}} |{{Age in years and days nts|1948|12|13|1966|2|24}} |- |వశిష్ఠ భార్గవ | |అలహాబాద్ |{{Date table sorting|1949|8|1|format=dmy}} |{{Date table sorting|1966|2|25|format=dmy}} |{{Date table sorting|1966|8|7|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1966|2|25|1966|8|7}} |{{Age in years and days nts|1949|8|1|1966|8|7}} |- |మీర్జా నసిరుల్లా బేగ్ | |అలహాబాద్ |{{Date table sorting|1951|6|1|format=dmy}} |{{Date table sorting|1966|9|24|format=dmy}} |{{Date table sorting|1967|6|3|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1966|9|24|1967|6|3}} |{{Age in years and days nts|1951|6|1|1967|6|3}} |- |గోపాల్జీ మెహ్రోత్రా | |గౌహతి |{{Date table sorting|1954|5|6|format=dmy}} |{{Date table sorting|1961|6|30|format=dmy}} |{{Date table sorting|1967|2|6|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1961|6|30|1967|2|6}} |{{Age in years and days nts|1954|5|6|1967|2|6}} |- |విద్యాధర్ గోవింద్ ఓక్ | |అలహాబాద్ |{{Date table sorting|1955|3|31|format=dmy}} |{{Date table sorting|1967|6|4|format=dmy}} |{{Date table sorting|1971|5|18|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1967|6|4|1971|5|18}} |{{Age in years and days nts|1955|3|31|1971|5|18}} |- |బిషంబర్ దయాల్ | |మధ్యప్రదేశ్ |{{Date table sorting|1957|5|6|format=dmy}} |{{Date table sorting|1969|3|19|format=dmy}} |{{Date table sorting|1972|9|13|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1969|3|19|1972|9|13}} |{{Age in years and days nts|1957|5|6|1972|9|13}} |<ref name=":1">{{Cite web|title=Judge's Profile {{!}} High Court of Madhya Pradesh|url=https://mphc.gov.in/judges-profile|access-date=2025-12-19|website=mphc.gov.in}}</ref> |- |శశి కాంత వర్మ | |అలహాబాద్ |{{Date table sorting|1958|6|30|format=dmy}} |{{Date table sorting|1971|5|19|format=dmy}} |{{Date table sorting|1973|11|5|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1971|5|19|1973|11|5}} |{{Age in years and days nts|1958|6|30|1973|11|5}} | rowspan="7" |<ref name=":0" /> |- |ధాత్రి శరణ్ మాథుర్ | |అలహాబాద్ |{{Date table sorting|1959|1|15|format=dmy}} |{{Date table sorting|1973|11|6|format=dmy}} |{{Date table sorting|1974|11|13|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1973|11|6|1974|11|13}} |{{Age in years and days nts|1959|1|15|1974|11|13}} |- |కున్వర్ బహదూర్ అస్థానా | |అలహాబాద్ |{{Date table sorting|1961|8|22|format=dmy}} |{{Date table sorting|1974|11|13|format=dmy}} |{{Date table sorting|1977|5|9|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1974|11|13|1977|5|9}} |{{Age in years and days nts|1961|8|22|1977|5|9}} |- |రఘునందన్ స్వరూప్ పాఠక్ | |హిమాచల్ ప్రదేశ్ |{{Date table sorting|1962|10|1|format=dmy}} |{{Date table sorting|1972|3|18|format=dmy}} |{{Date table sorting|1978|2|19|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1972|3|18|1978|2|19}} |{{Age in years and days nts|1962|10|1|1978|2|19}} |- |మీర్జా హమీదుల్లా బేగ్ | |హిమాచల్ ప్రదేశ్ |{{Date table sorting|1963|6|11|format=dmy}} |{{Date table sorting|1971|1|25|format=dmy}} |{{Date table sorting|1971|12|9|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1971|1|25|1971|12|9}} |{{Age in years and days nts|1963|6|11|1971|12|9}} |- |సతీష్ చంద్ర | |అలహాబాద్, కలకత్తాకు ''బదిలీ చేయబడింది'' |{{Date table sorting|1963|10|7|format=dmy}} |{{Date table sorting|1978|3|22|format=dmy}} |{{Date table sorting|1986|9|1|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1978|3|22|1986|9|1}} |{{Age in years and days nts|1963|10|7|1986|9|1}} |- |మహేష్ నారాయణ్ శుక్లా | |అలహాబాద్ |{{Date table sorting|1969|3|14|format=dmy}} |{{Date table sorting|1985|4|12|format=dmy}} |{{Date table sorting|1985|10|5|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1985|4|12|1985|10|5}} |{{Age in years and days nts|1969|3|14|1985|10|5}} |- |హృదాయి నారాయణ్ సేథ్ | |అలహాబాద్, పంజాబ్ & హర్యానాకు ''బదిలీ చేయబడింది'' |{{Date table sorting|1969|7|7|format=dmy}} |{{Date table sorting|1986|5|16|format=dmy}} |{{Date table sorting|1987|10|14|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1986|5|16|1987|10|14}} |{{Age in years and days nts|1969|7|7|1987|10|14}} |<ref>{{Cite web|title=Appointment of H. N. Seth as Chief Justice|url=https://archive.pib.gov.in/archive/ArchiveSecondPhase/LAW/1986-JAN-DEC-L%20A%20W%20JUSTICE/PDF/LAW-1986-05-15_023.pdf}}</ref> |- |త్రిబేని సహాయ్ మిశ్రా | |గౌహతి | rowspan="2" |{{Date table sorting|1971|9|3|format=dmy}} |{{Date table sorting|1983|8|12|format=dmy}} |{{Date table sorting|1984|11|14|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1983|8|12|1984|11|14}} |{{Age in years and days nts|1971|9|3|1984|11|14}} |<ref>{{Cite web|title=Former Hon'ble Chief Justices of Gauhati High Court – The Gauhati High Court|url=https://ghconline.gov.in/index.php/former-honourable-chief-justices-of-gauhati-high-court/|access-date=2025-05-26|website=ghconline.gov.in}}</ref> |- |నారాయణ్ దత్ ఓఝా | |మధ్యప్రదేశ్ |{{Date table sorting|1987|1|8|format=dmy}} |{{Date table sorting|1988|1|18|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1987|1|8|1988|1|18}} |{{Age in years and days nts|1971|9|3|1988|1|19}} |<ref name=":0" /> |- |ద్వారకా నాథ్ ఝా | |అలహాబాద్ | rowspan="4" |{{Date table sorting|1973|8|6|format=dmy}} |{{Date table sorting|1987|7|14|format=dmy}} |{{Date table sorting|1987|7|15|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1987|7|14|1987|7|15}} |{{Age in years and days nts|1973|8|6|1987|7|15}} | rowspan="14" |<ref name=":0" /> |- |అమితావ్ బెనర్జీ | |అలహాబాద్ |{{Date table sorting|1988|4|26|format=dmy}} |{{Date table sorting|1988|11|6|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1988|4|26|1988|11|6}} |{{Age in years and days nts|1973|8|6|1988|11|6}} |- |బ్రహ్మ నాథ్ కట్జు | |అలహాబాద్ |{{Date table sorting|1988|11|7|format=dmy}} |{{Date table sorting|1989|5|22|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1988|11|7|1989|5|22}} |{{Age in years and days nts|1973|8|6|1989|5|22}} |- |కృష్ణ చంద్ర అగర్వాల్ | |రాజస్థాన్, కలకత్తాకు ''బదిలీ చేయబడింది'' |{{Date table sorting|1990|4|15|format=dmy}} |{{Date table sorting|1996|1|15|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1990|4|15|1996|1|15}} |{{Age in years and days nts|1973|8|6|1996|1|15}} |- |సుదర్శన్ దయాల్ అగర్వాల్ | |పంజాబ్ & హర్యానా |{{Date table sorting|1977|11|17|format=dmy}} |{{Date table sorting|1992|11|13|format=dmy}} |{{Date table sorting|1994|1|14|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1992|11|13|1994|1|14}} |{{Age in years and days nts|1977|11|17|1994|1|14}} |- |సతీష్ చంద్ర మాథుర్ | |జమ్మూ & కాశ్మీర్ |{{Date table sorting|1978|3|30|format=dmy}} |{{Date table sorting|1993|10|10|format=dmy}} |{{Date table sorting|1994|3|17|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1993|10|10|1994|3|17}} |{{Age in years and days nts|1978|3|30|1994|3|17}} |- |వినీ కృష్ణ ఖన్నా | |గౌహతి |{{Date table sorting|1979|7|2|format=dmy}} |{{Date table sorting|1994|4|24|format=dmy}} |{{Date table sorting|1997|2|14|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1994|4|24|1997|2|14}} |{{Age in years and days nts|1979|7|2|1997|2|14}} |- |సయ్యద్ సాగిర్ అహ్మద్ | |జమ్మూ & కాశ్మీర్, ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు ''బదిలీ చేయబడింది'' |{{Date table sorting|1981|11|2|format=dmy}} |{{Date table sorting|1994|3|18|format=dmy}} |{{Date table sorting|1995|3|5|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1994|3|18|1995|3|5}} |{{Age in years and days nts|1981|11|2|1995|3|5}} |- |విశ్వేశ్వర్ నాథ్ ఖరే | |కలకత్తా |{{Date table sorting|1983|6|25|format=dmy}} |{{Date table sorting|1996|2|2|format=dmy}} |{{Date table sorting|1997|3|20|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1996|2|2|1997|3|20}} |{{Age in years and days nts|1983|6|25|1997|3|20}} |- |అజయ్ ప్రకాష్ మిశ్రా | |ఢిల్లీ | rowspan="3" |{{Date table sorting|1984|5|24|format=dmy}} |{{Date table sorting|1997|6|26|format=dmy}} |{{Date table sorting|1997|12|3|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1997|6|26|1997|12|3}} |{{Age in years and days nts|1984|5|24|1997|12|3}} |- |ఓం ప్రకాష్ వర్మ | |కేరళ |{{Date table sorting|1997|12|20|format=dmy}} |{{Date table sorting|1999|3|19|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1997|12|20|1999|3|19}} |{{Age in years and days nts|1984|5|24|1999|3|19}} |- |బ్రిజేష్ కుమార్ | |గౌహతి |{{Date table sorting|1999|2|12|format=dmy}} |{{Date table sorting|2000|10|18|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1999|2|12|2000|10|18}} |{{Age in years and days nts|1984|5|24|2000|10|18}} |- |రవి స్వరూప్ ధావన్ | |పాట్నా |{{Date table sorting|1986|1|9|format=dmy}} |{{Date table sorting|2000|1|25|format=dmy}} |{{Date table sorting|2004|7|22|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2000|1|25|2004|7|22}} |{{Age in years and days nts|1986|1|9|2004|7|22}} |- |దయా శరణ్ సిన్హా | |గుజరాత్ |{{Date table sorting|1986|3|17|format=dmy}} |{{Date table sorting|2002|3|17|format=dmy}} |{{Date table sorting|2003|3|17|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2002|3|17|2003|3|17}} |{{Age in years and days nts|1986|3|17|2003|3|17}} |- |మార్కండేయ కట్జు | |మద్రాసు, ఢిల్లీకి ''బదిలీ చేయబడింది'' |{{Date table sorting|1991|11|30|format=dmy}} |{{Date table sorting|2004|11|28|format=dmy}} |{{Date table sorting|2006|4|9|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2004|11|28|2006|4|9}} |{{Age in years and days nts|1991|11|30|2006|4|9}} | rowspan="5" |<ref>{{Cite web|title=Former Judges of the High Court of Judicature at Allahabad and its Bench at Lucknow(1991-2000)|url=https://www.allahabadhighcourt.in/Judges/ex-judge1991-2000.htm|access-date=2025-12-20|website=www.allahabadhighcourt.in}}</ref> |- |జగదీష్ భల్లా | |హిమాచల్ ప్రదేశ్, రాజస్థాన్‌కు ''బదిలీ చేయబడింది'' | rowspan="2" |{{Date table sorting|1995|4|5|format=dmy}} |{{Date table sorting|2008|2|2|format=dmy}} |{{Date table sorting|2010|10|31|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2008|2|2|2010|10|31}} |{{Age in years and days nts|1995|4|5|2010|10|31}} |- |బల్బీర్ సింగ్ చౌహాన్ | |ఒరిస్సా |{{Date table sorting|2008|7|16|format=dmy}} |{{Date table sorting|2009|5|10|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2008|7|16|2009|5|10}} |{{Age in years and days nts|1995|4|5|2009|5|10}} |- |యతీంద్ర సింగ్ | |ఛత్తీస్‌గఢ్ | rowspan="2" |{{Date table sorting|1999|2|5|format=dmy}} |{{Date table sorting|2012|10|22|format=dmy}} |{{Date table sorting|2014|10|8|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2012|10|22|2014|10|8}} |{{Age in years and days nts|1999|2|5|2014|10|8}} |- |రాజేష్ కుమార్ అగర్వాల్ | |మద్రాసు |{{Date table sorting|2013|10|24|format=dmy}} |{{Date table sorting|2014|2|16|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2013|10|24|2014|2|16}} |{{Age in years and days nts|1999|2|5|2014|2|16}} |- |సునీల్ అంబ్వానీ | |రాజస్థాన్ | rowspan="2" |{{Date table sorting|2001|4|24|format=dmy}} |{{Date table sorting|2015|3|24|format=dmy}} |{{Date table sorting|2015|8|22|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2015|3|24|2015|8|22}} |{{Age in years and days nts|2001|4|24|2015|8|22}} | rowspan="13" |<ref>{{Cite web|title=Former Judges of the High Court of Judicature at Allahabad and its Bench at Lucknow(2001 onwards)|url=https://www.allahabadhighcourt.in/service/retiredJ2001.jsp|access-date=2025-12-20|website=www.allahabadhighcourt.in}}</ref> |- |అశోక్ భూషణ్ | |కేరళ |{{Date table sorting|2015|3|26|format=dmy}} |{{Date table sorting|2016|5|12|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2015|3|26|2016|5|12}} |{{Age in years and days nts|2001|4|24|2016|5|12}} |- |వినీత్ శరణ్ | |ఒరిస్సా |{{Date table sorting|2002|2|14|format=dmy}} |{{Date table sorting|2016|2|26|format=dmy}} |{{Date table sorting|2018|8|6|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2016|2|26|2018|8|6}} |{{Age in years and days nts|2002|2|14|2018|8|6}} |- |తరుణ్ అగర్వాలా | |మేఘాలయ | rowspan="2" |{{Date table sorting|2004|1|7|format=dmy}} |{{Date table sorting|2018|2|12|format=dmy}} |{{Date table sorting|2018|3|2|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2018|2|12|2018|3|2}} |{{Age in years and days nts|2004|1|7|2018|3|2}} |- |కృష్ణ మురారి | |పంజాబ్ & హర్యానా |{{Date table sorting|2018|6|2|format=dmy}} |{{Date table sorting|2019|9|22|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2018|6|2|2019|9|22}} |{{Age in years and days nts|2004|1|7|2019|9|22}} |- |అమరేశ్వర్ ప్రతాప్ సాహి | |పాట్నా, మద్రాసుకు ''బదిలీ చేయబడింది'' | rowspan="2" |{{Date table sorting|2004|9|24|format=dmy}} |{{Date table sorting|2018|11|17|format=dmy}} |{{Date table sorting|2020|12|31|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2018|11|17|2020|12|31}} |{{Age in years and days nts|2004|9|24|2020|12|31}} |- |విక్రమ్ నాథ్ | |గుజరాత్ |{{Date table sorting|2019|9|10|format=dmy}} |{{Date table sorting|2021|8|30|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2019|9|10|2021|8|30}} |{{Age in years and days nts|2004|9|24|2021|8|30}} |- |పంకజ్ మిథాల్ | |జమ్మూ & కాశ్మీర్, రాజస్థాన్‌కు ''బదిలీ చేయబడింది'' |{{Date table sorting|2006|7|7|format=dmy}} |{{Date table sorting|2021|1|4|format=dmy}} |{{Date table sorting|2023|2|5|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2021|1|4|2023|2|5}} |{{Age in years and days nts|2006|7|7|2023|2|5}} |- |రితు రాజ్ అవస్థి | |కర్ణాటక |{{Date table sorting|2009|4|13|format=dmy}} |{{Date table sorting|2021|10|11|format=dmy}} |{{Date table sorting|2022|7|2|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2021|10|11|2022|7|2}} |{{Age in years and days nts|2009|4|13|2022|7|2}} |- |రమేష్ సిన్హా | |ఛత్తీస్‌గఢ్ | rowspan="3" |{{Date table sorting|2011|11|21|format=dmy}} |{{Date table sorting|2023|3|29|format=dmy}} | rowspan="4" |ప్రస్తుతం |{{Age in years and days nts|2023|3|29|||}} |{{Age in years and days nts|2011|11|21|||}} |- |సునీతా అగర్వాల్ | |గుజరాత్ |{{Date table sorting|2023|7|23|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2023|7|23|||}} |{{Age in years and days nts|2011|11|21|||}} |- |దేవేంద్ర కుమార్ ఉపాధ్యాయ | |బొంబాయి, ఢిల్లీకి ''బదిలీ చేయబడింది'' |{{Date table sorting|2023|7|29|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2023|7|29|||}} |{{Age in years and days nts|2011|11|21|||}} |- |మనోజ్ కుమార్ గుప్తా | |ఉత్తరాఖండ్ |{{Date table sorting|2013|4|12|format=dmy}} |{{Date table sorting|2026|1|10|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2026|1|10|||}} |{{Age in years and days nts|2013|4|12|||}} |} === తాత్కాలిక ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా నియమితులైన న్యాయమూర్తులు === {| class="wikitable sortable defaultcenter static-row-numbers static-row-header" style="font-size: 90%" |- !పేరు !హైకోర్టులో ఏసీజేగా నియమితులయ్యారు !న్యాయమూర్తిగా నియామక తేదీ !తాత్కాలిక ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా పదవీకాలం !పదవీ విరమణ తేదీ !ACJగా పదవీకాలం !న్యాయమూర్తిగా పదవీకాలం !వ్యాఖ్యలు !'''మూ''' |- |ఇక్బాల్ అహ్మద్ |అలహాబాద్ |{{dts|1933|||format=dmy}} |{{dts|1941|2|20|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|1941|7|20|format=dmy}} |{{dts|1946|9|16|format=dmy}} |{{ayd|1941|2|20|1941|7|20|duration=on}} | | rowspan="4" |శాశ్వతమైంది |<ref name=":41">{{Cite web |title=Pension case of Iqbal Ahmed and B. Malik |url=https://www.indianculture.gov.in/archives/pension-case-shri-iqbal-ahmed-and-shri-bidhu-bhusan-malik-retired-chief-justices-allahabad}}</ref><ref name=":50">{{Cite journal |date=1941 |title=Installation of Sir Iqbal Ahmad as Chief Justice |url=https://heinonline.org/HOL/Page?handle=hein.journals/allbdlj39&id=1087&div=&collection= |journal=Allahabad Law Journal |volume=39 |pages=69}}</ref> |- |మీర్జా నసిరుల్లా బేగ్ |అలహాబాద్ |{{Dts|1951|6|1|format=dmy}} |{{dts|1966|8|8|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|1966|9|23|format=dmy}} |{{dts|1967|6|3|format=dmy}} |{{ayd|1966|8|8|1966|9|23|duration=on}} |{{ayd|1951|6|1|1967|6|3|duration=on}} |<ref name=":51">https://www.indianculture.gov.in/archives/short-notice-question-no-7-sshri-nrm-swamy-and-shri-nand-kishore-bhatt-regarding{{Dead link|date=December 2025|fix-attempted=yes}}</ref> |- |మహేష్ నారాయణ్ శుక్లా |అలహాబాద్ |{{Dts|1969|3|14|format=dmy}} |{{dts|1983|11|29|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|1985|4|11|format=dmy}} |{{dts|1985|10|5|format=dmy}} |{{ayd|1983|11|29|1985|4|11|duration=on}} |{{ayd|1969|3|14|1985|10|5|duration=on}} |<ref name=":02">{{Cite web |title=A visionary chief justice |url=https://www.allahabadhighcourt.in/sesquicentennial/volI/150_Content%2008-I.pdf |website=www.allahabadhighcourt.in}}</ref> |- |హృదాయి నారాయణ్ సేథ్ |అలహాబాద్ |{{Dts|1969|7|7|format=dmy}} |{{dts|1985|10|6|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|1986|5|15|format=dmy}} |{{dts|1987|10|14|format=dmy}} |{{ayd|1985|10|6|1986|5|15|duration=on}} |{{ayd|1969|7|7|1987|10|14|duration=on}} |<ref name=":0" /> |- |ఎన్.డి. ఓఝా |అలహాబాద్ |{{Dts|1971|9|3|format=dmy}} |{{dts|1986|8|18|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|1986|9|30|format=dmy}} |{{dts|1988|1|18|format=dmy}} |{{ayd|1986|8|18|1986|9|30|duration=on}} |{{ayd|1971|9|3|1988|1|19|duration=on}} | -- |<ref>{{Cite web |title=Justice D.N. Ojha {{!}} Supreme Court of India {{!}} India |url=https://www.sci.gov.in/judge/justice-d-n-ojha/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240128074932/https://www.sci.gov.in/judge/justice-d-n-ojha/ |archive-date=2024-01-28 |access-date=2025-09-29 |website=www.sci.gov.in |language=en-US}}</ref> |- |ద్వారకా నాథ్ ఝా |అలహాబాద్ | rowspan="3" |{{Dts|1973|8|6|format=dmy}} |{{dts|1987|5|1|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|1987|7|13|format=dmy}} |{{dts|1987|7|15|format=dmy}} |{{ayd|1987|5|1|1987|7|13|duration=on}} |{{ayd|1973|8|6|1987|7|15|duration=on}} | rowspan="2" |శాశ్వతమైంది |<ref>{{Cite web |title=FULL COURT CONDOLENCE MEETING IN CHIEF JUSTICE'S COURT ON 3 |url=https://www.allahabadhighcourt.in/event/Justice_D.N._Jha,_Ex.C.J.-3.5.2006.htm |access-date=2025-09-15 |website=www.allahabadhighcourt.in}}</ref> |- |అమితావ్ బెనర్జీ |అలహాబాద్ |{{dts|1987|7|16|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|1988|4|25|format=dmy}} |{{dts|1988|11|6|format=dmy}} |{{ayd|1987|7|16|1988|4|25|duration=on}} |{{ayd|1973|8|6|1988|11|6|duration=on}} |'''<ref name=":52">{{Cite web |title=Hon'ble Mr. Amitav Banerji |url=https://www.allahabadhighcourt.in/Judges/ex-judges/ABanerji.htm |access-date=2025-09-29 |website=www.allahabadhighcourt.in}}</ref>''' |- |కేసీ అగర్వాల్ |అలహాబాద్ |{{dts|1989|5|23|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|1990|4|15|format=dmy}} |{{dts|1996|1|15|format=dmy}} |{{ayd|1989|5|23|1990|4|15|duration=on}} |{{ayd|1973|8|6|1996|1|15|duration=on}} |రాజస్థాన్ ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా పదోన్నతి పొందారు |<ref>{{Cite web |title=Memories, Memories and Memories |url=https://www.allahabadhighcourt.in/event/memoriesmemoriesandmemories.html#:~:text=It%20must%20have%20been%20a,Justice%20of%20the%20same%20Court. |access-date=2026-02-17 |website=www.allahabadhighcourt.in}}</ref><ref>{{Cite web |title=Read more on Indra Dutt Tripathi Vs. Uttar Pradesh State Road Transport Corporation and Others on 05 September, 1989 - Legitquest. Find Court Judgments and Legal Cases in India |url=https://www.legitquest.com/case/indra-dutt-tripathi-v-uttar-pradesh-state-road-transport-corporation-and-others/155379 |access-date=2026-02-17 |website= |language=en}}</ref> |- | rowspan="3" |విజయ కుమార్ మెహ్రోత్రా | rowspan="3" |హిమాచల్ ప్రదేశ్ |{{Dts|1978|3|30|format=dmy}} |{{dts|1988|11|14|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|1989|3|28|format=dmy}} | rowspan="3" |{{dts|1992|10|19|format=dmy}} |{{ayd|1988|11|14|1989|3|28|duration=on}} | rowspan="3" |{{ayd|1978|3|30|1992|10|19|duration=on}} | rowspan="3" | -- |<ref>{{Cite web |title=Prakash Chand v. State Of Himachal Pradesh And Others, Himachal Pradesh High Court, Judgment, Law, casemine.com |url=https://www.casemine.com/judgement/in/56092c12e4b01497111f8df9 |access-date=2026-03-04 |website=www.casemine.com |language=en}}</ref> |- | |{{dts|1989|10|6|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|1989|11|5|format=dmy}} |{{ayd|1989|10|6|1989|11|5|duration=on}} | |- | |{{dts|1991|1|15|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|1991|8|4|format=dmy}} |{{ayd|1991|1|15|1991|8|4|duration=on}} |<ref>{{Cite web |title=General Public of Saproon Valley and Others etc. Vs State of Himachal Pradesh and Others |url=https://www.courtkutchehry.com/judgements/235802/general-public-of-saproon-valley-and-others-etc-vs-state-of/ |access-date=2026-03-04 |website=www.courtkutchehry.com |language=en}}</ref> |- |సతీష్ చంద్ర మాథుర్ |అలహాబాద్ | |{{dts|1993|1|8|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|1993|10|12|format=dmy}} |{{dts|1994|3|17|format=dmy}} |{{ayd|1993|1|9|1993|10|12|duration=on}} |{{ayd|1978|3|30|1994|3|17|duration=on}} |జమ్మూ & కాశ్మీర్ ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా పదోన్నతి పొందారు | rowspan="2" |<ref name=":6">{{Cite web |title=Former Judges of the High Court of Judicature at Allahabad and its Bench at Lucknow(1900-1990) |url=https://www.allahabadhighcourt.in/Judges/ex-judge1900-1990.htm |access-date=2025-06-08 |website=www.allahabadhighcourt.in}}</ref> |- |వినీ కృష్ణ ఖన్నా |అలహాబాద్ |{{Dts|1979|7|2|format=dmy}} |{{dts|1993|10|13|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|1994|4|23|format=dmy}} |{{dts|1997|2|14|format=dmy}} |{{ayd|1993|10|13|1994|4|23|duration=on}} |{{ayd|1979|7|2|1997|2|14|duration=on}} |గౌహతి ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా పదోన్నతి పొందారు |- |వి.ఎన్. ఖరే |అలహాబాద్ |{{Dts|1983|6|25|format=dmy}} |{{dts|1996|1|15|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|1996|2|1|format=dmy}} |{{dts|1997|3|20|format=dmy}} |{{ayd|1996|1|15|1996|2|1|duration=on}} |{{ayd|1983|6|25|1997|3|20|duration=on}} |కలకత్తా ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా పదోన్నతి పొందారు |<ref>{{Cite web |title=PIB press release |url=https://archive.pib.gov.in/release02/lyr2002/rdec2002/19122002/r191220021.html#:~:text=Appointed%20as%20Chief%20Standing%20Counsel,retire%20on%20May%202%2C%202004.}}</ref> |- |బ్రిజేష్ కుమార్ |అలహాబాద్ |{{Dts|1984|5|24|format=dmy}} |{{dts|1998|12|9|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|1999|2|11|format=dmy}} |{{dts|2000|10|18|format=dmy}} |{{ayd|1998|12|9|1999|2|11|duration=on}} |{{ayd|1984|5|24|2000|10|18|duration=on}} |గౌహతి ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా పదోన్నతి పొందారు |<ref>{{Cite web |title=Profile : Brijesh Kumar |url=https://www.sci.gov.in/judge/justice-brijesh-kumar/}}</ref> |- |డిఎస్ సిన్హా |అలహాబాద్ |{{Dts|1986|3|17|format=dmy}} |{{dts|2000|4|18|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2000|5|7|format=dmy}} |{{dts|2003|3|17|format=dmy}} |{{ayd|2000|4|18|2000|5|7|duration=on}} |{{ayd|1986|3|17|2003|3|17|duration=on}} | -- |<ref>{{Cite web |title=Hon'ble Mr. Justice D.S. Sinha |url=https://www.allahabadhighcourt.in/Judges/ex-judges/dssinha.htm |access-date=2025-09-29 |website=www.allahabadhighcourt.in}}</ref> |- |మహేశ్వరి ప్రసాద్ సింగ్ |రాజస్థాన్ |{{Dts|1987|7|31|format=dmy}} |{{dts|1997|12|25|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|1998|4|9|format=dmy}} |{{dts|1998|4|9|format=dmy}} |{{ayd|1997|12|24|1998|4|9|duration=on}} |{{ayd|1987|7|31|1998|4|9|duration=on}} |ACJగా పదవీ విరమణ చేశారు |<ref>{{Cite web |title=Hon'ble Mr. Maheshwari Prasad Singh |url=https://www.allahabadhighcourt.in/Judges/ex-judges/MPSingh.htm |access-date=2026-04-01 |website=www.allahabadhighcourt.in}}</ref> |- |దేవేంద్ర పాల్ సింగ్ చౌహాన్ |మధ్యప్రదేశ్ |{{Dts|1989|1|3|format=dmy}} |{{dts|1999|12|22|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2000|2|23|format=dmy}} |{{dts|2000|3|25|format=dmy}} |{{ayd|1999|12|22|2000|2|23|duration=on}} |{{ayd|1989|1|3|2000|3|25|duration=on}} | -- |<ref>{{Cite web |title=Former Chief Justices {{!}} High Court of Madhya Pradesh |url=https://mphc.gov.in/former-chief-justices |access-date=2025-11-04 |website=mphc.gov.in}}</ref> |- |గోవింద్ ప్రసాద్ మాథుర్ |అలహాబాద్ |{{Dts|1990|7|6|format=dmy}} |{{dts|2002|11|25|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2002|12|19|format=dmy}} |{{dts|2002|12|19|format=dmy}} |{{ayd|2002|11|25|2002|12|19|duration=on}} |{{ayd|1990|7|6|2002|12|19|duration=on}} |సుప్రీం కోర్టుకు పదోన్నతి పొందారు |<ref>{{Cite web |title=Hon'ble Mr. Justice G.P. Mathur |url=https://www.allahabadhighcourt.in/Judges/ex-judges/gpmathur.htm |access-date=2025-09-29 |website=www.allahabadhighcourt.in}}</ref> |- |సత్య ప్రకాష్ శ్రీవాస్తవ |అలహాబాద్ |{{Dts|1991|11|27|format=dmy}} |{{dts|2002|12|20|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2003|1|30|format=dmy}} |{{dts|2004|6|12|format=dmy}} |{{ayd|2002|12|20|2003|1|30|duration=on}} |{{ayd|1991|11|27|2004|6|12|duration=on}} | -- |<ref>{{Cite web |title=Hon'ble Mr. Justice Satya Prakash Srivastava |url=https://www.allahabadhighcourt.in/service/judgeDetail.jsp?id=1 |access-date=2025-09-29 |website=www.allahabadhighcourt.in}}</ref> |- |మార్కండేయ కట్జు |అలహాబాద్ |{{Dts|1991|11|30|format=dmy}} |{{dts|2004|8|27|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2004|11|27|format=dmy}} |{{dts|2006|4|9|format=dmy}} |{{ayd|2004|8|27|2004|11|27|duration=on}} |{{ayd|1991|11|30|2006|4|9|duration=on}} |మద్రాసు ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా పదోన్నతి పొందారు |<ref>{{Cite web |title=Hon'ble Mr. Justice Markandey Katju |url=https://www.allahabadhighcourt.in/service/judgeDetail.jsp?id=2 |access-date=2025-09-29 |website=www.allahabadhighcourt.in}}</ref> |- |విష్ణు సహాయ్ |అలహాబాద్ |{{dts|1994|2|1|format=dmy}} |{{dts|2004|11|28|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2004|12|29|format=dmy}} |{{dts|2004|12|29|format=dmy}} |{{ayd|2004|11|28|2004|12|29|duration=on}} |{{ayd|1994|2|1|2004|12|29|duration=on}} |ACJగా పదవీ విరమణ చేశారు |<ref>{{Cite web |title=Hon'ble Mr. Justice Vishnu Sahai |url=https://www.allahabadhighcourt.in/service/judgeDetail.jsp?id=4 |access-date=2025-09-29 |website=www.allahabadhighcourt.in}}</ref> |- |జగదీష్ భల్లా |ఛత్తీస్‌గఢ్ |{{Dts|1995|4|5|format=dmy}} |{{dts|2007|5|19|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2008|2|1|format=dmy}} |{{dts|2010|10|31|format=dmy}} |{{ayd|2007|5|19|2008|2|1|duration=on}} |{{ayd|1995|4|5|2010|10|31|duration=on}} |హిమాచల్ ప్రదేశ్ ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా పదోన్నతి పొందారు |<ref>{{Cite web |date=2007-05-19 |title=Justice Bhalla's swearing-in kept low profile |url=https://www.hindustantimes.com/india/justice-bhalla-s-swearing-in-kept-low-profile/story-2E034u8M5K25R4sQZQhiEK.html |access-date=2025-10-04 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> |- | rowspan="3" |ఐఎం ఖుద్దూసి | rowspan="3" |ఒరిస్సా |{{Dts|1995|4|18|format=dmy}} |{{dts|2008|5|19|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2008|7|15|format=dmy}} | rowspan="3" |{{dts|2012|6|17|format=dmy}} |{{ayd|2008|5|19|2008|7|15|duration=on}} | rowspan="3" |{{ayd|1995|4|18|2012|6|17|duration=on}} | rowspan="2" | -- |<ref>{{Cite news |title=CBI officials booked for trying to enter HC judge's residence |url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/cbi-officials-booked-for-trying-to-enter-hc-judge-s-residence-117092001378_1.html}}</ref> |- | |{{dts|2009|5|11|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2009|11|13|format=dmy}} |{{ayd|2009|5|11|2009|11|13|duration=on}} |<ref>{{Cite web |last=archive |first=From our online |date=2012-05-15 |title=Bilal sworn in as CJ |url=https://www.newindianexpress.com/states/odisha/2009/Nov/15/bilal-sworn-in-as-cj-104039.html |access-date=2025-10-13 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> |- | |{{dts|2009|11|18|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2010|3|24|format=dmy}} |{{ayd|2009|11|18|2010|3|24|duration=on}} |ఛత్తీస్‌గఢ్‌కు బదిలీ అయ్యారు | |- |విజయ్ మనోహర్ సహాయ్ |గుజరాత్ |{{Dts|1999|2|5|format=dmy}} |{{dts|2014|9|29|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2015|8|12|format=dmy}} |{{dts|2015|8|12|format=dmy}} |{{ayd|2014|9|29|2015|8|12|duration=on}} |{{ayd|1999|2|5|2015|8|12|duration=on}} |ACJగా పదవీ విరమణ చేశారు |<ref>{{Cite web |title=High Court of Gujarat |url=https://gujarathighcourt.nic.in/cjjfull?jid=10 |access-date=2026-04-01 |website=gujarathighcourt.nic.in}}</ref> |- | rowspan="2" |సుశీల్ హర్కౌలి |జార్ఖండ్ | |{{dts|2010|6|11|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2010|8|21|format=dmy}} | rowspan="2" |{{dts|2013|8|1|format=dmy}} |{{ayd|2010|6|11|2010|8|21|duration=on}} | rowspan="2" |{{ayd|1999|2|5|2013|8|1|duration=on}} | -- | rowspan="2" |<ref>{{Cite web |title=Hon'ble Mr. Justice Sushil Harkauli (Sr. Judge, Alld.) |url=https://www.allahabadhighcourt.in/service/judgeDetail.jsp?id=18 |access-date=2026-04-01 |website=www.allahabadhighcourt.in}}</ref> |- |మధ్యప్రదేశ్ | |{{dts|2011|8|5|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2012|10|16|format=dmy}} |{{ayd|2011|8|5|2012|10|16|duration=on}} |అలహాబాద్‌కు బదిలీ అయ్యారు |- | rowspan="3" |ప్రకాష్ చంద్ర వర్మ | rowspan="3" |ఉత్తరాఖండ్ | |{{dts|2003|4|1|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2003|8|4|format=dmy}} | rowspan="3" |{{dts|2013|1|11|format=dmy}} |{{ayd|2003|4|1|2003|8|4|duration=on}} | rowspan="3" |{{ayd|1999|2|5|2013|1|11|duration=on}} | rowspan="3" | -- |<ref name=":12">{{Cite web |title=Hon'ble Mr. Justice Prakash Chandra Verma |url=https://www.allahabadhighcourt.in/service/judgeDetail.jsp?id=135 |access-date=2025-09-29 |website=www.allahabadhighcourt.in}}</ref> |- | |{{dts|2003|12|18|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2004|7|24|format=dmy}} |{{ayd|2003|12|18|2004|7|24|duration=on}} | |- | |{{dts|2006|1|7|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2006|1|13|format=dmy}} |{{ayd|2006|1|7|2006|1|13|duration=on}} | |- |ఆర్కే అగర్వాల్ |మద్రాసు | |{{dts|2013|2|7|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2013|10|23|format=dmy}} |{{dts|2014|2|16|format=dmy}} |{{ayd|2013|2|7|2013|10|23|duration=on}} |{{ayd|1999|2|5|2014|2|16|duration=on}} |శాశ్వతమైంది | |- |షియో కుమార్ సింగ్ |అలహాబాద్ |{{Dts|2001|4|24|format=dmy}} |{{dts|2013|10|21|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2013|10|30|format=dmy}} |{{dts|2014|9|30|format=dmy}} |{{ayd|2013|10|21|2013|10|30|duration=on}} |{{ayd|2001|4|24|2014|9|30|duration=on}} | -- |<ref>{{Cite web |title=Hon'ble Mr. Justice Sheo Kumar Singh (Sr. Judge, Alld.) |url=https://www.allahabadhighcourt.in/service/judgeDetail.jsp?id=34 |access-date=2025-09-29 |website=www.allahabadhighcourt.in}}</ref> |- |సునీల్ అంబ్వానీ |రాజస్థాన్ | |{{dts|2014|8|6|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2015|3|23|format=dmy}} |{{dts|2015|8|22|format=dmy}} |{{ayd|2014|8|6|2015|3|23|duration=on}} |{{ayd|2001|4|24|2015|8|22|duration=on}} | rowspan="2" |శాశ్వతమైంది | |- |అశోక్ భూషణ్ |కేరళ | |{{dts|2014|8|2|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2015|3|25|format=dmy}} |{{dts|2016|5|12|format=dmy}} |{{ayd|2014|8|2|2015|3|25|duration=on}} |{{ayd|2001|4|24|2016|5|12|duration=on}} | |- | rowspan="2" |రామ్ భవన్ మిశ్రా | rowspan="2" |హిమాచల్ ప్రదేశ్ | |{{dts|2009|8|10|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2010|2|8|format=dmy}} | rowspan="2" |{{dts|2013|8|1|format=dmy}} |{{ayd|2009|8|10|2010|2|8|duration=on}} | rowspan="2" |{{ayd|2001|4|24|2013|8|1|duration=on}} | rowspan="2" | -- |<ref>{{Cite web |title=High Court of Himachal Pradesh |url=https://highcourt.hp.gov.in/ |access-date=2026-04-10 |website=highcourt.hp.gov.in |archive-date=2025-06-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250615130155/https://highcourt.hp.gov.in/ |url-status=dead }}</ref> |- | |{{dts|2013|3|8|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2013|4|3|format=dmy}} |{{ayd|2013|3|8|2013|4|3|duration=on}} | |- |రాకేష్ తివారీ |కలకత్తా |{{Dts|2002|2|14|format=dmy}} |{{dts|2017|9|20|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2017|10|24|format=dmy}} |{{dts|2017|10|24|format=dmy}} |{{ayd|2017|9|20|2017|10|24|duration=on}} |{{ayd|2002|2|14|2017|10|24|duration=on}} |ACJగా పదవీ విరమణ చేశారు |'''<ref name=":23">{{Cite web |title=Former Chief Justices of Calcutta High Court |url=https://www.calcuttahighcourt.gov.in/Judges/Former-Chief-Justices}}</ref>''' |- |విమ్లేష్ కుమార్ శుక్లా |అలహాబాద్ |{{Dts|2002|12|21|format=dmy}} |{{dts|2016|5|13|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2016|7|29|format=dmy}} |{{dts|2017|6|2|format=dmy}} |{{ayd|2016|5|13|2016|7|29|duration=on}} |{{ayd|2002|12|21|2017|6|2|duration=on}} | rowspan="3" | -- |<ref>https://www.pressreader.com/india/hindustan-times-lucknow/20160514/281556585047666?srsltid=AfmBOopeRYACic52yyqHjcG_2JljFuNB6cn2uB1XhBfLcSqePRqcAff5{{Dead link|date=December 2025|fix-attempted=yes}}</ref> |- |తరుణ్ అగర్వాలా |ఉత్తరాఖండ్ |{{Dts|2004|1|7|format=dmy}} |{{dts|2009|9|25|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2009|11|28|format=dmy}} |{{dts|2018|3|2|format=dmy}} |{{ayd|2009|9|25|2009|11|28|duration=on}} |{{ayd|2004|1|7|2018|3|2|duration=on}} |<ref>{{Cite web |title=Hon'ble Mr. Justice Tarun Agarwala (Sr. Judge, Alld.) |url=https://www.allahabadhighcourt.in/service/judgeDetail.jsp?id=78 |access-date=2025-09-29 |website=www.allahabadhighcourt.in}}</ref> |- |ఎంకే గుప్తా |అలహాబాద్ |{{dts|2013|4|12|format=dmy}} |{{dts|2023|11|22|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2024|2|4|format=dmy}} |''ప్రస్తుతం'' |{{ayd|2023|11|22|2024|2|4|duration=on}} |{{ayd|2013|4|12||||duration=on}} | |} == సుప్రీం కోర్టుకు పదోన్నతి పొందిన న్యాయమూర్తులు == ఈ విభాగంలో అలహాబాద్‌ను మాతృ హైకోర్టుగా కలిగిన న్యాయమూర్తుల జాబితా మాత్రమే ఉంది. [[భారతదేశ అత్యున్నత న్యాయస్థానం|భారత సుప్రీంకోర్టు]]<nowiki/>కు పదోన్నతి పొందే సమయంలో అలహాబాద్ హైకోర్టులో పనిచేయని న్యాయమూర్తులు కూడా ఇందులో ఉన్నారు, కానీ పదోన్నతి పొందే సమయంలో అలహాబాద్ హైకోర్టులో పనిచేస్తూ, అలహాబాద్‌ను తమ మాతృ హైకోర్టుగా కలిగి లేని న్యాయమూర్తులు ఈ జాబితాలో చేర్చబడలేదు. {| class="wikitable sortable defaultcenter static-row-header" style="font-size: 90%" ! rowspan="2" |# ! rowspan="2" |న్యాయమూర్తి పేరు ! rowspan="2" |ఫోటో ! colspan="2" |నియామక తేదీ ! rowspan="2" |పదవీ విరమణ తేదీ ! colspan="3" |పదవీకాలం ! rowspan="2" |వెంటనే ముందున్న కార్యాలయం |- !పేరెంట్ హైకోర్టులో !సుప్రీం కోర్టులో !హైకోర్టు (ల) లో !సుప్రీం కోర్టులో !మొత్తం పదవీకాలం |- !1 |గులాం హసన్ | |{{Date table sorting|1948|7|25|format=dmy}} |{{Date table sorting|1952|9|8|format=dmy}} |{{Date table sorting|1954|11|5|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1948|7|25|1951|7|3}} |{{Age in years and days nts|1952|9|8|1954|11|5}} |5 సంవత్సరాలు, 38 రోజులు | -- |- style="background:#EEFFE1" !2 |కైలాస్ నాథ్ వాంచూ |[[దస్త్రం:Justice_K.N._Wanchoo.jpg|alt=|90x90px]] |{{Date table sorting|1947|2|17|format=dmy}} |{{Date table sorting|1958|8|11|format=dmy}} |{{Date table sorting|1968|February|24|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1947|2|17|1958|8|10}} |{{Age in years and days nts|1958|8|11|1968|2|24}} |{{Age in years and days nts|1947|2|17|1968|2|24}} |రాజస్థాన్ హైకోర్టు 2వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి |- !3 |రఘుబర్ దయాల్ | |{{Date table sorting|1946|7|22|format=dmy}} |{{Date table sorting|1960|7|27|format=dmy}} |{{Date table sorting|1965|10|25|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1946|7|22|1960|7|26}} |{{Age in years and days nts|1960|7|27|1965|10|25}} |{{Age in years and days nts|1946|7|22|1965|10|25}} |అలహాబాద్ హైకోర్టు న్యాయమూర్తి |- !4 |వశిష్ఠ భార్గవ | |{{Date table sorting|1949|8|1|format=dmy}} |{{Date table sorting|1966|8|8|format=dmy}} |{{Date table sorting|1971|2|4|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1949|8|1|1966|8|7}} |{{Age in years and days nts|1966|8|8|1971|2|4}} |{{Age in years and days nts|1949|8|1|1971|2|4}} |అలహాబాద్ హైకోర్టు 17వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి |- style="background:#EEFFE1" !5 |మీర్జా హమీదుల్లా బేగ్ |[[దస్త్రం:Justice_M._Hameedullah_Beg.jpg|alt=|90x90px]] |{{Date table sorting|1963|6|11|format=dmy}} |{{Date table sorting|1971|12|10|format=dmy}} |{{Date table sorting|1978|February|21|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1963|6|11|1971|12|9}} | rowspan="1" align="center" |{{Age in years and days nts|1971|12|10|1978|2|21}} |{{Age in years and days nts|1963|6|11|1978|2|21}} |హిమాచల్ ప్రదేశ్ హైకోర్టు మొదటి ప్రధాన న్యాయమూర్తి |- !6 |సురేంద్ర నారాయణ్ ద్వివేది | |{{Date table sorting|1959|5|12|format=dmy}} |{{Date table sorting|1972|8|14|format=dmy}} |{{Date table sorting|1974|12|8|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1959|5|12|1972|8|13}} | align="center" |{{Age in years and days nts|1972|8|14|1974|12|8}} |{{Age in years and days nts|1959|5|12|1974|12|8}} |అలహాబాద్ హైకోర్టు న్యాయమూర్తి |- style="background:#EEFFE1" !7 |రఘునందన్ స్వరూప్ పాఠక్ |[[దస్త్రం:Justice_R.S._Pathak.jpg|alt=|90x90px]] |{{Date table sorting|1962|10|1|format=dmy}} |{{Date table sorting|1978|2|20|format=dmy}} |{{Date table sorting|1989|6|18|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1962|10|1|1978|2|19}} |{{Age in years and days nts|1978|2|20|1989|6|18}} |{{Age in years and days nts|1962|10|1|1989|6|18}} |హిమాచల్ ప్రదేశ్ హైకోర్టు 2 వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి |- !8 |రామ్ బ్రిక్ష మిశ్రా | |{{Date table sorting|1968|1|3|format=dmy}} |{{Date table sorting|1981|1|30|format=dmy}} |{{Date table sorting|1986|6|15|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1968|1|3|1981|1|29}} |{{Age in years and days nts|1981|1|30|1986|6|15}} |{{Age in years and days nts|1968|1|3|1986|6|15}} |అలహాబాద్ హైకోర్టు న్యాయమూర్తి |- style="background:#EEFFE1" !9 |కమల్ నారాయణ్ సింగ్ |[[దస్త్రం:Justice_K.N._Singh.jpg|alt=|90x90px]] |{{Date table sorting|1970|8|25|format=dmy}} |{{Date table sorting|1986|3|10|format=dmy}} |{{Date table sorting|1991|12|12|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1970|8|25|1986|3|9}} |{{Age in years and days nts|1986|3|10|1991|12|12}} |{{Age in years and days nts|1970|8|25|1991|12|12}} |అలహాబాద్ హైకోర్టు న్యాయమూర్తి |- !10 |నారాయణ్ దత్తా ఓఝా | |{{Date table sorting|1971|9|3|format=dmy}} |{{Date table sorting|1988|1|18|format=dmy}} |{{Date table sorting|1991|1|18|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1971|9|3|1988|1|19}} |{{Age in years and days nts|1988|1|18|1991|1|18}} |{{Age in years and days nts|1971|9|3|1991|1|18}} |మధ్యప్రదేశ్ హైకోర్టు 11వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి |- !11 |రామ్ మనోహర్ సహాయ్ | |{{Date table sorting|1976|1|27|format=dmy}} |{{Date table sorting|1990|1|11|format=dmy}} |{{Date table sorting|1995|6|24|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1976|1|27|1990|1|10}} |{{Age in years and days nts|1990|1|11|1995|6|24}} |{{Age in years and days nts|1976|1|27|1995|6|24}} |అలహాబాద్ హైకోర్టు న్యాయమూర్తి |- !12 |సయ్యద్ సఘీర్ అహ్మద్ | |{{Date table sorting|1981|11|2|format=dmy}} |{{Date table sorting|1995|3|6|format=dmy}} |{{Date table sorting|2000|6|30|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1981|11|2|1995|3|5}} |{{Age in years and days nts|1995|3|6|2000|6|30}} |{{Age in years and days nts|1981|11|2|2000|6|30}} |అవిభక్త ఆంధ్రప్రదేశ్ హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి |- style="background:#EEFFE1" !13 |విశ్వేశ్వర్ నాథ్ ఖరే |[[దస్త్రం:Justice_V.N._Khare.jpg|alt=|90x90px]] |{{Date table sorting|1983|6|25|format=dmy}} |{{Date table sorting|1997|3|21|format=dmy}} |{{Date table sorting|2004|May|1|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1983|6|25|1997|3|20}} |{{Age in years and days nts|1997|3|21|2004|5|1}} |{{Age in years and days nts|1983|6|25|2004|8|1}} |కలకత్తా హైకోర్టు 29వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి |- !14 |అజయ్ ప్రకాష్ మిశ్రా | | rowspan="2" |{{Date table sorting|1984|5|24|format=dmy}} |{{Date table sorting|1997|12|4|format=dmy}} |{{Date table sorting|2001|8|31|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1984|5|24|1997|12|3}} |{{Age in years and days nts|1997|12|4|2001|8|31}} |{{Age in years and days nts|1984|5|24|2001|8|31}} |ఢిల్లీ హైకోర్టు 18వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి |- !15 |బ్రిజేష్ కుమార్ | |{{Date table sorting|2000|10|19|format=dmy}} |{{Date table sorting|2004|6|9|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1984|5|24|2000|10|18}} |{{Age in years and days nts|2000|10|19|2004|6|9}} |{{Age in years and days nts|1984|5|24|2004|6|9}} |గౌహతి హైకోర్టు 25 వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి |- !16 |గోవింద్ ప్రసాద్ మాథుర్ | |{{Date table sorting|1990|7|6|format=dmy}} |{{Date table sorting|2002|12|20|format=dmy}} |{{Date table sorting|2008|1|19|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1990|7|6|2002|12|19}} |{{Age in years and days nts|2002|12|20|2008|1|19}} |{{Age in years and days nts|1990|7|6|2008|1|19}} |అలహాబాద్ హైకోర్టు తాత్కాలిక ప్రధాన న్యాయమూర్తి |- !17 |మార్కండేయ కట్జు | |{{Date table sorting|1991|11|30|format=dmy}} |{{Date table sorting|2006|4|10|format=dmy}} |{{Date table sorting|2011|09|19|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1991|11|30|2006|4|9}} |{{Age in years and days nts|2006|4|10|2011|9|19}} |{{Age in years and days nts|1991|11|30|2011|9|19}} |ఢిల్లీ హైకోర్టు 23వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి |- !18 |బల్బీర్ సింగ్ చౌహాన్ |[[దస్త్రం:Justice_BS_Chauhan.jpg|90x90px]] |{{Date table sorting|1995|4|5|format=dmy}} |{{Date table sorting|2009|5|11|format=dmy}} |{{Date table sorting|2014|7|1|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1995|4|5|2009|5|10}} |{{Age in years and days nts|2009|5|11|2014|7|1}} |{{Age in years and days nts|1995|4|5|2014|7|1}} |ఒరిస్సా హైకోర్టు 22వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి |- !19 |రాజేష్ కుమార్ అగర్వాల్ | |{{Date table sorting|1999|2|5|format=dmy}} |{{Date table sorting|2014|2|17|format=dmy}} |{{Date table sorting|2018|5|4|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1999|2|5|2014|2|16}} |{{Age in years and days nts|2014|2|17|2018|5|4}} |{{Age in years and days nts|1999|2|5|2018|5|4}} |మద్రాస్ హైకోర్టు 37 వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి |- !20 |అశోక్ భూషణ్ |[[దస్త్రం:Justice_Ashok_Bhushan-2.jpg|alt=|90x90px]] |{{Date table sorting|2001|4|24|format=dmy}} |{{Date table sorting|2016|5|13|format=dmy}} |{{Date table sorting|2021|7|4|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2001|4|24|2016|5|12}} |{{Age in years and days nts|2016|5|13|2021|7|4}} |{{Age in years and days nts|2001|4|24|2021|7|4}} |కేరళ హైకోర్టు 31వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి |- !21 |వినీత్ శరణ్ |[[దస్త్రం:Justice_Vineet_Saran.jpg|alt=|90x90px]] |{{Date table sorting|2002|2|14|format=dmy}} |{{Date table sorting|2018|8|7|format=dmy}} |{{Date table sorting|2022|5|10|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2002|2|14|2018|8|6}} |{{Age in years and days nts|2018|8|7|2022|5|10}} |{{Age in years and days nts|2002|2|14|2022|5|10}} |ఒరిస్సా హైకోర్టు 29వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి |- !22 |కృష్ణ మురారి |[[దస్త్రం:Justice_Krishna_Murari.jpg|alt=|90x90px]] |{{Date table sorting|2004|1|7|format=dmy}} |{{Date table sorting|2019|9|23|format=dmy}} |{{Date table sorting|2023|7|8|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2004|1|7|2019|9|22}} |{{Age in years and days nts|2019|9|23|2023|7|8}} |{{Age in years and days nts|2004|1|7|2023|7|8}} |పంజాబ్ & హర్యానా హైకోర్టు 34 వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి |- !23 |విక్రమ్ నాథ్ |[[దస్త్రం:Hon'ble_Justice_Vikram_Nath.jpg|alt=|90x90px]] |{{Date table sorting|2004|9|24|format=dmy}} |{{Date table sorting|2021|8|31|format=dmy}} | rowspan="3" |''ప్రస్తుతం'' |{{Age in years and days nts|2004|9|24|2021|8|30}} |{{Age in years and days nts|2021|8|31|||}} |{{Age in years and days nts|2004|9|24|||}} |గుజరాత్ హైకోర్టు 25వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి |- !24 |పంకజ్ మిథాల్ |[[దస్త్రం:Justice_Pankaj_Mithal.jpg|alt=|90x90px]] |{{Date table sorting|2006|7|7|format=dmy}} |{{Date table sorting|2023|2|6|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2006|7|7|2023|2|5}} |{{Age in years and days nts|2023|2|6|||}} |{{Age in years and days nts|2006|7|7|||}} |రాజస్థాన్ హైకోర్టు 40వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి |- !25 |మనోజ్ మిశ్రా |[[దస్త్రం:Justice_Manoj_Misra.jpg|alt=|90x90px]] |{{Date table sorting|2011|11|21|format=dmy}} |{{Date table sorting|2023|2|6|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2011|11|21|2023|2|5}} |{{Age in years and days nts|2023|2|6|||}} |{{Age in years and days nts|2011|11|21|||}} |అలహాబాద్ హైకోర్టు న్యాయమూర్తి |} == మూలాలు == {{Reflist}} * {{cite book|title=Town Planning Regeneration of Cities|author=Joshi|publisher=New India Publishing|date=1 January 2008|isbn=978-8189422820|first=Ashutosh|url=https://books.google.com/books?id=UFaGME0XDBkC&q=Allahabad+High+Court&pg=PA151}} * {{cite book|title=Town Planning Regeneration of Cities|author=Joshi|publisher=New India Publishing|date=1 January 2008|isbn=978-8189422820|first=Ashutosh|url=https://books.google.com/books?id=UFaGME0XDBkC&q=Allahabad+High+Court&pg=PA151}} * {{cite book|title=Town Planning Regeneration of Cities|author=Joshi|publisher=New India Publishing|date=1 January 2008|isbn=978-8189422820|first=Ashutosh|url=https://books.google.com/books?id=UFaGME0XDBkC&q=Allahabad+High+Court&pg=PA151}} == వివరణలు == <references group="lower-alpha"/> {{భారతదేశ ఉన్నత న్యాయస్థానాలు}} [[వర్గం:భారతీయ న్యాయవ్యవస్థ]] [[వర్గం:న్యాయ శాస్త్రము]] [[వర్గం:ఉత్తర ప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] f4gm6mzaqdufku4kv0m1qiyf17sjy4j 4942507 4942506 2026-08-23T12:12:06Z యర్రా రామారావు 28161 [[Special:Contributions/యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[User talk:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) చేసిన మార్పులను [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] చివరి కూర్పు వరకు తిరగ్గొట్టారు. 4865862 wikitext text/x-wiki {{Infobox high court |court_name =అలహాబాద్ హైకోర్టు |image = Allahabad high court.jpg |imagesize = 250px |caption =అలహాబాద్‌లోని హైకోర్టు భవనం |established = 1866 మార్చి 17 (ఆగ్రాలో)<br/>1869 (అలహాబాద్‌లో) |jurisdiction = [[ఉత్తర ప్రదేశ్]] |location = ప్రధాన పీఠం:[[ప్రయాగ్‌రాజ్]]<br/>శాశ్వత ధర్మాసనం: [[లక్నో]] |coordinates ={{Coord|25|27|11|N|81|49|14|E|display=inline,title}} |type = భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి, రాష్ట్రపతి ద్వారా సంబంధిత రాష్ట్ర గవర్నర్ ఆమోదంతో. |authority = [[భారత రాజ్యాంగం]] |terms = 62 ఏళ్ల వయస్సు నాటికి తప్పనిసరి పదవీ విరమణ |positions = 160 (శాశ్వత 76; అదనపు 84) |website = {{official URL}} |chiefjudgetitle = ప్రధాన న్యాయమూర్తి |chiefjudgename = అరుణ్ భన్సాలీ |termstart = 2024 ఫిబ్రవరి 5 }} '''అలహాబాద్ [[భారతదేశంలోని ఉన్నత న్యాయస్థానాల జాబితా|హైకోర్టు]]''', అధికారికంగా అలహాబాద్‌లోని హైకోర్టు ఆఫ్ జ్యుడికేచర్ అని పిలుస్తారు, ఇది [[ప్రయాగ్‌రాజ్]] నగరంలో ఉన్న హైకోర్టు, గతంలో వ్యవహారికంగా అలహాబాద్ అని పిలుస్తారు. ఇది భారత రాష్ట్రమైన [[ఉత్తర ప్రదేశ్|ఉత్తర ప్రదేశ్‌పై]] అధికార పరిధిని కలిగి ఉంది. ఇది 1866 మార్చి 17న స్థాపించబడింది, ఇది భారతదేశంలో స్థాపించబడిన పురాతన హైకోర్టులలో ఒకటిగా నిలిచింది. == చరిత్ర == అలహాబాద్ వాయవ్య ప్రావిన్సుల ప్రభుత్వ స్థానంగా మారింది. 1834లో ఒక హైకోర్టు స్థాపించబడింది, కానీ ఒక సంవత్సరంలోపే [[ఆగ్రా]]<nowiki/>కు మార్చబడింది.{{sfn|Joshi|2008|p=93}} 1875లో ఇది తిరిగి అలహాబాద్‌కు మార్చబడింది.{{sfn|Joshi|2008|p=122}}<ref name="TPRC118">{{Harvnb|Joshi|2008}}</ref> పూర్వపు హైకోర్టు అలహాబాద్ విశ్వవిద్యాలయ సముదాయంలోని అకౌంటెంట్ జనరల్ కార్యాలయంలో ఉండేది.<ref name="TPRC118" /> పాత [[సదర్ దివానీ అదాలత్]] స్థానంలో, 1861 భారత హైకోర్టుల చట్టం ద్వారా 1866 మార్చి 17న ఆగ్రాలో వాయవ్య ప్రావిన్సుల హైకోర్టుగా ఇది స్థాపించబడింది. సర్ వాల్టర్ మోర్గాన్, బారిస్టర్-ఎట్-లా, మిస్టర్ సింప్సన్ వరుసగా వాయవ్య ప్రావిన్సుల హైకోర్టు మొదటి ప్రధాన న్యాయమూర్తి, మొదటి రిజిస్ట్రార్‌గా నియమించబడ్డారు. వాయవ్య ప్రావిన్సుల హైకోర్టు స్థానాన్ని 1875లో ఆగ్రా నుండి [[ప్రయాగ్‌రాజ్|అలహాబాద్]] మార్చారు, దానికి అనుగుణంగా 1919 మార్చి 11 నుండి అలహాబాద్ హైకోర్టుగా పేరు మార్చబడింది. 1925 నవంబరు 2న, ఔధ్ జ్యుడిషియల్ కమిషనర్ కోర్టు స్థానంలో [[లక్నో]] ఔధ్ చీఫ్ కోర్ట్ను 1925 నాటి ఔధ్ సివిల్ కోర్టుల చట్టం ద్వారా భర్తీ చేశారు, దీనిని [[భారత గవర్నరు జనరల్|గవర్నర్ జనరల్]] మునుపటి మంజూరు, ఈ చట్టం ఆమోదంతో యునైటెడ్ ప్రావిన్సెస్ శాసనసభ అమలు చేసింది. 1948 ఫిబ్రవరి 25న అవధ్ ప్రధాన న్యాయస్థానం అలహాబాద్ హైకోర్టుతో విలీనం చేయబడింది. 2000 వరకు, ఇప్పుడు [[ఉత్తరాఖండ్]] అని పిలువబడేది ఉత్తర ప్రదేశ్‌లో భాగంగా ఉండేది, అందువల్ల అలహాబాద్ హైకోర్టు అధికార పరిధికి లోబడి ఉండేది. కొత్త రాష్ట్రం ఏర్పడినప్పుడు, దానిలోని జిల్లాలపై అలహాబాద్ హైకోర్టు అధికార పరిధిని కోల్పోయింది. కొత్త రాష్ట్ర అధికార పరిధితో ఉత్తరాఖండ్ హైకోర్టు 2000 నవంబరు 9న స్థాపించబడింది. == ప్రధాన సీటు & బెంచీలు == కోర్టు ప్రధాన కార్యాలయం [[ప్రయాగ్‌రాజ్|ప్రయాగ్‌రాజ్‌లో]] ఉంది. అలహాబాద్ హైకోర్టు రాష్ట్ర పరిపాలనా రాజధాని [[లక్నో]]లో ఒక శాశ్వత సర్క్యూట్ బెంచ్‌ను నిర్వహిస్తుంది. సేవలందిస్తున్న న్యాయమూర్తుల గరిష్ఠ సంఖ్య 160, ఇది భారతదేశంలో అత్యధికం. {| class="wikitable" !స్థానం !రకం !స్థితి !సిట్టింగ్ న్యాయమూర్తుల సంఖ్య |- |[[ప్రయాగ్‌రాజ్|ప్రయాగ్రాజ్]] |ప్రధాన సీటు |యాక్టివ్ |81 |- |[[లక్నో]] |బెంచ్ |యాక్టివ్ |28 |} == మీరట్ హైకోర్టు బెంచ్ కోసం డిమాండ్ == పశ్చిమ ఉత్తరప్రదేశ్ నివాసితులు కూడా [[మీరట్]] హైకోర్టు బెంచ్ ఏర్పాటు చేయాలని చాలాకాలంగా డిమాండ్ చేస్తున్నారు. హైకోర్టుకు చేరుకునే అన్ని కేసులలో దాదాపు 54% పశ్చిమ యుపిలోని 22 జిల్లాల నుండి వచ్చాయి, అయినప్పటికీ, పశ్చిమ ఉత్తర ప్రదేశ్‌లో హైకోర్టు బెంచ్ లేదు.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/meerut/lawyers-rally-for-meerut-hc-bench-suspend-all-work-on-saturdays/articleshow/103318823.cms|title=Lawyers rally for Meerut HC bench, suspend all work on Saturdays|date=2023-09-03|work=The Times of India|access-date=2023-10-03|issn=0971-8257}}</ref> ఢిల్లీ, సిమ్లా, చండీగఢ్ వంటి ఎనిమిది ఇతర హైకోర్టులు ప్రయాగ్‌రాజ్‌లోని వారి స్వంత హైకోర్టు కంటే పశ్చిమ ఉత్తర ప్రదేశ్‌లోని కక్షిదారులకు దగ్గరగా ఉన్నాయి. వాస్తవానికి అలహాబాద్ హైకోర్టు కంటే లాహోర్ హైకోర్టు పశ్చిమ ఉత్తర ప్రదేశ్‌కు దగ్గరగా ఉంటుంది.<ref>{{Cite news|url=https://www.jagran.com/uttar-pradesh/meerut-city-demand-for-high-court-bench-in-meerut-intensified-advocate-said-will-strike-on-road-22686186.html|title=Meerut में हाईकोर्ट बेंच की मांग और तेज, अधिवक्‍ता बोले-सड़क पर उतरकर करेंगे आंदोलन|last=Bhatt|first=Prem Dutt|date=5 May 2022|work=[[Dainik Jagran]]|access-date=3 October 2023|language=hi|trans-title=Demand for High Court Bench in Meerut intensified Advocate said will strike on road}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/lahore-hc-closer-than-allahabad-high-court/article25626351.ece|title='Lahore HC closer than Allahabad High Court'|date=29 November 2018|work=[[The Hindu]]|access-date=3 October 2023|agency=PTI|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> == రిపోర్టింగ్ & ఉల్లేఖనం == అలహాబాద్ హైకోర్టు తీర్పులను నివేదించే పత్రికలు: # [http://factoriesandlabourreports.com/allahabad-criminal-cases.asp అలహాబాద్ క్రిమినల్ కేసులు], # అలహాబాద్ లా జర్నల్ # అలహాబాద్ లా రిపోర్ట్స్ # [https://adjonline.com/ అలహాబాద్ రోజువారీ తీర్పు] # అలహాబాద్ సివిల్ జర్నల్ # అలహాబాద్ వారపు కేసులు # అలహాబాద్ అద్దె కేసులు # యాక్సిడెంట్స్ క్లైమ్స్ జర్నల్ # అలహాబాద్ క్రిమినల్ తీర్పులు # క్రిమినల్ లా జర్నల్ # మోటారు ప్రమాద దావాలు # ఆదాయ నిర్ణయాలు # యు. పి. స్థానిక సంస్థలు, విద్యా కేసులు # లక్నో సివిల్ నిర్ణయాలు (ఎల్. సి. డి.) # నేరాలపై అఖిల భారత న్యాయపరమైన వివరణ === హైకోర్టు సేవ === అలహాబాద్‌లోని హైకోర్టు రిజిస్ట్రీని స్థూలంగా ఐదు కేడర్‌లుగా విభజించారు: * జనరల్ ఆఫీస్ కేడర్ (రిజిస్ట్రార్ కేడర్) ఒక అధికారి పోటీ పరీక్షలో ఉత్తీర్ణత సాధించిన తర్వాత రివ్యూ ఆఫీసర్/అసిస్టెంట్ రివ్యూ ఆఫీసర్/కంప్యూటర్ అసిస్టెంట్ హోదాలో ఈ కేడర్‌లో ప్రవేశించి, SO/అసిస్టెంట్/డిప్యూటీ/జాయింట్ రిజిస్ట్రార్ వంటి వరుస పదోన్నతుల ద్వారా ఉన్నత స్థాయికి చేరుకుని రిజిస్ట్రార్ పదవిని పొందుతారు. * బెంచ్ సెక్రటరీ కేడర్ * ప్రైవేట్ సెక్రటరీ కేడర్ * కంప్యూటర్ కేడర్ * లైబ్రరీ కేడర్ అలహాబాద్‌లోని హైకోర్టులో ఉన్న మరికొన్ని కేడర్లు/పోస్టులు: * చీఫ్ డాక్యుమెంటేషన్ ఆఫీసర్ కమ్ చీఫ్ లైబ్రేరియన్ (ప్రస్తుతం శ్రీ అమితాబ్ శరణ్ * ఫిజియోథెరపిస్ట్ * కోర్టు మేనేజర్ == స్మారక తపాలా స్టాంపులు == ఇండియా పోస్ట్ విడుదల చేసిన స్మారక తపాలా బిళ్ళలు: {{multiple image | align = center | direction = horizontal | image_gap = 75 | header = | image1 = Allahabad High Court 1966 stamp of India.jpg | width1 = 245 | alt1 = | caption1 = 1966 | image2 = Stamp of India - 2016 - Colnect 606702 - Allahabad High Court.jpeg | width2 = 180 | alt2 = | caption2 = 2016 | image3 = Stamp of India - 2016 - Colnect 606703 - Allahabad High Court.jpeg | width3 = 180 | alt3 = | caption3 = 2016 }} == కూర్పు == ఈ న్యాయస్థానంలో 160 మంది (120 మంది శాశ్వత, 40 మంది అదనపు న్యాయమూర్తులు) మంజూరు చేయబడిన బలగాలు ఉన్నాయి. జస్టిస్ అరుణ్ భన్సాలీ ప్రస్తుతం హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి ఉన్నారు. === మాజీ ప్రధాన న్యాయమూర్తులు === {| class="wikitable" style="font-size: 90%" ! rowspan="2" style="text-align: center; background:#acc;" |# ! colspan="2" style="text-align: center; background:#acc;" |ప్రధాన న్యాయమూర్తి ! rowspan="2" style="text-align: center; background:#acc;" |పదవీకాలం ప్రారంభం ! rowspan="2" style="text-align: center; background:#acc;" |పదవీకాలం ముగింపు ! rowspan="2" style="text-align: center; background:#acc;" |గవర్నర్ (చేతుల మీదుగా) |- ! style="text-align: center; background:#acc;" |ఆంగ్లం ! style="text-align: center; background:#acc;" |హిందీ |- !1 |వాల్టర్ మోర్గాన్ |వాల్టెరు మార్గ్న్ |1866 |1871 | |- !2 |రాబర్ట్ స్టువర్ట్ |రాబర్ట్ స్టర్ట్ |1871 |1884 | |- !3 |విలియం కమర్ పెథెరామ్ |విలియం కామర్ పీటర్ |1884 |1886 | |- !4 |జాన్ ఎడ్జ్ |జాన్ ఎజ్ |1886 |1898 | |- !5 |లూయిస్ అడిన్ కెర్షా |లూయిస్ ఎడిషన్ |1898 | | |- !6 |ఆర్థర్ స్ట్రాచీ |భూమిని ఆక్రమించు |1898 |1901 | |- !7 |జాన్ స్టాన్లీ |జాన్ స్టాన్లే |1901 |1911 | |- !8 |హెన్రీ జార్జ్ రిచర్డ్స్ |హెన్రీ జార్జ్ రిచర్డ్స్ |1911 |1919 | |- !9 |ఎడ్వర్డ్ గ్రిమ్వుడ్ మియర్స్ |ఎడ్వర్డ్ గ్రామీణ్ అవార్డ్ |1919 |1932 | |- !10 |షా ముహమ్మద్ సులేమాన్ |షాహ్ ముహమ్మద్ సులేమాన్ |1932 |1937 | |- !11 |జాన్ గిబ్ థామ్ |జాన్ గీబ్ థామ్ |1937 |1941 | |- !12 |ఇక్బాల్ అహ్మద్ |ఇక్బాల్ అహ్మద్ |1941 |1946 | |- !13 |కమలా కాంత వర్మ |కమల్ కంత్ వర్మ |1946 |1947 | |- ! colspan="6" |స్వాతంత్య్రం వచ్చిన తరువాత |- !14 |బిధు భూషణ్ మాలిక్ |బిధు భాషన్ మిలక్ |1947 |1955 |[[సరోజినీ నాయుడు|సరోజినినాయుడు]] |- !15 |ఓ. హెచ్. మూథం |. ఓ. ఇచ్. మూతం |1955 |1961 |[[కె. ఎం. మున్షీ|కన్హయ్యలాల్ మనేక్లాల్ మున్షి]] |- !16 |మనులాల్ చునిలాల్ దేశాయ్ |మూడు నెలల పాటు కొనసాగిన విడుదల |1961 |1966 |[[బూర్గుల రామకృష్ణారావు|బుర్గుల రామకృష్ణరావు]] |- !17 |వశిష్ఠ భార్గవ |రాష్ట్ర ప్రభుత్వం | 1966 ఫిబ్రవరి 25 | 1966 ఆగస్టు 7 | rowspan="2" |[[బిశ్వనాథ్ దాస్|విశ్వనాథ్ దాస్]] |- !18 |నసీరుల్లా బేగ్ |నస్రుల్లాహ్ బేగ్ |1966 |1967 |- !19 |విద్యాధర్ గోవింద్ ఓక్ |విద్యావంతుడు గోవింద్ ఓక్ |1967 |1971 | rowspan="2" |[[బెజవాడ గోపాలరెడ్డి|బెజవాడ గోపాల రెడ్డి]] |- !20 |శశి కాంత వర్మ |శాంతి వర్మ |1971 |1973 |- !21 |ధాత్రి శరణ్ మాథుర్ |ధాత్ర శరణ్ మాథుర్ |1973 |1974 |[[అక్బర్ అలీ ఖాన్]] |- !22 |కున్వర్ బహదూర్ అస్థానా |రాష్ట్ర ప్రభుత్వం |1974 |1977 |[[మర్రి చెన్నారెడ్డి]] |- !23 |డి. ఎం. చంద్రశేఖర్ |డీ. ఎమ్. చంద్రశేఖర్ |1977 |1978 | rowspan="2" |[[గణపత్రావ్ దేవ్‌జీ తపసే|గణపతరావు దేవ్జీ తపసే]] |- !24 |సతీష్ చంద్ర |శాంతి చంద్ర |1978 |1983 |- !25 |మహేష్ నారాయణ్ శుక్లా |మహేష్ నారాయణ్ శుక్ల |1983 |1985 | చందేశ్వర్ ప్రసాద్ నారాయణ్ సింగ్ |- !26 |హృదయ్ నాథ్ సేథ్ |హృదయపూర్వకంగా |1986 | | rowspan="5" | మహ్మద్ ఉస్మాన్ ఆరిఫ్ |- !27 |కల్మాంజే జగన్నాథ శెట్టి |కళంజే జగన్నాథ్ శెట్టి |1986 |1987 |- !28 |ద్వారకా నాథ్ ఝా |ద్వారకా నాథ్ |1987 | |- !29 |అమితావ్ బెనర్జీ |అమెరికా బెనర్జీ |1987 |1988 |- !30 |బ్రహ్మ నాథ్ కట్జు |బ్రహ్మ నాథ్ కట్జు |1988 |1989 |- !31 |బి. పి. జీవన్ రెడ్డి |బీ. పీ. జీవాన్ రెడ్డి |1990 |1991 | rowspan="2" |[[భీంరెడ్డి సత్యనారాయణరెడ్డి|బి. సత్య నారాయణ్ రెడ్డి]] |- !32 |మనోజ్ కుమార్ ముఖర్జీ |మనోజ్ కుమార్ ముఖర్జీ |1991 |1993 |- !33 |ఎస్. ఎస్. సోధి |ఎస్. ఎస్. లోదీ |1994 |1995 | rowspan="3" |[[మోతీలాల్ వోరా]] |- !34 |ఎ. లక్ష్మణ్ రావు |ఎ. లక్ష్మణరావు |1995 |1996 |- !35 |డి. పి. మోహపాత్ర |డీ. పీ. మహానేత |1996 |1998 |- !36 |ఎన్. కె. మిత్రా |. అని. . ఎలా. మిత్ర |1999 |2000 | rowspan="2" |[[సూరజ్ భాన్]] |- !37 |శ్యామల్ కుమార్ సేన్ |శ్యామ్ కుమార్ సేన్ | 2000 మే 8 | 2002 నవంబరు 24 |- !38 |తరుణ్ ఛటర్జీ |ట్రున్ ఛటర్జీ | 2003 జనవరి 31 | 2004 ఆగస్టు 26 |విష్ణు కాంత్ శాస్త్రి |- !39 |అజోయ్ నాథ్ రే |ఆజ్ నాథ్ రే | 2005 జనవరి 11 | 2007 జనవరి 26 | rowspan="3" |[[టీ. వీ. రాజేశ్వర్]] |- !40 |హేమంత్ లక్ష్మణ్ గోఖలే |హేమంత్ లక్ష్మణ్ గోఖలే | 2007 మార్చి 7 | 2009 మార్చి 8 |- !41 |చంద్రమౌళి కుమార్ ప్రసాద్ |చంద్రమౌళి కుమార్ ప్రసాద్ | 2009 మార్చి 20 | 2010 ఫిబ్రవరి 7 |- !42 |ఫెర్డినో రెబెల్లో |ఫెర్డినో రెబెల్ | 2010 జూన్ 26 | 2011 జూలై 30 | rowspan="4" |బన్వారీ లాల్ జోషి |- !43 |[[సయ్యద్ రఫత్ ఆలం|సయ్యద్ రఫాత్ ఆలం]] |సయ్యద్ రఫతాన్ ఆలం | 2011 ఆగస్టు 4 | 2012 ఆగస్టు 8 |- !44 |శివ కీర్తి సింగ్ |శివ కీర్తి | 2012 అక్టోబరు 17 | 2013 సెప్టెంబరు 18 |- !45 |[[డి.వై. చంద్రచూడ్|ధనంజయ వై. చంద్రచూడ్]] |ధన్యవాదాలు సత్యం చంద్రచూడ్ | 2013 అక్టోబరు 31 | 2016 మే 12 |- !46 |[[దిలీప్ బాబాసాహెబ్ భోస్లే|దిలీప్ బాబాసాహెబ్ భోసలే]]<ref name="bs">{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/pti-stories/db-bhosale-takes-over-as-chief-justice-of-allahabad-hc-116073000575_1.html|title=DB Bhosale takes over as Chief Justice of Allahabad HC|date=30 July 2016|work=Business Standard|access-date=29 November 2017}}</ref> |దిలీప్ బాబాసాహెబ్ | 2016 జూలై 30 | 2018 అక్టోబరు 23 | rowspan="2" |[[రామ్ నాయక్]] |- !47 |గోవింద్ మాథుర్ |గోవింద్ మాథుర్ | 2018 నవంబరు 14 | 2021 ఏప్రిల్ 13 |- !48 |సంజయ్ యాదవ్ |సంజయ్ యాదవ్ | 2021 ఏప్రిల్ 14 | 2021 జూన్ 26 | rowspan="4" |[[ఆనందిబెన్ పటేల్|ఆనందీబెన్ పటేల్]] |- !49 |[[రాజేశ్ బిందాల్|రాజేష్ బిందాల్]] |రాజస్థాన్ బింఢల్ | 2021 అక్టోబరు 11 | 2023 ఫిబ్రవరి 12 |- !50 |ప్రిటింకర్ దివాకర్ |ప్రతివాది దివాకర్ | 2023 మార్చి 26 | 2023 నవంబరు 21 |- !51 |అరుణ్ భన్సాలీ |అరుంధతి భాష | 2024 ఫిబ్రవరి 5 |''నిటారుగా'' |} == ప్రధాన న్యాయమూర్తులుగా పదోన్నతి పొందిన న్యాయమూర్తులు == ఈ విభాగంలో అలహాబాద్‌ను మాతృ హైకోర్టుగా కలిగిన, ప్రధాన న్యాయమూర్తులుగా పదోన్నతి పొందిన న్యాయమూర్తుల జాబితా మాత్రమే ఉంది. ఇందులో, ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా నియమితులయ్యే సమయంలో అలహాబాద్ హైకోర్టులో పనిచేయని న్యాయమూర్తులు కూడా ఉంటారు, కానీ ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా నియమితులయ్యే సమయంలో అలహాబాద్ హైకోర్టులో పనిచేస్తూ, అలహాబాద్‌ను తమ మాతృ హైకోర్టుగా లేని న్యాయమూర్తులు ఈ జాబితాలో చేర్చబడరు. ; చిహ్నం కీ * '''^‡''' భారత సుప్రీంకోర్టుకుపదోన్నతి పొందారు * '''^RES''' రాజీనామా చేశారు * '''^†''' పదవిలో ఉండగా మరణించారు {| class="wikitable sortable" ! rowspan="2" |పేరు ! rowspan="2" |చిత్రం ! rowspan="2" |హైకోర్టులో ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా నియమితులయ్యారు ! colspan="2" |నియామక తేదీ ! rowspan="2" |పదవీ విరమణ తేదీ ! colspan="2" |పదవీకాలం ! rowspan="2" |మూ |- !న్యాయమూర్తిగా !ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా !ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా !న్యాయమూర్తిగా |- |చార్లెస్ ఆర్థర్ టర్నర్ | |మద్రాసు |{{Date table sorting|1866|3|17|format=dmy}} |{{Date table sorting|1879|3|3|format=dmy}} |{{Date table sorting|1885|||format=dmy}} | | |<ref>{{Cite web|date=1866-03-06|title=London Gazette|url=https://www.thegazette.co.uk/London/issue/23080/page/1647|page=1647}}</ref> |- |హెన్రీ జార్జ్ రిచర్డ్స్ | |అలహాబాద్ |{{Date table sorting|1905|||format=dmy}} |{{Date table sorting|1911|4|21|format=dmy}} |{{Date table sorting|1919|||format=dmy}} | | | rowspan="11" |<ref name=":0">{{Cite web|title=Former Judges of the High Court of Judicature at Allahabad and its Bench at Lucknow(1900-1990)|url=https://www.allahabadhighcourt.in/Judges/ex-judge1900-1990.htm|access-date=2025-12-19|website=www.allahabadhighcourt.in}}</ref> |- |ఎడ్వర్డ్ మేనార్డ్ డెస్ ఛాంప్స్ చామియర్ | |పాట్నా |{{Date table sorting|1910|||format=dmy}} |{{Date table sorting|1916|3|1|format=dmy}} |{{Date table sorting|1917|10|30|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1916|3|1|1917|10|30}} | |- |షా ముహమ్మద్ సులేమాన్ | |అలహాబాద్ |{{Date table sorting|1923|||format=dmy}} |{{Date table sorting|1932|3|16|format=dmy}} |{{Date table sorting|1937|9|30|format=dmy}} {{Efn|Then [[Federal Court of India]]}} |{{Age in years and days nts|1932|3|16|1937|9|30}} | |- |బిర్జోర్ దలాల్ | |జమ్మూ & కాశ్మీర్ |{{Date table sorting|1925|||format=dmy}} |{{Date table sorting|1931|2|16|format=dmy}} |{{Date table sorting|1936|11|23|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1931|2|16|1936|11|23}} | |- |జాన్ డగ్లస్ యంగ్ | |లాహోర్ |{{Date table sorting|1929|||format=dmy}} |{{Date table sorting|1934|||format=dmy}} |{{Date table sorting|1943|||format=dmy}} | | |- |ఇక్బాల్ అహ్మద్ | |అలహాబాద్ |{{Date table sorting|1933|||format=dmy}} |{{Date table sorting|1941|7|21|format=dmy}} |{{Date table sorting|1946|9|16|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1941|7|21|1946|9|16}} | |- |రాచ్పాల్ సింగ్ | |జమ్మూ & కాశ్మీర్ |{{Date table sorting|1934|||format=dmy}} |{{Date table sorting|1940|8|13|format=dmy}} |{{Date table sorting|1942|3|6|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1940|8|13|1942|3|6}} | |- |ఆర్థర్ ట్రెవర్ హ్యారీస్ | |పాట్నా, లాహోర్‌కు '', ఆపై'' కలకత్తాకు ''బదిలీ అయ్యారు .'' |{{Date table sorting|1934|||format=dmy}} |{{Date table sorting|1938|10|10|format=dmy}} |{{Date table sorting|1952|6|12|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1938|10|10|1952|6|12}} | |- |గంగా నాథ్ | |జమ్మూ & కాశ్మీర్ |{{Date table sorting|1937|||format=dmy}} |{{Date table sorting|1942|6|24|format=dmy}} |{{Date table sorting|1945|10|23|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1942|6|24|1945|10|23}} | |- |కమల్కాంత వర్మ | |అలహాబాద్, రాజస్థాన్‌కు ''బదిలీ చేయబడింది'' |{{Date table sorting|1937|||format=dmy}} |{{Date table sorting|1946|9|17|format=dmy}} |{{Date table sorting|1950|1|24|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1946|9|17|1950|1|24}} | |- |బిధు భూషణ్ మాలిక్ | |అలహాబాద్ |{{Date table sorting|1944|3|13|format=dmy}} |{{Date table sorting|1947|10|15|format=dmy}} |{{Date table sorting|1955|1|11|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1947|10|15|1955|1|11}} |{{Age in years and days nts|1944|3|13|1955|1|11}} |- |ఓర్బీ హోవెల్ మూథమ్ | |అలహాబాద్ |{{Date table sorting|1946|7|22|format=dmy}} |{{Date table sorting|1955|1|12|format=dmy}} |{{Date table sorting|1961|2|16|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1955|1|12|1961|2|16}} |{{Age in years and days nts|1946|7|22|1961|2|16}} | rowspan="7" |<ref name=":0" /> |- |కైలాస్ నాథ్ వాంచూ | |రాజస్థాన్ |{{Date table sorting|1947|2|17|format=dmy}} |{{Date table sorting|1951|1|2|format=dmy}} |{{Date table sorting|1958|8|10|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1951|1|2|1958|8|10}} |{{Age in years and days nts|1947|2|17|1958|8|10}} |- |మనులాల్ చునిలాల్ దేశాయ్ | |అలహాబాద్ |{{Date table sorting|1948|12|13|format=dmy}} |{{Date table sorting|1961|2|17|format=dmy}} |{{Date table sorting|1966|2|24|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1961|2|17|1966|2|24}} |{{Age in years and days nts|1948|12|13|1966|2|24}} |- |వశిష్ఠ భార్గవ | |అలహాబాద్ |{{Date table sorting|1949|8|1|format=dmy}} |{{Date table sorting|1966|2|25|format=dmy}} |{{Date table sorting|1966|8|7|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1966|2|25|1966|8|7}} |{{Age in years and days nts|1949|8|1|1966|8|7}} |- |మీర్జా నసిరుల్లా బేగ్ | |అలహాబాద్ |{{Date table sorting|1951|6|1|format=dmy}} |{{Date table sorting|1966|9|24|format=dmy}} |{{Date table sorting|1967|6|3|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1966|9|24|1967|6|3}} |{{Age in years and days nts|1951|6|1|1967|6|3}} |- |గోపాల్జీ మెహ్రోత్రా | |గౌహతి |{{Date table sorting|1954|5|6|format=dmy}} |{{Date table sorting|1961|6|30|format=dmy}} |{{Date table sorting|1967|2|6|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1961|6|30|1967|2|6}} |{{Age in years and days nts|1954|5|6|1967|2|6}} |- |విద్యాధర్ గోవింద్ ఓక్ | |అలహాబాద్ |{{Date table sorting|1955|3|31|format=dmy}} |{{Date table sorting|1967|6|4|format=dmy}} |{{Date table sorting|1971|5|18|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1967|6|4|1971|5|18}} |{{Age in years and days nts|1955|3|31|1971|5|18}} |- |బిషంబర్ దయాల్ | |మధ్యప్రదేశ్ |{{Date table sorting|1957|5|6|format=dmy}} |{{Date table sorting|1969|3|19|format=dmy}} |{{Date table sorting|1972|9|13|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1969|3|19|1972|9|13}} |{{Age in years and days nts|1957|5|6|1972|9|13}} |<ref name=":1">{{Cite web|title=Judge's Profile {{!}} High Court of Madhya Pradesh|url=https://mphc.gov.in/judges-profile|access-date=2025-12-19|website=mphc.gov.in}}</ref> |- |శశి కాంత వర్మ | |అలహాబాద్ |{{Date table sorting|1958|6|30|format=dmy}} |{{Date table sorting|1971|5|19|format=dmy}} |{{Date table sorting|1973|11|5|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1971|5|19|1973|11|5}} |{{Age in years and days nts|1958|6|30|1973|11|5}} | rowspan="7" |<ref name=":0" /> |- |ధాత్రి శరణ్ మాథుర్ | |అలహాబాద్ |{{Date table sorting|1959|1|15|format=dmy}} |{{Date table sorting|1973|11|6|format=dmy}} |{{Date table sorting|1974|11|13|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1973|11|6|1974|11|13}} |{{Age in years and days nts|1959|1|15|1974|11|13}} |- |కున్వర్ బహదూర్ అస్థానా | |అలహాబాద్ |{{Date table sorting|1961|8|22|format=dmy}} |{{Date table sorting|1974|11|13|format=dmy}} |{{Date table sorting|1977|5|9|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1974|11|13|1977|5|9}} |{{Age in years and days nts|1961|8|22|1977|5|9}} |- |రఘునందన్ స్వరూప్ పాఠక్ | |హిమాచల్ ప్రదేశ్ |{{Date table sorting|1962|10|1|format=dmy}} |{{Date table sorting|1972|3|18|format=dmy}} |{{Date table sorting|1978|2|19|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1972|3|18|1978|2|19}} |{{Age in years and days nts|1962|10|1|1978|2|19}} |- |మీర్జా హమీదుల్లా బేగ్ | |హిమాచల్ ప్రదేశ్ |{{Date table sorting|1963|6|11|format=dmy}} |{{Date table sorting|1971|1|25|format=dmy}} |{{Date table sorting|1971|12|9|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1971|1|25|1971|12|9}} |{{Age in years and days nts|1963|6|11|1971|12|9}} |- |సతీష్ చంద్ర | |అలహాబాద్, కలకత్తాకు ''బదిలీ చేయబడింది'' |{{Date table sorting|1963|10|7|format=dmy}} |{{Date table sorting|1978|3|22|format=dmy}} |{{Date table sorting|1986|9|1|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1978|3|22|1986|9|1}} |{{Age in years and days nts|1963|10|7|1986|9|1}} |- |మహేష్ నారాయణ్ శుక్లా | |అలహాబాద్ |{{Date table sorting|1969|3|14|format=dmy}} |{{Date table sorting|1985|4|12|format=dmy}} |{{Date table sorting|1985|10|5|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1985|4|12|1985|10|5}} |{{Age in years and days nts|1969|3|14|1985|10|5}} |- |హృదాయి నారాయణ్ సేథ్ | |అలహాబాద్, పంజాబ్ & హర్యానాకు ''బదిలీ చేయబడింది'' |{{Date table sorting|1969|7|7|format=dmy}} |{{Date table sorting|1986|5|16|format=dmy}} |{{Date table sorting|1987|10|14|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1986|5|16|1987|10|14}} |{{Age in years and days nts|1969|7|7|1987|10|14}} |<ref>{{Cite web|title=Appointment of H. N. Seth as Chief Justice|url=https://archive.pib.gov.in/archive/ArchiveSecondPhase/LAW/1986-JAN-DEC-L%20A%20W%20JUSTICE/PDF/LAW-1986-05-15_023.pdf}}</ref> |- |త్రిబేని సహాయ్ మిశ్రా | |గౌహతి | rowspan="2" |{{Date table sorting|1971|9|3|format=dmy}} |{{Date table sorting|1983|8|12|format=dmy}} |{{Date table sorting|1984|11|14|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1983|8|12|1984|11|14}} |{{Age in years and days nts|1971|9|3|1984|11|14}} |<ref>{{Cite web|title=Former Hon'ble Chief Justices of Gauhati High Court – The Gauhati High Court|url=https://ghconline.gov.in/index.php/former-honourable-chief-justices-of-gauhati-high-court/|access-date=2025-05-26|website=ghconline.gov.in}}</ref> |- |నారాయణ్ దత్ ఓఝా | |మధ్యప్రదేశ్ |{{Date table sorting|1987|1|8|format=dmy}} |{{Date table sorting|1988|1|18|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1987|1|8|1988|1|18}} |{{Age in years and days nts|1971|9|3|1988|1|19}} |<ref name=":0" /> |- |ద్వారకా నాథ్ ఝా | |అలహాబాద్ | rowspan="4" |{{Date table sorting|1973|8|6|format=dmy}} |{{Date table sorting|1987|7|14|format=dmy}} |{{Date table sorting|1987|7|15|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1987|7|14|1987|7|15}} |{{Age in years and days nts|1973|8|6|1987|7|15}} | rowspan="14" |<ref name=":0" /> |- |అమితావ్ బెనర్జీ | |అలహాబాద్ |{{Date table sorting|1988|4|26|format=dmy}} |{{Date table sorting|1988|11|6|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1988|4|26|1988|11|6}} |{{Age in years and days nts|1973|8|6|1988|11|6}} |- |బ్రహ్మ నాథ్ కట్జు | |అలహాబాద్ |{{Date table sorting|1988|11|7|format=dmy}} |{{Date table sorting|1989|5|22|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1988|11|7|1989|5|22}} |{{Age in years and days nts|1973|8|6|1989|5|22}} |- |కృష్ణ చంద్ర అగర్వాల్ | |రాజస్థాన్, కలకత్తాకు ''బదిలీ చేయబడింది'' |{{Date table sorting|1990|4|15|format=dmy}} |{{Date table sorting|1996|1|15|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1990|4|15|1996|1|15}} |{{Age in years and days nts|1973|8|6|1996|1|15}} |- |సుదర్శన్ దయాల్ అగర్వాల్ | |పంజాబ్ & హర్యానా |{{Date table sorting|1977|11|17|format=dmy}} |{{Date table sorting|1992|11|13|format=dmy}} |{{Date table sorting|1994|1|14|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1992|11|13|1994|1|14}} |{{Age in years and days nts|1977|11|17|1994|1|14}} |- |సతీష్ చంద్ర మాథుర్ | |జమ్మూ & కాశ్మీర్ |{{Date table sorting|1978|3|30|format=dmy}} |{{Date table sorting|1993|10|10|format=dmy}} |{{Date table sorting|1994|3|17|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1993|10|10|1994|3|17}} |{{Age in years and days nts|1978|3|30|1994|3|17}} |- |వినీ కృష్ణ ఖన్నా | |గౌహతి |{{Date table sorting|1979|7|2|format=dmy}} |{{Date table sorting|1994|4|24|format=dmy}} |{{Date table sorting|1997|2|14|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1994|4|24|1997|2|14}} |{{Age in years and days nts|1979|7|2|1997|2|14}} |- |సయ్యద్ సాగిర్ అహ్మద్ | |జమ్మూ & కాశ్మీర్, ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు ''బదిలీ చేయబడింది'' |{{Date table sorting|1981|11|2|format=dmy}} |{{Date table sorting|1994|3|18|format=dmy}} |{{Date table sorting|1995|3|5|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1994|3|18|1995|3|5}} |{{Age in years and days nts|1981|11|2|1995|3|5}} |- |విశ్వేశ్వర్ నాథ్ ఖరే | |కలకత్తా |{{Date table sorting|1983|6|25|format=dmy}} |{{Date table sorting|1996|2|2|format=dmy}} |{{Date table sorting|1997|3|20|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1996|2|2|1997|3|20}} |{{Age in years and days nts|1983|6|25|1997|3|20}} |- |అజయ్ ప్రకాష్ మిశ్రా | |ఢిల్లీ | rowspan="3" |{{Date table sorting|1984|5|24|format=dmy}} |{{Date table sorting|1997|6|26|format=dmy}} |{{Date table sorting|1997|12|3|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1997|6|26|1997|12|3}} |{{Age in years and days nts|1984|5|24|1997|12|3}} |- |ఓం ప్రకాష్ వర్మ | |కేరళ |{{Date table sorting|1997|12|20|format=dmy}} |{{Date table sorting|1999|3|19|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1997|12|20|1999|3|19}} |{{Age in years and days nts|1984|5|24|1999|3|19}} |- |బ్రిజేష్ కుమార్ | |గౌహతి |{{Date table sorting|1999|2|12|format=dmy}} |{{Date table sorting|2000|10|18|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1999|2|12|2000|10|18}} |{{Age in years and days nts|1984|5|24|2000|10|18}} |- |రవి స్వరూప్ ధావన్ | |పాట్నా |{{Date table sorting|1986|1|9|format=dmy}} |{{Date table sorting|2000|1|25|format=dmy}} |{{Date table sorting|2004|7|22|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2000|1|25|2004|7|22}} |{{Age in years and days nts|1986|1|9|2004|7|22}} |- |దయా శరణ్ సిన్హా | |గుజరాత్ |{{Date table sorting|1986|3|17|format=dmy}} |{{Date table sorting|2002|3|17|format=dmy}} |{{Date table sorting|2003|3|17|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2002|3|17|2003|3|17}} |{{Age in years and days nts|1986|3|17|2003|3|17}} |- |మార్కండేయ కట్జు | |మద్రాసు, ఢిల్లీకి ''బదిలీ చేయబడింది'' |{{Date table sorting|1991|11|30|format=dmy}} |{{Date table sorting|2004|11|28|format=dmy}} |{{Date table sorting|2006|4|9|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2004|11|28|2006|4|9}} |{{Age in years and days nts|1991|11|30|2006|4|9}} | rowspan="5" |<ref>{{Cite web|title=Former Judges of the High Court of Judicature at Allahabad and its Bench at Lucknow(1991-2000)|url=https://www.allahabadhighcourt.in/Judges/ex-judge1991-2000.htm|access-date=2025-12-20|website=www.allahabadhighcourt.in}}</ref> |- |జగదీష్ భల్లా | |హిమాచల్ ప్రదేశ్, రాజస్థాన్‌కు ''బదిలీ చేయబడింది'' | rowspan="2" |{{Date table sorting|1995|4|5|format=dmy}} |{{Date table sorting|2008|2|2|format=dmy}} |{{Date table sorting|2010|10|31|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2008|2|2|2010|10|31}} |{{Age in years and days nts|1995|4|5|2010|10|31}} |- |బల్బీర్ సింగ్ చౌహాన్ | |ఒరిస్సా |{{Date table sorting|2008|7|16|format=dmy}} |{{Date table sorting|2009|5|10|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2008|7|16|2009|5|10}} |{{Age in years and days nts|1995|4|5|2009|5|10}} |- |యతీంద్ర సింగ్ | |ఛత్తీస్‌గఢ్ | rowspan="2" |{{Date table sorting|1999|2|5|format=dmy}} |{{Date table sorting|2012|10|22|format=dmy}} |{{Date table sorting|2014|10|8|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2012|10|22|2014|10|8}} |{{Age in years and days nts|1999|2|5|2014|10|8}} |- |రాజేష్ కుమార్ అగర్వాల్ | |మద్రాసు |{{Date table sorting|2013|10|24|format=dmy}} |{{Date table sorting|2014|2|16|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2013|10|24|2014|2|16}} |{{Age in years and days nts|1999|2|5|2014|2|16}} |- |సునీల్ అంబ్వానీ | |రాజస్థాన్ | rowspan="2" |{{Date table sorting|2001|4|24|format=dmy}} |{{Date table sorting|2015|3|24|format=dmy}} |{{Date table sorting|2015|8|22|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2015|3|24|2015|8|22}} |{{Age in years and days nts|2001|4|24|2015|8|22}} | rowspan="13" |<ref>{{Cite web|title=Former Judges of the High Court of Judicature at Allahabad and its Bench at Lucknow(2001 onwards)|url=https://www.allahabadhighcourt.in/service/retiredJ2001.jsp|access-date=2025-12-20|website=www.allahabadhighcourt.in}}</ref> |- |అశోక్ భూషణ్ | |కేరళ |{{Date table sorting|2015|3|26|format=dmy}} |{{Date table sorting|2016|5|12|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2015|3|26|2016|5|12}} |{{Age in years and days nts|2001|4|24|2016|5|12}} |- |వినీత్ శరణ్ | |ఒరిస్సా |{{Date table sorting|2002|2|14|format=dmy}} |{{Date table sorting|2016|2|26|format=dmy}} |{{Date table sorting|2018|8|6|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2016|2|26|2018|8|6}} |{{Age in years and days nts|2002|2|14|2018|8|6}} |- |తరుణ్ అగర్వాలా | |మేఘాలయ | rowspan="2" |{{Date table sorting|2004|1|7|format=dmy}} |{{Date table sorting|2018|2|12|format=dmy}} |{{Date table sorting|2018|3|2|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2018|2|12|2018|3|2}} |{{Age in years and days nts|2004|1|7|2018|3|2}} |- |కృష్ణ మురారి | |పంజాబ్ & హర్యానా |{{Date table sorting|2018|6|2|format=dmy}} |{{Date table sorting|2019|9|22|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2018|6|2|2019|9|22}} |{{Age in years and days nts|2004|1|7|2019|9|22}} |- |అమరేశ్వర్ ప్రతాప్ సాహి | |పాట్నా, మద్రాసుకు ''బదిలీ చేయబడింది'' | rowspan="2" |{{Date table sorting|2004|9|24|format=dmy}} |{{Date table sorting|2018|11|17|format=dmy}} |{{Date table sorting|2020|12|31|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2018|11|17|2020|12|31}} |{{Age in years and days nts|2004|9|24|2020|12|31}} |- |విక్రమ్ నాథ్ | |గుజరాత్ |{{Date table sorting|2019|9|10|format=dmy}} |{{Date table sorting|2021|8|30|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2019|9|10|2021|8|30}} |{{Age in years and days nts|2004|9|24|2021|8|30}} |- |పంకజ్ మిథాల్ | |జమ్మూ & కాశ్మీర్, రాజస్థాన్‌కు ''బదిలీ చేయబడింది'' |{{Date table sorting|2006|7|7|format=dmy}} |{{Date table sorting|2021|1|4|format=dmy}} |{{Date table sorting|2023|2|5|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2021|1|4|2023|2|5}} |{{Age in years and days nts|2006|7|7|2023|2|5}} |- |రితు రాజ్ అవస్థి | |కర్ణాటక |{{Date table sorting|2009|4|13|format=dmy}} |{{Date table sorting|2021|10|11|format=dmy}} |{{Date table sorting|2022|7|2|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2021|10|11|2022|7|2}} |{{Age in years and days nts|2009|4|13|2022|7|2}} |- |రమేష్ సిన్హా | |ఛత్తీస్‌గఢ్ | rowspan="3" |{{Date table sorting|2011|11|21|format=dmy}} |{{Date table sorting|2023|3|29|format=dmy}} | rowspan="4" |ప్రస్తుతం |{{Age in years and days nts|2023|3|29|||}} |{{Age in years and days nts|2011|11|21|||}} |- |సునీతా అగర్వాల్ | |గుజరాత్ |{{Date table sorting|2023|7|23|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2023|7|23|||}} |{{Age in years and days nts|2011|11|21|||}} |- |దేవేంద్ర కుమార్ ఉపాధ్యాయ | |బొంబాయి, ఢిల్లీకి ''బదిలీ చేయబడింది'' |{{Date table sorting|2023|7|29|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2023|7|29|||}} |{{Age in years and days nts|2011|11|21|||}} |- |మనోజ్ కుమార్ గుప్తా | |ఉత్తరాఖండ్ |{{Date table sorting|2013|4|12|format=dmy}} |{{Date table sorting|2026|1|10|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2026|1|10|||}} |{{Age in years and days nts|2013|4|12|||}} |} === తాత్కాలిక ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా నియమితులైన న్యాయమూర్తులు === {| class="wikitable sortable defaultcenter static-row-numbers static-row-header" style="font-size: 90%" |- !పేరు !హైకోర్టులో ఏసీజేగా నియమితులయ్యారు !న్యాయమూర్తిగా నియామక తేదీ !తాత్కాలిక ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా పదవీకాలం !పదవీ విరమణ తేదీ !ACJగా పదవీకాలం !న్యాయమూర్తిగా పదవీకాలం !వ్యాఖ్యలు !'''మూ''' |- |ఇక్బాల్ అహ్మద్ |అలహాబాద్ |{{dts|1933|||format=dmy}} |{{dts|1941|2|20|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|1941|7|20|format=dmy}} |{{dts|1946|9|16|format=dmy}} |{{ayd|1941|2|20|1941|7|20|duration=on}} | | rowspan="4" |శాశ్వతమైంది |<ref name=":41">{{Cite web |title=Pension case of Iqbal Ahmed and B. Malik |url=https://www.indianculture.gov.in/archives/pension-case-shri-iqbal-ahmed-and-shri-bidhu-bhusan-malik-retired-chief-justices-allahabad}}</ref><ref name=":50">{{Cite journal |date=1941 |title=Installation of Sir Iqbal Ahmad as Chief Justice |url=https://heinonline.org/HOL/Page?handle=hein.journals/allbdlj39&id=1087&div=&collection= |journal=Allahabad Law Journal |volume=39 |pages=69}}</ref> |- |మీర్జా నసిరుల్లా బేగ్ |అలహాబాద్ |{{Dts|1951|6|1|format=dmy}} |{{dts|1966|8|8|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|1966|9|23|format=dmy}} |{{dts|1967|6|3|format=dmy}} |{{ayd|1966|8|8|1966|9|23|duration=on}} |{{ayd|1951|6|1|1967|6|3|duration=on}} |<ref name=":51">https://www.indianculture.gov.in/archives/short-notice-question-no-7-sshri-nrm-swamy-and-shri-nand-kishore-bhatt-regarding{{Dead link|date=December 2025|fix-attempted=yes}}</ref> |- |మహేష్ నారాయణ్ శుక్లా |అలహాబాద్ |{{Dts|1969|3|14|format=dmy}} |{{dts|1983|11|29|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|1985|4|11|format=dmy}} |{{dts|1985|10|5|format=dmy}} |{{ayd|1983|11|29|1985|4|11|duration=on}} |{{ayd|1969|3|14|1985|10|5|duration=on}} |<ref name=":02">{{Cite web |title=A visionary chief justice |url=https://www.allahabadhighcourt.in/sesquicentennial/volI/150_Content%2008-I.pdf |website=www.allahabadhighcourt.in}}</ref> |- |హృదాయి నారాయణ్ సేథ్ |అలహాబాద్ |{{Dts|1969|7|7|format=dmy}} |{{dts|1985|10|6|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|1986|5|15|format=dmy}} |{{dts|1987|10|14|format=dmy}} |{{ayd|1985|10|6|1986|5|15|duration=on}} |{{ayd|1969|7|7|1987|10|14|duration=on}} |<ref name=":0" /> |- |ఎన్.డి. ఓఝా |అలహాబాద్ |{{Dts|1971|9|3|format=dmy}} |{{dts|1986|8|18|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|1986|9|30|format=dmy}} |{{dts|1988|1|18|format=dmy}} |{{ayd|1986|8|18|1986|9|30|duration=on}} |{{ayd|1971|9|3|1988|1|19|duration=on}} | -- |<ref>{{Cite web |title=Justice D.N. Ojha {{!}} Supreme Court of India {{!}} India |url=https://www.sci.gov.in/judge/justice-d-n-ojha/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240128074932/https://www.sci.gov.in/judge/justice-d-n-ojha/ |archive-date=2024-01-28 |access-date=2025-09-29 |website=www.sci.gov.in |language=en-US}}</ref> |- |ద్వారకా నాథ్ ఝా |అలహాబాద్ | rowspan="3" |{{Dts|1973|8|6|format=dmy}} |{{dts|1987|5|1|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|1987|7|13|format=dmy}} |{{dts|1987|7|15|format=dmy}} |{{ayd|1987|5|1|1987|7|13|duration=on}} |{{ayd|1973|8|6|1987|7|15|duration=on}} | rowspan="2" |శాశ్వతమైంది |<ref>{{Cite web |title=FULL COURT CONDOLENCE MEETING IN CHIEF JUSTICE'S COURT ON 3 |url=https://www.allahabadhighcourt.in/event/Justice_D.N._Jha,_Ex.C.J.-3.5.2006.htm |access-date=2025-09-15 |website=www.allahabadhighcourt.in}}</ref> |- |అమితావ్ బెనర్జీ |అలహాబాద్ |{{dts|1987|7|16|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|1988|4|25|format=dmy}} |{{dts|1988|11|6|format=dmy}} |{{ayd|1987|7|16|1988|4|25|duration=on}} |{{ayd|1973|8|6|1988|11|6|duration=on}} |'''<ref name=":52">{{Cite web |title=Hon'ble Mr. Amitav Banerji |url=https://www.allahabadhighcourt.in/Judges/ex-judges/ABanerji.htm |access-date=2025-09-29 |website=www.allahabadhighcourt.in}}</ref>''' |- |కేసీ అగర్వాల్ |అలహాబాద్ |{{dts|1989|5|23|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|1990|4|15|format=dmy}} |{{dts|1996|1|15|format=dmy}} |{{ayd|1989|5|23|1990|4|15|duration=on}} |{{ayd|1973|8|6|1996|1|15|duration=on}} |రాజస్థాన్ ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా పదోన్నతి పొందారు |<ref>{{Cite web |title=Memories, Memories and Memories |url=https://www.allahabadhighcourt.in/event/memoriesmemoriesandmemories.html#:~:text=It%20must%20have%20been%20a,Justice%20of%20the%20same%20Court. |access-date=2026-02-17 |website=www.allahabadhighcourt.in}}</ref><ref>{{Cite web |title=Read more on Indra Dutt Tripathi Vs. Uttar Pradesh State Road Transport Corporation and Others on 05 September, 1989 - Legitquest. Find Court Judgments and Legal Cases in India |url=https://www.legitquest.com/case/indra-dutt-tripathi-v-uttar-pradesh-state-road-transport-corporation-and-others/155379 |access-date=2026-02-17 |website= |language=en}}</ref> |- | rowspan="3" |విజయ కుమార్ మెహ్రోత్రా | rowspan="3" |హిమాచల్ ప్రదేశ్ |{{Dts|1978|3|30|format=dmy}} |{{dts|1988|11|14|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|1989|3|28|format=dmy}} | rowspan="3" |{{dts|1992|10|19|format=dmy}} |{{ayd|1988|11|14|1989|3|28|duration=on}} | rowspan="3" |{{ayd|1978|3|30|1992|10|19|duration=on}} | rowspan="3" | -- |<ref>{{Cite web |title=Prakash Chand v. State Of Himachal Pradesh And Others, Himachal Pradesh High Court, Judgment, Law, casemine.com |url=https://www.casemine.com/judgement/in/56092c12e4b01497111f8df9 |access-date=2026-03-04 |website=www.casemine.com |language=en}}</ref> |- | |{{dts|1989|10|6|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|1989|11|5|format=dmy}} |{{ayd|1989|10|6|1989|11|5|duration=on}} | |- | |{{dts|1991|1|15|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|1991|8|4|format=dmy}} |{{ayd|1991|1|15|1991|8|4|duration=on}} |<ref>{{Cite web |title=General Public of Saproon Valley and Others etc. Vs State of Himachal Pradesh and Others |url=https://www.courtkutchehry.com/judgements/235802/general-public-of-saproon-valley-and-others-etc-vs-state-of/ |access-date=2026-03-04 |website=www.courtkutchehry.com |language=en}}</ref> |- |సతీష్ చంద్ర మాథుర్ |అలహాబాద్ | |{{dts|1993|1|8|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|1993|10|12|format=dmy}} |{{dts|1994|3|17|format=dmy}} |{{ayd|1993|1|9|1993|10|12|duration=on}} |{{ayd|1978|3|30|1994|3|17|duration=on}} |జమ్మూ & కాశ్మీర్ ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా పదోన్నతి పొందారు | rowspan="2" |<ref name=":6">{{Cite web |title=Former Judges of the High Court of Judicature at Allahabad and its Bench at Lucknow(1900-1990) |url=https://www.allahabadhighcourt.in/Judges/ex-judge1900-1990.htm |access-date=2025-06-08 |website=www.allahabadhighcourt.in}}</ref> |- |వినీ కృష్ణ ఖన్నా |అలహాబాద్ |{{Dts|1979|7|2|format=dmy}} |{{dts|1993|10|13|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|1994|4|23|format=dmy}} |{{dts|1997|2|14|format=dmy}} |{{ayd|1993|10|13|1994|4|23|duration=on}} |{{ayd|1979|7|2|1997|2|14|duration=on}} |గౌహతి ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా పదోన్నతి పొందారు |- |వి.ఎన్. ఖరే |అలహాబాద్ |{{Dts|1983|6|25|format=dmy}} |{{dts|1996|1|15|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|1996|2|1|format=dmy}} |{{dts|1997|3|20|format=dmy}} |{{ayd|1996|1|15|1996|2|1|duration=on}} |{{ayd|1983|6|25|1997|3|20|duration=on}} |కలకత్తా ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా పదోన్నతి పొందారు |<ref>{{Cite web |title=PIB press release |url=https://archive.pib.gov.in/release02/lyr2002/rdec2002/19122002/r191220021.html#:~:text=Appointed%20as%20Chief%20Standing%20Counsel,retire%20on%20May%202%2C%202004.}}</ref> |- |బ్రిజేష్ కుమార్ |అలహాబాద్ |{{Dts|1984|5|24|format=dmy}} |{{dts|1998|12|9|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|1999|2|11|format=dmy}} |{{dts|2000|10|18|format=dmy}} |{{ayd|1998|12|9|1999|2|11|duration=on}} |{{ayd|1984|5|24|2000|10|18|duration=on}} |గౌహతి ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా పదోన్నతి పొందారు |<ref>{{Cite web |title=Profile : Brijesh Kumar |url=https://www.sci.gov.in/judge/justice-brijesh-kumar/}}</ref> |- |డిఎస్ సిన్హా |అలహాబాద్ |{{Dts|1986|3|17|format=dmy}} |{{dts|2000|4|18|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2000|5|7|format=dmy}} |{{dts|2003|3|17|format=dmy}} |{{ayd|2000|4|18|2000|5|7|duration=on}} |{{ayd|1986|3|17|2003|3|17|duration=on}} | -- |<ref>{{Cite web |title=Hon'ble Mr. Justice D.S. Sinha |url=https://www.allahabadhighcourt.in/Judges/ex-judges/dssinha.htm |access-date=2025-09-29 |website=www.allahabadhighcourt.in}}</ref> |- |మహేశ్వరి ప్రసాద్ సింగ్ |రాజస్థాన్ |{{Dts|1987|7|31|format=dmy}} |{{dts|1997|12|25|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|1998|4|9|format=dmy}} |{{dts|1998|4|9|format=dmy}} |{{ayd|1997|12|24|1998|4|9|duration=on}} |{{ayd|1987|7|31|1998|4|9|duration=on}} |ACJగా పదవీ విరమణ చేశారు |<ref>{{Cite web |title=Hon'ble Mr. Maheshwari Prasad Singh |url=https://www.allahabadhighcourt.in/Judges/ex-judges/MPSingh.htm |access-date=2026-04-01 |website=www.allahabadhighcourt.in}}</ref> |- |దేవేంద్ర పాల్ సింగ్ చౌహాన్ |మధ్యప్రదేశ్ |{{Dts|1989|1|3|format=dmy}} |{{dts|1999|12|22|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2000|2|23|format=dmy}} |{{dts|2000|3|25|format=dmy}} |{{ayd|1999|12|22|2000|2|23|duration=on}} |{{ayd|1989|1|3|2000|3|25|duration=on}} | -- |<ref>{{Cite web |title=Former Chief Justices {{!}} High Court of Madhya Pradesh |url=https://mphc.gov.in/former-chief-justices |access-date=2025-11-04 |website=mphc.gov.in}}</ref> |- |గోవింద్ ప్రసాద్ మాథుర్ |అలహాబాద్ |{{Dts|1990|7|6|format=dmy}} |{{dts|2002|11|25|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2002|12|19|format=dmy}} |{{dts|2002|12|19|format=dmy}} |{{ayd|2002|11|25|2002|12|19|duration=on}} |{{ayd|1990|7|6|2002|12|19|duration=on}} |సుప్రీం కోర్టుకు పదోన్నతి పొందారు |<ref>{{Cite web |title=Hon'ble Mr. Justice G.P. Mathur |url=https://www.allahabadhighcourt.in/Judges/ex-judges/gpmathur.htm |access-date=2025-09-29 |website=www.allahabadhighcourt.in}}</ref> |- |సత్య ప్రకాష్ శ్రీవాస్తవ |అలహాబాద్ |{{Dts|1991|11|27|format=dmy}} |{{dts|2002|12|20|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2003|1|30|format=dmy}} |{{dts|2004|6|12|format=dmy}} |{{ayd|2002|12|20|2003|1|30|duration=on}} |{{ayd|1991|11|27|2004|6|12|duration=on}} | -- |<ref>{{Cite web |title=Hon'ble Mr. Justice Satya Prakash Srivastava |url=https://www.allahabadhighcourt.in/service/judgeDetail.jsp?id=1 |access-date=2025-09-29 |website=www.allahabadhighcourt.in}}</ref> |- |మార్కండేయ కట్జు |అలహాబాద్ |{{Dts|1991|11|30|format=dmy}} |{{dts|2004|8|27|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2004|11|27|format=dmy}} |{{dts|2006|4|9|format=dmy}} |{{ayd|2004|8|27|2004|11|27|duration=on}} |{{ayd|1991|11|30|2006|4|9|duration=on}} |మద్రాసు ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా పదోన్నతి పొందారు |<ref>{{Cite web |title=Hon'ble Mr. Justice Markandey Katju |url=https://www.allahabadhighcourt.in/service/judgeDetail.jsp?id=2 |access-date=2025-09-29 |website=www.allahabadhighcourt.in}}</ref> |- |విష్ణు సహాయ్ |అలహాబాద్ |{{dts|1994|2|1|format=dmy}} |{{dts|2004|11|28|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2004|12|29|format=dmy}} |{{dts|2004|12|29|format=dmy}} |{{ayd|2004|11|28|2004|12|29|duration=on}} |{{ayd|1994|2|1|2004|12|29|duration=on}} |ACJగా పదవీ విరమణ చేశారు |<ref>{{Cite web |title=Hon'ble Mr. Justice Vishnu Sahai |url=https://www.allahabadhighcourt.in/service/judgeDetail.jsp?id=4 |access-date=2025-09-29 |website=www.allahabadhighcourt.in}}</ref> |- |జగదీష్ భల్లా |ఛత్తీస్‌గఢ్ |{{Dts|1995|4|5|format=dmy}} |{{dts|2007|5|19|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2008|2|1|format=dmy}} |{{dts|2010|10|31|format=dmy}} |{{ayd|2007|5|19|2008|2|1|duration=on}} |{{ayd|1995|4|5|2010|10|31|duration=on}} |హిమాచల్ ప్రదేశ్ ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా పదోన్నతి పొందారు |<ref>{{Cite web |date=2007-05-19 |title=Justice Bhalla's swearing-in kept low profile |url=https://www.hindustantimes.com/india/justice-bhalla-s-swearing-in-kept-low-profile/story-2E034u8M5K25R4sQZQhiEK.html |access-date=2025-10-04 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> |- | rowspan="3" |ఐఎం ఖుద్దూసి | rowspan="3" |ఒరిస్సా |{{Dts|1995|4|18|format=dmy}} |{{dts|2008|5|19|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2008|7|15|format=dmy}} | rowspan="3" |{{dts|2012|6|17|format=dmy}} |{{ayd|2008|5|19|2008|7|15|duration=on}} | rowspan="3" |{{ayd|1995|4|18|2012|6|17|duration=on}} | rowspan="2" | -- |<ref>{{Cite news |title=CBI officials booked for trying to enter HC judge's residence |url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/cbi-officials-booked-for-trying-to-enter-hc-judge-s-residence-117092001378_1.html}}</ref> |- | |{{dts|2009|5|11|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2009|11|13|format=dmy}} |{{ayd|2009|5|11|2009|11|13|duration=on}} |<ref>{{Cite web |last=archive |first=From our online |date=2012-05-15 |title=Bilal sworn in as CJ |url=https://www.newindianexpress.com/states/odisha/2009/Nov/15/bilal-sworn-in-as-cj-104039.html |access-date=2025-10-13 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> |- | |{{dts|2009|11|18|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2010|3|24|format=dmy}} |{{ayd|2009|11|18|2010|3|24|duration=on}} |ఛత్తీస్‌గఢ్‌కు బదిలీ అయ్యారు | |- |విజయ్ మనోహర్ సహాయ్ |గుజరాత్ |{{Dts|1999|2|5|format=dmy}} |{{dts|2014|9|29|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2015|8|12|format=dmy}} |{{dts|2015|8|12|format=dmy}} |{{ayd|2014|9|29|2015|8|12|duration=on}} |{{ayd|1999|2|5|2015|8|12|duration=on}} |ACJగా పదవీ విరమణ చేశారు |<ref>{{Cite web |title=High Court of Gujarat |url=https://gujarathighcourt.nic.in/cjjfull?jid=10 |access-date=2026-04-01 |website=gujarathighcourt.nic.in}}</ref> |- | rowspan="2" |సుశీల్ హర్కౌలి |జార్ఖండ్ | |{{dts|2010|6|11|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2010|8|21|format=dmy}} | rowspan="2" |{{dts|2013|8|1|format=dmy}} |{{ayd|2010|6|11|2010|8|21|duration=on}} | rowspan="2" |{{ayd|1999|2|5|2013|8|1|duration=on}} | -- | rowspan="2" |<ref>{{Cite web |title=Hon'ble Mr. Justice Sushil Harkauli (Sr. Judge, Alld.) |url=https://www.allahabadhighcourt.in/service/judgeDetail.jsp?id=18 |access-date=2026-04-01 |website=www.allahabadhighcourt.in}}</ref> |- |మధ్యప్రదేశ్ | |{{dts|2011|8|5|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2012|10|16|format=dmy}} |{{ayd|2011|8|5|2012|10|16|duration=on}} |అలహాబాద్‌కు బదిలీ అయ్యారు |- | rowspan="3" |ప్రకాష్ చంద్ర వర్మ | rowspan="3" |ఉత్తరాఖండ్ | |{{dts|2003|4|1|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2003|8|4|format=dmy}} | rowspan="3" |{{dts|2013|1|11|format=dmy}} |{{ayd|2003|4|1|2003|8|4|duration=on}} | rowspan="3" |{{ayd|1999|2|5|2013|1|11|duration=on}} | rowspan="3" | -- |<ref name=":12">{{Cite web |title=Hon'ble Mr. Justice Prakash Chandra Verma |url=https://www.allahabadhighcourt.in/service/judgeDetail.jsp?id=135 |access-date=2025-09-29 |website=www.allahabadhighcourt.in}}</ref> |- | |{{dts|2003|12|18|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2004|7|24|format=dmy}} |{{ayd|2003|12|18|2004|7|24|duration=on}} | |- | |{{dts|2006|1|7|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2006|1|13|format=dmy}} |{{ayd|2006|1|7|2006|1|13|duration=on}} | |- |ఆర్కే అగర్వాల్ |మద్రాసు | |{{dts|2013|2|7|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2013|10|23|format=dmy}} |{{dts|2014|2|16|format=dmy}} |{{ayd|2013|2|7|2013|10|23|duration=on}} |{{ayd|1999|2|5|2014|2|16|duration=on}} |శాశ్వతమైంది | |- |షియో కుమార్ సింగ్ |అలహాబాద్ |{{Dts|2001|4|24|format=dmy}} |{{dts|2013|10|21|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2013|10|30|format=dmy}} |{{dts|2014|9|30|format=dmy}} |{{ayd|2013|10|21|2013|10|30|duration=on}} |{{ayd|2001|4|24|2014|9|30|duration=on}} | -- |<ref>{{Cite web |title=Hon'ble Mr. Justice Sheo Kumar Singh (Sr. Judge, Alld.) |url=https://www.allahabadhighcourt.in/service/judgeDetail.jsp?id=34 |access-date=2025-09-29 |website=www.allahabadhighcourt.in}}</ref> |- |సునీల్ అంబ్వానీ |రాజస్థాన్ | |{{dts|2014|8|6|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2015|3|23|format=dmy}} |{{dts|2015|8|22|format=dmy}} |{{ayd|2014|8|6|2015|3|23|duration=on}} |{{ayd|2001|4|24|2015|8|22|duration=on}} | rowspan="2" |శాశ్వతమైంది | |- |అశోక్ భూషణ్ |కేరళ | |{{dts|2014|8|2|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2015|3|25|format=dmy}} |{{dts|2016|5|12|format=dmy}} |{{ayd|2014|8|2|2015|3|25|duration=on}} |{{ayd|2001|4|24|2016|5|12|duration=on}} | |- | rowspan="2" |రామ్ భవన్ మిశ్రా | rowspan="2" |హిమాచల్ ప్రదేశ్ | |{{dts|2009|8|10|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2010|2|8|format=dmy}} | rowspan="2" |{{dts|2013|8|1|format=dmy}} |{{ayd|2009|8|10|2010|2|8|duration=on}} | rowspan="2" |{{ayd|2001|4|24|2013|8|1|duration=on}} | rowspan="2" | -- |<ref>{{Cite web |title=High Court of Himachal Pradesh |url=https://highcourt.hp.gov.in/ |access-date=2026-04-10 |website=highcourt.hp.gov.in |archive-date=2025-06-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250615130155/https://highcourt.hp.gov.in/ |url-status=dead }}</ref> |- | |{{dts|2013|3|8|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2013|4|3|format=dmy}} |{{ayd|2013|3|8|2013|4|3|duration=on}} | |- |రాకేష్ తివారీ |కలకత్తా |{{Dts|2002|2|14|format=dmy}} |{{dts|2017|9|20|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2017|10|24|format=dmy}} |{{dts|2017|10|24|format=dmy}} |{{ayd|2017|9|20|2017|10|24|duration=on}} |{{ayd|2002|2|14|2017|10|24|duration=on}} |ACJగా పదవీ విరమణ చేశారు |'''<ref name=":23">{{Cite web |title=Former Chief Justices of Calcutta High Court |url=https://www.calcuttahighcourt.gov.in/Judges/Former-Chief-Justices}}</ref>''' |- |విమ్లేష్ కుమార్ శుక్లా |అలహాబాద్ |{{Dts|2002|12|21|format=dmy}} |{{dts|2016|5|13|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2016|7|29|format=dmy}} |{{dts|2017|6|2|format=dmy}} |{{ayd|2016|5|13|2016|7|29|duration=on}} |{{ayd|2002|12|21|2017|6|2|duration=on}} | rowspan="3" | -- |<ref>https://www.pressreader.com/india/hindustan-times-lucknow/20160514/281556585047666?srsltid=AfmBOopeRYACic52yyqHjcG_2JljFuNB6cn2uB1XhBfLcSqePRqcAff5{{Dead link|date=December 2025|fix-attempted=yes}}</ref> |- |తరుణ్ అగర్వాలా |ఉత్తరాఖండ్ |{{Dts|2004|1|7|format=dmy}} |{{dts|2009|9|25|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2009|11|28|format=dmy}} |{{dts|2018|3|2|format=dmy}} |{{ayd|2009|9|25|2009|11|28|duration=on}} |{{ayd|2004|1|7|2018|3|2|duration=on}} |<ref>{{Cite web |title=Hon'ble Mr. Justice Tarun Agarwala (Sr. Judge, Alld.) |url=https://www.allahabadhighcourt.in/service/judgeDetail.jsp?id=78 |access-date=2025-09-29 |website=www.allahabadhighcourt.in}}</ref> |- |ఎంకే గుప్తా |అలహాబాద్ |{{dts|2013|4|12|format=dmy}} |{{dts|2023|11|22|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2024|2|4|format=dmy}} |''ప్రస్తుతం'' |{{ayd|2023|11|22|2024|2|4|duration=on}} |{{ayd|2013|4|12||||duration=on}} | |} == సుప్రీం కోర్టుకు పదోన్నతి పొందిన న్యాయమూర్తులు == ఈ విభాగంలో అలహాబాద్‌ను మాతృ హైకోర్టుగా కలిగిన న్యాయమూర్తుల జాబితా మాత్రమే ఉంది. [[భారతదేశ అత్యున్నత న్యాయస్థానం|భారత సుప్రీంకోర్టు]]<nowiki/>కు పదోన్నతి పొందే సమయంలో అలహాబాద్ హైకోర్టులో పనిచేయని న్యాయమూర్తులు కూడా ఇందులో ఉన్నారు, కానీ పదోన్నతి పొందే సమయంలో అలహాబాద్ హైకోర్టులో పనిచేస్తూ, అలహాబాద్‌ను తమ మాతృ హైకోర్టుగా కలిగి లేని న్యాయమూర్తులు ఈ జాబితాలో చేర్చబడలేదు. {| class="wikitable sortable defaultcenter static-row-header" style="font-size: 90%" ! rowspan="2" |# ! rowspan="2" |న్యాయమూర్తి పేరు ! rowspan="2" |ఫోటో ! colspan="2" |నియామక తేదీ ! rowspan="2" |పదవీ విరమణ తేదీ ! colspan="3" |పదవీకాలం ! rowspan="2" |వెంటనే ముందున్న కార్యాలయం |- !పేరెంట్ హైకోర్టులో !సుప్రీం కోర్టులో !హైకోర్టు (ల) లో !సుప్రీం కోర్టులో !మొత్తం పదవీకాలం |- !1 |గులాం హసన్ | |{{Date table sorting|1948|7|25|format=dmy}} |{{Date table sorting|1952|9|8|format=dmy}} |{{Date table sorting|1954|11|5|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1948|7|25|1951|7|3}} |{{Age in years and days nts|1952|9|8|1954|11|5}} |5 సంవత్సరాలు, 38 రోజులు | -- |- style="background:#EEFFE1" !2 |కైలాస్ నాథ్ వాంచూ |[[దస్త్రం:Justice_K.N._Wanchoo.jpg|alt=|90x90px]] |{{Date table sorting|1947|2|17|format=dmy}} |{{Date table sorting|1958|8|11|format=dmy}} |{{Date table sorting|1968|February|24|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1947|2|17|1958|8|10}} |{{Age in years and days nts|1958|8|11|1968|2|24}} |{{Age in years and days nts|1947|2|17|1968|2|24}} |రాజస్థాన్ హైకోర్టు 2వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి |- !3 |రఘుబర్ దయాల్ | |{{Date table sorting|1946|7|22|format=dmy}} |{{Date table sorting|1960|7|27|format=dmy}} |{{Date table sorting|1965|10|25|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1946|7|22|1960|7|26}} |{{Age in years and days nts|1960|7|27|1965|10|25}} |{{Age in years and days nts|1946|7|22|1965|10|25}} |అలహాబాద్ హైకోర్టు న్యాయమూర్తి |- !4 |వశిష్ఠ భార్గవ | |{{Date table sorting|1949|8|1|format=dmy}} |{{Date table sorting|1966|8|8|format=dmy}} |{{Date table sorting|1971|2|4|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1949|8|1|1966|8|7}} |{{Age in years and days nts|1966|8|8|1971|2|4}} |{{Age in years and days nts|1949|8|1|1971|2|4}} |అలహాబాద్ హైకోర్టు 17వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి |- style="background:#EEFFE1" !5 |మీర్జా హమీదుల్లా బేగ్ |[[దస్త్రం:Justice_M._Hameedullah_Beg.jpg|alt=|90x90px]] |{{Date table sorting|1963|6|11|format=dmy}} |{{Date table sorting|1971|12|10|format=dmy}} |{{Date table sorting|1978|February|21|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1963|6|11|1971|12|9}} | rowspan="1" align="center" |{{Age in years and days nts|1971|12|10|1978|2|21}} |{{Age in years and days nts|1963|6|11|1978|2|21}} |హిమాచల్ ప్రదేశ్ హైకోర్టు మొదటి ప్రధాన న్యాయమూర్తి |- !6 |సురేంద్ర నారాయణ్ ద్వివేది | |{{Date table sorting|1959|5|12|format=dmy}} |{{Date table sorting|1972|8|14|format=dmy}} |{{Date table sorting|1974|12|8|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1959|5|12|1972|8|13}} | align="center" |{{Age in years and days nts|1972|8|14|1974|12|8}} |{{Age in years and days nts|1959|5|12|1974|12|8}} |అలహాబాద్ హైకోర్టు న్యాయమూర్తి |- style="background:#EEFFE1" !7 |రఘునందన్ స్వరూప్ పాఠక్ |[[దస్త్రం:Justice_R.S._Pathak.jpg|alt=|90x90px]] |{{Date table sorting|1962|10|1|format=dmy}} |{{Date table sorting|1978|2|20|format=dmy}} |{{Date table sorting|1989|6|18|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1962|10|1|1978|2|19}} |{{Age in years and days nts|1978|2|20|1989|6|18}} |{{Age in years and days nts|1962|10|1|1989|6|18}} |హిమాచల్ ప్రదేశ్ హైకోర్టు 2 వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి |- !8 |రామ్ బ్రిక్ష మిశ్రా | |{{Date table sorting|1968|1|3|format=dmy}} |{{Date table sorting|1981|1|30|format=dmy}} |{{Date table sorting|1986|6|15|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1968|1|3|1981|1|29}} |{{Age in years and days nts|1981|1|30|1986|6|15}} |{{Age in years and days nts|1968|1|3|1986|6|15}} |అలహాబాద్ హైకోర్టు న్యాయమూర్తి |- style="background:#EEFFE1" !9 |కమల్ నారాయణ్ సింగ్ |[[దస్త్రం:Justice_K.N._Singh.jpg|alt=|90x90px]] |{{Date table sorting|1970|8|25|format=dmy}} |{{Date table sorting|1986|3|10|format=dmy}} |{{Date table sorting|1991|12|12|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1970|8|25|1986|3|9}} |{{Age in years and days nts|1986|3|10|1991|12|12}} |{{Age in years and days nts|1970|8|25|1991|12|12}} |అలహాబాద్ హైకోర్టు న్యాయమూర్తి |- !10 |నారాయణ్ దత్తా ఓఝా | |{{Date table sorting|1971|9|3|format=dmy}} |{{Date table sorting|1988|1|18|format=dmy}} |{{Date table sorting|1991|1|18|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1971|9|3|1988|1|19}} |{{Age in years and days nts|1988|1|18|1991|1|18}} |{{Age in years and days nts|1971|9|3|1991|1|18}} |మధ్యప్రదేశ్ హైకోర్టు 11వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి |- !11 |రామ్ మనోహర్ సహాయ్ | |{{Date table sorting|1976|1|27|format=dmy}} |{{Date table sorting|1990|1|11|format=dmy}} |{{Date table sorting|1995|6|24|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1976|1|27|1990|1|10}} |{{Age in years and days nts|1990|1|11|1995|6|24}} |{{Age in years and days nts|1976|1|27|1995|6|24}} |అలహాబాద్ హైకోర్టు న్యాయమూర్తి |- !12 |సయ్యద్ సఘీర్ అహ్మద్ | |{{Date table sorting|1981|11|2|format=dmy}} |{{Date table sorting|1995|3|6|format=dmy}} |{{Date table sorting|2000|6|30|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1981|11|2|1995|3|5}} |{{Age in years and days nts|1995|3|6|2000|6|30}} |{{Age in years and days nts|1981|11|2|2000|6|30}} |అవిభక్త ఆంధ్రప్రదేశ్ హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి |- style="background:#EEFFE1" !13 |విశ్వేశ్వర్ నాథ్ ఖరే |[[దస్త్రం:Justice_V.N._Khare.jpg|alt=|90x90px]] |{{Date table sorting|1983|6|25|format=dmy}} |{{Date table sorting|1997|3|21|format=dmy}} |{{Date table sorting|2004|May|1|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1983|6|25|1997|3|20}} |{{Age in years and days nts|1997|3|21|2004|5|1}} |{{Age in years and days nts|1983|6|25|2004|8|1}} |కలకత్తా హైకోర్టు 29వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి |- !14 |అజయ్ ప్రకాష్ మిశ్రా | | rowspan="2" |{{Date table sorting|1984|5|24|format=dmy}} |{{Date table sorting|1997|12|4|format=dmy}} |{{Date table sorting|2001|8|31|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1984|5|24|1997|12|3}} |{{Age in years and days nts|1997|12|4|2001|8|31}} |{{Age in years and days nts|1984|5|24|2001|8|31}} |ఢిల్లీ హైకోర్టు 18వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి |- !15 |బ్రిజేష్ కుమార్ | |{{Date table sorting|2000|10|19|format=dmy}} |{{Date table sorting|2004|6|9|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1984|5|24|2000|10|18}} |{{Age in years and days nts|2000|10|19|2004|6|9}} |{{Age in years and days nts|1984|5|24|2004|6|9}} |గౌహతి హైకోర్టు 25 వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి |- !16 |గోవింద్ ప్రసాద్ మాథుర్ | |{{Date table sorting|1990|7|6|format=dmy}} |{{Date table sorting|2002|12|20|format=dmy}} |{{Date table sorting|2008|1|19|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1990|7|6|2002|12|19}} |{{Age in years and days nts|2002|12|20|2008|1|19}} |{{Age in years and days nts|1990|7|6|2008|1|19}} |అలహాబాద్ హైకోర్టు తాత్కాలిక ప్రధాన న్యాయమూర్తి |- !17 |మార్కండేయ కట్జు | |{{Date table sorting|1991|11|30|format=dmy}} |{{Date table sorting|2006|4|10|format=dmy}} |{{Date table sorting|2011|09|19|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1991|11|30|2006|4|9}} |{{Age in years and days nts|2006|4|10|2011|9|19}} |{{Age in years and days nts|1991|11|30|2011|9|19}} |ఢిల్లీ హైకోర్టు 23వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి |- !18 |బల్బీర్ సింగ్ చౌహాన్ |[[దస్త్రం:Justice_BS_Chauhan.jpg|90x90px]] |{{Date table sorting|1995|4|5|format=dmy}} |{{Date table sorting|2009|5|11|format=dmy}} |{{Date table sorting|2014|7|1|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1995|4|5|2009|5|10}} |{{Age in years and days nts|2009|5|11|2014|7|1}} |{{Age in years and days nts|1995|4|5|2014|7|1}} |ఒరిస్సా హైకోర్టు 22వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి |- !19 |రాజేష్ కుమార్ అగర్వాల్ | |{{Date table sorting|1999|2|5|format=dmy}} |{{Date table sorting|2014|2|17|format=dmy}} |{{Date table sorting|2018|5|4|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1999|2|5|2014|2|16}} |{{Age in years and days nts|2014|2|17|2018|5|4}} |{{Age in years and days nts|1999|2|5|2018|5|4}} |మద్రాస్ హైకోర్టు 37 వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి |- !20 |అశోక్ భూషణ్ |[[దస్త్రం:Justice_Ashok_Bhushan-2.jpg|alt=|90x90px]] |{{Date table sorting|2001|4|24|format=dmy}} |{{Date table sorting|2016|5|13|format=dmy}} |{{Date table sorting|2021|7|4|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2001|4|24|2016|5|12}} |{{Age in years and days nts|2016|5|13|2021|7|4}} |{{Age in years and days nts|2001|4|24|2021|7|4}} |కేరళ హైకోర్టు 31వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి |- !21 |వినీత్ శరణ్ |[[దస్త్రం:Justice_Vineet_Saran.jpg|alt=|90x90px]] |{{Date table sorting|2002|2|14|format=dmy}} |{{Date table sorting|2018|8|7|format=dmy}} |{{Date table sorting|2022|5|10|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2002|2|14|2018|8|6}} |{{Age in years and days nts|2018|8|7|2022|5|10}} |{{Age in years and days nts|2002|2|14|2022|5|10}} |ఒరిస్సా హైకోర్టు 29వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి |- !22 |కృష్ణ మురారి |[[దస్త్రం:Justice_Krishna_Murari.jpg|alt=|90x90px]] |{{Date table sorting|2004|1|7|format=dmy}} |{{Date table sorting|2019|9|23|format=dmy}} |{{Date table sorting|2023|7|8|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2004|1|7|2019|9|22}} |{{Age in years and days nts|2019|9|23|2023|7|8}} |{{Age in years and days nts|2004|1|7|2023|7|8}} |పంజాబ్ & హర్యానా హైకోర్టు 34 వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి |- !23 |విక్రమ్ నాథ్ |[[దస్త్రం:Hon'ble_Justice_Vikram_Nath.jpg|alt=|90x90px]] |{{Date table sorting|2004|9|24|format=dmy}} |{{Date table sorting|2021|8|31|format=dmy}} | rowspan="3" |''ప్రస్తుతం'' |{{Age in years and days nts|2004|9|24|2021|8|30}} |{{Age in years and days nts|2021|8|31|||}} |{{Age in years and days nts|2004|9|24|||}} |గుజరాత్ హైకోర్టు 25వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి |- !24 |పంకజ్ మిథాల్ |[[దస్త్రం:Justice_Pankaj_Mithal.jpg|alt=|90x90px]] |{{Date table sorting|2006|7|7|format=dmy}} |{{Date table sorting|2023|2|6|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2006|7|7|2023|2|5}} |{{Age in years and days nts|2023|2|6|||}} |{{Age in years and days nts|2006|7|7|||}} |రాజస్థాన్ హైకోర్టు 40వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి |- !25 |మనోజ్ మిశ్రా |[[దస్త్రం:Justice_Manoj_Misra.jpg|alt=|90x90px]] |{{Date table sorting|2011|11|21|format=dmy}} |{{Date table sorting|2023|2|6|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2011|11|21|2023|2|5}} |{{Age in years and days nts|2023|2|6|||}} |{{Age in years and days nts|2011|11|21|||}} |అలహాబాద్ హైకోర్టు న్యాయమూర్తి |} == మూలాలు == {{Reflist}} == వివరణలు == <references group="lower-alpha"/> {{భారతదేశ ఉన్నత న్యాయస్థానాలు}} [[వర్గం:భారతీయ న్యాయవ్యవస్థ]] [[వర్గం:న్యాయ శాస్త్రము]] [[వర్గం:ఉత్తర ప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] bygzzky83akm1nl92wu6tt62gwaeler 4942509 4942507 2026-08-23T12:43:23Z యర్రా రామారావు 28161 4942509 wikitext text/x-wiki {{Infobox high court |court_name =అలహాబాద్ హైకోర్టు |image = Allahabad high court.jpg |imagesize = 250px |caption =అలహాబాద్‌లోని హైకోర్టు భవనం |established = 1866 మార్చి 17 (ఆగ్రాలో)<br/>1869 (అలహాబాద్‌లో) |jurisdiction = [[ఉత్తర ప్రదేశ్]] |location = ప్రధాన పీఠం:[[ప్రయాగ్‌రాజ్]]<br/>శాశ్వత ధర్మాసనం: [[లక్నో]] |coordinates ={{Coord|25|27|11|N|81|49|14|E|display=inline,title}} |type = భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి, రాష్ట్రపతి ద్వారా సంబంధిత రాష్ట్ర గవర్నర్ ఆమోదంతో. |authority = [[భారత రాజ్యాంగం]] |terms = 62 ఏళ్ల వయస్సు నాటికి తప్పనిసరి పదవీ విరమణ |positions = 160 (శాశ్వత 76; అదనపు 84) |website = {{official URL}} |chiefjudgetitle = ప్రధాన న్యాయమూర్తి |chiefjudgename = అరుణ్ భన్సాలీ |termstart = 2024 ఫిబ్రవరి 5 }} '''అలహాబాద్ [[భారతదేశంలోని ఉన్నత న్యాయస్థానాల జాబితా|హైకోర్టు]]''', అధికారికంగా అలహాబాద్‌లోని హైకోర్టు ఆఫ్ జ్యుడికేచర్ అని పిలుస్తారు, ఇది [[ప్రయాగ్‌రాజ్]] నగరంలో ఉన్న హైకోర్టు, గతంలో వ్యవహారికంగా అలహాబాద్ అని పిలుస్తారు. ఇది భారత రాష్ట్రమైన [[ఉత్తర ప్రదేశ్|ఉత్తర ప్రదేశ్‌పై]] అధికార పరిధిని కలిగి ఉంది. ఇది 1866 మార్చి 17న స్థాపించబడింది, ఇది భారతదేశంలో స్థాపించబడిన పురాతన హైకోర్టులలో ఒకటిగా నిలిచింది. == చరిత్ర == అలహాబాద్ వాయవ్య ప్రావిన్సుల ప్రభుత్వ స్థానంగా మారింది. 1834లో ఒక హైకోర్టు స్థాపించబడింది, కానీ ఒక సంవత్సరంలోపే [[ఆగ్రా]]<nowiki/>కు మార్చబడింది.{{sfn|Joshi|2008|p=93}} 1875లో ఇది తిరిగి అలహాబాద్‌కు మార్చబడింది.{{sfn|Joshi|2008|p=122}}<ref name="TPRC118">{{Harvnb|Joshi|2008}}</ref> పూర్వపు హైకోర్టు అలహాబాద్ విశ్వవిద్యాలయ సముదాయంలోని అకౌంటెంట్ జనరల్ కార్యాలయంలో ఉండేది.<ref name="TPRC118" /> పాత [[సదర్ దివానీ అదాలత్]] స్థానంలో, 1861 భారత హైకోర్టుల చట్టం ద్వారా 1866 మార్చి 17న ఆగ్రాలో వాయవ్య ప్రావిన్సుల హైకోర్టుగా ఇది స్థాపించబడింది. సర్ వాల్టర్ మోర్గాన్, బారిస్టర్-ఎట్-లా, మిస్టర్ సింప్సన్ వరుసగా వాయవ్య ప్రావిన్సుల హైకోర్టు మొదటి ప్రధాన న్యాయమూర్తి, మొదటి రిజిస్ట్రార్‌గా నియమించబడ్డారు. వాయవ్య ప్రావిన్సుల హైకోర్టు స్థానాన్ని 1875లో ఆగ్రా నుండి [[ప్రయాగ్‌రాజ్|అలహాబాద్]] మార్చారు, దానికి అనుగుణంగా 1919 మార్చి 11 నుండి అలహాబాద్ హైకోర్టుగా పేరు మార్చబడింది. 1925 నవంబరు 2న, ఔధ్ జ్యుడిషియల్ కమిషనర్ కోర్టు స్థానంలో [[లక్నో]] ఔధ్ చీఫ్ కోర్ట్ను 1925 నాటి ఔధ్ సివిల్ కోర్టుల చట్టం ద్వారా భర్తీ చేశారు, దీనిని [[భారత గవర్నరు జనరల్|గవర్నర్ జనరల్]] మునుపటి మంజూరు, ఈ చట్టం ఆమోదంతో యునైటెడ్ ప్రావిన్సెస్ శాసనసభ అమలు చేసింది. 1948 ఫిబ్రవరి 25న అవధ్ ప్రధాన న్యాయస్థానం అలహాబాద్ హైకోర్టుతో విలీనం చేయబడింది. 2000 వరకు, ఇప్పుడు [[ఉత్తరాఖండ్]] అని పిలువబడేది ఉత్తర ప్రదేశ్‌లో భాగంగా ఉండేది, అందువల్ల అలహాబాద్ హైకోర్టు అధికార పరిధికి లోబడి ఉండేది. కొత్త రాష్ట్రం ఏర్పడినప్పుడు, దానిలోని జిల్లాలపై అలహాబాద్ హైకోర్టు అధికార పరిధిని కోల్పోయింది. కొత్త రాష్ట్ర అధికార పరిధితో ఉత్తరాఖండ్ హైకోర్టు 2000 నవంబరు 9న స్థాపించబడింది. == ప్రధాన సీటు & బెంచీలు == కోర్టు ప్రధాన కార్యాలయం [[ప్రయాగ్‌రాజ్|ప్రయాగ్‌రాజ్‌లో]] ఉంది. అలహాబాద్ హైకోర్టు రాష్ట్ర పరిపాలనా రాజధాని [[లక్నో]]లో ఒక శాశ్వత సర్క్యూట్ బెంచ్‌ను నిర్వహిస్తుంది. సేవలందిస్తున్న న్యాయమూర్తుల గరిష్ఠ సంఖ్య 160, ఇది భారతదేశంలో అత్యధికం. {| class="wikitable" !స్థానం !రకం !స్థితి !సిట్టింగ్ న్యాయమూర్తుల సంఖ్య |- |[[ప్రయాగ్‌రాజ్|ప్రయాగ్రాజ్]] |ప్రధాన సీటు |యాక్టివ్ |81 |- |[[లక్నో]] |బెంచ్ |యాక్టివ్ |28 |} == మీరట్ హైకోర్టు బెంచ్ కోసం డిమాండ్ == పశ్చిమ ఉత్తరప్రదేశ్ నివాసితులు కూడా [[మీరట్]] హైకోర్టు బెంచ్ ఏర్పాటు చేయాలని చాలాకాలంగా డిమాండ్ చేస్తున్నారు. హైకోర్టుకు చేరుకునే అన్ని కేసులలో దాదాపు 54% పశ్చిమ యుపిలోని 22 జిల్లాల నుండి వచ్చాయి, అయినప్పటికీ, పశ్చిమ ఉత్తర ప్రదేశ్‌లో హైకోర్టు బెంచ్ లేదు.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/meerut/lawyers-rally-for-meerut-hc-bench-suspend-all-work-on-saturdays/articleshow/103318823.cms|title=Lawyers rally for Meerut HC bench, suspend all work on Saturdays|date=2023-09-03|work=The Times of India|access-date=2023-10-03|issn=0971-8257}}</ref> ఢిల్లీ, సిమ్లా, చండీగఢ్ వంటి ఎనిమిది ఇతర హైకోర్టులు ప్రయాగ్‌రాజ్‌లోని వారి స్వంత హైకోర్టు కంటే పశ్చిమ ఉత్తర ప్రదేశ్‌లోని కక్షిదారులకు దగ్గరగా ఉన్నాయి. వాస్తవానికి అలహాబాద్ హైకోర్టు కంటే లాహోర్ హైకోర్టు పశ్చిమ ఉత్తర ప్రదేశ్‌కు దగ్గరగా ఉంటుంది.<ref>{{Cite news|url=https://www.jagran.com/uttar-pradesh/meerut-city-demand-for-high-court-bench-in-meerut-intensified-advocate-said-will-strike-on-road-22686186.html|title=Meerut में हाईकोर्ट बेंच की मांग और तेज, अधिवक्‍ता बोले-सड़क पर उतरकर करेंगे आंदोलन|last=Bhatt|first=Prem Dutt|date=5 May 2022|work=[[Dainik Jagran]]|access-date=3 October 2023|language=hi|trans-title=Demand for High Court Bench in Meerut intensified Advocate said will strike on road}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/lahore-hc-closer-than-allahabad-high-court/article25626351.ece|title='Lahore HC closer than Allahabad High Court'|date=29 November 2018|work=[[The Hindu]]|access-date=3 October 2023|agency=PTI|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> == రిపోర్టింగ్ & ఉల్లేఖనం == అలహాబాద్ హైకోర్టు తీర్పులను నివేదించే పత్రికలు: # [http://factoriesandlabourreports.com/allahabad-criminal-cases.asp అలహాబాద్ క్రిమినల్ కేసులు], # అలహాబాద్ లా జర్నల్ # అలహాబాద్ లా రిపోర్ట్స్ # [https://adjonline.com/ అలహాబాద్ రోజువారీ తీర్పు] # అలహాబాద్ సివిల్ జర్నల్ # అలహాబాద్ వారపు కేసులు # అలహాబాద్ అద్దె కేసులు # యాక్సిడెంట్స్ క్లైమ్స్ జర్నల్ # అలహాబాద్ క్రిమినల్ తీర్పులు # క్రిమినల్ లా జర్నల్ # మోటారు ప్రమాద దావాలు # ఆదాయ నిర్ణయాలు # యు. పి. స్థానిక సంస్థలు, విద్యా కేసులు # లక్నో సివిల్ నిర్ణయాలు (ఎల్. సి. డి.) # నేరాలపై అఖిల భారత న్యాయపరమైన వివరణ === హైకోర్టు సేవ === అలహాబాద్‌లోని హైకోర్టు రిజిస్ట్రీని స్థూలంగా ఐదు కేడర్‌లుగా విభజించారు: * జనరల్ ఆఫీస్ కేడర్ (రిజిస్ట్రార్ కేడర్) ఒక అధికారి పోటీ పరీక్షలో ఉత్తీర్ణత సాధించిన తర్వాత రివ్యూ ఆఫీసర్/అసిస్టెంట్ రివ్యూ ఆఫీసర్/కంప్యూటర్ అసిస్టెంట్ హోదాలో ఈ కేడర్‌లో ప్రవేశించి, SO/అసిస్టెంట్/డిప్యూటీ/జాయింట్ రిజిస్ట్రార్ వంటి వరుస పదోన్నతుల ద్వారా ఉన్నత స్థాయికి చేరుకుని రిజిస్ట్రార్ పదవిని పొందుతారు. * బెంచ్ సెక్రటరీ కేడర్ * ప్రైవేట్ సెక్రటరీ కేడర్ * కంప్యూటర్ కేడర్ * లైబ్రరీ కేడర్ అలహాబాద్‌లోని హైకోర్టులో ఉన్న మరికొన్ని కేడర్లు/పోస్టులు: * చీఫ్ డాక్యుమెంటేషన్ ఆఫీసర్ కమ్ చీఫ్ లైబ్రేరియన్ (ప్రస్తుతం శ్రీ అమితాబ్ శరణ్ * ఫిజియోథెరపిస్ట్ * కోర్టు మేనేజర్ == స్మారక తపాలా స్టాంపులు == ఇండియా పోస్ట్ విడుదల చేసిన స్మారక తపాలా బిళ్ళలు: {{multiple image | align = center | direction = horizontal | image_gap = 75 | header = | image1 = Allahabad High Court 1966 stamp of India.jpg | width1 = 245 | alt1 = | caption1 = 1966 | image2 = Stamp of India - 2016 - Colnect 606702 - Allahabad High Court.jpeg | width2 = 180 | alt2 = | caption2 = 2016 | image3 = Stamp of India - 2016 - Colnect 606703 - Allahabad High Court.jpeg | width3 = 180 | alt3 = | caption3 = 2016 }} == కూర్పు == ఈ న్యాయస్థానంలో 160 మంది (120 మంది శాశ్వత, 40 మంది అదనపు న్యాయమూర్తులు) మంజూరు చేయబడిన బలగాలు ఉన్నాయి. జస్టిస్ అరుణ్ భన్సాలీ ప్రస్తుతం హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి ఉన్నారు. === మాజీ ప్రధాన న్యాయమూర్తులు === {| class="wikitable" style="font-size: 90%" ! rowspan="2" style="text-align: center; background:#acc;" |# ! colspan="2" style="text-align: center; background:#acc;" |ప్రధాన న్యాయమూర్తి ! rowspan="2" style="text-align: center; background:#acc;" |పదవీకాలం ప్రారంభం ! rowspan="2" style="text-align: center; background:#acc;" |పదవీకాలం ముగింపు ! rowspan="2" style="text-align: center; background:#acc;" |గవర్నర్ (చేతుల మీదుగా) |- ! style="text-align: center; background:#acc;" |ఆంగ్లం ! style="text-align: center; background:#acc;" |హిందీ |- !1 |వాల్టర్ మోర్గాన్ |వాల్టెరు మార్గ్న్ |1866 |1871 | |- !2 |రాబర్ట్ స్టువర్ట్ |రాబర్ట్ స్టర్ట్ |1871 |1884 | |- !3 |విలియం కమర్ పెథెరామ్ |విలియం కామర్ పీటర్ |1884 |1886 | |- !4 |జాన్ ఎడ్జ్ |జాన్ ఎజ్ |1886 |1898 | |- !5 |లూయిస్ అడిన్ కెర్షా |లూయిస్ ఎడిషన్ |1898 | | |- !6 |ఆర్థర్ స్ట్రాచీ |భూమిని ఆక్రమించు |1898 |1901 | |- !7 |జాన్ స్టాన్లీ |జాన్ స్టాన్లే |1901 |1911 | |- !8 |హెన్రీ జార్జ్ రిచర్డ్స్ |హెన్రీ జార్జ్ రిచర్డ్స్ |1911 |1919 | |- !9 |ఎడ్వర్డ్ గ్రిమ్వుడ్ మియర్స్ |ఎడ్వర్డ్ గ్రామీణ్ అవార్డ్ |1919 |1932 | |- !10 |షా ముహమ్మద్ సులేమాన్ |షాహ్ ముహమ్మద్ సులేమాన్ |1932 |1937 | |- !11 |జాన్ గిబ్ థామ్ |జాన్ గీబ్ థామ్ |1937 |1941 | |- !12 |ఇక్బాల్ అహ్మద్ |ఇక్బాల్ అహ్మద్ |1941 |1946 | |- !13 |కమలా కాంత వర్మ |కమల్ కంత్ వర్మ |1946 |1947 | |- ! colspan="6" |స్వాతంత్య్రం వచ్చిన తరువాత |- !14 |బిధు భూషణ్ మాలిక్ |బిధు భాషన్ మిలక్ |1947 |1955 |[[సరోజినీ నాయుడు|సరోజినినాయుడు]] |- !15 |ఓ. హెచ్. మూథం |. ఓ. ఇచ్. మూతం |1955 |1961 |[[కె. ఎం. మున్షీ|కన్హయ్యలాల్ మనేక్లాల్ మున్షి]] |- !16 |మనులాల్ చునిలాల్ దేశాయ్ |మూడు నెలల పాటు కొనసాగిన విడుదల |1961 |1966 |[[బూర్గుల రామకృష్ణారావు|బుర్గుల రామకృష్ణరావు]] |- !17 |వశిష్ఠ భార్గవ |రాష్ట్ర ప్రభుత్వం | 1966 ఫిబ్రవరి 25 | 1966 ఆగస్టు 7 | rowspan="2" |[[బిశ్వనాథ్ దాస్|విశ్వనాథ్ దాస్]] |- !18 |నసీరుల్లా బేగ్ |నస్రుల్లాహ్ బేగ్ |1966 |1967 |- !19 |విద్యాధర్ గోవింద్ ఓక్ |విద్యావంతుడు గోవింద్ ఓక్ |1967 |1971 | rowspan="2" |[[బెజవాడ గోపాలరెడ్డి|బెజవాడ గోపాల రెడ్డి]] |- !20 |శశి కాంత వర్మ |శాంతి వర్మ |1971 |1973 |- !21 |ధాత్రి శరణ్ మాథుర్ |ధాత్ర శరణ్ మాథుర్ |1973 |1974 |[[అక్బర్ అలీ ఖాన్]] |- !22 |కున్వర్ బహదూర్ అస్థానా |రాష్ట్ర ప్రభుత్వం |1974 |1977 |[[మర్రి చెన్నారెడ్డి]] |- !23 |డి. ఎం. చంద్రశేఖర్ |డీ. ఎమ్. చంద్రశేఖర్ |1977 |1978 | rowspan="2" |[[గణపత్రావ్ దేవ్‌జీ తపసే|గణపతరావు దేవ్జీ తపసే]] |- !24 |సతీష్ చంద్ర |శాంతి చంద్ర |1978 |1983 |- !25 |మహేష్ నారాయణ్ శుక్లా |మహేష్ నారాయణ్ శుక్ల |1983 |1985 | చందేశ్వర్ ప్రసాద్ నారాయణ్ సింగ్ |- !26 |హృదయ్ నాథ్ సేథ్ |హృదయపూర్వకంగా |1986 | | rowspan="5" | మహ్మద్ ఉస్మాన్ ఆరిఫ్ |- !27 |కల్మాంజే జగన్నాథ శెట్టి |కళంజే జగన్నాథ్ శెట్టి |1986 |1987 |- !28 |ద్వారకా నాథ్ ఝా |ద్వారకా నాథ్ |1987 | |- !29 |అమితావ్ బెనర్జీ |అమెరికా బెనర్జీ |1987 |1988 |- !30 |బ్రహ్మ నాథ్ కట్జు |బ్రహ్మ నాథ్ కట్జు |1988 |1989 |- !31 |బి. పి. జీవన్ రెడ్డి |బీ. పీ. జీవాన్ రెడ్డి |1990 |1991 | rowspan="2" |[[భీంరెడ్డి సత్యనారాయణరెడ్డి|బి. సత్య నారాయణ్ రెడ్డి]] |- !32 |మనోజ్ కుమార్ ముఖర్జీ |మనోజ్ కుమార్ ముఖర్జీ |1991 |1993 |- !33 |ఎస్. ఎస్. సోధి |ఎస్. ఎస్. లోదీ |1994 |1995 | rowspan="3" |[[మోతీలాల్ వోరా]] |- !34 |ఎ. లక్ష్మణ్ రావు |ఎ. లక్ష్మణరావు |1995 |1996 |- !35 |డి. పి. మోహపాత్ర |డీ. పీ. మహానేత |1996 |1998 |- !36 |ఎన్. కె. మిత్రా |. అని. . ఎలా. మిత్ర |1999 |2000 | rowspan="2" |[[సూరజ్ భాన్]] |- !37 |శ్యామల్ కుమార్ సేన్ |శ్యామ్ కుమార్ సేన్ | 2000 మే 8 | 2002 నవంబరు 24 |- !38 |తరుణ్ ఛటర్జీ |ట్రున్ ఛటర్జీ | 2003 జనవరి 31 | 2004 ఆగస్టు 26 |విష్ణు కాంత్ శాస్త్రి |- !39 |అజోయ్ నాథ్ రే |ఆజ్ నాథ్ రే | 2005 జనవరి 11 | 2007 జనవరి 26 | rowspan="3" |[[టీ. వీ. రాజేశ్వర్]] |- !40 |హేమంత్ లక్ష్మణ్ గోఖలే |హేమంత్ లక్ష్మణ్ గోఖలే | 2007 మార్చి 7 | 2009 మార్చి 8 |- !41 |చంద్రమౌళి కుమార్ ప్రసాద్ |చంద్రమౌళి కుమార్ ప్రసాద్ | 2009 మార్చి 20 | 2010 ఫిబ్రవరి 7 |- !42 |ఫెర్డినో రెబెల్లో |ఫెర్డినో రెబెల్ | 2010 జూన్ 26 | 2011 జూలై 30 | rowspan="4" |బన్వారీ లాల్ జోషి |- !43 |[[సయ్యద్ రఫత్ ఆలం|సయ్యద్ రఫాత్ ఆలం]] |సయ్యద్ రఫతాన్ ఆలం | 2011 ఆగస్టు 4 | 2012 ఆగస్టు 8 |- !44 |శివ కీర్తి సింగ్ |శివ కీర్తి | 2012 అక్టోబరు 17 | 2013 సెప్టెంబరు 18 |- !45 |[[డి.వై. చంద్రచూడ్|ధనంజయ వై. చంద్రచూడ్]] |ధన్యవాదాలు సత్యం చంద్రచూడ్ | 2013 అక్టోబరు 31 | 2016 మే 12 |- !46 |[[దిలీప్ బాబాసాహెబ్ భోస్లే|దిలీప్ బాబాసాహెబ్ భోసలే]]<ref name="bs">{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/pti-stories/db-bhosale-takes-over-as-chief-justice-of-allahabad-hc-116073000575_1.html|title=DB Bhosale takes over as Chief Justice of Allahabad HC|date=30 July 2016|work=Business Standard|access-date=29 November 2017}}</ref> |దిలీప్ బాబాసాహెబ్ | 2016 జూలై 30 | 2018 అక్టోబరు 23 | rowspan="2" |[[రామ్ నాయక్]] |- !47 |గోవింద్ మాథుర్ |గోవింద్ మాథుర్ | 2018 నవంబరు 14 | 2021 ఏప్రిల్ 13 |- !48 |సంజయ్ యాదవ్ |సంజయ్ యాదవ్ | 2021 ఏప్రిల్ 14 | 2021 జూన్ 26 | rowspan="4" |[[ఆనందిబెన్ పటేల్|ఆనందీబెన్ పటేల్]] |- !49 |[[రాజేశ్ బిందాల్|రాజేష్ బిందాల్]] |రాజస్థాన్ బింఢల్ | 2021 అక్టోబరు 11 | 2023 ఫిబ్రవరి 12 |- !50 |ప్రిటింకర్ దివాకర్ |ప్రతివాది దివాకర్ | 2023 మార్చి 26 | 2023 నవంబరు 21 |- !51 |అరుణ్ భన్సాలీ |అరుంధతి భాష | 2024 ఫిబ్రవరి 5 |''నిటారుగా'' |} == ప్రధాన న్యాయమూర్తులుగా పదోన్నతి పొందిన న్యాయమూర్తులు == ఈ విభాగంలో అలహాబాద్‌ను మాతృ హైకోర్టుగా కలిగిన, ప్రధాన న్యాయమూర్తులుగా పదోన్నతి పొందిన న్యాయమూర్తుల జాబితా మాత్రమే ఉంది. ఇందులో, ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా నియమితులయ్యే సమయంలో అలహాబాద్ హైకోర్టులో పనిచేయని న్యాయమూర్తులు కూడా ఉంటారు, కానీ ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా నియమితులయ్యే సమయంలో అలహాబాద్ హైకోర్టులో పనిచేస్తూ, అలహాబాద్‌ను తమ మాతృ హైకోర్టుగా లేని న్యాయమూర్తులు ఈ జాబితాలో చేర్చబడరు. ; చిహ్నం కీ * '''^‡''' భారత సుప్రీంకోర్టుకుపదోన్నతి పొందారు * '''^RES''' రాజీనామా చేశారు * '''^†''' పదవిలో ఉండగా మరణించారు {| class="wikitable sortable" ! rowspan="2" |పేరు ! rowspan="2" |చిత్రం ! rowspan="2" |హైకోర్టులో ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా నియమితులయ్యారు ! colspan="2" |నియామక తేదీ ! rowspan="2" |పదవీ విరమణ తేదీ ! colspan="2" |పదవీకాలం ! rowspan="2" |మూ |- !న్యాయమూర్తిగా !ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా !ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా !న్యాయమూర్తిగా |- |చార్లెస్ ఆర్థర్ టర్నర్ | |మద్రాసు |{{Date table sorting|1866|3|17|format=dmy}} |{{Date table sorting|1879|3|3|format=dmy}} |{{Date table sorting|1885|||format=dmy}} | | |<ref>{{Cite web|date=1866-03-06|title=London Gazette|url=https://www.thegazette.co.uk/London/issue/23080/page/1647|page=1647}}</ref> |- |హెన్రీ జార్జ్ రిచర్డ్స్ | |అలహాబాద్ |{{Date table sorting|1905|||format=dmy}} |{{Date table sorting|1911|4|21|format=dmy}} |{{Date table sorting|1919|||format=dmy}} | | | rowspan="11" |<ref name=":0">{{Cite web|title=Former Judges of the High Court of Judicature at Allahabad and its Bench at Lucknow(1900-1990)|url=https://www.allahabadhighcourt.in/Judges/ex-judge1900-1990.htm|access-date=2025-12-19|website=www.allahabadhighcourt.in}}</ref> |- |ఎడ్వర్డ్ మేనార్డ్ డెస్ ఛాంప్స్ చామియర్ | |పాట్నా |{{Date table sorting|1910|||format=dmy}} |{{Date table sorting|1916|3|1|format=dmy}} |{{Date table sorting|1917|10|30|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1916|3|1|1917|10|30}} | |- |షా ముహమ్మద్ సులేమాన్ | |అలహాబాద్ |{{Date table sorting|1923|||format=dmy}} |{{Date table sorting|1932|3|16|format=dmy}} |{{Date table sorting|1937|9|30|format=dmy}} {{Efn|Then [[Federal Court of India]]}} |{{Age in years and days nts|1932|3|16|1937|9|30}} | |- |బిర్జోర్ దలాల్ | |జమ్మూ & కాశ్మీర్ |{{Date table sorting|1925|||format=dmy}} |{{Date table sorting|1931|2|16|format=dmy}} |{{Date table sorting|1936|11|23|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1931|2|16|1936|11|23}} | |- |జాన్ డగ్లస్ యంగ్ | |లాహోర్ |{{Date table sorting|1929|||format=dmy}} |{{Date table sorting|1934|||format=dmy}} |{{Date table sorting|1943|||format=dmy}} | | |- |ఇక్బాల్ అహ్మద్ | |అలహాబాద్ |{{Date table sorting|1933|||format=dmy}} |{{Date table sorting|1941|7|21|format=dmy}} |{{Date table sorting|1946|9|16|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1941|7|21|1946|9|16}} | |- |రాచ్పాల్ సింగ్ | |జమ్మూ & కాశ్మీర్ |{{Date table sorting|1934|||format=dmy}} |{{Date table sorting|1940|8|13|format=dmy}} |{{Date table sorting|1942|3|6|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1940|8|13|1942|3|6}} | |- |ఆర్థర్ ట్రెవర్ హ్యారీస్ | |పాట్నా, లాహోర్‌కు '', ఆపై'' కలకత్తాకు ''బదిలీ అయ్యారు .'' |{{Date table sorting|1934|||format=dmy}} |{{Date table sorting|1938|10|10|format=dmy}} |{{Date table sorting|1952|6|12|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1938|10|10|1952|6|12}} | |- |గంగా నాథ్ | |జమ్మూ & కాశ్మీర్ |{{Date table sorting|1937|||format=dmy}} |{{Date table sorting|1942|6|24|format=dmy}} |{{Date table sorting|1945|10|23|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1942|6|24|1945|10|23}} | |- |కమల్కాంత వర్మ | |అలహాబాద్, రాజస్థాన్‌కు ''బదిలీ చేయబడింది'' |{{Date table sorting|1937|||format=dmy}} |{{Date table sorting|1946|9|17|format=dmy}} |{{Date table sorting|1950|1|24|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1946|9|17|1950|1|24}} | |- |బిధు భూషణ్ మాలిక్ | |అలహాబాద్ |{{Date table sorting|1944|3|13|format=dmy}} |{{Date table sorting|1947|10|15|format=dmy}} |{{Date table sorting|1955|1|11|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1947|10|15|1955|1|11}} |{{Age in years and days nts|1944|3|13|1955|1|11}} |- |ఓర్బీ హోవెల్ మూథమ్ | |అలహాబాద్ |{{Date table sorting|1946|7|22|format=dmy}} |{{Date table sorting|1955|1|12|format=dmy}} |{{Date table sorting|1961|2|16|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1955|1|12|1961|2|16}} |{{Age in years and days nts|1946|7|22|1961|2|16}} | rowspan="7" |<ref name=":0" /> |- |కైలాస్ నాథ్ వాంచూ | |రాజస్థాన్ |{{Date table sorting|1947|2|17|format=dmy}} |{{Date table sorting|1951|1|2|format=dmy}} |{{Date table sorting|1958|8|10|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1951|1|2|1958|8|10}} |{{Age in years and days nts|1947|2|17|1958|8|10}} |- |మనులాల్ చునిలాల్ దేశాయ్ | |అలహాబాద్ |{{Date table sorting|1948|12|13|format=dmy}} |{{Date table sorting|1961|2|17|format=dmy}} |{{Date table sorting|1966|2|24|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1961|2|17|1966|2|24}} |{{Age in years and days nts|1948|12|13|1966|2|24}} |- |వశిష్ఠ భార్గవ | |అలహాబాద్ |{{Date table sorting|1949|8|1|format=dmy}} |{{Date table sorting|1966|2|25|format=dmy}} |{{Date table sorting|1966|8|7|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1966|2|25|1966|8|7}} |{{Age in years and days nts|1949|8|1|1966|8|7}} |- |మీర్జా నసిరుల్లా బేగ్ | |అలహాబాద్ |{{Date table sorting|1951|6|1|format=dmy}} |{{Date table sorting|1966|9|24|format=dmy}} |{{Date table sorting|1967|6|3|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1966|9|24|1967|6|3}} |{{Age in years and days nts|1951|6|1|1967|6|3}} |- |గోపాల్జీ మెహ్రోత్రా | |గౌహతి |{{Date table sorting|1954|5|6|format=dmy}} |{{Date table sorting|1961|6|30|format=dmy}} |{{Date table sorting|1967|2|6|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1961|6|30|1967|2|6}} |{{Age in years and days nts|1954|5|6|1967|2|6}} |- |విద్యాధర్ గోవింద్ ఓక్ | |అలహాబాద్ |{{Date table sorting|1955|3|31|format=dmy}} |{{Date table sorting|1967|6|4|format=dmy}} |{{Date table sorting|1971|5|18|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1967|6|4|1971|5|18}} |{{Age in years and days nts|1955|3|31|1971|5|18}} |- |బిషంబర్ దయాల్ | |మధ్యప్రదేశ్ |{{Date table sorting|1957|5|6|format=dmy}} |{{Date table sorting|1969|3|19|format=dmy}} |{{Date table sorting|1972|9|13|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1969|3|19|1972|9|13}} |{{Age in years and days nts|1957|5|6|1972|9|13}} |<ref name=":1">{{Cite web|title=Judge's Profile {{!}} High Court of Madhya Pradesh|url=https://mphc.gov.in/judges-profile|access-date=2025-12-19|website=mphc.gov.in}}</ref> |- |శశి కాంత వర్మ | |అలహాబాద్ |{{Date table sorting|1958|6|30|format=dmy}} |{{Date table sorting|1971|5|19|format=dmy}} |{{Date table sorting|1973|11|5|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1971|5|19|1973|11|5}} |{{Age in years and days nts|1958|6|30|1973|11|5}} | rowspan="7" |<ref name=":0" /> |- |ధాత్రి శరణ్ మాథుర్ | |అలహాబాద్ |{{Date table sorting|1959|1|15|format=dmy}} |{{Date table sorting|1973|11|6|format=dmy}} |{{Date table sorting|1974|11|13|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1973|11|6|1974|11|13}} |{{Age in years and days nts|1959|1|15|1974|11|13}} |- |కున్వర్ బహదూర్ అస్థానా | |అలహాబాద్ |{{Date table sorting|1961|8|22|format=dmy}} |{{Date table sorting|1974|11|13|format=dmy}} |{{Date table sorting|1977|5|9|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1974|11|13|1977|5|9}} |{{Age in years and days nts|1961|8|22|1977|5|9}} |- |రఘునందన్ స్వరూప్ పాఠక్ | |హిమాచల్ ప్రదేశ్ |{{Date table sorting|1962|10|1|format=dmy}} |{{Date table sorting|1972|3|18|format=dmy}} |{{Date table sorting|1978|2|19|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1972|3|18|1978|2|19}} |{{Age in years and days nts|1962|10|1|1978|2|19}} |- |మీర్జా హమీదుల్లా బేగ్ | |హిమాచల్ ప్రదేశ్ |{{Date table sorting|1963|6|11|format=dmy}} |{{Date table sorting|1971|1|25|format=dmy}} |{{Date table sorting|1971|12|9|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1971|1|25|1971|12|9}} |{{Age in years and days nts|1963|6|11|1971|12|9}} |- |సతీష్ చంద్ర | |అలహాబాద్, కలకత్తాకు ''బదిలీ చేయబడింది'' |{{Date table sorting|1963|10|7|format=dmy}} |{{Date table sorting|1978|3|22|format=dmy}} |{{Date table sorting|1986|9|1|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1978|3|22|1986|9|1}} |{{Age in years and days nts|1963|10|7|1986|9|1}} |- |మహేష్ నారాయణ్ శుక్లా | |అలహాబాద్ |{{Date table sorting|1969|3|14|format=dmy}} |{{Date table sorting|1985|4|12|format=dmy}} |{{Date table sorting|1985|10|5|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1985|4|12|1985|10|5}} |{{Age in years and days nts|1969|3|14|1985|10|5}} |- |హృదాయి నారాయణ్ సేథ్ | |అలహాబాద్, పంజాబ్ & హర్యానాకు ''బదిలీ చేయబడింది'' |{{Date table sorting|1969|7|7|format=dmy}} |{{Date table sorting|1986|5|16|format=dmy}} |{{Date table sorting|1987|10|14|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1986|5|16|1987|10|14}} |{{Age in years and days nts|1969|7|7|1987|10|14}} |<ref>{{Cite web|title=Appointment of H. N. Seth as Chief Justice|url=https://archive.pib.gov.in/archive/ArchiveSecondPhase/LAW/1986-JAN-DEC-L%20A%20W%20JUSTICE/PDF/LAW-1986-05-15_023.pdf}}</ref> |- |త్రిబేని సహాయ్ మిశ్రా | |గౌహతి | rowspan="2" |{{Date table sorting|1971|9|3|format=dmy}} |{{Date table sorting|1983|8|12|format=dmy}} |{{Date table sorting|1984|11|14|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1983|8|12|1984|11|14}} |{{Age in years and days nts|1971|9|3|1984|11|14}} |<ref>{{Cite web|title=Former Hon'ble Chief Justices of Gauhati High Court – The Gauhati High Court|url=https://ghconline.gov.in/index.php/former-honourable-chief-justices-of-gauhati-high-court/|access-date=2025-05-26|website=ghconline.gov.in}}</ref> |- |నారాయణ్ దత్ ఓఝా | |మధ్యప్రదేశ్ |{{Date table sorting|1987|1|8|format=dmy}} |{{Date table sorting|1988|1|18|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1987|1|8|1988|1|18}} |{{Age in years and days nts|1971|9|3|1988|1|19}} |<ref name=":0" /> |- |ద్వారకా నాథ్ ఝా | |అలహాబాద్ | rowspan="4" |{{Date table sorting|1973|8|6|format=dmy}} |{{Date table sorting|1987|7|14|format=dmy}} |{{Date table sorting|1987|7|15|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1987|7|14|1987|7|15}} |{{Age in years and days nts|1973|8|6|1987|7|15}} | rowspan="14" |<ref name=":0" /> |- |అమితావ్ బెనర్జీ | |అలహాబాద్ |{{Date table sorting|1988|4|26|format=dmy}} |{{Date table sorting|1988|11|6|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1988|4|26|1988|11|6}} |{{Age in years and days nts|1973|8|6|1988|11|6}} |- |బ్రహ్మ నాథ్ కట్జు | |అలహాబాద్ |{{Date table sorting|1988|11|7|format=dmy}} |{{Date table sorting|1989|5|22|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1988|11|7|1989|5|22}} |{{Age in years and days nts|1973|8|6|1989|5|22}} |- |కృష్ణ చంద్ర అగర్వాల్ | |రాజస్థాన్, కలకత్తాకు ''బదిలీ చేయబడింది'' |{{Date table sorting|1990|4|15|format=dmy}} |{{Date table sorting|1996|1|15|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1990|4|15|1996|1|15}} |{{Age in years and days nts|1973|8|6|1996|1|15}} |- |సుదర్శన్ దయాల్ అగర్వాల్ | |పంజాబ్ & హర్యానా |{{Date table sorting|1977|11|17|format=dmy}} |{{Date table sorting|1992|11|13|format=dmy}} |{{Date table sorting|1994|1|14|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1992|11|13|1994|1|14}} |{{Age in years and days nts|1977|11|17|1994|1|14}} |- |సతీష్ చంద్ర మాథుర్ | |జమ్మూ & కాశ్మీర్ |{{Date table sorting|1978|3|30|format=dmy}} |{{Date table sorting|1993|10|10|format=dmy}} |{{Date table sorting|1994|3|17|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1993|10|10|1994|3|17}} |{{Age in years and days nts|1978|3|30|1994|3|17}} |- |వినీ కృష్ణ ఖన్నా | |గౌహతి |{{Date table sorting|1979|7|2|format=dmy}} |{{Date table sorting|1994|4|24|format=dmy}} |{{Date table sorting|1997|2|14|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1994|4|24|1997|2|14}} |{{Age in years and days nts|1979|7|2|1997|2|14}} |- |సయ్యద్ సాగిర్ అహ్మద్ | |జమ్మూ & కాశ్మీర్, ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు ''బదిలీ చేయబడింది'' |{{Date table sorting|1981|11|2|format=dmy}} |{{Date table sorting|1994|3|18|format=dmy}} |{{Date table sorting|1995|3|5|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1994|3|18|1995|3|5}} |{{Age in years and days nts|1981|11|2|1995|3|5}} |- |విశ్వేశ్వర్ నాథ్ ఖరే | |కలకత్తా |{{Date table sorting|1983|6|25|format=dmy}} |{{Date table sorting|1996|2|2|format=dmy}} |{{Date table sorting|1997|3|20|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1996|2|2|1997|3|20}} |{{Age in years and days nts|1983|6|25|1997|3|20}} |- |అజయ్ ప్రకాష్ మిశ్రా | |ఢిల్లీ | rowspan="3" |{{Date table sorting|1984|5|24|format=dmy}} |{{Date table sorting|1997|6|26|format=dmy}} |{{Date table sorting|1997|12|3|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1997|6|26|1997|12|3}} |{{Age in years and days nts|1984|5|24|1997|12|3}} |- |ఓం ప్రకాష్ వర్మ | |కేరళ |{{Date table sorting|1997|12|20|format=dmy}} |{{Date table sorting|1999|3|19|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1997|12|20|1999|3|19}} |{{Age in years and days nts|1984|5|24|1999|3|19}} |- |బ్రిజేష్ కుమార్ | |గౌహతి |{{Date table sorting|1999|2|12|format=dmy}} |{{Date table sorting|2000|10|18|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1999|2|12|2000|10|18}} |{{Age in years and days nts|1984|5|24|2000|10|18}} |- |రవి స్వరూప్ ధావన్ | |పాట్నా |{{Date table sorting|1986|1|9|format=dmy}} |{{Date table sorting|2000|1|25|format=dmy}} |{{Date table sorting|2004|7|22|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2000|1|25|2004|7|22}} |{{Age in years and days nts|1986|1|9|2004|7|22}} |- |దయా శరణ్ సిన్హా | |గుజరాత్ |{{Date table sorting|1986|3|17|format=dmy}} |{{Date table sorting|2002|3|17|format=dmy}} |{{Date table sorting|2003|3|17|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2002|3|17|2003|3|17}} |{{Age in years and days nts|1986|3|17|2003|3|17}} |- |మార్కండేయ కట్జు | |మద్రాసు, ఢిల్లీకి ''బదిలీ చేయబడింది'' |{{Date table sorting|1991|11|30|format=dmy}} |{{Date table sorting|2004|11|28|format=dmy}} |{{Date table sorting|2006|4|9|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2004|11|28|2006|4|9}} |{{Age in years and days nts|1991|11|30|2006|4|9}} | rowspan="5" |<ref>{{Cite web|title=Former Judges of the High Court of Judicature at Allahabad and its Bench at Lucknow(1991-2000)|url=https://www.allahabadhighcourt.in/Judges/ex-judge1991-2000.htm|access-date=2025-12-20|website=www.allahabadhighcourt.in}}</ref> |- |జగదీష్ భల్లా | |హిమాచల్ ప్రదేశ్, రాజస్థాన్‌కు ''బదిలీ చేయబడింది'' | rowspan="2" |{{Date table sorting|1995|4|5|format=dmy}} |{{Date table sorting|2008|2|2|format=dmy}} |{{Date table sorting|2010|10|31|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2008|2|2|2010|10|31}} |{{Age in years and days nts|1995|4|5|2010|10|31}} |- |బల్బీర్ సింగ్ చౌహాన్ | |ఒరిస్సా |{{Date table sorting|2008|7|16|format=dmy}} |{{Date table sorting|2009|5|10|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2008|7|16|2009|5|10}} |{{Age in years and days nts|1995|4|5|2009|5|10}} |- |యతీంద్ర సింగ్ | |ఛత్తీస్‌గఢ్ | rowspan="2" |{{Date table sorting|1999|2|5|format=dmy}} |{{Date table sorting|2012|10|22|format=dmy}} |{{Date table sorting|2014|10|8|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2012|10|22|2014|10|8}} |{{Age in years and days nts|1999|2|5|2014|10|8}} |- |రాజేష్ కుమార్ అగర్వాల్ | |మద్రాసు |{{Date table sorting|2013|10|24|format=dmy}} |{{Date table sorting|2014|2|16|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2013|10|24|2014|2|16}} |{{Age in years and days nts|1999|2|5|2014|2|16}} |- |సునీల్ అంబ్వానీ | |రాజస్థాన్ | rowspan="2" |{{Date table sorting|2001|4|24|format=dmy}} |{{Date table sorting|2015|3|24|format=dmy}} |{{Date table sorting|2015|8|22|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2015|3|24|2015|8|22}} |{{Age in years and days nts|2001|4|24|2015|8|22}} | rowspan="13" |<ref>{{Cite web|title=Former Judges of the High Court of Judicature at Allahabad and its Bench at Lucknow(2001 onwards)|url=https://www.allahabadhighcourt.in/service/retiredJ2001.jsp|access-date=2025-12-20|website=www.allahabadhighcourt.in}}</ref> |- |అశోక్ భూషణ్ | |కేరళ |{{Date table sorting|2015|3|26|format=dmy}} |{{Date table sorting|2016|5|12|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2015|3|26|2016|5|12}} |{{Age in years and days nts|2001|4|24|2016|5|12}} |- |వినీత్ శరణ్ | |ఒరిస్సా |{{Date table sorting|2002|2|14|format=dmy}} |{{Date table sorting|2016|2|26|format=dmy}} |{{Date table sorting|2018|8|6|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2016|2|26|2018|8|6}} |{{Age in years and days nts|2002|2|14|2018|8|6}} |- |తరుణ్ అగర్వాలా | |మేఘాలయ | rowspan="2" |{{Date table sorting|2004|1|7|format=dmy}} |{{Date table sorting|2018|2|12|format=dmy}} |{{Date table sorting|2018|3|2|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2018|2|12|2018|3|2}} |{{Age in years and days nts|2004|1|7|2018|3|2}} |- |కృష్ణ మురారి | |పంజాబ్ & హర్యానా |{{Date table sorting|2018|6|2|format=dmy}} |{{Date table sorting|2019|9|22|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2018|6|2|2019|9|22}} |{{Age in years and days nts|2004|1|7|2019|9|22}} |- |అమరేశ్వర్ ప్రతాప్ సాహి | |పాట్నా, మద్రాసుకు ''బదిలీ చేయబడింది'' | rowspan="2" |{{Date table sorting|2004|9|24|format=dmy}} |{{Date table sorting|2018|11|17|format=dmy}} |{{Date table sorting|2020|12|31|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2018|11|17|2020|12|31}} |{{Age in years and days nts|2004|9|24|2020|12|31}} |- |విక్రమ్ నాథ్ | |గుజరాత్ |{{Date table sorting|2019|9|10|format=dmy}} |{{Date table sorting|2021|8|30|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2019|9|10|2021|8|30}} |{{Age in years and days nts|2004|9|24|2021|8|30}} |- |పంకజ్ మిథాల్ | |జమ్మూ & కాశ్మీర్, రాజస్థాన్‌కు ''బదిలీ చేయబడింది'' |{{Date table sorting|2006|7|7|format=dmy}} |{{Date table sorting|2021|1|4|format=dmy}} |{{Date table sorting|2023|2|5|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2021|1|4|2023|2|5}} |{{Age in years and days nts|2006|7|7|2023|2|5}} |- |రితు రాజ్ అవస్థి | |కర్ణాటక |{{Date table sorting|2009|4|13|format=dmy}} |{{Date table sorting|2021|10|11|format=dmy}} |{{Date table sorting|2022|7|2|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2021|10|11|2022|7|2}} |{{Age in years and days nts|2009|4|13|2022|7|2}} |- |రమేష్ సిన్హా | |ఛత్తీస్‌గఢ్ | rowspan="3" |{{Date table sorting|2011|11|21|format=dmy}} |{{Date table sorting|2023|3|29|format=dmy}} | rowspan="4" |ప్రస్తుతం |{{Age in years and days nts|2023|3|29|||}} |{{Age in years and days nts|2011|11|21|||}} |- |సునీతా అగర్వాల్ | |గుజరాత్ |{{Date table sorting|2023|7|23|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2023|7|23|||}} |{{Age in years and days nts|2011|11|21|||}} |- |దేవేంద్ర కుమార్ ఉపాధ్యాయ | |బొంబాయి, ఢిల్లీకి ''బదిలీ చేయబడింది'' |{{Date table sorting|2023|7|29|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2023|7|29|||}} |{{Age in years and days nts|2011|11|21|||}} |- |మనోజ్ కుమార్ గుప్తా | |ఉత్తరాఖండ్ |{{Date table sorting|2013|4|12|format=dmy}} |{{Date table sorting|2026|1|10|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2026|1|10|||}} |{{Age in years and days nts|2013|4|12|||}} |} === తాత్కాలిక ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా నియమితులైన న్యాయమూర్తులు === {| class="wikitable sortable defaultcenter static-row-numbers static-row-header" style="font-size: 90%" |- !పేరు !హైకోర్టులో ఏసీజేగా నియమితులయ్యారు !న్యాయమూర్తిగా నియామక తేదీ !తాత్కాలిక ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా పదవీకాలం !పదవీ విరమణ తేదీ !ACJగా పదవీకాలం !న్యాయమూర్తిగా పదవీకాలం !వ్యాఖ్యలు !'''మూ''' |- |ఇక్బాల్ అహ్మద్ |అలహాబాద్ |{{dts|1933|||format=dmy}} |{{dts|1941|2|20|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|1941|7|20|format=dmy}} |{{dts|1946|9|16|format=dmy}} |{{ayd|1941|2|20|1941|7|20|duration=on}} | | rowspan="4" |శాశ్వతమైంది |<ref name=":41">{{Cite web |title=Pension case of Iqbal Ahmed and B. Malik |url=https://www.indianculture.gov.in/archives/pension-case-shri-iqbal-ahmed-and-shri-bidhu-bhusan-malik-retired-chief-justices-allahabad}}</ref><ref name=":50">{{Cite journal |date=1941 |title=Installation of Sir Iqbal Ahmad as Chief Justice |url=https://heinonline.org/HOL/Page?handle=hein.journals/allbdlj39&id=1087&div=&collection= |journal=Allahabad Law Journal |volume=39 |pages=69}}</ref> |- |మీర్జా నసిరుల్లా బేగ్ |అలహాబాద్ |{{Dts|1951|6|1|format=dmy}} |{{dts|1966|8|8|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|1966|9|23|format=dmy}} |{{dts|1967|6|3|format=dmy}} |{{ayd|1966|8|8|1966|9|23|duration=on}} |{{ayd|1951|6|1|1967|6|3|duration=on}} |<ref name=":51">https://www.indianculture.gov.in/archives/short-notice-question-no-7-sshri-nrm-swamy-and-shri-nand-kishore-bhatt-regarding{{Dead link|date=December 2025|fix-attempted=yes}}</ref> |- |మహేష్ నారాయణ్ శుక్లా |అలహాబాద్ |{{Dts|1969|3|14|format=dmy}} |{{dts|1983|11|29|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|1985|4|11|format=dmy}} |{{dts|1985|10|5|format=dmy}} |{{ayd|1983|11|29|1985|4|11|duration=on}} |{{ayd|1969|3|14|1985|10|5|duration=on}} |<ref name=":02">{{Cite web |title=A visionary chief justice |url=https://www.allahabadhighcourt.in/sesquicentennial/volI/150_Content%2008-I.pdf |website=www.allahabadhighcourt.in}}</ref> |- |హృదాయి నారాయణ్ సేథ్ |అలహాబాద్ |{{Dts|1969|7|7|format=dmy}} |{{dts|1985|10|6|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|1986|5|15|format=dmy}} |{{dts|1987|10|14|format=dmy}} |{{ayd|1985|10|6|1986|5|15|duration=on}} |{{ayd|1969|7|7|1987|10|14|duration=on}} |<ref name=":0" /> |- |ఎన్.డి. ఓఝా |అలహాబాద్ |{{Dts|1971|9|3|format=dmy}} |{{dts|1986|8|18|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|1986|9|30|format=dmy}} |{{dts|1988|1|18|format=dmy}} |{{ayd|1986|8|18|1986|9|30|duration=on}} |{{ayd|1971|9|3|1988|1|19|duration=on}} | -- |<ref>{{Cite web |title=Justice D.N. Ojha {{!}} Supreme Court of India {{!}} India |url=https://www.sci.gov.in/judge/justice-d-n-ojha/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240128074932/https://www.sci.gov.in/judge/justice-d-n-ojha/ |archive-date=2024-01-28 |access-date=2025-09-29 |website=www.sci.gov.in |language=en-US}}</ref> |- |ద్వారకా నాథ్ ఝా |అలహాబాద్ | rowspan="3" |{{Dts|1973|8|6|format=dmy}} |{{dts|1987|5|1|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|1987|7|13|format=dmy}} |{{dts|1987|7|15|format=dmy}} |{{ayd|1987|5|1|1987|7|13|duration=on}} |{{ayd|1973|8|6|1987|7|15|duration=on}} | rowspan="2" |శాశ్వతమైంది |<ref>{{Cite web |title=FULL COURT CONDOLENCE MEETING IN CHIEF JUSTICE'S COURT ON 3 |url=https://www.allahabadhighcourt.in/event/Justice_D.N._Jha,_Ex.C.J.-3.5.2006.htm |access-date=2025-09-15 |website=www.allahabadhighcourt.in}}</ref> |- |అమితావ్ బెనర్జీ |అలహాబాద్ |{{dts|1987|7|16|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|1988|4|25|format=dmy}} |{{dts|1988|11|6|format=dmy}} |{{ayd|1987|7|16|1988|4|25|duration=on}} |{{ayd|1973|8|6|1988|11|6|duration=on}} |'''<ref name=":52">{{Cite web |title=Hon'ble Mr. Amitav Banerji |url=https://www.allahabadhighcourt.in/Judges/ex-judges/ABanerji.htm |access-date=2025-09-29 |website=www.allahabadhighcourt.in}}</ref>''' |- |కేసీ అగర్వాల్ |అలహాబాద్ |{{dts|1989|5|23|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|1990|4|15|format=dmy}} |{{dts|1996|1|15|format=dmy}} |{{ayd|1989|5|23|1990|4|15|duration=on}} |{{ayd|1973|8|6|1996|1|15|duration=on}} |రాజస్థాన్ ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా పదోన్నతి పొందారు |<ref>{{Cite web |title=Memories, Memories and Memories |url=https://www.allahabadhighcourt.in/event/memoriesmemoriesandmemories.html#:~:text=It%20must%20have%20been%20a,Justice%20of%20the%20same%20Court. |access-date=2026-02-17 |website=www.allahabadhighcourt.in}}</ref><ref>{{Cite web |title=Read more on Indra Dutt Tripathi Vs. Uttar Pradesh State Road Transport Corporation and Others on 05 September, 1989 - Legitquest. Find Court Judgments and Legal Cases in India |url=https://www.legitquest.com/case/indra-dutt-tripathi-v-uttar-pradesh-state-road-transport-corporation-and-others/155379 |access-date=2026-02-17 |website= |language=en}}</ref> |- | rowspan="3" |విజయ కుమార్ మెహ్రోత్రా | rowspan="3" |హిమాచల్ ప్రదేశ్ |{{Dts|1978|3|30|format=dmy}} |{{dts|1988|11|14|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|1989|3|28|format=dmy}} | rowspan="3" |{{dts|1992|10|19|format=dmy}} |{{ayd|1988|11|14|1989|3|28|duration=on}} | rowspan="3" |{{ayd|1978|3|30|1992|10|19|duration=on}} | rowspan="3" | -- |<ref>{{Cite web |title=Prakash Chand v. State Of Himachal Pradesh And Others, Himachal Pradesh High Court, Judgment, Law, casemine.com |url=https://www.casemine.com/judgement/in/56092c12e4b01497111f8df9 |access-date=2026-03-04 |website=www.casemine.com |language=en}}</ref> |- | |{{dts|1989|10|6|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|1989|11|5|format=dmy}} |{{ayd|1989|10|6|1989|11|5|duration=on}} | |- | |{{dts|1991|1|15|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|1991|8|4|format=dmy}} |{{ayd|1991|1|15|1991|8|4|duration=on}} |<ref>{{Cite web |title=General Public of Saproon Valley and Others etc. Vs State of Himachal Pradesh and Others |url=https://www.courtkutchehry.com/judgements/235802/general-public-of-saproon-valley-and-others-etc-vs-state-of/ |access-date=2026-03-04 |website=www.courtkutchehry.com |language=en}}</ref> |- |సతీష్ చంద్ర మాథుర్ |అలహాబాద్ | |{{dts|1993|1|8|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|1993|10|12|format=dmy}} |{{dts|1994|3|17|format=dmy}} |{{ayd|1993|1|9|1993|10|12|duration=on}} |{{ayd|1978|3|30|1994|3|17|duration=on}} |జమ్మూ & కాశ్మీర్ ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా పదోన్నతి పొందారు | rowspan="2" |<ref name=":6">{{Cite web |title=Former Judges of the High Court of Judicature at Allahabad and its Bench at Lucknow(1900-1990) |url=https://www.allahabadhighcourt.in/Judges/ex-judge1900-1990.htm |access-date=2025-06-08 |website=www.allahabadhighcourt.in}}</ref> |- |వినీ కృష్ణ ఖన్నా |అలహాబాద్ |{{Dts|1979|7|2|format=dmy}} |{{dts|1993|10|13|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|1994|4|23|format=dmy}} |{{dts|1997|2|14|format=dmy}} |{{ayd|1993|10|13|1994|4|23|duration=on}} |{{ayd|1979|7|2|1997|2|14|duration=on}} |గౌహతి ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా పదోన్నతి పొందారు |- |వి.ఎన్. ఖరే |అలహాబాద్ |{{Dts|1983|6|25|format=dmy}} |{{dts|1996|1|15|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|1996|2|1|format=dmy}} |{{dts|1997|3|20|format=dmy}} |{{ayd|1996|1|15|1996|2|1|duration=on}} |{{ayd|1983|6|25|1997|3|20|duration=on}} |కలకత్తా ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా పదోన్నతి పొందారు |<ref>{{Cite web |title=PIB press release |url=https://archive.pib.gov.in/release02/lyr2002/rdec2002/19122002/r191220021.html#:~:text=Appointed%20as%20Chief%20Standing%20Counsel,retire%20on%20May%202%2C%202004.}}</ref> |- |బ్రిజేష్ కుమార్ |అలహాబాద్ |{{Dts|1984|5|24|format=dmy}} |{{dts|1998|12|9|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|1999|2|11|format=dmy}} |{{dts|2000|10|18|format=dmy}} |{{ayd|1998|12|9|1999|2|11|duration=on}} |{{ayd|1984|5|24|2000|10|18|duration=on}} |గౌహతి ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా పదోన్నతి పొందారు |<ref>{{Cite web |title=Profile : Brijesh Kumar |url=https://www.sci.gov.in/judge/justice-brijesh-kumar/}}</ref> |- |డిఎస్ సిన్హా |అలహాబాద్ |{{Dts|1986|3|17|format=dmy}} |{{dts|2000|4|18|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2000|5|7|format=dmy}} |{{dts|2003|3|17|format=dmy}} |{{ayd|2000|4|18|2000|5|7|duration=on}} |{{ayd|1986|3|17|2003|3|17|duration=on}} | -- |<ref>{{Cite web |title=Hon'ble Mr. Justice D.S. Sinha |url=https://www.allahabadhighcourt.in/Judges/ex-judges/dssinha.htm |access-date=2025-09-29 |website=www.allahabadhighcourt.in}}</ref> |- |మహేశ్వరి ప్రసాద్ సింగ్ |రాజస్థాన్ |{{Dts|1987|7|31|format=dmy}} |{{dts|1997|12|25|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|1998|4|9|format=dmy}} |{{dts|1998|4|9|format=dmy}} |{{ayd|1997|12|24|1998|4|9|duration=on}} |{{ayd|1987|7|31|1998|4|9|duration=on}} |ACJగా పదవీ విరమణ చేశారు |<ref>{{Cite web |title=Hon'ble Mr. Maheshwari Prasad Singh |url=https://www.allahabadhighcourt.in/Judges/ex-judges/MPSingh.htm |access-date=2026-04-01 |website=www.allahabadhighcourt.in}}</ref> |- |దేవేంద్ర పాల్ సింగ్ చౌహాన్ |మధ్యప్రదేశ్ |{{Dts|1989|1|3|format=dmy}} |{{dts|1999|12|22|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2000|2|23|format=dmy}} |{{dts|2000|3|25|format=dmy}} |{{ayd|1999|12|22|2000|2|23|duration=on}} |{{ayd|1989|1|3|2000|3|25|duration=on}} | -- |<ref>{{Cite web |title=Former Chief Justices {{!}} High Court of Madhya Pradesh |url=https://mphc.gov.in/former-chief-justices |access-date=2025-11-04 |website=mphc.gov.in}}</ref> |- |గోవింద్ ప్రసాద్ మాథుర్ |అలహాబాద్ |{{Dts|1990|7|6|format=dmy}} |{{dts|2002|11|25|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2002|12|19|format=dmy}} |{{dts|2002|12|19|format=dmy}} |{{ayd|2002|11|25|2002|12|19|duration=on}} |{{ayd|1990|7|6|2002|12|19|duration=on}} |సుప్రీం కోర్టుకు పదోన్నతి పొందారు |<ref>{{Cite web |title=Hon'ble Mr. Justice G.P. Mathur |url=https://www.allahabadhighcourt.in/Judges/ex-judges/gpmathur.htm |access-date=2025-09-29 |website=www.allahabadhighcourt.in}}</ref> |- |సత్య ప్రకాష్ శ్రీవాస్తవ |అలహాబాద్ |{{Dts|1991|11|27|format=dmy}} |{{dts|2002|12|20|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2003|1|30|format=dmy}} |{{dts|2004|6|12|format=dmy}} |{{ayd|2002|12|20|2003|1|30|duration=on}} |{{ayd|1991|11|27|2004|6|12|duration=on}} | -- |<ref>{{Cite web |title=Hon'ble Mr. Justice Satya Prakash Srivastava |url=https://www.allahabadhighcourt.in/service/judgeDetail.jsp?id=1 |access-date=2025-09-29 |website=www.allahabadhighcourt.in}}</ref> |- |మార్కండేయ కట్జు |అలహాబాద్ |{{Dts|1991|11|30|format=dmy}} |{{dts|2004|8|27|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2004|11|27|format=dmy}} |{{dts|2006|4|9|format=dmy}} |{{ayd|2004|8|27|2004|11|27|duration=on}} |{{ayd|1991|11|30|2006|4|9|duration=on}} |మద్రాసు ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా పదోన్నతి పొందారు |<ref>{{Cite web |title=Hon'ble Mr. Justice Markandey Katju |url=https://www.allahabadhighcourt.in/service/judgeDetail.jsp?id=2 |access-date=2025-09-29 |website=www.allahabadhighcourt.in}}</ref> |- |విష్ణు సహాయ్ |అలహాబాద్ |{{dts|1994|2|1|format=dmy}} |{{dts|2004|11|28|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2004|12|29|format=dmy}} |{{dts|2004|12|29|format=dmy}} |{{ayd|2004|11|28|2004|12|29|duration=on}} |{{ayd|1994|2|1|2004|12|29|duration=on}} |ACJగా పదవీ విరమణ చేశారు |<ref>{{Cite web |title=Hon'ble Mr. Justice Vishnu Sahai |url=https://www.allahabadhighcourt.in/service/judgeDetail.jsp?id=4 |access-date=2025-09-29 |website=www.allahabadhighcourt.in}}</ref> |- |జగదీష్ భల్లా |ఛత్తీస్‌గఢ్ |{{Dts|1995|4|5|format=dmy}} |{{dts|2007|5|19|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2008|2|1|format=dmy}} |{{dts|2010|10|31|format=dmy}} |{{ayd|2007|5|19|2008|2|1|duration=on}} |{{ayd|1995|4|5|2010|10|31|duration=on}} |హిమాచల్ ప్రదేశ్ ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా పదోన్నతి పొందారు |<ref>{{Cite web |date=2007-05-19 |title=Justice Bhalla's swearing-in kept low profile |url=https://www.hindustantimes.com/india/justice-bhalla-s-swearing-in-kept-low-profile/story-2E034u8M5K25R4sQZQhiEK.html |access-date=2025-10-04 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> |- | rowspan="3" |ఐఎం ఖుద్దూసి | rowspan="3" |ఒరిస్సా |{{Dts|1995|4|18|format=dmy}} |{{dts|2008|5|19|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2008|7|15|format=dmy}} | rowspan="3" |{{dts|2012|6|17|format=dmy}} |{{ayd|2008|5|19|2008|7|15|duration=on}} | rowspan="3" |{{ayd|1995|4|18|2012|6|17|duration=on}} | rowspan="2" | -- |<ref>{{Cite news |title=CBI officials booked for trying to enter HC judge's residence |url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/cbi-officials-booked-for-trying-to-enter-hc-judge-s-residence-117092001378_1.html}}</ref> |- | |{{dts|2009|5|11|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2009|11|13|format=dmy}} |{{ayd|2009|5|11|2009|11|13|duration=on}} |<ref>{{Cite web |last=archive |first=From our online |date=2012-05-15 |title=Bilal sworn in as CJ |url=https://www.newindianexpress.com/states/odisha/2009/Nov/15/bilal-sworn-in-as-cj-104039.html |access-date=2025-10-13 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> |- | |{{dts|2009|11|18|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2010|3|24|format=dmy}} |{{ayd|2009|11|18|2010|3|24|duration=on}} |ఛత్తీస్‌గఢ్‌కు బదిలీ అయ్యారు | |- |విజయ్ మనోహర్ సహాయ్ |గుజరాత్ |{{Dts|1999|2|5|format=dmy}} |{{dts|2014|9|29|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2015|8|12|format=dmy}} |{{dts|2015|8|12|format=dmy}} |{{ayd|2014|9|29|2015|8|12|duration=on}} |{{ayd|1999|2|5|2015|8|12|duration=on}} |ACJగా పదవీ విరమణ చేశారు |<ref>{{Cite web |title=High Court of Gujarat |url=https://gujarathighcourt.nic.in/cjjfull?jid=10 |access-date=2026-04-01 |website=gujarathighcourt.nic.in}}</ref> |- | rowspan="2" |సుశీల్ హర్కౌలి |జార్ఖండ్ | |{{dts|2010|6|11|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2010|8|21|format=dmy}} | rowspan="2" |{{dts|2013|8|1|format=dmy}} |{{ayd|2010|6|11|2010|8|21|duration=on}} | rowspan="2" |{{ayd|1999|2|5|2013|8|1|duration=on}} | -- | rowspan="2" |<ref>{{Cite web |title=Hon'ble Mr. Justice Sushil Harkauli (Sr. Judge, Alld.) |url=https://www.allahabadhighcourt.in/service/judgeDetail.jsp?id=18 |access-date=2026-04-01 |website=www.allahabadhighcourt.in}}</ref> |- |మధ్యప్రదేశ్ | |{{dts|2011|8|5|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2012|10|16|format=dmy}} |{{ayd|2011|8|5|2012|10|16|duration=on}} |అలహాబాద్‌కు బదిలీ అయ్యారు |- | rowspan="3" |ప్రకాష్ చంద్ర వర్మ | rowspan="3" |ఉత్తరాఖండ్ | |{{dts|2003|4|1|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2003|8|4|format=dmy}} | rowspan="3" |{{dts|2013|1|11|format=dmy}} |{{ayd|2003|4|1|2003|8|4|duration=on}} | rowspan="3" |{{ayd|1999|2|5|2013|1|11|duration=on}} | rowspan="3" | -- |<ref name=":12">{{Cite web |title=Hon'ble Mr. Justice Prakash Chandra Verma |url=https://www.allahabadhighcourt.in/service/judgeDetail.jsp?id=135 |access-date=2025-09-29 |website=www.allahabadhighcourt.in}}</ref> |- | |{{dts|2003|12|18|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2004|7|24|format=dmy}} |{{ayd|2003|12|18|2004|7|24|duration=on}} | |- | |{{dts|2006|1|7|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2006|1|13|format=dmy}} |{{ayd|2006|1|7|2006|1|13|duration=on}} | |- |ఆర్కే అగర్వాల్ |మద్రాసు | |{{dts|2013|2|7|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2013|10|23|format=dmy}} |{{dts|2014|2|16|format=dmy}} |{{ayd|2013|2|7|2013|10|23|duration=on}} |{{ayd|1999|2|5|2014|2|16|duration=on}} |శాశ్వతమైంది | |- |షియో కుమార్ సింగ్ |అలహాబాద్ |{{Dts|2001|4|24|format=dmy}} |{{dts|2013|10|21|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2013|10|30|format=dmy}} |{{dts|2014|9|30|format=dmy}} |{{ayd|2013|10|21|2013|10|30|duration=on}} |{{ayd|2001|4|24|2014|9|30|duration=on}} | -- |<ref>{{Cite web |title=Hon'ble Mr. Justice Sheo Kumar Singh (Sr. Judge, Alld.) |url=https://www.allahabadhighcourt.in/service/judgeDetail.jsp?id=34 |access-date=2025-09-29 |website=www.allahabadhighcourt.in}}</ref> |- |సునీల్ అంబ్వానీ |రాజస్థాన్ | |{{dts|2014|8|6|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2015|3|23|format=dmy}} |{{dts|2015|8|22|format=dmy}} |{{ayd|2014|8|6|2015|3|23|duration=on}} |{{ayd|2001|4|24|2015|8|22|duration=on}} | rowspan="2" |శాశ్వతమైంది | |- |అశోక్ భూషణ్ |కేరళ | |{{dts|2014|8|2|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2015|3|25|format=dmy}} |{{dts|2016|5|12|format=dmy}} |{{ayd|2014|8|2|2015|3|25|duration=on}} |{{ayd|2001|4|24|2016|5|12|duration=on}} | |- | rowspan="2" |రామ్ భవన్ మిశ్రా | rowspan="2" |హిమాచల్ ప్రదేశ్ | |{{dts|2009|8|10|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2010|2|8|format=dmy}} | rowspan="2" |{{dts|2013|8|1|format=dmy}} |{{ayd|2009|8|10|2010|2|8|duration=on}} | rowspan="2" |{{ayd|2001|4|24|2013|8|1|duration=on}} | rowspan="2" | -- |<ref>{{Cite web |title=High Court of Himachal Pradesh |url=https://highcourt.hp.gov.in/ |access-date=2026-04-10 |website=highcourt.hp.gov.in |archive-date=2025-06-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250615130155/https://highcourt.hp.gov.in/ |url-status=dead }}</ref> |- | |{{dts|2013|3|8|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2013|4|3|format=dmy}} |{{ayd|2013|3|8|2013|4|3|duration=on}} | |- |రాకేష్ తివారీ |కలకత్తా |{{Dts|2002|2|14|format=dmy}} |{{dts|2017|9|20|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2017|10|24|format=dmy}} |{{dts|2017|10|24|format=dmy}} |{{ayd|2017|9|20|2017|10|24|duration=on}} |{{ayd|2002|2|14|2017|10|24|duration=on}} |ACJగా పదవీ విరమణ చేశారు |'''<ref name=":23">{{Cite web |title=Former Chief Justices of Calcutta High Court |url=https://www.calcuttahighcourt.gov.in/Judges/Former-Chief-Justices}}</ref>''' |- |విమ్లేష్ కుమార్ శుక్లా |అలహాబాద్ |{{Dts|2002|12|21|format=dmy}} |{{dts|2016|5|13|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2016|7|29|format=dmy}} |{{dts|2017|6|2|format=dmy}} |{{ayd|2016|5|13|2016|7|29|duration=on}} |{{ayd|2002|12|21|2017|6|2|duration=on}} | rowspan="3" | -- |<ref>https://www.pressreader.com/india/hindustan-times-lucknow/20160514/281556585047666?srsltid=AfmBOopeRYACic52yyqHjcG_2JljFuNB6cn2uB1XhBfLcSqePRqcAff5{{Dead link|date=December 2025|fix-attempted=yes}}</ref> |- |తరుణ్ అగర్వాలా |ఉత్తరాఖండ్ |{{Dts|2004|1|7|format=dmy}} |{{dts|2009|9|25|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2009|11|28|format=dmy}} |{{dts|2018|3|2|format=dmy}} |{{ayd|2009|9|25|2009|11|28|duration=on}} |{{ayd|2004|1|7|2018|3|2|duration=on}} |<ref>{{Cite web |title=Hon'ble Mr. Justice Tarun Agarwala (Sr. Judge, Alld.) |url=https://www.allahabadhighcourt.in/service/judgeDetail.jsp?id=78 |access-date=2025-09-29 |website=www.allahabadhighcourt.in}}</ref> |- |ఎంకే గుప్తా |అలహాబాద్ |{{dts|2013|4|12|format=dmy}} |{{dts|2023|11|22|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2024|2|4|format=dmy}} |''ప్రస్తుతం'' |{{ayd|2023|11|22|2024|2|4|duration=on}} |{{ayd|2013|4|12||||duration=on}} | |} == సుప్రీం కోర్టుకు పదోన్నతి పొందిన న్యాయమూర్తులు == ఈ విభాగంలో అలహాబాద్‌ను మాతృ హైకోర్టుగా కలిగిన న్యాయమూర్తుల జాబితా మాత్రమే ఉంది. [[భారతదేశ అత్యున్నత న్యాయస్థానం|భారత సుప్రీంకోర్టు]]<nowiki/>కు పదోన్నతి పొందే సమయంలో అలహాబాద్ హైకోర్టులో పనిచేయని న్యాయమూర్తులు కూడా ఇందులో ఉన్నారు, కానీ పదోన్నతి పొందే సమయంలో అలహాబాద్ హైకోర్టులో పనిచేస్తూ, అలహాబాద్‌ను తమ మాతృ హైకోర్టుగా కలిగి లేని న్యాయమూర్తులు ఈ జాబితాలో చేర్చబడలేదు. {| class="wikitable sortable defaultcenter static-row-header" style="font-size: 90%" ! rowspan="2" |# ! rowspan="2" |న్యాయమూర్తి పేరు ! rowspan="2" |ఫోటో ! colspan="2" |నియామక తేదీ ! rowspan="2" |పదవీ విరమణ తేదీ ! colspan="3" |పదవీకాలం ! rowspan="2" |వెంటనే ముందున్న కార్యాలయం |- !పేరెంట్ హైకోర్టులో !సుప్రీం కోర్టులో !హైకోర్టు (ల) లో !సుప్రీం కోర్టులో !మొత్తం పదవీకాలం |- !1 |గులాం హసన్ | |{{Date table sorting|1948|7|25|format=dmy}} |{{Date table sorting|1952|9|8|format=dmy}} |{{Date table sorting|1954|11|5|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1948|7|25|1951|7|3}} |{{Age in years and days nts|1952|9|8|1954|11|5}} |5 సంవత్సరాలు, 38 రోజులు | -- |- style="background:#EEFFE1" !2 |కైలాస్ నాథ్ వాంచూ |[[దస్త్రం:Justice_K.N._Wanchoo.jpg|alt=|90x90px]] |{{Date table sorting|1947|2|17|format=dmy}} |{{Date table sorting|1958|8|11|format=dmy}} |{{Date table sorting|1968|February|24|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1947|2|17|1958|8|10}} |{{Age in years and days nts|1958|8|11|1968|2|24}} |{{Age in years and days nts|1947|2|17|1968|2|24}} |రాజస్థాన్ హైకోర్టు 2వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి |- !3 |రఘుబర్ దయాల్ | |{{Date table sorting|1946|7|22|format=dmy}} |{{Date table sorting|1960|7|27|format=dmy}} |{{Date table sorting|1965|10|25|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1946|7|22|1960|7|26}} |{{Age in years and days nts|1960|7|27|1965|10|25}} |{{Age in years and days nts|1946|7|22|1965|10|25}} |అలహాబాద్ హైకోర్టు న్యాయమూర్తి |- !4 |వశిష్ఠ భార్గవ | |{{Date table sorting|1949|8|1|format=dmy}} |{{Date table sorting|1966|8|8|format=dmy}} |{{Date table sorting|1971|2|4|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1949|8|1|1966|8|7}} |{{Age in years and days nts|1966|8|8|1971|2|4}} |{{Age in years and days nts|1949|8|1|1971|2|4}} |అలహాబాద్ హైకోర్టు 17వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి |- style="background:#EEFFE1" !5 |మీర్జా హమీదుల్లా బేగ్ |[[దస్త్రం:Justice_M._Hameedullah_Beg.jpg|alt=|90x90px]] |{{Date table sorting|1963|6|11|format=dmy}} |{{Date table sorting|1971|12|10|format=dmy}} |{{Date table sorting|1978|February|21|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1963|6|11|1971|12|9}} | rowspan="1" align="center" |{{Age in years and days nts|1971|12|10|1978|2|21}} |{{Age in years and days nts|1963|6|11|1978|2|21}} |హిమాచల్ ప్రదేశ్ హైకోర్టు మొదటి ప్రధాన న్యాయమూర్తి |- !6 |సురేంద్ర నారాయణ్ ద్వివేది | |{{Date table sorting|1959|5|12|format=dmy}} |{{Date table sorting|1972|8|14|format=dmy}} |{{Date table sorting|1974|12|8|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1959|5|12|1972|8|13}} | align="center" |{{Age in years and days nts|1972|8|14|1974|12|8}} |{{Age in years and days nts|1959|5|12|1974|12|8}} |అలహాబాద్ హైకోర్టు న్యాయమూర్తి |- style="background:#EEFFE1" !7 |రఘునందన్ స్వరూప్ పాఠక్ |[[దస్త్రం:Justice_R.S._Pathak.jpg|alt=|90x90px]] |{{Date table sorting|1962|10|1|format=dmy}} |{{Date table sorting|1978|2|20|format=dmy}} |{{Date table sorting|1989|6|18|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1962|10|1|1978|2|19}} |{{Age in years and days nts|1978|2|20|1989|6|18}} |{{Age in years and days nts|1962|10|1|1989|6|18}} |హిమాచల్ ప్రదేశ్ హైకోర్టు 2 వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి |- !8 |రామ్ బ్రిక్ష మిశ్రా | |{{Date table sorting|1968|1|3|format=dmy}} |{{Date table sorting|1981|1|30|format=dmy}} |{{Date table sorting|1986|6|15|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1968|1|3|1981|1|29}} |{{Age in years and days nts|1981|1|30|1986|6|15}} |{{Age in years and days nts|1968|1|3|1986|6|15}} |అలహాబాద్ హైకోర్టు న్యాయమూర్తి |- style="background:#EEFFE1" !9 |కమల్ నారాయణ్ సింగ్ |[[దస్త్రం:Justice_K.N._Singh.jpg|alt=|90x90px]] |{{Date table sorting|1970|8|25|format=dmy}} |{{Date table sorting|1986|3|10|format=dmy}} |{{Date table sorting|1991|12|12|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1970|8|25|1986|3|9}} |{{Age in years and days nts|1986|3|10|1991|12|12}} |{{Age in years and days nts|1970|8|25|1991|12|12}} |అలహాబాద్ హైకోర్టు న్యాయమూర్తి |- !10 |నారాయణ్ దత్తా ఓఝా | |{{Date table sorting|1971|9|3|format=dmy}} |{{Date table sorting|1988|1|18|format=dmy}} |{{Date table sorting|1991|1|18|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1971|9|3|1988|1|19}} |{{Age in years and days nts|1988|1|18|1991|1|18}} |{{Age in years and days nts|1971|9|3|1991|1|18}} |మధ్యప్రదేశ్ హైకోర్టు 11వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి |- !11 |రామ్ మనోహర్ సహాయ్ | |{{Date table sorting|1976|1|27|format=dmy}} |{{Date table sorting|1990|1|11|format=dmy}} |{{Date table sorting|1995|6|24|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1976|1|27|1990|1|10}} |{{Age in years and days nts|1990|1|11|1995|6|24}} |{{Age in years and days nts|1976|1|27|1995|6|24}} |అలహాబాద్ హైకోర్టు న్యాయమూర్తి |- !12 |సయ్యద్ సఘీర్ అహ్మద్ | |{{Date table sorting|1981|11|2|format=dmy}} |{{Date table sorting|1995|3|6|format=dmy}} |{{Date table sorting|2000|6|30|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1981|11|2|1995|3|5}} |{{Age in years and days nts|1995|3|6|2000|6|30}} |{{Age in years and days nts|1981|11|2|2000|6|30}} |అవిభక్త ఆంధ్రప్రదేశ్ హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి |- style="background:#EEFFE1" !13 |విశ్వేశ్వర్ నాథ్ ఖరే |[[దస్త్రం:Justice_V.N._Khare.jpg|alt=|90x90px]] |{{Date table sorting|1983|6|25|format=dmy}} |{{Date table sorting|1997|3|21|format=dmy}} |{{Date table sorting|2004|May|1|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1983|6|25|1997|3|20}} |{{Age in years and days nts|1997|3|21|2004|5|1}} |{{Age in years and days nts|1983|6|25|2004|8|1}} |కలకత్తా హైకోర్టు 29వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి |- !14 |అజయ్ ప్రకాష్ మిశ్రా | | rowspan="2" |{{Date table sorting|1984|5|24|format=dmy}} |{{Date table sorting|1997|12|4|format=dmy}} |{{Date table sorting|2001|8|31|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1984|5|24|1997|12|3}} |{{Age in years and days nts|1997|12|4|2001|8|31}} |{{Age in years and days nts|1984|5|24|2001|8|31}} |ఢిల్లీ హైకోర్టు 18వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి |- !15 |బ్రిజేష్ కుమార్ | |{{Date table sorting|2000|10|19|format=dmy}} |{{Date table sorting|2004|6|9|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1984|5|24|2000|10|18}} |{{Age in years and days nts|2000|10|19|2004|6|9}} |{{Age in years and days nts|1984|5|24|2004|6|9}} |గౌహతి హైకోర్టు 25 వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి |- !16 |గోవింద్ ప్రసాద్ మాథుర్ | |{{Date table sorting|1990|7|6|format=dmy}} |{{Date table sorting|2002|12|20|format=dmy}} |{{Date table sorting|2008|1|19|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1990|7|6|2002|12|19}} |{{Age in years and days nts|2002|12|20|2008|1|19}} |{{Age in years and days nts|1990|7|6|2008|1|19}} |అలహాబాద్ హైకోర్టు తాత్కాలిక ప్రధాన న్యాయమూర్తి |- !17 |మార్కండేయ కట్జు | |{{Date table sorting|1991|11|30|format=dmy}} |{{Date table sorting|2006|4|10|format=dmy}} |{{Date table sorting|2011|09|19|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1991|11|30|2006|4|9}} |{{Age in years and days nts|2006|4|10|2011|9|19}} |{{Age in years and days nts|1991|11|30|2011|9|19}} |ఢిల్లీ హైకోర్టు 23వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి |- !18 |బల్బీర్ సింగ్ చౌహాన్ |[[దస్త్రం:Justice_BS_Chauhan.jpg|90x90px]] |{{Date table sorting|1995|4|5|format=dmy}} |{{Date table sorting|2009|5|11|format=dmy}} |{{Date table sorting|2014|7|1|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1995|4|5|2009|5|10}} |{{Age in years and days nts|2009|5|11|2014|7|1}} |{{Age in years and days nts|1995|4|5|2014|7|1}} |ఒరిస్సా హైకోర్టు 22వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి |- !19 |రాజేష్ కుమార్ అగర్వాల్ | |{{Date table sorting|1999|2|5|format=dmy}} |{{Date table sorting|2014|2|17|format=dmy}} |{{Date table sorting|2018|5|4|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1999|2|5|2014|2|16}} |{{Age in years and days nts|2014|2|17|2018|5|4}} |{{Age in years and days nts|1999|2|5|2018|5|4}} |మద్రాస్ హైకోర్టు 37 వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి |- !20 |అశోక్ భూషణ్ |[[దస్త్రం:Justice_Ashok_Bhushan-2.jpg|alt=|90x90px]] |{{Date table sorting|2001|4|24|format=dmy}} |{{Date table sorting|2016|5|13|format=dmy}} |{{Date table sorting|2021|7|4|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2001|4|24|2016|5|12}} |{{Age in years and days nts|2016|5|13|2021|7|4}} |{{Age in years and days nts|2001|4|24|2021|7|4}} |కేరళ హైకోర్టు 31వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి |- !21 |వినీత్ శరణ్ |[[దస్త్రం:Justice_Vineet_Saran.jpg|alt=|90x90px]] |{{Date table sorting|2002|2|14|format=dmy}} |{{Date table sorting|2018|8|7|format=dmy}} |{{Date table sorting|2022|5|10|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2002|2|14|2018|8|6}} |{{Age in years and days nts|2018|8|7|2022|5|10}} |{{Age in years and days nts|2002|2|14|2022|5|10}} |ఒరిస్సా హైకోర్టు 29వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి |- !22 |కృష్ణ మురారి |[[దస్త్రం:Justice_Krishna_Murari.jpg|alt=|90x90px]] |{{Date table sorting|2004|1|7|format=dmy}} |{{Date table sorting|2019|9|23|format=dmy}} |{{Date table sorting|2023|7|8|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2004|1|7|2019|9|22}} |{{Age in years and days nts|2019|9|23|2023|7|8}} |{{Age in years and days nts|2004|1|7|2023|7|8}} |పంజాబ్ & హర్యానా హైకోర్టు 34 వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి |- !23 |విక్రమ్ నాథ్ |[[దస్త్రం:Hon'ble_Justice_Vikram_Nath.jpg|alt=|90x90px]] |{{Date table sorting|2004|9|24|format=dmy}} |{{Date table sorting|2021|8|31|format=dmy}} | rowspan="3" |''ప్రస్తుతం'' |{{Age in years and days nts|2004|9|24|2021|8|30}} |{{Age in years and days nts|2021|8|31|||}} |{{Age in years and days nts|2004|9|24|||}} |గుజరాత్ హైకోర్టు 25వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి |- !24 |పంకజ్ మిథాల్ |[[దస్త్రం:Justice_Pankaj_Mithal.jpg|alt=|90x90px]] |{{Date table sorting|2006|7|7|format=dmy}} |{{Date table sorting|2023|2|6|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2006|7|7|2023|2|5}} |{{Age in years and days nts|2023|2|6|||}} |{{Age in years and days nts|2006|7|7|||}} |రాజస్థాన్ హైకోర్టు 40వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి |- !25 |మనోజ్ మిశ్రా |[[దస్త్రం:Justice_Manoj_Misra.jpg|alt=|90x90px]] |{{Date table sorting|2011|11|21|format=dmy}} |{{Date table sorting|2023|2|6|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2011|11|21|2023|2|5}} |{{Age in years and days nts|2023|2|6|||}} |{{Age in years and days nts|2011|11|21|||}} |అలహాబాద్ హైకోర్టు న్యాయమూర్తి |} == మూలాలు == {{Reflist}} * {{cite book|title=Town Planning Regeneration of Cities|author=Joshi|publisher=New India Publishing|date=1 January 2008|isbn=978-8189422820|first=Ashutosh|url=https://books.google.com/books?id=UFaGME0XDBkC&q=Allahabad+High+Court&pg=PA151}} == వివరణలు == <references group="lower-alpha"/> {{భారతదేశ ఉన్నత న్యాయస్థానాలు}} [[వర్గం:భారతీయ న్యాయవ్యవస్థ]] [[వర్గం:న్యాయ శాస్త్రము]] [[వర్గం:ఉత్తర ప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] 7l9ggnf9w77qz8no64cl6zsjyf73fln 0 489265 4942815 4901445 2026-08-24T03:11:14Z InternetArchiveBot 88395 5 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 3 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4942815 wikitext text/x-wiki {{Infobox high court | image = Mumbai 03-2016 41 Bombay High Court.jpg | imagesize = 250px | caption = | established = {{start date and age|df=yes|1862|08|14}} | jurisdiction = {{ubli|[[మహారాష్ట్ర]] | [[గోవా]] | [[దాద్రా నగర్ హవేలీ డామన్ డయ్యు]]}} | location = {{ubli|ప్రధాన కేంద్రం: [[బొంబాయి]] (ముంబై), [[మహారాష్ట్ర]]| సర్క్యూట్ బెంచీలు: [[నాగ్‌పూర్]], [[ఔరంగాబాద్ (మహారాష్ట్ర)|ఔరంగాబాద్]], [[పోర్వోరిమ్]], [[కొల్హాపూర్]]}} | coordinates = {{coord|18|55|52.26|N|72|49|49.66|E|type:landmark_region:IN|display=title,inline}} | type = భారత రాష్ట్రపతి, భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి, భారత రాష్ట్రాల గవర్నర్ల సలహా సమ్మతితో ధృవీకరణ. | authority = [[భారత రాజ్యాంగం]] | terms = 62 ఏళ్ల వయస్సులో తప్పనిసరి పదవీ విరమణ | positions = 94 <br /> (71 శాశ్వత, 23 అదనపు) | website = {{Official website|https://bombayhighcourt.gov.in/bhc/}} | chiefjudgetitle = [[ప్రధాన న్యాయమూర్తి]] | chiefjudgename = [[శ్రీ చంద్రశేఖర్]] | termstart = September 2025 సెప్టెంబరు 5 | termend = }}'''బొంబాయి ఉన్నత న్యాయస్థానం''' భారతదేశంలోని [[మహారాష్ట్ర]], [[గోవా]] రాష్ట్రాలు, అలాగే [[దాద్రా, నగర్ హవేలీ, డామన్, డయ్యూ|దాద్రా నగర్ హవేలీ డామన్ డయ్యూ]] కేంద్రపాలిత ప్రాంతానికి చెందిన ఉన్నత న్యాయస్థానం. ఇది ప్రధానంగా [[ముంబై]]లో ఉంది. ఇది భారతదేశంలోని పురాతన ఉన్నత న్యాయస్థానాలలో ఒకటి.<ref name="History of Bombay HC">{{cite web|url=http://bombayhighcourt.nic.in/history.php|title=History of Bombay HC|publisher=Bombay High Court|access-date=18 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20151020125511/http://bombayhighcourt.nic.in/history.php|archive-date=20 October 2015|url-status=dead}}</ref> ఈ న్యాయస్థానానికి [[నాగ్‌పూర్]], [[ఔరంగాబాద్ (మహారాష్ట్ర)|ఔరంగాబాద్]], [[కొల్హాపూర్]] ప్రాంతాలలో సర్క్యూట్ బెంచీలు ఉన్నాయి. [[గోవా]]లోని [[పోర్వోరిమ్|పోర్వోరింలో]] కూడా ఒక బెంచ్ ఉంది.<ref name="History of Bombay HC" /> ఈ న్యాయస్థానం నుండి అనేక మంది న్యాయమూర్తులు, [[భారతదేశ అత్యున్నత న్యాయస్థానం|భారత సుప్రీంకోర్టు]] లో నియమించబడ్డారు. కొందరు [[భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి]]గా కూడా పనిచేశారు.<ref name="UPA is committed to improving justice delivery system, says Manmohan at Bombay HC">{{cite news|title=UPA is committed to improving justice delivery system, says Manmohan at Mumbai HC|url=http://www.thehindu.com/news/national/article3790506.ece|access-date=18 August 2012|newspaper=The Hindu|date=18 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120825233900/http://www.thehindu.com/news/national/article3790506.ece|archive-date=25 August 2012|url-status=live}}</ref> ఈ న్యాయస్థానానికి ప్రాథమిక అధికార పరిధి, అప్పీల్ అధికార పరిధి రెండూ ఉన్నాయి. ఈ కోర్టు ఇచ్చే తీర్పులపై అప్పీల్ చేయగలిగేది కేవలం [[భారత సుప్రీంకోర్టు]]లో మాత్రమే. ఈ న్యాయస్థానంలో 71 స్థిర న్యాయమూర్తుల స్థానాలు, 23 అదనపు న్యాయమూర్తుల స్థానాలు మొత్తం అందరితో కలిపి 94 న్యాయమూర్తుల స్థానాలు ఉన్నాయి. .<ref name="judge list">{{Cite web |url=https://doj.gov.in/list-of-high-court-judges/ |title=List of High Court Judges: Bombay High Court |publisher=Ministry of Law & Justice |access-date=7 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250207142730/https://doj.gov.in/list-of-high-court-judges/ |archive-date=7 February 2025 |url-status=live |quote=Approved Judge Strength: 94 [Pmt.: 71 Addl.: 23]}}</ref> 2025 నాటికి, ఈ కోర్టులో న్యాయమూర్తుల కొరత ఉంది. ప్రస్తుతం 52 స్థిర, 16 మంది అదనపు న్యాయమూర్తులు మాత్రమే ఉన్నారు.<ref name="judge list" /> == చరిత్ర, భవనం == 1861 భారత హైకోర్టుల చట్టం ద్వారా మంజూరు చేయబడిన అధికారాల క్రింద, 1862 జూన్ 26 తేదీన [[విక్టోరియా రాణి|క్వీన్ విక్టోరియా]] జారీ చేసిన లెటర్స్ పేటెంట్ ద్వారా 1862 ఆగస్టు 14న బొంబాయి హైకోర్టు ప్రారంభించబడింది.<ref>{{cite web|title=History: The Bombay High Court|url=https://bombayhighcourt.nic.in/history.php|access-date=7 February 2025|publisher=High Court of Bombay}}</ref> భారతదేశంలోని ప్రెసిడెన్సీ పట్టణాలలో స్థాపించబడిన మూడు హైకోర్టులలో ఇది ఒకటి, మిగిలినవి కలకత్తా (బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ రాజధాని), మద్రాసు. హైకోర్టు ప్రస్తుత భవనంపై పని 1871 ఏప్రిల్‌లో ప్రారంభమై 1878 నవంబరులో పూర్తయింది. దీనిని బ్రిటిష్ ఇంజనీర్ కల్నల్ జేమ్స్ ఎ. ఫుల్లర్ రూపొందించారు. ఇది ఎర్లీ ఇంగ్లీష్ శైలిలో ఉన్న గోతిక్ రివైవల్ భవనం. ఇది 562 అడుగుల (171 మీ) పొడవు, 187 అడుగుల (57 మీ) వెడల్పు కలిగి ఉంది. మధ్య టవర్‌కు పశ్చిమాన రెండు అష్టభుజి టవర్లు ఉన్నాయి. ఈ భవనం పైన న్యాయం, కరుణను సూచించే విగ్రహాలు ఉన్నాయి. ఈ భవనంలో మొదటి సమావేశం 1879 జనవరి 10న జరిగింది. జస్టిస్ [[ఎం. సి. చాగ్లా]] స్వాతంత్ర్యం తర్వాత బొంబాయి హైకోర్టుకు మొదటి భారతీయ శాశ్వత ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా పనిచేశారు (1948–1958). 2016లో, బొంబాయి హైకోర్టు ప్రాంగణాన్ని బాంద్రా కుర్లా కాంప్లెక్స్‌కు తరలిస్తున్నట్లు ప్రకటించారు. ఈ భవనం 125వ వార్షికోత్సవాన్ని పురస్కరించుకుని, బార్ అసోసియేషన్ ఆదేశం మేరకు స్థానిక చరిత్రకారులు రాహుల్ మెహ్రోత్రా, శారదా ద్వివేది రచించిన 'ది బొంబాయి హైకోర్టు: ది స్టోరీ ఆఫ్ ది బిల్డింగ్ – 1878–2003' అనే పుస్తకాన్ని విడుదల చేశారు. == న్యాయస్థానం పేరు == నగర పేరు [[బొంబాయి]] నుండి [[ముంబై|ముంబైగా]] 1995లో మార్చినప్పటికీ, ఈ న్యాయస్థానం పేరు మాత్రం మారలేదు. ఇప్పటికీ "బొంబాయి ఉన్నత న్యాయస్థానం" అనే పేరే కొనసాగుతోంది. ఈ పేరును "ముంబై ఉన్నత న్యాయస్థానం"గా మార్చేందుకు ఒక బిల్లు 2016లో కేంద్ర మంత్రివర్గం ఆమోదించింది. అదే సమయంలో [[కలకత్తా ఉన్నత న్యాయస్థానం]] పేరును కోల్‌కాతా ఉన్నత న్యాయస్థానంగా, [[మద్రాస్ ఉన్నత న్యాయస్థానం|మద్రాస్ ఉన్నత న్యాయస్థానంను]] చెన్నై ఉన్నత న్యాయస్థానంగా మార్చే ప్రతిపాదనలు కూడా వచ్చాయి. అయితే ఈ మార్పులు ఇంకా [[భారత పార్లమెంట్|భారత పార్లమెంటులో]] ఆమోదం పొందాల్సి ఉంది.<ref name="indianexpress.com">{{Cite web|date=5 July 2016|title=Change of the name of Madras, Bombay and Calcutta HC|url=http://indianexpress.com/article/india/india-news-india/cabinet-renames-bombay-madras-calcutta-high-courts-kolkata-mumbai-chennai/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161101110815/http://indianexpress.com/article/india/india-news-india/cabinet-renames-bombay-madras-calcutta-high-courts-kolkata-mumbai-chennai/|archive-date=1 November 2016|access-date=5 July 2016}}</ref> == ప్రధాన కేంద్రం, బెంచీలు == ఈ న్యాయస్థానం అధికార పరిధి [[మహారాష్ట్ర]], [[గోవా]] రాష్ట్రాలు, అలాగే డామన్ డయ్యూ, దాద్రానగర్ హవేలీ ప్రాంతాలపై ఉంది. ఈ న్యాయస్థానానికి క్రింది ప్రాంతాలలో బెంచీలు ఉన్నాయి: - [[ముంబై]] (ప్రధాన కేంద్రం) - [[ఔరంగాబాద్ (మహారాష్ట్ర)|ఔరంగాబాద్]] - [[నాగపూర్|నాగ్‌పూర్]] - [[కొల్హాపూర్]] - [[పణాజీ]] 2025 ఆగస్టు 18 నుండి [[కొల్హాపూర్|కొల్హాపూర్లో]] కొత్త బెంచ్ ప్రారంభమైంది.<ref>{{Cite web|date=2025-08-02|title=Kolhapur to get fourth bench of Bombay High Court from August 18|url=https://www.hindustantimes.com/cities/mumbai-news/kolhapur-to-get-fourth-bench-of-bombay-high-court-from-august-18-101754075941095.html|access-date=2025-08-02|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> {| class="wikitable" !బెంచ్ !న్యాయమూర్తుల సంఖ్య !అధికార పరిధి |- |ముంబై |30 |ముంబై నగరం, ముంబై ఉపనగరాలు, థానే, పాల్ఘర్, నాసిక్, పుణే, రాయగడ్, సిల్వాస్సా, దమన్, దీయూ |- |ఔరంగాబాద్ |18 |ఛత్రపతి సంభాజీనగర్, అహిల్యానగర్, బీడ్, ధూలే, జల్నా, జల్గావ్, లాతూర్, నాందేడ్, పరభణి, నందుర్బార్, హింగోలి |- |నాగ్‌పూర్ |17 |నాగ్‌పూర్, అకోలా, అమరావతి, భండారా, బుల్ధానా, చంద్రపూర్, వార్ధా, యవత్మాల్, గోండియా, గడ్చిరోలీ, వాషిం |- |కొల్హాపూర్ |4 |కొల్హాపూర్, రత్నగిరి, సాతారా, సంగ్లీ, సింధుదుర్గ్, సోలాపూర్ |- |పణజి |4 |ఉత్తర గోవా, దక్షిణ గోవా |- |మొత్తం |74 | |} === నాగ్‌పూర్ బెంచ్ === [[నాగపూర్|నాగ్‌పూర్]] భారతదేశ మధ్యభాగంలో ఉన్న ఒక ముఖ్య నగరం. ఇది ఒకప్పుడు [[సెంట్రల్ ప్రావిన్సెస్ అండ్ బెరార్]] రాష్ట్ర రాజధానిగా ఉంది. తరువాత పాత మధ్యప్రదేశ్‌లో భాగమైంది. ప్రస్తుతం ఇది [[మహారాష్ట్ర]] ఉపరాజధాని.<ref>{{Cite web|title=Bombay High Court_Nagpur Bench-Official Web site|url=http://bombayhighcourt.nic.in/site/history/hcnaghis.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20091208043912/http://bombayhighcourt.nic.in/site/history/hcnaghis.html|archive-date=8 December 2009|access-date=7 December 2009}}</ref> నాగ్‌పూర్‌లో 1936 జనవరి 9న ఒక పూర్తి స్థాయి ఉన్నత న్యాయస్థానం స్థాపించబడింది. తరువాత 1960లో మహారాష్ట్ర ఏర్పడిన తర్వాత ఇది బొంబాయి ఉన్నత న్యాయస్థానంలో ఒక బెంచ్‌గా మారింది. నాగ్‌పూర్ బెంచ్ భవనం 1937లో ప్రారంభమై, 1940లో పూర్తయింది. ఈ భవనాన్ని హెచ్.ఏ.ఎన్. మెడ్ రూపొందించారు. ఈ భవనం ఇసుకరాయితో నిర్మించబడింది. ఈ భవనంలో రెండు అంతస్తులు ఉన్నాయి. మధ్యలో తోటతో కూడిన ప్రాంగణం ఉంది. ఈ భవనం సుమారు 400 అడుగుల పొడవు, 230 అడుగుల వెడల్పు కలిగి ఉంది. 1956లో రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ తర్వాత, నాగ్‌పూర్ ఉన్నత న్యాయస్థానం బొంబాయి ఉన్నత న్యాయస్థానంలో భాగమైంది. 1960లో మహారాష్ట్ర ఏర్పడిన తర్వాత కూడా ఈ బెంచ్ కొనసాగింది. ప్రస్తుతం ఈ బెంచ్‌లో సుమారు 10 మంది న్యాయమూర్తులు, 400కు పైగా సిబ్బంది ఉన్నారు. ===ఔరంగాబాద్ బెంచ్=== [[ఔరంగాబాద్ (మహారాష్ట్ర)|ఔరంగాబాద్]] బెంచ్ 1982లో ప్రారంభమైంది. ప్రారంభంలో కొద్దిమంది జిల్లాలు మాత్రమే ఈ బెంచ్ పరిధిలో ఉండేవి. తరువాత మరిన్ని జిల్లాలు చేర్చబడ్డాయి. ఈ బెంచ్ పరిధిలో ఔరంగాబాద్- ధూలే- నందుర్బార్- జల్నా- జల్గావ్- బీడ్- పరభణి- లాతూర్- ఉస్మానాబాద్ జిల్లాలు ఉన్నాయి. బెంచ్‌లో 13మందికి పైగా న్యాయమూర్తులు ఉన్నారు. ఈ బెంచ్ భవనం విశాల ప్రాంగణంలో ఉంది. మంచి తోటతో ఆకర్షణీయంగా ఉంటుంది. ఇది విమానాశ్రయానికి సుమారు 4 కి.మీ., బస్ స్టాండ్‌కు 6 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఈ భవనంలో 13 కోర్టు హాళ్లు ఉన్నాయి. రిజిస్ట్రార్ కార్యాలయం భూమి అంతస్తులో ఉంది. ఈ బెంచ్‌లో 1000కు పైగా న్యాయవాదులు ఉన్నారు. అయితే కంపెనీ చట్టానికి సంబంధించిన కేసులు ఈ బెంచ్ పరిధిలోకి రావు. ఈ బెంచ్ 2009 ఆగస్టు 27న 28వ వార్షికోత్సవాన్ని జరుపుకుంది. ===చరిత్ర=== [[మరాఠ్వాడా]] ప్రాంత ప్రజలు ఔరంగాబాద్‌లో శాశ్వత బెంచ్ ఏర్పాటు చేయాలని చాలా కాలంగా కోరారు. 1978లో రాష్ట్ర శాసనసభ ఈ విషయంపై తీర్మానం చేసింది. ప్రజలకు న్యాయ సేవలు సులభంగా అందాలనే ఉద్దేశంతో ఈ నిర్ణయం తీసుకున్నారు. 1981లో రాష్ట్ర ప్రభుత్వం శాశ్వత బెంచ్ ఏర్పాటు చేయాలని నిర్ణయించింది. తరువాత భారత ప్రభుత్వ అనుమతి కోసం చర్యలు తీసుకున్నారు. 1981 ఆగస్టు 27న అధికారికంగా ఔరంగాబాద్‌ను బెంచ్‌గా ప్రకటించారు. ఈ విధంగా ఔరంగాబాద్ బెంచ్ ఏర్పడింది.ఈ నిర్ణయంపై కోర్టులో కేసు కూడా వెళ్లింది. చివరకు సుప్రీంకోర్టు ఈ నిర్ణయాన్ని సమర్థించింది. === గోవా బెంచ్ === [[గోవా|గోవాలోని]] [[పణాజీ|పణాజిీ]] వద్ద బొంబాయి ఉన్నత న్యాయస్థానం బెంచ్ ఏర్పడింది. మొదటిగా జస్టిస్ జి.ఎఫ్. కౌటో ఈ బెంచ్‌లో పనిచేశారు. తరువాత అనేక మంది న్యాయమూర్తులు ఇక్కడ సేవలు అందించారు. 1963కు ముందు, [[పోర్చుగీస్ భారతదేశం|పోర్చుగీస్ ఇండియాలో]] ఉన్న అత్యున్నత న్యాయస్థానం “రిలాసావో డి గోవా”గా ఉండేది. ఇది అప్పట్లో పోర్చుగీస్ పాలనలోని ప్రాంతాలకు సేవలు అందించింది. 1963 తర్వాత, గోవా భారతదేశంలో కలిసిన తర్వాత కొత్త న్యాయ వ్యవస్థ అమలులోకి వచ్చింది. 1982లో బొంబాయి ఉన్నత న్యాయస్థానం పరిధిని గోవాకు విస్తరించారు. పణజిలో శాశ్వత బెంచ్ ఏర్పాటు చేశారు. 1987లో గోవా రాష్ట్రంగా ఏర్పడిన తర్వాత కూడా ఈ బెంచ్ కొనసాగుతోంది. === భవనం మార్పులు === మొదట ఈ కోర్టు పాత భవనంలో పనిచేసింది. తరువాత పణజిలోని లైసియం కాంప్లెక్స్‌కు మార్చారు. తరువాత స్థలాభావం కారణంగా కొత్త భవనం నిర్మించారు. ఈ భవనాన్ని 2021 మార్చి 27న ప్రారంభించారు.<ref>{{cite web|date=March 27, 2021|title=New Building of High Court of Bombay at Goa Inaugurated|url=https://www.dip.goa.gov.in/2021/03/27/new-building-of-high-court-of-bombay-at-goa-inaugurated/}}{{Dead link|date=మే 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> కొత్త భవనంలో మొదటి విచారణ 2021 ఆగస్టు 17న జరిగింది.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/goa/high-court-to-start-hearings-at-new-premises/articleshow/85383036.cms|title=High court to start hearings at new premises|website=The Times of India}}</ref> === కొల్హాపూర్ బెంచ్ === [[దస్త్రం:Bombay_High_Court_Circuit_Bench_at_Kolhapur.jpg|alt=Circuit Bench at Kolhapur of Bombay High Court|thumb| కొల్హాపూర్‌లోని బొంబాయి హైకోర్టు సర్క్యూట్ బెంచ్]] [[కొల్హాపూర్|కొల్హాపూర్లో]] బొంబాయి ఉన్నత న్యాయస్థానానికి కొత్త బెంచ్ 2025 ఆగస్టు 18న ప్రారంభమైంది. ఈ బెంచ్ ఏర్పాటుతో మహారాష్ట్రలో నాల్గవ బెంచ్‌గా ఇది మారింది. ఈ బెంచ్ పరిధిలో ఉన్న జిల్లాలు: - కొల్హాపూర్ - రత్నగిరి - సాతారా - సంగ్లీ - సింధుదుర్గ్ - సోలాపూర్ఈ బెంచ్ ఏర్పాటు కోసం ప్రధాన న్యాయమూర్తి ఉత్తర్వులు జారీ చేశారు.<ref>{{cite web|title=Bombay HC gets 4th Bench at Kolhapur; sittings from August 18|url=https://www.thehindu.com/news/national/maharashtra/bombay-hc-gets-4th-bench-at-kolhapur-sittings-from-august-18-maharashtra-cm-hails-move/article69885916.ece}}</ref> == విశేషాలు == బొంబాయి ఉన్నత న్యాయస్థానం చరిత్రలో అనేక ముఖ్యమైన కేసులు విచారణకు వచ్చాయి. ప్రముఖ స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు [[బాల గంగాధర్ తిలక్]] పై కేసులు కూడా ఇక్కడ విచారణకు వచ్చాయి. కొన్ని సందర్భాల్లో ఈ న్యాయస్థానం తీర్పులు వివాదాలకు కారణమయ్యాయి. కొన్ని తీర్పులపై ప్రజలు, న్యాయవాదులు విమర్శలు వ్యక్తం చేశారు. == న్యాయమూర్తులు == ఈ న్యాయస్థానం [[ముంబై|ముంబైలో]] ఉంది. అలాగే [[నాగ్‌పూర్]], [[ఔరంగాబాద్ (మహారాష్ట్ర)|ఔరంగాబాద్]], [[కొల్హాపూర్]], [[పణాజీ]] ప్రాంతాలలో బెంచీలు ఉన్నాయి. ఈ న్యాయస్థానంలో గరిష్ఠంగా 94 న్యాయమూర్తులు ఉండవచ్చు. అందులో 71 స్థిర, 23 అదనపు. ప్రస్తుతం సుమారు 66 మంది న్యాయమూర్తులు పనిచేస్తున్నారు.<ref name=":3">{{Cite web|title=Chief Justice and Present Judges - High Court of Bombay|url=http://bombayhighcourt.nic.in/jshow.php|access-date=2019-02-04}}</ref> == మాజీ ప్రధాన న్యాయమూర్తులు == {| class="wikitable" style="font-size: 90%" ! style="text-align:center; background:#acc;" |వ.సంఖ్య ! style="text-align: center; background:#acc;" |న్యాయమూర్తి ! style="text-align: center; background:#acc;" |పదవీకాలం ప్రారంభం ! style="text-align: center; background:#acc;" |పదవీకాలం ముగింపు |- ! colspan="4" style="align: center; background: lavender;" |బొంబాయి సుప్రీం కోర్టు |- !1 |విలియం సైర్ |1798 |1802లో మరణించారు |- !2 |జేమ్స్ మాకింతోష్ |1803 | |- !3 |జాన్ హెన్రీ న్యూబోల్ట్ |1811 | |- !4 |అలెగ్జాండర్ అన్స్ట్రుథర్ |1812 |1819లో మరణించారు. |- !5 |డి. ఎవాన్స్ |1820 |1821లో మరణించారు. |- ! rowspan="2" |6 | rowspan="2" |ఎడ్వర్డ్ వెస్ట్<ref name="Haydn1851">{{Cite book|url=https://archive.org/details/bookdignitiesco01haydgoog|title=The Book of Dignities: Containing Lists of the Official Personages of the British Empire|last=Joseph Haydn|publisher=Longmans, Brown, Green and Longmans|year=1851|page=[https://archive.org/details/bookdignitiesco01haydgoog/page/n293 272]|access-date=23 September 2013}}</ref><ref name="Hig">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ZrQIAAAAQAAJ&pg=PA640|title=The Bombay Miscellany|last=J. HIGGINBOTHAM|year=1862|page=640|access-date=23 September 2013}}</ref> |1822 |1823లో సుప్రీం కోర్ట్ ప్రధాన న్యాయమూర్తి అయ్యారు. |- |1823 |మొదటి సంవత్సరం రికార్డర్ కోర్టులో ఉంది |- !7 |జేమ్స్ దేవార్<ref name="Haydn1851" /> |1829 | |- !8 |హెర్బర్ట్ అబింగ్డన్ డ్రేపర్ కాంప్టన్<ref name="Haydn1851" /> |1831 | |- !9 |జాన్ విదర్ అవ్డ్రీ<ref name="Haydn1851" /> |1839 | |- !10 |హెన్రీ రోపర్<ref name="Haydn1851" /> |1840 | |- !11 |డేవిడ్ పొల్లాక్<ref name="Haydn1851" /> |1846 | |- !12 |థామస్ ఎర్స్కిన్ పెర్రీ<ref name="Haydn1851" /> |1847 | |- !13 |విలియం యార్డ్లీ<ref name="Hig" /> |1852 | |- !14 |మాథ్యూ రిచర్డ్ సౌస్<ref name="Hig" /> |1859 |{{Date table sorting|13-08-1862}} |- ! colspan="4" style="align: center; background: lavender;" |బాంబే హైకోర్టు |- !1 |మాథ్యూ రిచర్డ్ సౌస్ |{{Date table sorting|14-08-1862}} |{{Date table sorting|1866|||format=dmy}} |- !2 |రిచర్డ్ కోచ్ |{{Date table sorting|1866|3|3|format=dmy}} |{{Date table sorting|1870|||format=dmy}} |- !3 |మైఖేల్ రాబర్ట్స్ వెస్ట్రోప్ |{{Date table sorting|1870|||format=dmy}} |{{Date table sorting|1882|||format=dmy}} |- !4 |చార్లెస్ సార్జెంట్ |{{Date table sorting|1882|||format=dmy}} |{{Date table sorting|1895|7||format=dmy}} |- !5 |చార్లెస్ ఫ్రెడెరిక్ ఫర్రాన్ |{{Date table sorting|1895|7||format=dmy}} |{{Date table sorting|1898|9|9|format=dmy}} |- !6 |లూయిస్ అడిన్ కెర్షా |{{Date table sorting|1898|11|12|format=dmy}} |{{Date table sorting|1899|2|17|format=dmy}} |- !7 |లారెన్స్ హ్యూ జెంకిన్స్ |{{Date table sorting|1899|4|20|format=dmy}} |{{Date table sorting|1909|3|14|format=dmy}} |- !8 |బాసిల్ స్కాట్ |{{Date table sorting|1909|||format=dmy}} |{{Date table sorting|1919|||format=dmy}} |- !9 |నార్మన్ క్రాన్స్టౌన్ మాక్లియోడ్ |{{Date table sorting|1919|||format=dmy}} |{{Date table sorting|1926|||format=dmy}} |- !10 |అంబెర్సన్ బారింగ్టన్ మార్టెన్ |{{Date table sorting|1926|6||format=dmy}} |{{Date table sorting|1930|6||format=dmy}} |- !11 |జాన్ విలియం ఫిషర్ బ్యూమాంట్ |{{Date table sorting|1930|6||format=dmy}} |{{Date table sorting|1943|9|29|format=dmy}} |- !12 |లియోనార్డ్ స్టోన్ |{{Date table sorting|1943|9|30|format=dmy}} |{{Date table sorting|1947|8|15|format=dmy}} |- !13 |మహమ్మద్ అలి కర్రిమ్ చాగ్లా |{{Date table sorting|1948|1|3|format=dmy}} |{{Date table sorting|1958|10|26|format=dmy}} |- !14 |హష్మత్రాయ్ ఖుబ్చంద్ చైనాని |{{Date table sorting|1958|10|27|format=dmy}} |{{Date table sorting|1965|11|28|format=dmy}} |- !15 |యశ్వంత్ శ్రీపాద్ తాంబే |{{Date table sorting|1966|2|7|format=dmy}} |{{Date table sorting|1966|7|31|format=dmy}} |- !16 |సోహ్రబ్ పెషోతాన్ కొత్వాల్ |{{Date table sorting|1966|8|1|format=dmy}} |{{Date table sorting|1972|9|27|format=dmy}} |- !17 |కపిల్ కళ్యాందాస్ దేశాయ్ |{{Date table sorting|1972|9|28|format=dmy}} |{{Date table sorting|1972|10|27|format=dmy}} |- !18 |రామన్లాల్ మనేక్లాల్ కాంతవాలా |{{Date table sorting|1972|10|28|format=dmy}} |{{Date table sorting|1978|10|5|format=dmy}} |- !19 |బాలకృష్ణ నర్హర్ దేశ్ముఖ్ |{{Date table sorting|1978|10|6|format=dmy}} |{{Date table sorting|1980|11|18|format=dmy}} |- !20 |వెంకట్ శ్రీనివాస్ దేశ్పాండే |{{Date table sorting|1981|1|12|format=dmy}} |{{Date table sorting|1982|8|10|format=dmy}} |- !21 |దిన్షా పిరోషా మడోన్ |{{Date table sorting|1982|8|31|format=dmy}} |{{Date table sorting|1983|3|14|format=dmy}} |- !22 |మధుకర్ నర్హర్ చందుర్కర్ |{{Date table sorting|1983|3|15|format=dmy}} |{{Date table sorting|1984|4|2|format=dmy}} |- !23 |[[కొండా మాధవరెడ్డి|కొండ మాధవ రెడ్డి]] |{{Date table sorting|1984|4|8|format=dmy}} |{{Date table sorting|1985|10|21|format=dmy}} |- !24 |[[మధుకర్ హీరాలాల్ కనియా]] |{{Date table sorting|1986|6|23|format=dmy}} |{{Date table sorting|1987|4|30|format=dmy}} |- !25 |చిత్తతోష్ ముఖర్జీ |{{Date table sorting|1987|11|2|format=dmy}} |{{Date table sorting|1991|1|1|format=dmy}} |- !26 |ప్రబోధ్ దినకరావు దేశాయ్ |{{Date table sorting|1991|1|7|format=dmy}} |{{Date table sorting|1992|12|14|format=dmy}} |- !27 |మనోజ్ కుమార్ ముఖర్జీ |{{Date table sorting|1993|1|9|format=dmy}} |{{Date table sorting|1993|12|14|format=dmy}} |- !28 |సుజాతా మనోహర్ |{{Date table sorting|1994|1|15|format=dmy}} |{{Date table sorting|1994|4|20|format=dmy}} |- !29 |ఆనందమోయ్ భట్టాచార్జీ |{{Date table sorting|1994|4|21|format=dmy}} |{{Date table sorting|1995|4|1|format=dmy}} |- !30 |మన్హర్లాల్ భిఖలాల్ షా |{{Date table sorting|1995|8|2|format=dmy}} |{{Date table sorting|1998|12|8|format=dmy}} |- !31 |యోగేష్ కుమార్ సభర్వాల్ |{{Date table sorting|1999|2|3|format=dmy}} |{{Date table sorting|2000|1|28|format=dmy}} |- !32 |బిషేశ్వర్ ప్రసాద్ సింగ్ |{{Date table sorting|2000|3|31|format=dmy}} |{{Date table sorting|2001|12|13|format=dmy}} |- !33 |చునిలాల్ కర్సందాస్ ఠక్కర్ |{{Date table sorting|2001|12|31|format=dmy}} |{{Date table sorting|2004|6|6|format=dmy}} |- !34 |[[దల్వీర్ భండారీ]] |{{Date table sorting|2004|7|25|format=dmy}} |{{Date table sorting|2005|10|27|format=dmy}} |- !35 |క్షితిజ్ రమేష్ భాయ్ వ్యాస్ |{{Date table sorting|2006|2|25|format=dmy}} |{{Date table sorting|2006|7|18|format=dmy}} |- !36 |హర్జిత్ సింగ్ బేడీ |{{Date table sorting|2006|10|3|format=dmy}} |{{Date table sorting|2007|1|11|format=dmy}} |- !37 |స్వతంతర్ కుమార్ |{{Date table sorting|2007|3|31|format=dmy}} |{{Date table sorting|2009|12|17|format=dmy}} |- !38 |[[అనిల్ రమేష్ డావే|అనిల్ రమేష్ డేవ్]] |{{Date table sorting|2010|2|11|format=dmy}} |{{Date table sorting|2010|4|29|format=dmy}} |- !39 |మోహిత్ శాంతిలాల్ షా |{{Date table sorting|2010|6|26|format=dmy}} |{{Date table sorting|2015|9|8|format=dmy}} |- !40 |ధీరేంద్ర హీరాలాల్ వాఘేలా |{{Date table sorting|2016|2|15|format=dmy}} |{{Date table sorting|2016|8|10|format=dmy}} |- !41 |[[మంజుల చెల్లూర్]] |{{Date table sorting|2016|8|22|format=dmy}} |{{Date table sorting|2017|12|4|format=dmy}} |- !42 |నరేష్ హరిశ్చంద్ర పాటిల్ |{{Date table sorting|2018|10|29|format=dmy}} |{{Date table sorting|2019|4|6|format=dmy}} |- !43 |ప్రదీప్ నంద్రజోగ్ |{{Date table sorting|2019|4|7|format=dmy}} |{{Date table sorting|2020|2|23|format=dmy}} |- !44 |భూషణ్ ప్రద్యుమ్న ధర్మాధికారి |{{Date table sorting|2020|3|20|format=dmy}} |{{Date table sorting|2020|4|27|format=dmy}} |- !45 |దీపాంకర్ దత్తా |{{Date table sorting|2020|4|28|format=dmy}} |{{Date table sorting|2022|12|11|format=dmy}} |- !46 |రమేష్ డియోకినందన్ ధనుక |{{Date table sorting|2023|5|28|format=dmy}} |{{Date table sorting|2023|5|30|format=dmy}} |- !47 |దేవేంద్ర కుమార్ ఉపాధ్యాయ |{{Date table sorting|2023|7|29|format=dmy}} |{{Date table sorting|2025|1|20|format=dmy}} |- !48 |[[అలోక్ అరధే|అలోక్ అరాధే]] |{{Date table sorting|2025|1|21|format=dmy}} |{{Date table sorting|2025|8|28|format=dmy}} |- !49 |శ్రీ చంద్రశేఖర్ |{{Date table sorting|2025|9|5|format=dmy}} |''నిటారుగా'' |} == ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా పదోన్నతి పొందిన న్యాయమూర్తులు == ఈ విభాగాలలో ప్రధాన న్యాయమూర్తులుగా పదోన్నతి పొందిన వారి జాబితా మాత్రమే ఉంది, వారి మాతృ హైకోర్టు బొంబాయి. ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా నియమించబడిన సమయంలో బొంబాయి హైకోర్టులో పనిచేయకపోవచ్చు, కానీ ఈ జాబితాలో ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా నియమితులైన సమయంలో బొంబాయ్ హైకోర్టులో పనిచేస్తున్న న్యాయమూర్తులు లేరు, కానీ బొంబాయి వారి మాతృ హైకోర్టు కాదు. {{Col-begin}} {{Col-2}} ;కలర్ కీ * {{Legend|#FFFACD"|మహిళా ప్రధాన న్యాయమూర్తి}} * {{Legend|#EEFFE1"|[[భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి]]గా పనిచేశారు.}} {{Col-2}} ;సింబల్ కీ * {{Note label|‡|‡|‡}}[[భారతదేశ అత్యున్నత న్యాయస్థానం|భారత సుప్రీంకోర్టుకు]] పదోన్నతి పొందారు *{{Note label|RES|RES|RES}} రాజీనామా * {{Note label|†|†|†}}పదవిలో ఉండగా మరణించారు {{Note label}} {{Col-end}} {{Table alignment}} {| class="wikitable sortable defaultcenter static-row-numbers static-row-header" style="font-size: 90%" ! rowspan="2" |పేరు ! rowspan="2" |చిత్రం ! rowspan="2" |హైకోర్టులో ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా నియమితులయ్యారు ! colspan="2" |నియామక తేదీ ! rowspan="2" |పదవీ విరమణ తేదీ{{Efn|ఇందులో రాజీనామా, మరణం, సుప్రీంకోర్టుకు పదోన్నతి పొందిన తేదీలు ఉంటాయి|name=date}} ! colspan="2" |పదవీకాలం ! rowspan="2" |రిఫరెన్స్ |- !న్యాయమూర్తిగా !ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా !ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా !న్యాయమూర్తిగా{{Efn|ఇందులో ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా పదవీకాలం కూడా ఉంటుంది|name=tenure}} |- |రిచర్డ్ కౌచ్ |[[దస్త్రం:Sir-Richard-Couch.jpg|alt=|90x90px]] |బొంబాయి నుండి [[కలకత్తా ఉన్నత న్యాయస్థానం|కలకత్తాకు]], ''బదిలీ అయ్యారు'' |{{Date table sorting|1862|8|14|format=dmy}} |{{Date table sorting|1866|3|3|format=dmy}} |{{Date table sorting|1875|4|5|format=dmy}}  |{{Age in years and days nts|1866|3|3|1875|4|5}} |{{Age in years and days nts|1862|8|14|1875|4|5}} |<ref name=":0">{{Cite web|title=Official Website of High Court of Bombay|url=https://www.bombayhighcourt.nic.in/jshowpuisne.php|archive-url=https://web.archive.org/web/20250910144734/https://www.bombayhighcourt.nic.in/jshowpuisne.php|archive-date=2025-09-10|access-date=2025-12-20|website=bombayhighcourt.nic.in|language=en|url-status=live}}</ref> |- |మైఖేల్ రాబర్ట్స్ వెస్ట్రాప్ | |బాంబే |{{Date table sorting|1863|||format=dmy}} |{{Date table sorting|1870|||format=dmy}} |{{Date table sorting|1882|||format=dmy}} | | |<ref>{{Cite web|title=Official Website of High Court of Bombay|url=https://www.bombayhighcourt.nic.in/jshowpuisne.php?bhcpar=amdldGlkPTgmcGFnZW5vPTE=|archive-url=https://web.archive.org/web/20250907174150/https://www.bombayhighcourt.nic.in/jshowpuisne.php?bhcpar=amdldGlkPTgmcGFnZW5vPTE=|archive-date=2025-09-07|access-date=2025-12-20|website=bombayhighcourt.nic.in|language=en|url-status=live}}</ref> |- |చార్లెస్ సార్జెంట్ |[[దస్త్రం:Charles_Sargent.jpg|alt=|90x90px]] |బాంబే |{{Date table sorting|1866|3|3|format=dmy}} |{{Date table sorting|1882|||format=dmy}} |{{Date table sorting|1895|7||format=dmy}} | | |<ref>{{Cite web|date=1866-03-06|title=London Gazette|url=https://www.thegazette.co.uk/London/issue/23080/page/1647|page=1647}}</ref><ref>{{Cite web|title=Official Website of High Court of Bombay|url=https://www.bombayhighcourt.nic.in/jshowpuisne.php?bhcpar=amdldGlkPTEzJnBhZ2Vubz0x|archive-url=https://web.archive.org/web/20250910043742/https://www.bombayhighcourt.nic.in/jshowpuisne.php?bhcpar=amdldGlkPTEzJnBhZ2Vubz0x|archive-date=2025-09-10|access-date=2025-12-20|website=bombayhighcourt.nic.in|language=en|url-status=live}}</ref> |- |చార్లెస్ ఫ్రెడరిక్ ఫారన్ | |బాంబే |{{Date table sorting|1890|||format=dmy}} |{{Date table sorting|1895|7||format=dmy}} |{{Date table sorting|1898|9|9|format=dmy}}  | | | rowspan="6" |<ref name=":0" /> |- |ఆర్థర్ స్ట్రాచీ | |[[అలహాబాద్ ఉన్నత న్యాయస్థానం|అలహాబాద్]] |{{Date table sorting|1895|||format=dmy}} |{{Date table sorting|1898|11|12|format=dmy}} |{{Date table sorting|1901|5|14|format=dmy}}  |{{Age in years and days nts|1898|11|12|1901|5|14}} | |- |నార్మన్ క్రాన్స్టౌన్ మాక్లియోడ్ | |బాంబే |{{Date table sorting|1910|||format=dmy}} |{{Date table sorting|1919|||format=dmy}} |{{Date table sorting|1926|||format=dmy}} | | |- |అంబర్సన్ బారింగ్టన్ మార్టెన్ | |బాంబే |{{Date table sorting|1916|||format=dmy}} |{{Date table sorting|1926|6||format=dmy}} |{{Date table sorting|1930|6|17|format=dmy}}  | | |- |మహమ్మదాలీ కరిమ్ చాగ్లా |[[దస్త్రం:Mohamed_Ali_Currim_Chagla.jpg|alt=|90x90px]] |బాంబే |{{Date table sorting|1941|8|5|format=dmy}} |{{Date table sorting|1948|1|3|format=dmy}} |{{Date table sorting|1958|10|26|format=dmy}}  |{{Age in years and days nts|1948|1|3|1958|10|20}} |{{Age in years and days nts|1941|8|5|1958|10|20}} |- |ఎరిక్ వెస్టన్ | |పంజాబ్, హర్యానా |{{Date table sorting|1943|||format=dmy}} |{{Date table sorting|1950|1|21|format=dmy}} |{{Date table sorting|1952|12|8|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1950|1|21|1952|12|8}} | |- |హష్మత్రాయ్ ఖుబ్‌చంద్ చైనాని | |బాంబే |{{Date table sorting|1948|8|28|format=dmy}} |{{Date table sorting|1958|10|27|format=dmy}} |{{Date table sorting|1965|11|28|format=dmy}}  |{{Age in years and days nts|1958|10|27|1965|11|28}} |{{Age in years and days nts|1948|8|28|1965|11|28}} |<ref>{{Cite web|title=Death of Chief Justice H. K. Chainani|url=https://www.indianculture.gov.in/archives/death-shri-justice-hk-chainani-chief-justice-bombay-high-court}}</ref> |- |సుందర్‌లాల్ త్రికమ్‌లాల్ దేశాయ్ | |గుజరాత్ |{{Date table sorting|1952|10|9|format=dmy}} |{{Date table sorting|1960|5|1|format=dmy}} |{{Date table sorting|1961|1|25|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1960|5|1|1961|1|25}} |{{Age in years and days nts|1952|10|9|1961|1|25}} |<ref>{{Cite web|title=Appointment of S. T. Desai as judge|url=https://archive.pib.gov.in/archive/ArchiveFirstPhase/HOME%20AFFAIRS/1952/HOM-1952-10-08_905.pdf}}</ref> |- |కాంతిలాల్ ఠాకోరేదాస్ దేశాయ్ | |గుజరాత్ | rowspan="2" |{{Date table sorting|1957|1|6|format=dmy}} |{{Date table sorting|1961|1|26|format=dmy}} |{{Date table sorting|1963|5|22|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1961|1|26|1963|5|22}} |{{Age in years and days nts|1957|1|6|1963|5|22}} | rowspan="2" |<ref>{{Cite web|title=High Court of Gujarat|url=https://gujarathighcourt.nic.in/fcjs|access-date=2025-12-20|website=gujarathighcourt.nic.in}}</ref> |- |జైశంకర్ మణిలాల్ షెలాత్ | |గుజరాత్ |{{Date table sorting|1963|5|31|format=dmy}} |{{Date table sorting|1966|2|23|format=dmy}}  |{{Age in years and days nts|1963|5|31|1966|2|23}} |{{Age in years and days nts|1957|1|6|1966|2|23}} |- |నోమన్‌భాయ్ మహ్మద్‌భాయ్ మియాబోయ్ | |గుజరాత్ |{{Date table sorting|1957|3|22|format=dmy}} |{{Date table sorting|1966|4|21|format=dmy}} |{{Date table sorting|1967|9|5|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1966|4|21|1967|9|5}} |{{Age in years and days nts|1957|3|22|1967|9|5}} |<ref>{{Cite web|title=Appointment of N. M. Miabhoy as permanent judge|url=https://www.indianculture.gov.in/archives/searchtext=miabhoy/title=Appointment_of_Shri_Justice_N.M._Miabhoy,_Additional_Judge_of_the_Bombay_High_Court,_to_be_a_permanent_Judge_of_that_High_Court_in_the_vacancy_caused_by_the_death_of_Justice_M.C._Shah._2._Appointment_of_Shri_K.K._Desai,_Advocate,_as_Additional_Judge_of_the_Bombay_High_Court_for_a_period_of_one_year._3._Appointment_of_Shri_Justice_D.V._Patel,_Additional_Judge_of_the_Bombay_High_Court,_to_be_a_permanent_Judge_of_that_High_Court_in_the_vacancy_caused_by_the_retirement_of_Justice_D.V._Vyas._4._Appointment_of_Shri_V.A._Naik,_District_and_Sessions_Judge,_as_Additional_Judge_of_the_Bombay_High_Court_for_a_period_of_one_year/nid=2874130}}</ref> |- |కపిల్ కళ్యాణ్ దాస్ దేశాయ్ | |బాంబే |{{Date table sorting|1958|8|18|format=dmy}} |{{Date table sorting|1972|9|28|format=dmy}} |{{Date table sorting|1972|10|27|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1972|9|28|1972|10|27}} |{{Age in years and days nts|1958|8|18|1972|10|27}} |<ref name=":0" /> |- |రామన్‌లాల్ మనేక్లాల్ కాంటావాలా | |బాంబే |{{Date table sorting|1962|2|9|format=dmy}} |{{Date table sorting|1972|10|28|format=dmy}} |{{Date table sorting|1978|10|5|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1972|10|28|1978|10|5}} |{{Age in years and days nts|1962|2|9|1978|10|5}} | |- |బాలకృష్ణ నర్హర్ దేశ్‌ముఖ్ | |బాంబే |{{Date table sorting|1965|6|7|format=dmy}} |{{Date table sorting|1978|10|6|format=dmy}} |{{Date table sorting|1980|11|18|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1978|10|6|1980|11|18}} |{{Age in years and days nts|1965|6|7|1980|11|18}} |<ref>{{Cite web|title=Full court reference to B. N. Deshmukh|url=https://bombayhighcourt.gov.in/bhc/libweb/references/DeshmukhBN.pdf}}{{Dead link|date=ఆగస్టు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |వెంకట్ శ్రీనివాస్ దేశ్ పాండే | |బాంబే |{{Date table sorting|1967|6|11|format=dmy}} |{{Date table sorting|1981|1|12|format=dmy}} |{{Date table sorting|1982|8|10|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1981|1|12|1982|8|10}} |{{Age in years and days nts|1967|6|11|1982|8|10}} | |- |దిన్షా పిరోషా మడోన్ | |బాంబే |{{Date table sorting|1967|9|25|format=dmy}} |{{Date table sorting|1982|8|31|format=dmy}} |{{Date table sorting|1983|3|14|format=dmy}}  |{{Age in years and days nts|1982|8|31|1983|3|14}} |{{Age in years and days nts|1967|9|25|1983|3|14}} | |- |మధుకర్ నర్హర్ చందూర్కర్ | |బాంబే నుండి [[మద్రాస్ ఉన్నత న్యాయస్థానం|మద్రాసుకు]] బదిలీ అయ్యారు |{{Date table sorting|1967|10|28|format=dmy}} |{{Date table sorting|1984|1|2|format=dmy}} |{{Date table sorting|1988|3|13|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1984|1|2|1988|3|13}} |{{Age in years and days nts|1967|10|28|1988|3|13}} |<ref>{{Cite web|title=Bombay High Court - Home Page|url=https://bombayhighcourt.gov.in/bhc/judge-profile/eyJpdiI6IkhscGcvVkw0Z3pVTnFvL0RuL1dJNnc9PSIsInZhbHVlIjoicFMrRkhtbnBsYTc5QUVvNStEZDJydz09IiwibWFjIjoiY2ZkODQ1MzE2NTA0MTE0YjdjYjBlY2E4NzMzMjg5MjcyMTI0MDE0MzdlZGQ5MzdkMzhjZDk0MWQ4OTQ4MTliMiIsInRhZyI6IiJ9|access-date=2026-04-25|website=bombayhighcourt.gov.in|archive-date=2026-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20260427095957/https://bombayhighcourt.gov.in/bhc/judge-profile/eyJpdiI6IkhscGcvVkw0Z3pVTnFvL0RuL1dJNnc9PSIsInZhbHVlIjoicFMrRkhtbnBsYTc5QUVvNStEZDJydz09IiwibWFjIjoiY2ZkODQ1MzE2NTA0MTE0YjdjYjBlY2E4NzMzMjg5MjcyMTI0MDE0MzdlZGQ5MzdkMzhjZDk0MWQ4OTQ4MTliMiIsInRhZyI6IiJ9|url-status=dead}}</ref> |- style="background:#EEFFE1" |[[మధుకర్ హీరాలాల్ కనియా]] |[[దస్త్రం:Justice_M.H._Kania.jpg|alt=|90x90px]] |బాంబే |{{Date table sorting|1969|11|4|format=dmy}} |{{Date table sorting|1986|6|23|format=dmy}} |{{Date table sorting|1987|4|30|format=dmy}}  |{{Age in years and days nts|1986|6|23|1987|4|30}} |{{Age in years and days nts|1969|11|4|1987|4|30}} | |- |సుభాష్ ఛగన్‌లాల్ ప్రతాప్ | |[[ఆంధ్రప్రదేశ్ ఉన్నత న్యాయస్థానం|ఆంధ్రప్రదేశ్]] |{{Date table sorting|1977|9|19|format=dmy}} |{{Date table sorting|1991|4|5|format=dmy}} |{{Date table sorting|1992|11|1|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1991|4|5|1992|11|1}} |{{Age in years and days nts|1977|9|19|1992|11|1}} |<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/justice-subhash-c-pratap-retd/articleshow/16410246.cms#:~:text=Sep%2015,%202012,%2017:,Hot%20Picks|title=Justice Subhash C. Pratap (Retd)|date=2012-09-15|work=The Times of India|access-date=2025-12-25|issn=0971-8257}}</ref> |- style="background:#EEFFE1" |సామ్ పిరోజ్ భారుచా |[[దస్త్రం:Justice_S.P._Bharucha.jpg|alt=|90x90px]] |కర్ణాటక |{{Date table sorting|1977|9|19|format=dmy}} |{{Date table sorting|1991|11|1|format=dmy}} |{{Date table sorting|1992|6|30|format=dmy}}  |{{Age in years and days nts|1991|11|1|1992|6|30}} |{{Age in years and days nts|1977|9|19|1992|6|30}} | |- style="background:#FFFACD" |సుజాతా మనోహర్ |[[దస్త్రం:Sujata_V_Manohar.jpg|alt=|90x90px]] |బాంబే నుండి కేరళకు బదిలీ అయ్యారు |{{Date table sorting|1978|1|23|format=dmy}} |{{Date table sorting|1994|1|15|format=dmy}} |{{Date table sorting|1994|11|4|format=dmy}}  |{{Age in years and days nts|1994|1|15|1994|11|4}} |{{Age in years and days nts|1978|1|23|1994|11|7}} | |- |మాధవ్ లక్ష్మణ్ పెండ్సే | |కర్ణాటక |{{Date table sorting|1978|1|25|format=dmy}} |{{Date table sorting|1995|7|28|format=dmy}} |{{Date table sorting|1996|3|25|format=dmy}}  |{{Age in years and days nts|1995|7|28|1996|3|25}} |{{Age in years and days nts|1978|1|25|1996|3|25}} |<ref>{{Cite web|title=Official Website of High Court of Bombay|url=https://bombayhighcourt.nic.in/jshowpuisne.php?bhcpar=amdldGlkPTIwOCZwYWdlbm89MQ==|archive-url=https://web.archive.org/web/20250906074119/https://bombayhighcourt.nic.in/jshowpuisne.php?bhcpar=amdldGlkPTIwOCZwYWdlbm89MQ==|archive-date=2025-09-06|access-date=2025-12-20|website=bombayhighcourt.nic.in|language=en|url-status=live}}</ref> |- |సుధాకర్ పండిత్రావు కుర్దుకర్ | |పంజాబ్, హర్యానా |{{Date table sorting|1978|4|25|format=dmy}} |{{Date table sorting|1994|1|16|format=dmy}} |{{Date table sorting|1996|3|27|format=dmy}}  |{{Age in years and days nts|1994|1|16|1996|3|27}} |{{Age in years and days nts|1978|4|25|1996|3|28}} | |- |వల్లభదాస్ ఐదన్ మోహతా |[[దస్త్రం:Justice_VA_Mohta.jpg|90x90px]] |ఒడిశా |{{Date table sorting|1979|4|27|format=dmy}} |{{Date table sorting|1994|9|28|format=dmy}} |{{Date table sorting|1995|4|25|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1994|9|28|1995|4|25}} |{{Age in years and days nts|1979|4|27|1995|4|25}} |<ref>{{Cite web|title=Profile : V. A. Mohta|url=https://www.orissahighcourt.nic.in/judges/former-chief-justices/hon-ble-mr-justice-vallabhdas-aidan-mohta/}}</ref> |- |గురుదాస్ దత్తా కామత్ | |గుజరాత్ |{{Date table sorting|1983|8|29|format=dmy}} |{{Date table sorting|1996|7|2|format=dmy}} |{{Date table sorting|1997|1|4|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1996|7|2|1997|1|4}} |{{Age in years and days nts|1983|8|29|1997|1|4}} | rowspan="4" |<ref name=":0" /> |- |అశోక్ ఛోటేలాల్ అగర్వాల్ | |[[మద్రాస్ ఉన్నత న్యాయస్థానం|మద్రాస్]] | rowspan="3" |{{Date table sorting|1986|11|21|format=dmy}} |{{Date table sorting|1999|5|24|format=dmy}} |{{Date table sorting|1999|8|26|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1999|5|24|1999|8|26}} |{{Age in years and days nts|1986|11|21|1999|8|26}} |- |సామ్ నారిమన్ వరియావా | |[[ఢిల్లీ ఉన్నత న్యాయస్థానం|ఢిల్లీ]] |{{Date table sorting|1999|5|25|format=dmy}} |{{Date table sorting|2000|3|14|format=dmy}}  |{{Age in years and days nts|1999|5|25|2000|3|14}} |{{Age in years and days nts|1986|11|21|2000|3|14}} |- |అశోక్ దేశాయ్ | |ఉత్తరాఖండ్ |{{Date table sorting|2000|12|6|format=dmy}} |{{Date table sorting|2003|3|31|format=dmy}}  |{{Age in years and days nts|2000|12|6|2003|3|31}} |{{Age in years and days nts|1986|11|21|2003|3|31}} |- |అరవింద్ వినాయకరావు సావంత్ | |కేరళ | rowspan="2" |{{Date table sorting|1990|7|30|format=dmy}} |{{Date table sorting|2000|5|30|format=dmy}} |{{Date table sorting|2000|9|16|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2000|5|30|2000|9|16}} |{{Age in years and days nts|1990|7|30|2000|9|16}} |<ref>{{Cite web|title=Official Website of High Court of Bombay|url=https://www.bombayhighcourt.nic.in/jshowpuisne.php?bhcpar=amdldGlkPTI3OSZwYWdlbm89MQ==|archive-url=https://web.archive.org/web/20250910044258/https://www.bombayhighcourt.nic.in/jshowpuisne.php?bhcpar=amdldGlkPTI3OSZwYWdlbm89MQ==|archive-date=2025-09-10|access-date=2025-12-20|website=bombayhighcourt.nic.in|language=en|url-status=live}}</ref> |- |బెల్లూరు నారాయణస్వామి శ్రీకృష్ణ | |కేరళ |{{Date table sorting|2001|9|7|format=dmy}} |{{Date table sorting|2002|10|1|format=dmy}}  |{{Age in years and days nts|2001|9|7|2002|10|1}} |{{Age in years and days nts|1990|7|30|2002|10|2}} | |- style="background:#EEFFE1" |[[సరోష్ హోమీ కపాడియా]] |[[దస్త్రం:Justice_S.H._Kapadia.jpg|alt=|90x90px]] |ఉత్తరాఖండ్ |{{Date table sorting|1991|10|8|format=dmy}} |{{Date table sorting|2003|8|5|format=dmy}} |{{Date table sorting|2003|12|17|format=dmy}}  |{{Age in years and days nts|2003|8|5|2003|12|17}} |{{Age in years and days nts|1991|10|8|2003|12|17}} | |- |వికాస్ శ్రీధర్ సిర్పుర్కర్ | |ఉత్తరాఖండ్ నుండి [[కలకత్తా ఉన్నత న్యాయస్థానం|కలకత్తా]] |{{Date table sorting|1992|11|9|format=dmy}} |{{Date table sorting|2004|7|25|format=dmy}} |{{Date table sorting|2007|1|11|format=dmy}}  |{{Age in years and days nts|2004|7|25|2007|1|11}} |{{Age in years and days nts|1992|11|9|2007|1|11}} | rowspan="5" |<ref name=":0" /> |- |అజిత్ ప్రకాష్ షా |[[దస్త్రం:Photo_of_JAPS.jpg|alt=|90x90px]] |[[మద్రాస్ ఉన్నత న్యాయస్థానం|మద్రాసు]] నుండి [[ఢిల్లీ ఉన్నత న్యాయస్థానం|ఢిల్లీకి]] బదిలీ అయ్యారు |{{Date table sorting|1992|12|18|format=dmy}} |{{Date table sorting|2005|11|12|format=dmy}} |{{Date table sorting|2010|2|12|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2005|11|12|2010|2|12}} |{{Age in years and days nts|1992|12|18|2010|2|12}} |- |హేమంత్ లక్ష్మణ్ గోఖలే | |[[అలహాబాద్ ఉన్నత న్యాయస్థానం|అలహాబాద్]] నుండి, [[మద్రాస్ ఉన్నత న్యాయస్థానం|మద్రాసుకు]] బదిలీ అయ్యారు |{{Date table sorting|1994|1|20|format=dmy}} |{{Date table sorting|2007|3|7|format=dmy}} |{{Date table sorting|2010|4|28|format=dmy}}  |{{Age in years and days nts|2007|3|7|2010|4|28}} |{{Age in years and days nts|1994|1|20|2010|4|29}} |- |జై నారాయణ్ పటేల్ | |[[కలకత్తా ఉన్నత న్యాయస్థానం|కలకత్తా]] |{{Date table sorting|1996|3|11|format=dmy}} | rowspan="2" |{{Date table sorting|2010|6|26|format=dmy}} |{{Date table sorting|2012|10|4|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2010|6|26|2012|10|4}} |{{Age in years and days nts|1996|3|11|2012|10|4}} |- |ఫెర్డినో ఇనాసియో రెబెల్లో | |[[అలహాబాద్ ఉన్నత న్యాయస్థానం|అలహాబాద్]] |{{Date table sorting|1996|4|15|format=dmy}} |{{Date table sorting|2011|7|30|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2010|6|26|2011|7|30}} |{{Age in years and days nts|1996|4|15|2011|7|30}} |- style="background:#EEFFE1" |[[శరద్ అరవింద్ బాబ్డే]] |[[దస్త్రం:Justice_Sharad_Arvind_Bobde.jpg|alt=|90x90px]] |మధ్య ప్రదేశ్ |{{Date table sorting|2000|3|29|format=dmy}} |{{Date table sorting|2012|10|16|format=dmy}} |{{Date table sorting|2013|4|11|format=dmy}}  |{{Age in years and days nts|2012|10|16|2013|4|11}} |{{Age in years and days nts|2000|3|29|2013|4|11}} | |- |అజయ్ మాణిక్రావ్ ఖాన్విల్కర్ |[[దస్త్రం:Ajay_Manikrao_Khanwilkar.jpg|alt=|90x90px]] |''హిమాచల్ ప్రదేశ్‌ నుండి'' మధ్య ప్రదేశ్ కు బదిలీ అయ్యారు |{{Date table sorting|2000|3|29|format=dmy}} |{{Date table sorting|2013|4|4|format=dmy}} |{{Date table sorting|2016|5|12|format=dmy}}  |{{Age in years and days nts|2013|4|4|2016|5|12}} |{{Age in years and days nts|2000|3|29|2016|5|12}} | |- style="background:#EEFFE1" |[[డి.వై. చంద్రచూడ్|ధనంజయ యశ్వంత్ చంద్రచూడ్]] |[[దస్త్రం:D._Y._Chandrachud_with_the_President_of_India,_Droupadi_Murmu_(cropped).jpg|alt=|90x90px]] |[[అలహాబాద్ ఉన్నత న్యాయస్థానం|అలహాబాద్]] |{{Date table sorting|2000|3|29|format=dmy}} |{{Date table sorting|2013|10|31|format=dmy}} |{{Date table sorting|2016|5|12|format=dmy}}  |{{Age in years and days nts|2013|10|31|2016|5|12}} |{{Age in years and days nts|2000|3|29|2016|5|12}} | |- |[[దిలీప్ బాబాసాహెబ్ భోస్లే|దిలీప్ బాబాసాహెబ్ భోసలే]] | |[[అలహాబాద్ ఉన్నత న్యాయస్థానం|అలహాబాద్]] | rowspan="2" |{{Date table sorting|2001|1|22|format=dmy}} |{{Date table sorting|2016|7|30|format=dmy}} |{{Date table sorting|2018|10|23|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2016|7|30|2018|10|23}} |{{Age in years and days nts|2001|1|22|2018|10|23}} |<ref name=":1">{{Cite web|title=Chief Justices of High Courts as on 1 Feb 2016|url=https://cdnbbsr.s3waas.gov.in/s35d6646aad9bcc0be55b2c82f69750387/uploads/2022/04/2022040778-2.pdf}}</ref> |- |షియావక్స్ జల్ వజీఫ్దార్ | |పంజాబ్, హర్యానా |{{Date table sorting|2016|8|7|format=dmy}} |{{Date table sorting|2018|5|3|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2016|8|7|2018|5|3}} |{{Age in years and days nts|2001|1|22|2018|5|3}} |<ref name=":0" /> |- style="background:#FFFACD" |[[విజయ తహిల్ రమణి]] | |[[మద్రాస్ ఉన్నత న్యాయస్థానం|మద్రాస్]] |{{Date table sorting|2001|6|26|format=dmy}} |{{Date table sorting|2018|8|12|format=dmy}} |{{Date table sorting|2019|9|6|format=dmy}}  |{{Age in years and days nts|2018|8|12|2019|9|6}} |{{Age in years and days nts|2001|6|26|2019|9|6}} | |- |నరేష్ హరిశ్చంద్ర పాటిల్ | |బాంబే |{{Date table sorting|2001|10|12|format=dmy}} |{{Date table sorting|2018|10|29|format=dmy}} |{{Date table sorting|2019|4|6|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2018|10|29|2019|4|6}} |{{Age in years and days nts|2001|10|12|2019|4|6}} |<ref>{{Cite web|title=Official Website of High Court of Bombay|url=https://bombayhighcourt.nic.in/cjshow.php?bhcpar=amdldGlkPTQxJnBhZ2Vubz0x|archive-url=https://web.archive.org/web/20251108192241/https://bombayhighcourt.nic.in/cjshow.php?bhcpar=amdldGlkPTQxJnBhZ2Vubz0x|archive-date=2025-11-08|access-date=2026-01-12|website=bombayhighcourt.nic.in|language=en|url-status=live}}</ref> |- |అభయ్ శ్రీనివాస్ ఒకా |[[దస్త్రం:Justice_AS_Oka.jpg|alt=|90x90px]] |కర్ణాటక |{{Date table sorting|2003|8|29|format=dmy}} |{{Date table sorting|2019|5|10|format=dmy}} |{{Date table sorting|2021|8|30|format=dmy}}  |{{Age in years and days nts|2019|5|10|2021|8|30}} |{{Age in years and days nts|2003|8|29|2021|8|30}} | |- |భూషణ ప్రద్యుమ్న ధర్మాధికారి | |బాంబే |{{Date table sorting|2004|3|15|format=dmy}} |{{Date table sorting|2020|3|20|format=dmy}} |{{Date table sorting|2020|4|27|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2020|3|20|2020|4|27}} |{{Age in years and days nts|2004|3|15|2020|4|27}} |<ref>{{Cite web|title=Official Website of High Court of Bombay|url=https://bombayhighcourt.nic.in/cjshow.php?bhcpar=amdldGlkPTQzJnBhZ2Vubz0x|archive-url=https://web.archive.org/web/20251106234213/https://bombayhighcourt.nic.in/cjshow.php?bhcpar=amdldGlkPTQzJnBhZ2Vubz0x|archive-date=2025-11-06|access-date=2026-01-12|website=bombayhighcourt.nic.in|language=en|url-status=live}}</ref> |- |రంజిత్ వసంతరావు మోర్ | |మేఘాలయ |{{Date table sorting|2006|9|8|format=dmy}} |{{Date table sorting|2021|10|12|format=dmy}} |{{Date table sorting|2021|11|3|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2021|10|12|2021|11|3}} |{{Age in years and days nts|2006|9|8|2021|11|3}} | |- |అమ్జద్ అహ్తేషామ్ సయ్యద్ |[[దస్త్రం:Honourable_Justice_Amjad_Ahtesham_Sayed_Photo.jpg|90x90px]] |హిమాచల్ ప్రదేశ్ |{{Date table sorting|2007|4|11|format=dmy}} |{{Date table sorting|2022|6|23|format=dmy}} |{{Date table sorting|2023|1|20|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2022|6|23|2023|1|20}} |{{Age in years and days nts|2007|4|11|2023|1|20}} |<ref>{{Cite web|date=2022-06-24|title=Justice Amjad Ahtesham Sayed sworn in as 27th Chief Justice of Himachal high court|url=https://www.hindustantimes.com/cities/chandigarh-news/justice-amjad-ahtesham-sayed-sworn-in-as-27th-chief-justice-of-himachal-high-court-101656014655312.html|access-date=2026-01-12|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> |- |శంభాజీ శివాజీ షిండే | |[[రాజస్థాన్ హైకోర్టు|రాజస్థాన్]] |{{Date table sorting|2008|3|17|format=dmy}} |{{Date table sorting|2022|6|21|format=dmy}} |{{Date table sorting|2022|8|1|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2022|6|21|2022|8|1}} |{{Age in years and days nts|2008|3|17|2022|8|1}} | |- |ప్రసన్న భాలచంద్ర వరాలే |[[దస్త్రం:Justice_P._B._Varale.jpg|alt=|90x90px]] |కర్ణాటక |{{Date table sorting|2008|7|18|format=dmy}} |{{Date table sorting|2022|10|15|format=dmy}} |{{Date table sorting|2024|1|24|format=dmy}}  |{{Age in years and days nts|2022|10|15|2024|1|24}} |{{Age in years and days nts|2008|7|18|2024|1|24}} | |- |సంజయ్ విజయ్ కుమార్ గంగాపూర్వాలా | |[[మద్రాస్ ఉన్నత న్యాయస్థానం|మద్రాస్]] |{{Date table sorting|2010|3|13|format=dmy}} |{{Date table sorting|2023|5|28|format=dmy}} |{{Date table sorting|2024|5|23|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2023|5|28|2024|5|23}} |{{Age in years and days nts|2010|3|13|2024|5|23}} | |- |రమేష్ డియోకినందన్ ధనుక | |బాంబే | rowspan="2" |{{Date table sorting|2012|1|23|format=dmy}} |{{Date table sorting|2023|5|28|format=dmy}} |{{Date table sorting|2023|5|30|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2023|5|28|2023|5|30}} |{{Age in years and days nts|2012|1|23|2023|5|30}} | |- |నితిన్ మధుకర్ జామ్దార్ | |కేరళ |{{Date table sorting|2024|9|26|format=dmy}} |{{Date table sorting|2026|1|9|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2024|9|26|2026|1|9}} |{{Age in years and days nts|2012|1|23|2026|1|9}} | |- |కల్పాతి రాజేంద్రన్ శ్రీరామ్ | |[[మద్రాస్ ఉన్నత న్యాయస్థానం|మద్రాస్]] నుండి [[రాజస్థాన్ హైకోర్టు|రాజస్థాన్]] బదిలీ అయ్యారు |{{Date table sorting|2013|6|21|format=dmy}} |{{Date table sorting|2024|9|27|format=dmy}} |{{Date table sorting|2025|9|27|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2024|9|27|2025|9|27}} |{{Age in years and days nts|2013|6|21|2025|9|27}} | |- style="background:#FFFACD" |[[రేవతి మోహిత్ దేర్|రేవతి మోహితే దేరే]] | |మేఘాలయ |{{Date table sorting|2013|6|21|format=dmy}} |{{Date table sorting|2026|1|10|format=dmy}} |''పదవిలో ఉన్నారు'' |{{Age in years and days nts|2026|1|10|||}} |{{Age in years and days nts|2013|6|21|||}} | |- |మహేశ్ శరద్చంద్ర సోనాక్ | |జార్ఖండ్ |{{Date table sorting|2013|6|21|format=dmy}} |{{Date table sorting|2026|1|9|format=dmy}} |''పదవిలో ఉన్నారు'' |{{Age in years and days nts|2026|1|9|||}} |{{Age in years and days nts|2013|6|21|||}} | |} === తాత్కాలిక ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా నియమితులైన న్యాయమూర్తులు=== {| class="wikitable defaultcenter static-row-numbers static-row-header" style="font-size: 90%" |- !పేరు !హైకోర్టులో తాత్కాలిక ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా నియమితులయ్యారు !న్యాయమూర్తిగా నియామక తేదీ !తాత్కాలిక ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా పదవీకాలం !పదవీ విరమణ తేదీ{{Efn|ఇందులో రాజీనామా, మరణం, సుప్రీంకోర్టుకు పదోన్నతి పొందిన తేదీలు ఉంటాయి|name=date}} !తాత్కాలిక ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా పదవీకాలం !న్యాయమూర్తిగా పదవీకాలం !వ్యాఖ్యలు !రిఫరెన్స్.. |- |ఎం. సి. చాగ్లా |బాంబే |{{dts|1941|8|5|format=dmy}} |{{dts|1947|8|16|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|1948|1|2|format=dmy}} |{{dts|1958|10|26|format=dmy}}{{Ref label|RES|RES|RES}} |{{ayd|1947|8|16|1948|1|2|duration=on}} |{{ayd|1941|8|5|1958|10|20|duration=on}} | rowspan="6" |శాశ్వతం | |- |జె. ఎం. షెలాట్ |గుజరాత్ |{{dts|1957|1|6|format=dmy}} |{{dts|1963|5|23|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|1963|5|30|format=dmy}} |{{dts|1966|2|23|format=dmy}}{{Ref label|‡|‡|‡}} |{{ayd|1963|5|23|1963|5|30|duration=on}} |{{ayd|1957|1|6|1966|2|23|duration=on}} | |- |ఎన్. ఎం. మియాభోయ్ |గుజరాత్ |{{dts|1957|3|22|format=dmy}} |{{dts|1966|2|24|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|1966|4|20|format=dmy}} |{{dts|1967|9|5|format=dmy}} |{{ayd|1966|2|24|1966|4|20|duration=on}} |{{ayd|1957|3|22|1967|9|5|duration=on}} |<ref>{{Cite web |title=Appointment of N. M. Miabhoy as Permanent Chief Justice |url=https://www.indianculture.gov.in/archives/appointment-shri-justice-nomanbhai-mahmedbhai-miabhoy-permanent-chief-justice-gujarat-high}}</ref> |- |వి. ఎస్. దేశ్‌పాండే |బాంబే |{{dts|1967|6|11|format=dmy}} |{{dts|1980|11|19|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|1981|1|11|format=dmy}} |{{dts|1982|8|10|format=dmy}} |{{ayd|1980|11|19|1981|1|11|duration=on}} |{{ayd|1967|6|11|1982|8|10|duration=on}} | |- |డి. పి. మాడన్ |బాంబే |{{Dts|1967|9|25|format=dmy}} |{{dts|1982|8|11|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|1982|8|30|format=dmy}} |{{dts|1983|3|14|format=dmy}}{{Ref label|‡|‡|‡}} |{{ayd|1982|8|11|1982|8|30|duration=on}} |{{ayd|1967|9|25|1983|3|14|duration=on}} | |- |ఎం. ఎన్. చందుర్కర్ |బాంబే |{{Dts|1967|10|28|format=dmy}} |{{dts|1983|3|15|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|1984|1|1|format=dmy}} |{{dts|1988|3|13|format=dmy}} |{{ayd|1983|3|15|1984|1|1|duration=on}} |{{ayd|1967|10|28|1988|3|13|duration=on}} |<ref>{{Cite web |title=Full court reference for M. N. Chandurkar |url=https://bombayhighcourt.gov.in/bhc/libweb/references/ChandurkarMN.pdf |access-date=2026-05-23 |archive-date=2026-04-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260428104623/https://bombayhighcourt.gov.in/bhc/libweb/references/ChandurkarMN.pdf |url-status=dead }}</ref> |- style="background:#EEFFE1" scope="row" | rowspan="2" |ఎం. హెచ్. కానియా | rowspan="2" |బాంబే | rowspan="2" |{{Dts|1969|11|4|format=dmy}} |{{dts|1984|4|2|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|1984|4|7|format=dmy}} | rowspan="2" |{{dts|1987|4|30|format=dmy}}{{Ref label|‡|‡|‡}} |{{ayd|1984|4|2|1984|4|7|duration=on}} | rowspan="2" |{{ayd|1969|11|4|1987|4|30|duration=on}} | -- |<ref>{{Cite web |title=Appointment of Acting Chief Justice in Bombay (Pg. No. -17) |url=https://www.indianculture.gov.in/archives/appointment-andhra-pradesh-high-courts-acting-chief-justice-and-bombay-high-courts-acting}}</ref> |- style="background:#EEFFE1" scope="row" |{{dts|1985|10|22|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|1986|6|22|format=dmy}} |{{ayd|1985|10|25|1986|6|22|duration=on}} |శాశ్వతం |'''<ref name=":56">{{Cite web |title=Profile : M. H. Kania |url=https://www.sci.gov.in/judge/justice-m-h-kania/}}</ref>''' |- |శరద్చంద్ర కృష్ణప్రసాద్ దేశాయ్ |బాంబే |{{Dts|1970|4|15|format=dmy}} |{{dts|1987|5|1|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|1987|9|2|format=dmy}} |{{Dts|1990|10|26|format=dmy}} |{{ayd|1987|5|1|1987|9|2|duration=on}} |{{ayd|1970|4|15|1990|4|26|duration=on}} | rowspan="3" | -- |<ref>{{Cite web |title=Official Website of High Court of Bombay |url=https://www.bombayhighcourt.nic.in/jshowpuisne.php?bhcpar=amdldGlkPTE3NSZwYWdlbm89MQ== |archive-url=https://web.archive.org/web/20260120030735/https://www.bombayhighcourt.nic.in/jshowpuisne.php?bhcpar=amdldGlkPTE3NSZwYWdlbm89MQ== |archive-date=2026-01-20 |access-date=2026-04-02 |website=bombayhighcourt.nic.in |language=en |url-status=live }}</ref> |- |సి. ఎస్. ధర్మాధికారి |బాంబే |{{Dts|1972|7|13|format=dmy}} |{{dts|1987|9|3|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|1987|11|1|format=dmy}} |{{Dts|1989|11|20|format=dmy}} |{{ayd|1987|9|3|1987|11|1|duration=on}} |{{ayd|1972|7|13|1989|11|20|duration=on}} |<ref>{{Cite web |title=Official Website of High Court of Bombay |url=https://www.bombayhighcourt.nic.in/jshowpuisne.php?bhcpar=amdldGlkPTE4MSZwYWdlbm89MQ== |archive-url=https://web.archive.org/web/20260116041330/https://www.bombayhighcourt.nic.in/jshowpuisne.php?bhcpar=amdldGlkPTE4MSZwYWdlbm89MQ== |archive-date=2026-01-16 |access-date=2026-04-02 |website=bombayhighcourt.nic.in |language=en |url-status=live }}</ref> |- |సుభాష్ ఛగన్‌లాల్ ప్రతాప్ |బాంబే |{{Dts|1977|9|19|format=dmy}} |{{dts|1991|1|1|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|1991|1|6|format=dmy}} |{{dts|1992|11|1|format=dmy}} |{{ayd|1991|1|1|1991|1|6|duration=on}} |{{ayd|1977|9|19|1992|11|1|duration=on}} |<ref>{{Cite web |title=Full court reference for S. C. Pratap |url=https://bombayhighcourt.gov.in/bhc/libweb/references/PratapSC.PDF }}{{Dead link|date=ఆగస్టు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- style="background:#FFFACD" scope="row" | rowspan="2" |సుజాతా మనోహర్ | rowspan="2" |బాంబే | rowspan="2" |{{Dts|1978|1|23|format=dmy}} |{{dts|1992|12|15|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|1993|1|8|format=dmy}} | rowspan="2" |{{dts|1994|11|4|format=dmy}}{{Ref label|‡|‡|‡}} |{{ayd|1992|12|15|1993|1|8|duration=on}} | rowspan="2" |{{ayd|1978|1|23|1994|11|7|duration=on}} | rowspan="2" |శాశ్వతం | rowspan="2" |<ref>{{Cite news |date=2024-02-26 |title=Justice Sujata Manohar, first woman chief justice of the Bombay High Court |url=https://timesofindia.indiatimes.com/gender-february-26-2024/justice-sujata-manohar-the-first-woman-chief-justice-of-the-bombay-high-court/articleshow/108008103.cms |access-date=2025-12-09 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> |- style="background:#FFFACD" scope="row" |{{dts|1993|12|15|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|1994|1|14|format=dmy}} |{{ayd|1993|12|15|1994|1|14|duration=on}} |- |మాధవ్ లక్ష్మణ్ పెండ్సే |బాంబే |{{Dts|1978|1|25|format=dmy}} |{{dts|1995|4|1|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|1995|7|27|format=dmy}} |{{dts|1996|3|25|format=dmy}}{{Ref label|RES|RES|RES}} |{{ayd|1995|4|1|1995|7|27|duration=on}} |{{ayd|1978|1|25|1996|3|25|duration=on}} |కర్ణాటక ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా పదోన్నతి పొందారు |<ref name=":21">{{Cite web |title=Official Website of High Court of Bombay |url=https://bombayhighcourt.nic.in/jshowpuisne.php?bhcpar=amdldGlkPTIwOCZwYWdlbm89MQ== |archive-url=https://web.archive.org/web/20250513074229/https://bombayhighcourt.nic.in/jshowpuisne.php?bhcpar=amdldGlkPTIwOCZwYWdlbm89MQ== |archive-date=2025-05-13 |access-date=2025-07-16 |website=bombayhighcourt.nic.in |language=en}}</ref> |- |ఎ. సి. అగర్వాల్ |బాంబే | rowspan="2" |{{Dts|1986|11|21|format=dmy}} |{{dts|1998|12|9|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|1999|2|2|format=dmy}} |{{dts|1999|8|26|format=dmy}} |{{ayd|1998|12|9|1999|2|2|duration=on}} |{{ayd|1986|11|21|1999|8|26|duration=on}} | -- |<ref>{{Cite web |title=Full court reference for A. C. Agarwal |url=https://bombayhighcourt.gov.in/bhc/libweb/references/AgarwalAC.pdf }}{{Dead link|date=ఆగస్టు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |అశోక్ దేశాయ్ |ఉత్తరాఖండ్ |{{Date table sorting|09-11-2000}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2000|12|5|format=dmy}} |{{dts|2003|3|31|format=dmy}}{{Ref label|RES|RES|RES}} |{{ayd|2000|11|9|2000|12|5|duration=on}} |{{ayd|1986|11|21|2003|3|31|duration=on}} |శాశ్వతం | |- |మనోహర్ బన్సీజీ ఘోడేశ్వర్ |బాంబే |{{dts|1988|11|15|format=dmy}} |{{dts|2000|1|29|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2000|2|13|format=dmy}} |{{dts|2000|2|13|format=dmy}} |{{ayd|2000|1|29|2000|2|13|duration=on}} |{{ayd|1988|11|15|2000|2|13|duration=on}} |అడిషనల్ సిజెగా పదవీ విరమణ చేశారు |<ref>{{Cite web |title=Profile : M. B. Ghodeswar |url=https://bombayhighcourt.nic.in/jshowpuisne.php?bhcpar=amdldGlkPTI1OCZwYWdlbm89MQ==}}</ref> |- |గులాబ్రావ్ దేవరావ్ పాటిల్ |బాంబే |{{Dts|1990|7|30|format=dmy}} |{{dts|2001|12|14|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2001|12|30|format=dmy}} |{{dts|2003|3|18|format=dmy}} |{{ayd|2001|12|14|2001|12|30|duration=on}} |{{ayd|1990|7|30|2003|3|18|duration=on}} | rowspan="4" | -- |<ref>{{Cite web |title=Full court reference for G. D. Patil |url=https://bombayhighcourt.gov.in/bhc/libweb/references/PatilGD.pdf |access-date=2026-05-23 |archive-date=2026-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260425144314/https://bombayhighcourt.gov.in/bhc/libweb/references/PatilGD.pdf |url-status=dead }}</ref> |- |ఎ. పి. షా |బాంబే |{{Dts|1992|12|18|format=dmy}} |{{dts|2004|6|7|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2004|7|24|format=dmy}} |{{dts|2010|2|12|format=dmy}} |{{ayd|2004|6|7|2004|7|24|duration=on}} |{{ayd|1992|12|18|2010|2|12|duration=on}} |<ref>{{Cite web |title=Full court reference to P. D. Desai |url=https://bombayhighcourt.gov.in/bhc/libweb/references/DesaiPD.pdf |access-date=17 February 2026 |website=Bombay High Court |archive-date=25 ఏప్రిల్ 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260425010246/https://bombayhighcourt.gov.in/bhc/libweb/references/DesaiPD.pdf |url-status=dead }}</ref> |- | rowspan="2" |విశ్వనాథ్ గోపాల్ పల్షికర్ | rowspan="2" |బాంబే | rowspan="3" |{{Dts|1994|1|20|format=dmy}} |{{dts|2005|10|28|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2006|2|24|format=dmy}} | rowspan="2" |{{dts|2007|1|7|format=dmy}} |{{ayd|2005|10|28|2006|2|24|duration=on}} | rowspan="2" |{{ayd|1994|1|20|2007|1|7|duration=on}} | rowspan="2" |<ref>{{Cite web |title=Full court reference for V. G. Palshikar |url=https://bombayhighcourt.gov.in/bhc/libweb/references/PalshikarVG.pdf |access-date=2026-05-23 |archive-date=2026-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260412075115/https://bombayhighcourt.gov.in/bhc/libweb/references/PalshikarVG.pdf |url-status=dead }}</ref> |- |{{dts|2006|7|19|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2006|10|2|format=dmy}} |{{ayd|2006|7|19|2006|10|2|duration=on}} |- |హెచ్. ఎల్. గోఖలే |బాంబే |{{dts|2007|1|12|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2007|3|6|format=dmy}} |{{dts|2010|4|28|format=dmy}}{{Ref label|‡|‡|‡}} |{{ayd|2007|1|12|2007|3|6|duration=on}} |{{ayd|1994|1|20|2010|4|29|duration=on}} |అలహాబాద్ ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా పదోన్నతి పొందారు |<ref>{{Cite web |title=Justice H.L. Gokhale {{!}} Supreme Court of India {{!}} India |url=https://www.sci.gov.in/judge/justice-h-l-gokhale/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240128074840/https://www.sci.gov.in/judge/justice-h-l-gokhale/ |archive-date=2024-01-28 |access-date=2025-09-30 |website=www.sci.gov.in |language=en-US}}</ref> |- | rowspan="2" |జె. ఎన్. పటేల్ | rowspan="2" |బాంబే | rowspan="2" |{{Dts|1996|3|11|format=dmy}} |{{dts|2009|12|18|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2010|2|10|format=dmy}} | rowspan="2" |{{dts|2012|10|4|format=dmy}} |{{ayd|2009|12|18|2010|2|10|duration=on}} | rowspan="2" |{{ayd|1996|3|11|2012|10|4|duration=on}} | -- | |- |{{dts|2010|4|30|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2010|6|25|format=dmy}} |{{ayd|2010|4|30|2010|6|25|duration=on}} |కలకత్తా ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా పదోన్నతి పొందారు | |- |డి. బి. భోసలే |[[ఆంధ్రప్రదేశ్ ఉన్నత న్యాయస్థానం|ఆంధ్రప్రదేశ్]] | rowspan="2" |{{dts|2001|1|22|format=dmy}} |{{dts|2015|5|7|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2016|7|29|format=dmy}} |{{dts|2018|10|23|format=dmy}} |{{ayd|2015|5|7|2016|7|29|duration=on}} |{{ayd|2001|1|22|2018|10|23|duration=on}} |అలహాబాద్ ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా పదోన్నతి పొందారు | rowspan="2" |<ref name=":1" /> |- |ఎస్. జె. వజీఫ్దార్ |పంజాబ్ & హర్యానా |{{dts|2014|12|15|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2016|8|6|format=dmy}} |{{dts|2018|5|3|format=dmy}} |{{ayd|2014|12|15|2016|8|6|duration=on}} |{{ayd|2001|1|22|2018|5|3|duration=on}} |శాశ్వతం |- style="background:#FFFACD" scope="row" |ఎన్. ఎన్. మహాత్రే |[[కలకత్తా ఉన్నత న్యాయస్థానం|కలకత్తా]] |{{dts|2001|3|28|format=dmy}} |{{dts|2016|12|1|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2017|9|19|format=dmy}} |{{dts|2017|9|19|format=dmy}} |{{ayd|2016|12|1|2017|9|19|duration=on}} |{{ayd|2001|3|28|2017|9|19|duration=on}} |అడిషనల్ సిజెగా పదవీ విరమణ చేశారు | |- style="background:#FFFACD" scope="row" | rowspan="3" |వి. కె. తహిల్రామణి | rowspan="3" |బాంబే | rowspan="3" |{{dts|2001|6|26|format=dmy}} |{{dts|2015|9|9|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2016|2|14|format=dmy}} | rowspan="3" |{{dts|2019|9|6|format=dmy}}{{Ref label|RES|RES|RES}} |{{ayd|2015|9|9|2016|2|14|duration=on}} | rowspan="3" |{{ayd|2001|6|26|2019|9|6|duration=on}} | rowspan="2" | -- | |- style="background:#FFFACD" scope="row" |{{dts|2016|8|11|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2016|8|21|format=dmy}} |{{ayd|2016|8|11|2016|8|21|duration=on}} | |- style="background:#FFFACD" scope="row" |{{dts|2017|12|5|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2018|8|11|format=dmy}} |{{ayd|2017|12|5|2018|8|11|duration=on}} |మద్రాసు సిజెగా పదోన్నతి పొందారు | |- |ఎన్. హెచ్. పాటిల్ |బాంబే |{{dts|2001|10|12|format=dmy}} |{{dts|2018|8|12|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2018|10|28|format=dmy}} |{{dts|2019|4|6|format=dmy}} |{{ayd|2018|8|12|2018|10|28|duration=on}} |{{ayd|2001|10|12|2019|4|6|duration=on}} | rowspan="2" |శాశ్వతం | |- |బి. పి. ధర్మాధికారి |బాంబే |{{Dts|2004|3|15|format=dmy}} |{{dts|2020|2|24|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2020|3|19|format=dmy}} |{{dts|2020|4|27|format=dmy}} |{{ayd|2020|2|24|2020|3|19|duration=on}} |{{ayd|2004|3|15|2020|4|27|duration=on}} | |- |ఎస్. వి. గంగాపుర్వాలా |బాంబే |{{dts|2010|3|13|format=dmy}} |{{dts|2022|12|12|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2023|5|27|format=dmy}} |{{dts|2024|5|23|format=dmy}} |{{ayd|2022|12|12|2023|5|27|duration=on}} |{{ayd|2010|3|13|2024|5|23|duration=on}} |మద్రాసు సిజెగా పదోన్నతి పొందారు | |- |ఎన్. ఎం. జామ్దార్ |బాంబే |{{dts|2012|1|23|format=dmy}} |{{dts|2023|5|31|format=dmy}}''{{Spaced en dash space}}''{{dts|2023|7|28|format=dmy}} |{{dts|2026|1|9|format=dmy}} |{{ayd|2023|5|31|2023|7|28|duration=on}} |{{ayd|2012|1|23|2026|1|9|duration=on}} | -- | |} {{Notelist}} == సుప్రీంకోర్టుకు పదోన్నతి పొందిన న్యాయమూర్తులు == ఈ విభాగంలో బొంబాయి హైకోర్టు ఉన్న న్యాయమూర్తుల జాబితా మాత్రమే ఉంటుంది. ఇందులో, భారత సుప్రీంకోర్టు పదోన్నతి పొందిన సమయంలో, బొంబాయి హైకోర్టులో పనిచేయకపోవచ్చు, కానీ ఈ జాబితాలో పదోన్నతి సమయంలో బొంబాయి హైకోర్టులో పనిచేస్తున్న న్యాయమూర్తులు లేరు, కానీ బొంబాయి వారి మాతృ హైకోర్టు కాదు. {{Col-begin}} {{Col-2}} ;కలర్ కీ * {{Legend|#FFFACD"|మహిళా ప్రధాన న్యాయమూర్తి}} * {{Legend|#EEFFE1"|[[భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి]]గా పనిచేశారు}} {{Col-2}} ;సింబల్ కీ * {{Note label|‡|‡|‡}}[[భారతదేశ అత్యున్నత న్యాయస్థానం|భారత సుప్రీంకోర్టుకు]] పదోన్నతి పొందారు *{{Note label|RES|RES|RES}} రాజీనామీ * {{Note label|†|†|†}}కార్యాలయంలో మరణించారు{{Note label}}{{Col-end}} {{Table alignment}} {| class="wikitable sortable defaultcenter static-row-header" style="font-size: 90%" ! rowspan="2" |# ! rowspan="2" |న్యాయమూర్తి పేరు ! rowspan="2" |చిత్రం ! colspan="2" |నియామక తేదీ ! rowspan="2" |పదవీ విరమణ తేదీ ! colspan="3" |పదవీకాలం ! rowspan="2" |వెంటనే ముందున్న పదవి |- !మాతృ హైకోర్టులో !సుప్రీంకోర్టులో !హైకోర్టు(ల)లో !సుప్రీంకోర్టులో !మొత్తం పదవీకాలం{{Efn|హైకోర్టు న్యాయమూర్తిగా, సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తిగా రెండు పదవీకాలాలను కలిగి ఉంటుంది|name=మొత్తం పదవీకాలం}} |- style="background:#EEFFE1" !1 |[[హీరాలాల్ జెకిసుందాస్ కనియా]] |[[దస్త్రం:Justice_H._J._Kania.jpg|alt=|90x90px]] |{{Date table sorting|1933|6||format=dmy}} |{{Date table sorting|1946|6|20|format=dmy}}{{Efn|Elevated to the Federal Court of India on 20 June 1946, and became part of the Supreme Court of India after its establishment on 26 January 1950.}} |{{Date table sorting|1951|11|6|format=dmy}}  | |{{Age in years and days nts|1946|6|20|1951|11|6}} | |బాంబే హైకోర్టు న్యాయమూర్తి |- !2 నట్వర్‌లాల్ హరిలాల్ భగవతి |[[దస్త్రం:N.H._BHagwati_VC-BHU.jpg|alt=|90x90px]] |{{Date table sorting|1944|8||format=dmy}} |{{Date table sorting|1952|9|8|format=dmy}} |{{Date table sorting|1959|6|6|format=dmy}} | |{{Age in years and days nts|1952|9|8|1959|6|6}} | |బాంబే హైకోర్టు న్యాయమూర్తి |- style="background:#EEFFE1" !3 |[[పి.బి. గజేంద్రగడ్కర్]] |[[దస్త్రం:Justice_P.B._Gajendragadkar.jpg|90x90px|Pralhad Balacharya Gajendragadkar]] |{{Date table sorting|1945|3|6|format=dmy}} |{{Date table sorting|1957|1|17|format=dmy}} |{{Date table sorting|1966|3|15|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1945|3|6|1957|1|16}} |{{Age in years and days nts|1957|1|17|1966|3|15}} |{{Age in years and days nts|1945|3|6|1966|3|15}} |బాంబే హైకోర్టు న్యాయమూర్తి |- style="background:#EEFFE1" !4 |[[జయంతిలాల్ ఛోటాలాల్ షా]] |[[దస్త్రం:Justice_J.C._Shah.jpg|alt=|90x90px]] |{{Date table sorting|1949|3|1|format=dmy}} |{{Date table sorting|1959|10|12|format=dmy}} |{{Date table sorting|1971|1|21|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1949|3|1|1959|10|11}} |{{Age in years and days nts|1959|10|12|1971|1|21}} |{{Age in years and days nts|1949|3|1|1971|1|21}} |బాంబే హైకోర్టు న్యాయమూర్తి |- !5 |జైశంకర్ మణిలాల్ షెలాట్ | |{{Date table sorting|1957|1|6|format=dmy}} |{{Date table sorting|1966|2|24|format=dmy}} |{{Date table sorting|1973|4|30|format=dmy}}  |{{Age in years and days nts|1957|1|6|1966|2|23}} | rowspan="1" align="center" |{{Age in years and days nts|1966|2|24|1973|4|30}} |{{Age in years and days nts|1957|1|6|1973|4|30}} |గుజరాత్ హైకోర్టు 3వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి |- !6 |దేవిదాస్ గణపత్ పాలేకర్ | |{{Date table sorting|1961|10|14|format=dmy}} |{{Date table sorting|1971|7|19|format=dmy}} |{{Date table sorting|1974|9|3|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1961|10|14|1971|7|18}} | align="center" |{{Age in years and days nts|1971|7|19|1974|9|3}} |{{Age in years and days nts|1961|10|14|1974|9|3}} |బాంబే హైకోర్టు న్యాయమూర్తి |- style="background:#EEFFE1" !7 |[[వై.వి. చంద్రచూడ్]] |[[దస్త్రం:Justice_Y.V._Chandrachud.jpg|alt=|90x90px]] |{{Date table sorting|1961|3|19|format=dmy}} |{{Date table sorting|1972|8|28|format=dmy}} |{{Date table sorting|1985|7|11|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1961|3|19|1972|8|27}} |{{Age in years and days nts|1972|8|28|1985|7|11}} |{{Age in years and days nts|1961|3|19|1985|7|11}} |బాంబే హైకోర్టు న్యాయమూర్తి |- !8 |విద్యారణ్య దత్తాత్రేయ తుల్జాపుర్కర్ | |{{Date table sorting|1963|12|21|format=dmy}} |{{Date table sorting|1977|9|30|format=dmy}} |{{Date table sorting|1986|3|9|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1963|12|21|1977|9|29}} |{{Age in years and days nts|1977|9|30|1986|3|9}} |{{Age in years and days nts|1963|12|21|1986|3|9}} |బాంబే హైకోర్టు న్యాయమూర్తి |- !9 |దిన్‌షా పిరోషా మాడన్ | |{{Date table sorting|1967|9|25|format=dmy}} |{{Date table sorting|1983|3|15|format=dmy}} |{{Date table sorting|1986|4|6|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1967|9|25|1983|3|14}} |{{Age in years and days nts|1983|3|15|1986|4|6}} |{{Age in years and days nts|1967|9|25|1986|4|6}} |బాంబే హైకోర్టు 21వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి |- style="background:#EEFFE1" !10 |[[మధుకర్ హీరాలాల్ కనియా]] |[[దస్త్రం:Justice_M.H._Kania.jpg|alt=|90x90px]] |{{Date table sorting|1969|11|4|format=dmy}} |{{Date table sorting|1987|5|1|format=dmy}} |{{Date table sorting|1992|11|17|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1969|11|4|1987|4|30}} |{{Age in years and days nts|1987|5|1|1992|11|17}} |{{Age in years and days nts|1969|11|4|1992|11|17}} |బాంబే హైకోర్టు 24వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి |- !11 | పరశురామ్ బాబారామ్ సావంత్ | |{{Date table sorting|1973|3|29|format=dmy}} |{{Date table sorting|1989|10|6|format=dmy}} |{{Date table sorting|1995|6|29|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1973|3|29|1989|10|5}} |{{Age in years and days nts|1989|10|6|1995|6|29}} |{{Age in years and days nts|1973|3|29|1995|6|29}} |బాంబే హైకోర్టు న్యాయమూర్తి |- style="background:#EEFFE1" !12 |సామ్ పిరోజ్ భరుచా |[[దస్త్రం:Justice_S.P._Bharucha.jpg|alt=|90x90px]] |{{Date table sorting|1977|9|19|format=dmy}} |{{Date table sorting|1992|7|1|format=dmy}} |{{Date table sorting|2002|May|5|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1977|9|19|1992|6|30}} |{{Age in years and days nts|1992|7|1|2002|5|5}} |{{Age in years and days nts|1977|9|19|2002|5|5}} |కర్ణాటక హైకోర్టు 13వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి |- style="background:#FFFACD" !13 |సుజాత మనోహర్ |[[దస్త్రం:Sujata_V_Manohar.jpg|alt=|90x90px]] |{{Date table sorting|1978|1|23|format=dmy}} |{{Date table sorting|1994|11|8|format=dmy}} |{{Date table sorting|1999|8|27|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1978|1|23|1994|11|7}} |{{Age in years and days nts|1994|11|8|1999|8|27}} |{{Age in years and days nts|1978|1|23|1999|8|27}} |కేరళ హైకోర్టు 14వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి |- !14 |సుధాకర్ పండిత్రావ్ కుర్దుకర్ | |{{Date table sorting|1978|4|25|format=dmy}} |{{Date table sorting|1996|3|29|format=dmy}} |{{Date table sorting|2000|1|15|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1978|4|25|1996|3|28}} |{{Age in years and days nts|1996|3|29|2000|1|15}} |{{Age in years and days nts|1978|4|25|2000|1|15}} |పంజాబ్ &హర్యానా హైకోర్టు 22వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి |- !15 |సామ్ నరిమాన్ వారియావా | |{{Date table sorting|1986|11|21|format=dmy}} |{{Date table sorting|2000|3|15|format=dmy}} |{{Date table sorting|2005|11|7|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1986|11|21|2000|3|14}} |{{Age in years and days nts|2000|3|15|2005|11|7}} |{{Age in years and days nts|1986|11|21|2005|11|7}} |ఢిల్లీ హైకోర్టు 19వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి |- !16 |బెల్లూరు నారాయణస్వామి శ్రీకృష్ణ | |{{Date table sorting|1990|7|30|format=dmy}} |{{Date table sorting|2002|10|3|format=dmy}} |{{Date table sorting|2006|5|20|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1990|7|30|2002|10|2}} |{{Age in years and days nts|2002|10|3|2006|5|20}} |{{Age in years and days nts|1990|7|30|2006|5|20}} |కేరళ హైకోర్టు 21వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి |- style="background:#EEFFE1" !17 |[[సరోష్ హోమీ కపాడియా]] |[[దస్త్రం:Justice_S.H._Kapadia.jpg|alt=|90x90px]] |{{Date table sorting|1991|10|8|format=dmy}} |{{Date table sorting|2003|12|18|format=dmy}} |{{Date table sorting|2012|9|28|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1991|10|8|2003|12|17}} |{{Age in years and days nts|2003|12|18|2012|9|28}} |{{Age in years and days nts|1991|10|8|2012|9|28}} |ఉత్తరాఖండ్ హైకోర్టు 2వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి |- !18 |వికాస్ శ్రీధర్ సిర్‌పుర్కర్ | |{{Date table sorting|1992|11|9|format=dmy}} |{{Date table sorting|2007|1|12|format=dmy}} |{{Date table sorting|2011|08|21|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1992|11|9|2007|1|11}} |{{Age in years and days nts|2007|1|12|2011|8|27}} |{{Age in years and days nts|1992|11|9|2011|8|21}} |[[కలకత్తా ఉన్నత న్యాయస్థానం|కలకత్తా హైకోర్టు]] 32వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి |- !19 |హేమంత్ లక్ష్మణ్ గోఖలే | |{{Date table sorting|1994|1|20|format=dmy}} |{{Date table sorting|2010|4|30|format=dmy}} |{{Date table sorting|2014|03|10|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1994|1|20|2010|4|29}} |{{Age in years and days nts|2010|4|30|2014|3|10}} |{{Age in years and days nts|1994|1|20|2014|3|10}} |[[మద్రాస్ ఉన్నత న్యాయస్థానం|మద్రాస్ హైకోర్టు]] 35వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి |- style="background:#FFFACD" !20 |[[రంజనా దేశాయ్]] |[[దస్త్రం:Ranjana_Prakash_Desai.jpg|alt=|90x90px]] |{{Date table sorting|1996|4|15|format=dmy}} |{{Date table sorting|2011|9|13|format=dmy}} |{{Date table sorting|2014|10|29|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|1996|4|15|2011|9|12}} |{{Age in years and days nts|2011|9|13|2014|10|29}} |{{Age in years and days nts|1996|4|15|2014|10|29}} |బాంబే హైకోర్టు న్యాయమూర్తి |- style="background:#EEFFE1" !21 |[[శరద్ అరవింద్ బాబ్డే]] |[[దస్త్రం:Justice_Sharad_Arvind_Bobde.jpg|alt=|90x90px]] |{{Date table sorting|2000|3|29|format=dmy}} |{{Date table sorting|2013|4|12|format=dmy}} |{{Date table sorting|2021|4|23|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2000|3|29|2013|4|11}} |{{Age in years and days nts|2013|4|12|2021|4|23}} |{{Age in years and days nts|2000|3|29|2021|4|23}} |మధ్య ప్రదేశ్ హైకోర్టు 21వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి |- !22 |అజయ్ మణిక్రావ్ ఖాన్విల్కర్ |[[దస్త్రం:Ajay_Manikrao_Khanwilkar.jpg|alt=|90x90px]] |{{Date table sorting|2000|3|29|format=dmy}} |{{Date table sorting|2016|5|13|format=dmy}} |{{Date table sorting|2022|7|29|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2000|3|29|2016|5|12}} |{{Age in years and days nts|2016|5|13|2022|7|29}} |{{Age in years and days nts|2000|3|29|2022|7|29}} |మధ్యప్రదేశ్ హైకోర్టు 22వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి |- style="background:#EEFFE1" !23 |[[డి.వై. చంద్రచూడ్]] |[[దస్త్రం:D._Y._Chandrachud_with_the_President_of_India,_Droupadi_Murmu_(cropped).jpg|alt=|90x90px|Dhananjaya Yeshwant Chandrachud]] |{{Date table sorting|2000|3|29|format=dmy}} |{{Date table sorting|2016|5|13|format=dmy}} |{{Date table sorting|2024|11|10|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2000|3|29|2016|5|12}} |{{Age in years and days nts|2016|5|13|2024|11|10}} |{{Age in years and days nts|2000|3|29|2024|11|10}} |అలహాబాద్ హైకోర్టు 44వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి |- style="background:#EEFFE1" !24 |[[భూషణ్ రామకృష్ణ గవాయ్]] |[[దస్త్రం:B_R_Gavai.jpg|alt=|90x90px]] |{{Date table sorting|2003|11|14|format=dmy}} |{{Date table sorting|2019|5|24|format=dmy}} |{{Date table sorting|2025|11|23|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2003|11|14|2019|5|23}} |{{Age in years and days nts|2019|5|24|2025|11|23}} |{{Age in years and days nts|2003|11|14|2025|11|23}} |బాంబే హైకోర్టు న్యాయమూర్తి |- !25 |అభయ్ శ్రీనివాస్ ఓకా |[[దస్త్రం:Justice_AS_Oka.jpg|alt=|90x90px]] |{{Date table sorting|2003|8|29|format=dmy}} |{{Date table sorting|2021|8|31|format=dmy}} |{{Date table sorting|2025|5|24|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2003|8|29|2021|8|30}} |{{Age in years and days nts|2021|8|31|2025|5|24}} |{{Age in years and days nts|2003|8|29|2025|5|24}} |కర్ణాటక హైకోర్టు 30వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి |- !26 |ప్రసన్న భాలచంద్ర వరలే |[[దస్త్రం:Justice_P._B._Varale.jpg|alt=|90x90px]] |{{Date table sorting|2008|7|18|format=dmy}} |{{Date table sorting|2024|1|25|format=dmy}} | rowspan="2" |''Incumbent'' |{{Age in years and days nts|2008|7|18|2024|1|24}} |{{Age in years and days nts|2024|1|25|||}} |{{Age in years and days nts|2008|7|18|||}} |కర్ణాటక హైకోర్టు 32వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి |- !27 |అతుల్ శరచ్చంద్ర చందూర్కర్ |[[దస్త్రం:Justice_Atul_Chandurkar.jpg|alt=|90x90px]] |{{Date table sorting|2013|6|21|format=dmy}} |{{Date table sorting|2025|5|30|format=dmy}} |{{Age in years and days nts|2013|6|21|2025|5|29}} |{{Age in years and days nts|2025|5|30|||}} |{{Age in years and days nts|2013|6|21|||}} |బాంబే హైకోర్టు న్యాయమూర్తి |} == మూలాలు == {{Reflist}} == ఇతర మూలాలు == <references group="lower-alpha" /> {{భారతదేశ ఉన్నత న్యాయస్థానాలు}} [[వర్గం:1862 స్థాపితాలు]] [[వర్గం:మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం]] [[వర్గం:బాంబే హైకోర్ట్]] 6ng2c9bgehb1f1nxxbkt46ujdtpwx71 0 492516 4942614 4839208 2026-08-23T13:46:13Z CommonsDelinker 608 OmNamoBhagavatheVasudevaya_-_01.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942614 wikitext text/x-wiki {{వర్గం}}{{వికీబుక్స్ కు తరలింపు}} '''<big>ద్వాదశాక్షర మంత్ర స్తోత్రము</big><big><big></big></big>''' '''<big>మూలం: వేదవ్యాస మహర్షి</big>''' '''వ్యాఖ్య: స్వామి సుందర చైతన్యానంద''' ==<big>మున్నుడి</big>== ముడిపడిన జీవితాలకు నుడి నందించి బ్రతుకు నడవడిని మరలించి, చీకటిలో తారాడే జీవులకు నిత్య వెలుగులను ప్రసాదించు దివ్యమైన సవ్వడియే భగవన్నామం. తడి ఆరిన పొలాలవలె చిడిముడి చిత్తములతో జీవన వడి తగ్గి, విధి వ్రాతకు తల ఒగ్గే దీనుల నూరడించి, అశాంతిలో కుమిలే బలహీనుల నాదరించి, ఆర్తి తీర్చి, స్ఫూర్తి నిచ్చి బతుకులో దీప్తిని నిలిపే భవ్యమైన భగవత్ప్రతీకమే భగవన్నామం. ఎక్కి పయనించడానికి ఒక్క నావ చాలు. కీర్తించి తరించడానికి ఒక్క నామం '''ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ''' '''ద్వాదశాక్షర మంత్రం''' అంటే పన్నెండు అక్షరాల మంత్రం. ఇది విష్ణువుకు (శ్రీకృష్ణునికి) అంకితం చేయబడిన అత్యంత పవిత్రమైన, శక్తివంతమైన వైష్ణవ మంత్రం. '''ద్వాదశాక్షర మంత్రం:''' '''ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ''' '''(ॐ नमो भगवते वासुदेवाय)''' '''అర్థం:''' దేవాధిదేవుడైన వాసుదేవునికి (కృష్ణునికి) నమస్కరిస్తున్నాను. '''మహిమ/ప్రయోజనాలు:''' ఈ మంత్రాన్ని జపించడం వల్ల ఆధ్యాత్మిక ఎదుగుదల, రక్షణ, మోక్షం లభిస్తాయని నమ్మకం. ఏకాదశి రోజుల్లో ఈ మంత్రాన్ని జపించడం చాలా విశేషం. ఇది అంతర్గత శాంతి, భావోద్వేగ సమతుల్యతను ఇస్తుంది. దీనిని నిత్యం జపించడం వల్ల సర్వాభీష్ట సిద్ధులు కలుగుతాయని శాస్త్రాలు చెబుతున్నాయి. '''వినియోగం:''' ఈ మంత్రాన్ని భక్తితో ఉదయం, సాయంత్రం జపించవచ్చు. ఓంకారంతో ప్రారంభమయ్యే ఈ మంత్ర సాధనకు దీక్ష అవసరం లేదు, కానీ గురువు ద్వారా ఉపదేశం పొందితే మరింత మంచిది. '''ద్వాదశాక్షర స్తోత్రం (శ్రీ వేదవ్యాసకృతమ్):''' శ్రీ వేదవ్యాస విరచిత ద్వాదశాక్షర స్తోత్రంలోని 3 నుండి 12 వరకు శ్లోకాలు మధుసూదనుని శరణు వేడుతూ, కర్మ బంధాల నుండి విముక్తిని ప్రసాదించమని వేడుకుంటాయి. సంసార భయాలను, గర్భవాస దుఃఖాలను తొలగించి, తనపై భక్తిని ప్రసాదించమని ఈ శ్లోకాల ద్వారా భగవంతుని ప్రార్థిస్తారు. =ద్వాదశాక్షర మహా మంత్రము= ఇది '''ద్వాదశాక్షర మహా మంత్రము'''. దివ్యమైన, భవ్యమైన వాసుదేవుని చైతన్య స్వరూపము. మధురమైన నామము. కాదు అమృతము. ఈ దివ్యామృతమును ఎందరో పానం చేసి తరించారు. ఈ మంత్ర వైభవమును ఎందరో అనుభవించారు. కానీ ఎందరు ఆ వైభవమును ఆలపించ గలరు? ఆదిశేషునికి సైతము సాధ్యపడని ఈ మహత్కార్యమును మహర్షి నిర్వహించారు. నిర్వచించారు. అదియే ద్వాదశాక్షర మంత్ర స్తోత్రము. "'''ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ'''" అనెడి మంత్రములోని '''ఒక్కొక్క అక్షరముతో ఒక్కొక్క శ్లోకమును ప్రారంభించి పండ్రెండు శ్లోకాలతో ఈ స్తోత్రమును సంపూర్ణం చేశారు'''. ద్వాదశాక్షర మంత్రస్తోత్రము '''ఓం''' దితో జ్ఞానవస్రేణ రాగావీకేన నిర్జితః కర్మనిద్రాం ప్రపన్నో ఒప్మి త్రాహి మాం మధుసూదన '''న''' గతి ర్విద్యతే చాన్యా త్వమేవ శరణం మమ మాయాపంకేన లిప్తోస్మి త్రాహి మాం మధుసూదన '''మో''' హితో మోహజారేన పుత్రదార గృహాదిషు తృష్ణయా పీడ్యమానోఒస్మి త్రాహి మాం మధుసూదన '''భ''' క్తి హీనంచ దీనంత దుఃఖశోక సమన్వితం అనాశ్రయ మనాధంచ త్రాహి మాం మధుసూదన '''గ''' తాగత పరిశ్రాంతో దూర మధ్వని కర్మణాం సంసార భయ భీలో స్మి త్రాహి మాం మధుసూదన '''వ''' సితో మాతృగర్భేషు పీడితో ఒహం జనార్దన గర్భవాస క్షయకర త్రాహి మాం మధుసూదన '''తే''' న దేవ ప్రపన్నో ఒస్మి త్వదాశ్రయ పరాయణః జరామరణ భీతో2స్మి త్రాహి మాం మధుసూదన '''వా''' చాను యత్కృతం పాపం కర్మణా యదుపార్జితం స్కాహం దేవ దురాచారం త్రాహి మాం మధుసూదన '''సు''' కృతం నకృతం కించి దుష్కృతంచ సదాకృతం లేనాహం పరితప్తోస్మి త్రాహి మాం మధుసూదన '''దే''' హాంతర సహస్రేషు కుయోని స్సేవితా మయా తిర్యక్ష్యం మనుజత్వంచ త్రాహి మాం మధుసూదన '''వా''' సుదేవ! హృషీకేశ ! వైకుంఠ! పురుషోత్తమ ! సృష్టిసంహార కారస్త్వం త్రాహి మాం మధుసూదన! '''య''' త్ర గమిష్యామి నార్యాం నా పురుషే పివా తత్ర తత్ర చ తే భక్తి: ర్రాహి మాం మధుసూదన '''ఫలశ్రుతి : ద్వాదశాక్షర సంస్తుతిం యః పఠేత్ శృణుయాదపి '''స యాతి పరమం స్థానం యత్ర యోగేశ్వరో హరిః'''''' '''ద్వాదశాక్షర మంత్రస్తోత్రము''' '''ఓందితో౬ జ్ఞానవస్త్రీణ రాగానీకేన నిర్జితః '''కర్మనిద్రాం ప్రపన్నోస్మి త్రాహి మాం మధుసూదన |1|'''''' '''భావము :- ఓ మధుసూదనా ! నేను అజ్ఞాన వస్త్రముచే తడిసిన వాడను. రాగాది శతృవులచే '''పరాజితుడను. కర్మలనెడి నిద్రలో మునిగి యున్నవాడును. అట్టి నన్ను రక్షింపుము.'''''' '''వ్యాఖ్య:-''' ఉన్నది, లేనిది యనెడి రెండు విషయాలు మన అనుభవమునకు అందుతున్నాయి ఉన్నది ఉన్నట్లు తెలియకపోగా లేనిది ఉన్నట్లు తెలియడమే ప్రతి ఒక్కరికి అపరిష్కృత సమస్యగా నిలిచి యున్నది. ఉన్నట్లు ఏదయితే తెలియుచున్నదో వాస్తవానికి అది కాలగర్భంలో కలిసిపోవడము మన అనుభవమునకు అందనిది కాదు. ఈ విధముగా కనిపిస్తూ కనుమరుగయ్యే సమస్తమును వీక్షించి గ్రహించేది యేదో అది సత్యమై త్రికాలములయందు చెదరకయున్నది. లేనిది ఉన్నట్లు తెలియడము, ఉన్నది ఉన్నట్లు తెలియక పోవుటకు కారణము అజ్ఞానము. ఈ అజ్ఞాన వస్త్రముచేత సర్వులు కప్పబడి యున్నారు. అజ్ఞాన తెర ఆవరించిన దుర్దశలో బుద్ధి సంకుచితమై అసంతృప్తికి నిలయమగు చున్నది. అసంతృప్తి వ్యాపించిన హృదయము వాస్తవానికి రణరంగమే. ఆ సమరభూమిలో కోరిక లనెడి శతృసైన్యము విజృంభిస్తుంది. కోరిక లనెడి శతృవులను యెదిరించే ప్రయత్నములో కర్మలనెడి శస్త్రములను ధరిస్తారు. పరిమితమైన కర్మలు పరిమిత ఫలముల నిచ్చి, మరల అసంతృప్తినే అందిస్తాయి. మోహములో పడదోస్తాయి. మోహ వలయంలో పరిభ్రమించు జీవులకు అజ్ఞానమే తియ్యగా ఉంటుంది. ఇదియే "మధు" అనెడి రాక్షసుడుగా తెలియచున్నాడు. “మధు" వనెడి రాక్షసుని సంహరించుటచేత శ్రీకృష్ణుడు మధుసూదను డాయెను. అజ్ఞానమును పోగొట్టుకొని జ్ఞాన జ్యోతులై ప్రకాశింపగోరు మముక్షువులు మధుసూదనుడైన శ్రీకృష్ణుని ఆశ్రయించుటయే ఏకైక శరణ్యము. ఈ స్తోత్రము నందలి ప్రధమ శ్లోకము '''"ఓందితో"''' అని ప్రారంభ మగుచున్నది. వాస్తవానికి ఇచ్చట ఓంకారము లేదు. సంధిగత రూపములో ''''ఓం'''' ప్రాప్తించినది. కొర సరిద్దాలి. '''"ఆ+ఉందితః"''' - అని పదచ్ఛేదము. బాగా తడిసినవాడు అని అర్థము. లేదా తడుపబడినవాడు అని అర్థము. ఇది సంధిగత రూపమున ''''ఓందితో”''' అయినది. ఇచ్చట వ్యాస భగవానుని అద్భుత కవితాశిల్పము మనకు గోచర మగుచున్నది. '''"ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ"''' అనెడి మంత్రములోని ప్రధమాక్షరమైన '''"ఓం"''' తో ప్రథమ శ్లోకము ప్రారంభ మగుచున్నది. '''"ఓం"''' అనగా '''సత్యము'''. కనుక సత్యము గాని అజ్ఞానమును ప్రధమ శ్లోకము నిరాకరించుచున్నది. '''న గతి ర్విద్యతే చాన్యా''' '''త్వమేవ శరణం మమ''' '''మాయాపంకేన లిప్తోస్మి''' '''త్రాహి మాం మధుసూదన''' '''|2|'''''' '''భావము''' :- ఓ మధుసూదనా ! నాకు వేరే దిక్కులేదు. నిన్నే శరణు జొచ్చి యున్నాను. మాయ యనెడి బురదలో దిగబడి యున్నాను. అట్టి నన్ను రక్షింపుము. '''వ్యాఖ్య :'''- '''“ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ"''' యనెడి ద్వాదశాక్షర మహా మంత్రములో రెండవ అక్షరమైన "న" తో రెండవ శ్లోకము ప్రారంభమగుచున్నది. "న" అనగా లేదు, కాదు అని భావము. ఈ శ్లోకము "నాకు మరొక గతి లేదు" అంటూ ప్రారంభమగుచున్నది. గతి అనగా గమ్యము అని భావము. ఈ ప్రపంచములో అనేకమంది అనేక గమ్యములను ముందు పెట్టుకొని వాటిని సాధించేందుకు అహర్నిశలు శ్రమిస్తుంటారు. మహోన్నతమైన పదవి నధిష్టించాలని కొందరు, కోటీశ్వరులు గావలెనని మరికొందరు, పేరు ప్రఖ్యాతుల నార్జించాలని ఇంకకొందరు, సంతానమును ప్రగతిపథంలో నడపాలని వేరేకొందరు భావిస్తుంటారు. వారి జీవితాలలో అవియే గమ్యములై యుంటాయి. వారి మతులకు అందిన గతులు అవియే. ఈ గతులన్నియు చితులను పేర్చేవేగాని యతులుగా మార్చేవికావు. ఇవన్నియు మాయా నిర్మితములే. పంకమనగా బురద యని అర్థము. మాయాపంకమనగా మాయ అనెడి బురద అని భావము. ఈ బురదను భక్తిజలంతో శుభ్రం చేసుకోవాలి. భగవంతుడే గతి యని విశ్వసించెడి పూర్ణ శరణాగతియే శుద్ధమైన భక్తి. '''మోహితో మోహజాలేన''' '''పుత్రదార గృహాదిషు''' '''తృష్ణయా పీడ్య మాన్మోస్మి''' '''త్రాహి మాం మధుసూదన''' '''|3'''| '''భావము :-''' ఓ మధుసూదనా ! గృహ దారాపుత్రాదుల యందు మోహమనెడి వలలో చిక్కుకొనియున్నాను. అత్యాశచే పీడింపబడుచున్నాను. అట్టినన్ను రక్షింపుము. వ్యాఖ్య:- ప్రపంచమొక క్రీడారంగము. జీవులందరు క్రీడాకారులే. సదా నీతో కలసి క్రీడించువారు నీ భార్యాపుత్రాదులు. గృహమే క్రీడాస్థలము. ఆటలన్నీ నీటిమూటలే. ఆటలో ఎందరో కలుస్తారు. ఎందరో విడిపోతుంటారు. ఇచ్చట గెలుపు ఓటమిలు మనోకల్పితాలు. కొలిమి నుండి వెలువడే నిప్పురవ్వల వలె క్షణంలో ఆరిపోతాయి. ఇదొక మోహవలయం. మాయా నిలయం. ఈ సత్యాన్ని గ్రహించలేని జీవులు ఆశా అంబారీలో ఊరేగుతూ ఆవేదనా జ్వాలలకు ఆహుతియై కష్టాల కుంపటిలో కాలిపోతున్నారు. ఈ బంధాలన్నీ ఒకనాడు విడిపోయేవియే. నిజమైన అందము, ఆనందము బ్రతుకులో వెల్లివిరియాలంటే అచ్యుతుడైన శ్రీకృష్ణుని ఆశ్రయించుట ఒక్కటియే మార్గము. '''భక్తి హీనంచ దీనంచ''' '''దుఃఖశోక సమన్వితం''' '''అనాశ్రయ మనాధంచ''' '''త్రాహి మాం మధుసూదన''' '''|4|''' '''భావము :-''' ఓ మధుసూదనా ! నేను భక్తి హీనుడను. దీనుడను, దుఃఖశోకములతో కూడి యున్నవాడను. ఆశ్రయ రహితుడను. అనాథుడను. అట్టి నన్ను రక్షింపుము. వ్యాఖ్య:- పరమాత్మ చరణకమలముల నాశ్రయించుటయే జీవితమున పొందదగిన ఏకైక ఫలము. ఐహిక భోగలాలసత్వములో కూరుకు పోయిన జీవులకు భగవత్ప్రప్తి లభించదు. ధనహీనుడు దరిద్రుడు కాడు. భక్తి హీనుడే దౌర్భాగ్యుడు. అన్ని ఉండినను దీనుడే. ఈ ప్రపంచములో మరొకరిపై ఆధారపడకుండా ఎవ్వరూ జీవించలేరు. పరులపై ఆధారపడి జీవించువారందరు దీనులే. నీవు ఐశ్వర్యవంతుడవు. అందుచేత విలువైన కారును కొనగలిగావు. కానీ ఆ కారును నడిపే డ్రైవరు మీద ఆధారపడి యున్నావనే నగ్న సత్యమును మరువకు. ఇల్లు కట్టేవారి మీద, ఇంటిని కడిగేవారి మీద బ్రతికినపుడు ఆధార పడాలి. గుంట త్రవ్వే వాడిమీద, మట్టి నింపేవాడి మీద చచ్చినపుడు ఆధారపడాలి. దీనులైన జీవులందరు దుఃఖ శోకసమన్వితులని వ్యాసులవారు తెలుపుచున్నారు. దుఃఖ మనినను శోకమనినను ఒకటే గదా అనే సందియము రావచ్చును. ''''నేను'''' అనెడి చోట కలిగే బాధ దుఃఖము. '''“నాది"''' యనుచోట కలిగే '''వ్యథ శోకము'''. ఆసక్తి ఆవేదనను దింపింది. అనాసక్తి ఆనందమును నింపుతుంది. ప్రపంచముపై ఆసక్తి నశిస్తే దానిని ఆశ్రయించ నవసరము లేదు. అప్పుడు శ్రీకృష్ణుడే ఆశ్రయ స్థానంగా నిలుస్తాడు. కృష్ణుని ఆశ్రయించినవారు కృష్ణ రూపులగుదురు. తృష్ణకు దూరులగుదురు. '''గతాగత పరిశ్రాంతో''' '''దూర మధ్వని కర్మణాం''' '''సంసార భయ భీతో2స్మి''' '''త్రాహి మాం మధుసూదన''' '''|5|''' '''భావము :-''' ఓ మధుసూదనా ! కర్మ వలయములో చిక్కుకొని జన్మ మృత్యువు లనెడి మార్గములలో పరిశ్రాంతుడనై యున్నాను. సంసార భయముచే వ్యథ చెంది యున్నాను. అట్టి నన్ను రక్షింపుము. '''వ్యాఖ్య:-''' అంతము లేనిది, సొంతమైనది నీకు ఏమున్నదో ఆలోచించు. భగవంతుని కన్నా అన్యమైన దంతయూ అంతరించక తప్పదు. ఈ సత్యమును గ్రహింపక పోవుటయే మోహము. సంసారిక సుఖాభిలాషకు మోహమే కారణము. ఈ మోహము వలననే సంసారిక దుఃఖములు ప్రాప్తించుచున్నవి. కర్మ సుడిగుండంలో తగుల్కొనిన మానవులు ఎండమావులలో జలము నాశించు బాటసారులవలె ప్రపంచములో సుఖశాంతులను వాంఛించి దుఃఖతప్తు లగుచున్నారు. కనుక సంసారవృక్షఛాయలో విశ్రమించువారంతా శోకఫలములనే ఆరగిస్తున్నారు. పరమాత్మ కృపకు దూరులైనవారు ఎంతగొప్పవారైనను జననమరణ రూపమైన భయంకర సంసారచక్రములో పరిభ్రమించవలసిన వారేగాని, పరితృప్తి నొంది ప్రశాంతి ననుభవించలేరు. '''దృష్టా నానా చారు దేశా స్తతః కిం పుష్టా శ్చేష్టా బంధువర్గా స్తతః కిం '''నష్టం దారిద్ర్యాది దుఃఖం తతః కిం యేన స్వాత్మానైవ సాక్షాత్కృతో భూత్''' “మనోహరములైన దేశములను వీక్షించడము జరిగినది. ఇష్టులైన చుట్టములను పోషించడమూ జరిగినది. దారిద్ర్యము సమూలముగ నశించినది. కానీ ఇవి అన్నియు ఏమి ప్రయోజనము? ఆత్మ సాక్షాత్కారము మాత్రము లభించలేదు. ఈ అనిత్య ప్రయోజనముల ప్రాశస్త్యమేమిటి?" అని శ్రీశంకరాచార్యులు ప్రశ్నించారు. '''వసితో మాతృగర్భేషు''' '''పీడితో ఒహం జనార్దన''' '''గర్భవాస క్షయకర''' '''త్రాహి మాం మధుసూదన''' '''|6|''' '''భావము :-''' జనార్దనా ! వివిధములైన మాతృ గర్భముల యందు వసించి పీడింపబడిన వాడను. ఓ మధుసూదనా ! ఈ విధమైన గర్భవాస దుఃఖములు లేకుండా నన్ను రక్షింపుము. వ్యాఖ్య:- కర్ణధారుడు లేని నావ ఏ క్షణానయినా మునిగిపోవచ్చు. సూత్రం తెగిన గాలిపటము మాలిన్యములో పడినా ఆశ్చర్యం లేదు. పరమాత్మకు దూరులైన జీవులు వివిధ యోనులలో వసించి, సుఖ దుఃఖముల ననుభవించక తప్పదు. ద్వంద్వముల మధ్య ఊగిసలాడక తప్పదు. గర్భవాసము నందు జీవులు పొందు దుఃఖము అనూహ్యము. మలమూత్రములకు నిలయమైన గర్భమున వసించు క్రిములతోపాటు జీవుడు వసించును. లింగములను కదలించలేక త్రాళ్ళతో బంధించిన పక్షివలె పడియుండును. గర్భవాసియగు జీవుని మనోవేదనను గర్భోపనిషత్తు ఈ క్రింది విధముగా వివరించినది. '''పురా సరజన స్వార్ధే కృతం కర్మ శుభాశుభమ్ '''ఏకాకీ తేన దహ్యామి గతాస్తే ఫలభాగినః''' '''||''' "నేను ఇతరులను సుఖపెట్టుటకు గతంలో కర్మల నాచరించితిని. నేడు ఆ కర్మల ఫలితముగ ప్రాప్తించిన దుఃఖములను నేను ఒంటరిగా అనుభవించు చున్నాను. ఫలాల ననుభవించిన వారంతా పలాయనమయ్యారు. ఈ విధమైన గర్భవాస దుఃఖములు లేకుండా జీవింపవలెనన్నచో అచ్యుతుని అనుగ్రహమునకు పాత్రు లగుటయే ఏకైక మార్గము. అది శుద్ధ భక్తి ద్వారానే లభ్యము. '''తేన దేవ ప్రసన్నోఒస్మి''' '''త్వదాశ్రయ పరాయణః''' '''జరామరణ భీతోఒస్మి''' '''త్రాహిమాం మధుసూదన''' '''|7|''' '''భావము :-''' ఓ దేవా! నీకు నేను ప్రపన్నుడును. నీవే ఆశ్రయ స్థానమని విశ్వసించిన వాడను. ఓ మధుసూదనా! జనన మరణముల వలన భీతి చెందిన వాడను. అట్టి నన్ను రక్షింపుము. '''వ్యాఖ్య-''' జన్మించిన ప్రతి ఒక్కరు మరణించక తప్పదు. మరణమనేది ఒకనాడు ప్రాప్తించేది కాదు. ఒక క్షణాన లభించేది కాదు. దేహము అనునిత్యము మరణించుచునే యున్నది. పుట్టిన నాటినుండి క్షణక్షణము శరీరము చస్తూనే ఉంది. ఈ సత్యమును మన బుద్ధి అందుకోలేక పోతున్నది. చావడమనే ప్రక్రియ పాత్తికల నుండే ప్రారంభ మైనది. మరణంతో సమాప్తమగుచున్నది. మరణాన్ని చూసి సర్వులు భీతి చెందు చున్నారు. అంతరించిన వాటికై వగచడం అలవాటుగా మారింది. వ్యసనంగా తయారైంది. సూర్యుడు అస్తమిస్తున్నాడు. అందరి గృహాలు అంధకార బంధుర మవుతున్నాయి. మరి ఎవరూ విలపించుట లేదు. ఎందుకని? ఉదయించిన సూర్యుడు అస్తమించక మానడు అనే సత్యము అనుభవానికి అందుటచేత ఎవ్వరూ దుఃఖించుట లేదు. పైగా చీకట్లను చెదర గొట్టుటకు దీపములను వెలిగిస్తున్నారు. పెరిగేది విరగక తప్పదు. వికసించినది వాడక మానదు. భవంతులు కూలి పోయాయి. దేహాలు రాలిపోతాయి. జరిగేని జరుగక మానవు. వాటిని ఆపాలని చేసే ప్రయత్నమే సర్వ దుఃఖములకు కారణమై యున్నది. కనుక జారిపోయే వాటిని పట్టుకొనే ప్రయత్నం కన్నా, దారిని దర్శించి దరి చేరడమే ఉత్తమము. గిరిధారిని విశ్వసించి శాంతితీరమును చేరడమే. శ్రేయస్కరము. '''త్వదన్యః శరణ్యః ప్రపన్నస్య నేతి ప్రసీద స్మరన్నేవ హవ్యాన్తు దైన్యం''' '''న చేత్తే భవే దృక్తవాత్సల్యహాని స్తతో మే దయాలో! సదా సన్నిధేహి''' '''॥''' '''"హే దయామయా! నీవు దప్ప నాకు మరొక శరణ్యము శూన్యము. నేను నిన్ను '''వీడి మరొకరిని ఆశ్రయించలేను. స్మరించినంత మాత్రాన నీవు దీనులను,''' '''దురదృష్టవంతులను కరుణించి యున్నావు. నిన్ను నమ్మిన భక్తులను నీవు తృణీకరించవు.''' '''ఓ దయామయా! నన్ను కరుణింపుము''''''." ఈ విధంగా పరమాత్మను ప్రార్థించి, జనన మరణ రూప సంసార సాగరమును దాటి తరింపుమని ఆదిశంకరులు శివభుజంగ స్తోత్రములో తెలుపుతారు. '''శ్లో ॥ వాచాను యత్కృతం పాపం''' '''కర్మణా యదుపార్జితం''' '''సోహం దేవ దురాచారం''' '''త్రాహి మాం మధుసూదన''' '''|8|''' '''భావము :-''' ఓ మధుసూదనా ! మాటల ద్వారా పాపము లొనరించిన వాడను. కర్మల ద్వారా పాపములను సంపాదించిన వాడను. దురాచారుడను. అట్టి నన్ను రక్షింపుము. వ్యాఖ్య:- జన్మాంతర దుష్టవాసనలు దుష్ట కర్మములకు నాంది పలుకుతాయి. కర్మలను మార్చాలని ప్రయత్నించి సాధించేదుండదు. వాసనలు మారినపుడే బ్రతుకు నూతన మార్గంలో పయనిస్తుంది. అసుర భావములను అంతం చేయాలి. దైవీ సంపదను మనసుకు పట్టించాలి. నోరులేని జంతువులు మూగబ్రతుకును సాగిస్తున్నాయి. నోరున్న మానవుడు భోగజీవితమును అనుభవిస్తున్నాడు. భోగ రొంపిలో దిగి యోగాన్ని విస్మరించాడు. యోగ్యాన్ని మరచాడు. ప్రార్థించేందుకు నాలుక ప్రసాదించబడింది. అది ఇంతవరకు పరులను దూషించుటకు అలవాటు పడింది. సత్కర్మల నాచరించుటకు ప్రసాదించబడిన కర్మేంద్రియాలు దుష్కర్మల పాలయ్యాయి. జ్ఞాన సముపార్జనకు లభించిన జ్ఞానేంద్రియాలు అజ్ఞాన వీధుల్లో విహరిస్తున్నాయి. మనస్సు మాయలో కూరుకు పోయింది. బుద్ధి సంసార బురదలో దిగబడిపోయింది. సదాచారము సుదూరములో మకాం పెట్టగా, దురాచారము దగ్గర బంధువై కులుకుతున్నది. నేల ఒలికిన పాలకోసం వగచి సాధించే దేముంటుంది? అని ఆంగ్ల సామెత. గతం గతించింది. గతిని తెలిసి మతిని నడుపుకోవాలి. భక్తిని పెంచు కోవాలి. ఆత్మస్థైర్యమును పెంపొందించు కోవాలి. మురారి నాశ్రయించాలి. ముక్తిధామ మలంకరించాలి. '''శ్లో || సుకృతం నకృతం కించి''' '''దుష్కృతం చ సదాకృతం''' '''తేనాహం పరితప్తో స్మి''' '''త్రాహి మాం మధుసూదన''' '''|9|''' '''భావము :-''' ఓ మధుసూదనా ! కొంచెమైనను పుణ్యకార్యము చేసిన వాడను గాను. ఎల్లప్పుడు పావకార్యములనే ఆచరింతిని. ఈ పాపములచేత పరితాపము జెందియున్నాను. ఇట్టి నన్ను రక్షింపుము. వ్యాఖ్య:- పంటలు పండించాలనే ప్రయత్నములో మనం పెట్టే బాధలను భూమాత సహనంతో భరిస్తూ ఉంది. పండ్లను అందించాలనే సంకల్పముతో పూలు ఆనందంగా రాలిపోతున్నాయి. పాల నివ్వాలనే ఉద్దేశ్యముతో ఆవులు గడ్డి మేస్తున్నాయి. వాన లిచ్చేందుకు మబ్బులు దూరంగా పయనిస్తున్నాయి. మనోబుద్ధలున్న మానవుడు ఈనాటికి చేసిందేమిటి? పుణ్యము ఇసుమంతైనను లేదు. బ్రతుకంతా పాపపు కసువే. అనుభవించకుండా నశించినిది ఏదియో అదియే పాపము. పుణ్యఫలమును '''"కృష్ణార్పణం"''' చేయవచ్చు. పాపఫలమును మనమే అనుభవించాలి. అయినా మానవుడు పాప కర్మాచరణమును మానుట లేదు. మానవుడు అనే పదానికి మహాత్ములు అనేక అర్థాలు తెలిపియున్నారు. '''"మా"''' అంటే మాయను '''"న"''' అంటే అంటకుండ, '''"వ"''' అంటే వర్తించువాడు అనికూడ చెప్పియున్నారు. అనేక జన్మలలో అసంఖ్యాకములైన దురితములను ఆచరించిన దోషానికి నేడు దుర్గతిని అనుభవించు చున్నాము. అయినా దుష్టకర్మలను మానవులు మానలేక యున్నారు. '''"మానవా! ఈ పాడు కర్మలు మానవా! మానలేవా!"''' కనుక మానవా! అనగానే ఇకనైనను దుష్కర్మలను మానవా! అనే హెచ్చరిక వినిపిస్తూనే ఉంది. పరితపిస్తున్నావా? పశ్చాత్తాపముతో కుమిలిపోతున్నావా? భయపడకు. భగవానుని అభయహస్తము నిన్ను రక్షిస్తుంది. గీతామాత అమర సందేశము నిన్ను బుజ్జగిస్తుంది. విను. '''అపి చేత్పు దురాచారో భజతే మామనవ్య భాక్''' '''సాధురేవ ప మంతవ్య స్సమ్యగ్వ్యవసితో హి పః''' '''“దురాచారవంతుడైనను, అనన్య భక్తి కలవాడై నన్ను భజించునేని, స్థిర చిత్తము''' '''గలవాడైన అతడు సాధువే యని యెంచబడును"''' '''భగవద్గీత''' '''రాజవిద్యా రాజగుహ్య యోగము'''లో భగవానుడు తెలిపి యున్నాడు. '''దేహాంతర సహస్రేషు''' '''కుయోని స్సేవితా మయా''' '''తిర్యక్ష్యం మమజత్వంచ''' '''త్రాహి మాం మధుసూదన''' '''|10|''' '''భావము :-''' ఓ మధుసూదనా ! వేలకొలది జన్మలలో పశుపక్ష్యాదులు యందును, మానవుల యందును, అనేక అధమ జన్మ లెత్తి యున్నాను, అట్టి నన్ను రక్షింపుము. '''వ్యాఖ్య:-''' అనేక పశుపక్ష్యాదుల యోనుల యందు ప్రవేశించిన పిదప, ఈనాడు జీవునకు మనుష్య జన్మ లభించినది. దుర్లభమైన నరజన్మ ప్రాప్తించినది. జీవులు అనేక కర్మల నాచరించు చుందురు. కేవలము పుణ్యకర్మల నాచరించిన వారు దేవతా శరీరములను ధరిస్తారు. దుఃఖరహిత స్థితిని అనుభవిస్తారు. కేవలము పాపకర్మల నాచరించువారు తిర్యగ్యోనుల యందు ప్రవేశిస్తారు. మిశ్రమ కర్మల నాచరించువారు తత్ఫలితములైన మంచి చెడులను అనుభవించుటకు మానవజన్మ నెత్తుచుందురు. గతంలో పశుపక్ష్యాదుల యోనుల యందు ప్రవేశించినను, కాలంలో పరిణితిని పొందుట వలననే నేడు మానవజన్మ లభించినది. ఇది ప్రగతి సోపానమనుటలో సందేహము లేదు. నిచ్చెన నెక్కునపుడు పైకి ఎగబ్రాకాలే గాని, క్రిందికి దిగజారకూడదు. వానరుడు నరుడైనపుడు, నరుడు నారాయణుడై తీరాలి. ఇదియే ప్రగతి మార్గం. పవిత్ర మార్గం. '''వాసుదేవ! హృషీకేశ!''' '''వైకుంఠ! పురుషోత్తమ!''' '''సృష్టిసంహార కారస్త్యం''' '''త్రాహి మాం మధుసూదన!''' '''|11|''' '''భావము :-''' ఓ వాసుదేవా! హృషీకేశ! వైకుంఠవాసా! పురుషోత్తమ ! నీవు సృష్టి, స్థితి, సంహార కారకుడవు. ఓ మధుసూదనా ! కనుక నన్ను రక్షింపుము. '''వ్యాఖ్య:-''' సర్వారిష్టము అంతరించి, సర్వోపద్రవములు నశించి, సర్వాభీష్టములు సిద్ధించే స్థితి ప్రాప్తించుటకు సర్వశక్తి మంతుడైన శ్యామసుందరుని ఆశ్రయించుటయే ఏకైక మార్గము. శ్యామసుందరుడు వాసుదేవుడు. అనగా సర్వుల యందు వసించువాడు. అట్టివాని కృపవలన సమదర్శనము లభించగలదు. వాసుదేవుడైన శ్రీకృష్ణుడు హృషీకేశుడు. కనుక ఇంద్రియములను నియమించి, మనోబుద్ధులు అంతర్ముఖ మగునట్లు ఆశీర్వదించును. హృషీకేశు డైన గోవిందుడు వైకుంఠవాసుడు. వైకల్యమును తొలగించి కైవల్యమును ప్రసాదించును. విలాపాలను, విలాసాలను అదృశ్యం చేసి కైలాసమును హృదిలో దింపును. వైకుంఠవాసుడైన విష్ణుదేవుడు పురుషోత్తముడు. నవద్వార పురమునందు నిరంజన రూపుడైన పురుషోత్తమ చైతన్యమును సాక్షాత్కరింపచేయును. భక్తిని మదిలో సృష్టించును. ముక్తిని హృదిలో స్థిరపరచును. అవిద్యను సమూలంగా సంహరించును. '''యత్ర యత్ర గమిష్యామి''' '''నార్యాం వా పురుషే పివా''' '''తత్ర తత్ర చ తే భక్తిః''' '''త్రాహి మాం మధుసూదన''' '''|12|''' '''భావము :-''' ఓ మధుసూదనా ! ఎక్కడెక్కడ నేను స్త్రీ, పురుష రూపములలో జన్మించినను అక్కడక్కడ, నీ భక్తి నాకు కలుగునట్లు అనుగ్రహించి, నన్ను రక్షింపుము. '''వ్యాఖ్య:-''' దేశము మారవచ్చు. సందేశము మారకూడదు. కాలం మారవచ్చు. భక్తికి సానుకూలం చెడకూడదు. ఆకృతి ఏదైనా పరాశక్తి స్థిరంగా నిలవాలి. భక్తి నిలవాలి. వ్యక్తి ముక్తి వైపుకే సాగాలి. ముక్తపురుషుడై మెలగాలి. హే భగవాన్ ! ఇలా అనుగ్రహించు. ఇలలోనైనా, కలలోనైనా నీవు నాకు దూరంగాకు. భారంగాకు. '''ఫలశ్రుతి :''' '''ద్వాదశాక్షర సంస్తుతిం యః పఠేత్ శృణుయాదపి''' '''స యాతి పరమం స్థానం యత్ర యోగేశ్వరో హరిః''' '''భావము :-''' ఈ ద్వాదశాక్షర స్తోత్రమును ఎవడు పఠించునో, శ్రవణము చేయునో, అట్టివాడు యోగేశ్వరుడైన శ్రీహరి నిలయమగు పరంధామమును పొందును. '''వ్యాఖ్య:-''' పారే నీరు మలిన మెరుగదు. తిరిగే రాతికి పాచిపట్టదు. భక్తి ఓటమి నెరుగదు. భక్తుడు పతన మెరుగడు. నమ్మినవారు చెడలేదు. నమ్మనివారు బాగు పడలేదు. బాగు తెలిసి బ్రతుకు హాయిగా సాగాలంటే భగవన్నామమే భవ్యము. దివ్యము. నామాలెన్నో ఉన్నాయి! నీ కెన్ని కావాలి? ఒక్కటి చాలు. ఇందులో సందేహమునకు తావులేదు. సంశయ రహితునకు చావులేదు. ఏమిటా నామం? వాసుదేవ నామం. ఏమిటా మంత్రం? '''ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ'''. '''కలియుగము''' ప్రబల దోషయుత మైనను దాని నివారణము కూడా కలియుగము - నందే కలదని శుకమహర్షి భాగవతంలో పరీక్షిన్మహారాజుకు చెబుతాడు. కలి దోషముల నన్నింటిని భగవన్నామము హరిస్తుందని ప్రవచిస్తాడు. '''“ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ”''' ఈ పవిత్ర మంత్రం కలి దోషాలను హరిస్తుంది. వాతావరణాన్ని శుద్ధి చేస్తుంది. బుద్ధిని శుద్ధి పరుస్తుంది. మనసులోని మాలిన్యాన్ని తొలగిస్తుంది. హృదయాన్ని తేలిక పరుస్తుంది. '''హరిః సదా వసే తత్ర యత్ర భాగవతా జనా:గాయని''' '''భక్తి భావేన హరేర్నామైవ''' కేవలమ్ భక్తులు గుమిగూడి ఎచ్చట హరినామమును గానము చేయు చుందురో అచ్చట శ్రీహరి వసించుచుండును. నామమున్నచోట నారాయణుడుంటాడు. నామము మనకు నామిని ప్రసాదిస్తుంది. స్వామిని ప్రసాదిస్తుంది. నారాయుణు డున్నచోట నరకముండదు. జనార్దన నామంతో జగడాలు దూరమౌతాయి. హరినామంతో హత్యలు అదృశ్యమవుతాయి. కృష్ణనామంతో తృష్ణ నశిస్తుంది. రామనామంతో కామం పలాయన మౌతుంది. భవరోగాలకు భీతి చెందకండి. భగవన్నామం భయాలను భయ పెడుతుంది. వాతావరణ కాలుష్యం పోవాలా ? ఇంటి చుట్టూ తులసి మొక్కలు పెంచండి. ఆంతర్య కాలుష్యం తొలగాలా ? అచ్యుతుని నామాన్ని గానం చేయండి. - ఏ కులంవా రెనా చేయవచ్చు. ఏ మతం వారైనా చేయవచ్చుకుళ్ళు సృష్టించినకులాలు కుళ్ళిపోనీ.. ముళ్ళు పరచిన మతాలు మరలిపోనీ. కులాలు మనకొద్దు. అనుకూలమే మన కులం....... మతాలు మనకొద్దు. సమ్మతమే మన మతం.......... నవ సమాజ నిర్మాణానికి నడుం కట్టండి. కలి పురుషుని ఆగడాలకు కళ్ళెం వేయండి. మంచితనానికి మనిషి తనానికి శుభ పరిణామం ఈ సమయం. కలసి కట్టుగా నామం చేద్దాం ప్రభునామానికి నియమం లేదు.... =='''వేదసంస్కృతి - ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ'''== ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ ! ఈ మంత్రం ఎందుకు జపించాలి.? ఇప్పటికి సరిగ్గా 1500 సంవత్సరాల క్రితం సంఘటన. ఒక ముసలివాడు ”ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” అనే మంత్రాన్ని వల్లెవేస్తూ గంగానది తీరంలో నడుస్తున్నాడు. చేతిలో జపమాల మెడలో రుద్రాక్ష హారం ధరించాడు. ఈ ”ఓం భగవతే వాసుదేవాయ” అనే మంత్రం చదవడం వలన ఆ తరంగాలు కలిపురుషుడుని తాకాయి. ఎక్కడి నుండి వస్తున్నది ”ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” అనే మంత్ర శబ్దం అని చుట్టూ పరికించాడు. గంగానది తీరంలో ఒక బక్కచిక్కిన ముదుసలి '''ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ'''అనే నామాన్ని జపించడం చూసి ఆ మంత్ర జపాన్ని ఆపాలని ఆ ముసలివాడి దగ్గరికి వెళ్లి పట్టుకోబోయాడు. అయన మీద చేయి వేసిన వెంటనే ఎగిరి అర యోజన దూరంలో పడ్డాడు. కొంతసేపు ఏమి జరిగిందో తెలియక చూస్తే ఆ ముసలివాడు ముందు ఎక్కడో ”ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” అనే మంత్రాన్ని జపిస్తూ వెళ్తున్నాడు. ఎలాగైనా పట్టుకుని నామజపాన్ని ఆపాలని దగ్గరికి వెళ్ళాడు. పట్టుకోబోతే ఈసారి యోజనం దూరంలో పడ్డాడు. ఆ దెబ్బకి కలిపురుషుడు గజగజ ఒణికిపోయాడు. చూస్తే బక్కచిక్కి ఉన్నాడు. గట్టిగా గాలి వస్తే ఎగిరేలా ఉన్నాడు. కాని పట్టుకుందామంటే నేను ఎక్కడో పడుతున్నాను. ఒకవేళ నాశక్తి సన్నగిల్లిందా? కలియుగం ఆరంభంలో కృష్ణుడు వలన నా రాక ఆలస్యం అయింది. ఇదేమైన శ్రీకృష్ణుడి మాయా ప్రభావమా? అసలు ఇంతకీ ఆ ముసలివాడు ఎవ్వడు. శివుడా? విష్ణువా? అనుకుంటూ ఉండగా అటుగా వెళ్తున్న ”వేదవ్యాసుడు” కనిపించాడు. కలి వెంటనే వ్యాసుడు దగ్గరికి వెళ్లి మహానుభావ సమయానికి వచ్చావు. నా సందేహాన్ని నివృత్తి చేయండి. అన్నాడు. వ్యాసుడు నవ్వి. ఇది నీరాజ్యం. ఈకలికాలం నీది. నీకు సందేహమా? ఏ ఇద్దరుని సక్రమంగా ఉండనివ్వవు. ఎవరైనా కలిసున్నారంటే కళ్ళలో నిప్పులు పోసుకుంటావు. ఇలాంటి నీకు నా అవసరం ఏముంది? ఇంతకి నువ్వు కుశలమే కదా! కుశలమే! నారాజ్యంలో నేను కాక నువ్వు పాలించవు. కదా! అదిగో ఆ దూరంగా వెళ్తున్నాడే ఆ ముసలివాడు ఎవరు? ఆయన్ని పట్టుకోబోతే నా బలం సరిపోవడం లేదు. ఇదసలు నా రాజ్యమేనా? లేక మీరందరూ కలిసి నన్ను మాయ చేస్తున్నారా? చెప్పండి అని వేడుకున్నాడు. వేదవ్యాసుడు నవ్వి, ఓహో అదా నీ సందేహం. అయన పరమ విష్ణు భక్తుడు. అయన జపించే నామం వలన విష్ణు శక్తి ఉత్పన్నమై నిన్ను దగ్గరికి రానివ్వదు. పట్టుకోవాలని ప్రయత్నించవా! విష్ణువు నిన్ను నాశనం చేసి కలియుగాన్నే లేకుండా చేస్తాడు. త్రికరణ శుద్దిగా నిత్యం ” ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” అనే నామాన్ని ఎవరు పఠిస్తూ ఉంటారో వారిని నువ్వు కనీసం తాకనుకూడా తాకలేవు. కనుక ”ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” ఈ మంత్రాన్ని ప్రజలు పట్టుకునే లోపే నువ్వు పట్టుకో. లేదంటే నీ రాజ్యంలో నువ్వు ఉండలేవు. అని చెప్పి వెళ్ళిపోయాడు. ఇంతటి మహత్తరమైన ఈ మంత్రాన్ని నిత్యం జపించండి. [[దస్త్రం:OmNamoBhagavatheVasudevaya-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio sample.ogg|thumb|alt=File:OmNamoBhagavatheVasudevaya-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio sample.ogg|File:OmNamoBhagavatheVasudevaya-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio sample.ogg]] '''ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ''' ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ '''వేదసంస్కృతి''' * '''Shyamam By Swami Sundara Chaitanyananda''' [https://archive.org/details/shyamam-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio] 8mct8wffxwte0izpdrq0qsized72gq3 4942619 4942614 2026-08-23T13:46:28Z CommonsDelinker 608 OmNamoBhagavatheVasudevaya-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio_sample.oggను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942619 wikitext text/x-wiki {{వర్గం}}{{వికీబుక్స్ కు తరలింపు}} '''<big>ద్వాదశాక్షర మంత్ర స్తోత్రము</big><big><big></big></big>''' '''<big>మూలం: వేదవ్యాస మహర్షి</big>''' '''వ్యాఖ్య: స్వామి సుందర చైతన్యానంద''' ==<big>మున్నుడి</big>== ముడిపడిన జీవితాలకు నుడి నందించి బ్రతుకు నడవడిని మరలించి, చీకటిలో తారాడే జీవులకు నిత్య వెలుగులను ప్రసాదించు దివ్యమైన సవ్వడియే భగవన్నామం. తడి ఆరిన పొలాలవలె చిడిముడి చిత్తములతో జీవన వడి తగ్గి, విధి వ్రాతకు తల ఒగ్గే దీనుల నూరడించి, అశాంతిలో కుమిలే బలహీనుల నాదరించి, ఆర్తి తీర్చి, స్ఫూర్తి నిచ్చి బతుకులో దీప్తిని నిలిపే భవ్యమైన భగవత్ప్రతీకమే భగవన్నామం. ఎక్కి పయనించడానికి ఒక్క నావ చాలు. కీర్తించి తరించడానికి ఒక్క నామం '''ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ''' '''ద్వాదశాక్షర మంత్రం''' అంటే పన్నెండు అక్షరాల మంత్రం. ఇది విష్ణువుకు (శ్రీకృష్ణునికి) అంకితం చేయబడిన అత్యంత పవిత్రమైన, శక్తివంతమైన వైష్ణవ మంత్రం. '''ద్వాదశాక్షర మంత్రం:''' '''ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ''' '''(ॐ नमो भगवते वासुदेवाय)''' '''అర్థం:''' దేవాధిదేవుడైన వాసుదేవునికి (కృష్ణునికి) నమస్కరిస్తున్నాను. '''మహిమ/ప్రయోజనాలు:''' ఈ మంత్రాన్ని జపించడం వల్ల ఆధ్యాత్మిక ఎదుగుదల, రక్షణ, మోక్షం లభిస్తాయని నమ్మకం. ఏకాదశి రోజుల్లో ఈ మంత్రాన్ని జపించడం చాలా విశేషం. ఇది అంతర్గత శాంతి, భావోద్వేగ సమతుల్యతను ఇస్తుంది. దీనిని నిత్యం జపించడం వల్ల సర్వాభీష్ట సిద్ధులు కలుగుతాయని శాస్త్రాలు చెబుతున్నాయి. '''వినియోగం:''' ఈ మంత్రాన్ని భక్తితో ఉదయం, సాయంత్రం జపించవచ్చు. ఓంకారంతో ప్రారంభమయ్యే ఈ మంత్ర సాధనకు దీక్ష అవసరం లేదు, కానీ గురువు ద్వారా ఉపదేశం పొందితే మరింత మంచిది. '''ద్వాదశాక్షర స్తోత్రం (శ్రీ వేదవ్యాసకృతమ్):''' శ్రీ వేదవ్యాస విరచిత ద్వాదశాక్షర స్తోత్రంలోని 3 నుండి 12 వరకు శ్లోకాలు మధుసూదనుని శరణు వేడుతూ, కర్మ బంధాల నుండి విముక్తిని ప్రసాదించమని వేడుకుంటాయి. సంసార భయాలను, గర్భవాస దుఃఖాలను తొలగించి, తనపై భక్తిని ప్రసాదించమని ఈ శ్లోకాల ద్వారా భగవంతుని ప్రార్థిస్తారు. =ద్వాదశాక్షర మహా మంత్రము= ఇది '''ద్వాదశాక్షర మహా మంత్రము'''. దివ్యమైన, భవ్యమైన వాసుదేవుని చైతన్య స్వరూపము. మధురమైన నామము. కాదు అమృతము. ఈ దివ్యామృతమును ఎందరో పానం చేసి తరించారు. ఈ మంత్ర వైభవమును ఎందరో అనుభవించారు. కానీ ఎందరు ఆ వైభవమును ఆలపించ గలరు? ఆదిశేషునికి సైతము సాధ్యపడని ఈ మహత్కార్యమును మహర్షి నిర్వహించారు. నిర్వచించారు. అదియే ద్వాదశాక్షర మంత్ర స్తోత్రము. "'''ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ'''" అనెడి మంత్రములోని '''ఒక్కొక్క అక్షరముతో ఒక్కొక్క శ్లోకమును ప్రారంభించి పండ్రెండు శ్లోకాలతో ఈ స్తోత్రమును సంపూర్ణం చేశారు'''. ద్వాదశాక్షర మంత్రస్తోత్రము '''ఓం''' దితో జ్ఞానవస్రేణ రాగావీకేన నిర్జితః కర్మనిద్రాం ప్రపన్నో ఒప్మి త్రాహి మాం మధుసూదన '''న''' గతి ర్విద్యతే చాన్యా త్వమేవ శరణం మమ మాయాపంకేన లిప్తోస్మి త్రాహి మాం మధుసూదన '''మో''' హితో మోహజారేన పుత్రదార గృహాదిషు తృష్ణయా పీడ్యమానోఒస్మి త్రాహి మాం మధుసూదన '''భ''' క్తి హీనంచ దీనంత దుఃఖశోక సమన్వితం అనాశ్రయ మనాధంచ త్రాహి మాం మధుసూదన '''గ''' తాగత పరిశ్రాంతో దూర మధ్వని కర్మణాం సంసార భయ భీలో స్మి త్రాహి మాం మధుసూదన '''వ''' సితో మాతృగర్భేషు పీడితో ఒహం జనార్దన గర్భవాస క్షయకర త్రాహి మాం మధుసూదన '''తే''' న దేవ ప్రపన్నో ఒస్మి త్వదాశ్రయ పరాయణః జరామరణ భీతో2స్మి త్రాహి మాం మధుసూదన '''వా''' చాను యత్కృతం పాపం కర్మణా యదుపార్జితం స్కాహం దేవ దురాచారం త్రాహి మాం మధుసూదన '''సు''' కృతం నకృతం కించి దుష్కృతంచ సదాకృతం లేనాహం పరితప్తోస్మి త్రాహి మాం మధుసూదన '''దే''' హాంతర సహస్రేషు కుయోని స్సేవితా మయా తిర్యక్ష్యం మనుజత్వంచ త్రాహి మాం మధుసూదన '''వా''' సుదేవ! హృషీకేశ ! వైకుంఠ! పురుషోత్తమ ! సృష్టిసంహార కారస్త్వం త్రాహి మాం మధుసూదన! '''య''' త్ర గమిష్యామి నార్యాం నా పురుషే పివా తత్ర తత్ర చ తే భక్తి: ర్రాహి మాం మధుసూదన '''ఫలశ్రుతి : ద్వాదశాక్షర సంస్తుతిం యః పఠేత్ శృణుయాదపి '''స యాతి పరమం స్థానం యత్ర యోగేశ్వరో హరిః'''''' '''ద్వాదశాక్షర మంత్రస్తోత్రము''' '''ఓందితో౬ జ్ఞానవస్త్రీణ రాగానీకేన నిర్జితః '''కర్మనిద్రాం ప్రపన్నోస్మి త్రాహి మాం మధుసూదన |1|'''''' '''భావము :- ఓ మధుసూదనా ! నేను అజ్ఞాన వస్త్రముచే తడిసిన వాడను. రాగాది శతృవులచే '''పరాజితుడను. కర్మలనెడి నిద్రలో మునిగి యున్నవాడును. అట్టి నన్ను రక్షింపుము.'''''' '''వ్యాఖ్య:-''' ఉన్నది, లేనిది యనెడి రెండు విషయాలు మన అనుభవమునకు అందుతున్నాయి ఉన్నది ఉన్నట్లు తెలియకపోగా లేనిది ఉన్నట్లు తెలియడమే ప్రతి ఒక్కరికి అపరిష్కృత సమస్యగా నిలిచి యున్నది. ఉన్నట్లు ఏదయితే తెలియుచున్నదో వాస్తవానికి అది కాలగర్భంలో కలిసిపోవడము మన అనుభవమునకు అందనిది కాదు. ఈ విధముగా కనిపిస్తూ కనుమరుగయ్యే సమస్తమును వీక్షించి గ్రహించేది యేదో అది సత్యమై త్రికాలములయందు చెదరకయున్నది. లేనిది ఉన్నట్లు తెలియడము, ఉన్నది ఉన్నట్లు తెలియక పోవుటకు కారణము అజ్ఞానము. ఈ అజ్ఞాన వస్త్రముచేత సర్వులు కప్పబడి యున్నారు. అజ్ఞాన తెర ఆవరించిన దుర్దశలో బుద్ధి సంకుచితమై అసంతృప్తికి నిలయమగు చున్నది. అసంతృప్తి వ్యాపించిన హృదయము వాస్తవానికి రణరంగమే. ఆ సమరభూమిలో కోరిక లనెడి శతృసైన్యము విజృంభిస్తుంది. కోరిక లనెడి శతృవులను యెదిరించే ప్రయత్నములో కర్మలనెడి శస్త్రములను ధరిస్తారు. పరిమితమైన కర్మలు పరిమిత ఫలముల నిచ్చి, మరల అసంతృప్తినే అందిస్తాయి. మోహములో పడదోస్తాయి. మోహ వలయంలో పరిభ్రమించు జీవులకు అజ్ఞానమే తియ్యగా ఉంటుంది. ఇదియే "మధు" అనెడి రాక్షసుడుగా తెలియచున్నాడు. “మధు" వనెడి రాక్షసుని సంహరించుటచేత శ్రీకృష్ణుడు మధుసూదను డాయెను. అజ్ఞానమును పోగొట్టుకొని జ్ఞాన జ్యోతులై ప్రకాశింపగోరు మముక్షువులు మధుసూదనుడైన శ్రీకృష్ణుని ఆశ్రయించుటయే ఏకైక శరణ్యము. ఈ స్తోత్రము నందలి ప్రధమ శ్లోకము '''"ఓందితో"''' అని ప్రారంభ మగుచున్నది. వాస్తవానికి ఇచ్చట ఓంకారము లేదు. సంధిగత రూపములో ''''ఓం'''' ప్రాప్తించినది. కొర సరిద్దాలి. '''"ఆ+ఉందితః"''' - అని పదచ్ఛేదము. బాగా తడిసినవాడు అని అర్థము. లేదా తడుపబడినవాడు అని అర్థము. ఇది సంధిగత రూపమున ''''ఓందితో”''' అయినది. ఇచ్చట వ్యాస భగవానుని అద్భుత కవితాశిల్పము మనకు గోచర మగుచున్నది. '''"ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ"''' అనెడి మంత్రములోని ప్రధమాక్షరమైన '''"ఓం"''' తో ప్రథమ శ్లోకము ప్రారంభ మగుచున్నది. '''"ఓం"''' అనగా '''సత్యము'''. కనుక సత్యము గాని అజ్ఞానమును ప్రధమ శ్లోకము నిరాకరించుచున్నది. '''న గతి ర్విద్యతే చాన్యా''' '''త్వమేవ శరణం మమ''' '''మాయాపంకేన లిప్తోస్మి''' '''త్రాహి మాం మధుసూదన''' '''|2|'''''' '''భావము''' :- ఓ మధుసూదనా ! నాకు వేరే దిక్కులేదు. నిన్నే శరణు జొచ్చి యున్నాను. మాయ యనెడి బురదలో దిగబడి యున్నాను. అట్టి నన్ను రక్షింపుము. '''వ్యాఖ్య :'''- '''“ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ"''' యనెడి ద్వాదశాక్షర మహా మంత్రములో రెండవ అక్షరమైన "న" తో రెండవ శ్లోకము ప్రారంభమగుచున్నది. "న" అనగా లేదు, కాదు అని భావము. ఈ శ్లోకము "నాకు మరొక గతి లేదు" అంటూ ప్రారంభమగుచున్నది. గతి అనగా గమ్యము అని భావము. ఈ ప్రపంచములో అనేకమంది అనేక గమ్యములను ముందు పెట్టుకొని వాటిని సాధించేందుకు అహర్నిశలు శ్రమిస్తుంటారు. మహోన్నతమైన పదవి నధిష్టించాలని కొందరు, కోటీశ్వరులు గావలెనని మరికొందరు, పేరు ప్రఖ్యాతుల నార్జించాలని ఇంకకొందరు, సంతానమును ప్రగతిపథంలో నడపాలని వేరేకొందరు భావిస్తుంటారు. వారి జీవితాలలో అవియే గమ్యములై యుంటాయి. వారి మతులకు అందిన గతులు అవియే. ఈ గతులన్నియు చితులను పేర్చేవేగాని యతులుగా మార్చేవికావు. ఇవన్నియు మాయా నిర్మితములే. పంకమనగా బురద యని అర్థము. మాయాపంకమనగా మాయ అనెడి బురద అని భావము. ఈ బురదను భక్తిజలంతో శుభ్రం చేసుకోవాలి. భగవంతుడే గతి యని విశ్వసించెడి పూర్ణ శరణాగతియే శుద్ధమైన భక్తి. '''మోహితో మోహజాలేన''' '''పుత్రదార గృహాదిషు''' '''తృష్ణయా పీడ్య మాన్మోస్మి''' '''త్రాహి మాం మధుసూదన''' '''|3'''| '''భావము :-''' ఓ మధుసూదనా ! గృహ దారాపుత్రాదుల యందు మోహమనెడి వలలో చిక్కుకొనియున్నాను. అత్యాశచే పీడింపబడుచున్నాను. అట్టినన్ను రక్షింపుము. వ్యాఖ్య:- ప్రపంచమొక క్రీడారంగము. జీవులందరు క్రీడాకారులే. సదా నీతో కలసి క్రీడించువారు నీ భార్యాపుత్రాదులు. గృహమే క్రీడాస్థలము. ఆటలన్నీ నీటిమూటలే. ఆటలో ఎందరో కలుస్తారు. ఎందరో విడిపోతుంటారు. ఇచ్చట గెలుపు ఓటమిలు మనోకల్పితాలు. కొలిమి నుండి వెలువడే నిప్పురవ్వల వలె క్షణంలో ఆరిపోతాయి. ఇదొక మోహవలయం. మాయా నిలయం. ఈ సత్యాన్ని గ్రహించలేని జీవులు ఆశా అంబారీలో ఊరేగుతూ ఆవేదనా జ్వాలలకు ఆహుతియై కష్టాల కుంపటిలో కాలిపోతున్నారు. ఈ బంధాలన్నీ ఒకనాడు విడిపోయేవియే. నిజమైన అందము, ఆనందము బ్రతుకులో వెల్లివిరియాలంటే అచ్యుతుడైన శ్రీకృష్ణుని ఆశ్రయించుట ఒక్కటియే మార్గము. '''భక్తి హీనంచ దీనంచ''' '''దుఃఖశోక సమన్వితం''' '''అనాశ్రయ మనాధంచ''' '''త్రాహి మాం మధుసూదన''' '''|4|''' '''భావము :-''' ఓ మధుసూదనా ! నేను భక్తి హీనుడను. దీనుడను, దుఃఖశోకములతో కూడి యున్నవాడను. ఆశ్రయ రహితుడను. అనాథుడను. అట్టి నన్ను రక్షింపుము. వ్యాఖ్య:- పరమాత్మ చరణకమలముల నాశ్రయించుటయే జీవితమున పొందదగిన ఏకైక ఫలము. ఐహిక భోగలాలసత్వములో కూరుకు పోయిన జీవులకు భగవత్ప్రప్తి లభించదు. ధనహీనుడు దరిద్రుడు కాడు. భక్తి హీనుడే దౌర్భాగ్యుడు. అన్ని ఉండినను దీనుడే. ఈ ప్రపంచములో మరొకరిపై ఆధారపడకుండా ఎవ్వరూ జీవించలేరు. పరులపై ఆధారపడి జీవించువారందరు దీనులే. నీవు ఐశ్వర్యవంతుడవు. అందుచేత విలువైన కారును కొనగలిగావు. కానీ ఆ కారును నడిపే డ్రైవరు మీద ఆధారపడి యున్నావనే నగ్న సత్యమును మరువకు. ఇల్లు కట్టేవారి మీద, ఇంటిని కడిగేవారి మీద బ్రతికినపుడు ఆధార పడాలి. గుంట త్రవ్వే వాడిమీద, మట్టి నింపేవాడి మీద చచ్చినపుడు ఆధారపడాలి. దీనులైన జీవులందరు దుఃఖ శోకసమన్వితులని వ్యాసులవారు తెలుపుచున్నారు. దుఃఖ మనినను శోకమనినను ఒకటే గదా అనే సందియము రావచ్చును. ''''నేను'''' అనెడి చోట కలిగే బాధ దుఃఖము. '''“నాది"''' యనుచోట కలిగే '''వ్యథ శోకము'''. ఆసక్తి ఆవేదనను దింపింది. అనాసక్తి ఆనందమును నింపుతుంది. ప్రపంచముపై ఆసక్తి నశిస్తే దానిని ఆశ్రయించ నవసరము లేదు. అప్పుడు శ్రీకృష్ణుడే ఆశ్రయ స్థానంగా నిలుస్తాడు. కృష్ణుని ఆశ్రయించినవారు కృష్ణ రూపులగుదురు. తృష్ణకు దూరులగుదురు. '''గతాగత పరిశ్రాంతో''' '''దూర మధ్వని కర్మణాం''' '''సంసార భయ భీతో2స్మి''' '''త్రాహి మాం మధుసూదన''' '''|5|''' '''భావము :-''' ఓ మధుసూదనా ! కర్మ వలయములో చిక్కుకొని జన్మ మృత్యువు లనెడి మార్గములలో పరిశ్రాంతుడనై యున్నాను. సంసార భయముచే వ్యథ చెంది యున్నాను. అట్టి నన్ను రక్షింపుము. '''వ్యాఖ్య:-''' అంతము లేనిది, సొంతమైనది నీకు ఏమున్నదో ఆలోచించు. భగవంతుని కన్నా అన్యమైన దంతయూ అంతరించక తప్పదు. ఈ సత్యమును గ్రహింపక పోవుటయే మోహము. సంసారిక సుఖాభిలాషకు మోహమే కారణము. ఈ మోహము వలననే సంసారిక దుఃఖములు ప్రాప్తించుచున్నవి. కర్మ సుడిగుండంలో తగుల్కొనిన మానవులు ఎండమావులలో జలము నాశించు బాటసారులవలె ప్రపంచములో సుఖశాంతులను వాంఛించి దుఃఖతప్తు లగుచున్నారు. కనుక సంసారవృక్షఛాయలో విశ్రమించువారంతా శోకఫలములనే ఆరగిస్తున్నారు. పరమాత్మ కృపకు దూరులైనవారు ఎంతగొప్పవారైనను జననమరణ రూపమైన భయంకర సంసారచక్రములో పరిభ్రమించవలసిన వారేగాని, పరితృప్తి నొంది ప్రశాంతి ననుభవించలేరు. '''దృష్టా నానా చారు దేశా స్తతః కిం పుష్టా శ్చేష్టా బంధువర్గా స్తతః కిం '''నష్టం దారిద్ర్యాది దుఃఖం తతః కిం యేన స్వాత్మానైవ సాక్షాత్కృతో భూత్''' “మనోహరములైన దేశములను వీక్షించడము జరిగినది. ఇష్టులైన చుట్టములను పోషించడమూ జరిగినది. దారిద్ర్యము సమూలముగ నశించినది. కానీ ఇవి అన్నియు ఏమి ప్రయోజనము? ఆత్మ సాక్షాత్కారము మాత్రము లభించలేదు. ఈ అనిత్య ప్రయోజనముల ప్రాశస్త్యమేమిటి?" అని శ్రీశంకరాచార్యులు ప్రశ్నించారు. '''వసితో మాతృగర్భేషు''' '''పీడితో ఒహం జనార్దన''' '''గర్భవాస క్షయకర''' '''త్రాహి మాం మధుసూదన''' '''|6|''' '''భావము :-''' జనార్దనా ! వివిధములైన మాతృ గర్భముల యందు వసించి పీడింపబడిన వాడను. ఓ మధుసూదనా ! ఈ విధమైన గర్భవాస దుఃఖములు లేకుండా నన్ను రక్షింపుము. వ్యాఖ్య:- కర్ణధారుడు లేని నావ ఏ క్షణానయినా మునిగిపోవచ్చు. సూత్రం తెగిన గాలిపటము మాలిన్యములో పడినా ఆశ్చర్యం లేదు. పరమాత్మకు దూరులైన జీవులు వివిధ యోనులలో వసించి, సుఖ దుఃఖముల ననుభవించక తప్పదు. ద్వంద్వముల మధ్య ఊగిసలాడక తప్పదు. గర్భవాసము నందు జీవులు పొందు దుఃఖము అనూహ్యము. మలమూత్రములకు నిలయమైన గర్భమున వసించు క్రిములతోపాటు జీవుడు వసించును. లింగములను కదలించలేక త్రాళ్ళతో బంధించిన పక్షివలె పడియుండును. గర్భవాసియగు జీవుని మనోవేదనను గర్భోపనిషత్తు ఈ క్రింది విధముగా వివరించినది. '''పురా సరజన స్వార్ధే కృతం కర్మ శుభాశుభమ్ '''ఏకాకీ తేన దహ్యామి గతాస్తే ఫలభాగినః''' '''||''' "నేను ఇతరులను సుఖపెట్టుటకు గతంలో కర్మల నాచరించితిని. నేడు ఆ కర్మల ఫలితముగ ప్రాప్తించిన దుఃఖములను నేను ఒంటరిగా అనుభవించు చున్నాను. ఫలాల ననుభవించిన వారంతా పలాయనమయ్యారు. ఈ విధమైన గర్భవాస దుఃఖములు లేకుండా జీవింపవలెనన్నచో అచ్యుతుని అనుగ్రహమునకు పాత్రు లగుటయే ఏకైక మార్గము. అది శుద్ధ భక్తి ద్వారానే లభ్యము. '''తేన దేవ ప్రసన్నోఒస్మి''' '''త్వదాశ్రయ పరాయణః''' '''జరామరణ భీతోఒస్మి''' '''త్రాహిమాం మధుసూదన''' '''|7|''' '''భావము :-''' ఓ దేవా! నీకు నేను ప్రపన్నుడును. నీవే ఆశ్రయ స్థానమని విశ్వసించిన వాడను. ఓ మధుసూదనా! జనన మరణముల వలన భీతి చెందిన వాడను. అట్టి నన్ను రక్షింపుము. '''వ్యాఖ్య-''' జన్మించిన ప్రతి ఒక్కరు మరణించక తప్పదు. మరణమనేది ఒకనాడు ప్రాప్తించేది కాదు. ఒక క్షణాన లభించేది కాదు. దేహము అనునిత్యము మరణించుచునే యున్నది. పుట్టిన నాటినుండి క్షణక్షణము శరీరము చస్తూనే ఉంది. ఈ సత్యమును మన బుద్ధి అందుకోలేక పోతున్నది. చావడమనే ప్రక్రియ పాత్తికల నుండే ప్రారంభ మైనది. మరణంతో సమాప్తమగుచున్నది. మరణాన్ని చూసి సర్వులు భీతి చెందు చున్నారు. అంతరించిన వాటికై వగచడం అలవాటుగా మారింది. వ్యసనంగా తయారైంది. సూర్యుడు అస్తమిస్తున్నాడు. అందరి గృహాలు అంధకార బంధుర మవుతున్నాయి. మరి ఎవరూ విలపించుట లేదు. ఎందుకని? ఉదయించిన సూర్యుడు అస్తమించక మానడు అనే సత్యము అనుభవానికి అందుటచేత ఎవ్వరూ దుఃఖించుట లేదు. పైగా చీకట్లను చెదర గొట్టుటకు దీపములను వెలిగిస్తున్నారు. పెరిగేది విరగక తప్పదు. వికసించినది వాడక మానదు. భవంతులు కూలి పోయాయి. దేహాలు రాలిపోతాయి. జరిగేని జరుగక మానవు. వాటిని ఆపాలని చేసే ప్రయత్నమే సర్వ దుఃఖములకు కారణమై యున్నది. కనుక జారిపోయే వాటిని పట్టుకొనే ప్రయత్నం కన్నా, దారిని దర్శించి దరి చేరడమే ఉత్తమము. గిరిధారిని విశ్వసించి శాంతితీరమును చేరడమే. శ్రేయస్కరము. '''త్వదన్యః శరణ్యః ప్రపన్నస్య నేతి ప్రసీద స్మరన్నేవ హవ్యాన్తు దైన్యం''' '''న చేత్తే భవే దృక్తవాత్సల్యహాని స్తతో మే దయాలో! సదా సన్నిధేహి''' '''॥''' '''"హే దయామయా! నీవు దప్ప నాకు మరొక శరణ్యము శూన్యము. నేను నిన్ను '''వీడి మరొకరిని ఆశ్రయించలేను. స్మరించినంత మాత్రాన నీవు దీనులను,''' '''దురదృష్టవంతులను కరుణించి యున్నావు. నిన్ను నమ్మిన భక్తులను నీవు తృణీకరించవు.''' '''ఓ దయామయా! నన్ను కరుణింపుము''''''." ఈ విధంగా పరమాత్మను ప్రార్థించి, జనన మరణ రూప సంసార సాగరమును దాటి తరింపుమని ఆదిశంకరులు శివభుజంగ స్తోత్రములో తెలుపుతారు. '''శ్లో ॥ వాచాను యత్కృతం పాపం''' '''కర్మణా యదుపార్జితం''' '''సోహం దేవ దురాచారం''' '''త్రాహి మాం మధుసూదన''' '''|8|''' '''భావము :-''' ఓ మధుసూదనా ! మాటల ద్వారా పాపము లొనరించిన వాడను. కర్మల ద్వారా పాపములను సంపాదించిన వాడను. దురాచారుడను. అట్టి నన్ను రక్షింపుము. వ్యాఖ్య:- జన్మాంతర దుష్టవాసనలు దుష్ట కర్మములకు నాంది పలుకుతాయి. కర్మలను మార్చాలని ప్రయత్నించి సాధించేదుండదు. వాసనలు మారినపుడే బ్రతుకు నూతన మార్గంలో పయనిస్తుంది. అసుర భావములను అంతం చేయాలి. దైవీ సంపదను మనసుకు పట్టించాలి. నోరులేని జంతువులు మూగబ్రతుకును సాగిస్తున్నాయి. నోరున్న మానవుడు భోగజీవితమును అనుభవిస్తున్నాడు. భోగ రొంపిలో దిగి యోగాన్ని విస్మరించాడు. యోగ్యాన్ని మరచాడు. ప్రార్థించేందుకు నాలుక ప్రసాదించబడింది. అది ఇంతవరకు పరులను దూషించుటకు అలవాటు పడింది. సత్కర్మల నాచరించుటకు ప్రసాదించబడిన కర్మేంద్రియాలు దుష్కర్మల పాలయ్యాయి. జ్ఞాన సముపార్జనకు లభించిన జ్ఞానేంద్రియాలు అజ్ఞాన వీధుల్లో విహరిస్తున్నాయి. మనస్సు మాయలో కూరుకు పోయింది. బుద్ధి సంసార బురదలో దిగబడిపోయింది. సదాచారము సుదూరములో మకాం పెట్టగా, దురాచారము దగ్గర బంధువై కులుకుతున్నది. నేల ఒలికిన పాలకోసం వగచి సాధించే దేముంటుంది? అని ఆంగ్ల సామెత. గతం గతించింది. గతిని తెలిసి మతిని నడుపుకోవాలి. భక్తిని పెంచు కోవాలి. ఆత్మస్థైర్యమును పెంపొందించు కోవాలి. మురారి నాశ్రయించాలి. ముక్తిధామ మలంకరించాలి. '''శ్లో || సుకృతం నకృతం కించి''' '''దుష్కృతం చ సదాకృతం''' '''తేనాహం పరితప్తో స్మి''' '''త్రాహి మాం మధుసూదన''' '''|9|''' '''భావము :-''' ఓ మధుసూదనా ! కొంచెమైనను పుణ్యకార్యము చేసిన వాడను గాను. ఎల్లప్పుడు పావకార్యములనే ఆచరింతిని. ఈ పాపములచేత పరితాపము జెందియున్నాను. ఇట్టి నన్ను రక్షింపుము. వ్యాఖ్య:- పంటలు పండించాలనే ప్రయత్నములో మనం పెట్టే బాధలను భూమాత సహనంతో భరిస్తూ ఉంది. పండ్లను అందించాలనే సంకల్పముతో పూలు ఆనందంగా రాలిపోతున్నాయి. పాల నివ్వాలనే ఉద్దేశ్యముతో ఆవులు గడ్డి మేస్తున్నాయి. వాన లిచ్చేందుకు మబ్బులు దూరంగా పయనిస్తున్నాయి. మనోబుద్ధలున్న మానవుడు ఈనాటికి చేసిందేమిటి? పుణ్యము ఇసుమంతైనను లేదు. బ్రతుకంతా పాపపు కసువే. అనుభవించకుండా నశించినిది ఏదియో అదియే పాపము. పుణ్యఫలమును '''"కృష్ణార్పణం"''' చేయవచ్చు. పాపఫలమును మనమే అనుభవించాలి. అయినా మానవుడు పాప కర్మాచరణమును మానుట లేదు. మానవుడు అనే పదానికి మహాత్ములు అనేక అర్థాలు తెలిపియున్నారు. '''"మా"''' అంటే మాయను '''"న"''' అంటే అంటకుండ, '''"వ"''' అంటే వర్తించువాడు అనికూడ చెప్పియున్నారు. అనేక జన్మలలో అసంఖ్యాకములైన దురితములను ఆచరించిన దోషానికి నేడు దుర్గతిని అనుభవించు చున్నాము. అయినా దుష్టకర్మలను మానవులు మానలేక యున్నారు. '''"మానవా! ఈ పాడు కర్మలు మానవా! మానలేవా!"''' కనుక మానవా! అనగానే ఇకనైనను దుష్కర్మలను మానవా! అనే హెచ్చరిక వినిపిస్తూనే ఉంది. పరితపిస్తున్నావా? పశ్చాత్తాపముతో కుమిలిపోతున్నావా? భయపడకు. భగవానుని అభయహస్తము నిన్ను రక్షిస్తుంది. గీతామాత అమర సందేశము నిన్ను బుజ్జగిస్తుంది. విను. '''అపి చేత్పు దురాచారో భజతే మామనవ్య భాక్''' '''సాధురేవ ప మంతవ్య స్సమ్యగ్వ్యవసితో హి పః''' '''“దురాచారవంతుడైనను, అనన్య భక్తి కలవాడై నన్ను భజించునేని, స్థిర చిత్తము''' '''గలవాడైన అతడు సాధువే యని యెంచబడును"''' '''భగవద్గీత''' '''రాజవిద్యా రాజగుహ్య యోగము'''లో భగవానుడు తెలిపి యున్నాడు. '''దేహాంతర సహస్రేషు''' '''కుయోని స్సేవితా మయా''' '''తిర్యక్ష్యం మమజత్వంచ''' '''త్రాహి మాం మధుసూదన''' '''|10|''' '''భావము :-''' ఓ మధుసూదనా ! వేలకొలది జన్మలలో పశుపక్ష్యాదులు యందును, మానవుల యందును, అనేక అధమ జన్మ లెత్తి యున్నాను, అట్టి నన్ను రక్షింపుము. '''వ్యాఖ్య:-''' అనేక పశుపక్ష్యాదుల యోనుల యందు ప్రవేశించిన పిదప, ఈనాడు జీవునకు మనుష్య జన్మ లభించినది. దుర్లభమైన నరజన్మ ప్రాప్తించినది. జీవులు అనేక కర్మల నాచరించు చుందురు. కేవలము పుణ్యకర్మల నాచరించిన వారు దేవతా శరీరములను ధరిస్తారు. దుఃఖరహిత స్థితిని అనుభవిస్తారు. కేవలము పాపకర్మల నాచరించువారు తిర్యగ్యోనుల యందు ప్రవేశిస్తారు. మిశ్రమ కర్మల నాచరించువారు తత్ఫలితములైన మంచి చెడులను అనుభవించుటకు మానవజన్మ నెత్తుచుందురు. గతంలో పశుపక్ష్యాదుల యోనుల యందు ప్రవేశించినను, కాలంలో పరిణితిని పొందుట వలననే నేడు మానవజన్మ లభించినది. ఇది ప్రగతి సోపానమనుటలో సందేహము లేదు. నిచ్చెన నెక్కునపుడు పైకి ఎగబ్రాకాలే గాని, క్రిందికి దిగజారకూడదు. వానరుడు నరుడైనపుడు, నరుడు నారాయణుడై తీరాలి. ఇదియే ప్రగతి మార్గం. పవిత్ర మార్గం. '''వాసుదేవ! హృషీకేశ!''' '''వైకుంఠ! పురుషోత్తమ!''' '''సృష్టిసంహార కారస్త్యం''' '''త్రాహి మాం మధుసూదన!''' '''|11|''' '''భావము :-''' ఓ వాసుదేవా! హృషీకేశ! వైకుంఠవాసా! పురుషోత్తమ ! నీవు సృష్టి, స్థితి, సంహార కారకుడవు. ఓ మధుసూదనా ! కనుక నన్ను రక్షింపుము. '''వ్యాఖ్య:-''' సర్వారిష్టము అంతరించి, సర్వోపద్రవములు నశించి, సర్వాభీష్టములు సిద్ధించే స్థితి ప్రాప్తించుటకు సర్వశక్తి మంతుడైన శ్యామసుందరుని ఆశ్రయించుటయే ఏకైక మార్గము. శ్యామసుందరుడు వాసుదేవుడు. అనగా సర్వుల యందు వసించువాడు. అట్టివాని కృపవలన సమదర్శనము లభించగలదు. వాసుదేవుడైన శ్రీకృష్ణుడు హృషీకేశుడు. కనుక ఇంద్రియములను నియమించి, మనోబుద్ధులు అంతర్ముఖ మగునట్లు ఆశీర్వదించును. హృషీకేశు డైన గోవిందుడు వైకుంఠవాసుడు. వైకల్యమును తొలగించి కైవల్యమును ప్రసాదించును. విలాపాలను, విలాసాలను అదృశ్యం చేసి కైలాసమును హృదిలో దింపును. వైకుంఠవాసుడైన విష్ణుదేవుడు పురుషోత్తముడు. నవద్వార పురమునందు నిరంజన రూపుడైన పురుషోత్తమ చైతన్యమును సాక్షాత్కరింపచేయును. భక్తిని మదిలో సృష్టించును. ముక్తిని హృదిలో స్థిరపరచును. అవిద్యను సమూలంగా సంహరించును. '''యత్ర యత్ర గమిష్యామి''' '''నార్యాం వా పురుషే పివా''' '''తత్ర తత్ర చ తే భక్తిః''' '''త్రాహి మాం మధుసూదన''' '''|12|''' '''భావము :-''' ఓ మధుసూదనా ! ఎక్కడెక్కడ నేను స్త్రీ, పురుష రూపములలో జన్మించినను అక్కడక్కడ, నీ భక్తి నాకు కలుగునట్లు అనుగ్రహించి, నన్ను రక్షింపుము. '''వ్యాఖ్య:-''' దేశము మారవచ్చు. సందేశము మారకూడదు. కాలం మారవచ్చు. భక్తికి సానుకూలం చెడకూడదు. ఆకృతి ఏదైనా పరాశక్తి స్థిరంగా నిలవాలి. భక్తి నిలవాలి. వ్యక్తి ముక్తి వైపుకే సాగాలి. ముక్తపురుషుడై మెలగాలి. హే భగవాన్ ! ఇలా అనుగ్రహించు. ఇలలోనైనా, కలలోనైనా నీవు నాకు దూరంగాకు. భారంగాకు. '''ఫలశ్రుతి :''' '''ద్వాదశాక్షర సంస్తుతిం యః పఠేత్ శృణుయాదపి''' '''స యాతి పరమం స్థానం యత్ర యోగేశ్వరో హరిః''' '''భావము :-''' ఈ ద్వాదశాక్షర స్తోత్రమును ఎవడు పఠించునో, శ్రవణము చేయునో, అట్టివాడు యోగేశ్వరుడైన శ్రీహరి నిలయమగు పరంధామమును పొందును. '''వ్యాఖ్య:-''' పారే నీరు మలిన మెరుగదు. తిరిగే రాతికి పాచిపట్టదు. భక్తి ఓటమి నెరుగదు. భక్తుడు పతన మెరుగడు. నమ్మినవారు చెడలేదు. నమ్మనివారు బాగు పడలేదు. బాగు తెలిసి బ్రతుకు హాయిగా సాగాలంటే భగవన్నామమే భవ్యము. దివ్యము. నామాలెన్నో ఉన్నాయి! నీ కెన్ని కావాలి? ఒక్కటి చాలు. ఇందులో సందేహమునకు తావులేదు. సంశయ రహితునకు చావులేదు. ఏమిటా నామం? వాసుదేవ నామం. ఏమిటా మంత్రం? '''ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ'''. '''కలియుగము''' ప్రబల దోషయుత మైనను దాని నివారణము కూడా కలియుగము - నందే కలదని శుకమహర్షి భాగవతంలో పరీక్షిన్మహారాజుకు చెబుతాడు. కలి దోషముల నన్నింటిని భగవన్నామము హరిస్తుందని ప్రవచిస్తాడు. '''“ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ”''' ఈ పవిత్ర మంత్రం కలి దోషాలను హరిస్తుంది. వాతావరణాన్ని శుద్ధి చేస్తుంది. బుద్ధిని శుద్ధి పరుస్తుంది. మనసులోని మాలిన్యాన్ని తొలగిస్తుంది. హృదయాన్ని తేలిక పరుస్తుంది. '''హరిః సదా వసే తత్ర యత్ర భాగవతా జనా:గాయని''' '''భక్తి భావేన హరేర్నామైవ''' కేవలమ్ భక్తులు గుమిగూడి ఎచ్చట హరినామమును గానము చేయు చుందురో అచ్చట శ్రీహరి వసించుచుండును. నామమున్నచోట నారాయణుడుంటాడు. నామము మనకు నామిని ప్రసాదిస్తుంది. స్వామిని ప్రసాదిస్తుంది. నారాయుణు డున్నచోట నరకముండదు. జనార్దన నామంతో జగడాలు దూరమౌతాయి. హరినామంతో హత్యలు అదృశ్యమవుతాయి. కృష్ణనామంతో తృష్ణ నశిస్తుంది. రామనామంతో కామం పలాయన మౌతుంది. భవరోగాలకు భీతి చెందకండి. భగవన్నామం భయాలను భయ పెడుతుంది. వాతావరణ కాలుష్యం పోవాలా ? ఇంటి చుట్టూ తులసి మొక్కలు పెంచండి. ఆంతర్య కాలుష్యం తొలగాలా ? అచ్యుతుని నామాన్ని గానం చేయండి. - ఏ కులంవా రెనా చేయవచ్చు. ఏ మతం వారైనా చేయవచ్చుకుళ్ళు సృష్టించినకులాలు కుళ్ళిపోనీ.. ముళ్ళు పరచిన మతాలు మరలిపోనీ. కులాలు మనకొద్దు. అనుకూలమే మన కులం....... మతాలు మనకొద్దు. సమ్మతమే మన మతం.......... నవ సమాజ నిర్మాణానికి నడుం కట్టండి. కలి పురుషుని ఆగడాలకు కళ్ళెం వేయండి. మంచితనానికి మనిషి తనానికి శుభ పరిణామం ఈ సమయం. కలసి కట్టుగా నామం చేద్దాం ప్రభునామానికి నియమం లేదు.... =='''వేదసంస్కృతి - ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ'''== ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ ! ఈ మంత్రం ఎందుకు జపించాలి.? ఇప్పటికి సరిగ్గా 1500 సంవత్సరాల క్రితం సంఘటన. ఒక ముసలివాడు ”ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” అనే మంత్రాన్ని వల్లెవేస్తూ గంగానది తీరంలో నడుస్తున్నాడు. చేతిలో జపమాల మెడలో రుద్రాక్ష హారం ధరించాడు. ఈ ”ఓం భగవతే వాసుదేవాయ” అనే మంత్రం చదవడం వలన ఆ తరంగాలు కలిపురుషుడుని తాకాయి. ఎక్కడి నుండి వస్తున్నది ”ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” అనే మంత్ర శబ్దం అని చుట్టూ పరికించాడు. గంగానది తీరంలో ఒక బక్కచిక్కిన ముదుసలి '''ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ'''అనే నామాన్ని జపించడం చూసి ఆ మంత్ర జపాన్ని ఆపాలని ఆ ముసలివాడి దగ్గరికి వెళ్లి పట్టుకోబోయాడు. అయన మీద చేయి వేసిన వెంటనే ఎగిరి అర యోజన దూరంలో పడ్డాడు. కొంతసేపు ఏమి జరిగిందో తెలియక చూస్తే ఆ ముసలివాడు ముందు ఎక్కడో ”ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” అనే మంత్రాన్ని జపిస్తూ వెళ్తున్నాడు. ఎలాగైనా పట్టుకుని నామజపాన్ని ఆపాలని దగ్గరికి వెళ్ళాడు. పట్టుకోబోతే ఈసారి యోజనం దూరంలో పడ్డాడు. ఆ దెబ్బకి కలిపురుషుడు గజగజ ఒణికిపోయాడు. చూస్తే బక్కచిక్కి ఉన్నాడు. గట్టిగా గాలి వస్తే ఎగిరేలా ఉన్నాడు. కాని పట్టుకుందామంటే నేను ఎక్కడో పడుతున్నాను. ఒకవేళ నాశక్తి సన్నగిల్లిందా? కలియుగం ఆరంభంలో కృష్ణుడు వలన నా రాక ఆలస్యం అయింది. ఇదేమైన శ్రీకృష్ణుడి మాయా ప్రభావమా? అసలు ఇంతకీ ఆ ముసలివాడు ఎవ్వడు. శివుడా? విష్ణువా? అనుకుంటూ ఉండగా అటుగా వెళ్తున్న ”వేదవ్యాసుడు” కనిపించాడు. కలి వెంటనే వ్యాసుడు దగ్గరికి వెళ్లి మహానుభావ సమయానికి వచ్చావు. నా సందేహాన్ని నివృత్తి చేయండి. అన్నాడు. వ్యాసుడు నవ్వి. ఇది నీరాజ్యం. ఈకలికాలం నీది. నీకు సందేహమా? ఏ ఇద్దరుని సక్రమంగా ఉండనివ్వవు. ఎవరైనా కలిసున్నారంటే కళ్ళలో నిప్పులు పోసుకుంటావు. ఇలాంటి నీకు నా అవసరం ఏముంది? ఇంతకి నువ్వు కుశలమే కదా! కుశలమే! నారాజ్యంలో నేను కాక నువ్వు పాలించవు. కదా! అదిగో ఆ దూరంగా వెళ్తున్నాడే ఆ ముసలివాడు ఎవరు? ఆయన్ని పట్టుకోబోతే నా బలం సరిపోవడం లేదు. ఇదసలు నా రాజ్యమేనా? లేక మీరందరూ కలిసి నన్ను మాయ చేస్తున్నారా? చెప్పండి అని వేడుకున్నాడు. వేదవ్యాసుడు నవ్వి, ఓహో అదా నీ సందేహం. అయన పరమ విష్ణు భక్తుడు. అయన జపించే నామం వలన విష్ణు శక్తి ఉత్పన్నమై నిన్ను దగ్గరికి రానివ్వదు. పట్టుకోవాలని ప్రయత్నించవా! విష్ణువు నిన్ను నాశనం చేసి కలియుగాన్నే లేకుండా చేస్తాడు. త్రికరణ శుద్దిగా నిత్యం ” ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” అనే నామాన్ని ఎవరు పఠిస్తూ ఉంటారో వారిని నువ్వు కనీసం తాకనుకూడా తాకలేవు. కనుక ”ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” ఈ మంత్రాన్ని ప్రజలు పట్టుకునే లోపే నువ్వు పట్టుకో. లేదంటే నీ రాజ్యంలో నువ్వు ఉండలేవు. అని చెప్పి వెళ్ళిపోయాడు. ఇంతటి మహత్తరమైన ఈ మంత్రాన్ని నిత్యం జపించండి. '''ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ''' ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ '''వేదసంస్కృతి''' * '''Shyamam By Swami Sundara Chaitanyananda''' [https://archive.org/details/shyamam-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio] hin72cvrqcf4j98fb1p2312flwjfdly 0 492858 4942631 4936193 2026-08-23T14:09:55Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4942631 wikitext text/x-wiki {{Infobox website | name = పింట్రెస్ట్, ఇంక్. (Pinterest, Inc.) | logo = Pinterest Logo 3.svg | logo_caption = 2021 నుండి వాడుతున్న లోగో | screenshot = Pinterest home.png | caption = లాగ్ అవుట్ చేసిన వినియోగదారులకు కనిపించే డిఫాల్ట్ పేజీ | collapsible = yes | type = [[సామాజిక మాధ్యమం|సామాజిక మాధ్యమ సేవ]] | company_type = [[పబ్లిక్ కంపెనీ|పబ్లిక్]] | traded_as = {{Ubl|{{NYSE|PINS}} (క్లాస్ ఎ)|ఎస్&పి 400 (S&P 400) భాగం}} | founded = {{Start date and age|2009|12}} | founder = {{Ubl|బెన్ సిల్బర్‌మాన్|పాల్ సియార్రా|ఎవాన్ షార్ప్}} | key_people = {{Ubl|బిల్ రెడీ (సీఈఓ)|బెన్ సిల్బర్‌మాన్ (ఎగ్జిక్యూటివ్ ఛైర్మన్)}} | industry = [[ఇంటర్నెట్]] | revenue = {{Increase}} {{US$|3.65 బిలియన్లు|link=yes}} (2024) | operating_income = {{Increase}} {{US$|180 మిలియన్లు}} (2024) | net_income = {{Increase}} {{US$|1.86 బిలియన్లు}} (2024) | assets = {{Increase}} {{US$|5.34 బిలియన్లు}} (2024) | equity = {{Increase}} {{US$|4.75 బిలియన్లు}} (2024) | num_employees = 4,666 (2024) | website = {{URL|pinterest.com}} | users = 553 మిలియన్ల యాక్టివ్ యూజర్లు (MAU) (2024) | footnotes = <ref>{{Cite web|url=http://www.refinery29.com/pinterest-office|title=Pinterest Office Tour \u2013 San Francisco Tech Headquarters|work=Refinery29|access-date=August 13, 2015|archive-date=August 10, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150810082240/http://www.refinery29.com/pinterest-office|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.bizjournals.com/seattle/blog/techflash/2016/08/pinterest-choses-seattle-for-itsfirst-engineering.html |date=August 9, 2016 |title=Pinterest chooses Seattle for its first engineering office outside the Bay Area |work=Puget Sound Business Journal |access-date=February 18, 2017 |first1=Casey |last1=Coombs |first2=Ashley |last2=Stewart |quote=Pinterest employs more than 800 employees worldwide, including 350 engineers. |archive-date=February 18, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170218144918/http://www.bizjournals.com/seattle/blog/techflash/2016/08/pinterest-choses-seattle-for-itsfirst-engineering.html |url-status=live }}</ref><ref name="company" group="‡">{{Cite web |url=https://newsroom.pinterest.com/en/company |title=Company |website=Pinterest Newsroom |publisher=Pinterest |access-date=October 7, 2021 |url-status=live |archive-date=October 6, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211006154302/https://newsroom.pinterest.com/en/company }}</ref><ref name=AnnualR2023>{{Cite web |title=Pinterest, Inc. 2024 Annual Report (Form 10-K) |url=https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/1506293/000150629325000022/pins-20241231.htm |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] |date=February 6, 2025 |access-date=February 6, 2025 }}</ref> | location = {{nowrap|[[శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో]], కాలిఫోర్నియా, అమెరికా}} }} '''పింట్రెస్ట్''' (Pinterest) అనేది డిజిటల్ పిన్‌బోర్డ్‌ల రూపంలో సమాచారాన్ని ప్రచురించడానికి, కనుగొనడానికి ఉపయోగపడే ఒక [[అమెరికన్లు|అమెరికన్]] [[సామాజిక మాధ్యమం|సామాజిక మాధ్యమ సేవ]].<ref>{{Cite web|last=Gershgorn|first=Dave|date=March 23, 2019|title=Pinterest is distancing itself from social networks as it goes public|url=https://qz.com/1579086/pinterest-is-distancing-itself-from-social-networks-as-it-goes-public/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200404195042/https://qz.com/1579086/pinterest-is-distancing-itself-from-social-networks-as-it-goes-public/|archive-date=April 4, 2020|access-date=May 7, 2020|website=Quartz}}</ref><ref>{{Cite web|last=Social|first=C. M. S.|title=How Pinterest Is Different from Other Social Media Platforms – CMS Social Media Company Miami FL|url=https://www.cmssocial.com/social-media/how-pinterest-is-different-from-other-social-media-platforms/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200806083346/https://www.cmssocial.com/social-media/how-pinterest-is-different-from-other-social-media-platforms/|archive-date=August 6, 2020|access-date=May 7, 2020}}</ref> ఇందులో ఇంటర్నెట్‌ను ఉపయోగించి బొమ్మలను పంచుకోవడం ద్వారా వంటకాలు, ఇల్లు, స్టైల్, ప్రేరణ లాంటి విషయాలను తెలుసుకోవచ్చు.<ref>{{Cite web|date=July 10, 2019|title=New Pinterest features encourage brands and creators to upload more videos|url=https://techcrunch.com/2019/07/10/pinterest-video/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230122153206/https://techcrunch.com/2019/07/10/pinterest-video/|archive-date=January 22, 2023|access-date=August 3, 2019|website=TechCrunch|language=en-US}}</ref> '''పింట్రెస్ట్, ఇంక్.''' సంస్థను బెన్ సిల్బర్‌మాన్, పాల్ సియార్రా, ఎవాన్ షార్ప్ స్థాపించారు.<ref name="q4-2022">{{cite web|last=Vanian|first=Jonathan|date=February 6, 2023|title=Pinterest shares slip on fourth-quarter revenue miss and weak forecast|url=https://www.cnbc.com/2023/02/06/pinterest-pins-earnings-q4-2022.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230207072841/https://www.cnbc.com/2023/02/06/pinterest-pins-earnings-q4-2022.html|archive-date=February 7, 2023|access-date=February 7, 2023|publisher=CNBC}}</ref> దీని ప్రధాన కార్యాలయం [[శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో]]<nowiki/>లో ఉంది.<ref>{{Cite web|title=Company|url=https://newsroom.pinterest.com/en/company|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211006154302/https://newsroom.pinterest.com/en/company|archive-date=October 6, 2021|access-date=June 8, 2023|website=Pinterest}}</ref> == చరిత్ర == బెన్ సిల్బర్‌మాన్, పాల్ సియార్రా సృష్టించిన టోట్ (Tote) అనే పాత యాప్ నుండి పింట్రెస్ట్ ఉద్భవించింది.<ref>{{cite news|url=https://www.entrepreneur.com/article/307104|title=4 Success Lessons From the Entrepreneur Who Quietly Grew Pinterest Into a $12 Billion Company|date=January 9, 2018|access-date=October 17, 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211017160110/https://www.entrepreneur.com/article/307104|archive-date=October 17, 2021}}</ref> టోట్ యాప్ కాగితపు కేటలాగ్‌లకు డిజిటల్ ప్రత్యామ్నాయంగా ఉండేది. ముఖ్యంగా మొబైల్ చెల్లింపులలో ఉన్న ఇబ్బందుల వల్ల టోట్ వ్యాపారపరంగా చాలా కష్టాలను ఎదుర్కొంది. ఆ సమయంలో [[చరవాణి (సెల్ ఫోన్)|మొబైల్]] చెల్లింపు సాంకేతికత అంతగా అభివృద్ధి చెందలేదు, దీంతో వినియోగదారులు యాప్ ద్వారా ప్రయాణాల్లో సులభంగా కొనుగోళ్లు చేయడం సాధ్యపడలేదు. అయితే టోట్ వినియోగదారులు తమకు ఇష్టమైన వస్తువుల చిత్రాలను పెద్ద ఎత్తున సేకరించడం, వాటిని ఇతర వినియోగదారులతో పంచుకోవడం చేసేవారు. ఈ విధానం సిల్బర్‌మాన్‌ను ఆకర్షించింది, ఆయన సంస్థ దృష్టిని పింటెరెస్ట్ నిర్మాణానికి మార్చారు. ఇది వినియోగదారులు వివిధ వస్తువుల సేకరణలను సృష్టించడానికి, ఒకరికొకరు పంచుకోవడానికి అనుమతిస్తుంది.<ref>{{cite news|url=https://www.fastcompany.com/3001984/pinterest-pivot|title=The Pinterest Pivot|date=October 23, 2012|access-date=October 17, 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211017160111/https://www.fastcompany.com/3001984/pinterest-pivot|archive-date=October 17, 2021}}</ref> పింటెరెస్ట్ అభివృద్ధి [[డిసెంబరు|డిసెంబర్]] 2009లో ప్రారంభమైంది, మార్చి 2010లో క్లోజ్డ్ బీటాగా ఈ సైట్ నమూనాను ప్రారంభించారు.<ref name=":1">{{Cite web |last=Hedlund |first=Ulrika |date=January 28, 2013 |title=A quick overview of Pinterest |url=https://businessproductivity.com/a-quick-overview-of-pinterest/ |access-date=September 11, 2023 |website=Business Productivity |language=en |archive-date=December 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231210105647/https://businessproductivity.com/a-quick-overview-of-pinterest/ |url-status=live }}</ref> ప్రారంభించిన తొమ్మిది నెలల తర్వాత, వెబ్‌సైట్ 10,000 మంది వినియోగదారులను సంపాదించింది. సిల్బర్‌మాన్ మొదటి 5,000 మంది వినియోగదారులకు లేఖలు రాశారని, తన ఫోన్ నంబర్‌ను ఇచ్చారని, కొంతమందిని వ్యక్తిగతంగా కూడా కలిశారని చెప్పారు.<ref name="iPad soon">{{cite news|url=http://www.cnn.com/2012/03/13/tech/web/pinterest-sxsw/index.html|title=Pinterest: Revamped profile pages, iPad app coming soon|last=Griggs|first=Brandon|date=March 14, 2012|work=CNN|access-date=March 14, 2012|archive-date=March 14, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120314013757/http://www.cnn.com/2012/03/13/tech/web/pinterest-sxsw/index.html|url-status=live}}</ref><ref name=":1" /> మార్చి 2011 ప్రారంభంలో విడుదలైన ఐఫోన్ యాప్ అంచనాలకంటే ఎక్కువ డౌన్‌లోడ్‌లను సాధించింది.<ref name="overnight">{{cite news |url=http://www.businessinsider.com/inside-pinterest-an-overnight-success-four-years-in-the-making-2012-4?page=2 |title=Inside Pinterest: An Overnight Success Four Years In The Making |first=Nicholas |last=Carlson |date=May 1, 2011 |publisher=Business Insider |access-date=May 7, 2011 |archive-date=May 15, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120515162643/http://www.businessinsider.com/inside-pinterest-an-overnight-success-four-years-in-the-making-2012-4?page=2 |url-status=live }}</ref> దీని తర్వాత ఐప్యాడ్ యాప్,<ref>{{cite web|last=Price|first=Emily|title=Pinterest Updates iOS App to Make Editing Pins Easier|url=http://mashable.com/2013/02/04/pinterest-ios-update/|work=Mashable|date=February 5, 2013|access-date=February 8, 2013|archive-date=February 8, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130208052201/http://mashable.com/2013/02/04/pinterest-ios-update/|url-status=live}}</ref> నాన్-ఐఫోన్ వినియోగదారుల కోసం పింటెరెస్ట్ మొబైల్ అనే వెబ్‌సైట్ వెర్షన్ వచ్చాయి.<ref name="Mobile site">{{cite web |title=Pinterest Mobile |url=http://blog.pinterest.com/post/10144144538/pinterest-mobile |website=Pinterest Blog |date=September 13, 2011 |access-date=March 31, 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120317151515/http://blog.pinterest.com/post/10144144538/pinterest-mobile |archive-date=March 17, 2012 }}</ref> సిల్బర్‌మాన్, కొద్దిమంది ప్రోగ్రామర్లు 2011 మధ్యకాలం వరకు ఒక చిన్న అపార్ట్‌మెంట్ నుండి ఈ సైట్‌ను నిర్వహించారు.<ref name="iPad soon"/> [[File:Pinterest logo.png|thumb|2011 నాటి లోగో]] ఈ కాలంలో పింట్రెస్ట్ వేగంగా అభివృద్ధి చెందింది. ఆగస్టు 10, 2011న టైమ్ మ్యాగజైన్ తన "2011లో 50 అత్యుత్తమ వెబ్‌సైట్‌లు" కథనంలో పింట్రెస్ట్ ను చేర్చింది.<ref name="50 best">{{cite news|url=http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2087815_2088159_2088155,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110923144316/http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2087815_2088159_2088155,00.html |url-status=dead |archive-date=September 23, 2011 |title=The 50 Best Websites of 2011|first=Harry |last=McCracken |date=August 16, 2011 |publisher=Time |access-date=August 21, 2011}}</ref> హిట్‌వైస్ (Hitwise) డేటా ప్రకారం, డిసెంబర్ 2011లో వారానికి 11 మిలియన్ల సందర్శనలతో ఈ సైట్ టాప్ 10 అతిపెద్ద సామాజిక మాధ్యమాలలో ఒకటిగా నిలిచింది.<ref>{{cite web |last=Sloan |first=Paul |url=http://news.cnet.com/8301-1023_3-57347187-93/pinterest-crazy-growth-lands-it-as-top-10-social-site/?tag=mncol;txt |title=Pinterest: Crazy growth lands it as top 10 social site |publisher=CNET News |date=December 22, 2011 |access-date=February 2, 2012 |archive-date=February 10, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120210165442/http://news.cnet.com/8301-1023_3-57347187-93/pinterest-crazy-growth-lands-it-as-top-10-social-site/?tag=mncol;txt |url-status=live }}</ref> టెక్‌క్రంచ్ (TechCrunch) క్రంచీస్ అవార్డులలో పింటెరెస్ట్ బెస్ట్ న్యూ స్టార్టప్ ఆఫ్ 2011 గెలుచుకుంది.<ref>{{cite web|url=https://techcrunch.com/2012/01/31/crunchies-dropbox/|title=Congratulations Crunchies Winners! Dropbox Is The Best Overall Startup|last=Constine|first=Josh|date=January 31, 2012|website=TechCrunch|access-date=February 7, 2012|archive-date=November 24, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124165322/https://techcrunch.com/2012/01/31/crunchies-dropbox/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://venturebeat.com/2012/02/01/pinterest-best-new-startup-2011-crunchie-referral-traffic-reddit//|archive-url=https://web.archive.org/web/20120203001928/http://venturebeat.com/2012/02/01/pinterest-best-new-startup-2011-crunchie-referral-traffic-reddit/|url-status=dead|archive-date=February 3, 2012|title=Pinterest wins Best New Startup of 2011 Crunchie, now driving more referrals than Reddit \u2013 VentureBeat \u2013 Social \u2013 by Sean Ludwig|work=venturebeat.com}}</ref> జనవరి 2012లో కామ్‌స్కోర్ (comScore) నివేదిక ప్రకారం, ఈ సైట్ 11.7 మిలియన్ల యూఎస్ సందర్శకులను కలిగి ఉంది, తద్వారా 10 మిలియన్ల సందర్శకుల మార్కును అతివేగంగా చేరుకున్న సైట్‌గా చరిత్ర సృష్టించింది.<ref name="11.7 million">{{cite web|url=https://techcrunch.com/2012/02/07/pinterest-monthly-uniques/|title=Pinterest Hits 10 Million U.S. Monthly Uniques Faster Than Any Standalone Site Ever -comScore|date=February 7, 2012|publisher=TechCrunch|access-date=February 15, 2012|archive-date=September 15, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120915053639/http://techcrunch.com/2012/02/07/pinterest-monthly-uniques/|url-status=live}}</ref> 2012 వెబ్బీ అవార్డులలో పింటెరెస్ట్ బెస్ట్ సోషల్ మీడియా యాప్, అద్భుతమైన విజువల్ డిజైన్ కోసం పీపుల్స్ వాయిస్ అవార్డును గెలుచుకుంది.<ref>{{cite news |title=Louis C.K., Instagram, Pinterest and Facebook win Webby Awards |author=Jake Coyle |url=http://www.mercurynews.com/business/ci_20522295/louis-c-k-instagram-pinterest-and-facebook-win?source=rss |newspaper=Nercury News.com |date=May 1, 2012 |access-date=May 3, 2012 |archive-date=May 11, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120511201036/http://www.mercurynews.com/business/ci_20522295/louis-c-k-instagram-pinterest-and-facebook-win?source=rss |url-status=live }}</ref> [[File:Silbermann at SXSW.jpg|thumb|మార్చి 2012లో జరిగిన సౌత్ బై సౌత్‌వెస్ట్ (South by Southwest) ఇంటరాక్టివ్ కాన్ఫరెన్స్‌లో వ్యవస్థాపకుడు బెన్ సిల్బర్‌మాన్ (ఎడమవైపు).]] మార్చి 23, 2012న, వినియోగదారుల కంటెంట్‌ను విక్రయించే హక్కును రద్దు చేస్తూ పింట్రెస్ట్ తన కొత్త సేవా నిబంధనలను ప్రకటించింది.<ref name="terms update">{{cite news|url=http://www.pcworld.com/article/252515/pinterest_responds_to_concerns_changes_terms_of_service.html|title=Pinterest Responds to Concerns, Changes Terms of Service|last=DesMarais|first=Christina|date=March 24, 2012|work=PC World|access-date=March 24, 2012|quote=Among other things, Pinterest says it never intended to sell user content and has removed from its terms of service wording that granted the company the right to do so.|archive-date=March 26, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120326170948/http://www.pcworld.com/article/252515/pinterest_responds_to_concerns_changes_terms_of_service.html|url-status=live}}</ref><ref name="terms blog" group="‡">{{cite web|title=Updated Pinterest Terms|url=http://blog.pinterest.com/post/19799177970/pinterest-updated-terms|access-date=March 24, 2012|website=Pinterest Blog|date=March 23, 2012| url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120325231639/http://blog.pinterest.com/post/19799177970/pinterest-updated-terms|archive-date=March 25, 2012}}</ref> ఆగస్టు 10, 2012న, సైట్‌లో చేరడానికి ఆహ్వానం లేదా అభ్యర్థన అవసరం లేని విధంగా దాని విధానాలను మార్చింది.<ref>{{cite web   |title=Bigger than ever, Pinterest opens up to all                               |date=August 12, 2012                             |publisher=The Sydney Morning Herald                               |url=https://www.smh.com.au/technology/technology-news/bigger-than-ever-pinterest-opens-up-to-all-20120810-23yn8.html%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0   |access-date=August 15, 2012                               |archive-date=2012-11-13   |archive-url=https://web.archive.org/web/20121113215737/http://www.smh.com.au/technology/technology-news/bigger-than-ever-pinterest-opens-up-to-all-20120810-23yn8.html   |url-status=dead   }}</ref> అక్టోబర్ 2012లో, వ్యాపార సంస్థలు తమ వ్యక్తిగత ఖాతాలను వ్యాపార ఖాతాలుగా మార్చుకోవడానికి లేదా కొత్తగా ప్రారంభించడానికి వీలుగా పింట్రెస్ట్ వ్యాపార ఖాతాలను ప్రారంభించింది.<ref name="autogenerated1">{{cite web |url=http://blog.hubspot.com/blog/tabid/6307/bid/33839/pinterest-finally-rolls-out-business-accounts-how-to-set-yours-up-today |publisher=HubSpot |title=Pinterest Finally Rolls Out Business Accounts |date=October 14, 2012 |access-date=September 9, 2014 |archive-date=February 18, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130218205830/http://blog.hubspot.com/blog/tabid/6307/bid/33839/pinterest-finally-rolls-out-business-accounts-how-to-set-yours-up-today |url-status=live }}</ref> [[File:Pinterest Logo.svg|thumb|2017 నాటి లోగో]] పోస్ట్‌ల కలెక్షన్లను (బోర్డులు) ఉంచడం వల్ల "లైక్" అనే ఫీచర్ అనవసరంగా భావించి ఏప్రిల్ 2017లో పింట్రెస్ట్ దాన్ని తొలగించింది. అప్పటికే లైక్ చేసిన పోస్ట్‌లన్నీ ఒక "బోర్డ్"గా మారాయి.<ref>{{cite web |title=Pinterest is Getting Rid of its Like Button, Moving Away from 'Social Network' Label |url=https://www.socialmediatoday.com/social-business/pinterest-getting-rid-its-button-moving-away-social-network-label |website=Social Media Today |access-date=September 24, 2021 |date=April 22, 2017 |archive-date=September 24, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210924203647/https://www.socialmediatoday.com/social-business/pinterest-getting-rid-its-button-moving-away-social-network-label |url-status=live }}</ref><ref group="‡">{{cite web |last1=O. |first1=Kim |title=Goodbye, Like button |url=https://newsroom.pinterest.com/en/post/goodbye-like-button |website=Pinterest Newsroom |access-date=September 24, 2021 |language=en |date=April 20, 2017 |archive-date=September 23, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210923151135/https://newsroom.pinterest.com/en/post/goodbye-like-button |url-status=live }}</ref> మొదట "సోషల్ నెట్‌వర్క్"గా ప్రారంభమైనప్పటికీ, తరువాతి సంవత్సరాల్లో విజువల్ సెర్చ్,<ref name="auto3">{{Cite web|url=https://www.engadget.com/2017-08-01-pinterest-centers-lens-search-mobile.html|title=Pinterest wants you to think of it as a visual search engine|website=Engadget|date=August 2017 |access-date=May 9, 2020|archive-date=August 6, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200806103058/https://www.engadget.com/2017-08-01-pinterest-centers-lens-search-mobile.html|url-status=live}}</ref> ఈ-కామర్స్ (e-commerce), షాపింగ్ కేటలాగ్‌ల వైపు సంస్థ దృష్టి మళ్లించింది.<ref>{{Cite web|url=https://www.engadget.com/2019-03-04-pinterest-shopping-tools-storefront.html|title=Pinterest's new tools turn it into more of a storefront|website=Engadget|date=March 4, 2019 |access-date=May 9, 2020|archive-date=May 23, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200523123908/https://www.engadget.com/2019-03-04-pinterest-shopping-tools-storefront.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-05-07/shopify-merchants-can-now-tap-into-350-million-pinterest-users|title=Shopify Merchants Can Now Tap Into 350 Million Pinterest Users|newspaper=Bloomberg.com|date=May 7, 2020|via=www.bloomberg.com|access-date=May 9, 2020|archive-date=May 11, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200511063746/https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-05-07/shopify-merchants-can-now-tap-into-350-million-pinterest-users|url-status=live}}</ref> ఫిబ్రవరి 2019లో, వాల్ స్ట్రీట్ జర్నల్ (The Wall Street Journal) నివేదిక ప్రకారం, ప్రారంభ పబ్లిక్ ఆఫరింగ్ (IPO) కోసం పింట్రెస్ట్ రహస్యంగా దరఖాస్తు చేసింది. ఆ సమయంలో కంపెనీ మొత్తం విలువ $12 బిలియన్లకు చేరుకుంది.<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/pinterest-files-confidentially-for-ipo-11550782552|title=Pinterest Files Confidentially for IPO|last=Farrell|first=Maureen|date=February 22, 2019|work=The Wall Street Journal|access-date=February 22, 2019|issn=0099-9660|archive-date=February 22, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190222011528/https://www.wsj.com/articles/pinterest-files-confidentially-for-ipo-11550782552|url-status=live}}</ref> ఏప్రిల్ 18, 2019న ఒక్కో షేరుకు $19 చొప్పున పబ్లిక్‌గా వెళ్లి, ఆ రోజు ముగిసే సమయానికి ఒక్కో షేరుకు $24.40 వద్ద నిలిచింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/business/2019/04/18/pinterest-going-public-share-latest-wave-unicorn-ipos/|title=Pinterest and Zoom surge in early trading after IPO|date=April 18, 2019|newspaper=The Washington Post|access-date=April 7, 2020|archive-date=December 30, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191230012616/https://www.washingtonpost.com/business/2019/04/18/pinterest-going-public-share-latest-wave-unicorn-ipos/|url-status=live}}</ref> 2020లో పింట్రెస్ట్ ప్రకటనల ఆదాయం $1.7 బిలియన్లు అని నివేదించింది, ఇది 2019 కంటే 48% పెరిగింది.<ref name=":0" /> మార్చి 3, 2021న, వినియోగదారుల ఫీడ్‌లలో వారి ఆసక్తులకు అనుగుణంగా కనిపించే "పింటెరెస్ట్ ప్రీమియర్" అనే వీడియో ప్రకటనల ఉత్పత్తిని పింట్రెస్ట్ ప్రకటించింది.<ref name=":0">{{cite web |last1=Sloane |first1=Garett |title=PINTEREST HOSTS ITS FIRST AD SUMMIT AND OPENS NEW VIDEO AD SPACE TO BRANDS |url=https://adage.com/article/media/pinterest-hosts-its-first-ad-summit-and-opens-new-video-ad-space-brands/2319201 |website=AD AGE |date=March 3, 2021 |access-date=March 3, 2021 |archive-date=March 3, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210303235453/https://adage.com/article/media/pinterest-hosts-its-first-ad-summit-and-opens-new-video-ad-space-brands/2319201 |url-status=live }}</ref> తరువాత ఏప్రిల్‌లో, ప్రజలు కోవిడ్-19 టీకాలు వేయించుకుని సాధారణ స్థితికి వస్తుండటం వల్ల కార్యకలాపాలలో సంభవించే మందగమనాన్ని అధిగమించడానికి మార్కెటింగ్‌పై ఎక్కువ డబ్బు ఖర్చు చేయాలని ప్రణాళికలు వేస్తున్నట్లు చీఫ్ ఫైనాన్షియల్ ఆఫీసర్ టాడ్ మోర్గెన్‌ఫెల్డ్ ప్రకటించారు.<ref>{{Cite news|last=Trentmann|first=Nina|date=April 28, 2021|title=Pinterest CFO Looks to Ramp Up Spending on Marketing, Product Investments|language=en-US|work=The Wall Street Journal|url=https://www.wsj.com/articles/pinterest-cfo-looks-to-ramp-up-spending-on-marketing-product-investments-11619570245|access-date=April 29, 2021|issn=0099-9660|archive-date=April 29, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210429053141/https://www.wsj.com/articles/pinterest-cfo-looks-to-ramp-up-spending-on-marketing-product-investments-11619570245|url-status=live}}</ref> అక్టోబర్ 20, 2021న, పింట్రెస్ట్ ను కొనుగోలు చేయడానికి పేపాల్ ఆసక్తి చూపిస్తోందని బ్లూమ్‌బెర్గ్ నివేదించింది, ఇది ఒక షేరుకు సుమారు $70 ధర పలుకుతుందని అంచనా వేశారు. అయితే ఆ వారంలోనే పేపాల్ బోర్డు, నిర్వహణ ఈ డీల్ నుండి వెనక్కి తగ్గాలని నిర్ణయించుకున్నాయి.<ref>{{Cite web|last1=Hammond|first1=Ed|last2=Baker|first2=Liana|date=October 20, 2021|title=PayPal Is Exploring a Purchase of Pinterest|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-10-20/paypal-said-to-explore-purchase-of-social-media-firm-pinterest|access-date=October 20, 2021|website=Bloomberg|language=en-US|archive-date=October 20, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211020182714/https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-10-20/paypal-said-to-explore-purchase-of-social-media-firm-pinterest|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|last1=McCaffrey|first1=Orla|last2=Lombardo|first2=Carla|date=October 25, 2021|title=PayPal Abandons Pinterest Takeover After Its Shareholders Balk|url=https://www.wsj.com/articles/paypal-says-not-pursuing-acquisition-of-pinterest-11635148490|access-date=October 25, 2021|website=Wall Street Journal|language=en-US|archive-date=October 25, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211025102631/https://www.wsj.com/articles/paypal-says-not-pursuing-acquisition-of-pinterest-11635148490|url-status=live}}</ref> డిసెంబర్ 2021లో ఎడిటింగ్, వీడియో క్రియేషన్ యాప్ Vochiని పింట్రెస్ట్ కొనుగోలు చేసింది.<ref name=vochi>{{Cite web|title=Pinterest invests in creator tools with acquisition of video creation and editing app Vochi|url=https://techcrunch.com/2021/12/06/pinterest-invests-in-creator-tools-with-acquisition-of-video-creation-and-editing-app-vochi/|access-date=December 7, 2021|website=TechCrunch|date=December 6, 2021|language=en-US|archive-date=January 22, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230122153207/https://techcrunch.com/2021/12/06/pinterest-invests-in-creator-tools-with-acquisition-of-video-creation-and-editing-app-vochi/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|first=David | last=Cohen|title=Pinterest Acquires Video Creation and Editing App Vochi|date=December 7, 2021 |url=https://www.adweek.com/media/pinterest-acquires-video-creation-and-editing-app-vochi/|access-date=December 7, 2021|language=en-US|archive-date=December 7, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211207164242/https://www.adweek.com/media/pinterest-acquires-video-creation-and-editing-app-vochi/|url-status=live}}</ref> మే 2022లో "పింటెరెస్ట్ టీవీ స్టూడియో" అనే కొత్త వీడియో స్ట్రీమింగ్ యాప్‌ను విడుదల చేసింది. ఈ యాప్ వినియోగదారులను పింటెరెస్ట్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌లో లైవ్ స్ట్రీమింగ్ చేయడానికి, వేర్వేరు పరికరాల నుండి లైవ్ స్ట్రీమ్ చేయడానికి అనుమతిస్తుంది.<ref>{{cite journal|date=May 4, 2022|url=https://techcrunch.com/2022/05/04/pinterest-quietly-launches-a-live-streaming-app-for-video-creators/|title=Pinterest quietly launches a live streaming app for video creators|journal=Tech Crunch|access-date=May 5, 2022|url-status=live|archive-date=May 5, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220505003146/https://techcrunch.com/2022/05/04/pinterest-quietly-launches-a-live-streaming-app-for-video-creators/}}</ref> జూన్ 28, 2022న, సహ వ్యవస్థాపకుడు, సీఈఓ, ప్రెసిడెంట్ అయిన బెన్ సిల్బర్‌మాన్ ఎగ్జిక్యూటివ్ ఛైర్మన్ పాత్రకు మారుతున్నారని, ఆన్‌లైన్ వాణిజ్య నిపుణుడు బిల్ రెడీ (Bill Ready) సీఈఓగా, బోర్డ్ ఆఫ్ డైరెక్టర్స్ సభ్యుడిగా బాధ్యతలు చేపడతారని పింట్రెస్ట్ ప్రకటించింది.<ref>{{Cite web |date=June 28, 2022 |title=Pinterest Appoints Bill Ready as CEO; Co-Founder and CEO Ben Silbermann Transitions to Executive Chairman |url=https://www.businesswire.com/news/home/20220628006087/en/Pinterest-Appoints-Bill-Ready-as-CEO-Co-Founder-and-CEO-Ben-Silbermann-Transitions-to-Executive-Chairman |access-date=June 28, 2022 |website=www.businesswire.com |language=en |archive-date=June 28, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220628202237/http://www.businesswire.com/news/home/20220628006087/en/Pinterest-Appoints-Bill-Ready-as-CEO-Co-Founder-and-CEO-Ben-Silbermann-Transitions-to-Executive-Chairman/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=Griffith |first=Erin |date=June 28, 2022 |title=Pinterest's Ben Silbermann steps down as chief executive. |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2022/06/28/business/pinterest-ben-silbermann.html |access-date=September 14, 2023 |issn=0362-4331 |archive-date=September 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230926213236/https://www.nytimes.com/2022/06/28/business/pinterest-ben-silbermann.html |url-status=live }}</ref> ఆగస్టు 1, 2022న షఫుల్స్ (Shuffles) పేరుతో ఒక కొత్త యాప్‌ను నిశ్శబ్దంగా ప్రారంభించింది, ఇది వినియోగదారులు పింటెరెస్ట్ లైబ్రరీలోని ఫోటోలతో లేదా స్వయంగా అప్‌లోడ్ చేసిన వాటితో కోల్లెజ్‌లను నిర్మించుకోవడానికి అనుమతిస్తుంది.<ref>{{Cite web |last=Perez |first=Sarah |date=2022-08-01 |title=Pinterest debuts a new app, Shuffles, for collage-making and moodboards |url=https://techcrunch.com/2022/08/01/pinterest-debuts-a-new-app-shuffles-for-collage-making-and-moodboards/ |access-date=2025-01-18 |website=TechCrunch |language=en-US}}</ref> జనవరి 2023లో జరిగిన కన్స్యూమర్ ఎలక్ట్రానిక్స్ షో (CES)లో, ప్లాట్‌ఫారమ్‌పై ఎంచుకున్న ప్రకటనదారుల కోసం డేటా 'క్లీన్ రూమ్‌లను' సృష్టించడానికి డేటా ఎనేబుల్‌మెంట్ ప్లాట్‌ఫారమ్ అయిన లైవ్‌రాంప్ (LiveRamp)తో తమ భాగస్వామ్యాన్ని పింటెరెస్ట్ ప్రకటించింది.<ref name="socialmediatoday.com">{{Cite web |title=Pinterest Announces New Partnership with LiveRamp on Data Clean Rooms for Ad Targeting |url=https://www.socialmediatoday.com/news/Pinterest-Launches-Data-Clean-Rooms-for-Ad-Targeting/639779/ |access-date=January 7, 2023 |website=Social Media Today |language=en-US |archive-date=January 6, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230106050424/https://www.socialmediatoday.com/news/Pinterest-Launches-Data-Clean-Rooms-for-Ad-Targeting/639779/ |url-status=live }}</ref> ఈ 'క్లీన్ రూమ్‌లు' డేటాను పింటెరెస్ట్‌తో పంచుకోకుండానే ప్రకటన భాగస్వాములు వ్యక్తిగతీకరించిన ప్రకటనల కోసం ఫస్ట్-పార్టీ డేటాను ఉపయోగించడానికి అనుమతిస్తాయి. ఆన్‌లైన్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌లు, వాటి వినియోగదారులకు డేటా గోప్యత పెద్ద ఆందోళనగా ఉన్న సమయంలో, ఈ భాగస్వామ్యం వినియోగదారుల డేటాను సురక్షితంగా ఉంచుతూ కొత్త డేటా సేకరణ నిబంధనలకు అనుగుణంగా యాడ్ వ్యాపారాన్ని ఉత్తేజపరిచే ప్రయత్నంగా చెప్పవచ్చు.<ref name="socialmediatoday.com"/> కిరాణా రిటైలర్ ఆల్బర్ట్‌సన్స్ (Albertsons) ఈ ఫీచర్‌ను పైలట్ ప్రాజెక్ట్‌గా వింటర్ హెల్తీ ఈటింగ్ క్యాంపెయిన్ పేరుతో ప్రారంభించిన మొదటి ప్రకటనదారుగా నిలిచింది.<ref>{{Cite web |last=Wood |first=Chris |date=January 6, 2023 |title=Pinterest announces clean room partnership with LiveRamp |url=https://martech.org/pinterest-announces-clean-room-partnership-with-liveramp/ |access-date=January 7, 2023 |website=MarTech |language=en |archive-date=January 7, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230107025706/https://martech.org/pinterest-announces-clean-room-partnership-with-liveramp/ |url-status=live }}</ref> జనవరి 2026లో మార్చి 2026 అరంగేట్రంతో రోకు టీవీలో ప్రసారం కావడానికి ''బ్రింగ్ మై పింట్రెస్ట్ టు లైఫ్'' అనే కొత్త టీవీ-శైలి సిరీస్‌ను పింట్రెస్ట్ ప్రకటించింది.<ref>{{Cite web |title=Pinterest Announces New CTV Show {{!}} Social Media Today |url=https://www.socialmediatoday.com/news/pinterest-announces-new-ctv-show/808902/ |access-date=2026-01-14 |website=www.socialmediatoday.com |language=en-US}}</ref> జనవరి 2025లో డిజిటల్ యాడ్ ఆదాయం కోసం జరుగుతున్న పోటీలో తట్టుకోలేక పింటెరెస్ట్ తన ఉద్యోగులలో 15% మందిని తొలగించింది, దీని వల్ల దాని షేర్లు 12 శాతం పడిపోయాయి.<ref>{{Cite web |date=2026-02-13 |title=Pinterest forecasts downbeat revenue as it battles for digital ad dollars; shares plunge |url=https://www.businesstimes.com.sg/companies-markets/telcos-media-tech/pinterest-forecasts-downbeat-revenue-it-battles-digital-ad-dollars-shares-plunge |access-date=2026-02-13 |website=The Business Times |language=en}}</ref> ==ఫీచర్లు, కంటెంట్== పింట్రెస్ట్ సృష్టికర్తలు ఈ సేవను కేవలం చిత్రాల ఆధారిత "సామాజిక నెట్‌వర్క్"గా కాకుండా వినియోగదారులను "బయటకు వెళ్లి ఆ పని చేయడానికి" ప్రేరేపించే "ఆలోచనల కేటలాగ్"గా అభివర్ణించారు.<ref>{{cite news |last=Nusca |first=Andrew |title=Pinterest CEO Ben Silbermann: We're not a social network |url=http://fortune.com/2015/07/13/pinterest-ceo-ben-silbermann/ |access-date=July 14, 2015 |work=Fortune |date=July 13, 2015 |archive-date=July 14, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150714113651/http://fortune.com/2015/07/13/pinterest-ceo-ben-silbermann/ |url-status=live }}</ref> ఇందులో అతిపెద్ద ఫ్యాషన్ ప్రొఫైల్ కూడా ఉంది. తరువాతి సంవత్సరాల్లో పింటెరెస్ట్ ఒక "విజువల్ సెర్చ్ ఇంజిన్"గా కూడా పేరు తెచ్చుకుంది.<ref name="auto3"/><ref>{{Cite web|url=https://medium.com/swlh/pinterest-lens-what-the-latest-updates-mean-for-visual-search-59642cb6b326|title=Pinterest Lens: What the Latest Updates Mean for Visual Search|first=Clark|last=Boyd|date=September 24, 2019|website=Medium|access-date=May 9, 2020|archive-date=August 6, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200806082114/https://medium.com/swlh/pinterest-lens-what-the-latest-updates-mean-for-visual-search-59642cb6b326|url-status=live}}</ref> పింట్రెస్ట్ ప్రధానంగా "పిన్స్", "బోర్డ్స్" కలిగి ఉంటుంది. వెబ్‌సైట్ నుండి లింక్ చేయబడిన లేదా అప్‌లోడ్ చేయబడిన చిత్రాన్ని పిన్ అంటారు. ఒక వినియోగదారుడి బోర్డులో సేవ్ చేయబడిన పిన్‌లను మరొకరి బోర్డులో సేవ్ చేసుకోవచ్చు, ఈ ప్రక్రియను "రీపిన్నింగ్" అంటారు.<ref>{{Cite web|url=https://techcrunch.com/2012/03/14/this-is-everything-you-need-to-know-about-pinterest-infographic/|title=This Is Everything You Need To Know About Pinterest (Infographic)|last=Crook|first=Jordan|website=TechCrunch|date=March 14, 2012|access-date=May 16, 2017|archive-date=July 4, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170704224336/https://techcrunch.com/2012/03/14/this-is-everything-you-need-to-know-about-pinterest-infographic/|url-status=live}}</ref> బోర్డులు అనేవి ఒక నిర్దిష్ట థీమ్‌కు అంకితం చేయబడిన పిన్‌ల కలెక్షన్లు. బహుళ ఆలోచనలు ఉన్న బోర్డులలో వివిధ విభాగాలు ఉండవచ్చు, వాటిలో మరిన్ని పిన్స్ ఉంటాయి.<ref group="‡">{{Cite news|url=https://help.pinterest.com/en/articles/all-about-boards|title=All about boards|publisher=Pinterest.com|work=Help Center|access-date=May 15, 2017|archive-date=February 15, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170215094805/https://help.pinterest.com/en/articles/all-about-boards|url-status=live}}</ref> వినియోగదారులు ఇతరులను, బోర్డులను ఫాలో లేదా అన్‌ఫాలో చేయవచ్చు, ఇవి వారి "హోమ్ ఫీడ్"ను నింపుతాయి.<ref name="auto1" group="‡"/> పింట్రెస్ట్ బయట కనుగొన్న కంటెంట్‌ను కూడా "సేవ్" బటన్ ద్వారా బోర్డులోకి అప్‌లోడ్ చేయవచ్చు, ఇది వెబ్ బ్రౌజర్‌లోని బుక్‌మార్క్ బార్‌కు డౌన్‌లోడ్ చేసుకోవచ్చు,<ref name="Pinterest / goodies" group="‡">{{cite web |url=http://pinterest.com/about/goodies/ |title=Pinterest / goodies |publisher=Pinterest.com |access-date=March 26, 2012 |archive-date=February 10, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130210033838/http://pinterest.com/about/goodies/ |url-status=dead }}</ref> లేదా నేరుగా వెబ్‌మాస్టర్ ద్వారా వెబ్‌సైట్‌లో ఉంచవచ్చు. దీన్ని మొదట "పిన్ ఇట్" (Pin it) బటన్ అని పిలిచేవారు, కొత్త వినియోగదారులకు సులభంగా అర్థం కావడానికి దీన్ని 2016లో "సేవ్" (Save) గా పేరు మార్చారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.forbes.com/sites/kathleenchaykowski/2016/06/02/pinterest-renames-pin-it-button-as-save/#5b4b002d77a8|title=Pinterest Renames 'Pin It' Button As 'Save' In Push For Global Growth|last=Chaykowski|first=Kathleen|work=Forbes|access-date=May 15, 2017|archive-date=August 18, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170818223137/https://www.forbes.com/sites/kathleenchaykowski/2016/06/02/pinterest-renames-pin-it-button-as-save/#5b4b002d77a8|url-status=live}}</ref> ఆగస్టు 2016లో, పింట్రెస్ట్ ఒక వీడియో ప్లేయర్‌ను ప్రారంభించింది, ఇది వినియోగదారులు, బ్రాండ్‌లు ఏ నిడివి గల వీడియో క్లిప్‌నైనా నేరుగా సైట్‌లో అప్‌లోడ్ చేసి నిల్వ చేయడానికి వీలు కల్పించింది.<ref>{{Cite news |url=http://www.adweek.com/news/technology/pinterest-making-play-big-brand-dollars-its-first-video-ads-172989 |title=Pinterest Is Making a Play for Big-Brand Dollars With Its First Video Ads |author=Lauren Johnson |publisher=Adweek |date=August 17, 2016 |access-date=August 18, 2016 |archive-date=August 17, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160817193519/http://www.adweek.com/news/technology/pinterest-making-play-big-brand-dollars-its-first-video-ads-172989 |url-status=live }}</ref> ===అన్వేషణ=== హోమ్ ఫీడ్ అనేది ఫాలో అవుతున్న వినియోగదారులు, బోర్డులు, అంశాలతో పాటుగా పింటెరెస్ట్ ఎంపిక చేసిన కొన్ని ప్రమోటెడ్ పిన్‌ల కలెక్షన్.<ref name="auto1" group="‡">{{Cite news|url=https://help.pinterest.com/en/guide/following-and-your-home-feed|title=Following and your home feed|publisher=Pinterest.com|work=Help Center|access-date=May 15, 2017|archive-date=February 15, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170215102831/https://help.pinterest.com/en/guide/following-and-your-home-feed|url-status=live}}</ref> ప్రధాన పింటెరెస్ట్ పేజీలో వినియోగదారుడు ఫాలో అయ్యే బోర్డుల నుండి వరుస క్రమంలో జరిగే కార్యకలాపాలను ప్రదర్శించే ఒక "పిన్ ఫీడ్" కనిపిస్తుంది.<ref group="‡">{{cite web|url=http://pinterest.com/about/help/|title=Pinterest / What is Following?|publisher=Pinterest.com|access-date=March 22, 2012|archive-date=March 22, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120322041209/http://pinterest.com/about/help/|url-status=live}}</ref> అక్టోబర్ 2013లో, పింట్రెస్ట్ "ప్రమోటెడ్ పిన్స్" రూపంలో ప్రకటనలను ప్రదర్శించడం ప్రారంభించింది.<ref>{{Cite web|url=https://techcrunch.com/2013/10/09/pinterests-promoted-pins-are-now-in-the-wild-heres-how-they-look/|title=Pinterest's Promoted Pins Are Now In The Wild, Here's How They Look|last=Perez|first=Sarah|website=TechCrunch|date=October 9, 2013|access-date=April 27, 2017|archive-date=March 3, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303213111/http://techcrunch.com/2013/10/09/pinterests-promoted-pins-are-now-in-the-wild-heres-how-they-look/|url-status=live}}</ref> ప్రమోటెడ్ పిన్‌లు వ్యక్తిగత వినియోగదారుల ఆసక్తులు, పింటెరెస్ట్‌లో చేసిన పనులు లేదా ప్రకటనదారుని సైట్ లేదా యాప్‌ను సందర్శించడం వల్ల వస్తాయి.<ref group="‡">{{Cite news|url=https://help.pinterest.com/en/articles/what-are-promoted-pins|title=What are Promoted Pins?|publisher=Pinterest.com|work=Help Center|access-date=April 27, 2017|archive-date=April 28, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170428053427/https://help.pinterest.com/en/articles/what-are-promoted-pins|url-status=live}}</ref> 2015లో, పదాలకు బదులుగా చిత్రాలతో శోధించడానికి అనుమతించే ఫీచర్‌ను పింటెరెస్ట్ అమలు చేసింది.<ref>{{Cite news|url=https://gizmodo.com/pinterest-now-has-visual-search-and-its-kinda-smart-1741401632|title=Pinterest Now Has Visual Search and It's Kinda Smart|last=Condliffe|first=Jamie|work=Gizmodo|access-date=March 2, 2017|archive-date=March 2, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170302115347/http://gizmodo.com/pinterest-now-has-visual-search-and-its-kinda-smart-1741401632|url-status=live}}</ref> మార్చి 2020లో, ట్రెండింగ్ పిన్‌లను చూపే "టుడే" ట్యాబ్‌ను హోమ్ ఫీడ్‌లో ప్రవేశపెట్టింది.<ref>{{Cite web|url=https://www.engadget.com/2020-03-24-pinterest-today-tab-ios-android-coronavirus-tips.html|title=Pinterest's new Today tabs offers curated boards and coronavirus info|website=Engadget|date=March 24, 2020 |access-date=May 9, 2020|archive-date=May 8, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200508112122/https://www.engadget.com/2020-03-24-pinterest-today-tab-ios-android-coronavirus-tips.html|url-status=live}}</ref> అక్టోబర్ 2022లో వార్నర్ మ్యూజిక్ గ్రూప్, వార్నర్ చాపెల్ మ్యూజిక్, మెర్లిన్, బీఎమ్‌జీ (BMG) లతో చేసుకున్న లైసెన్సింగ్ ఒప్పందాల ద్వారా ప్రముఖ కళాకారుల జనాదరణ పొందిన ట్రాక్‌లను జోడించగల సామర్థ్యాన్ని దాని వీడియో ఆధారిత "ఐడియా పిన్స్" ఫీచర్ కలిగి ఉందని పింటెరెస్ట్ ప్రకటించింది.<ref>{{Cite web |last=Perez |first=Sarah |date=October 19, 2022 |title=Pinterest partners with record labels to bring popular music to its TikTok rival, 'Idea Pins' |url=https://techcrunch.com/2022/10/19/pinterest-partners-with-record-labels-to-bring-popular-music-to-its-tiktok-rival-idea-pins/ |access-date=October 19, 2022 |website=TechCrunch |language=en-US |archive-date=October 19, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221019100135/https://techcrunch.com/2022/10/19/pinterest-partners-with-record-labels-to-bring-popular-music-to-its-tiktok-rival-idea-pins/ |url-status=live }}</ref> ====విజువల్ సెర్చ్==== 2017లో పింట్రెస్ట్ చిత్రాలలోని అంశాలను (ఉన్న పిన్‌లు, ఫోటోలోని భాగాలు, కొత్త ఫోటోలు) శోధించడానికి అనుమతించే "విజువల్ సెర్చ్" ఫంక్షన్‌ను ప్రవేశపెట్టింది, ఇది వినియోగదారులకు సూచించిన సారూప్య కంటెంట్ వైపు దారిచూపుతుంది.<ref>{{cite web|url=https://techcrunch.com/2017/02/08/pinterest-adds-visual-search-for-elements-in-images-and-through-your-camera/|title=Pinterest adds visual search for elements in images and through your camera|first=Matthew|last=Lynley|date=February 8, 2017|access-date=February 26, 2018|archive-date=November 13, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171113231043/https://techcrunch.com/2017/02/08/pinterest-adds-visual-search-for-elements-in-images-and-through-your-camera/|url-status=live}}</ref> ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (కృత్రిమ మేధస్సు) ద్వారా పనిచేసే ఈ టూల్స్‌ను పింటెరెస్ట్ లెన్స్, షాప్ ది లుక్, ఇన్‌స్టంట్ ఐడియాస్ అని పిలుస్తారు.<ref>{{Cite web|url=http://www.iphonehacks.com/2017/02/pinterest-lens-visual-tools.html|title=Pinterest Launches 'Lens' and 'Instant Ideas' Visual Discovery Tools|date=February 8, 2017|website=iPhone Hacks &#124; #1 iPhone, iPad, iOS Blog|access-date=May 9, 2020|archive-date=January 17, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220117182810/https://www.iphonehacks.com/2017/02/pinterest-lens-visual-tools.html|url-status=dead}}</ref><ref name="auto">{{Cite news|url=http://www.adweek.com/digital/pinterest-visual-discovery-advertising/|title=Pinterest Brings Its Visual Discovery Technology to the Advertising Side|publisher=Adweek|first=David | last=Cohen|date=May 15, 2017|access-date=May 17, 2017|archive-date=May 22, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170522082227/http://www.adweek.com/digital/pinterest-visual-discovery-advertising|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/technology-39779208|title=Pinterest will soon let advertisers reach consumers through their smartphone's camera|publisher=TechCrunch|author=Sarah Perez|date=May 16, 2017|access-date=May 17, 2017|archive-date=March 31, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220331171837/https://www.bbc.com/news/technology-39779208|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://techcrunch.com/2017/05/16/pinterests-visual-search-technology-is-coming-to-its-ads/|title=Pinterest's visual search technology is coming to its ads|publisher=TechCrunch|author=Matthew Lynley|date=May 16, 2017|access-date=May 17, 2017|archive-date=May 17, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170517033418/https://techcrunch.com/2017/05/16/pinterests-visual-search-technology-is-coming-to-its-ads/|url-status=live}}</ref> ===షాపింగ్, కేటలాగ్‌లు=== ఆన్‌లైన్‌లో "వర్చువల్ స్టోర్‌ఫ్రంట్" లాగా తమ కంపెనీలను ప్రమోట్ చేయడానికి పేజీలను సృష్టించేలా వ్యాపార సంస్థలను, ముఖ్యంగా రిటైలర్లను ఈ ప్లాట్‌ఫారమ్ ఆకర్షించింది. 2013లో, కంపెనీలు చేసిన పిన్‌ల ద్వారా బ్రౌజింగ్ చేస్తున్నప్పుడు కస్టమర్ అనుభవాన్ని మెరుగుపరచడానికి పింటెరెస్ట్ "రిచ్ పిన్స్" అనే కొత్త సాధనాన్ని ప్రవేశపెట్టింది. వ్యాపార పేజీలలో ఉత్పత్తుల ధరలు, సినిమాల రేటింగ్‌లు, వంటకాల పదార్థాల వంటి వివిధ డేటా, అంశాలు, సమాచారాన్ని పొందుపరచవచ్చు.<ref>[https://www.engadget.com/2013/05/20/pinterest-adds-more-data-to-your-boards-with-rich-pins/ Pinterest adds more data to your boards with rich pins] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171018164523/https://www.engadget.com/2013/05/20/pinterest-adds-more-data-to-your-boards-with-rich-pins/ |date=October 18, 2017 }}. Engadget.com. Retrieved on February 25, 2014.</ref> జూన్ 2015లో, వినియోగదారులు నేరుగా పింట్రెస్ట్ నుండే వస్తువులను కొనుగోలు చేయడానికి అనుమతించే "బయ్యబుల్ పిన్స్" (buyable pins) ని ఆవిష్కరించింది.<ref>Matthew Lynley, TechCrunch. "[https://techcrunch.com/2015/06/02/pinterest-unveils-buyable-pins-a-way-to-purchase-things-directly-from-pinterest/#.mc8jwf:kqbz Pinterest Unveils Buyable Pins, A Way To Purchase Things Directly Within Pinterest] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160922184822/https://techcrunch.com/2015/06/02/pinterest-unveils-buyable-pins-a-way-to-purchase-things-directly-from-pinterest/#.mc8jwf:kqbz |date=2016-09-22 }}." June 2, 2015. June 3, 2015.</ref><ref name="Guynn"/> అక్టోబర్ 2018లో బయ్యబుల్ పిన్స్ ఫీచర్ స్థానంలో "ప్రొడక్ట్ పిన్స్" వచ్చింది.<ref>{{Cite web|url=https://www.engadget.com/2018-10-16-pinterest-product-pins.html|title=Pinterest rolls out product recommendations for easier shopping|website=Engadget|date=October 16, 2018 |access-date=May 9, 2020|archive-date=April 18, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200418063704/https://www.engadget.com/2018-10-16-pinterest-product-pins.html|url-status=live}}</ref><ref group="‡">{{Cite web|url=https://newsroom.pinterest.com/en/post/new-ways-to-shop-with-pinterest-0|title=New ways to shop with Pinterest|website=Pinterest Newsroom|date=October 16, 2018 |access-date=May 9, 2020|archive-date=April 13, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200413085234/https://newsroom.pinterest.com/en/post/new-ways-to-shop-with-pinterest-0|url-status=live}}</ref> మార్చి 2019లో ఒకే వ్యాపారం నుండి ఉత్పత్తుల శ్రేణిని ప్రదర్శించడానికి "మరిన్ని ప్రొడక్ట్ పిన్స్" ఎంపికతో పాటు పింట్రెస్ట్ ప్రొడక్ట్ కేటలాగ్‌లను, వ్యక్తిగతీకరించిన షాపింగ్ సిఫార్సులను జోడించింది.<ref>{{Cite web|url=https://www.socialmediatoday.com/news/pinterest-adds-more-ways-for-businesses-to-share-and-promote-their-products/549675/|title=Pinterest Adds More Ways for Businesses to Share and Promote their Products|website=Social Media Today|language=en-US|access-date=April 16, 2019|archive-date=April 16, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190416171513/https://www.socialmediatoday.com/news/pinterest-adds-more-ways-for-businesses-to-share-and-promote-their-products/549675/|url-status=live}}</ref> ===పింటెరెస్ట్ అనలిటిక్స్=== పింట్రెస్ట్ అనలిటిక్స్ అనేది ఒక నిర్దిష్ట వెబ్‌సైట్ ట్రాఫిక్‌పై సమగ్ర గణాంకాలను రూపొందించే సేవ, దీన్ని సాధారణంగా మార్కెటింగ్ నిపుణులు ఉపయోగిస్తారు. 'ఇంప్రెషన్స్', 'ఎంగేజ్‌మెంట్స్', 'పిన్ క్లిక్స్', 'అవుట్‌బౌండ్ క్లిక్స్', 'సేవ్స్' అనేవి పింట్రెస్ట్ అనలిటిక్స్ అందించే యూజర్ డేటాలోని కొన్ని భాగాలు. ఒక వారం వ్యవధిలో ఒక ఉత్పత్తికి ఆదరణ పెరుగుతోందా లేదా తగ్గుతోందా అని తెలుసుకోవడానికి ఇది నిర్దిష్ట సమయంలో శాతం మార్పును చూపే డేటాను కూడా సేకరిస్తుంది. ఈ డేటా మార్కెటింగ్ ఏజెన్సీలకు సహాయపడుతుంది. పింటెరెస్ట్ అనలిటిక్స్‌లోని "మోస్ట్ క్లిక్డ్" ట్యాబ్ ఎక్కువగా అమ్ముడయ్యే అవకాశమున్న ఉత్పత్తులను చూపుతుంది.<ref>{{cite web|url=https://venturebeat.com/2012/04/09/pinterest-drives-more-revenue-per-click-than-twitter-or-facebook/|title=Pinterest drives more revenue per click than Twitter or Facebook|work=VentureBeat|date=April 9, 2012|access-date=September 8, 2017|archive-date=October 18, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171018180630/https://venturebeat.com/2012/04/09/pinterest-drives-more-revenue-per-click-than-twitter-or-facebook/|url-status=live}}</ref> పింటెరెస్ట్ అనలిటిక్స్ ద్వారా కంపెనీలు ఏపీఐ (API) తో డేటాను పొందుతాయి.<ref>{{cite web|url=https://techcrunch.com/2014/05/20/pinterest-rolls-out-a-new-business-insights-api-to-select-marketing-technology-companies/|title=Pinterest Rolls Out A New "Business Insights" API To Select Marketing Technology Companies|publisher=AOL|work=TechCrunch|date=May 20, 2014|access-date=June 25, 2017|archive-date=August 8, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170808013233/https://techcrunch.com/2014/05/20/pinterest-rolls-out-a-new-business-insights-api-to-select-marketing-technology-companies/|url-status=live}}</ref> ===క్రియేటర్ ఫండ్=== వ్యక్తిగత గుర్తింపులు, అభిరుచులను ప్రదర్శించడానికి డిజిటల్, విజువల్ బుక్‌మార్కింగ్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌ను సృష్టించాలనే భావనను పింట్రెస్ట్ కలిగి ఉంది.<ref name="Dreaming out loud on Pinterest">{{cite journal |last1=Phillips |first1=Barbara J. |last2=Miller |first2=Jessica |last3=McQuarrie |first3=Edward F. |title=Dreaming out loud on Pinterest |journal=International Journal of Advertising |date=January 1, 2014 |volume=33 |issue=4 |pages=633–655 |doi=10.2501/IJA-33-4-633-655 |s2cid=167910026 |url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.2501/IJA-33-4-633-655 |access-date=April 3, 2022 |issn=0265-0487 |archive-date=June 21, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220621163157/https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.2501/IJA-33-4-633-655 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> పింటెరెస్ట్ ఇంటర్‌ఫేస్ పిన్‌లు, లింక్‌ల కంటెంట్‌పై దృష్టి పెడుతుంది, కంటెంట్ పంచుకునే మాధ్యమంగా వినియోగదారులు పనిచేస్తారు, పిన్ చేయడం, రీపిన్ చేయడం ద్వారా ఇది వినియోగదారులలో వ్యాపిస్తుంది. ఈ యాప్ ఎక్కువగా సామాజిక అనుసంధానానికి కాకుండా వ్యక్తిగత ఆసక్తులను కనుగొనడానికి, అభివృద్ధి చేయడానికి ఉపయోగపడుతుంది.<ref name="Dreaming out loud on Pinterest"/> టిక్‌టాక్ (TikTok) లాంటి ప్లాట్‌ఫారమ్‌ల రాకతో పింటెరెస్ట్ కొంతమేర ఆదరణ కోల్పోయింది. ప్లాట్‌ఫారమ్‌పై ఎంగేజ్‌మెంట్, ఇంటరాక్షన్‌లను నిలుపుకోవడానికి సృష్టికర్తలకు ఆర్థికంగా సహాయం చేసే ఉద్దేశ్యంతో 2021లో తమ కొత్త క్రియేటర్ ఫండ్‌ను ప్రకటించింది.<ref name="Social Media Today">{{cite web |last1=Hutchinson |first1=Andrew |title=Pinterest Expands Creator Fund with a Focus on Helping Creators from Underrepresented Communities |url=https://www.socialmediatoday.com/news/pinterest-expands-creator-fund-with-a-focus-on-helping-creators-from-underr/621083/ |website=Social Media Today |access-date=April 3, 2022 |archive-date=April 4, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220404140258/https://www.socialmediatoday.com/news/pinterest-expands-creator-fund-with-a-focus-on-helping-creators-from-underr/621083/ |url-status=live }}</ref> ఈ ప్రోగ్రామ్ ప్రారంభంతో సృష్టికర్తల మొత్తం నెలవారీ వ్యూస్ 72% పెరిగాయి. నగదు గ్రాంట్‌లు, యాడ్ క్రెడిట్‌లు, పరికరాల ద్వారా పింటెరెస్ట్ తక్కువ ప్రాతినిధ్యం ఉన్న సృష్టికర్తలకు $1.2 మిలియన్లు పెట్టుబడిగా సమకూర్చనుంది.<ref name="Social Media Today" /> ===టీనేజర్ల భద్రతా ఫీచర్లు=== పింటెరెస్ట్ 16 సంవత్సరాలు, ఆ లోపు వయసు ఉన్నవారికి ప్రొఫైల్ లేదా ఖాతాను సృష్టించేటప్పుడు టీనేజర్ల భద్రతా ఎంపికలను అందిస్తుంది. ఖాతాను తెరవడానికి కనీస వయస్సు 13 సంవత్సరాలు ఉండాలనే నిబంధనతో పాటు 16 సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు ఉన్న వారి అన్ని ఖాతాలకు డిఫాల్ట్‌గా ప్రైవేట్ సెట్టింగ్ ఉంటుంది. ఇది టీన్ సేఫ్టీ ఖాతా కోసం ఫాలోవర్స్, యాక్టివిటీలు ఇతరులకు కనిపించకుండా దాచిపెడుతుంది. చాలా వరకు టీన్ సేఫ్టీ ఎంపికలు డిఫాల్ట్‌గా ఉన్నప్పటికీ, కాలానుగుణంగా మార్చగల సెట్టింగ్‌లు కూడా ఉన్నాయి. 16 సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు ఉన్న వినియోగదారులు డిఫాల్ట్‌గా ప్రైవేట్‌లో ఉంటారు కాబట్టి వారి సెట్టింగ్‌లలో వారి ప్రొఫైల్‌ను మార్చలేరు. పిన్‌ల కింద వ్యాఖ్యలు 18 సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు ఉన్నవారికి పరిమితం చేయబడతాయి, టీనేజర్లు సృష్టించిన అన్ని బోర్డులు, పిన్‌లు డిఫాల్ట్ సెట్టింగ్‌ల కారణంగా సదరు వినియోగదారుడికి మాత్రమే కనిపిస్తాయి.<ref group="‡">{{cite web | url=https://help.pinterest.com/en/article/teen-safety-options | publisher=Pinterest.com|title=Teen safety options }}</ref> అంతేకాకుండా అప్లికేషన్‌లో గ్రూప్ బోర్డ్ ఆహ్వానాలు, మెసేజింగ్ చుట్టూ కొత్త నియమాలు సృష్టించబడ్డాయి, ఈ ఫంక్షన్‌లు కేవలం మ్యూచువల్ ఫాలోవర్లకు మాత్రమే పరిమితం చేయబడ్డాయి. ఎన్‌బీసీ న్యూస్ (NBC News), లాభాపేక్ష లేని కెనడియన్ సెంటర్ ఫర్ చైల్డ్ ప్రొటెక్షన్ నివేదికలు "లైంగిక ఉద్దేశ్యం ఉన్న వ్యాఖ్యలను పొందే విధంగా చిన్న పిల్లల చిత్రాలతో హోమ్‌పేజీ వెంటనే నిండిపోయినట్లు" కనుగొన్న తర్వాత ఈ నిర్ణయం తీసుకున్నారు.<ref>{{Cite web |date=March 9, 2023 |title=How Pinterest drives men to little girls' images |url=https://www.nbcnews.com/tech/internet/pinterest-algorithm-young-girls-videos-grown-men-investigation-rcna72469 |access-date=August 23, 2023 |website=NBC News |language=en |archive-date=August 23, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230823021820/https://www.nbcnews.com/tech/internet/pinterest-algorithm-young-girls-videos-grown-men-investigation-rcna72469 |url-status=live }}</ref> యువ వినియోగదారులను రక్షించే ఉద్దేశ్యాన్ని మరింత పెంచడానికి స్పామ్, అనుచిత కవర్ చిత్రాలను నివేదించడానికి, మైనర్లు ఉన్న కంటెంట్‌ను గుర్తించడానికి మరిన్ని ఎంపికలను పింటెరెస్ట్ జోడించింది.<ref group="‡">{{Cite web |title=Report something on Pinterest |url=https://help.pinterest.com/en/article/report-something-on-pinterest |access-date=August 23, 2023 |website=Pinterest Help |language=en |archive-date=August 23, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230823021821/https://help.pinterest.com/en/article/report-something-on-pinterest |url-status=live }}</ref> ==వాడుక== పింట్రెస్ట్ అనేది ఉచిత వెబ్‌సైట్, దీన్ని ఉపయోగించడానికి ముందుగా రిజిస్టర్ చేసుకోవాలి.<ref name="Terms of Service" group="‡">{{cite web|url=https://about.pinterest.com/en/terms-service|title=Terms of Service|work=About Pinterest|access-date=October 5, 2014|archive-date=May 1, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170501141451/https://about.pinterest.com/en/terms-service|url-status=dead}}</ref> వెబ్ బ్రౌజర్, ఐఓఎస్ (iOS), ఆండ్రాయిడ్ (Android), విండోస్ 10 పీసీల యాప్స్ ద్వారా దీన్ని యాక్సెస్ చేయవచ్చు. ఫిబ్రవరి 2013లో రాయిటర్స్ (Reuters), కామ్‌స్కోర్ ప్రకారం పింటెరెస్ట్‌కు ప్రపంచవ్యాప్తంగా 48.7 మిలియన్ల మంది వినియోగదారులు ఉన్నారని పేర్కొన్నాయి.<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/net-us-funding-pinterest-idUSBRE91K01R20130221|title=Start-up Pinterest wins new funding, $2.5 billion valuation|date=February 21, 2013|work=reuters|access-date=July 5, 2021|archive-date=January 14, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200114092939/https://www.reuters.com/article/net-us-funding-pinterest-idUSBRE91K01R20130221|url-status=live}}</ref> ఫ్రెంచ్ సోషల్ మీడియా ఏజెన్సీ సెమియోకాస్ట్ జూలై 2013లో విడుదల చేసిన ఒక అధ్యయనం ప్రపంచవ్యాప్తంగా 70 మిలియన్ల మంది వినియోగదారులు ఉన్నారని వెల్లడించింది.<ref>Horwitz, Josh. (July 10, 2013) [https://thenextweb.com/socialmedia/2013/07/10/semiocast-pinterest-now-has-70-million-users-and-is-steadily-gaining-momentum-outside-the-us/ Semiocast: Pinterest now has 70 million users and is steadily gaining momentum outside the US] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181117132635/https://thenextweb.com/socialmedia/2013/07/10/semiocast-pinterest-now-has-70-million-users-and-is-steadily-gaining-momentum-outside-the-us/ |date=November 17, 2018 }}. The Next Web. Retrieved on 2014-02-25.</ref> అక్టోబర్ 2016లో కంపెనీకి నెలకు 150 మిలియన్ల యాక్టివ్ యూజర్లు ఉన్నారు (అమెరికాలో 70 మిలియన్లు, వెలుపల 80 మిలియన్లు), ఏప్రిల్ 2017 నాటికి 175 మిలియన్ల యాక్టివ్ యూజర్లు, సెప్టెంబర్ 2018 నాటికి 250 మిలియన్లకు చేరుకున్నారు.<ref>{{cite web|url=https://blog.pinterest.com/en/150-million-people-finding-ideas-pinterest|title=150 million people finding ideas on Pinterest|date=October 13, 2016|publisher=company website|access-date=March 23, 2017|archive-date=March 19, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170319065742/https://blog.pinterest.com/en/150-million-people-finding-ideas-pinterest|url-status=live}}</ref><ref name="auto2">{{cite web|url=https://business.pinterest.com/en/blog/175-million-people-discovering-new-possibilities-on-pinterest|title=175 million people discovering new possibilities on Pinterest|date=April 5, 2017|publisher=company website|access-date=December 2, 2017|archive-date=December 23, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171223185419/https://business.pinterest.com/en/blog/175-million-people-discovering-new-possibilities-on-pinterest|url-status=dead}}</ref><ref name="PinNews2018" group="‡">{{cite web|url=https://newsroom.pinterest.com/en/post/helping-a-quarter-billion-people-find-inspiration|title=Helping a quarter billion people find inspiration|date=September 10, 2018|publisher=company website|access-date=December 4, 2018|archive-date=November 13, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181113234649/https://newsroom.pinterest.com/en/post/helping-a-quarter-billion-people-find-inspiration|url-status=live}}</ref> జూలై 2020 నాటికి, ప్రతి నెలా 400 మిలియన్ల కంటే ఎక్కువ యాక్టివ్ యూజర్లు ఉన్నారు.<ref name="auto4" group="‡">{{Cite web|title=Pinterest tops 400 million monthly active users—with Gen Z, men and Millennials driving growth|url=https://newsroom.pinterest.com/en/post/pinterest-tops-400-million-monthly-active-users-with-gen-z-men-and-millennials-driving-growth|access-date=April 5, 2021|website=Pinterest Newsroom|date=July 31, 2020 |language=en|archive-date=April 6, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210406045155/https://newsroom.pinterest.com/en/post/pinterest-tops-400-million-monthly-active-users-with-gen-z-men-and-millennials-driving-growth|url-status=live}}</ref> ఏప్రిల్ 2023లో పింటెరెస్ట్ కు నెలకు 463 మిలియన్ల యాక్టివ్ యూజర్లు ఉన్నట్లు నివేదించింది, ఇది ప్రపంచ జనాభాలో 13 ఏళ్లు పైబడిన వారిలో 7.4% మంది పింటెరెస్ట్ ఉపయోగిస్తున్నారని సూచిస్తుంది.<ref>{{Cite web |last=Kemp |first=Simon |date=May 11, 2023 |title=PINTEREST USERS, STATS, DATA & TRENDS |url=https://datareportal.com/essential-pinterest-stats |access-date=December 13, 2023 |website=datareportal.com |archive-date=December 13, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231213175419/https://datareportal.com/essential-pinterest-stats |url-status=live }}</ref> 2020 ప్రాంతంలో గూగుల్ చిత్రాలలోని సెర్చ్ ఫలితాలను పింట్రెస్ట్ ముంచెత్తుతోందని భావించారు. 2022లో సెర్చ్ ఫలితాల్లో విభిన్నతను పెంచడానికి మార్పులు చేసినట్లు గూగుల్ పేర్కొంది.<ref>{{cite magazine|access-date=March 14, 2022|title=What Google Search Isn't Showing You|url=https://www.newyorker.com/culture/infinite-scroll/what-google-search-isnt-showing-you|date=March 10, 2022|magazine=The New Yorker|archive-date=March 13, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220313125025/https://www.newyorker.com/culture/infinite-scroll/what-google-search-isnt-showing-you|url-status=live}}</ref> గూగుల్ చేసిన ఈ మార్పుల కారణంగా "వెబ్, డెస్క్‌టాప్, మొబైల్ వెబ్ ద్వారా పింటెరెస్ట్‌కి వచ్చే అమెరికా యాక్టివ్ యూజర్ల సంఖ్య సంవత్సరానికి 30% పడిపోయిందని" పింటెరెస్ట్ పేర్కొంది.<ref name=2021q4>{{cite web|first1=Motley Fool|last1=Transcribing|access-date=March 14, 2022|title=Pinterest (PINS) Q4 2021 Earnings Call Transcript|url=https://www.fool.com/earnings/call-transcripts/2022/02/03/pinterest-pins-q4-2021-earnings-call-transcript/|date=February 3, 2022|website=The Motley Fool|archive-date=March 14, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220314154925/https://www.fool.com/earnings/call-transcripts/2022/02/03/pinterest-pins-q4-2021-earnings-call-transcript/|url-status=live}}</ref> ===జనాభా వివరాలు=== పింట్రెస్ట్ ఎక్కువగా మహిళలను ఆకట్టుకుంది,<ref>{{cite web |url=https://www.bizjournals.com/bizwomen/news/latest-news/2019/05/pinterest-is-a-winner-with-women-can-it-do-the.html?page=all |title=Pinterest is a winner with women. Can it do the same with men? |last=Mullen |first=Caitlin |date=May 6, 2019 |website=www.bizjournals.com |access-date=December 15, 2020 |archive-date=August 15, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200815000129/https://www.bizjournals.com/bizwomen/news/latest-news/2019/05/pinterest-is-a-winner-with-women-can-it-do-the.html?page=all |url-status=live }}</ref> ముఖ్యంగా ప్రారంభ దశలో మహిళా యూజర్లు ఎక్కువ. 2023 కామ్‌స్కోర్ నివేదిక ప్రకారం, పింటెరెస్ట్ వినియోగదారుల్లో 70% మహిళలు, 30% పురుషులు ఉన్నారని తెలిసింది.<ref group="‡">Comscore, self-reported gender identity for survey respondents over 18. US, Aug 2023 https://business.pinterest.com/audience/</ref> 18 నుండి 44 ఏళ్ల మధ్య ఉన్న అన్ని వయసులవారిలో పింటెరెస్ట్ ప్రసిద్ధి చెందినప్పటికీ, కొత్త తరం రాకతో గ్లోబల్ యూజర్ బేస్‌లో 42% జెన్-జెడ్ (Gen-Z) యూజర్లే ఆధిపత్యం చెలాయిస్తున్నారు.<ref group="‡">Pinterest analysis, global, Q3 2023 https://business.pinterest.com/audience/</ref> అమెరికాలో మాత్రమే 18-24 వయస్సు గల వినియోగదారులలో 46% మంది, 25-34 వయస్సు గల వారిలో 40% మంది పింటెరెస్ట్‌ను వాడుతున్నారు.<ref group="‡">Comscore, multi-platform media matrix analysis panel, US, Jan 2024 https://business.pinterest.com/audience/</ref> పురుషులు పింటెరెస్ట్‌లో ప్రాథమిక ప్రేక్షకులు కాకపోయినా వారి వినియోగం 48% పెరిగినట్లు నివేదించబడింది. వయస్సు పంపిణీ పరంగా 18, 25 ఏళ్ల మధ్య వయస్సు ఉన్న వినియోగదారులు 25 ఏళ్లు పైబడిన వారి కంటే రెట్టింపు వేగంతో పెరిగారు. అయితే 18-25 ఏళ్లు, 25-40 ఏళ్ల మధ్య వయస్సు ఉన్న వినియోగదారులు పింటెరెస్ట్ వృద్ధిని నడిపిస్తున్నారు.<ref name="auto4" group="‡"/> ===సైన్స్‌లో=== పింట్రెస్ట్ నుండి తీసుకున్న డేటా వివిధ రంగాలలో పరిశోధనలకు ఉపయోగపడింది. ఉదాహరణకు, ప్రేక్షకుల దృష్టిని ఆకర్షించే అంశాలు, కంటెంట్‌ను రీపోస్ట్ చేయడం లాంటి యాక్టివిటీ విధానాలను కనుగొనవచ్చు. దీని ద్వారా వినియోగదారులు ఏ అంశాలపై ప్రత్యేక ఆసక్తి చూపుతున్నారో తెలుసుకోవచ్చు, వినియోగదారుల మధ్య ఉన్న సజాతీయత (homophily)ను గుర్తించవచ్చు.<ref>Chang, S., Kumar, V., Gilbert, E., & Terveen, L. G. (2014). [http://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/download?doi=10.1.1.657.7589&rep=rep1&type=pdf Specialization, homophily, and gender in a social curation site: findings from pinterest] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190122044201/http://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/download?doi=10.1.1.657.7589&rep=rep1&type=pdf |date=January 22, 2019 }}. In Proceedings of the 17th ACM conference on Computer supported cooperative work & social computing (pp. 674-686). ACM.</ref> మరొక పనిలో వివిధ అంశాల నుండి వినియోగదారుల ప్రవర్తన లక్షణాలు, వ్యక్తీకరణలు, మొత్తం ప్రభావాలను అధ్యయనం చేయడం, అలాగే పొరుగు వినియోగదారులు నెట్‌వర్క్ నిర్మాణం యొక్క టోపాలజీ మధ్య సహసంబంధాలను పరిశీలించడం కూడా జరిగింది.<ref>{{Cite book | doi=10.1109/WI-IAT.2013.57|chapter = An Empirical Study of User Behaviors on Pinterest Social Network|title = 2013 IEEE/WIC/ACM International Joint Conferences on Web Intelligence (WI) and Intelligent Agent Technologies (IAT)| pages=402\u2013409|year = 2013|last1 = Feng|first1 = Ziming| last2=Cong| first2=Feng| last3=Chen| first3=Kailong| last4=Yu| first4=Yong| isbn=978-0-7695-5145-6|s2cid = 15012107}}</ref> పింటెరెస్ట్ ఆధారంగా ట్విట్టర్ వినియోగదారుల కోసం ఒక కొత్త పిన్‌బోర్డ్ సిఫార్సు వ్యవస్థను ప్రతిపాదించిన అధ్యయనం కూడా ఒకటి ఉంది.<ref>Yang, X., Li, Y., & Luo, J. (2015). [https://arxiv.org/abs/1509.00511 Pinterest board recommendation for twitter users] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200806102803/https://arxiv.org/abs/1509.00511 |date=August 6, 2020 }}. In Proceedings of the 23rd ACM international conference on Multimedia (pp. 963-966). ACM.</ref> ==కార్పొరేట్ వ్యవహారాలు== [[File:Pinterest headquarters (San Francisco, 2019) 02.jpg|thumb|శాన్ ఫ్రాన్సిస్కోలోని సోమా (SoMa) ఏరియాలో ఉన్న పింటెరెస్ట్ ప్రధాన కార్యాలయం (2019)]] పింటెరెస్ట్, ఇంక్. ప్రధాన కార్యాలయం కాలిఫోర్నియాలోని శాన్ ఫ్రాన్సిస్కోలో ఉంది. మొదట ఇది 2012లో మారకముందు పాలో ఆల్టోలో ఉండేది.<ref>{{Cite web|url=https://www.businessinsider.com/pinterest-san-francisco-palo-alto-move-2012-7|title=In A Key Shift, Pinterest Is Leaving Palo Alto And Moving To San Francisco|first=Owen|last=Thomas|website=Business Insider|access-date=May 7, 2020|archive-date=August 6, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200806101100/https://www.businessinsider.com/pinterest-san-francisco-palo-alto-move-2012-7|url-status=live}}</ref> 2011 ప్రారంభంలో, జెరెమీ లెవిన్, సారా టవెల్ ఆధ్వర్యంలో US$10 మిలియన్ల సిరీస్ A ఫైనాన్సింగ్‌ను కంపెనీ పొందింది. అక్టోబర్ 2011లో, కంపెనీ ఆండ్రీసెన్ హొరోవిట్జ్ నుండి US$27 మిలియన్ల నిధులను పొందింది, ఇది కంపెనీ విలువను US$200 మిలియన్లుగా అంచనా వేసింది.<ref>{{Cite news |url=https://techcrunch.com/2011/10/07/confirmed-pinterest-raises-27-million-round-led-by-andreessen-horowitz/ |title=Confirmed: Pinterest Raises $27 Million Round Led By Andreessen Horowitz |last=Kincaid |first=Jason |work=TechCrunch |access-date=December 21, 2017 |archive-date=December 22, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171222052409/https://techcrunch.com/2011/10/07/confirmed-pinterest-raises-27-million-round-led-by-andreessen-horowitz/ |url-status=live }}</ref> ఏప్రిల్ 2012లో సహ వ్యవస్థాపకుడు పాల్ సియార్రా పింటెరెస్ట్‌లో తన స్థానాన్ని వదిలి ఆండ్రీసెన్ హొరోవిట్జ్‌లో ఎంటర్‌ప్రెన్యూర్ ఇన్ రెసిడెన్స్‌గా కన్సల్టింగ్ జాబ్‌లో చేరారు.<ref name="Sciarra leaves">{{cite news|title=Pinterest co-founder steps down|url=https://money.cnn.com/2012/04/03/technology/startups/pinterest-cofounder-steps-down/|access-date=April 6, 2012|newspaper=CNN Money|date=April 6, 2012|author=Laurie Segal|archive-date=April 5, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120405235007/http://money.cnn.com/2012/04/03/technology/startups/pinterest-cofounder-steps-down/|url-status=dead}}</ref> మే 17, 2012న జపనీస్ ఈ-కామర్స్ కంపెనీ రాకుటెన్ $1.5 బిలియన్ల విలువ అంచనాతో ఆండ్రీసెన్ హొరోవిట్జ్, బెస్సెమర్ వెంచర్ పార్టనర్స్, ఫస్ట్‌మార్క్ క్యాపిటల్ లాంటి పెట్టుబడిదారులతో పాటు పింట్రెస్ట్ లో $100 మిలియన్ల పెట్టుబడికి నాయకత్వం వహిస్తున్నట్లు ప్రకటించింది.<ref>{{cite news|title=Pinterest Raises $100 Million With $1.5 Billion Valuation|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052702303448404577409212961081738|newspaper=The Wall Street Journal|date=May 17, 2012|access-date=December 2, 2012|last1=Tam|first1=Pui-Wing|archive-date=January 9, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150109064542/http://www.wsj.com/articles/SB10001424052702303448404577409212961081738|url-status=live}}</ref><ref name="Confirmed: Pinterest Raises $100 Million to Fund International Expansion">{{cite news|title=Pinterest Raises $100 Million to Fund International Expansion|url=http://mashable.com/2012/05/17/pinterest-120-million/|access-date=May 18, 2012|date=May 18, 2012|author=Lauren Indvik|archive-date=May 17, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120517165733/http://mashable.com/2012/05/17/pinterest-120-million/|url-status=live}}</ref> సెప్టెంబరు 20, 2012న, జోన్ జెంకిన్స్‌ను తమ ఇంజనీరింగ్ విభాగానికి కొత్త అధిపతిగా నియమించినట్లు పింటెరెస్ట్ ప్రకటించింది. ఎనిమిదేళ్ల పాటు అమెజాన్‌లో ఇంజనీరింగ్ లీడ్‌గా పని చేసిన జెంకిన్స్ డెవలపర్ టూల్స్, ప్లాట్‌ఫారమ్ అనాలిసిస్, వెబ్‌సైట్ ప్లాట్‌ఫారమ్ డైరెక్టర్‌గా కూడా బాధ్యతలు నిర్వహించారు.<ref>{{cite web |last=Taylor |first=Colleen |date=September 20, 2012 |title=Pinterest Nabs Amazon Vet Jon Jenkins To Be Its New Head Of Engineering |url=https://techcrunch.com/2012/09/20/pinterest-nabs-amazon-vet-jon-jenkins-to-be-its-new-head-of-engineering/ |publisher=Tech Crunch |access-date=June 25, 2017 |archive-date=October 18, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171018235706/https://techcrunch.com/2012/09/20/pinterest-nabs-amazon-vet-jon-jenkins-to-be-its-new-head-of-engineering/ |url-status=live }}</ref> అక్టోబర్ 2013 చివరలో, పింటెరెస్ట్ $225 మిలియన్ల ఈక్విటీ ఫండింగ్‌ను సాధించింది, ఇది వెబ్‌సైట్ విలువను $3.8 బిలియన్లకు పెంచింది.<ref>{{cite web| title=Pinterest valued at $3.8 billion in hefty financing deal| author=Gerry Shih| publisher=Reuters| url=https://www.reuters.com/article/us-pinterest-fundraise-idUSBRE99M1J520131023| date=October 23, 2013| access-date=July 5, 2021| archive-date=November 16, 2022| archive-url=https://web.archive.org/web/20221116050415/https://www.reuters.com/article/us-pinterest-fundraise-idUSBRE99M1J520131023| url-status=live}}</ref> ప్రకటనదారుల వద్ద చార్జ్ వసూలు చేయడం ప్రారంభించిన 2014లో పింటెరెస్ట్ మొదటిసారి ఆదాయాన్ని ఆర్జించింది. వెడ్‌బుష్ సెక్యూరిటీస్ (Wedbush Securities) ఎనలిస్ట్ అంచనా ప్రకారం ప్రకటనలు 2016 నాటికి $500 మిలియన్ల వరకు ఆదాయాన్ని ఇస్తాయని భావించారు.<ref>{{cite web|url=https://online.wsj.com/news/articles/SB10001424052702304027204579334651169493632|title=Pinterest CEO Lays Out Growth Plan, Sees Revenue in 2014 - WSJ.com|date=January 21, 2014|publisher=Online.wsj.com|author=Douglas MacMillan|access-date=March 7, 2014|archive-date=March 7, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140307100038/http://online.wsj.com/news/articles/SB10001424052702304027204579334651169493632|url-status=live}}</ref> 2015లో పెట్టుబడిదారులు పింటెరెస్ట్, ఇంక్. సంస్థ విలువను $11 బిలియన్లుగా అంచనా వేశారు,<ref name="Guynn">{{cite web|last=Guynn|first=Jessica|url=https://www.usatoday.com/story/tech/2015/06/02/pinterest-buy-button-buyable-pins/28359997/|title=Pinterest to launch 'buy' buttons|website=USA Today|date=June 2, 2015|access-date=July 2, 2014|archive-date=June 2, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150602190312/http://www.usatoday.com/story/tech/2015/06/02/pinterest-buy-button-buyable-pins/28359997/|url-status=live}}</ref> తద్వారా ఇది ఒక యూనికార్న్ ($1 బిలియన్‌కి పైగా విలువైన స్టార్టప్) గా మారింది.<ref>{{cite web|last=Griffith|first=Erin|title=The Unicorn List|url=http://fortune.com/unicorns/xiaomi-1/|website=Fortune.com|access-date=July 14, 2015|archive-date=April 11, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150411235623/http://fortune.com/unicorns/xiaomi-1/|url-status=live}}</ref> 2017 నాటికి కంపెనీ విలువ $12 బిలియన్లకు చేరుకుంది.<ref name="2017Value" /> జూన్ 2017లో పింట్రెస్ట్ అప్పటికే ఉన్న పెట్టుబడిదారుల సమూహం నుండి $150 మిలియన్లను సమీకరించింది.<ref name="2017Value">{{Cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-06-06/pinterest-raises-150-million-at-2015-share-price|title=Pinterest Raises $150 Million at 2015 Share Price|date=June 6, 2017|work=Bloomberg.com|access-date=June 6, 2017|archive-date=June 6, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170606191145/https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-06-06/pinterest-raises-150-million-at-2015-share-price|url-status=live}}</ref> శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో సోమా ఏరియాలో అసంపూర్తిగా ఉన్న ఒక భారీ ఆఫీస్ స్పేస్ లీజు ఒప్పందాన్ని రద్దు చేసుకోవడానికి ఆగస్టు 2020లో పింటెరెస్ట్ $89.5 మిలియన్లు చెల్లించింది.<ref>{{Cite news|date=August 28, 2020|title=Pinterest Nixes Big San Francisco Lease Deal in Covid Scaleback|language=en|work=Bloomberg.com|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-08-28/pinterest-nixes-big-san-francisco-lease-deal-in-covid-scaleback|access-date=September 2, 2020|archive-date=September 1, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200901224806/https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-08-28/pinterest-nixes-big-san-francisco-lease-deal-in-covid-scaleback|url-status=live}}</ref> వెబ్‌సైట్‌లో థర్డ్-పార్టీ ప్రకటనలను చూపించడానికి అమెజాన్‌తో భాగస్వామ్యాన్ని కుదుర్చుకున్నట్లు ఏప్రిల్ 2023లో పింటెరెస్ట్ ప్రకటించింది, దీని ద్వారా వినియోగదారులు కొనుగోళ్లు చేయడానికి నేరుగా అమెజాన్‌కు మళ్లించబడతారు.<ref>{{Cite web |last=Novet |first=Jordan |date=September 19, 2023 |title=Pinterest shares rally after executives tell Wall Street that growth is reaccelerating |url=https://www.cnbc.com/2023/09/19/pinterest-rallies-after-executives-say-growth-is-reaccelerating.html |access-date=November 1, 2023 |website=CNBC |language=en |archive-date=November 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231101161007/https://www.cnbc.com/2023/09/19/pinterest-rallies-after-executives-say-growth-is-reaccelerating.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=April 28, 2023 |title=Pinterest CEO Bill Ready Pushes Ad Strategy Forward With Amazon Deal |url=https://observer.com/2023/04/bill-ready-pinterest-amazon-advertising/ |access-date=November 1, 2023 |website=Observer |language=en-US |archive-date=November 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231101161403/https://observer.com/2023/04/bill-ready-pinterest-amazon-advertising/ |url-status=live }}</ref> ===కొనుగోళ్లు=== మార్చి 2013లో పింట్రెస్ట్ లైవ్‌స్టార్ (Livestar) ను కొనుగోలు చేసింది. అయితే దీని నిబంధనలు వెల్లడించలేదు.<ref>{{cite news | url=http://allthingsd.com/20130320/pinterest-acquires-mobile-startup-livestar/?refcat=news | title=Pinterest Acquires Mobile Startup Livestar | work=AllThingsD | date=March 20, 2013 | access-date=March 21, 2013 | archive-date=December 7, 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131207033328/http://allthingsd.com/20130320/pinterest-acquires-mobile-startup-livestar/?refcat=news | url-status=live }}</ref> అక్టోబర్ 2013 ప్రారంభంలో పింటెరెస్ట్ హ్యాకర్‌మీటర్ (Hackermeter) ను కొనుగోలు చేసింది. ఆ కంపెనీ సహ వ్యవస్థాపకులు లూకాస్ బేకర్, ఫ్రాస్ట్ లీ ఇంజనీర్లుగా పింటెరెస్ట్‌లో చేరారు.<ref>{{cite news | url=https://techcrunch.com/2013/10/11/pinterest-acquires-hackermeter-right-out-of-the-gate-will-shut-it-down/ | title=Pinterest Acquires Coding Challenge Site Hackermeter Right Out Of The Gate, Will Shut It Down | work=[[TechCrunch]] | date=October 11, 2013 | access-date=October 11, 2013 | archive-date=October 11, 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131011180551/http://techcrunch.com/2013/10/11/pinterest-acquires-hackermeter-right-out-of-the-gate-will-shut-it-down/ | url-status=live }}</ref> ఏప్రిల్ 2015లో డ్రాఫ్టీ (Drafty) అనే మొబైల్ పబ్లిషింగ్ అప్లికేషన్‌ను అభివృద్ధి చేస్తున్న హైక్ ల్యాబ్స్ బృందాన్ని పింటెరెస్ట్ కొనుగోలు చేసింది.<ref>{{cite web| title=Pinterest Acquires Team From Hike Labs, Including Google Reader, Blogger Veteran Jason Shellen| author=Sarah Perez| publisher=[[TechCrunch]]| url=https://techcrunch.com/2015/04/03/pinterest-acquires-team-from-hike-labs-including-google-reader-blogger-veteran-jason-shellen/| date=April 3, 2015| access-date=June 25, 2017| archive-date=July 15, 2017| archive-url=https://web.archive.org/web/20170715160655/https://techcrunch.com/2015/04/03/pinterest-acquires-team-from-hike-labs-including-google-reader-blogger-veteran-jason-shellen/| url-status=live}}</ref> మే 2016లో కంటెంట్ అండర్‌స్టాండింగ్ ప్రయత్నాలను వేగవంతం చేయడానికి పింటెరెస్ట్ యూఆర్ఎక్స్ (URX) అనే మొబైల్ డీప్ లింకింగ్ స్టార్టప్‌ను కొనుగోలు చేసింది.<ref>{{Cite web|url=https://venturebeat.com/2016/05/03/pinterest-buys-deep-linking-startup-urx/|title=Pinterest buys deep-linking startup URX|date=May 3, 2016|access-date=May 15, 2019|archive-date=November 16, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181116064658/https://venturebeat.com/2016/05/03/pinterest-buys-deep-linking-startup-urx/|url-status=live}}</ref> వినియోగదారులకు మరింత మెరుగ్గా కంటెంట్‌ని సిఫార్సు చేసే విధంగా మొబైల్ కంటెంట్ రికమెండేషన్‌లో ఈ బృందం నైపుణ్యం పింటెరెస్ట్‌కు ఎంతో ఉపయోగపడింది. ఆగస్టు 23, 2016న ఇన్‌స్టా‌పేపర్ (Instapaper) బృందాన్ని కొనుగోలు చేస్తున్నట్లు పింటెరెస్ట్ ప్రకటించింది, ఇది ప్రత్యేక యాప్‌గా కొనసాగుతుంది. ఇన్‌స్టాపేపర్ బృందం కోర్ పింటెరెస్ట్ అనుభవం, ఇన్‌స్టాపేపర్ అప్‌డేట్ రెండింటిపై పని చేస్తుంది.<ref>{{Cite news |url=https://techcrunch.com/2016/08/23/pinterest-acquires-instapaper-which-will-live-on-as-a-separate-app/ |title=Pinterest acquires Instapaper, which will live on as a separate app |author=Matthew Lynley |publisher=TechCrunch |date=August 23, 2016 |access-date=August 23, 2016 |archive-date=August 23, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160823221949/https://techcrunch.com/2016/08/23/pinterest-acquires-instapaper-which-will-live-on-as-a-separate-app/ |url-status=live }}</ref> మార్చి 8, 2017న బిజ్ స్టోన్ స్థాపించిన జెల్లీ ఇండస్ట్రీస్ (Jelly Industries) అనే చిన్న సెర్చ్ ఇంజిన్ కంపెనీని కొనుగోలు చేసినట్లు పింటెరెస్ట్ తెలిపింది.<ref name="wsj-acquire-jelly">{{cite news |last=Brown |first=Eliot |date=March 8, 2017 |title=Pinterest Acquires Twitter Co-Founder's Startup Jelly |url=https://www.wsj.com/articles/pinterest-acquires-twitter-co-founders-startup-jelly-1489018749?tesla=y |work=Wall Street Journal |location=New York City |access-date=March 9, 2017 |archive-date=March 9, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170309114735/https://www.wsj.com/articles/pinterest-acquires-twitter-co-founders-startup-jelly-1489018749?tesla=y |url-status=live }}</ref> డిసెంబర్ 2021లో వోచి (Vochi) యాప్‌ను కొనుగోలు చేస్తున్నట్లు ప్రకటించింది.<ref name=vochi /> జూన్ 2022లో శాన్ ఫ్రాన్సిస్కోకు చెందిన ఏఐ ఆధారిత ఫ్యాషన్ షాపింగ్ ప్లాట్‌ఫారమ్ 'ది యెస్' కొనుగోలును ప్రకటించింది. పింటెరెస్ట్ జూన్ 10, 2022న ఈ కొనుగోలును ముగించినట్లు తెలిపింది.<ref>{{Cite web |title=Pinterest acquires THE YES {{!}} Seeking Alpha |url=https://seekingalpha.com/news/3847799-pinterest-acquires-the-yes |access-date=June 10, 2022 |website=seekingalpha.com |date=June 10, 2022 |language=en |archive-date=June 10, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220610213146/https://seekingalpha.com/news/3847799-pinterest-acquires-the-yes |url-status=live }}</ref> ==విమర్శలు== ===కాపీరైట్ కంటెంట్=== సైట్ నుండి కంటెంట్‌ను తీసివేయమని అభ్యర్థించడానికి కాపీరైట్ యజమానులు ఉపయోగించగల నోటిఫికేషన్ సిస్టమ్‌ను పింటెరెస్ట్ కలిగి ఉంది. డిజిటల్ మిలీనియం కాపీరైట్ యాక్ట్ (DMCA) నిబంధనల ద్వారా తాము రక్షించబడ్డామని నమ్ముతున్నట్లు మార్చి 2012లో పింటెరెస్ట్ ఒక ప్రకటన విడుదల చేసింది.<ref>{{Cite news|url=http://www.businessinsider.com/pinterest-were-not-going-to-be-sued-into-oblivion-and-heres-why-2012-3|title=Pinterest: We're Not Going To Be Sued Into Oblivion, And Here's Why|work=Business Insider|access-date=December 21, 2017|archive-date=December 22, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222105219/http://www.businessinsider.com/pinterest-were-not-going-to-be-sued-into-oblivion-and-heres-why-2012-3|url-status=live}}</ref> ఆన్‌లైన్‌లో ఉన్న ఏ చిత్రాన్నైనా పింటెరెస్ట్‌కి కాపీ చేసేలా ప్రోత్సహించడం వలన దీని సేఫ్ హార్బర్ స్టేటస్ ప్రశ్నించబడింది. పింటెరెస్ట్ వినియోగదారులు కూడా తాము సురక్షితమని భావించలేరు కాబట్టి కాపీరైట్ ఉన్న మెటీరియల్‌ను పిన్ చేయడం వల్ల చట్టపరమైన చర్యలను ఎదుర్కోవలసి ఉంటుంది. వినియోగదారులను సమాచారాన్ని బదిలీ చేయడానికి అనుమతించినప్పుడు మేధో సంపత్తి హక్కుల నియమాలు వర్తిస్తాయి. వెబ్‌సైట్‌ల చిత్రాలను పిన్ చేయకుండా నిరోధించడానికి పింటెరెస్ట్ ఫిబ్రవరి 20, 2012న "నోపిన్" (nopin) HTML ట్యాగ్‌ను విడుదల చేసింది. ఫిబ్రవరి 24, 2012న ఫ్లికర్ (Flickr) ఈ కోడ్‌ను అమలు చేసింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.theverge.com/2012/2/24/2822800/flickr-blocks-pinterest|title=Flickr implements 'nopin' code to block Pinterest from private photos (update)|work=The Verge|access-date=December 21, 2017|archive-date=April 28, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170428061733/http://www.theverge.com/2012/2/24/2822800/flickr-blocks-pinterest|url-status=live}}</ref><ref name="opt out">{{cite news |title=Flickr vs. Pinterest: Flickr Users Can Now Implement Pinterest Opt-Out |author=Joann Pan |url=http://mashable.com/2012/02/25/flickr-pinterest-opt-out/ |newspaper=Mashable |date=February 24, 2012 |access-date=February 24, 2012 |archive-date=February 26, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120226075342/http://mashable.com/2012/02/25/flickr-pinterest-opt-out/ |url-status=live }}</ref> మే 2012 ప్రారంభంలో, ఫ్లికర్, బిహెన్స్ (Behance), యూట్యూబ్, విమియో (Vimeo) నుండి వచ్చే చిత్రాలకు ఆటోమేటిక్ అట్రిబ్యూషన్ సిస్టమ్‌ను జోడించింది. అదే సమయంలో ఫ్లికర్ తన చిత్రాలను పంచుకోవడానికి అనుమతించిన వినియోగదారుల కోసం ఒక షేర్ ఆప్షన్ మెనును జోడించింది.<ref>{{Cite news |url=https://techcrunch.com/2012/05/01/flickr-adds-pinterest-buttons-to-photo-sharing-all-images-will-be-pinned-with-attributions/ |title=Flickr Adds Pinterest Buttons To Photo Sharing; All Images Will Be Pinned With Attributions |last=Rao |first=Leena |work=TechCrunch |access-date=December 21, 2017 |archive-date=December 22, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171222052345/https://techcrunch.com/2012/05/01/flickr-adds-pinterest-buttons-to-photo-sharing-all-images-will-be-pinned-with-attributions/ |url-status=live }}</ref> ఐస్టాక్ (iStock) లాంటి సైట్‌లలోని కంటెంట్ సృష్టికర్తలు అనుమతి లేకుండా తమ పనిని పింటెరెస్ట్‌లో మళ్లీ ఉపయోగించడం పట్ల ఆందోళన వ్యక్తం చేశారు. గెట్టి ఇమేజెస్ (Getty Images) కూడా పింట్రెస్ట్ కాపీరైట్ సమస్యల గురించి తెలుసుకుని వారితో చర్చలు జరుపుతున్నట్లు తెలిపింది. ===చట్టపరమైన స్థితి=== ఫిబ్రవరి 2012లో ఫోటోగ్రాఫర్, లాయర్ అయిన కిర్‌స్టన్ కొవాల్స్కీ ఒక బ్లాగ్ పోస్ట్‌లో కాపీరైట్ చట్టంపై తనకున్న అవగాహన తన పిన్‌లన్నింటినీ తొలగించేలా ఎలా చేసిందో వివరించారు.<ref name="kowalski"/> ఈ పోస్ట్ పింట్రెస్ట్ చట్టపరమైన స్థితిపై మరింత పరిశీలనకు దారితీసింది.<ref name="safe harbor update">{{cite news |title=Pinterest addresses copyright concerns |author=Hayley Tsukayama |url=https://www.washingtonpost.com/business/technology/pinterest-addresses-copyright-concerns/2012/03/15/gIQAijAFES_story.html |newspaper=The Washington Post |date=March 15, 2012 |access-date=March 15, 2012 |archive-date=March 17, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120317065411/http://www.washingtonpost.com/business/technology/pinterest-addresses-copyright-concerns/2012/03/15/gIQAijAFES_story.html |url-status=live }}</ref> ఆ పోస్ట్ విపరీతంగా వ్యాపించడంతో వ్యవస్థాపకుడు బెన్ సిల్బర్‌మాన్ వెబ్‌సైట్‌ను చట్టానికి అనుగుణంగా మార్చడంపై చర్చించడానికి ఆమెను సంప్రదించారు.<ref name="kowalski">{{cite news |title=Is Pinterest the Next Napster? |author=Therese Poletti |url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052702304450004577279632967289676 |newspaper=The Wall Street Journal |date=March 14, 2012 |access-date=March 15, 2012 |archive-date=January 28, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150128144135/http://www.wsj.com/articles/SB10001424052702304450004577279632967289676 |url-status=live }}</ref> ===సేవా నిబంధనలు=== పింటెరెస్ట్ పాత సేవా నిబంధనలు వినియోగదారుల కంటెంట్‌ను విక్రయించే హక్కును కలిగి ఉన్నాయి. మార్చి 2012లో సైంటిఫిక్ అమెరికన్ ఆర్టికల్‌లో ఇలస్ట్రేటర్ కల్లియోపి మోనోయియోస్ దీని గురించి రాస్తూ వినియోగదారులు సైట్‌లో పిన్ చేసినదంతా వారిదే అని నిర్ద్వంద్వంగా చెప్పినందుకు పింటెరెస్ట్ సేవా నిబంధనలపై చాలా విమర్శలు వస్తున్నాయని ఆరోపించారు. ఆ సమయంలో పింటెరెస్ట్ సేవా నిబంధనల్లో ఇలా ఉంది: {{Blockquote|సైట్, అప్లికేషన్ లేదా సేవల ద్వారా ఏదైనా సభ్యుల కంటెంట్‌ను అందుబాటులో ఉంచడం ద్వారా, కోల్డ్ బ్రూ ల్యాబ్స్‌కు ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఎలాంటి రాయల్టీ లేని లైసెన్స్‌ను మీరు మంజూరు చేసినట్లే, ఆ సభ్యుల కంటెంట్‌ను విక్రయించడానికి, కాపీ చేయడానికి, మార్చడానికి, విస్తరించడానికి, పంపిణీ చేయడానికి వారికే హక్కు ఉంటుంది.<ref name="scientific american">{{cite news |title=Pinterest's Terms of Service, Word by Terrifying Word |author=Kalliopi Monoyios |url=http://blogs.scientificamerican.com/symbiartic/2012/03/19/pinterests-terms-of-service-word-by-terrifying-word/ |newspaper=Scientific American |date=March 19, 2012 |access-date=March 24, 2012 |archive-date=May 23, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120523164313/http://blogs.scientificamerican.com/symbiartic/2012/03/19/pinterests-terms-of-service-word-by-terrifying-word/ |url-status=live }}</ref>}} మోనోయియోస్ ప్రకారం, వినియోగదారుల కంటెంట్‌ను విక్రయించడానికి పింటెరెస్ట్ బ్రాడ్ లైసెన్స్‌ను క్లెయిమ్ చేయడం వల్ల కళాకారులు వారి పని నుండి ఆర్జించే సామర్థ్యాన్ని దెబ్బతీస్తుంది.<ref name="scientific american"/> సైంటిఫిక్ అమెరికన్‌కి చెందిన మరొక బ్లాగర్ మాట్లాడుతూ ఈ నిబంధన సేవా నిబంధనలలోని మరొక వ్యాఖ్యతో (కోల్డ్ బ్రూ ల్యాబ్స్ అటువంటి సభ్యుల కంటెంట్‌లో ఎలాంటి యాజమాన్య హక్కులను పొందదు) వైరుధ్యంగా ఉందని పేర్కొన్నారు.<ref name="confusing terms">{{cite news |title=The Promise and Perils of Pinterest |author=Glendon Mellow |url=http://blogs.scientificamerican.com/symbiartic/2012/03/16/the-promise-and-perils-of-pinterest/ |newspaper=Scientific American |date=March 16, 2012 |access-date=March 24, 2012 |archive-date=March 26, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120326083011/http://blogs.scientificamerican.com/symbiartic/2012/03/16/the-promise-and-perils-of-pinterest/ |url-status=live }}</ref> కొన్ని రోజుల తర్వాత, ఏప్రిల్‌లో అమలులోకి వచ్చిన తాజా సేవా నిబంధనలను పింటెరెస్ట్ ఆవిష్కరించింది, ఇది పోస్ట్ చేసిన చిత్రాల యాజమాన్యంపై సైట్ గతంలో చేసిన వాదనలను ముగించింది. కంటెంట్‌ను విక్రయించడం తమ ఉద్దేశ్యం కాదని కంపెనీ బ్లాగ్ పోస్ట్‌లో పేర్కొంది.<ref name="terms update"/><ref name="terms blog" group="‡"/> ===సెన్సార్‌షిప్=== 2019 "హూ హ్యాజ్ యువర్ బ్యాక్?" నివేదికలో ఎలక్ట్రానిక్ ఫ్రాంటియర్ ఫౌండేషన్ (EFF) పింటెరెస్ట్‌కు ఆరు స్టార్లలో మూడు రేటింగ్ ఇచ్చింది, ప్రభుత్వ నోటీసులపై కంపెనీ పారదర్శకతలో మెరుగుదలలు చూపినప్పటికీ ఖాతాల సస్పెన్షన్‌ల గురించి వినియోగదారులకు తెలియజేయడంలో సరైన నిబద్ధత లేకపోవడాన్ని విమర్శించింది.<ref>{{Cite web|url=https://www.eff.org/wp/who-has-your-back-2019|title=Who Has Your Back? Censorship Edition 2019|first=Gennie|last=Gebhart|date=June 12, 2019|website=Electronic Frontier Foundation|access-date=April 20, 2020|archive-date=May 6, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200506222310/https://www.eff.org/wp/who-has-your-back-2019|url-status=live}}</ref> మార్చి 2017లో, చైనా అధికారులు ఎలాంటి వివరణ ఇవ్వకుండా పింటెరెస్ట్‌ను బ్లాక్ చేశారు. పింటెరెస్ట్ రాజకీయ కంటెంట్‌కి ప్రసిద్ధి చెందకపోయినా విదేశీ టెక్ కంపెనీలను సెన్సార్ చేయడం ద్వారా చైనీస్ టెక్ కంపెనీలను (బైడు, వీబో, రెన్‌రెన్ వంటివి) ప్రోత్సహించే ప్రయత్నంగా "గ్రేట్ ఫైర్‌వాల్"ను ఉపయోగించి ఉండవచ్చని నిపుణులు గుర్తించారు.<ref>{{cite news|url=https://money.cnn.com/2017/03/17/technology/pinterest-banned-china/|title=Pinterest has been blocked in China|date=March 17, 2017|publisher=CNN Money|access-date=June 7, 2017|archive-date=May 8, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170508193544/http://money.cnn.com/2017/03/17/technology/pinterest-banned-china|url-status=dead}}</ref> చైనాలోని హువాబాన్, డూయిటాంగ్ లాంటి అనేక ఇతర వెబ్‌సైట్లు పింటెరెస్ట్‌కి పోలికలు కలిగి ఉంటాయి.<ref>{{cite journal|first1= Haiying |last1= Liu |first2= Sinuo |last2= Deng |first3= Lifang |last3= Wu |first4= Meng |last4= Jian |first5= Bowen |last5= Yang |first6= Dai |last6= Zhang |date= 2020 |title= Recommendations for Different Tasks Based on the Uniform Multimodal Joint Representation |language= en |volume= 10 |issue= 18 |journal= [[Applied Sciences (journal)|Applied Sciences]] |page= 6170 |publisher= [[MDPI]] |doi= 10.3390/app10186170  |issn= 2076-3417 |doi-access= free |oclc= 8658658183 |s2cid= 225285776}}</ref> ఆన్‌లైన్ పైరసీ, కాపీరైట్ ఉల్లంఘనకు పాల్పడుతున్న దాదాపు 225 వెబ్‌సైట్ల జాబితాను బ్లాక్ చేయాలన్న మద్రాస్ హైకోర్టు ఉత్తర్వుల మేరకు జూలై 2016లో భారతదేశంలోని ఇంటర్నెట్ సర్వీస్ ప్రొవైడర్లు పింటెరెస్ట్‌ను బ్లాక్ చేశారు, అయితే ఇది తాత్కాలికం మాత్రమే.<ref>{{cite news|url=http://tech.economictimes.indiatimes.com/news/internet/why-pinterest-is-blocked-by-act-fibernet/58244503|title=Why Pinterest is blocked by ACT Fibernet - ETtech|author1=Vikas SN|author2=Aritra Sarkhel|newspaper=The Economic Times|date=April 18, 2017|access-date=August 18, 2017|archive-date=August 8, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170808123213/http://tech.economictimes.indiatimes.com/news/internet/why-pinterest-is-blocked-by-act-fibernet/58244503|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |title=Pinterest got blocked by Madras HC but no one has a clue why |url=http://www.thenewsminute.com/article/pinterest-got-blocked-madras-hc-no-one-has-clue-why-60583 |publisher=Thenewsminute |date=April 19, 2017 |access-date=April 20, 2017 |archive-date=April 19, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170419232741/http://www.thenewsminute.com/article/pinterest-got-blocked-madras-hc-no-one-has-clue-why-60583 |url-status=live }}</ref> ===కంటెంట్ విధానాలు, వినియోగదారుల ఖాతాల నిషేధం=== సైట్‌ను సానుకూలంగా, గౌరవప్రదంగా ఉంచే ఉద్దేశ్యంతో అక్టోబర్ 2012లో వినియోగదారులు ప్రతికూల కార్యాచరణను నివేదించడానికి, ఇతర వినియోగదారుల కంటెంట్‌ను చూడకూడదనుకుంటే వారిని బ్లాక్ చేయడానికి ఒక కొత్త ఫీచర్‌ను పింటెరెస్ట్ జోడించింది.<ref>{{cite web |last=Taylor |first=Colleen |title=Pinterest Adds Ability To Block And Report Other Users To Keep Site 'Positive And Respectful' |url=https://techcrunch.com/2012/10/17/pinterest-adds-ability-to-block-and-report-other-users-to-keep-positive-and-respectful/ |publisher=[[TechCrunch]] |date=October 17, 2012 |access-date=June 25, 2017 |archive-date=October 18, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171018235719/https://techcrunch.com/2012/10/17/pinterest-adds-ability-to-block-and-report-other-users-to-keep-positive-and-respectful/ |url-status=live }}</ref> డిసెంబర్ 2018లో ఆరోగ్యం గురించి తప్పుడు సమాచారాన్ని నిరోధించడానికి చర్యలు ప్రారంభించింది, ఆమోదించబడని క్యాన్సర్ చికిత్సలకు సంబంధించిన వివిధ శోధనలు, ఖాతాలను బ్లాక్ చేసింది.<ref name=WSJBlocks>{{cite web |last1=McMillan |first1=Robert |last2=Hernandez |first2=Daniela |title=Pinterest Blocks Vaccination Searches in Move to Control the Conversation |url=https://www.wsj.com/articles/next-front-in-tech-firms-war-on-misinformation-bad-medical-advice-11550658601 |website=Wall Street Journal |access-date=April 3, 2019 |date=February 20, 2019 |archive-date=January 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210108110238/https://www.wsj.com/articles/next-front-in-tech-firms-war-on-misinformation-bad-medical-advice-11550658601 |url-status=live }}</ref> సప్లిమెంట్లు, శాస్త్రీయంగా ధృవీకరించబడని ఇతర ఉత్పత్తులను విక్రయించే బాహ్య వెబ్‌సైట్‌లకు లింక్ చేసే ఖాతాలను కూడా బ్లాక్ చేసింది.<ref name=WSJBlocks/> ప్లాట్‌ఫారమ్‌పై యాంటీ-వాక్సినేషన్ కంటెంట్ పెరుగుదలను నెమ్మదింపజేయడానికి జనవరి 2019లో వ్యాక్సిన్‌లకు సంబంధించిన శోధన ఫలితాలను అందించడం నిలిపివేసింది.<ref name=WSJBlocks/> జూన్ 2019లో అబార్షన్ వ్యతిరేక సమూహం లైవ్ యాక్షన్ పింటెరెస్ట్ నుండి నిషేధించబడింది; ప్లాట్‌ఫారమ్‌లో హానికరమైన తప్పుడు సమాచారాన్ని వ్యాప్తి చేసినందుకు శాశ్వత సస్పెన్షన్ విధించబడిందని కంపెనీ తెలిపింది.<ref>{{Cite web|url=https://www.buzzfeednews.com/article/briannasacks/pinterest-bans-live-action|title=Pinterest Has Banned The Influential Anti-Abortion Group Live Action After First Classifying It As Porn|last=Sacks|first=Brianna|date=June 11, 2019|website=BuzzFeed News|language=en|access-date=June 12, 2019|archive-date=February 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210208122944/https://www.buzzfeednews.com/article/briannasacks/pinterest-bans-live-action|url-status=live}}</ref> కలర్ ఆఫ్ చేంజ్ అనే కార్యకర్తల బృందం చేసిన ప్రచారం తర్వాత డిసెంబర్ 2019లో అమెరికాలోని బానిస తోటలలో పెళ్లిళ్ల కార్యక్రమాలను ప్రచారం చేసే కంటెంట్‌ను పరిమితం చేస్తున్నట్లు పింటెరెస్ట్ ప్రకటించింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/lifestyle/2019/12/04/knot-pinterest-will-restrict-slave-plantation-wedding-content-their-platforms/|title=Wedding vendors romanticize slave plantations. The Knot and Pinterest will no longer promote them.|author=Michael Brice-Saddler|newspaper=Washington Post|language=en|access-date=December 5, 2019|archive-date=December 5, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191205065556/https://www.washingtonpost.com/lifestyle/2019/12/04/knot-pinterest-will-restrict-slave-plantation-wedding-content-their-platforms/|url-status=live}}</ref> బరువు తగ్గించే ప్రకటనలను పూర్తిగా నిషేధించడానికి జూలై 2021లో నేషనల్ ఈటింగ్ డిజార్డర్స్ అసోసియేషన్‌తో కలిసి పని చేసి, ఆ పని చేసిన మొదటి సోషల్ మీడియా సైట్‌గా పింటెరెస్ట్ నిలిచింది. వారి నివేదికల ప్రకారం, "బరువు తగ్గడం" అనే పదం శోధనలలో 2021 నుండి 2022కి 20% తగ్గుదల కనిపించింది.<ref>{{Cite web |title=Der Body Neutrality Report von Pinterest zeigt, dass Suchanfragen mit dem Inhalt „Gewichtsverlust“ seit Einführung des Verbots von Anzeigen zum Thema Gewichtsverlust um 20 % gesunken sind {{!}} Pinterest Newsroom |url=https://newsroom.pinterest.com/de/news/pinterest-body-neutrality-report-shows-searches-containing-weight-loss-have-decreased/ |access-date=2026-04-06 |website=Pinterest |language=de}}</ref> అనారోగ్య శస్త్రచికిత్సలు, తినే రుగ్మతలకు దారితీసే హానికరమైన కంటెంట్‌పై కూడా సైట్‌వైడ్ నిషేధాన్ని కొనసాగించింది.<ref>{{Cite news |last=Sicurella |first=Savannah |date=2021-07-01 |title=Pinterest Bans All Weight Loss Ads |url=https://www.npr.org/2021/07/01/1012260233/pinterest-bans-all-weight-loss-ads |access-date=2026-04-06 |work=NPR |language=en}}</ref> ఏప్రిల్ చివరిలో, మే 2025 ప్రారంభంలో కమ్యూనిటీ మార్గదర్శకాలను సాకుగా చూపి పెద్ద మొత్తంలో పిన్‌లను తొలగించడం, ఖాతాలను నిషేధించడం ప్రారంభించింది, ఇది దాని వినియోగదారులలో తీవ్ర ఆగ్రహానికి కారణమైంది.<ref>{{Cite web|url=https://mashable.com/article/pinterest-mass-ban-statement|language=en|access-date=May 7, 2025|title="Pinterest finally broke its silence on the mass bans, and it's only made users angrier"}}</ref> ===వివక్ష=== 2020లో ఇద్దరు మాజీ ఉద్యోగులైన ఇఫెయోమా ఓజోమా, ఎరికా షిమిజు బ్యాంక్స్ పింటెరెస్ట్‌లో వారి అనుభవాన్ని గురించి బహిరంగంగా చెప్పారు. జాతి వివక్షతో కూడిన వ్యాఖ్యలు, అసమాన వేతనం, మాట్లాడినందుకు శిక్షలు ఎదుర్కోవడం లాంటి అనుభవాలను ఇద్దరు మహిళలు వివరించారు. దానికి స్పందనగా పింట్రెస్ట్ క్షమాపణ లేఖ విడుదల చేసింది, మెరుగైన పనితీరు కోసం ఉద్యోగులందరికీ సీఈఓ ఇమెయిల్ పంపారు.<ref>{{cite web |last1=Paul |first1=Kari |title=She broke her NDA to speak out against Pinterest. Now she's helping others come forward |url=https://www.theguardian.com/technology/2021/may/10/pinterest-discrimination-ifeoma-ozoma-nda |website=The Guardian |date=May 10, 2021 |access-date=September 27, 2021 |archive-date=September 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210927173810/https://www.theguardian.com/technology/2021/may/10/pinterest-discrimination-ifeoma-ozoma-nda |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Myrow |first1=Rachael |title=Pinterest Sounds A More Contrite Tone After Black Former Employees Speak Out |url=https://www.npr.org/2020/06/23/881624553/pinterest-sounds-a-more-contrite-tone-after-black-former-employees-speak-out |newspaper=NPR.org |access-date=September 28, 2021 |archive-date=September 30, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210930184113/https://www.npr.org/2020/06/23/881624553/pinterest-sounds-a-more-contrite-tone-after-black-former-employees-speak-out |url-status=live }}</ref> ఆగస్ట్ 2020లో సంస్థపై జాతి, లింగ వివక్ష ఆరోపణలు చేసిన ఇద్దరు మాజీ సహోద్యోగులకు మద్దతుగా డజన్ల కొద్దీ పింట్రెస్ట్ సిబ్బంది వర్చువల్ వాకౌట్‌లో పాల్గొన్నారు.<ref name="gu-2020-12-15"/><ref name="cnbc-2020-08-14">{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2020/08/14/pinterest-to-announce-new-board-member-as-employees-stage-virtual-walkout.html|title=Pinterest to announce new board member as employees stage virtual walkout over gender, racial discrimination claims|first=Salvador|last=Rodriguez|date=August 14, 2020|website=CNBC|access-date=December 15, 2020|archive-date=January 14, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210114201304/https://www.cnbc.com/2020/08/14/pinterest-to-announce-new-board-member-as-employees-stage-virtual-walkout.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|date=May 10, 2021|title=She broke her NDA to speak out against Pinterest. Now she's helping others come forward|url=http://www.theguardian.com/technology/2021/may/10/pinterest-discrimination-ifeoma-ozoma-nda|access-date=May 18, 2021|website=the Guardian|language=en|archive-date=May 17, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210517105828/https://www.theguardian.com/technology/2021/may/10/pinterest-discrimination-ifeoma-ozoma-nda|url-status=live}}</ref> డిసెంబర్ 2020లో వివక్ష దావాను పరిష్కరించుకోవడానికి పింట్రెస్ట్ తన మాజీ చీఫ్ ఆపరేటింగ్ ఆఫీసర్‌కు $20 మిలియన్లకు పైగా చెల్లించడానికి అంగీకరించింది.<ref name="gu-2020-12-15">{{Cite web|url=http://www.theguardian.com/technology/2020/dec/15/pinterest-to-pay-20m-to-settle-gender-discrimination-lawsuit|title=Pinterest pays $20m to settle gender discrimination lawsuit|date=December 15, 2020|website=the Guardian|access-date=December 16, 2020|archive-date=December 16, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201216003951/https://www.theguardian.com/technology/2020/dec/15/pinterest-to-pay-20m-to-settle-gender-discrimination-lawsuit|url-status=live}}</ref><ref name="cbs-2020-12-14">{{Cite web|url=https://sanfrancisco.cbslocal.com/2020/12/14/sf-based-pinterest-agrees-to-pay-22-million-to-settle-gender-discrimination-lawsuit/|title=SF-Based Pinterest Agrees To Pay $22 Million To Settle Gender Discrimination Lawsuit|date=December 14, 2020|access-date=December 15, 2020|archive-date=December 15, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201215074722/https://sanfrancisco.cbslocal.com/2020/12/14/sf-based-pinterest-agrees-to-pay-22-million-to-settle-gender-discrimination-lawsuit/|url-status=live}}</ref> నవంబర్ 2021లో జాతి, లింగ వివక్ష ఆరోపణల దావాను పింటెరెస్ట్ పరిష్కరించింది. సంస్థ వైవిధ్యతను మెరుగుపరచడానికి $50 మిలియన్లను ఖర్చు చేయడానికి, మాజీ ఉద్యోగులను నాన్-డిస్‌క్లోజర్ ఒప్పందాల నుండి మినహాయించడానికి కంపెనీ అంగీకరించింది.<ref>{{Cite web|last=Clark|first=Mitchell|date=November 24, 2021|title=Pinterest settles lawsuit that alleged racial and gender discrimination|url=https://www.theverge.com/2021/11/24/22801574/pinterest-racial-gender-discrimination-shareholder-lawsuit-settlement|access-date=November 26, 2021|website=The Verge|language=en|archive-date=November 25, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125235334/https://www.theverge.com/2021/11/24/22801574/pinterest-racial-gender-discrimination-shareholder-lawsuit-settlement|url-status=live}}</ref> జూన్ 2020లో ఓజోమా, బ్యాంక్స్ చేసిన ఆరోపణలకు సంబంధించి ఈ ఒప్పందం జరిగింది.<ref>{{Cite web|last=Malik|first=Aisha|title=Pinterest rolls out the option to reply to comments with videos|url=https://techcrunch.com/2021/12/14/pinterest-rolls-out-the-option-to-reply-to-comments-with-videos/|access-date=December 14, 2021|website=Techcrunch|date=December 14, 2021|language=en|archive-date=December 14, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211214152853/https://techcrunch.com/2021/12/14/pinterest-rolls-out-the-option-to-reply-to-comments-with-videos/|url-status=live}}</ref> ==ఇవి కూడా చూడండి== * క్లిపిక్స్ (clipix) * [[ఫేస్‌బుక్]] * చిత్రాలను పంచుకునే వెబ్‌సైట్‌ల జాబితా * సామాజిక మాధ్యమాల కాలక్రమం * విజువల్ మార్కెటింగ్ ==మూలాలు== {{reflist}} {{psrs}} ==బాహ్య లింకులు== * https://www.pinterest.com [[వర్గం:శాన్ ఫ్రాన్సిస్కోలోని సంస్థలు]] [[వర్గం:చిత్రాలను పంచుకునే వెబ్‌సైట్‌లు]] [[వర్గం:అమెరికా ఆన్‌లైన్ సంస్థలు]] [[వర్గం:2010లో స్థాపించిన అమెరికన్ సంస్థలు]] [[వర్గం:ఆండ్రాయిడ్ సాఫ్ట్‌వేర్లు]] 8l1guju5075tzb9wo8jhyqk0zm0ngwm 0 492922 4942845 4829696 2026-08-24T05:24:11Z Muralikrishna m 106628 4942845 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి|name=అంజు ఘోష్|image=|birth_date=|birth_place=|birth_name=అంజలి ఘోష్|years_active=1982–2018|occupation=నటి|notable_works=బెడర్ మేయే జోస్నా}} '''అంజలి "అంజు" ఘోష్''' (జననం 1966 సెప్టెంబరు 17), బంగ్లాదేశ్, భారతీయ బాలీవుడ్ చిత్రాలలో పనిచేసిన నటి. 1989లో బెడర్ మేయే జోస్నా చిత్రంలో ఆమె పోషించిన పాత్రకు ప్రసిద్ధి చెందింది.<ref name="22yrs">{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/bangla/anandadhara/সিকোয়েন্স/২২-বছরের-অভিমান-ভুলে-ঢাকায়-অঞ্জু-ঘোষ-97732|date=7 September 2018|work=The Daily Star Bangla|access-date=7 June 2019|language=bn|script-title=bn:২২ বছরের অভিমান ভুলে ঢাকায় অঞ্জু ঘোষ}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://bdnews24.com/entertainment/2019/06/05/bangladeshi-movie-star-anju-ghosh-joins-modis-bjp-in-west-bengal|title=Bangladeshi movie star Anju Ghosh joins Modi's BJP in West Bengal|work=bdnews24.com|access-date=7 June 2019}}</ref> == కెరీర్ == ఆమె ఎఫ్. కబీర్ చౌదరి దర్శకత్వం వహించిన సౌదాగర్ (1982)లో తన పాత్ర ద్వారా చలనచిత్రరంగంలో నటనతో అడుగుపెట్టింది. ఆమె దాదాపు 50 చిత్రాలలో నటించింది. ఆమె సహ నటులలో బంగ్లాదేశ్ నుండి అబ్దుర్ రజాక్, జాఫర్ ఇక్బాల్, వాసిమ్, ఇలియాస్ కాంచన్ వంటి వారు ఉన్నారు. అలాగే, భారతదేశం నుండి [[రంజిత్ మల్లిక్]], చిరంజీత్ చక్రవర్తి, [[ప్రోసేన్‌జిత్ ఛటర్జీ]] మొదలైనవారు ఉన్నారు. ఆమె 1990లో 12 పాటలతో కూడిన మాలిక్ ఛారా చిత్తి అనే సంగీత ఆల్బమ్ ను విడుదల చేసింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/bangla/anandadhara/সিকোয়েন্স/অঞ্জু-ঘোষের-এই-পরিচয়-জানতেন-কি-97963|date=12 September 2018|work=The Daily Star Bangla|access-date=7 June 2019|language=bn|script-title=bn:অঞ্জু ঘোষের এই পরিচয় কি জানতেন?}}</ref> ఆమె 1996లో బంగ్లాదేశ్ ను విడిచిపెట్టి భారతదేశంలోని [[కోల్‌కాతా]] చేరుకుంది.<ref>{{Cite news|url=https://www.prothomalo.com/world/asia/%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%9C%E0%A7%87%E0%A6%AA%E0%A6%BF%E0%A6%A4%E0%A7%87-%E0%A6%AF%E0%A7%8B%E0%A6%97-%E0%A6%A6%E0%A6%BF%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%A8-%E2%80%98%E0%A6%AC%E0%A7%87%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%AE%E0%A7%87%E0%A7%9F%E0%A7%87-%E0%A6%9C%E0%A7%8B%E0%A6%B8%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E2%80%99%C2%AF|date=6 June 2019|work=Prothom Alo|language=bn|script-title=bn:বিজেপিতে যোগ দিলেন 'বেদের মেয়ে জোস্না'}}</ref> 2018లో, సైదుర్ రెహమాన్ సయీద్ దర్శకత్వం వహించిన ''మధుర్ క్యాంటీన్'' అనే బంగ్లాదేశ్ చిత్రంతో ఆమె నటించడం ప్రారంభించింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/arts-entertainment/film/top-dhallywood-movies-in-2018-1680070|title=2018 Highlight Reel|date=29 December 2018|work=The Daily Star|access-date=7 June 2019}}</ref> == పౌరసత్వ వివాదం == జూన్ 2019లో [[భారతీయ జనతా పార్టీ]]<nowiki/>లో చేరిన తరువాత, అంజు ఘోష్ జాతీయత గురించి ఊహాగానాలు పెరిగాయి.<ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/india/story/bangladeshi-actress-anju-ghosh-joins-bjp-1543323-2019-06-05|title=Bangladeshi actress Anju Ghosh joins BJP|work=India Today|access-date=5 June 2019}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/india/bangladesh-actress-anju-ghosh-joins-bjp-5767247/|title=Anju Ghosh, popular Bangladeshi actor, joins BJP in Kolkata|work=Indian Express|access-date=5 June 2019}}</ref> ఆ తరువాత, ఆమె భారత పౌరురాలని, భారతీయ పాస్‌పోర్ట్ ఉందని బిజెపి పేర్కొంది.<ref name="citizen-claims">{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/bengali/beder-meye-jochna-actress-anju-ghosh-who-joined-bjp-is-an-indian-citizen-claims-party-2048753|title='বেদের মেয়ে...' অঞ্জু ঘোষের নাগরিকত্ব নিয়ে বিতর্কের মাঝে নয়া এই দাবি করল বিজেপি|work=NDTV|access-date=6 June 2019|language=bn}}</ref> [[పశ్చిమ బెంగాల్]] బిజెపి చీఫ్ [[దిలీప్ ఘోష్]] 2003లో [[కోల్‌కాతా]] మునిసిపల్ కార్పొరేషన్ జారీ చేసిన ఆమె జనన ధృవీకరణ పత్రాన్ని విడుదల చేసాడు.<ref>{{Cite news|url=https://bdnews24.com/entertainment/2019/06/07/anju-ghosh-is-an-indian-citizen-west-bengal-bjp-says-amid-clamour|title=Anju Ghosh is an Indian citizen, West Bengal BJP says amid clamour|work=bdnews24.com|access-date=7 June 2019}}</ref> సర్టిఫికేట్ ప్రకారం, ఆమె 1966 సెప్టెంబరు 17న కోల్‌కాతాలోని ఈస్ట్ ఎండ్ నర్సింగ్ హోమ్లో సుధాన్యా ఘోష్, బినాపాణి ఘోష్ దంపతులకు అంజు ఘోష్ గా జన్మించింది.<ref>{{Cite web|date=6 June 2019|title=অঞ্জু ঘোষের নাগরিকত্ব প্রমাণে বার্থ সার্টিফিকেট প্রকাশ করল বিজেপি|url=https://zeenews.india.com/bengali/state/bjp-releases-birth-certificate-of-anju-ghosh_266142.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190607205946/https://zeenews.india.com/bengali/state/bjp-releases-birth-certificate-of-anju-ghosh_266142.html|archive-date=7 June 2019|access-date=21 September 2025|website=[[Zee News]]|language=bn}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://bangla.thedailystar.net/node/112693|title=অঞ্জু ঘোষ কোন দেশের নাগরিক?|date=6 June 2019|work=The Daily Star Bangla|access-date=21 September 2025|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20250921045132/https://bangla.thedailystar.net/node/112693|archive-date=21 September 2025|language=bn}}</ref> మరోవైపు, సెప్టెంబరు 2018లో ఎకుషే టెలివిజన్ కు ఇచ్చిన ఇంటర్వ్యూలో, ఆమె 1956లో అప్పటి [[తూర్పు పాకిస్తాన్]] ఫరీద్పూర్ జిల్లాలో (ప్రస్తుతం బంగ్లాదేశ్) జన్మించడం గురించి, 1971లో బంగ్లాదేశ్ విముక్తి యుద్ధానికి ముందు [[చిట్టగాంగ్]] వెళ్లడం గురించి ప్రస్తావించింది.<ref name="ojana">{{Cite news|url=https://www.ekushey-tv.com/অঞ্জু-ঘোষের-অজানা-কথা/49046|date=9 September 2018|work=[[Ekushey TV]]|access-date=6 June 2019|language=bn|script-title=bn:অঞ্জু ঘোষের অজানা কথা}}</ref> చిట్టగాంగ్ లోని కృష్ణకుమారి ఉన్నత పాఠశాలలో తన చదువుల గురించి ఆమె జోడించింది. == ఫిల్మోగ్రఫీ == {| class="wikitable sortable" !సంవత్సరం !శీర్షిక !దర్శకత్వం |- |1982 |''సౌదాగర్'' |ఎఫ్. కబీర్ చౌదరి |- |1982 |''బోరో భలో లోక్ చిలో''<ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/suppliments/2006/15thanniv/celebrating_bd/celeb_bd21.htm|title=The red ''and'' green silver screen|date=4 February 2006|work=15th Anniversary Special|publisher=The Daily Star}}</ref> |మహ్మద్ మొహియుద్దీన్ |- |1984 |''చోన్డన్ డిపర్ రాజ్ కొన్నా'' |ఇబ్నే మిజాన్ |- |1989 |''బెడర్ మేయ్ జోస్నా'' |తోజామ్మెల్ హక్ బోకుల్ |- |1991 |''బెడర్ మేయ్ జోస్నా''<ref name="tribune">{{Cite news|url=https://www.tribuneindia.com/news/nation/bjp-produces-birth-certificate-of-bangladeshi-actress-who-joined-party/784119.html|title=BJP produces 'birth certificate' of Bangladeshi actress who joined party|date=6 June 2019|work=Tribune India|access-date=6 June 2019|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190607071121/https://www.tribuneindia.com/news/nation/bjp-produces-birth-certificate-of-bangladeshi-actress-who-joined-party/784119.html|archive-date=7 June 2019}}</ref> |తోజామ్మెల్ హక్ బోకుల్ |- |1992 |''బెడేనిర్ ప్రేమ్'' |స్వపన్ సాహా |- |1992 |''గరియల్ భాయ్'' |తోజామ్మెల్ హోక్ బోకుల్ |- |1993 |''కుమారి మా'' |దులాల్ భౌమిక్ |- |1993 |''రాజార్ మేయే పరుల్''<ref>{{Cite web|title=Rajar Meye Parul VCD|url=http://www.induna.com/1000004956-productdetails/|access-date=17 November 2012|publisher=Induna.com}}</ref> |మిలన్ చౌదరి |- |2000 |''గారిబర్ సమ్మన్'' |స్వపన్ సాహా |- |2018 |''మధుర్ క్యాంటీన్'' |సైదుర్ రెహమాన్ |} == మూలాలు == [[వర్గం:బెంగాలీ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:భారతీయ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] h9rxjc8d7p2i20dqrg2stle5a6utfm6 0 493209 4942526 4852757 2026-08-23T13:14:25Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4942526 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = పాలక్ పనీర్ | image = Palakpaneer Rayagada Odisha 0009.jpg | image_size = 300px | caption = పాలక్ పనీర్, మెత్తగా చేసిన పాలకూర సాస్‌లో వండిన భారతీయ జున్ను. | alternate_name = పాలక్ ఛేనా | country = [[భారతదేశం]] | region = [[భారత ఉపఖండం]] | creator = | course = ప్రధాన | served = వేడి | main_ingredient = బచ్చలికూర, పనీర్ / చెనా , ఉల్లిపాయలు | variations = | calories = | other = }} '''''పాలక్'' [[పనీర్]]''' (ఉచ్చారణ [Paːlək pəniːɾ]] లేదా '''పాలక్ ఛేనా''' అనేది [[హిందీ]], [[మరాఠీ భాష|మరాఠీ]], [[గుజరాతీ భాష|గుజరాతీ]], ఇతర భారతీయ భాషలలో పాలక్ అని పిలువబడే ప్యూర్డ్ [[పాల కూర|బచ్చలికూర]] నుండి తయారైన మందపాటి పేస్ట్ ఛేనా లేదా పనీర్ కలిగి ఉన్న [[భారత ఉపఖండం]] చెందిన వంటకం.<ref>{{Cite web|date=18 March 2019|title=छेना कॉर्न पालक (Chena Corn Palak recipe in Hindi) रेसिपी बनाने की विधि in Hindi by Rimjhim Agarwal|url=https://cookpad.com/in-hi/recipes/7673255-%E0%A4%9B%E0%A4%A8-%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A4%A8-%E0%A4%AA%E0%A4%B2%E0%A4%95-chena-corn-palak-recipe-in-hindi|access-date=2023-04-01|website=Cookpad|language=hi}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=fb1vDwAAQBAJ&dq=chhena+paneer&pg=PA42|title=Pure Vegetarian: 108 Indian-Inspired Recipes to Nourish Body and Soul|last=Wennakoski-Bielicki|first=Lakshmi|date=2015-07-21|publisher=[[Shambhala Publications]]|isbn=978-1-61180-144-6|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=spinach - Meaning in Hindi - Shabdkosh|url=https://www.shabdkosh.com/dictionary/english-hindi/spinach/spinach-meaning-in-hindi|access-date=2020-10-13|website=www.shabdkosh.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=spinach - Meaning in marathi - Shabdkosh|url=https://www.shabdkosh.com/dictionary/english-marathi/spinach/spinach-meaning-in-marathi|access-date=2020-10-13|website=www.shabdkosh.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=spinach - Meaning in gujarati - Shabdkosh|url=https://www.shabdkosh.com/dictionary/english-gujarati/spinach/spinach-meaning-in-gujarati|access-date=2020-10-13|website=www.shabdkosh.com}}</ref> ఆంగ్ల భాషా ప్రాంతంలోని రెస్టారెంట్లలో పాలక్ ఛేనా, సాగ్ ఛేనా అనే పదాలను కొన్నిసార్లు ఒకదానికొకటి బదులుగా ఉపయోగిస్తారు. అయితే, సాగ్ ఛేనా సాంప్రదాయ పాలక్ ఛేనాకు భిన్నంగా ఉంటుంది, ఇందులో ఆవాలు వంటి ఇతర [[ఆకు కూరలు|ఆకుపచ్చ ఆకు కూరలు]] ఉంటాయి, అయితే పాలక్ పనీర్‌లో పాలకూర మాత్రమే ఉంటుంది.<ref>{{Cite news|url=https://www.shabdkosh.com/|title=palak paneer recipe, how to make palak paneer {{!}} best palak paneer recipe|last=amit|first=dassana|date=2013-05-22|work=Veg Recipes of India|access-date=2018-11-02|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.palmbeachpost.com/lifestyle/20200515/summer-blend-mix-up-some-spinach-spices-for-palak-paneer|title=Summer blend: Mix up some spinach, spices for palak paneer|last=LeVaux|first=Ari|date=15 May 2020|work=The Palm Beach Post|access-date=19 మే 2026|archive-date=6 జూన్ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200606092820/https://www.palmbeachpost.com/lifestyle/20200515/summer-blend-mix-up-some-spinach-spices-for-palak-paneer|url-status=dead}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|date=2013-05-22|title=Palak Paneer {{!}} Easy Palak Paneer Recipe » Dassana's Veg Recipes|url=https://www.vegrecipesofindia.com/palak-paneer/|access-date=2020-10-13|website=Dassana's Veg Recipes|language=en-US}}</ref> ధాబా రెస్టారెంట్లు తరచుగా పాలక్ ఛేనాలో ప్రత్యేకతను కలిగి ఉంటాయి. == తయారీ == పాలకూరను ముందుగా మరిగించి, మెత్తగా చేసి పాలక్ పనీర్ తయారు చేస్తారు. ఆ తర్వాత ఆ పురీని ఉడికించిన టమోటాలు, ఉల్లిపాయలతో కలుపుతారు. పన్నీర్ కాల్చిన ఘనాలను అప్పుడు పురీకి జోడిస్తారు. పాలక్ పనీర్ సాధారణంగా అల్లం, [[వెల్లుల్లి]], టమోటాలు, [[గరం మసాలా]], పసుపు, మిరపకాయ పొడి, [[జీలకర్ర]] మసాలా దినుసులుగా ఉంటుంది.<ref>{{Cite web|title=Palak Paneer Recipe {{!}} How to Make Palak Paneer {{!}} Palak Paneer|url=https://food.ndtv.com/recipe-palak-paneer-98895|access-date=2020-10-13|website=NDTV Food|archive-date=2020-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20201018192300/https://food.ndtv.com/recipe-palak-paneer-98895|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite book|title=Indian Instant Pot® Cookbook: Traditional Indian Dishes Made Easy and Fast|url=https://archive.org/details/indianinstantpot0000pitr|last=Pitre|first=Urvashi|date=September 19, 2017|publisher=Rockridge Press|isbn=978-1939754547|page=[https://archive.org/details/indianinstantpot0000pitr/page/88 88]}}</ref> == వడ్డించడం == [[దస్త్రం:Cottage_cheese_in_spinach_gravy(palak_paneer).jpg|thumb|పాలక్ పనీర్ అన్నంతో వడ్డిస్తారు]] పాలక్ పనీర్ను వేడి వేడిగా [[రోటి|రోటీ]], నాన్, పరాఠాలు, [[మక్కీ కీ రోటీ|మక్కీ కి రోటీ]] లేదా ఉడికించిన అన్నం వంటి సైడ్ డిష్‌లతో వడ్డిస్తారు. మరింత సాంప్రదాయ పద్ధతిలో దీనిని పక్కన ఉల్లిపాయలతో కూడా వడ్డించవచ్చు. పాలక్ పనీర్ ఫ్యూజన్ వైవిధ్యాలు అందించబడ్డాయి. జూలై 2020లో బెంగళూరుకు చెందిన ఒక ఫుడ్ బ్లాగర్ తన పాలక్ పనీర్ [[ఇడ్లీ]] వైవిధ్యాన్ని పోస్ట్ చేసింది. ఈ వంటకం ట్విట్టర్, ఇన్‌స్టాగ్రామ్‌లలో ఈ రెండు ఉత్తర, దక్షిణ భారత వంటకాల అసాధారణ కలయిక గురించి చర్చకు దారితీసింది.<ref>{{Cite web|date=29 July 2020|title='Palak Paneer Idli' is a North-South Fusion Dish that Twitter Doesn't Want to Have|url=https://www.news18.com/news/buzz/palak-paneer-idli-is-a-north-south-fusion-dish-that-twitter-doesnt-want-to-have-2741407.html|access-date=2020-10-14|website=News18}}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-07-30|title=There's now a palak paneer idli that has sparked a debate on social media|url=https://indianexpress.com/article/trending/trending-in-india/palak-paneer-idli-reactions-6528972/|access-date=2020-10-14|website=The Indian Express|language=en}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:భారతీయ వంటకాలు]] [[వర్గం:కూరలు]] [[వర్గం:పంజాబీ వంటకాలు]] t40dhop7fs2326le8lq49ev2u97ycje 0 495165 4942602 4847719 2026-08-23T13:45:37Z CommonsDelinker 608 JayakrishnaMukundaMurariFlute.oggను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942602 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist|image=[[File:JayakrishnaMukundaMurari.png|thumb|JayakrishnaMukundaMurari]]}} పాండురంగ మహత్యం (1957) సినిమా కోసం సముద్రాల రామానుజాచార్య రచించిన పాట. హే కృష్ణా ముకుందా మురారీ జయకృష్ణా ముకుందా మురారీ జయగోవింద బృందా విహారీ కృష్ణా ముకుందా మురారి [[దస్త్రం:JayakrishnaMukundaMurari Sample.ogg|thumb|alt=JayakrishnaMukundaMurari Sample.ogg|JayakrishnaMukundaMurari Sample.ogg]] దేవకి పంట, వసుదేవు వెంట యమునను నడిరేయి దాటితివంట వెలసితివంట నందుని ఇంట రేపల్లె ఇల్లాయెనంట ||| కృష్ణా ముకుందా ||| నీ పలుగాకి పనులకు గోపెమ్మ కోపించి నిను రోట బంధించెనంట ఉపునబోయి మాకుల గూలిచి శాపాలు బాపితివంట ||| కృష్ణా ముకుందా ||| అమ్మా! తమ్ముడు మన్నుతినేను, చూడమ్మా అని రామన్న తెలుపగా అన్నా అని చెవి నులిమి యశోద, ఏదన్నా నీ నోరు చూపుమనగా చూపితివట నీ నోట బాపురే పదునాల్గు భువన భాండమ్ముల ఆ రూపము గనిన యశోదకు తాపము నశియించి జన్మ ధన్యతగాంచెన్ ||| జయకృష్ణా ముకుందా ||| కాళియ ఫణిఫణ జాలాన ఝణఝణ కేళీ ఘటించిన గోప కిశోరా కంసాది దానవ గర్వాపహార హింసావిదూరా పాప విదారా కస్తూరీ తిలకం, లలాట ఫలకే, వక్షస్థలే కౌస్తుభం నాసాగ్రే నవమౌక్తికం, కరతలే వేణుం, కరే కంకణం, సర్వాంగే హరి చంద నంచ కలయం, కంఠేచ ముక్తావళీ, గోపస్త్రీ పరివేష్ఠితో విజయతే గోపాల చూడామణీ || విజయతే || లలిత లలిత మురళీ స్వరాళీ పులకిత వనపాళీ గోపాళీ, పులకిత వనపాళీ విరళీకృత నవ రాసకేళీ వనమాలి, శిఖిపించ మౌళీ || కృష్ణా ముకుందా ||| * జయకృష్ణా ముకుందా మురారీ VIDEOS [https://archive.org/details/@yedavalli_sudarshan_reddy/lists/23/jayakrishnamukundamurari] j5dmrt7501nh842trkktzc30orreubv 4942609 4942602 2026-08-23T13:45:58Z CommonsDelinker 608 JayakrishnaMukundaMurari.pngను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942609 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist|image= }} పాండురంగ మహత్యం (1957) సినిమా కోసం సముద్రాల రామానుజాచార్య రచించిన పాట. హే కృష్ణా ముకుందా మురారీ జయకృష్ణా ముకుందా మురారీ జయగోవింద బృందా విహారీ కృష్ణా ముకుందా మురారి [[దస్త్రం:JayakrishnaMukundaMurari Sample.ogg|thumb|alt=JayakrishnaMukundaMurari Sample.ogg|JayakrishnaMukundaMurari Sample.ogg]] దేవకి పంట, వసుదేవు వెంట యమునను నడిరేయి దాటితివంట వెలసితివంట నందుని ఇంట రేపల్లె ఇల్లాయెనంట ||| కృష్ణా ముకుందా ||| నీ పలుగాకి పనులకు గోపెమ్మ కోపించి నిను రోట బంధించెనంట ఉపునబోయి మాకుల గూలిచి శాపాలు బాపితివంట ||| కృష్ణా ముకుందా ||| అమ్మా! తమ్ముడు మన్నుతినేను, చూడమ్మా అని రామన్న తెలుపగా అన్నా అని చెవి నులిమి యశోద, ఏదన్నా నీ నోరు చూపుమనగా చూపితివట నీ నోట బాపురే పదునాల్గు భువన భాండమ్ముల ఆ రూపము గనిన యశోదకు తాపము నశియించి జన్మ ధన్యతగాంచెన్ ||| జయకృష్ణా ముకుందా ||| కాళియ ఫణిఫణ జాలాన ఝణఝణ కేళీ ఘటించిన గోప కిశోరా కంసాది దానవ గర్వాపహార హింసావిదూరా పాప విదారా కస్తూరీ తిలకం, లలాట ఫలకే, వక్షస్థలే కౌస్తుభం నాసాగ్రే నవమౌక్తికం, కరతలే వేణుం, కరే కంకణం, సర్వాంగే హరి చంద నంచ కలయం, కంఠేచ ముక్తావళీ, గోపస్త్రీ పరివేష్ఠితో విజయతే గోపాల చూడామణీ || విజయతే || లలిత లలిత మురళీ స్వరాళీ పులకిత వనపాళీ గోపాళీ, పులకిత వనపాళీ విరళీకృత నవ రాసకేళీ వనమాలి, శిఖిపించ మౌళీ || కృష్ణా ముకుందా ||| * జయకృష్ణా ముకుందా మురారీ VIDEOS [https://archive.org/details/@yedavalli_sudarshan_reddy/lists/23/jayakrishnamukundamurari] dsam8qjoluamzzrr6wrsw7dr6avo179 4942610 4942609 2026-08-23T13:46:01Z CommonsDelinker 608 JayakrishnaMukundaMurari_Sample.oggను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942610 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist|image= }} పాండురంగ మహత్యం (1957) సినిమా కోసం సముద్రాల రామానుజాచార్య రచించిన పాట. హే కృష్ణా ముకుందా మురారీ జయకృష్ణా ముకుందా మురారీ జయగోవింద బృందా విహారీ కృష్ణా ముకుందా మురారి దేవకి పంట, వసుదేవు వెంట యమునను నడిరేయి దాటితివంట వెలసితివంట నందుని ఇంట రేపల్లె ఇల్లాయెనంట ||| కృష్ణా ముకుందా ||| నీ పలుగాకి పనులకు గోపెమ్మ కోపించి నిను రోట బంధించెనంట ఉపునబోయి మాకుల గూలిచి శాపాలు బాపితివంట ||| కృష్ణా ముకుందా ||| అమ్మా! తమ్ముడు మన్నుతినేను, చూడమ్మా అని రామన్న తెలుపగా అన్నా అని చెవి నులిమి యశోద, ఏదన్నా నీ నోరు చూపుమనగా చూపితివట నీ నోట బాపురే పదునాల్గు భువన భాండమ్ముల ఆ రూపము గనిన యశోదకు తాపము నశియించి జన్మ ధన్యతగాంచెన్ ||| జయకృష్ణా ముకుందా ||| కాళియ ఫణిఫణ జాలాన ఝణఝణ కేళీ ఘటించిన గోప కిశోరా కంసాది దానవ గర్వాపహార హింసావిదూరా పాప విదారా కస్తూరీ తిలకం, లలాట ఫలకే, వక్షస్థలే కౌస్తుభం నాసాగ్రే నవమౌక్తికం, కరతలే వేణుం, కరే కంకణం, సర్వాంగే హరి చంద నంచ కలయం, కంఠేచ ముక్తావళీ, గోపస్త్రీ పరివేష్ఠితో విజయతే గోపాల చూడామణీ || విజయతే || లలిత లలిత మురళీ స్వరాళీ పులకిత వనపాళీ గోపాళీ, పులకిత వనపాళీ విరళీకృత నవ రాసకేళీ వనమాలి, శిఖిపించ మౌళీ || కృష్ణా ముకుందా ||| * జయకృష్ణా ముకుందా మురారీ VIDEOS [https://archive.org/details/@yedavalli_sudarshan_reddy/lists/23/jayakrishnamukundamurari] tt0vp6bsdgn734d46n5y56dq69qzgc5 3 495469 4942700 4941290 2026-08-23T17:10:43Z ~2026-40325-32 151887 /* Contested deletion */ కొత్త విభాగం 4942700 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 01:50, 30 మే 2026 (UTC) == మీ వాడుకరి పేజీలో వ్యక్తిగత సమాచారం గురించి == @[[వాడుకరి:బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ|బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ]] గారూ వికీపీడియాలో ప్రవేశించినందుకు ధన్యవాదాలు. మీ వాడుకరిపేజీలో సత్వరతొలగింపు మూస పెట్టినందుకు ముందుగా క్షమించాలి. మీ వాడుకరి పేజీ ఉపయోగం మీకు తెలియకపోవచ్చు.ఈ పేజీలో వాడుకరి వికీలో చేసిన కృషిని గురించి ఉద్దేశించిన పేజీ, అలాగని వ్యక్తిగత విషయాలు రాసుకోకూడదని కాదు, చాలా క్వుప్తంగా 4 లేక 5 వాక్యాలకు మించకుండా రాసుకోవచ్చు, అంతేగానీ పుంఖాను పుంఖాలుగా రాసుకోకూడదు.ఇది వికీపీడియా నియమాలకు విరుద్ధం. సహృదయంతో అర్థం చేసుకుని ఎవరైనా మీ తొలగించకముందే పైనియమానికి తగినట్లుగా సవరించగలరు. మీ వక్తిగత విషయాలు నేను చదివాను. మీరు నోటబులిటీ వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందినప్పుడు వికీపీడియాలో ఎప్పుడో ఒకప్పుడు, ఎవరో ఒకరు మిమ్మలని అడగకుండానే మీ గురించి రాస్తారు. అందాకా వేచి ఉండగలరు. ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 13:18, 21 ఆగస్టు 2026 (UTC) == Contested deletion == నేను ఈ పేజీని వికీపీడియా నియమాల ప్రకారం 4-5 వాక్యాలకు కుదిస్తాను. ఇది MRPS లో నా సామాజిక సేవ గురించి మాత్రమే. దయచేసి తొలగించవద్దు, నాకు 2 రోజులు సమయం ఇవ్వండి. [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/&#126;2026-40325-32|&#126;2026-40325-32]] ([[వాడుకరి చర్చ:&#126;2026-40325-32|చర్చ]]) 01:11, 22 ఆగస్టు 2026 (UTC) == Contested deletion == నమస్కారం నిర్వాహకులకు, నేను వాడుకరి బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగను. నా వాడుకరి పేజీలో పొరపాటున నా పూర్తి జీవిత చరిత్ర రాశాను. ఇది వికీ నియమాలకు విరుద్ధమని నాకు ఇప్పుడు తెలిసింది. దయచేసి నా పేజీని తొలగించవద్దు. నేను దానిని వెంటనే 4-5 వాక్యాల చిన్న పరిచయానికి కుదిస్తాను. నా పూర్తి బయోడేటాను నేను ప్రధాన వ్యాసంగా సృష్టించడానికి ప్రయత్నిస్తాను. ధన్యవాదములు. -- [[వాడుకరి:బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ|బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ]] [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/&#126;2026-40325-32|&#126;2026-40325-32]] ([[వాడుకరి చర్చ:&#126;2026-40325-32|చర్చ]]) 17:10, 23 ఆగస్టు 2026 (UTC) lij2gqseq006p3ur4k3bf60r01vimk3 4942702 4942700 2026-08-23T17:14:42Z ~2026-40325-32 151887 /* Contested deletion */ కొత్త విభాగం 4942702 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 01:50, 30 మే 2026 (UTC) == మీ వాడుకరి పేజీలో వ్యక్తిగత సమాచారం గురించి == @[[వాడుకరి:బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ|బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ]] గారూ వికీపీడియాలో ప్రవేశించినందుకు ధన్యవాదాలు. మీ వాడుకరిపేజీలో సత్వరతొలగింపు మూస పెట్టినందుకు ముందుగా క్షమించాలి. మీ వాడుకరి పేజీ ఉపయోగం మీకు తెలియకపోవచ్చు.ఈ పేజీలో వాడుకరి వికీలో చేసిన కృషిని గురించి ఉద్దేశించిన పేజీ, అలాగని వ్యక్తిగత విషయాలు రాసుకోకూడదని కాదు, చాలా క్వుప్తంగా 4 లేక 5 వాక్యాలకు మించకుండా రాసుకోవచ్చు, అంతేగానీ పుంఖాను పుంఖాలుగా రాసుకోకూడదు.ఇది వికీపీడియా నియమాలకు విరుద్ధం. సహృదయంతో అర్థం చేసుకుని ఎవరైనా మీ తొలగించకముందే పైనియమానికి తగినట్లుగా సవరించగలరు. మీ వక్తిగత విషయాలు నేను చదివాను. మీరు నోటబులిటీ వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందినప్పుడు వికీపీడియాలో ఎప్పుడో ఒకప్పుడు, ఎవరో ఒకరు మిమ్మలని అడగకుండానే మీ గురించి రాస్తారు. అందాకా వేచి ఉండగలరు. ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 13:18, 21 ఆగస్టు 2026 (UTC) == Contested deletion == నేను ఈ పేజీని వికీపీడియా నియమాల ప్రకారం 4-5 వాక్యాలకు కుదిస్తాను. ఇది MRPS లో నా సామాజిక సేవ గురించి మాత్రమే. దయచేసి తొలగించవద్దు, నాకు 2 రోజులు సమయం ఇవ్వండి. [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/&#126;2026-40325-32|&#126;2026-40325-32]] ([[వాడుకరి చర్చ:&#126;2026-40325-32|చర్చ]]) 01:11, 22 ఆగస్టు 2026 (UTC) == Contested deletion == నమస్కారం నిర్వాహకులకు, నేను వాడుకరి బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగను. నా వాడుకరి పేజీలో పొరపాటున నా పూర్తి జీవిత చరిత్ర రాశాను. ఇది వికీ నియమాలకు విరుద్ధమని నాకు ఇప్పుడు తెలిసింది. దయచేసి నా పేజీని తొలగించవద్దు. నేను దానిని వెంటనే 4-5 వాక్యాల చిన్న పరిచయానికి కుదిస్తాను. నా పూర్తి బయోడేటాను నేను ప్రధాన వ్యాసంగా సృష్టించడానికి ప్రయత్నిస్తాను. ధన్యవాదములు. -- [[వాడుకరి:బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ|బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ]] [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/&#126;2026-40325-32|&#126;2026-40325-32]] ([[వాడుకరి చర్చ:&#126;2026-40325-32|చర్చ]]) 17:10, 23 ఆగస్టు 2026 (UTC) == Contested deletion == నేను బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ, జగిత్యాల జిల్లాకు చెందిన సామాజిక కార్యకర్తను. నేను MRPS జగిత్యాల జిల్లా అధికార ప్రతినిధిగా పనిచేస్తున్నాను మరియు తెలుగు వికీపీడియాలో వ్యాసాలను అభివృద్ధి చేయడానికి ఆసక్తి కలిగి ఉన్నాను. ihs105jebqhm433hjejyrpcl4cxn0zf 4942705 4942702 2026-08-23T17:28:01Z ~2026-40325-32 151887 /* నా వాడుకరి పేజీ సవరణ కొరకు */ కొత్త విభాగం 4942705 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 01:50, 30 మే 2026 (UTC) == మీ వాడుకరి పేజీలో వ్యక్తిగత సమాచారం గురించి == @[[వాడుకరి:బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ|బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ]] గారూ వికీపీడియాలో ప్రవేశించినందుకు ధన్యవాదాలు. మీ వాడుకరిపేజీలో సత్వరతొలగింపు మూస పెట్టినందుకు ముందుగా క్షమించాలి. మీ వాడుకరి పేజీ ఉపయోగం మీకు తెలియకపోవచ్చు.ఈ పేజీలో వాడుకరి వికీలో చేసిన కృషిని గురించి ఉద్దేశించిన పేజీ, అలాగని వ్యక్తిగత విషయాలు రాసుకోకూడదని కాదు, చాలా క్వుప్తంగా 4 లేక 5 వాక్యాలకు మించకుండా రాసుకోవచ్చు, అంతేగానీ పుంఖాను పుంఖాలుగా రాసుకోకూడదు.ఇది వికీపీడియా నియమాలకు విరుద్ధం. సహృదయంతో అర్థం చేసుకుని ఎవరైనా మీ తొలగించకముందే పైనియమానికి తగినట్లుగా సవరించగలరు. మీ వక్తిగత విషయాలు నేను చదివాను. మీరు నోటబులిటీ వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందినప్పుడు వికీపీడియాలో ఎప్పుడో ఒకప్పుడు, ఎవరో ఒకరు మిమ్మలని అడగకుండానే మీ గురించి రాస్తారు. అందాకా వేచి ఉండగలరు. ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 13:18, 21 ఆగస్టు 2026 (UTC) == Contested deletion == నేను ఈ పేజీని వికీపీడియా నియమాల ప్రకారం 4-5 వాక్యాలకు కుదిస్తాను. ఇది MRPS లో నా సామాజిక సేవ గురించి మాత్రమే. దయచేసి తొలగించవద్దు, నాకు 2 రోజులు సమయం ఇవ్వండి. [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/&#126;2026-40325-32|&#126;2026-40325-32]] ([[వాడుకరి చర్చ:&#126;2026-40325-32|చర్చ]]) 01:11, 22 ఆగస్టు 2026 (UTC) == Contested deletion == నమస్కారం నిర్వాహకులకు, నేను వాడుకరి బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగను. నా వాడుకరి పేజీలో పొరపాటున నా పూర్తి జీవిత చరిత్ర రాశాను. ఇది వికీ నియమాలకు విరుద్ధమని నాకు ఇప్పుడు తెలిసింది. దయచేసి నా పేజీని తొలగించవద్దు. నేను దానిని వెంటనే 4-5 వాక్యాల చిన్న పరిచయానికి కుదిస్తాను. నా పూర్తి బయోడేటాను నేను ప్రధాన వ్యాసంగా సృష్టించడానికి ప్రయత్నిస్తాను. ధన్యవాదములు. -- [[వాడుకరి:బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ|బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ]] [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/&#126;2026-40325-32|&#126;2026-40325-32]] ([[వాడుకరి చర్చ:&#126;2026-40325-32|చర్చ]]) 17:10, 23 ఆగస్టు 2026 (UTC) == Contested deletion == నేను బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ, జగిత్యాల జిల్లాకు చెందిన సామాజిక కార్యకర్తను. నేను MRPS జగిత్యాల జిల్లా అధికార ప్రతినిధిగా పనిచేస్తున్నాను మరియు తెలుగు వికీపీడియాలో వ్యాసాలను అభివృద్ధి చేయడానికి ఆసక్తి కలిగి ఉన్నాను. == నా వాడుకరి పేజీ సవరణ కొరకు == నమస్కారం నిర్వాహకులకు, నా వాడుకరి పేజీ [[వాడుకరి:బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ]] అర్ధ-సంరక్షణలో ఉన్నందున నేను సవరించలేకపోతున్నాను. దయచేసి తొలగింపు నోటీసు (Db-u5) సమస్యను పరిష్కరించడానికి, నా పేజీలో ఉన్న పెద్ద బయోడేటా మొత్తం తొలగించి, ఈ క్రింది చిన్న పరిచయం మాత్రమే ఉంచగలరు: "నేను బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ, జగిత్యాల జిల్లాకు చెందిన సామాజిక కార్యకర్తను. నేను MRPS జగిత్యాల జిల్లా అధికార ప్రతినిధిగా పనిచేస్తున్నాను మరియు తెలుగు వికీపీడియాలో వ్యాసాలను అభివృద్ధి చేయడానికి ఆసక్తి కలిగి ఉన్నాను." ధన్యవాదాలు. [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/&#126;2026-40325-32|&#126;2026-40325-32]] ([[వాడుకరి చర్చ:&#126;2026-40325-32|చర్చ]]) 17:28, 23 ఆగస్టు 2026 (UTC) ffy19ormw14xqrq2tmex9cw2lzlz7dh 4942787 4942705 2026-08-24T00:20:46Z ~2026-40325-32 151887 /* Contested deletion */ కొత్త విభాగం 4942787 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 01:50, 30 మే 2026 (UTC) == మీ వాడుకరి పేజీలో వ్యక్తిగత సమాచారం గురించి == @[[వాడుకరి:బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ|బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ]] గారూ వికీపీడియాలో ప్రవేశించినందుకు ధన్యవాదాలు. మీ వాడుకరిపేజీలో సత్వరతొలగింపు మూస పెట్టినందుకు ముందుగా క్షమించాలి. మీ వాడుకరి పేజీ ఉపయోగం మీకు తెలియకపోవచ్చు.ఈ పేజీలో వాడుకరి వికీలో చేసిన కృషిని గురించి ఉద్దేశించిన పేజీ, అలాగని వ్యక్తిగత విషయాలు రాసుకోకూడదని కాదు, చాలా క్వుప్తంగా 4 లేక 5 వాక్యాలకు మించకుండా రాసుకోవచ్చు, అంతేగానీ పుంఖాను పుంఖాలుగా రాసుకోకూడదు.ఇది వికీపీడియా నియమాలకు విరుద్ధం. సహృదయంతో అర్థం చేసుకుని ఎవరైనా మీ తొలగించకముందే పైనియమానికి తగినట్లుగా సవరించగలరు. మీ వక్తిగత విషయాలు నేను చదివాను. మీరు నోటబులిటీ వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందినప్పుడు వికీపీడియాలో ఎప్పుడో ఒకప్పుడు, ఎవరో ఒకరు మిమ్మలని అడగకుండానే మీ గురించి రాస్తారు. అందాకా వేచి ఉండగలరు. ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 13:18, 21 ఆగస్టు 2026 (UTC) == Contested deletion == నేను ఈ పేజీని వికీపీడియా నియమాల ప్రకారం 4-5 వాక్యాలకు కుదిస్తాను. ఇది MRPS లో నా సామాజిక సేవ గురించి మాత్రమే. దయచేసి తొలగించవద్దు, నాకు 2 రోజులు సమయం ఇవ్వండి. [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/&#126;2026-40325-32|&#126;2026-40325-32]] ([[వాడుకరి చర్చ:&#126;2026-40325-32|చర్చ]]) 01:11, 22 ఆగస్టు 2026 (UTC) == Contested deletion == నమస్కారం నిర్వాహకులకు, నేను వాడుకరి బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగను. నా వాడుకరి పేజీలో పొరపాటున నా పూర్తి జీవిత చరిత్ర రాశాను. ఇది వికీ నియమాలకు విరుద్ధమని నాకు ఇప్పుడు తెలిసింది. దయచేసి నా పేజీని తొలగించవద్దు. నేను దానిని వెంటనే 4-5 వాక్యాల చిన్న పరిచయానికి కుదిస్తాను. నా పూర్తి బయోడేటాను నేను ప్రధాన వ్యాసంగా సృష్టించడానికి ప్రయత్నిస్తాను. ధన్యవాదములు. -- [[వాడుకరి:బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ|బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ]] [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/&#126;2026-40325-32|&#126;2026-40325-32]] ([[వాడుకరి చర్చ:&#126;2026-40325-32|చర్చ]]) 17:10, 23 ఆగస్టు 2026 (UTC) == Contested deletion == నేను బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ, జగిత్యాల జిల్లాకు చెందిన సామాజిక కార్యకర్తను. నేను MRPS జగిత్యాల జిల్లా అధికార ప్రతినిధిగా పనిచేస్తున్నాను మరియు తెలుగు వికీపీడియాలో వ్యాసాలను అభివృద్ధి చేయడానికి ఆసక్తి కలిగి ఉన్నాను. == నా వాడుకరి పేజీ సవరణ కొరకు == నమస్కారం నిర్వాహకులకు, నా వాడుకరి పేజీ [[వాడుకరి:బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ]] అర్ధ-సంరక్షణలో ఉన్నందున నేను సవరించలేకపోతున్నాను. దయచేసి తొలగింపు నోటీసు (Db-u5) సమస్యను పరిష్కరించడానికి, నా పేజీలో ఉన్న పెద్ద బయోడేటా మొత్తం తొలగించి, ఈ క్రింది చిన్న పరిచయం మాత్రమే ఉంచగలరు: "నేను బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ, జగిత్యాల జిల్లాకు చెందిన సామాజిక కార్యకర్తను. నేను MRPS జగిత్యాల జిల్లా అధికార ప్రతినిధిగా పనిచేస్తున్నాను మరియు తెలుగు వికీపీడియాలో వ్యాసాలను అభివృద్ధి చేయడానికి ఆసక్తి కలిగి ఉన్నాను." ధన్యవాదాలు. [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/&#126;2026-40325-32|&#126;2026-40325-32]] ([[వాడుకరి చర్చ:&#126;2026-40325-32|చర్చ]]) 17:28, 23 ఆగస్టు 2026 (UTC) == Contested deletion == నమస్కారం నిర్వాహకులకు, నా వాడుకరి పేజీ [[వాడుకరి:బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ]] అర్ధ-సంరక్షణలో ఉన్నందున నేను సవరించలేకపోతున్నాను. దయచేసి తొలగింపు నోటీసు (Db-u5) సమస్యను పరిష్కరించడానికి, నా పేజీలో ఉన్న పెద్ద బయోడేటా మొత్తం తొలగించి, ఈ క్రింది చిన్న పరిచయం మాత్రమే ఉంచగలరు: "నేను బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ, జగిత్యాల జిల్లాకు చెందిన సామాజిక కార్యకర్తను. నేను MRPS జగిత్యాల జిల్లా అధికార ప్రతినిధిగా పనిచేస్తున్నాను మరియు తెలుగు వికీపీడియాలో వ్యాసాలను అభివృద్ధి చేయడానికి ఆసక్తి కలిగి ఉన్నాను." ధన్యవాదాలు. 60aqdaj2wj0lvc8kszp5so3750hnlqc 4942816 4942787 2026-08-24T03:14:29Z ~2026-40325-32 151887 /* Contested deletion */ కొత్త విభాగం 4942816 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 01:50, 30 మే 2026 (UTC) == మీ వాడుకరి పేజీలో వ్యక్తిగత సమాచారం గురించి == @[[వాడుకరి:బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ|బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ]] గారూ వికీపీడియాలో ప్రవేశించినందుకు ధన్యవాదాలు. మీ వాడుకరిపేజీలో సత్వరతొలగింపు మూస పెట్టినందుకు ముందుగా క్షమించాలి. మీ వాడుకరి పేజీ ఉపయోగం మీకు తెలియకపోవచ్చు.ఈ పేజీలో వాడుకరి వికీలో చేసిన కృషిని గురించి ఉద్దేశించిన పేజీ, అలాగని వ్యక్తిగత విషయాలు రాసుకోకూడదని కాదు, చాలా క్వుప్తంగా 4 లేక 5 వాక్యాలకు మించకుండా రాసుకోవచ్చు, అంతేగానీ పుంఖాను పుంఖాలుగా రాసుకోకూడదు.ఇది వికీపీడియా నియమాలకు విరుద్ధం. సహృదయంతో అర్థం చేసుకుని ఎవరైనా మీ తొలగించకముందే పైనియమానికి తగినట్లుగా సవరించగలరు. మీ వక్తిగత విషయాలు నేను చదివాను. మీరు నోటబులిటీ వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందినప్పుడు వికీపీడియాలో ఎప్పుడో ఒకప్పుడు, ఎవరో ఒకరు మిమ్మలని అడగకుండానే మీ గురించి రాస్తారు. అందాకా వేచి ఉండగలరు. ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 13:18, 21 ఆగస్టు 2026 (UTC) == Contested deletion == నేను ఈ పేజీని వికీపీడియా నియమాల ప్రకారం 4-5 వాక్యాలకు కుదిస్తాను. ఇది MRPS లో నా సామాజిక సేవ గురించి మాత్రమే. దయచేసి తొలగించవద్దు, నాకు 2 రోజులు సమయం ఇవ్వండి. [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/&#126;2026-40325-32|&#126;2026-40325-32]] ([[వాడుకరి చర్చ:&#126;2026-40325-32|చర్చ]]) 01:11, 22 ఆగస్టు 2026 (UTC) == Contested deletion == నమస్కారం నిర్వాహకులకు, నేను వాడుకరి బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగను. నా వాడుకరి పేజీలో పొరపాటున నా పూర్తి జీవిత చరిత్ర రాశాను. ఇది వికీ నియమాలకు విరుద్ధమని నాకు ఇప్పుడు తెలిసింది. దయచేసి నా పేజీని తొలగించవద్దు. నేను దానిని వెంటనే 4-5 వాక్యాల చిన్న పరిచయానికి కుదిస్తాను. నా పూర్తి బయోడేటాను నేను ప్రధాన వ్యాసంగా సృష్టించడానికి ప్రయత్నిస్తాను. ధన్యవాదములు. -- [[వాడుకరి:బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ|బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ]] [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/&#126;2026-40325-32|&#126;2026-40325-32]] ([[వాడుకరి చర్చ:&#126;2026-40325-32|చర్చ]]) 17:10, 23 ఆగస్టు 2026 (UTC) == Contested deletion == నేను బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ, జగిత్యాల జిల్లాకు చెందిన సామాజిక కార్యకర్తను. నేను MRPS జగిత్యాల జిల్లా అధికార ప్రతినిధిగా పనిచేస్తున్నాను మరియు తెలుగు వికీపీడియాలో వ్యాసాలను అభివృద్ధి చేయడానికి ఆసక్తి కలిగి ఉన్నాను. == నా వాడుకరి పేజీ సవరణ కొరకు == నమస్కారం నిర్వాహకులకు, నా వాడుకరి పేజీ [[వాడుకరి:బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ]] అర్ధ-సంరక్షణలో ఉన్నందున నేను సవరించలేకపోతున్నాను. దయచేసి తొలగింపు నోటీసు (Db-u5) సమస్యను పరిష్కరించడానికి, నా పేజీలో ఉన్న పెద్ద బయోడేటా మొత్తం తొలగించి, ఈ క్రింది చిన్న పరిచయం మాత్రమే ఉంచగలరు: "నేను బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ, జగిత్యాల జిల్లాకు చెందిన సామాజిక కార్యకర్తను. నేను MRPS జగిత్యాల జిల్లా అధికార ప్రతినిధిగా పనిచేస్తున్నాను మరియు తెలుగు వికీపీడియాలో వ్యాసాలను అభివృద్ధి చేయడానికి ఆసక్తి కలిగి ఉన్నాను." ధన్యవాదాలు. [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/&#126;2026-40325-32|&#126;2026-40325-32]] ([[వాడుకరి చర్చ:&#126;2026-40325-32|చర్చ]]) 17:28, 23 ఆగస్టు 2026 (UTC) == Contested deletion == నమస్కారం నిర్వాహకులకు, నా వాడుకరి పేజీ [[వాడుకరి:బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ]] అర్ధ-సంరక్షణలో ఉన్నందున నేను సవరించలేకపోతున్నాను. దయచేసి తొలగింపు నోటీసు (Db-u5) సమస్యను పరిష్కరించడానికి, నా పేజీలో ఉన్న పెద్ద బయోడేటా మొత్తం తొలగించి, ఈ క్రింది చిన్న పరిచయం మాత్రమే ఉంచగలరు: "నేను బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ, జగిత్యాల జిల్లాకు చెందిన సామాజిక కార్యకర్తను. నేను MRPS జగిత్యాల జిల్లా అధికార ప్రతినిధిగా పనిచేస్తున్నాను మరియు తెలుగు వికీపీడియాలో వ్యాసాలను అభివృద్ధి చేయడానికి ఆసక్తి కలిగి ఉన్నాను." ధన్యవాదాలు. == Contested deletion == నమస్కారం నిర్వాహకులకు, నా వాడుకరి పేజీ [[వాడుకరి:బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ]] అర్ధ-సంరక్షణలో ఉన్నందున నేను సవరించలేకపోతున్నాను. దయచేసి తొలగింపు నోటీసు (Db-u5) సమస్యను పరిష్కరించడానికి, నా పేజీలో ఉన్న పెద్ద బయోడేటా మొత్తం తొలగించి, ఈ క్రింది చిన్న పరిచయం మాత్రమే ఉంచగలరు: "నేను బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ, జగిత్యాల జిల్లాకు చెందిన సామాజిక కార్యకర్తను. నేను MRPS జగిత్యాల జిల్లా అధికార ప్రతినిధిగా పనిచేస్తున్నాను మరియు తెలుగు వికీపీడియాలో వ్యాసాలను అభివృద్ధి చేయడానికి ఆసక్తి కలిగి ఉన్నాను." ధన్యవాదాలు. dswavaetttt3zncmmmt6v2cjoxna00w 0 498300 4942597 4924242 2026-08-23T13:45:26Z CommonsDelinker 608 Telangana_Vikasa_Samiti.pngను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942597 wikitext text/x-wiki తెలంగాణ వికాస సమితి {{Infobox artist|image= }} {{Infobox artist|image=[[File:తెలంగాణ వికాస సమితి కార్యవర్గం.jpg|thumb|తెలంగాణ వికాస సమితి కార్యవర్గం]]}} తెలంగాణ అస్తిత్వ పరిరక్షణ, ఉద్యమకారుల పూనికతో ఆవిర్భవించిన ప్రముఖ ప్రజా సంఘం తెలంగాణ వికాస సమితి (తెవిస). ఈ సంస్థ తరచూ తెలంగాణ సంస్కృతి, భాష, సాహిత్యం, మరియు సామాజిక అంశాలపై పలు సమావేశాలు, సదస్సులు, కవి సమ్మేళనాలు నిర్వహిస్తుంటుంది. కొత్త కార్యవర్గం: హైదరాబాద్‌లో తెలంగాణ వికాస సమితి నూతన కార్యవర్గం ఎంపిక జరిగింది.కార్యక్రమాలు: రాష్ట్ర ఆవిర్భావ వేడుకల సందర్భంగా హనుమకొండ తదితర ప్రాంతాలలో కవి సమ్మేళనాలు, ప్రత్యేక సదస్సులు నిర్వహించబడ్డాయి.ప్రత్యేక సమావేశాలు: అంతకుముందు రవీంద్ర భారతి, బేగంపేట హరిత ప్లాజా వంటి ప్రధాన వేదికలలో ప్రముఖులతో తెలంగాణ జీవనం, సామరస్య విలువలపై సదస్సులు జరిగాయి. సంస్థ యొక్క తాజా కార్యక్రమాలు మరియు నూతన కమిటీ వివరాల కోసం నమస్తే తెలంగాణ కథనాన్ని చూడవచ్చు. రాష్ట్ర ఆవిర్భావ వేడుక ల సందర్భంగా గురువారం June 4, 2026 హనుమకొండలో తెలంగాణ వికాస సమితి కవి సమ్మేళనం నిర్వహించినారు. * నమస్తే తెలంగాణ కథనం [https://archive.org/details/@brs_ysreddy/lists/29/telangana-vikasa-samithi] * '''Telangana Vikas Samithi''' Celebrates Acharya Kothapalli Jayashankar Jayanti Videos Folder Link: https://archive.org/details/@brs_ysreddy/lists/29/telangana-vikasa-samithi rokrpmgd9orotu0ahq6cdog6nznhdpj 4942599 4942597 2026-08-23T13:45:29Z CommonsDelinker 608 తెలంగాణ_వికాస_సమితి_కార్యవర్గం.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942599 wikitext text/x-wiki తెలంగాణ వికాస సమితి {{Infobox artist|image= }} {{Infobox artist|image= }} తెలంగాణ అస్తిత్వ పరిరక్షణ, ఉద్యమకారుల పూనికతో ఆవిర్భవించిన ప్రముఖ ప్రజా సంఘం తెలంగాణ వికాస సమితి (తెవిస). ఈ సంస్థ తరచూ తెలంగాణ సంస్కృతి, భాష, సాహిత్యం, మరియు సామాజిక అంశాలపై పలు సమావేశాలు, సదస్సులు, కవి సమ్మేళనాలు నిర్వహిస్తుంటుంది. కొత్త కార్యవర్గం: హైదరాబాద్‌లో తెలంగాణ వికాస సమితి నూతన కార్యవర్గం ఎంపిక జరిగింది.కార్యక్రమాలు: రాష్ట్ర ఆవిర్భావ వేడుకల సందర్భంగా హనుమకొండ తదితర ప్రాంతాలలో కవి సమ్మేళనాలు, ప్రత్యేక సదస్సులు నిర్వహించబడ్డాయి.ప్రత్యేక సమావేశాలు: అంతకుముందు రవీంద్ర భారతి, బేగంపేట హరిత ప్లాజా వంటి ప్రధాన వేదికలలో ప్రముఖులతో తెలంగాణ జీవనం, సామరస్య విలువలపై సదస్సులు జరిగాయి. సంస్థ యొక్క తాజా కార్యక్రమాలు మరియు నూతన కమిటీ వివరాల కోసం నమస్తే తెలంగాణ కథనాన్ని చూడవచ్చు. రాష్ట్ర ఆవిర్భావ వేడుక ల సందర్భంగా గురువారం June 4, 2026 హనుమకొండలో తెలంగాణ వికాస సమితి కవి సమ్మేళనం నిర్వహించినారు. * నమస్తే తెలంగాణ కథనం [https://archive.org/details/@brs_ysreddy/lists/29/telangana-vikasa-samithi] * '''Telangana Vikas Samithi''' Celebrates Acharya Kothapalli Jayashankar Jayanti Videos Folder Link: https://archive.org/details/@brs_ysreddy/lists/29/telangana-vikasa-samithi s8e08ulezng4i3ddoowxdz4hrq9cw7l 2 500169 4942693 4934699 2026-08-23T16:55:10Z Srinivasrjy 31053 /* 1 */ 4942693 wikitext text/x-wiki ఇప్పటి వరకూ మొదటిపేజీలో ఈ వారం వ్యాసాలుగా ప్రదర్శించిన వ్యాసాల జాబితా ఇది. ఆ వ్యాసాలకు సంబంధించిన ప్రాథమిక డేటాను కూడా ఈ జాబితాలో చూడవచ్చు. ఈ డేటాను 2026 జూన్ 25 న సేకరించాం. [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5|యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5]] లో భాగంగా మెరుగుపరచి, మంచివ్యాసంగా ప్రతిపాదించడానికి అవసరమైన అర్హత గల వ్యాసాలు ఇవి. వాడుకరిపేరు కాలములో సంతకం చేసి, అభివృద్ధి చెయ్యడం మొదలుపెట్టండి. మొత్తం పది వ్యాసాలనూ ఒక్కసారే ఎంచుకోవచ్చు. == 1 == {| class="wikitable sortable" |+ఈ వారం వ్యాసాల స్థితి - 2026 జూన్ 26 నాటికి !పేజీ పేరు !పేజీ పరిమాణం !బయటికి పోయే లింకులు !లోనికి వచ్చే లింకులు !వర్గాలు !బొమ్మలు !సమాచారపెట్టె !పదాల సంఖ్య !భాషా లింకులు !వాడుకరిపేరు |- |[[గణన యంత్రం]] |12897 |5 |2 |3 |4 |లేదు |301 |120 |బత్తిని వినయ్ కుమార్ గౌడ్ |- |[[ఐఐటీ పాట్నా]] |73508 |35 |3 |3 |7 |ఉంది |1581 |9 | |- |[[తైల చిత్రలేఖనం]] |62030 |7 |2 |2 |31 |లేదు |2222 |73 | |- |[[బహుళ వర్ణపట చిత్రాలు]] |39834 |13 |1 | |3 |లేదు |1115 |8 | |- |[[ట్రావన్‌కోర్]] |55887 |68 |90 |3 |18 |ఉంది |1222 |38 |srinivasrjy |- |[[మలబార్ తీరం]] |34259 |78 |51 |3 |8 |ఉంది |874 |46 |srinivasrjy |- |[[బొంబాయి ప్రెసిడెన్సీ]] |77028 |129 |91 |1 |20 |ఉంది |2543 |30 | |- |[[స్వతంత్ర పార్టీ]] |32978 |170 |821 |4 |4 |ఉంది |839 |17 |బత్తిని వినయ్ కుమార్ గౌడ్ |- |[[అయోధ్య వివాదం]] |97864 |87 |19 |1 |2 |లేదు |1542 |16 |[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] |- |[[కేరళ జానపద నృత్యాలు]] |40849 |39 |22 |5 |9 |లేదు |1605 |1 |srinivasrjy |- |[[బీజాపూర్ (కర్ణాటక)]] |33305 |88 |27 |3 |8 |ఉంది |671 |48 |[[వాడుకరి:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] |- |[[కైలాస దేవాలయం (ఎల్లోరా)]] |15520 |11 |3 |3 |9 |ఉంది |570 |33 |[[వాడుకరి:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] |- |[[గుల్మార్గ్]] |24940 |27 |8 |3 |12 |ఉంది |860 |27 |బత్తిని వినయ్ కుమార్ గౌడ్ |- |[[తిరువణ్ణామలై]] |53507 |98 |154 |2 |9 |ఉంది |1550 |34 |బత్తిని వినయ్ కుమార్ గౌడ్ |- |[[స్వానుభవ చరిత్ర]] |46874 |48 |6 |5 |4 |లేదు |1121 |59 | |- |[[దిండిగల్]] |22468 |77 |76 |2 |5 |ఉంది |714 |43 |కె.వెంకటరమణ |- |[[మైసూరు సామ్రాజ్యం]] |70403 |79 |137 |2 |10 |ఉంది |2476 |51 |బత్తిని వినయ్ కుమార్ గౌడ్ |- |[[కాపీహక్కు]] |58042 |36 |7 | |1 |లేదు |1984 |119 |Vjsuseela |- |[[ఆర్య వైద్య శాల, కొటక్కల్]] |48529 |44 |1 |5 |7 |ఉంది |1462 |3 |Vjsuseela |- |[[సార్వభౌమిక దేశపు దివాలా]] |38109 |22 |8 |1 |1 |లేదు |1107 |27 | |- |[[వినాయక జయంతి]] |11096 |141 |15 |7 |7 |ఉంది |295 |8 |బత్తిని వినయ్ కుమార్ గౌడ్ |- |[[కొమ్మమూరు కాలువ]] |25501 |23 |19 |2 |3 |ఉంది |769 |0 |[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] |- |[[కొల్హాపూర్]] |36532 |99 |217 |2 |10 |ఉంది |944 |60 | |- |[[రాడార్]] |39337 |6 |37 |1 |6 |లేదు |1277 |105 |బత్తిని వినయ్ కుమార్ గౌడ్ |- |[[హల్దీఘాటీ యుద్ధం]] |33340 |44 |5 |2 |6 |ఉంది |934 |10 | |- |[[ఇథనాల్]] |34195 |64 |37 |4 |19 |ఉంది |774 |121 | |- |[[పిజ్జా]] |38901 |34 |9 |2 |37 |ఉంది |640 |147 | |- |[[వాకాటకులు]] |43068 |98 |50 |5 |14 |ఉంది |1298 |27 | |- |[[అగ్నిపథ్ పథకం]] |48206 |4 |2 |2 |0 |లేదు |854 |5 |srinivasrjy (1,24,695) |- |[[హార్ముజ్ జలసంధి]] |58782 |35 |8 |3 |6 |ఉంది |1754 |123 |[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] |- |[[అతడు అడవిని జయించాడు]] |20781 |13 |2 |1 |1 |ఉంది |727 |0 |[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] |- |[[బేరెంట్స్ సముద్రం]] |23005 |25 |18 |2 |2 |ఉంది |640 |110 |[[వాడుకరి:Srinivasrjy|srinivasrjy]] |- |[[భారతీయ ఖగోళ వేధశాల]] |19162 |22 |8 |1 |3 |ఉంది |645 |13 | |- |[[క్రెటేషస్-పాలియోజీన్ విలుప్తి ఘటన]] |64896 |59 |2 |3 |7 |లేదు |1643 |62 | |- |[[డైనోసార్]] |58182 |100 |15 |4 |6 |ఉంది |1955 |176 |[[వాడుకరి:Srinivasrjy|srinivasrjy]] |- |[[బాకు (నగరం)]] |87760 |43 |20 |4 |30 |ఉంది |3351 |217 |[[వాడుకరి:Srinivasrjy|srinivasrjy]] |- |[[2008 భారత పాకిస్తాన్ ప్రతిష్ఠంభన]] |49666 |57 |16 |2 |13 |ఉంది |1139 |1 |[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] |- |[[క్రికెట్ ప్రపంచ కప్]] |47132 |77 |114 |3 |10 |ఉంది |1108 |59 |srinivasrjy |- |[[నార్కెట్‌పల్లి - అద్దంకి - మేదరమెట్ల రహదారి]] |16158 |32 |10 |2 |2 |ఉంది |584 |1 | |- |[[నేషనల్ స్కూల్ ఆఫ్ డ్రామా]] |34285 |73 |97 |3 |4 |ఉంది |836 |14 | |- |[[వీరేంద్రనాథ్ ఛటోపాధ్యాయ]] |50202 |53 |7 |6 |1 |ఉంది |1806 |12 | |- |[[బ్రిటిషు భారతదేశంలో వెట్టి చాకిరీ వ్యవస్థ]] |62035 |36 |20 |3 |4 |లేదు |2010 |5 |[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] |- |[[డెహ్రాడూన్]] |73078 |156 |269 |4 |13 |ఉంది |2060 |86 |srinivasrjy |- |[[వీరపాండ్య కట్టబ్రహ్మన]] |17150 |12 |47 |4 |2 |ఉంది |580 |8 | |- |[[నక్షత్రాల పుట్టుక]] |58841 |45 |5 |2 |11 |లేదు |1724 |55 | |- |[[భారతదేశంలో ప్రజా ప్రయోజన వ్యాజ్యం]] |27656 |18 |30 |1 |1 |లేదు |961 |7 | |- |[[శాసనోల్లంఘన ఉద్యమం]] |92796 |51 |29 |2 |4 |ఉంది |3116 |1 |[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] |- |[[ఆజాద్ హింద్ ఫౌజ్]] |101381 |71 |32 |3 |4 |ఉంది |3668 |34 |[[వాడుకరి:Srinivasrjy|srinivasrjy]] |- |[[ఆనీ లార్సెన్ వ్యవహారం]] |36021 |18 |4 |2 |0 |లేదు |1344 |1 |[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] |- |[[కోమగట మారు సంఘటన]] |34032 |19 |7 |3 |5 |ఉంది |1273 |13 |[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] |- |[[చంద్రశేఖర్ సింగ్]] |10294 |14 |42 |7 |0 |ఉంది |322 |5 | |- |[[మాలతీదేవి చౌదరి]] |30416 |24 |8 |5 |4 |ఉంది |951 |11 | |- |[[చిత్రలేఖన చరిత్ర]] |47107 |47 |25 |1 |29 |లేదు |1580 |27 | |- |[[నీరజ్ చోప్రా]] |65840 |64 |5 |3 |6 |ఉంది |1387 |52 |బత్తిని వినయ్ కుమార్ గౌడ్ |- |[[మ్యూనిక్ ఒప్పందం]] |96237 |56 |5 |2 |18 |ఉంది |3322 |74 |[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] |- |[[గ్రంథచౌర్యం]] |83725 |25 |3 | |4 |లేదు |1983 |79 |Vjsuseela |- |[[కేదార్‌నాథ్ ఆలయం]] |38147 |49 |79 |9 |12 |ఉంది |1158 |25 | |- |[[మహాడ్ సత్యాగ్రహం]] |15480 |13 |1 |3 |2 |లేదు |560 |8 | |- |[[ఒసామా బిన్ లాడెన్ సంహారం]] |113234 |52 |1 |3 |5 |ఉంది |4324 |33 |[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] |- |[[చెంబై వైద్యనాథ భాగవతార్]] |19619 |34 |43 |9 |10 |ఉంది |451 |6 |srinivasrjy |- |[[ధీరుభాయ్ అంబానీ]] |19436 |16 |19 |4 |1 |ఉంది |640 |48 |బత్తిని వినయ్ కుమార్ గౌడ్ |- |[[దేశీయ ఆర్యులు]] |124788 |85 |24 |2 |2 |లేదు |2877 |12 |[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] |- |[[సిమ్లా]] |41509 |139 |234 |3 |4 |ఉంది |1355 |82 |[[వాడుకరి:Srinivasrjy|srinivasrjy]] |- |[[2020 భారత చైనా సరిహద్దు కొట్లాటలు]] |222240 |134 |7 |2 |27 |ఉంది |4911 |31 |[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] |- |[[పాంగోంగ్ సరస్సు]] |33130 |30 |9 |2 |11 |ఉంది |776 |44 |[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] |- |[[కేంద్రీయ టిబెట్ ప్రభుత్వం]] |44501 |34 |9 |2 |7 |ఉంది |1149 |44 | |- |[[సియాచెన్ హిమానీనదం]] |63733 |54 |38 |4 |8 |ఉంది |1583 |46 |[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] |- |[[మైకేల్ ఫారడే]] |69772 |68 |3 |1 |17 |ఉంది |1956 |152 | |- |[[వాస్తవాధీన రేఖ]] |29362 |25 |38 |6 |4 |లేదు |845 |31 |[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] |- |[[భారత చైనా సరిహద్దు వివాదం]] |78562 |54 |26 |2 |11 |లేదు |2509 |22 | |- |[[వినాయక్ దామోదర్ సావర్కర్]] |97976 |41 |57 |5 |6 |ఉంది |3131 |36 | |- |[[స్పేస్ షటిల్]] |55852 |28 |12 |1 |7 |ఉంది |1806 |101 | |- |[[మదురా ద్వీపం]] |23547 |11 |2 |1 |7 |ఉంది |835 |62 | |- |[[న్యుమోనియా]] |59128 |119 |92 |5 |18 |ఉంది |2010 |136 |Vjsuseela |- |[[ఫిరోజ్ గాంధీ]] |28308 |33 |19 |7 |3 |ఉంది |784 |30 | |- |[[ఎస్. శ్రీనివాస అయ్యంగార్]] |54646 |84 |71 |7 |2 |ఉంది |1708 |7 | |- |[[వేబ్యాక్ మెషీన్]] |41273 |20 |8 |3 |1 |ఉంది |1127 |114 | |- |[[మాతా అమృతానందమయి]] |9798 |4 |248 |1 |1 |లేదు |94 |32 |[[వాడుకరి:Srinivasrjy|srinivasrjy]] |- |[[విస్కాన్సిన్]] |178825 |163 |158 |2 |28 |ఉంది |4842 |194 | |- |[[తబ్లీఘీ జమాత్]] |77941 |61 |5 |2 |3 |ఉంది |1955 |26 | |- |[[హోమీ జహంగీర్ భాభా]] |46948 |49 |26 |8 |6 |ఉంది |1417 |44 | |- |[[ఇసుక]] |5903 |9 |61 |2 |2 |లేదు |277 |143 |[[వాడుకరి:Srinivasrjy|srinivasrjy]] |- |[[బ్రోమిన్]] |68735 |297 |65 |6 |11 |ఉంది |2556 |151 | |- |[[వందన శివ]] |52624 |67 |12 |1 |6 |ఉంది |1200 |60 | |- |[[ఆంధ్రప్రదేశ్ గ్రంథాలయ సంఘం]] |36220 |39 |10 |3 |3 |ఉంది |520 |2 |Vjsuseela |- |[[సుందర్‌లాల్ బహుగుణ]] |22776 |31 |7 |5 |2 |ఉంది |599 |14 |[[వాడుకరి:Srinivasrjy|srinivasrjy]] |- |[[గ్రీన్‌హౌస్ వాయువు]] |128473 |88 |19 |1 |22 |లేదు |3365 |87 | |- |[[బ్లాక్ హోల్]] |117325 |75 |16 |4 |8 |లేదు |3534 |184 | |- |[[ఇగ్నాజ్ సెమెల్‌వెయ్స్]] |97887 |100 | |2 |13 |ఉంది |3083 |73 | |- |[[కల్నల్ సాండర్స్]] |58460 |38 | |3 |10 |ఉంది |1975 |48 | |- |[[చిలికా సరస్సు]] |97042 |110 |9 |1 |32 |ఉంది |2798 |31 | |- |[[పారిశ్రామిక విప్లవం]] |218455 |76 |49 |1 |22 |లేదు |8212 |150 | |- |[[చౌరీ చౌరా సంఘటన]] |24151 |117 |41 |3 |5 |లేదు |749 |16 |బత్తిని వినయ్ కుమార్ గౌడ్ |- |[[మిఖాయిల్ గోర్బచేవ్]] |309452 |96 |33 |2 |39 |ఉంది |10708 |158 | |- |[[సెరెంగెటి]] |25622 |23 |6 |2 |8 |లేదు |923 |45 | |- |[[భూ సర్వే]] |71830 |26 |5 |2 |12 |లేదు |2328 |56 | |- |[[జల వనరులు]] |71555 |69 |5 |3 |11 |లేదు |2753 |44 | |- |[[జేమ్స్ వెబ్ స్పేస్ టెలిస్కోప్]] |127829 |75 |5 |2 |42 |ఉంది |3491 |101 | |- |[[ఓజోన్ క్షీణత]] |118669 |58 |20 |3 |13 |ఉంది |3650 |64 | |- |[[మీనాక్షి ఆలయం]] |118644 |146 |9 |9 |25 |ఉంది |3954 |42 | |- |[[కస్తూరిబాయి గాంధీ]] |61488 |28 |37 |5 |5 |ఉంది |2298 |42 | |- |[[నియాండర్తల్]] |216260 |304 |42 |3 |18 |ఉంది |3993 |113 | |- |[[ఆర్కిమెడిస్]] |54434 |66 |37 | |9 |ఉంది |1622 |189 | |- |[[గ్లోబల్ వార్మింగ్]] |280139 |140 |35 |3 |19 |లేదు |4586 |135 | |- |[[అగ్నిపర్వతం]] |83688 |94 |46 |2 |27 |లేదు |2462 |202 | |- |[[ఉత్తర ధ్రువం]] |50781 |35 |14 |1 |8 |లేదు |1842 |153 | |- |[[తేజస్ (యుద్ధ విమానం)]] |172698 |104 |11 |1 |13 |ఉంది |3365 |39 | |- |[[నీటి కాలుష్యం]] |69881 |65 |10 |1 |14 |లేదు |1440 |75 | |- |[[హిందూ కుష్]] |92380 |30 |18 |2 |11 |ఉంది |2602 |96 | |- |[[టెర్రాఫార్మింగ్]] |46950 |54 |1 |2 |4 |లేదు |1078 |48 | |- |[[కలచూరి రాజవంశం]] |21721 |20 |5 |1 |6 |ఉంది |662 |8 |బత్తిని వినయ్ కుమార్ గౌడ్ |- |[[ఆర్డిపిథెకస్]] |38331 |86 |30 |3 |4 |ఉంది |1213 |48 | |- |[[మొదటి ఆదిత్యచోళుడు]] |22996 |29 |10 |3 |4 |ఉంది |664 |12 | |- |[[ఆఫ్రికా నుండి హోమినిన్ల తొలి వలసలు]] |67230 |72 |3 |2 |5 |లేదు |1938 |16 | |- |[[ప్లైస్టోసీన్]] |43021 |104 |33 |2 |5 |లేదు |1295 |95 | |- |[[ఆధునిక మానవుల ఇటీవలి ఆఫ్రికా మూలం]] |81166 |94 |33 |2 |7 |లేదు |1465 |40 | |- |[[మానవ పరిణామం]] |259306 |261 |39 |2 |22 |లేదు |6582 |92 | |- |[[పిల్ట్‌డౌన్ మనిషి]] |54242 |37 |1 |3 |6 |లేదు |1899 |43 | |- |[[ఆస్ట్రలోపిథెకస్]] |45585 |106 |34 |4 |7 |లేదు |1001 |84 | |- |[[టెర్రకోట]] |38348 |10 |23 |4 |22 |లేదు |1321 |64 | |- |[[భారత పాకిస్తాన్ యుద్ధాలు, ఘర్షణలు]] |75664 |63 |21 |2 |5 |లేదు |512 |44 | |- |[[పాంపే]] |45944 |18 |9 |2 |10 |ఉంది |1477 |105 | |- |[[చంద్రయాన్]]-3 |72449 |54 |15 |2 |9 |ఉంది |1470 |64 | |- |[[మహా ఘాత పరికల్పన]] |34716 |23 |7 |2 |3 |లేదు |1020 |38 | |- |[[ఆర్టికల్ 370 రద్దు]] |192732 |124 |10 | |4 |లేదు |5105 |12 |బత్తిని వినయ్ కుమార్ గౌడ్ |- |[[పరమాణు సిద్ధాంతం]] |65145 |55 |2 |1 |7 |లేదు |2335 |61 | |- |[[గిరీశం]] |65082 |36 |4 |1 |0 |ఉంది |2262 |0 | |- |[[దీర్ఘ కృపాణ రాత్రి]] |53137 |39 |5 |2 |7 |ఉంది |1538 |66 |[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] |- |[[సిరియస్ నక్షత్రం]] |100634 |85 |4 |2 |10 |లేదు |3356 |98 | |- |[[మలిశెట్టి వెంకటరమణ]] |22474 |7 |2 |5 |9 |ఉంది |716 |0 | |- |[[మేడపాటి వెంకటరెడ్డి]] |36098 |41 |2 |6 |2 |ఉంది |711 |0 | |- |[[సుమేరు నాగరికత]] |225718 |102 |11 |5 |55 |ఉంది |5761 |127 | |- |[[మొదటి రాజేంద్ర చోళుడు]] |35718 |23 |45 |3 |6 |ఉంది |1034 |29 | |- |[[జవాహర్‌లాల్ నెహ్రూ రాజకీయ జీవితం, 1945-1947]] |206381 |44 |2 |2 |14 |లేదు |7375 |0 | |- |[[రాఖీగఢీ]] |39124 |22 |5 |1 |4 |ఉంది |1058 |21 | |- |[[ఎం. హరికిషన్]] |25065 |26 |12 |8 |6 |ఉంది |648 |0 | |- |[[మార్లిన్ డీట్రిచ్]] |39486 |47 |4 | |8 |ఉంది |1172 |167 | |- |[[పాబ్లో ఎస్కోబార్]] |82812 |51 |2 |2 |8 |ఉంది |2097 |100 | |- |[[రాజేంద్ర సింగ్]] |36469 |88 |39 |6 |2 |ఉంది |1190 |11 | |- |[[భారత రాజ్యాంగ పీఠిక]] |17296 |12 |4 |1 |2 |లేదు |579 |17 | |- |[[లె కార్బుజియె]] |38958 |56 |13 |2 |22 |ఉంది |903 |174 | |- |[[కాకతీయుల కాలంలో వ్యవసాయ రంగం]] |22285 |57 |2 |2 |3 |లేదు |635 |0 | |- |[[అంతర్జాతీయ అంతరిక్ష కేంద్రం]] |97017 |64 |31 |2 |9 |ఉంది |2869 |120 | |- |[[లెడ్(II) నైట్రేట్]] |30422 |59 |1 |2 |9 |ఉంది |812 |42 | |- |[[జింకు ఆక్సైడ్]] |56503 |82 |4 |4 |6 |ఉంది |1714 |58 | |- |[[ప్రత్యేక హోదా]] |18740 |26 |2 |1 |1 |లేదు |326 |0 | |- |[[ఖండోబా]] |47586 |22 |5 | |9 |ఉంది |1473 |18 | |- |[[బేతాళ కథలు]] |44760 |15 |7 |3 |3 |లేదు |1301 |19 | |- |[[క్రియా యోగం]] |11889 |16 |8 |1 |3 |లేదు |433 |25 |బత్తిని వినయ్ కుమార్ గౌడ్ |- |[[అట్లాంటిక్ విమానం కూల్చివేత ఘటన]] |38023 |24 |9 |1 |6 |ఉంది |1014 |4 |[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] |- |[[మెక్‌మహాన్ రేఖ]] |43472 |19 |20 |4 |7 |లేదు |1479 |31 | |- |[[ఆంటోనీ లావోయిజర్]] |120610 |73 |13 |6 |14 |ఉంది |3856 |109 | |- |[[హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్]] |36177 |65 |11 |6 |6 |ఉంది |1101 |72 | |- |[[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]] |169131 |90 |10 |1 |30 |ఉంది |4445 |90 |చదువరి |- |[[మహారాజా నందకుమార్]] |44808 |31 |2 |2 |7 |లేదు |1509 |4 | |- |[[శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమం]] |13169 |12 |3 |3 |7 |ఉంది |375 |0 | |- |[[భారత అమెరికా సంబంధాలు]] |193519 |141 |5 |2 |20 |ఉంది |5432 |20 | |- |[[కాలీబంగా]] |47987 |20 |5 |2 |6 |ఉంది |1667 |25 | |- |[[ఎం.వి.ఎస్. హరనాథరావు]] |12260 |41 |3 |11 |1 |ఉంది |273 |4 | |- |[[నాగార్జున సాగర్ శ్రీశైలం పులుల అభయారణ్యం]] |24732 |29 |8 |1 |2 |ఉంది |810 |3 | |- |[[కుతుబ్ షాహీ సమాధులు]] |26802 |16 |13 |2 |23 |ఉంది |938 |8 | |- |[[రత్నం బాల్ పెన్ వర్క్స్]] |18888 |24 |1 |3 |1 |లేదు |656 |0 | |- |[[ఎ. వి. గురవారెడ్డి]] |15340 |18 |1 |1 |1 |ఉంది |418 |2 | |- |[[నిక్ వుజిసిక్]] |17184 |26 |3 |1 |2 |ఉంది |353 |48 | |- |[[సియాటెల్]] |249252 |223 |32 |3 |44 |ఉంది |6831 |157 | |- |[[ఉత్తర సర్కారుల్లో ఐరోపా వారి యుద్ధాలు]] |30942 |29 |3 |3 |1 |లేదు |1219 |0 | |- |[[మచిలీపట్నం ముట్టడి]] |43543 |28 |7 |3 |1 |లేదు |1851 |5 | |- |[[ప్లాసీ యుద్ధం]] |100689 |41 |105 |4 |12 |ఉంది |3881 |53 | |- |[[వరంగల్ జిల్లా]] |19070 |121 |1315 |3 |3 |ఉంది |387 |34 | |- |[[బ్రహ్మోస్]] |105500 |96 |35 |2 |11 |ఉంది |2084 |37 | |- |[[ఖండాంతర బాలిస్టిక్ క్షిపణి]] |60267 |45 |30 |1 |15 |లేదు |1901 |65 | |- |[[భారతీయ బాలిస్టిక్ క్షిపణి రక్షణ కార్యక్రమం]] |61600 |28 |8 |1 |3 |ఉంది |2022 |10 | |- |[[ఆపరేషన్ ఎంటెబీ]] |95907 |46 |5 |4 |13 |ఉంది |2422 |55 |చదువరి |- |[[శ్రీకాకుళం ఉద్యమం]] |20188 |25 |7 |2 |1 |లేదు |654 |3 | |- |[[రాయల్ ఇండియన్ నేవీ తిరుగుబాటు]] |62566 |39 |12 |3 |2 |ఉంది |2400 |13 | |- |[[భారత స్వాతంత్ర్య చట్టం 1947]] |36225 |37 |90 |3 |1 |లేదు |651 |24 | |- |[[భాభా అణు పరిశోధనా కేంద్రం]] |20417 |23 |29 |3 |3 |ఉంది |568 |14 | |- |[[ఫాస్పారిక్ ఆమ్లం]] |32631 |44 |5 |4 |6 |ఉంది |1013 |70 | |- |[[బాబ్రీ మసీదు కూల్చివేత]] |49307 |63 |27 |3 |5 |ఉంది |1529 |15 | |- |[[బెంజీన్]] |48213 |108 |12 |3 |9 |ఉంది |1659 |90 | |- |[[సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లం]] |72691 |109 |35 |3 |8 |ఉంది |2500 |98 | |- |[[భారతదేశ ఏకీకరణ]] |144493 |97 |22 |1 |15 |లేదు |4955 |13 | |- |[[భారత విభజన]] |199900 |139 |314 |3 |5 |ఉంది |6826 |73 | |- |[[ఉత్తర సర్కారులు]] |48566 |102 |26 |3 |5 |ఉంది |1294 |8 | |- |[[అమోల్ పాలేకర్]] |19770 |35 |29 |12 |2 |ఉంది |207 |26 | |- |[[సునీతా కృష్ణన్]] |39369 |37 |7 |9 |3 |ఉంది |927 |22 |Vjsuseela |- |[[శ్రీ లక్ష్మీనారాయణ స్వామి ఆలయం, అవనిగడ్డ]] |18475 |8 |3 |2 |3 |ఉంది |644 |0 | |- |[[ఆంధ్రప్రదేశ్ తోలు బొమ్మలాట]] |38174 |13 |1 |3 |11 |ఉంది |1324 |0 | |- |[[కేశవ శంకర్ పిళ్ళై]] |16027 |26 |6 |10 |1 |ఉంది |483 |10 | |- |[[తాతా రమేశ్ బాబు]] |32842 |40 |6 |12 |35 |ఉంది |836 |0 | |- |[[పాకిస్తాన్‌లో హిందూ దేవాలయాలు]] |23330 |55 |6 |3 |2 |ఉంది |795 |5 |srinivasrjy |- |[[తూర్పు గాంగులు]] |24477 |36 |44 |4 |8 |ఉంది |583 |19 | |- |[[కుమారజీవుడు]] |70480 |35 |7 |3 |4 |ఉంది |2323 |42 | |- |[[పన్వేల్ రైల్వే స్టేషను]] |29436 |237 |75 |10 |6 |ఉంది |743 |4 | |- |[[నాలుగు ప్రాథమిక బలాలు]] |46841 |25 |3 |3 |6 |లేదు |2189 |78 | |- |[[అంతర్జాతీయ ద్రవ్య నిధి]] |80116 |74 |50 |5 |32 |ఉంది |2021 |141 | |- |[[బ్రహ్మపరివర్తన వేడుక]] |14281 |35 |1 |2 |1 |లేదు |581 |0 | |- |[[కనువూరు విష్ణురెడ్డి]] |13145 |12 |2 |3 |1 |ఉంది |304 |0 | |- |[[జాన్ ఎవరెట్ క్లౌ]] |14365 |25 |1 |4 |2 |ఉంది |465 |0 | |- |[[శ్రీ కూర్మనాథస్వామి దేవస్థానం]] |35704 |34 |13 |3 |34 |ఉంది |1071 |3 | |- |[[శ్రీ సూర్యనారాయణస్వామి దేవస్థానం, అరసవల్లి]] |29464 |41 |21 |4 |24 |ఉంది |802 |7 |కె.వెంకటరమణ |- |[[భర్త పట్ల క్రౌర్యం]] |106114 |78 |19 |7 |1 |లేదు |1968 |0 | |- |[[గుండు సుదర్శన్]] |22243 |81 |65 |4 |1 |ఉంది |560 |4 | |- |[[జెట్ ఎయిర్వేస్]] |45172 |31 |8 |2 |3 |ఉంది |1138 |44 |బత్తిని వినయ్ కుమార్ గౌడ్ |- |[[రొమిల్లా థాపర్]] |26970 |56 |12 |5 |2 |ఉంది |889 |24 | |- |[[గాడ్గే బాబా]] |31060 |53 |3 |7 |3 |ఉంది |832 |5 | |- |[[ఐరావతేశ్వర దేవాలయం]] |15539 |24 |40 |3 |17 |ఉంది |466 |21 |కె.వెంకటరమణ |- |[[సికింద్రాబాద్ జంక్షన్ రైల్వే స్టేషను]] |148495 |700 |181 |9 |32 |ఉంది |3216 |8 | |- |[[సంక్రాంతి]] |13713 |73 |449 |1 |4 |లేదు |362 |10 | |- |[[కోరింగ వన్యప్రాణి అభయారణ్యం]] |14129 |34 |11 |2 |4 |ఉంది |535 |2 |Vjsuseela |- |[[బేరియం]] |23845 |297 |67 |3 |3 |ఉంది |916 |154 | |- |[[బోయకొట్టములు పండ్రెండు]] |11651 |20 |2 |2 |1 |ఉంది |327 |0 | |- |[[హుద్‌హుద్ తుఫాను]] |50564 |46 |6 |2 |5 |ఉంది |778 |16 | |- |[[బుద్ధుని జీవిత గాథలు చెక్కబడ్డ ఏనుగు దంతపు కళాకృతి]] |23879 |21 |3 |1 |60 |లేదు |279 |2 | |- |[[సిసిలీ]] |14512 |19 |29 |3 |11 |ఉంది |517 |163 | |- |[[ఆశావాది ప్రకాశరావు]] |48311 |68 |23 |7 |1 |ఉంది |293 |4 | |- |[[పిక్టోరియలిజం]] |32771 |187 |5 |4 |20 |లేదు |1243 |32 | |- |[[క్షీరారామం]] |11157 |168 |86 |3 |7 |ఉంది |328 |3 |Vjsuseela |- |[[రాహుల్ సాంకృత్యాయన్]] |22518 |63 |31 |10 |1 |ఉంది |746 |23 |[[వాడుకరి:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] |- |[[ఫుట్‌బాల్]] |35240 |40 |256 |4 |7 |లేదు |1206 |246 | |- |[[కూరెళ్ల విఠలాచార్య]] |94950 |58 |22 |7 |23 |ఉంది |2091 |3 |[[వాడుకరి:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] |- |[[క్విట్ ఇండియా ఉద్యమం]] |67015 |53 |266 |4 |5 |లేదు |2543 |34 |[[వాడుకరి:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] |- |[[రామనాథ స్వామి దేవాలయం]] |37438 |76 |85 |8 |31 |ఉంది |987 |21 |[[వాడుకరి:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] |- |[[మందేశ్వర (శనేశ్వర) స్వామి దేవాలయం]] |21564 |39 |2 |4 |2 |ఉంది |650 |0 | |- |[[మద్రాసు రాష్ట్రం]] |50068 |76 |130 | |4 |ఉంది |1611 |20 | |- |[[తులసీదాసు]] |31748 |23 |287 |8 |2 |ఉంది |612 |60 | |- |[[భూఖండ చలనం]] |30225 |43 |3 |1 |2 |లేదు |1009 |63 | |} pegcjrxcq4bsdxd6y1525sltye0gjot 0 500602 4942818 4918325 2026-08-24T03:38:21Z CommonsDelinker 608 Family_tree_final_May_2025.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (No license since 16 August 2026). 4942818 wikitext text/x-wiki {{short description|భారతీయ న్యాయమూర్తి (1886–1967)}} {{infobox person | name = రాధాబినోద్ పాల్ | image = Radhabinod Pal 1947 extracted.jpg | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = {{birth date|df=yes|1886|01|27}} | birth_place = [[కుష్టియా జిల్లా|సలీంపూర్]], [[నదియా జిల్లా]], [[బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ రాజ్|బ్రిటిష్ ఇండియా]]<br/> (ప్రస్తుతం బంగ్లాదేశ్‌లోని [[కుష్టియా జిల్లా|కుష్టియా]]లో ఉంది)<ref name="banglapedia" /> | death_date = {{Death date and age|df=yes|1967|01|10|1886|01|27}} | death_place = [[కలకత్తా]], [[పశ్చిమ బెంగాల్]], భారతదేశం<ref name="banglapedia"/> | resting_place = | occupation = [[న్యాయకోవిదుడు]] | known_for = [[ఇంటర్నేషనల్ మిలిటరీ ట్రిబ్యునల్ ఫర్ ది ఫార్ ఈస్ట్|టోక్యో ట్రయల్స్]] | education = {{ubl| [[రాజ్‌షాహి కాలేజ్]]|[[ప్రెసిడెన్సీ యూనివర్సిటీ, కోల్‌కతా]]|[[హజ్రా లా కాలేజ్]], [[కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం]]}} | awards = [[పద్మవిభూషణ్]] | signature = | signature_alt = | website = | spouse = {{marriage|నలిని బాలా పాల్|1907}} | children = 14 | relatives = [[సత్యబ్రత పాల్]] (మనవడు) [[దేబీ ప్రసాద్ పాల్]] (అల్లుడు) }}'''రాధాబినోద్ పాల్''' (27 జనవరి 1886 – 10 జనవరి 1967) ఒక భారతీయ న్యాయకోవిదుడు. ఆయన 1952 నుండి 1966 వరకు [[ఐక్యరాజ్యసమితి]] అంతర్జాతీయ చట్ట కమిషన్ సభ్యుడిగా పనిచేశారు. [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో జరిగిన జపాన్ యుద్ధ నేరాల విచారణ కోసం ఏర్పాటు చేసిన ఇంటర్నేషనల్ మిలిటరీ ట్రిబ్యునల్ ఫర్ ది ఫార్ ఈస్ట్ ("టోక్యో ట్రయల్స్") కు నియమితులైన ముగ్గురు ఆసియా న్యాయమూర్తులలో పాల్ ఒకరు.<ref>{{cite book|title=Outlines of Bangladeshi Legal and Constitutional History|first=M.P.|last=Jain|year=2006 |edition=6th|publisher=Wadhwa & Co|place=Nagpur|isbn=978-81-8038-264-2}}</ref> ట్రిబ్యునల్‌లోని న్యాయమూర్తులందరిలో, నిందితులెవరూ దోషులు కారని వాదిస్తూ తీర్పునిచ్చిన ఏకైక న్యాయమూర్తి ఆయనే. యాసుకుని ఆలయం మరియు క్యోటో రియోజన్ గోకోకు ఆలయంలలో పాల్‌కు ప్రత్యేకంగా అంకితం చేయబడిన స్మారక చిహ్నాలు ఉన్నాయి.<ref>{{cite book|title=Commentary on the Constitution of India|first=Durga Das|last=Basu|year=2007|edition=8th|publisher=Wadhwa & Co|place=Nagpur|isbn=978-81-8038-479-0}}</ref> == కెరీర్ == రాధాబినోద్ పాల్ 1886లో [[బ్రిటిష్ ఇండియా]]లోని [[బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ]]కి చెందిన నాటి ఉమ్మడి [[నదియా జిల్లా]]లోని సలీంపూర్ గ్రామంలో (ప్రస్తుత బంగ్లాదేశ్‌లోని కుష్టియా జిల్లా) ఒక బెంగాలీ హిందూ వైష్ణవ కుటుంబంలో జన్మించారు. ఆయన 1903లో ఎంట్రన్స్ పరీక్షను, 1905లో ఎఫ్.ఎ. పరీక్షను రాజ్‌షాహి కాలేజ్ నుండి అత్యుత్తమ మార్కులతో ఉత్తీర్ణులయ్యారు. రాధాబినోద్ పాల్ కలకత్తాలోని ప్రెసిడెన్సీ కాలేజ్ నుండి గణితంలో బి.ఎ. ఆనర్స్ (1907), ఎం.ఎ. (1908) పట్టాలు పొందారు. 1911లో బి.ఎల్. డిగ్రీ పొందే ముందు ఆయన అలహాబాద్ అకౌంటెంట్ జనరల్ కార్యాలయంలో క్లర్క్‌గా పనిచేశారు. పాల్ తర్వాత మైమెన్‌సింగ్‌లోని ఆనంద మోహన్ కాలేజ్, మైమెన్‌సింగ్ లో గణిత ఉపన్యాసకుడిగా పనిచేశారు. బోధనతో పాటు మైమెన్‌సింగ్ బార్‌లో న్యాయవాద వృత్తిని కూడా చేపట్టారు. మైమెన్‌సింగ్‌లో ఉన్నప్పుడే, పాల్ కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం నుండి ఎల్.ఎల్.ఎమ్. డిగ్రీ (1920) సాధించి తన న్యాయ అర్హతలను మరింత పెంచుకున్నారు. ఈ పరీక్షలో ఆయన ఫస్ట్ క్లాస్‌లో మొదటి స్థానంలో నిలిచారు. ఆ తర్వాత పాల్ హైకోర్టులో న్యాయవాద వృత్తిని కొనసాగించడానికి కలకత్తాకు మారారు.<ref name="banglapedia">{{Cite web|url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Pal,_Justice_Radhabinod|title=Pal, Justice Radhabinod |website=Banglapedia|access-date=22 May 2020}}</ref> ఆయన ప్రెసిడెన్సీ కాలేజ్, కలకత్తా (ప్రస్తుతం కోల్‌కతా), మరియు [[కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం]] యొక్క న్యాయ విభాగంలో గణితం మరియు రాజ్యాంగ చట్టాన్ని అభ్యసించారు. 1922 నాటి ఇండియన్ ఇన్‌కమ్ టాక్స్ యాక్ట్ (భారతీయ ఆదాయపు పన్ను చట్టం) రూపకల్పనలో పాల్ కీలక పాత్ర పోషించారు.<ref>{{cite journal |last=Alexander |first=C.H. |date=July 1952 |title=International Law in India |journal=The International and Comparative Law Quarterly |volume=1 |issue=3 |pages=289–300 |doi=10.1093/iclqaj/1.Pt3.289 |issn=0020-5893}}</ref> [[బ్రిటిష్ రాజ్|బ్రిటిష్ భారత ప్రభుత్వం]] 1927లో పాల్‌ను లీగల్ అడ్వైజర్ (న్యాయ సలహాదారు)గా నియమించింది. ఆయన 1923 నుండి 1936 వరకు కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం యొక్క లా కాలేజీలో ప్రొఫెసర్‌గా పనిచేశారు. పాల్ 1941లో [[కలకత్తా హైకోర్టు]] న్యాయమూర్తిగా, 1944లో కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం వైస్-ఛాన్సలర్‌గా బాధ్యతలు చేపట్టారు. 1946లో టోక్యో ట్రయల్స్‌లో న్యాయమూర్తుల ట్రిబ్యునల్ సభ్యుడిగా బ్రిటిష్ ఇండియా తరపున ప్రాతినిధ్యం వహించాల్సిందిగా ఆయనను కోరారు. ఇతర 10 దేశాల న్యాయమూర్తులతో జరిగిన చర్చలలో, యుద్ధానికి ముందు జపనీస్ అధికారులు తీసుకున్న निर्णयాల సందర్భంలో ప్రాసిక్యూషన్ 'కుట్ర' అనే చట్టపరమైన భావనను ఉపయోగించడాన్ని పాల్ తీవ్రంగా విమర్శించారు. ట్రిబ్యునల్ కొత్తగా సృష్టించిన క్లాస్ ఎ యుద్ధ నేరాలను – దూకుడుగా యుద్ధం చేయడం (దీనిని శాంతికి వ్యతిరేకంగా నేరాలు అని కూడా పిలుస్తారు) – మరియు మానవత్వానికి వ్యతిరేకంగా నేరాలు (వీటిని ఇప్పటికే నూరెంబర్గ్ ట్రయల్స్ లో ఉపయోగించారు) వెనుకటి తేదీ నుండి వర్తింపజేయకూడదని (''nulla poena sine lege'') ఆయన వాదించారు. అందువల్ల క్లాస్ ఎ యుద్ధ నేరాల క్రింద నిందితులుగా చేర్చబడిన వారిని దోషులుగా తేల్చిన ట్రిబ్యునల్ తీర్పులతో పాల్ విభేదించారు. ఆయన వాదనలు నెదర్లాండ్స్ మరియు ఫ్రాన్స్ ప్రతినిధులైన న్యాయమూర్తులను కూడా ప్రభావితం చేశాయి, దీనితో ఈ ముగ్గురు న్యాయమూర్తులు కూడా భిన్నాభిప్రాయాలను (డిస్సెంటింగ్ ఒపీనియన్స్) వ్యక్తం చేశారు. అయితే, ట్రిబ్యునల్ నిబంధనల ప్రకారం, మెజారిటీ న్యాయమూర్తుల అభిప్రాయం ఆధారంగానే అన్ని తీర్పులు మరియు శిక్షలు ఖరారయ్యాయి. == యుద్ధ నేరాల విచారణలో భిన్నాభిప్రాయం == "ఆక్రమిత ప్రాంతాలలోని పౌరులపై అలాగే యుద్ధ ఖైదీలపై జపనీస్ సాయుధ దళాల సభ్యులు అఘాయిత్యాలకు పాల్పడ్డారనడానికి ఆధారాలు ఇప్పటికీ బలంగా ఉన్నాయని" అంగీకరిస్తూనే, ఆయన ట్రిబ్యునల్ మరియు దాని తీర్పుల చట్టబద్ధతను ప్రశ్నిస్తూ ఒక తీర్పును ఇచ్చారు. నిష్పక్షపాత న్యాయం కాకుండా, ప్రతీకార భావనే ఈ తీర్పుకు మూలస్తంభంగా నిలిచిందని, అందువల్ల ట్రిబ్యునల్ యొక్క చట్టబద్ధత సందేహాస్పదంగా ఉందని ఆయన అభిప్రాయపడ్డారు. ఆయన ఇలా ముగించారు: {{blockquote|దోషారోపణ పత్రంలోని ప్రతి ఒక్క ఆరోపణలోనూ నిందితులు ఎవరూ దోషులు కారని నేను భావిస్తున్నాను మరియు ఆ ఆరోపణలన్నింటి నుండి వారిని విముక్తులను చేయాలి.<ref>p. 697 PDF http://www.sdh-fact.com/CL02_1/65_S4.pdf</ref>}} నిర్దోషిగా తీర్పు ఇవ్వడం సరైనదా కాదా అనే దానిపై చట్టపరమైన చర్చను లేవనెత్తడం జడ్జి పాల్ ఉద్దేశం కాదు. అయితే, అమెరికానే జపాన్‌ను యుద్ధానికి పురికొల్పిందని మరియు జపాన్ స్పందిస్తుందని ఆశించిందని ఆయన వాదించారు.<ref>Zinn, Howard (2015). A People's History of the United States: 1492-Present. p. 411.</ref> పర్ల్ హార్బర్ ఘటనకు ముందు రోజు అమెరికా స్టేట్ డిపార్ట్‌మెంట్ జపాన్ ప్రభుత్వానికి పంపిన నోట్ (హల్ నోట్<ref name="Hull Note">{{cite web |last=Hull |first=Cordell |author-link=Cordell Hull |title=Outline of Proposed Basis for Agreement between the United States and Japan |url=http://www.ibiblio.org/pha/timeline/411126bpw.html |work=Peace and War, United States Foreign Policy 1931–1941 |publisher=[[United States Government Printing Office|US Govt. Printing Office]] |location=[[Washington, D.C.|Washington]] |access-date=1 February 2013}}</ref>) వంటిది అంది ఉంటే మొనాకో ప్రిన్సిపాలిటీ లేదా లక్సెంబర్గ్ గ్రాండ్ డచీ వంటి చిన్న దేశాలు కూడా యునైటెడ్ స్టేట్స్‌పై ఆయుధాలు ఎక్కుపెట్టి ఉండేవని సమకాలీన చరిత్రకారులు కూడా భావించవచ్చని ఆయన పేర్కొన్నారు. "చట్టపరమైన ప్రశ్నలు కేవలం చట్ట సిద్ధాంతాలు మరియు వివాదాల చరిత్ర మాత్రమే ఉండేలా మిగిలిన ప్రపంచాన్ని బలవంతంగా మినహాయించే ఒక మేధోపరమైన క్వారంటైన్ జోన్‌లో నిర్ణయించబడవు. వివాదాలు తలెత్తే ప్రపంచం గురించి మనం అజ్ఞానంగా ఉండలేము" అని కూడా ఆయన వ్యాఖ్యానించారు. తన ఒంటరి భిన్నాభిప్రాయంలో, జడ్జి పాల్ ఈ విచారణను "ప్రతీకార దాహాన్ని తీర్చుకోవడానికి చట్టపరమైన ప్రక్రియను అవహేళన చేయడం" గా అభివర్ణించారు. నోరిమిట్సు ఒనిషి ప్రకారం, నాंజింగ్ ఊచకోతతో సహా జపాన్ చేసిన యుద్ధ అఘాయిత్యాలను ఆయన పూర్తిగా అంగీకరించినప్పటికీ, అవి క్లాస్ బి మరియు క్లాస్ సి విచారణల పరిధిలోకి వస్తాయని చెప్పారు.<ref name="nytimes">{{cite news| url=https://www.nytimes.com/2007/08/31/world/asia/31memo.html | work=The New York Times | title=Decades After War Trials, Japan Still Honors a Dissenting Judge | first=Norimitsu | last=Onishi | date=31 August 2007}}</ref> నాంజింగ్ 'అత్యాచారాల' గురించిన ప్రచురిత కథనాలను ప్రపంచం కొంత అతిశయోక్తి అనే అనుమానం లేకుండా అంగీకరించలేదని కూడా జడ్జి పాల్ పేర్కొన్నారు.<ref>{{cite web |url=http://www.nankingatrocities.net/Tribunals/imtfe_01.htm |title=International Military Tribunal for the Far East |access-date=22 August 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928163842/http://www.nankingatrocities.net/Tribunals/imtfe_01.htm |archive-date=28 September 2007 }}</ref> అంతేకాకుండా, పాశ్చాత్య వలసవాదాన్ని మరియు అమెరికా అణుబాంబు దాడిని నేరాల జాబితా నుండి మినహాయించడం, అలాగే పరాజయం పాలైన దేశాల న్యాయమూర్తులను బెంచ్‌లో చేర్చకపోవడం వంటివి "విజేతలు ప్రతీకారం తీర్చుకునే అవకాశాన్ని కల్పించడం మినహా ట్రిబ్యునల్ మరేమీ సాధించలేకపోయిందనే వైఫల్యాన్ని" సూచిస్తాయని ఆయన నమ్మారు.<ref>"The Tokyo Judgment and the Rape of Nanking", by [[Timothy Brook (historian)|Timothy Brook]], ''The Journal of Asian Studies'', August 2001.</ref> టోక్యో ట్రయల్స్ అనేవి విజేతల న్యాయానికి (victor's justice) నిదర్శనమని, పౌర लक्ष्यాలపై వ్యూహాత్మక బాంబు దాడులకు పాల్పడిన మిత్రదేశాలు కూడా సమానంగా దోషులని పాల్ రాశారు. జపాన్‌పై ఆయన వ్యక్తిగత అభిప్రాయాలు ఎలా ఉన్నప్పటికీ, సంపూర్ణ సత్యం మరియు న్యాయం పట్ల తనకున్న ప్రేమను చాటడానికి తన తోటి న్యాయమూర్తుల తీర్పుతో విభేదించడం సముచితమని ఆయన భావించారు.<ref name="article" /> ఆ కాలంలోని భారతీయ న్యాయకోవిదులలో ఆయనొక్కరే అలా భావించలేదు; ఆ కాలానికి చెందిన ఒక ప్రముఖ కలకత్తా బారిస్టర్ ఈ ట్రిబ్యునల్‌ను "విగ్‌లో ఉన్న కత్తి" (a sword in a wig) గా అభివర్ణించారు. హిరోషిమా మరియు నాగసాకిలపై బాంబు దాడుల తర్వాత అమెరికా అణుశక్తి పట్ల భయం అనేది అంతర్జాతీయంగా ఒక దృగ్విషయంగా మారింది. {{quote box | width = 50% | align = center | quote = కాలం గడిచేకొద్దీ క్రోధం, పక్షపాతాలు తగ్గినప్పుడు, హేతువు అపార్థాల ముసుగును తొలగించినప్పుడు, అప్పుడు న్యాయదేవత తన త్రాసును సమానంగా పట్టుకుని, గతంలో జరిగిన నిందలను, ప్రశంసలను పరస్పరం మార్చుకోవాలని డిమాండ్ చేస్తుంది. | source = — ''తన భిన్నాభిప్రాయ తీర్పు ముగింపులో [[జెఫెర్సన్ డేవిస్]] మాటలను ఉటంకించిన పాల్'' }} 1952లో టోక్యో శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో శాంతి ఒప్పందంపై సంతకం చేసి, టోక్యో ట్రయల్స్ తీర్పును అంగీకరించిన తర్వాత జపాన్‌లో అమెరికా ఆక్రమణ ముగిసింది. ఆక్రమణ ముగియడంతో జడ్జి పాల్ రాసిన 1,235 పేజీల భిన్నాభిప్రాయ తీర్పు ప్రచురణపై ఉన్న నిషేధం కూడా తొలగిపోయింది. టోక్యో ట్రయల్స్ పక్షపాతంతో కూడుకున్నవని వాదించడానికి జపనీస్ జాతీయవాదులు ఈ తీర్పును ఆధారంగా చేసుకున్నారు.<ref name="nytimes" /><ref name="article">Timothy Brook, "The Tokyo Judgment and the Rape of Nanking", ''The Journal of Asian Studies'', Vol. 60, No. 3 (Aug 2001), pp. 673–700.</ref><ref>{{cite web |url=https://www.archives.gov/iwg/japanese-war-crimes/introductory-essays.pdf |title=Researching War Crimes |access-date=20 February 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303190336/http://www.archives.gov/iwg/japanese-war-crimes/introductory-essays.pdf |archive-date=3 March 2016 }}</ref> సైకాలజిస్ట్ మరియు సాంస్కృతిక విమర్శకుడు ఆశిష్ నందితో పాటు ఇతర పండితులు, జపనీస్ సైనికులు కేవలం ఆదేశాలను మాత్రమే పాటించారని, వారు చేసిన పనులు చట్టపరంగా నేరం కాదనే జడ్జి పాల్ ఒంటరి భిన్నాభిప్రాయ తీర్పుకు, "భారతదేశ సాంప్రదాయ చట్టాలతో ఆయనకు ఉన్న సుదీర్ఘ అనుబంధం", మరియు జాతీయవాదం యొక్క విస్తృత ఆఫ్రో-ఆసియా సందర్భంలో "ఆసియా ఐక్యతా" భావన కలగడమే కారణమని వాదించారు.<ref name="article" /><ref>{{Cite news |last=Sengupta |first=Arghya |last2=Dasgupta |first2=Sneharshi |title=Look East |url=https://www.telegraphindia.com/opinion/look-east-two-bengalis-and-their-asianist-world-views/cid/2143641 |work=[[The Telegraph (India)|The Telegraph]]}}</ref> === ఇండో-జపనీస్ సంబంధాలలో ప్రాముఖ్యత === [[File:Statues in Kolkata High Court. 11.jpg|thumb|కలకత్తా హైకోర్టులో రాధాబినోద్ పాల్ విగ్రహం]] {{Further|భారత-జపాన్ సంబంధాలు}} 1966లో పాల్ జపాన్‌ను సందర్శించారు. పాశ్చాత్య దేశాలను ఎదిరించి నిలిచిన ఏకైక ఆసియా దేశం జపాన్ అయినందున చిన్నతనం నుంచే తాను జపాన్‌ను ఎంతగానో అభిమానించానని ఆయన ఒక ప్రసంగంలో పేర్కొన్నారు.<ref name="article" /> జపాన్ చక్రవర్తి పాల్‌కు మొదటి శ్రేణి ఆర్డర్ ఆఫ్ ది సేక్రెడ్ ట్రెజర్ పురస్కారాన్ని అందజేశారు. జపనీస్ జాతీయవాదులు పాల్‌ను ఎంతో గౌరవిస్తారు మరియు యాసుకుని ఆలయం ప్రాంగణంలో ఆయనకు అంకితం చేయబడిన ఒక స్మారక చిహ్నం ఉంది.<ref>{{cite news| url=https://www.reuters.com/article/worldNews/idUSSP23909120070824?pageNumber=2 | title=Embattled Japan PM woos back conservatives | date=24 August 2007 | work=Reuters}}</ref> ఈ స్మారక చిహ్నం పాల్ మరణానంతరం నిర్మించబడింది. భారత-జపాన్ స్నేహం మరియు ఐక్యత సందర్భంలో భారతీయ దౌత్యవేత్తలు మరియు రాజకీయ నాయకులు జడ్జి పాల్ భిన్నాభిప్రాయ తీర్పును తరచుగా ప్రస్తావిస్తుంటారు. ఉదాహరణకు, 29 ఏప్రిల్ 2005న భారత పర్యటనకు వచ్చిన జపాన్ ప్రధాని జునిచిరో కోయిజుమి గౌరవార్థం న్యూఢిల్లీలో ఏర్పాటు చేసిన విందులో ప్రధానమంత్రి [[మన్మోహన్ సింగ్]] ఈ క్రింది విధంగా ప్రస్తావించారు: {{blockquote|"మన సంబంధాలలో వివిధ దశలను దాటినప్పటికీ, కష్ట సమయాల్లో మనం ఒకరికొకరు అండగా నిలిచామనేది గమనార్హం. 1951లో జరిగిన [[శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో శాంతి సదస్సు]]కు హాజరు కావడానికి భారతదేశం నిరాకరించిందని, 1952లో జపాన్‌తో విడిగా [[భారతదేశం మరియు జపాన్ మధ్య శాంతి ఒప్పందం|శాంతి ఒప్పందంపై సంతకం చేసింది]] అని గుర్తుంచుకోవడం ముఖ్యం.<ref>{{Cite web|url=http://meaindia.nic.in/treatiesagreement/1952/chap66.htm|title=chapter 66|access-date=22 May 2020}}</ref> ఇది జపాన్‌కు స్వేచ్ఛా దేశాల సమాజంలో తగిన గౌరవప్రదమైన మరియు సమానమైన స్థానాన్ని ఇచ్చిందని [[జవాహర్‌లాల్ నెహ్రూ|పండిట్ నెహ్రూ]] భావించారు. ఆ శాంతి ఒప్పందంలో, భారతదేశం జపాన్‌పై అన్ని परिహారాల క్లెయిమ్‌లను వదులుకుంది. జడ్జి రాధాబినోద్ పాల్ యొక్క భిన్నాభిప్రాయ తీర్పు జపనీస్ ప్రజలకు బాగా తెలుసు మరియు మా ప్రజలకు మీ దేశం పట్ల ఉన్న ఆదరాభిమానాలకు ఇది ఎల్లప్పుడూ చిహ్నంగా ఉంటుంది."<ref>[http://pmindia.nic.in/speech/content.asp?id=114 http://pmindia.nic.in/speech/content.asp?id=114] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051212010734/http://pmindia.nic.in/speech/content.asp?id=114 |date=12 December 2005 }}</ref>}} 14 డిసెంబర్ 2006న సింగ్ జపాన్ పార్లమెంట్ (డైట్) లో ప్రసంగించారు. ఆయన ఇలా పేర్కొన్నారు: {{blockquote|యుద్ధం తర్వాత జడ్జి రాధాబినోద్ పాల్ ఇచ్చిన సూత్రప్రాయమైన తీర్పును ఈ రోజుకూ జపాన్‌లో గుర్తుంచుకుంటారు. లేడీస్ అండ్ జెంటిల్మెన్, ఈ సంఘటనలు మన స్నేహం యొక్క లోతును మరియు మన చరిత్రలోని క్లిష్ట క్షణాలలో మనం ఒకరికొకరు అండగా నిలిచామనే వాస్తవాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయి.<ref name="speech">Embassy of India in Japan; [http://www.embassyofindiajapan.org/word/2006primeminister/Diet_Speech_eng.doc Prime Minister's speech to the Japanese Diet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171110184154/http://www.embassyofindiajapan.org/word/2006primeminister/Diet_Speech_eng.doc |date=2017-11-10 }} on 14 December 2006 (Doc file)</ref> }} 23 ఆగస్టు 2007న, జపాన్ ప్రధాన మంత్రి [[షింజో అబే]] కోల్‌కతా పర్యటన సందర్భంగా పాల్ కుమారుడు ప్రశాంతను కలుసుకున్నారు. ఎనభై ఏళ్లు పైబడిన ప్రశాంత పాల్, తన తండ్రికి సంబంధించిన నాలుగు ఛాయాచిత్రాలను ప్రధానమంత్రి అబేకు బహుకరించారు, వాటిలో రెండు ఛాయాచిత్రాలు అబే తాత, మాజీ ప్రధానమంత్రి నొబుసుకె కిషితో రాధాబినోద్ పాల్ ఉన్నవి. వారు నగరంలోని ఒక హోటల్‌లో అరగంట సేపు మాట్లాడుకున్నారు.<ref>{{cite news| url=http://in.reuters.com/article/topNews/idINIndia-29108320070823?pageNumber=1 | archive-url=https://web.archive.org/web/20171110184151/http://in.reuters.com/article/topNews/idINIndia-29108320070823?pageNumber=1 | url-status=dead | archive-date=10 November 2017 | title=Abe risks ire by meeting son of Indian judge | date=23 August 2007 | work=Reuters}}</ref> == వ్యక్తిగత జీవిత== పాల్ 1907లో శ్రీమతి నలిని బాలను వివాహం చేసుకున్నారు. ఆయనకు తొమ్మిది మంది కుమార్తెలు (శాంతి రాణి, ఆశా రాణి, లీలా రాణి, బేలా రాణి, నీలిమ, రోమా రాణి, రేణు కణ, లక్ష్మి రాణి మరియు స్మృతి కణ) మరియు ఐదుగురు కుమారులు (ప్రశాంత కుమార్, ప్రద్యోత్ కుమార్, ప్రణబ్ కుమార్, ప్రతీప్ బిజోయ్ మరియు ప్రతుల్ కుమార్) ఉన్నారు. ఒక కుమారుడు ప్రణబ్ కుమార్ పాల్ న్యాయవాది (బారిస్టర్) అయ్యారు. అలాగే ఆయన ఇద్దరు అల్లుళ్లు బాలై లాల్ పాల్ (దీనితో ఆయన ఒక పుస్తకాన్ని సహ-రచయితగా రాశారు)<ref>The Law of Income Tax in British India</ref> మరియు దేబీ ప్రసాద్ పాల్ (ఈయన కలకత్తా హైకోర్టు న్యాయమూర్తిగా మరియు భారత కేంద్ర ఆర్థిక శాఖ సహాయ మంత్రిగా కూడా పనిచేశారు) కూడా న్యాయవాదులుగా స్థిరపడ్డారు. == ప్రభుత్వ పురస్కారాలు == *{{flag|India}}: **[[File:Padma Vibhushan Ribbon.svg|70px]] [[పద్మవిభూషణ్]] గ్రహీత *{{flag|Japan}}: **[[File:JPN Zuiho-sho (WW2) 1Class BAR.svg|50px]] [[ఆర్డర్ ఆఫ్ ది సేక్రెడ్ ట్రెజర్]], 1వ క్లాస్ == పాపులర్ కల్చర్‌లో == 1998 నాటి జపనీస్ చిత్రం ''ప్రైడ్'' లో ఆయన పాత్రను [[సురేష్ ఒబెరాయ్]] పోషించారు. 2016 నాటి మినీ సిరీస్ ''టోక్యో ట్రయల్'' లో పాల్ పాత్రను ప్రముఖ భారతీయ నటుడు [[ఇర్ఫాన్ ఖాన్]] పోషించారు. == నోట్స్ == {{Reflist}} == మూలాలు == * {{cite book|title=International Military Tribunal for the Far East: Dissentient Judgment of Justice Pal|publisher=Kokusho|location=Tokyo|date=1999|first=Radhabinod|last=Pal|url=http://www.sdh-fact.com/CL02_1/65_S4.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716024244/http://www.sdh-fact.com/CL02_1/65_S4.pdf|archivedate=16 July 2011}} Reprinted from: {{cite book|chapter=Judgment of the Member from India|first=Radhabinod|last=Pal|author-link=Radhabinod Pal|title=The Tokyo Judgment. The International Military Tribunal for the Far East (I.M.T.F.E.), 29 April 1946-12 November 1948, Volume 2|editor-last1=Röling|editor-first1=B. V. A.|editor-link1=Bert Röling|editor-last2=Rüter|editor-first2=C. F.|publisher=University Press Amsterdam|date=1977}} * Nandy, Ashish. The Savage Freud and Other Essays on Possible and Retrievable Selves. Delhi; London: OUP, 1995. Princeton, NJ: Princeton UP, 1995. * Pal, Radhabinod. "In Defense of Japan's Case 1 & Case 2", Kenkyusha Modern English Readers 17, Kenkyusha Syuppan Co., Tokyo, Japan. * {{cite book | last = Nakazato(中里) | first = Nariaki(成章) | year = 2011 | title = Judge Pal: International Military Tribunal for the Far East and Indian nationalism | publisher=[[Iwanami Shoten, Publishers]] | isbn = 9784004312932 }} * {{cite book |last1=Pal |first1=Radhabinod |last2=Pal |first2=Balai Lal |title=The Law of Income Tax in British India |date=1940 |publisher=Eastern Law House |location=Calcutta |edition=First |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.22312 |access-date=5 July 2018}} == ఇతర పఠనాలు == * {{Cite book |last1=Cohen |first1=David |title=The Tokyo War Crimes Tribunal: Law, History, and Jurisprudence |last2=Totani |first2=Yuma |publisher=[[Cambridge University Press]] |year=2018 |doi=10.1017/9781316348659|isbn=978-1-316-34865-9 }} * {{Cite book |last=Nakazato |first=Nariaki |title=Neonationalist Mythology in Postwar Japan: Pal's Dissenting Judgment at the Tokyo War Crimes Tribunal |publisher=[[Lexington Books]] |year=2016 |series=AsiaWorld}} * {{Cite book |last=Totani |first=Yuma |title=The Tokyo War Crimes Trial: The Pursuit of Justice in the Wake of World War II |url=https://archive.org/details/tokyowarcrimestr0000tota |publisher=[[Harvard University Press]] |year=2009}} * {{Cite book |last=Ushimura |first=Kei |title=Beyond the "Judgment of Civilization": The Intellectual Legacy of the Japanese War Crimes Trials, 1946–1949 |url=https://archive.org/details/beyondjudgmentof0000ushi |publisher=International House Japan |year=2003}} == బాహ్య లింకులు == {{commons category}} * [https://www.youtube.com/watch?v=CK_gJ1AlI2I జపాన్‌లో జస్టిస్ రాధాబినోద్ పాల్, రాష్ బిహారీ, నేతాజీలను ఇప్పటికీ గౌరవిస్తారు: సుష్మా స్వరాజ్] * [http://www.sdh-fact.com/CL02_1/65_S3.pdf జడ్జి పాల్ ప్రొఫైల్] * [http://www.sdh-fact.com/CL02_1/65_S4.pdf జస్టిస్ పాల్ పూర్తి భిన్నాభిప్రాయ తీర్పు] * [https://www.nytimes.com/2007/08/31/world/asia/31memo.html?ex=1346299200&en=005794f37666dd1a&ei=5124&partner=permalink&exprod=permalink దశాబ్దాల యుద్ధ విచారణల తర్వాత కూడా జపాన్ ఒక భిన్నాభిప్రాయ న్యాయమూర్తిని గౌరవిస్తోంది] * [https://justiceradhabinodp.wixsite.com/justiceradhabinodpal జస్టిస్ రాధాబినోద్ పాల్ ఫోటోలు, వీడియోలు మరియు పత్రాలతో కూడిన వెబ్‌సైట్] {{Authority control}} {{Padma Vibhushan Awards}} {{University of Calcutta Vice chancellors}} {{Portal bar|భారతదేశం|జపాన్|చట్టం|జీవిత చరిత్ర}} {{DEFAULTSORT:పాల్, రాధాబినోద్}} [[వర్గం:1886 జననాలు]] [[వర్గం:1967 మరణాలు]] [[వర్గం:ప్రెసిడెన్సీ యూనివర్సిటీ, కోల్‌కతా పాత విద్యార్థులు]] [[వర్గం:బెంగాలీ ప్రజలు]] [[వర్గం:జపాన్‌లోని భారతీయ ప్రవాసులు]] [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు భారతీయ న్యాయమూర్తులు]] [[వర్గం:ఆర్డర్ ఆఫ్ ది సేక్రెడ్ ట్రెజర్ గ్రహీతలు]] [[వర్గం:పద్మవిభూషణ్ పురస్కార గ్రహీతలు]] [[వర్గం:కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం పాత విద్యార్థులు]] [[వర్గం:కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం అధ్యాపకులు]] [[వర్గం:కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం వైస్-ఛాన్సలర్లు]] [[వర్గం:టోక్యో ట్రయల్స్ న్యాయమూర్తులు]] [[వర్గం:భారత-జపాన్ సంబంధాలు]] [[వర్గం:తారాగునియా ప్రజలు]] [[వర్గం:కలకత్తా హైకోర్టు న్యాయమూర్తులు]] [[వర్గం:ఐక్యరాజ్యసమితిలోని భారతీయ అధికారులు]] [[వర్గం:అంతర్జాతీయ కోర్టుల భారతీయ న్యాయమూర్తులు]] [[వర్గం:రాజ్‌షాహి కాలేజ్ పాత విద్యార్థులు]] [[వర్గం:కుష్టియా హైస్కూల్ పాత విద్యార్థులు]] [[వర్గం:కుష్టియా న్యాయవాదులు]] [[వర్గం:కుష్టియా విద్యావేత్తలు]] cqaf0t05orjf755r6xv9x47ik7uapl0 0 501244 4942590 4917572 2026-08-23T13:45:04Z CommonsDelinker 608 కళ్ళెం_నవీన్_రెడ్డి.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942590 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = కళ్ళెం నవీన్ రెడ్డి | residence = | other_names = | image = | imagesize = | caption = | birth_name = కళ్ళెం నవీన్ రెడ్డి | birth_date = [[1992]], [[జూన్ 24]] 24/06/1992 | birth_place = [[సోమారంపేట్ (గ్రా॥ ]] | qualification = యం.ఎ (ఇంగ్లీష్), యం.ఇ.డి, B Lisc | native_place = [[సోమారంపేట్ (గ్రా॥),మాచారెడ్డి (మం॥), కామారెడ్డి (జి॥) ]] | occupation = ప్రైవేట్ టీచర్ | title = కవి | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = హిందూ | wife = శ్రీమతి అంకిత రెడ్డి | spouse= శ్రీమతి అంకిత రెడ్డి | partner = | children = ఇద్దరు కుమార్తెలు | father = శ్రీ కళ్ళెం చుక్కారెడ్డి ( రైతు కుటుంబం) | mother = శ్రీమతి కళ్ళెం సులోచన (రాజవ్వు) | website = | footnotes = | employer = | height = | weight = }} '''కళ్ళెం నవీన్ రెడ్డి''', యువకవి , యం.ఎ (ఇంగ్లీష్), యం.ఇ.డి, B Lisc కామారెడ్డి జిల్లా సాహిత్య విభాగం కన్వీనర్ గా కొనసాగుతూ యువకవులను ప్రోత్సహిస్తూ రచనలు చేయించడం, కవి సమ్మేళనాలలో పాల్గొంటూ ఇలా అనేక అంశాలపై చర్చించడం. ==సాహిత్య సేవలు - పురస్కారాలు== 1. శ్రీశ్రీ ప్రతిభా పురస్కారం - శ్రీశ్రీ కళావేదిక (2021) 2. విశిష్ట జాతీయ ఉగాది పురస్కారం - సనాతన కల్చరల్ ఆర్గనైజేషన్ (2021) 3. ఉగాది పురస్కారం - కామారెడ్డి జిల్లా గ్రంథాలయం (2021) 4. యువసాహిత్య పురస్కారం - హరిదా రచయితల సంఘం (2023) తెలంగాణ ఉద్యమంలో సబ్బండ వర్గాలను కదిలించి ఉత్సాహాన్ని నింపి ఊళ్లను ఉద్యమ కేంద్రాలుగా చేయడంలో ఈ ప్రాంత మేధావులు, సాహితీవేత్తలు, కళాకారులది ముఖ్య పాత్ర. నేడు రాష్ట్రం అవతరించిన తర్వాత కూడా ఇక్కడి జరిగిన అభివృద్ధి, సంక్షేమాన్ని చేరవేయడంలో బాధ్యతనెరిగిన యువకవి కళ్లెం నవీన్ రెడ్డి, కామారెడ్డి జిల్లా [[సోమారంపేట]] కు చెందిన రైతుబిడ్డ. వివిధ పత్రికల ద్వారా, సామాజిక మాధ్యమాల ద్వారా తెలంగాణ తొలి ముఖ్యమంత్రి కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖరరావు గారి పాలనను తెలియజేస్తున్న సంగతి మనలో చాలా మందికి తెలుసు. తొలి పుస్తకంగా కేసీఆర్ వ్యక్తిత్వాన్ని కవిత్వం ద్వారా తెలియజేసే "'''యోధ'''" కవితా సంపుటిని తీసుకువచ్చారు. ఈ పుస్తకం లోని ప్రతి కవితలోనూ తెలంగాణ తపన కనిపిస్తుంది. '''[[కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖరరావు]] గారి పై భాధ్యత కలిగిన అభిమానం కనిపిస్తుంది. == యోధ కవితా సంపుటి ఆవిష్కరణ == మాచారెడ్డి మండలం '''[[సోమారంపేట]]''' గ్రామానికి చెందిన యువ రచయిత, సమాచార హక్కు రక్షణ చట్టం యూత్ కన్వీనర్ కామారెడ్డి జిల్లా '''కళ్లెం నవీన్‌రెడ్డి''' రాసిన [[యోధ కవితాసంపుటి|‘'''యోధ'''’ '''కవితా సంపుటి'']]'ని మాజీ సీఎం,బీఆర్‌ఎస్‌ అధినేత '''[[కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖరరావు]]''' ఫిబ్రవరి 7న హైదరాబాద్‌లో ఆవిష్కరించారు. తెలంగాణ ఉద్యమంలో '''[[కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖరరావు |కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖరరావు ]] ''' పోరాట పటిమ, తెలంగాణ తెచ్చిన నాయకుడు, రాష్ట్ర తొలి ముఖ్యమంత్రిగా పదేండ్ల పాటు ప్రజల కోసం పనిచేసిన కేసీఆర్‌ నేపథ్యాన్ని నవీన్‌రెడ్డి పుస్తక రూపంలో తీసుకువచ్చారు.'''[[కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖరరావు ]]''' పోరాట స్ఫూర్తి, ఆయన ఆలోచనలను పుస్తకంలో సవివరంగా ఆవిష్కరించారు. ఈ సందర్భంగా నవీన్‌రెడ్డిని ''''[[కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖరరావు ]]''' అభినందించారు. ==బయటి లింకులు== * ‘యోధ’ కవితా సంపుటి ఆవిష్కరణ నమస్తే తెలంగాణ News clip link :https://www.ntnews.com/nizamabad/kcr-launched-the-yodha-poetry-volume-in-hyderabad-on-tuesday-night-1465724 * '''మహాకవి సినారె జయంతి వేడుకలు గజల్ గాన లహరిలో యువకవి కళ్లెం నవీన్ రెడ్డి Video Link''':https://archive.org/details/cinare-jayanthi-kallem-naveenreddy 6ll9u2d48c4hs0c3r14v8bcrwkr5x1u 0 501617 4942836 4899110 2026-08-24T05:03:25Z Muralikrishna m 106628 4942836 wikitext text/x-wiki  {{Infobox award|name=కేరళ రాష్ట్ర చలనచిత్ర అవార్డు - ఉత్తమ సహాయ నటి|image=[[File:Lijomol Jose.jpg|200px]]|image_size=|alt=|caption=55వ కేరళ రాష్ట్ర చలనచిత్ర అవార్డులలో విజేతగా నిలిచిన లిజోమోల్ జోస్|subheader=|awarded_for=మలయాళ చిత్రంలో నటి అత్యుత్తమ ప్రదర్శన|sponsor=కేరళ రాష్ట్ర చలనచిత్ర అకాడమీ|firstawarded=2015|lastawarded=2024|former name=|holder_label=అత్యంత ఇటీవలి విజేత|holder=[[లిజోమోల్ జోస్]]|award1_type=మొత్తం ప్రదానం చేయబడింది|award1_winner=9|award2_type=మొదటి విజేత|award2_winner=[[అంజలి నాయర్]]|award3_type=చివరి విజేత|award3_winner=|website=|previous=|next=}}   సహాయ పాత్రలో '''ఉత్తమ నటిగా కేరళ రాష్ట్ర చలనచిత్ర అవార్డు''' 2015లో ప్రారంభమైన అవార్డు, ఇది ప్రతి సంవత్సరం కేరళ స్టేట్ ఫిల్మ్ అవార్డ్స్ ఆఫ్ ఇండియాలో ఒక [[మలయాళ సినిమా|మలయాళ చిత్రం]]<nowiki/>లో ఆమె నటనకు ప్రదానం చేయబడుతుంది. ఇది 2014లో నిలిపివేయబడిన రెండవ '''ఉత్తమ నటిగా కేరళ రాష్ట్ర చలనచిత్ర అవార్డు''' భర్తీ చేసింది. విజేతకు సర్టిఫికేట్ తో పాటు ₹ 50,000 నగదు బహుమతి లభిస్తుంది. == విజేతలు == {| class="wikitable sortable" !సంవత్సరం !నటి !సినిమా ! class="unsortable" |మూలం |- |2015 |[[అంజలి నాయర్]] |''బెన్'' |<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/chat-with-anjali-aneesh-winner-of-kerala-state-film-award-for-best-character-actress/article8334714.ece|title=A 'surprise' winner|last=M.|first=Athira|date=10 March 2016|work=[[The Hindu]]|access-date=28 February 2019}}</ref> |- |2016 |కంచన పి. కె. |''ఒలప్పీప్పి'' |<ref>{{Cite news|url=https://www.thenewsminute.com/article/kerala-state-film-awards-full-list-winners-58308|title=Kerala State Film Awards: The full list of winners|date=8 March 2017|work=[[The News Minute]]|access-date=28 February 2019}}</ref> |- |2017 |[[పాలీ వల్సన్]] |''ఈ. మా. యూ.''<br />''ఒట్టమూరి వెలిచమ్'' |<ref>{{Cite news|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/mar/08/kerala-state-film-awards-2018-announced-indrans-parvathy-ottamuri-velicham-bag-top-honours-1783983.html|title=Kerala State Film Awards 2018 announced: Indrans, Parvathy, 'Ottamuri Velicham' bag top honours|date=8 March 2018|work=[[The New Indian Express]]|access-date=28 February 2019}}</ref> |- | rowspan="2" |2018 |[[సావిత్రి శ్రీధరన్]] | rowspan="2" |''నైజీరియా నుండి సుదానీ'' | rowspan="2" |<ref>{{Cite news|url=https://www.news18.com/news/movies/kerala-state-film-awards-2019-kanthan-the-lover-of-colour-wins-best-film-jayasurya-is-best-actor-2050369.html|title=Kerala State Film Awards 2019: Kanthan–The Lover of Colour Wins Best Film, Jayasurya is Best Actor|date=27 February 2019|work=[[News18]]|access-date=28 February 2019}}</ref> |- |[[సరస బాలుస్సేరి]] |- |2019 |[[స్వాసిక]] |''వసంత'' |<ref>{{Cite web|title=മികച്ച നടൻ സുരാജ്, നടി കനി, സ്വഭാവ നടൻ ഫഹദ്, ലിജോ സംവിധായകൻ|url=https://www.manoramaonline.com/movies/movie-news/2020/10/13/kerala-state-film-awards-2020-winners-list.html|access-date=2020-10-13|website=ManoramaOnline|language=ml}}</ref> |- |2020 |శ్రీరేఖా |''వీల్'' | |- |2021 |[[ఉన్నిమయ ప్రసాద్]] |''[[జోజి]]'' |<ref>{{Cite web|last=Praveen|first=S.R|date=May 27, 2022|title=Experimental cinema wins big at 52nd Kerala State Film Awards|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/experimental-cinema-wins-big-at-52nd-kerala-state-film-awards/article65467180.ece?homepage=true|website=The Hindu}}</ref> |- |2022 |దేవి వర్మ |''సౌదీ వెల్లాక్కా'' |<ref>{{Cite news|url=https://www.manoramaonline.com/movies/movie-news/2023/07/21/kerala-state-film-awards-2022-winners-list.html|title=മമ്മൂട്ടി നടൻ, വിൻസി നടി, മഹേഷ് നാരായണൻ സംവിധായകൻ: അവാർഡുകൾ വാരിക്കൂട്ടി ‘ന്നാ താൻ കേസ് കൊട്’ - Kerala Film Awards|date=21 July 2023|work=Manorma Online News|access-date=21 July 2023}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/53rd-kerala-state-film-awards-nanpakal-nerathu-mayakkam-best-film-mammootty-vincy-aloshious-mahesh-narayanan-8851060|title=53rd Kerala State Film Awards: Nanpakal Nerathu Mayakkam named Best Film; Mammootty, Vincy Aloshious, Mahesh Narayanan bag top honours|date=21 July 2023|work=Indian Express|access-date=21 July 2023}}</ref> |- |2023 |[[శ్రీష్మా చంద్రన్]] |''పోంబలై ఓరుమయి'' |<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/kerala-state-film-awards-2024-winners-list-aadujeevitham-wins-big-prithviraj-urvashi-beena-chandran-take-top-honours-9517307/lite/|title=Kerala State Film Awards 2024 winners list: Aadujeevitham wins big; Prithviraj, Urvashi, Beena Chandran take top honours}}</ref> |- |2024 |[[లిజోమోల్ జోస్]] |''నాదన్న సంభవమ్'' |<ref>{{Cite news|url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2025/11/03/kerala-state-film-awards-2025-list-of-winners-live.html|title=Kerala State Film Awards 2025: Mammootty Best Actor, Shamla Hamza Best Actress, 'Manjummel Boys' is Best Film}}</ref> |} == ఇవి కూడా చూడండి == * [[కేరళ రాష్ట్ర చలనచిత్ర అవార్డు - ఉత్తమ సహాయ నటుడు]] == మూలాలు == [[వర్గం:మలయాళ సినిమా]] isnsjbhuveaxvuu5ufb5iyji60829o0 0 501954 4942849 4901355 2026-08-24T05:27:27Z Muralikrishna m 106628 /* నటులు */ 4942849 wikitext text/x-wiki ఇది భారతదేశంలోని పశ్చిమ బెంగాల్‌కు చెందిన ప్రముఖుల జాబితా. 1947లో భారత ఉపఖండ విభజన తర్వాత పశ్చిమ బెంగాల్‌లో స్థిరపడిన, తూర్పు బెంగాల్‌కు చెందిన గణనీయమైన సంఖ్యలో ఉన్న ప్రముఖ శరణార్థులను ఈ జాబితాలో చేర్చలేదు. == సాహిత్యం == === ప్రధాన వ్యక్తులు === {{refbegin|2}} * బిభూతిభూషణ్ బంద్యోపాధ్యాయ * మణిక్ బందోపాధ్యాయ్ * శరదిందు బంద్యోపాధ్యాయ్ * తారశంకర్ బంద్యోపాధ్యాయ * రాజశేఖర్ బసు * సుచిత్ర భట్టాచార్య * శిబ్రం చక్రవర్తి * అమియా చక్రవర్తి * బంకిం చంద్ర చటర్జీ * శరత్ చంద్ర చటోపాధ్యాయ * ప్రమథ చౌధురి * అశాపూర్ణ దేవి * మహాశ్వేతా దేవి * మైఖేల్ మధుసూదన్ దత్ * సుధీంద్రనాథ్ దత్తా * జాయ్ గోస్వామి * కాజీ నజ్రుల్ ఇస్లాం * సమరేశ్ మజుందార్ * ప్రేమేంద్ర మిత్ర * మిమి మోండల్ * అశుతోష్ ముఖోపాధ్యాయ్ * శిర్షెందు ముఖోపాధ్యాయ్ * అన్నద శంకర్ రే * సత్యజిత్ రే * నారాయణ్ సన్యాల్ * సయ్యద్ ముస్తఫా సిరాజ్ * రవీంద్రనాథ్ టాగోర్ {{refend}} === పిల్లల కథల రచయితలు === * శాస్తిపాద చటోపాధ్యాయ * శిబ్రం చక్రవర్తి * ఉపేంద్రకిషోర్ రే చౌదరి * అనీష్ దేబ్ * నారాయణ్ దేబ్‌నాథ్ * నారాయణ్ గంగోపాధ్యాయ్ * సునీల్ గంగోపాధ్యాయ్ * లీలా మజుందార్ * సమరేశ్ మజుందార్ * ప్రేమేంద్ర మిత్ర * శిర్షెందు ముఖోపాధ్యాయ్ * సౌరవ్ ముఖోపాధ్యాయ్ * మోతీ నంది * సుకుమార్ రే * హేమేంద్ర కుమార్ రాయ్ * సయ్యద్ ముస్తఫా సిరాజ్ {{refend}} === మధ్యయుగ బెంగాల్ సాహిత్య దృశ్యం === {{refbegin|2}} * చండీదాస్ * కాశీరామ్ దాస్ * గోవిందదాస * కృష్ణదాస కవిరాజ * క్రిట్టిబాస్ ఓఝా * భరత్‌చంద్ర రే * విద్యాపతి === తొలి ఆధునిక కాలానికి చెందిన ఇతర రచయితలు === * అక్షయ్ కుమార్ బరల్ * మనోరంజన్ బ్యపారి * నిరుపమా దేవి * స్వర్ణకుమారి దేవి * రోమేష్ చందర్ దత్ * అనిల్ కుమార్ గెయిన్ * ఈశ్వర్ చంద్ర గుప్తా * ప్యారీ చంద్ మిత్ర * పరిజాత * ఇంద్ర బహదూర్ రాయ్ * ద్విజేంద్రలాల్ రే * బేగం రోకేయా * కళిప్రసన్న సింఘా * జ్యోతిరింద్రనాథ్ టాగోర్ * స్వామి వివేకానంద ==బెంగాల్‌కు చెందిన ప్రముఖ విదేశీ భాషా రచయితలు == * శ్రీ అరబిందో * అనిర్బన్ భట్టాచార్య * ఉపమన్యు చటర్జీ * అమిత్ చౌధురి * సౌహార్ద్య దే * చిత్ర బానర్జీ దివాకరుని * తోరు దత్ * కబేరి గయెన్ * అమితావ్ ఘోష్ * ఝుంపా లహిరి * మిమి మోండల్ * ప్రీతిష్ నంది == ఇరవయ్యవ శతాబ్దం ప్రారంభ/మధ్యకాలంలోని ఇతర రచయితలు & కొంతమంది సమకాలీన రచయితలు == {{refbegin|2}} * అనితా అగ్నిహోత్రి * ఎక్రమ్ అలీ * అఫ్సర్ అహ్మద్ * జతీంద్రమోహన్ బాగ్చి * తారశంకర్ బంద్యోపాధ్యాయ * తపన్ బంద్యోపాధ్యాయ్ * సుబిమల్ బసక్ * అబుల్ బషర్ * సుకాంత భట్టాచార్య * నచికేత చక్రవర్తి * నిరేంద్రనాథ్ చక్రవర్తి * శిబ్రం చక్రవర్తి * స్మరణ్‌జిత్ చక్రవర్తి * సందీపన్ చటోపాధ్యాయ్ * సంజీబ్ చటోపాధ్యాయ్ * శాస్తిపాద చటోపాధ్యాయ * శక్తి చటోపాధ్యాయ * మలయ్ రాయ్ చౌధురి * సలీల్ చౌదరి * అలోకరాంజన్ దాస్‌గుప్తా * బుద్ధదేబ్ దాస్‌గుప్తా * అనీష్ దేబ్ * నబనీత దేవ్ సేన్ * మహాశ్వేతా దేవి * అనిల్ కుమార్ గెయిన్ * కబేరి గయెన్ * నారాయణ్ గంగోపాధ్యాయ్ * జాయ్ గోస్వామి * ప్రబీర్ ఘోష్ * సంతోష్ కుమార్ ఘోష్ * శంఖ ఘోష్ * సుబోధ్ ఘోష్ * బుద్ధదేబ్ గుహ * ప్రచేత గుప్తా * బేబీ హల్డర్ * మోయినుల్ హసన్ * సయ్యద్ కౌసర్ జమాల్ * హుమాయున్ కబీర్ * బిమల్ కర్ * బినోయ్ మజుందార్ * సమరేశ్ మజుందార్ * తరుణ్ మండల్ * అమర్ మిత్ర * అరుణ్ మిత్ర * బిమల్ మిత్రా * నరేంద్రనాథ్ మిత్ర * అశుతోష్ ముఖోపాధ్యాయ్ * బిభూతిభూషణ్ ముఖోపాధ్యాయ్ * సుభాష్ ముఖోపాధ్యాయ్ * కుముద్ రంజన్ ముల్లిక్ * మోతీ నంది * పూర్ణేందు పత్తేరా * షేక్ అబ్దుర్ రహీం * దిలీప్‌కుమార్ రాయ్ * సమీర్ రాయ్ చౌధురి * శంకర్ * నారాయణ్ సన్యాల్ * సుబోధ్ సర్కార్ * జతీంద్రనాథ్ సేన్‌గుప్తా * మల్లికా సేన్‌గుప్తా * సయ్యద్ ముస్తఫా సిరాజ్ {{refend}} ==పాత్రికేయులు == * ఎక్రమ్ అలీ * తమల్ బంద్యోపాధ్యాయ్ * మృణాల్ చటర్జీ * రామానంద చటర్జీ * సునంద కె. దత్తా-రే * కబేరి గయెన్ * తుషార్ కాంతి ఘోష్ * చందన్ మిత్ర * మోతీ నంది * ప్రీతిష్ నంది * సుకుమార్ రే * బరున్ సేన్‌గుప్తా === కామిక్స్ రచయితలు === * నారాయణ్ దేబ్‌నాథ్ == భాష/భాషాశాస్త్రం, మానవశాస్త్రం, చరిత్ర, ఇతర సామాజిక శాస్త్రాలు == {{refbegin|2}} * హరిచరణ్ బందోపాధ్యాయ , నిఘంటువు రచయిత * రాజశేఖర్ బసు , బెంగాలీలో శాస్త్రీయ పదాలకు ప్రధాన కారకుడు, నిఘంటుకారుడు * చంద్రిల్ భట్టాచార్య , కోల్‌కతాలో జన్మించారు * గిరింద్రశేఖర్ బోస్ , ఫ్రాయిడ్ యొక్క మొదటి ఐరోపా యేతర కరస్పాండెంట్ * నిర్మల్ కుమార్ బోస్ , మానవ శాస్త్రవేత్త, గాంధీ సహచరుడు * సునీతి కుమార్ ఛటర్జీ , భాషావేత్త * దేబిప్రసాద్ చటోపాధ్యాయ , సాంఘిక తత్వవేత్త * కీర్తి ఎన్. చౌధురి , చరిత్రకారిణి * ప్రమతా చౌధురి , ఠాగూర్‌తో పాటు ఆధునిక బెంగాలీ గద్య (చలిత్ భాష) సృష్టికర్త * హరినాథ్ దే , భాషావేత్త * రొమేష్ చుందర్ దత్ , చరిత్రకారుడు * అనిల్ కుమార్ గెయిన్ , రాయల్ సొసైటీ ఫెలో * బిరజా శంకర్ గుహ , మానవ శాస్త్రవేత్త * రణజిత్ గుహ , సబాల్టర్న్ సిద్ధాంతకర్త * ఆర్.సి. మజుందార్ , చరిత్రకారుడు * వీనా మజుందార్ , మహిళా అధ్యయనాల విద్యావేత్త * రాజేంద్రలాల్ మిత్రా , ఇండాలజిస్టులతో పనిచేసిన తొలి భారతీయుడు * భూదేవ్ ముఖోపాధ్యాయ , తొలి విద్యావేత్త * నిహారంజన్ రే , చరిత్రకారుడు * హేమ్ చంద్ర రాయచౌధురి , భారతీయ చరిత్రకారుడు * ఆక్స్‌ఫర్డ్ విశ్వవిద్యాలయంలో చరిత్ర ప్రొఫెసర్ అయిన తపన్ రాయచౌధురి * రాజా రామ్ మోహన్ రాయ్ , మొదటి బెంగాలీ గద్య రచయిత * జాదునాథ్ సర్కార్ , చరిత్రకారుడు * సుమిత్ సర్కార్ , చరిత్రకారుడు * సుశోభన్ సర్కార్ , చరిత్రకారుడు * అమర్త్య సేన్ , అర్థశాస్త్రంలో నోబెల్ బహుమతి గ్రహీత * దినేష్ చంద్ర సేన్ , బెంగాలీ సాహిత్య చరిత్రకారుడు, జానపద పరిశోధకుడు * సుకుమార్ సేన్ , భాషావేత్త * హర ప్రసాద్ శాస్త్రి , బెంగాలీ భాష, సంస్కృతి చరిత్రకారుడు * మణిక్‌లాల్ సిన్హా , నవలా రచయిత, చరిత్రకారుడు, పశ్చిమ రార్‌కు చెందిన పురావస్తు శాస్త్రవేత్త * సూరజిత్ చంద్ర సిన్హా , మానవ శాస్త్రవేత్త * దినేష్‌చంద్ర సిర్కార్ , ఎపిగ్రాఫిస్ట్ * గాయత్రి చక్రవర్తి స్పివాక్ , సాహిత్య సిద్ధాంతవేత్త. * ఈశ్వర్ చంద్ర విద్యాసాగర్ , ప్రామాణిక బెంగాలీ గద్య సృష్టికర్త (సాధు భాష) {{refend}} == పండితులు, బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలులు == * అసిమా చటర్జీ , రసాయన శాస్త్ర పండితురాలు * సునీతి కుమార్ ఛటర్జీ , భాషావేత్త * అమ్లాన్ దత్తా , ఆర్థికవేత్త, విశ్వభారతి వైస్ ఛాన్సలర్ * రాధాకాంత దేబ్ , భాషావేత్త * అనిల్ కుమార్ గెయిన్ , పండితుడు, గణిత శాస్త్రవేత్త * పృథ్వీంద్ర ముఖర్జీ , భారత చరిత్ర, తత్వశాస్త్రం, మతం, సంస్కృతి పండితుడు * ఆశిస్ నంది , రాజకీయ మనస్తత్వవేత్త * రామేంద్ర సుందర్ త్రిబేది , శాస్త్రవేత్త == విద్య == === మార్గదర్శకులు === * మహేష్ చంద్ర న్యాయరత్న భట్టాచార్య * గిరీష్ చంద్ర బోస్ * అనిల్ కుమార్ గెయిన్ * ముహమ్మద్ మోహ్సిన్ * అశుతోష్ ముఖర్జీ * సతీష్ చంద్ర ముఖర్జీ * బేగం రోకేయా * గురుచంద్ ఠాకూర్ * ఈశ్వర్ చంద్ర విద్యాసాగర్ === స్వాతంత్ర్యం తర్వాత === * శుద్ధానంద బ్రహ్మచారి * సుధీ రంజన్ దాస్ , భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి, విశ్వభారతి వైస్-ఛాన్సలర్ * అజీజుల్ హక్ === ఇతరులు === === ఉపాధ్యాయులు === * ప్రపంచంలోనే అతి పిన్న వయస్కుడైన ప్రధానోపాధ్యాయుడు, ఆనంద శిక్షా నికేతన్ వ్యవస్థాపకుడు బాబర్ అలీ * కాత్యాయనిదాస్ భట్టాచార్య , తత్వశాస్త్రం, ప్రెసిడెన్సీ కళాశాల * రామకృష్ణ భట్టాచార్య , ఇంగ్లీష్, ఆనంద మోహన్ కళాశాల * బరున్ దే , చరిత్ర, ప్రెసిడెన్సీ కళాశాల * మహాశ్వేతా దేవి , ఇంగ్లీష్, విజయగర్ జ్యోతిష్ రే కళాశాల * చిన్మోయ్ గుహ , ఇంగ్లీష్, విజయ్‌గర్ జ్యోతిష్ రే కళాశాల, కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం * KC నాగ్ , గణితం, మిత్రా సంస్థ * సుశోభన్ సర్కార్ , చరిత్ర, ప్రెసిడెన్సీ కళాశాల == తత్వశాస్త్రం == === ఆధునిక పూర్వ కాలం === * చైతన్య మహాప్రభు (అచింత్య భేదభేద వేదాంత) నాడియా జిల్లాలోని నబద్వీప్‌లో నేటి బంగ్లాదేశ్‌లోని సిల్హెట్ నుండి వచ్చిన తల్లిదండ్రులకు జన్మించారు. * మధుసూదన సరస్వతి (అద్వైత వేదాంత), ప్రస్తుత బంగ్లాదేశ్‌లోని గోపాల్‌గంజ్ జిల్లా కోటలిపారాలో జన్మించారు, నాడియా జిల్లాలోని నబద్వీప్‌లో చదువుకున్నారు * నబద్వీప్ నుండి రఘునాథ శిరోమణి (నవ్య న్యాయ). === ఆధునిక యుగం === * శ్రీ అరబిందో * అబు సయీద్ అయ్యూబ్ , కోల్‌కతాలో జన్మించారు * కృష్ణ చంద్ర భట్టాచార్య హౌరా జిల్లాలోని సెరంపూర్‌లో జన్మించారు * ప్రస్తుత బంగ్లాదేశ్‌లోని పబ్నా జిల్లాలో జన్మించిన అనుకులచంద్ర చక్రవర్తి , కలకత్తాలో పనిచేశారు, ప్రబోధాలు చేశారు . 1947లో భారతదేశ విభజన తర్వాత , ఆయన డియోఘర్‌కు తరలివెళ్లారు. * భారతదేశ విభజనకు ముందు నదియాలో భాగంగా ఉన్న , ప్రస్తుత బంగ్లాదేశ్‌లోని కుస్తియాలో జన్మించిన సురేంద్రనాథ్ దాస్‌గుప్తా , కలకత్తాలో చదువుకున్నారు. * బలరామ్ హరి , నదియాలో జన్మించారు * బిమల్ కృష్ణ మతిలాల్ , దక్షిణ 24 పరగణాస్ జిల్లాలోని జైనగర్ మజిల్‌పూర్‌లో జన్మించారు * అమర్త్యసేన్ , బీర్భూమ్ జిల్లాలోని శాంతినికేతన్‌లో జన్మించారు * కేశుబ్ చంద్ర సేన్ , కోల్‌కతాలో జన్మించారు * [[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] , కోల్‌కతాలో జన్మించారు * [[స్వామి వివేకానంద]] , కలకత్తాలో జన్మించారు == ఇరవయ్యవ శతాబ్దం ప్రారంభం / మధ్యకాలం == * శుద్ధానంద బ్రహ్మచారి , కోల్‌కతాలో జన్మించారు * దేబిప్రసాద్ చటోపాధ్యాయ , తత్వశాస్త్రం, కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం * సిబ్నారాయణ్ రాయ్ , కోల్‌కతాలో జన్మించారు == సైన్స్ == {{refbegin|2}} * సంఘమిత్ర బంద్యోపాధ్యాయ , కంప్యూటర్ శాస్త్రవేత్త * అమర్ నాథ్ భదురి , భారతీయ మాలిక్యులర్ ఎంజైమాలజిస్ట్, కెమికల్ బయోలజిస్ట్ * సోమనాథ్ భరద్వాజ్ , విశ్వశాస్త్రం * అవిక్ భట్టాచార్య , రిమోట్ సెన్సింగ్ * శాంతను భట్టాచార్య , రసాయన శాస్త్రం * భబతారక్ భట్టాచార్య , భారతీయ నిర్మాణ జీవశాస్త్రవేత్త, జీవరసాయన శాస్త్రవేత్త * మణి లాల్ భౌమిక్ * బిరేంద్ర బిజోయ్ బిస్వాస్ , భారతీయ అణు జీవశాస్త్రవేత్త, జన్యు శాస్త్రవేత్త * సత్యేంద్ర నాథ్ బోస్ , భారతీయ సైద్ధాంతిక భౌతిక శాస్త్రవేత్త, గణిత శాస్త్రవేత్త * ఉపేంద్రనాథ్ బ్రహ్మచారి * బిద్యుత్ బరన్ చౌధురి , కంప్యూటర్ శాస్త్రవేత్త * అసిస్ దత్తా , భారతీయ జీవరసాయన శాస్త్రవేత్త, అణు జీవశాస్త్రవేత్త, జన్యు ఇంజనీర్ * మౌమితా దత్తా , భారతీయ భౌతిక శాస్త్రవేత్త * అనిల్ కుమార్ గెయిన్ , గణితశాస్త్రం * పార్థ ఘోస్ * శంకర్ ఘోష్ , భారతీయ-అమెరికన్ ఇమ్యునాలజిస్ట్, మైక్రోబయాలజిస్ట్, బయోకెమిస్ట్ * ప్రశాంత చంద్ర మహాలనోబిస్ * చంచల్ కుమార్ మజుందార్ , భారతీయ ఘనీభవించిన పదార్థ భౌతిక శాస్త్రవేత్త * ద్విజేష్ దత్తా మజుందార్ , కంప్యూటర్ శాస్త్రవేత్త * ఉజ్వల్ మౌలిక్ , కంప్యూటర్ శాస్త్రవేత్త * అశేష్ ప్రసాద్ మిత్ర * సిసిర్ కుమార్ మిత్ర , భారతీయ భౌతిక శాస్త్రవేత్త * మహాన్ ఎంజె , గణిత శాస్త్రవేత్త * సుభాష్ ముఖోపాధ్యాయ , వైద్యుడు * ఇందిరా నాథ్ , భారతీయ రోగనిరోధక శాస్త్రవేత్త * బెదబ్రత నొప్పి , నాసా శాస్త్రవేత్త * శంకర్ కుమార్ పాల్ , కంప్యూటర్ శాస్త్రవేత్త * షెహ్లా పెర్విన్ , మాలిక్యులర్ బయాలజిస్ట్ * ప్రఫుల్ల చంద్ర రే , భారతీయ రసాయన శాస్త్రవేత్త, పారిశ్రామికవేత్త, దాత * అమల్ కుమార్ రాయచౌధురి * సోమక్ రాయచౌధురి , భారతీయ ఖగోళ భౌతిక శాస్త్రవేత్త * అంజలి రాయ్ , శిలీంధ్ర శాస్త్రవేత్త * సుబ్రతా రాయ్ , ప్లాస్మా భౌతిక శాస్త్రం * రామ్ బ్రహ్మ సన్యాల్ , జంతుశాస్త్రం * దేబి ప్రసాద్ సర్కార్ , భారతీయ జీవరసాయన శాస్త్రవేత్త, రోగనిరోధక శాస్త్రవేత్త, వైరాలజిస్ట్ * అమర్త్య సేన్ , నోబెల్ బహుమతి గ్రహీత, ఆర్థికవేత్త, ఆర్థిక శాస్త్రాలలో బ్యాంక్ ఆఫ్ స్వీడన్ బహుమతి గ్రహీత * అశోక్ సేన్ , భౌతిక శాస్త్రం * రాధానాథ్ సిక్దార్ * స్నేహసిక్తా స్వర్ణకర్ , భారతీయ రసాయన జీవశాస్త్రవేత్త {{refend}} == మత పండితులు == === ముస్లిం === * జలాలుద్దీన్ తబ్రీజీ (13వ శతాబ్దం) * గాజీ పిర్ (13వ శతాబ్దం) * పీర్ గోరాచంద్ (13వ శతాబ్దం) * ఉస్మాన్ సెరాజుద్దీన్ (1258–1357) * అలావుల్ హక్ (1301–1384) * నూర్ కుతుబ్ ఆలం (మ. 1416) * షా మెహర్ అలీ (1808–1868) * ఉబైదుల్లా అల్ ఉబైది సుహ్రవర్ది (1832–1885) * అజాంగాచి షాహెబ్ (1828–1932) * మహ్మద్ అబూ బకర్ సిద్ధిక్ (1865–1943) * అబ్దుల్లా అల్-బాకీ (1886–1952) * అబ్బాస్ సిద్ధిఖీ (జననం 1987) === ఆధునిక పూర్వ కాలం === * కృష్ణానంద ఆగమవగీష * చైతన్య మహాప్రభు * నిత్యానంద * రామ్‌ప్రసాద్ సేన్ * బృందావనానికి చెందిన ఆరుగురు గోస్వాములు === బ్రహ్మ సమాజ్ === * ఆనందమోహన్ బోస్ * రాజా రామ్ మోహన్ రాయ్ * కేశుబ్ చంద్ర సేన్ * దేబేంద్రనాథ్ టాగోర్ * రామ్ చంద్ర విద్యాబాగిష్ === హిందూ పునరుజ్జీవన ఉద్యమం === * శ్రీ అరబిందో * శారదా దేవి * రామకృష్ణ * స్వామి వివేకానంద === ఇరవయ్యవ శతాబ్దం మధ్యకాలపు మతపరమైన వ్యక్తులు === * స్వామి శ్రీ యుక్తేశ్వర్ గిరి * లహిరి మహాశయ * AC భక్తివేదాంత స్వామి ప్రభుపాద * పరమహంస యోగానంద == సామాజిక సంస్కరణ & సామాజిక పని == === ప్రధాన వ్యక్తులు === * అనిల్ కుమార్ గెయిన్ * ద్వారకనాథ్ గంగూలీ * నిబరన్ చంద్ర ముఖర్జీ * సతీష్ చంద్ర ముఖర్జీ * ప్రోతాప్ చుందర్ మోజూమ్దార్ * రాజా రామ్ మోహన్ రాయ్ * కేశుబ్ చంద్ర సేన్ * హరిచంద్ ఠాకూర్ * ఈశ్వర్ చంద్ర విద్యాసాగర్ * స్వామి వివేకానంద === డెరోజియన్లు === * కృష్ణ మోహన్ బెనర్జీ * రాజనారాయణ్ బసు * మైఖేల్ మధుసూదన్ దత్ * హర చంద్ర ఘోష్ * రామ్‌గోపాల్ ఘోష్ * రామ్తను లాహిరి * రసిక్ కృష్ణ మల్లిక్ * కిషోరి చంద్ మిత్ర * ప్యారీ చంద్ మిత్ర * రాధానాథ్ సిక్దార్ === మహిళల హక్కులు === * చంద్రముఖి బసు * సరళా దేవి * కదంబిని గంగూలీ * కబేరి గయెన్ * జాయితా మోండల్ , సామాజిక కార్యకర్త * చారులత ముఖర్జీ * రాణి రష్మోని * బేగం రోకేయా * రోమోలా సిన్హా == సైనిక == * ఎయిర్ వైస్ మార్షల్ మాధవేంద్ర బెనర్జీ , మహావీర చక్ర గ్రహీత * ఫ్లైట్ లెఫ్టినెంట్ సుహాస్ బిస్వాస్ , అశోక చక్ర గ్రహీత * సుభాష్ చంద్ర బోస్ , ఇండియన్ నేషనల్ ఆర్మీ వ్యవస్థాపకుడు * జనరల్ జయంతో నాథ్ చౌధురి , 1965 ఇండో-పాకిస్తాన్ యుద్ధంలో భారత ఆర్మీ చీఫ్ * అడ్మిరల్ అధర్ కుమార్ ఛటర్జీ , 1966 & 1970 మధ్య ఇండియన్ నేవీ చీఫ్ * ఎయిర్ కమోడోర్ సుధీంద్ర కుమార్ మజుందార్ (1927–2011), భారతదేశపు మొట్టమొదటి సైనిక హెలికాప్టర్ పైలట్ * ఎయిర్ మార్షల్ సుబ్రోతో ముఖర్జీ , భారత వైమానిక దళ మాజీ అధిపతి * భారత వైమానిక దళ 24వ అధిపతి, చీఫ్ ఆఫ్ ది ఎయిర్ స్టాఫ్ అరూప్ రాహా * కెప్టెన్ మాన్ బహదూర్ రాయ్ , అశోక చక్ర గ్రహీత * ఇంద్ర లాల్ రాయ్ , మొదటి భారతీయ (స్వాతంత్ర్యానికి ముందు) ఫ్లయింగ్ ఏస్ * జనరల్ శంకర్ రాయ్ చౌదరి , భారత ఆర్మీ మాజీ చీఫ్ * విలియం టోలీ (1715–1784), బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారి == కళ == === తొలి ఆధునిక కాలం === * రామ్‌కింకర్ బైజ్ * నందలాల్ బోస్ * ముకుల్ డే * కలప ఘోషల్ * సైలోజ్ ముఖర్జీ * బినోద్ బెహారీ ముఖర్జీ * జమిని రాయ్ * అబనీంద్రనాథ్ టాగోర్ * గగనేంద్రనాథ్ టాగోర్ ==ఇరవయ్యవ శతాబ్దం మధ్యకాలం నుండి == * బికాష్ భట్టాచార్జీ * జోగెన్ చౌదరి * జహర్ దాస్‌గుప్తా * సోమనాథ్ హోర్ * చింతమోని కర్ * అనిల్ కరంజై * పరేష్ మైటీ * హేమెన్ మజుందార్ * రాబిన్ మోండల్ * సమీర్ మోండల్ * గణేష్ పైన్ * పరితోష్ సేన్ === ఫిల్మ్ & ఫోటోగ్రఫీ === * దులాల్ దత్తా * [[గౌతమ్ ఘోష్]] , చిత్రనిర్మాత, సినిమాటోగ్రాఫర్, సంగీత స్వరకర్త * రితుపర్ణో ఘోష్ , చిత్రనిర్మాత * సుమన్ ఘోష్ , చిత్రనిర్మాత, డాక్యుమెంటరీ చిత్రనిర్మాత * అజోయ్ కర్ , సినిమాటోగ్రాఫర్, ఫిల్మ్ మేకర్, స్క్రీన్ రైటర్ * [[తరుణ్ మజుందార్]] , చిత్రనిర్మాత, స్క్రీన్ రైటర్, రచయిత, చిత్రకారుడు * సుబ్రత మిత్ర, సినిమాటోగ్రాఫర్ * [[హృషికేష్ ముఖర్జీ]], భారతీయ చలనచిత్ర దర్శకుడు, సంపాదకుడు, రచయిత * ఇంద్రాని పాల్-చౌధురి * [[సత్యజిత్ రే]] , చిత్రనిర్మాత, స్క్రీన్ రైటర్, రచయిత, చిత్రకారుడు, సంగీత స్వరకర్త * [[మృణాళ్ సేన్|మృణాల్ సేన్]], చిత్రనిర్మాత, స్క్రీన్ రైటర్, రచయిత == సంగీతం == === స్వరకర్తలు === * అబ్బాసుద్దీన్ అహ్మద్ * అనిల్ బిస్వాస్ * రైచంద్ బోరల్ * ఎస్.డి. బర్మన్ * సలీల్ చౌదరి * కమల్ దాస్‌గుప్తా * సుధిన్ దాస్‌గుప్తా * నచికేత ఘోష్ * కాజీ నజ్రుల్ ఇస్లాం * హేమంత్ కుమార్ * గౌరీప్రసన్న మజుందర్ * మానబేంద్ర ముఖోపాధ్యాయ్ * ద్విజేంద్రలాల్ రే * దిలీప్‌కుమార్ రాయ్ * అతుల్ ప్రసాద్ సేన్ * రజనీకాంత సేన్ * కబీర్ సుమన్ === ప్రదర్శకులు (వాయిద్యం) === * నిఖిల్ బానర్జీ , సితార్ * శంఖ చటర్జీ , తబలా * బుద్ధదేబ్ దాస్‌గుప్తా , సరోద్ * అన్నపూర్ణ దేవి , సుర్బహార్ * జ్ఞాన్ ప్రకాష్ ఘోష్ , హార్మోనియం & తబలా * పన్నాలాల్ ఘోష్ , వేణువు * శంకర్ ఘోష్ , తబలా * అలీ అక్బర్ ఖాన్ , సరోద్ * అల్లావుద్దీన్ ఖాన్ , సరోద్ & బహుళ-వాయిద్యకారుడు * రాధికా మోహన్ మైత్రా , సరోద్ & మోహనవీణ * మణిలాల్ నాగ్ , సితార్ * రవి శంకర్ , సితార్ === ప్రదర్శకులు (గాత్రం) === ==== శాస్త్రీయ ==== * పండిట్ ఇమాన్ దాస్ * గోపేశ్వర్ బెనర్జీ * నైనా దేవి * అజోయ్ చక్రవర్తి , గాత్రం * తారపద చక్రవర్తి * కౌశికి చక్రవర్తి ==== టాగోర్ & అతని సమకాలీనుల పాటలు ==== * కనికా బెనర్జీ * దేబబ్రత బిస్వాస్ * శర్మిలా బోస్ * ఉమా బోస్ * రేణుకా దాస్‌గుప్తా * సహానా దేవి * గీతా ఘటక్ * శాంతిదేవ్ ఘోష్ * మాలతి ఘోషల్ * సుచిత్ర మిత్ర * దిలీప్‌కుమార్ రాయ్ * సుబినోయ్ రాయ్ * ఇంద్రాని సేన్ * నీలిమా సేన్ * అమియా టాగోర్ * దినేంద్రనాథ్ టాగోర్ ==== ఆధునిక ==== {{refbegin|2}} * శ్రీకాంత ఆచార్య * మహమ్మద్ అజీజ్ * అభిజీత్ భట్టాచార్య * ధనంజయ్ భట్టాచార్య * ఆర్.డి. బర్మన్ * ఎస్.డి. బర్మన్ * నచికేత చక్రవర్తి * అంతర చౌదరి * కనన్ దేవి * కేసీ డే * [[మన్నా డే]] * అంజన్ దత్ * గీతా దత్ * [[జీత్ గంగూలీ]] * [[శ్రేయా ఘోషల్‌]] * రూపమ్ ఇస్లాం * అమిత్ కుమార్ * హేమంత్ కుమార్ * కిషోర్ కుమార్ * బప్పి లహిరి * మధుశ్రీ * సిలాజిత్ మజుందర్ * శ్యామల్ మిత్రా * శాంతను మోయిత్రా * సంధ్యా ముఖర్జీ * మానబేంద్ర ముఖోపాధ్యాయ్ * పంకజ్ ముల్లిక్ * ప్రీతమ్ * అనుపమ్ రాయ్ * కుమార్ సాను * ఇంద్రాని సేన్ * షాన్ * అరిజిత్ సింగ్ * కబీర్ సుమన్ * బాబుల్ సుప్రియో * మోనాలి ఠాకూర్ * రూమా గుహా ఠాకుర్తా {{refend}} ==== నజ్రుల్ గీతి ==== * అబ్బాసుద్దీన్ అహ్మద్ * పురబి దత్తా * సోహ్రాబ్ హుస్సేన్ * మానబేంద్ర ముఖోపాధ్యాయ్ * ఇంద్రాని సేన్ ==== శ్యామా సంగీత్ ==== * ధనంజయ్ భట్టాచార్య * పన్నాలాల్ భట్టాచార్య ==== బెంగాలీ జానపద గీతం ==== * అబ్బాసుద్దీన్ అహ్మద్ * బసుదేబ్ దాస్ బౌల్ * కలిక ప్రసాద్ భట్టాచార్య * తిమిర్ బిస్వాస్ * ఫులాటి గిడాలి * రతన్ కహార్ == సినిమాలు == === దర్శకులు=== * ప్రేమాంకుర్ అటోర్తి * అనురాగ్ బసు * బసు భట్టాచార్య * దేబాకి బోస్ * ప్రీతిష్ చక్రవర్తి * రాజ్ చక్రవర్తి * బసు చటర్జీ * అనిరుద్ధ రాయ్ చౌదరి * బుద్ధదేబ్ దాస్‌గుప్తా * చిదానంద దాస్‌గుప్తా * అంజన్ దత్ * గౌతమ్ ఘోస్ * రితుపర్ణో ఘోష్ * సుజోయ్ ఘోష్ * సుష్మిత్ ఘోష్ * రిత్విక్ ఘటక్ * ఫర్హా ఖాతున్ * తరుణ్ మజుందార్ * ప్రేమ్ ప్రకాష్ మోడీ * మహమ్మద్ మోసిన్ * సుజిత్ మోండల్ * అయాన్ ముఖర్జీ * హృషికేష్ ముఖర్జీ * శిబోప్రసాద్ ముఖర్జీ * సుమన్ ముఖర్జీ * శ్రీజిత్ ముఖర్జీ * బెడబ్రాట నొప్పి * ముజిబర్ రహమాన్ * సత్యజిత్ రే * బిమల్ రాయ్ * అపర్ణా సేన్ * మృణాల్ సేన్ * షౌనక్ సేన్ * సుప్రియో సేన్ * తపన్ సిన్హా * షూజిత్ సిర్కార్ === నటులు === * అపూర్వ అగ్నిహోత్రి * ఫెర్దౌస్ అహ్మద్ * మీర్ అఫ్సర్ అలీ * భాను బెనర్జీ * కాళి బెనర్జీ * విక్టర్ బెనర్జీ * అనిర్బన్ భట్టాచార్య * ఛబి బిస్వాస్ * బిస్వజిత్ చక్రవర్తి * చిరంజీత్ చక్రవర్తి * మిథున్ చక్రవర్తి * ప్రీతిష్ చక్రవర్తి * సాయక్ చక్రవర్తి * తులసి చక్రవర్తి * అభిషేక్ చటర్జీ * అబీర్ చటర్జీ * అనిల్ చటర్జీ * ధృతిమాన్ చటర్జీ * హిరాన్ చటర్జీ * పరంబ్రత చటర్జీ * ప్రియాన్షు చటర్జీ * ప్రోసెన్‌జిత్ చటర్జీ * సస్వత చటర్జీ * సౌమిత్ర చటర్జీ * సుభేందు చటర్జీ * హరింద్రనాథ్ చటోపాధ్యాయ్ * ఉత్పాళ్ దత్తా * దేవ్ * లోకేష్ ఘోష్ * రబీ ఘోష్ * అంకుష్ హజ్రా * జీత్ * జయంత్ కృపలాని * ప్రదీప్ కుమార్ * ఉత్తమ్ కుమార్ * [[రంజిత్ మల్లిక్]] * కమల్ మిత్ర * జోయ్ కుమార్ ముఖర్జీ * కేశ్తో ముఖర్జీ * తథాగత ముఖర్జీ * తపస్ పాల్ * చిన్మోయ్ రాయ్ * రాహుల్ రాయ్ * పహారీ సన్యాల్ * అసిత్ సేన్ * జిషు సేన్‌గుప్తా === నటీమణులు === * జయ అహ్సాన్ * వర్ష అశ్వతి * ప్రత్యూష బెనర్జీ * రచనా బెనర్జీ * మిమి చక్రవర్తి * మౌషుమి చటర్జీ * సబిత్రి చటర్జీ * శ్రాబంతి చటర్జీ * అరుంధతి దేవి * ఛాయా దేవి * కనన్ దేవి * కనన్ దేవి * సుప్రియా దేవి * సుభాశ్రీ గంగూలీ * అనితా గుహా * రాఖీ గుల్జార్ * ఇంద్రాని హల్దార్ * నుస్రత్ జహాన్ * జూన్ మాలియా * కోయెల్ మల్లిక్ * మాధబి ముఖర్జీ * ప్రేమ నారాయణ్ * దేవికా రాణి * దేబశ్రీ రాయ్ * సుమిత సన్యాల్ * అపర్ణా సేన్ * మూన్ మూన్ సేన్ * రైమా సేన్ * రీమా సేన్ * రిమి సేన్ * రియా సేన్ * సుచిత్ర సేన్ * సుష్మిత సేన్ * రితుపర్ణ సేన్‌గుప్తా * మమతా శంకర్ * మాలా సిన్హా * షర్మిలా టాగోర్ * రూమా గుహా ఠాకుర్తా === సినిమాటోగ్రాఫర్ === * సుప్రతిమ్ భోల్ * కమల్ బోస్ * సుదీప్ చటర్జీ * నెమై ఘోష్ * బేబీ ఇస్లాం * సుబ్రతా మిత్ర * అవిక్ ముఖోపాధ్యాయ్ * బినోద్ ప్రధాన్ * రామానంద సేన్‌గుప్తా === సంపాదకుడు === * మైనాక్ భౌమిక్ * దులాల్ దత్తా * రబిరంజన్ మైత్రా * అర్ఘ్యకమల్ మిత్ర * శ్రీజిత్ ముఖర్జీ === స్క్రీన్‌ప్లే రచయితలు === * అంజన్ దత్ * నబేందు ఘోష్ * రుద్రనీల్ ఘోష్ * శక్తిపాద రాజగురు * ఎన్.కె. సలీల్ == నృత్యం == * షర్మిలా బిస్వాస్ * చిత్రేష్ దాస్ * గంభీర్ సింగ్ మురా * అమలా శంకర్ * మమతా శంకర్ * ఉదయ్ శంకర్ == వైద్యులు == * రఫీయుద్దీన్ అహ్మద్ * ఉపేంద్రనాథ్ బ్రహ్మచారి * శంభు నాథ్ దే * కదంబిని గంగూలీ * మధుసూదన్ గుప్తా * రాధా గోబింద కర్ * శ్యామా ప్రసాద్ మండల్ * సుభాష్ ముఖోపాధ్యాయ్ * బిధాన్ చంద్ర రాయ్ * నీల్రతన్ సిర్కార్ * టాబితా సోలమన్ == నాటకం/నాటకరంగం == * అజితేష్ బందోపాధ్యాయ్ * సిసిర్ భదురి * బిజోన్ భట్టాచార్య * బిభాష్ చక్రవర్తి * ఖలీద్ చౌధురి * పార్థప్రతిమ్ దేబ్ * ఉత్పాళ్ దత్ * ఉషా గంగూలీ * గిరీష్ చంద్ర ఘోష్ * దేబ్‌శంకర్ హల్దార్ * దీనబంధు మిత్ర * సోంభు మిత్ర * మనోజ్ మిత్ర * ద్విజేంద్రలాల్ రే * రుద్రప్రసాద్ సేన్‌గుప్తా * బాదల్ సిర్కార్ * జ్యోతిరింద్రనాథ్ టాగోర్ == మాంత్రికులు == * గణపతి చక్రవర్తి * అమీన్ సుహ్రావర్ది * మనేకా సోర్కార్ * పిసి సోర్కార్ * పిసి సోర్కార్ జూనియర్. * పిసి సోర్కార్, యంగ్ == రాజకీయ నాయకులు & విప్లవకారులు == === ఆధునిక పూర్వ === * దేవపాల * ధర్మపాలుడు * గోపాల I * మహిపాల * బల్లాల సేన * లక్ష్మణ సేన * శశాంక === వలస కాలం === * అలీముద్దీన్ అహ్మద్ * రోమేష్ చందర్ దత్ * నృపేంద్ర నారాయణ్ , పరోపకారి & కూచ్ బెహార్ పాలకుడు * కలీం షరాఫీ * సత్యేంద్ర ప్రసన్న సిన్హా, 1వ బారన్ సిన్హా * సత్యేంద్రనాథ్ టాగోర్ * టిటుమిర్ === భారత స్వాతంత్ర్య సమరయోధులు === ==== ప్రారంభ గణాంకాలు ==== * సురేంద్రనాథ్ బెనర్జీ * వోమేష్ చందర్ బోనర్జీ * రాణి శిరోమణి , కర్నాగర్ రాణి & చువార్ తిరుగుబాటు నాయకురాలు * చువార్ తిరుగుబాటు నాయకుడు దుర్జన్ సింగ్ == ఇరవయ్యవ శతాబ్దం == {{refbegin|2}} * అలీముద్దీన్ అహ్మద్ * శ్రీ అరబిందో * సయ్యద్ బద్రుద్దూజా * కనైలాల్ భట్టాచార్జీ * కనైలాల్ భట్టాచార్య * బసంత కుమార్ బిస్వాస్ * ఖుదీరామ్ బోస్ * రాష్ బిహారీ బోస్ * శరత్ చంద్ర బోస్ * సుభాష్ చంద్ర బోస్ * అంబికా చక్రవర్తి * పంచానన్ చక్రవర్తి * జోగేష్ చంద్ర చటర్జీ * బినా దాస్ * చిత్తరంజన్ దాస్ * జతీంద్ర నాథ్ దాస్ * బిపిన్ బెహారీ గంగూలీ * బరీంద్ర కుమార్ ఘోష్ * జీబన్ ఘోషల్ * మాతంగిని హజ్రా * బాఘా జతిన్ * హేమచంద్ర కనుంగో * హరే కృష్ణ కోనార్ * సరోజ్ ముఖర్జీ * శ్యామా ప్రసాద్ ముఖర్జీ * బిపిన్ చంద్ర పాల్ * సుధామోయ్ ప్రమణిక్ * రేణుక రే * బిధాన్ చంద్ర రాయ్ * బిరేంద్రనాథ్ సస్మల్ * నరేంద్ర మోహన్ సేన్ * త్రిగుణ సేన్ {{refend}} ==రాజకీయ నాయకులు == {{refbegin|2}} * ముజఫర్ అహ్మద్ * సుల్తాన్ అహ్మద్ (భారత రాజకీయ నాయకుడు) * మమతా బెనర్జీ * జ్యోతి బసు * బుద్ధదేబ్ భట్టాచార్జీ * కేదార్‌నాథ్ భట్టాచార్య * తన్మోయ్ భట్టాచార్య * కనైలాల్ భట్టాచార్య * పార్థ చటర్జీ * సోమనాథ్ చటర్జీ * సోవన్‌దేబ్ చటోపాధ్యాయ * ఏబీఏ ఘనీ ఖాన్ చౌధురి * ప్రతాప్ చంద్ర చుందర్ * దేవ్ * అతుల్య ఘోష్ * కమల్ గుహా * బిమల్ గురుంగ్ * హాషిమ్ అబ్దుల్ హలీమ్ * ఫిర్హాద్ హకీమ్ * బీర్ సింగ్ మహాతో * మృగాంకో మహాతో * నరహరి మహాతో * అభా మైతి * అమిత్ మిత్రా * అశోక్ మిత్ర * ప్రణబ్ ముఖర్జీ * సుబ్రతా ముఖర్జీ * డెరెక్ ఓ'బ్రియన్ * అజిత్ కుమార్ పంజా * సిద్ధార్థ శంకర్ రే * బిధాన్ చంద్ర రాయ్ * ముకుల్ రాయ్ * సౌగత రాయ్ * తథాగత రాయ్ * మహమ్మద్ సలీం * ప్రఫుల్ల చంద్ర సేన్ * బాబుల్ సుప్రియో * సబీనా యాస్మిన్ {{refend}} === ఇతరులు === * అబుల్ బర్కత్ == దాతృత్వం & సామాజిక సంక్షేమం == * బలరాం బోస్ గృహస్థుడు, రామకృష్ణ శిష్యుడు. * నబకృష్ణ దేబ్ * రాధాకాంత దేబ్ , పాశ్చాత్యులు ఉపయోగించే రెండు సంస్కృత నిఘంటువులను ప్రచురించారు. * అనిల్ కుమార్ గెయిన్ * బిజయ్ చంద్ మహతాబ్ * ఉదయ్ చంద్ మహతాబ్ * గోవింద్రం మిట్టర్ * ముహమ్మద్ మోహ్సిన్ * మనీంద్ర చంద్ర నంది , కోసింబజార్ మహారాజు * రాణి రష్మోని * మట్టి లాల్ సీల్ * మదర్ థెరిసా == క్రీడలు == === చదరంగం === * డిబ్యేందు బారువా , గ్రాండ్‌మాస్టర్<ref>{{Cite web |title=The Telegraph - Calcutta : Jharkhand |url=http://www.telegraphindia.com/1070815/asp/jharkhand/story_8195963.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180413191443/https://www.telegraphindia.com/1070815/asp/jharkhand/story_8195963.asp |archive-date=13 April 2018 |access-date=21 August 2016}}</ref> * సూర్య శేఖర్ గంగూలీ , గ్రాండ్‌మాస్టర్ * నిషా మోహోటా , పశ్చిమ బెంగాల్ మొదటి మహిళా గ్రాండ్‌మాస్టర్ === క్రికెట్ === {{refbegin|2}} * మోంటు బెనర్జీ * షుటే బెనర్జీ * సుబ్రోతో బెనర్జీ * గోపాల్ బోస్ * ఉత్పాళ్ చటర్జీ * నిరోద్ చౌదరి * బేను దాస్‌గుప్తా * దీప్ దాస్‌గుప్తా * రుమేలి ధర్ * అశోక్ దిండా * సౌరవ్ గంగూలీ * ఝులన్ గోస్వామి * శ్రీవత్స్ గోస్వామి * సుబ్రతా గుహ * సబా కరీం * అరుణ్ లాల్ * శరదిందు ముఖర్జీ * అంబర్ రాయ్ * పంకజ్ రాయ్ * ప్రియాంక రాయ్ * వృద్ధిమాన్ సాహా * ప్రోబిర్ సేన్ * మనోజ్ తివారీ {{refend}} === ఫుట్‌బాల్ === * రహీం అలీ * పీకే బెనర్జీ * సమర్ బెనర్జీ * శిబ్దాస్ భదురి * సుబ్రతా భట్టాచార్య * కృష్ణను డే * చుని గోస్వామి * మెహతాబ్ హుస్సేన్ * సైలెన్ మన్నా * అభిజిత్ మోండల్ * అర్నాబ్ మోండల్ * సయ్యద్ రహీం నబీ * గోస్తా పాల్ * సుబ్రతా పాల్ * మహమ్మద్ రఫిక్ * గౌతమ్ సర్కార్ === లాన్ టెన్నిస్ === * జైదీప్ ముఖర్జీ * లియాండర్ పేస్ , భారతదేశానికి చెందిన ప్రముఖ లాన్ టెన్నిస్ ఆటగాడు === స్క్వాష్ === * రిత్విక్ భట్టాచార్య , ప్రస్తుతం రెండవ అత్యధిక ర్యాంక్ పొందిన భారతీయ ఆటగాడు * సౌరవ్ ఘోసల్ , ప్రస్తుతం అత్యధిక ర్యాంక్ పొందిన భారతీయ ఆటగాడు === బాడీబిల్డింగ్ === * మనోహర్ ఐచ్ , మిస్టర్ యూనివర్స్, 1952 * బిష్ణు చరణ్ ఘోష్ , ప్రముఖ బాడీబిల్డర్, హఠయోగి * మోనోటోష్ రాయ్ , మిస్టర్ యూనివర్స్, 1951 == ఈత == * మసూదుర్ రెహమాన్ బైద్య , జిబ్రాల్టర్ జలసంధిని ఈది దాటిన ప్రపంచంలోనే మొట్టమొదటి శారీరక వికలాంగుడైన ఈతగాడు. * బులా చౌదరి , ఇంగ్లీష్ ఛానెల్‌ను రెండుసార్లు ఈదిన తొలి భారతీయ మహిళ * ప్రశాంత కర్మాకర్ , పారా స్విమ్మర్, 2010 కామన్వెల్త్ గేమ్స్ , కాంస్య పతకం * ఆరతి సాహా , 1959లో ఇంగ్లీష్ ఛానెల్‌ను ఈదిన తొలి ఆసియా మహిళ * 1958లో ఇంగ్లీష్ ఛానెల్‌ను ఈది దాటిన తొలి భారతీయుడు మిహిర్ సేన్ == టేబుల్ టెన్నిస్ == * అంకితా దాస్ , టేబుల్ టెన్నిస్ క్రీడాకారిణి, 2012 వేసవి ఒలింపిక్స్ ; 2014 కామన్వెల్త్ గేమ్స్‌లో మహిళల సింగిల్స్ ఈవెంట్‌లో పాల్గొన్నవారు ; మహిళల డబుల్స్ ఈవెంట్‌లో పాల్గొన్నవారు * మౌమా దాస్ , టేబుల్ టెన్నిస్ క్రీడాకారిణి * పౌలోమి ఘటక్ , టేబుల్ టెన్నిస్ క్రీడాకారిణి * సౌమ్యజిత్ ఘోష్ , టేబుల్ టెన్నిస్ క్రీడాకారుడు; జనవరి 2013 నాటికి, అతని ర్యాంక్ భారతదేశంలో 1వ స్థానంలో, ఆసియాలో 68వ స్థానంలో ఉంది; 2014 కామన్వెల్త్ గేమ్స్, పురుషుల డబుల్స్ ఈవెంట్‌లో పాల్గొన్నాడు. * సుభాజిత్ సాహా , కామన్వెల్త్ గేమ్స్ బంగారు పతక విజేత == బరువులెత్తడం == * సుఖేన్ డే , భారత వెయిట్‌లిఫ్టర్; 2014 కామన్వెల్త్ గేమ్స్ , స్వర్ణ పతకం; 2010 కామన్వెల్త్ గేమ్స్ , స్వర్ణ పతకం * భారత వెయిట్‌లిఫ్టర్ అనిల్ మోండల్ , 1972 & 1976 వేసవి ఒలింపిక్స్‌లో పోటీపడి , 1972 సంవత్సరంలో అర్జున అవార్డును అందుకున్నారు. * అచింత షెయులీ , 2022 కామన్వెల్త్ గేమ్స్ , బంగారు పతకం == ఇతరులు == * అర్జున్ అట్వాల్ , గోల్ఫ్ క్రీడాకారుడు * ఛందా గయెన్ , పర్వతారోహణ, మౌంట్ ఎవరెస్ట్‌ను అధిరోహించిన తొలి బెంగాలీ మహిళ * దీపా కర్మాకర్ , భారతీయ ఆర్టిస్టిక్ జిమ్నాస్ట్; 2014 కామన్వెల్త్ గేమ్స్ , కాంస్య పతకం; 2010 కామన్వెల్త్ గేమ్స్ క్రీడాకారిణి * జయదీప్ కర్మాకర్ , భారతీయ షూటర్, 2012 వేసవి ఒలింపిక్స్ ; పురుషుల 50 మీటర్ల రైఫిల్ ప్రోన్ ఈవెంట్‌లో భారతదేశానికి ప్రాతినిధ్యం వహించడానికి అర్హత సాధించారు; 2014 కామన్వెల్త్ గేమ్స్ క్రీడాకారుడు * అనిర్బన్ లాహిరి , భారతీయ గోల్ఫ్ క్రీడాకారుడు * మహమ్మద్ అలీ ఖమర్ , భారత బాక్సర్, 2002 కామన్వెల్త్ గేమ్స్ , స్వర్ణ పతకం * జ్యోతిర్మయి సిక్దర్ , అథ్లెటిక్స్, బ్యాంకాక్ ఏషియాడ్‌లో డబుల్ గోల్డ్ మెడలిస్ట్, 1996 == పరిశ్రమ/వ్యాపారం == * రాధే శ్యామ్ అగర్వాల్ * బేను గోపాల్ బంగుర్ * జిడి బిర్లా * జుగల్ కిషోర్ బిర్లా * మాధవ్ ప్రసాద్ బిర్లా * ప్రీతిష్ చక్రవర్తి * పూర్ణేందు చటర్జీ * అలమోహన్ దాస్ * సాధన్ దత్ * సుమంత్ర ఘోషల్ * ఆర్పీ గోయెంకా * రాధే శ్యామ్ గోయెంకా * రామ్‌నాథ్ గోయెంకా * సంజీవ్ గోయెంకా * రజత్ గుప్తా * లక్ష్మీ మిట్టల్ * రాజేంద్ర నాథ్ ముఖర్జీ * దీప్తేందు ప్రమణిక్ * సుబీర్ రాహా * జగత్ సేథ్ * దిలీప్ షాంఘ్వి * ద్వారకానాథ్ టాగోర్ ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ వ్యక్తులు]] 7msvbgey38s39lvz4uapjo7rjkvx36a 0 502026 4942591 4901678 2026-08-23T13:45:07Z CommonsDelinker 608 GIRIDHARI-1.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942591 wikitext text/x-wiki {{Infobox magazine | title = గిరిధారి | logo = | logo_size = | image_file = | image_size = <!-- (defaults to user thumbnail size if no size is stated) --> | image_alt = | image_caption = | editor = స్వామి సుందర చైతన్యానంద | editor_title = | previous_editor = | staff_writer = | photographer = | category = | frequency = | circulation = | publisher = | founded = | firstdate = {{Start date|1985|01|1}} | company = | country = | based = [[సుందర చైతన్య ఆశ్రమం - హైదరాబాదు]] | language = [[తెలుగు]] }} '''గిరిధారి ఆధ్యాత్మిక మాస పత్రిక సుందర చైతన్యాశ్రమం హైదరాబాద్''' వారి పేరున్న ఆధ్యాత్మిక మాసపత్రిక. జ్ఞాన, భక్తి, కర్మల గురించిన మంచి సమాచారమును, ఆశ్రమం వారి సేవల సమాచారము అందించే ఈ పత్రిక 1985 జనవరి 1 నుండి సుందర చైతన్యాశ్రమం హైదరాబాదు నుండి వెలువడుతున్నది. గిరిధారి ఆధ్యాత్మిక మాస పత్రిక సుందర చైతన్యాశ్రమం హైదరాబాద్ ప్రారంభము '''గిరిధారి ఆధ్యాత్మిక మాస పత్రిక''' మొదటి సంచికకు ఇప్పటి సంచికకు మధ్య అనేక మార్పులు చేసారు. ఒకే రంగుతో ప్రింటింగ్ మొదలుపెట్టి ఇప్పటి సంచికకు అత్యంత నాణ్యమైన పేపరుతో రంగులలో అందిస్తున్నారు. సంచికలో ఇప్పటి వ్యాసాలు, విశేషాలు ఈ విధంగా ఉన్నాయి. '''సంపాదకులు''' '''స్వామి సుందర చైతన్యానంద''' పత్రిక చిరునామా సుందర చైతన్యాశ్రమం, దుందిగల్ , హైదరాబాద్[[దస్త్రం:GIRIDHARI-2.jpg|thumb|alt=GIRIDHARI-2|GIRIDHARI-2]] ఈ పత్రిక శ్రీ కృష్ణ భగవానుని భక్తి ప్రచారం, భక్తి సాహిత్య విస్తరణ, ఆంధ్రవ్యాఖ్యానాల ద్వారా భక్తులకు ఆధ్యాత్మిక అవగాహన కల్పించడంలో ముఖ్య పాత్ర పోషిస్తూ భక్తులకు పలు విధాలుగా సేవలను అందిస్తుంది. '''గిరిధారి మాస పత్రిక''' లో 1.ప్రార్థన.. 2.ఆప్తవాక్యం 3.గురుదేవుడే శరణ్యము. 4.దక్షిణామూర్తి స్తోత్రం.... 5.ఓ కథ చెప్పనా!... 6.అక్షర నీరాజనం 7.శ్రీ సద్గురవే నమః 8.చైతన్య ప్రభంజనం.. 9.స్వామీజీ లేఖ. ==బయటి లింకులు== '''గిరిధారి మాస పత్రిక''' PDF Link: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/58/giridhari 3l147nncx8e5ynp50kvyo0gviu8yn0c 4942593 4942591 2026-08-23T13:45:14Z CommonsDelinker 608 GIRIDHARI-2.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942593 wikitext text/x-wiki {{Infobox magazine | title = గిరిధారి | logo = | logo_size = | image_file = | image_size = <!-- (defaults to user thumbnail size if no size is stated) --> | image_alt = | image_caption = | editor = స్వామి సుందర చైతన్యానంద | editor_title = | previous_editor = | staff_writer = | photographer = | category = | frequency = | circulation = | publisher = | founded = | firstdate = {{Start date|1985|01|1}} | company = | country = | based = [[సుందర చైతన్య ఆశ్రమం - హైదరాబాదు]] | language = [[తెలుగు]] }} '''గిరిధారి ఆధ్యాత్మిక మాస పత్రిక సుందర చైతన్యాశ్రమం హైదరాబాద్''' వారి పేరున్న ఆధ్యాత్మిక మాసపత్రిక. జ్ఞాన, భక్తి, కర్మల గురించిన మంచి సమాచారమును, ఆశ్రమం వారి సేవల సమాచారము అందించే ఈ పత్రిక 1985 జనవరి 1 నుండి సుందర చైతన్యాశ్రమం హైదరాబాదు నుండి వెలువడుతున్నది. గిరిధారి ఆధ్యాత్మిక మాస పత్రిక సుందర చైతన్యాశ్రమం హైదరాబాద్ ప్రారంభము '''గిరిధారి ఆధ్యాత్మిక మాస పత్రిక''' మొదటి సంచికకు ఇప్పటి సంచికకు మధ్య అనేక మార్పులు చేసారు. ఒకే రంగుతో ప్రింటింగ్ మొదలుపెట్టి ఇప్పటి సంచికకు అత్యంత నాణ్యమైన పేపరుతో రంగులలో అందిస్తున్నారు. సంచికలో ఇప్పటి వ్యాసాలు, విశేషాలు ఈ విధంగా ఉన్నాయి. '''సంపాదకులు''' '''స్వామి సుందర చైతన్యానంద''' పత్రిక చిరునామా సుందర చైతన్యాశ్రమం, దుందిగల్ , హైదరాబాద్ ఈ పత్రిక శ్రీ కృష్ణ భగవానుని భక్తి ప్రచారం, భక్తి సాహిత్య విస్తరణ, ఆంధ్రవ్యాఖ్యానాల ద్వారా భక్తులకు ఆధ్యాత్మిక అవగాహన కల్పించడంలో ముఖ్య పాత్ర పోషిస్తూ భక్తులకు పలు విధాలుగా సేవలను అందిస్తుంది. '''గిరిధారి మాస పత్రిక''' లో 1.ప్రార్థన.. 2.ఆప్తవాక్యం 3.గురుదేవుడే శరణ్యము. 4.దక్షిణామూర్తి స్తోత్రం.... 5.ఓ కథ చెప్పనా!... 6.అక్షర నీరాజనం 7.శ్రీ సద్గురవే నమః 8.చైతన్య ప్రభంజనం.. 9.స్వామీజీ లేఖ. ==బయటి లింకులు== '''గిరిధారి మాస పత్రిక''' PDF Link: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/58/giridhari 3e2ub8bog2jddtn2wcm6k581zwlrhzb 0 502297 4942589 4904389 2026-08-23T13:45:01Z CommonsDelinker 608 Vedanthabheri_-_1.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942589 wikitext text/x-wiki {{Infobox magazine | title = వేదాంతభేరి | logo = | logo_size = | image_file = | image_size = <!-- (defaults to user thumbnail size if no size is stated) --> | image_alt = | image_caption = | editor = శ్రీ విద్యాస్వరూపానందగిరి స్వాములవారు | editor_title = | previous_editor = | staff_writer = | photographer = | category = | frequency = | circulation = | publisher = | founded = | firstdate = {{Start date|1962|01|1}} | company = | country = | based = [[శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమము - శ్రీకాళహస్తి ]] | language = [[తెలుగు]] }} '''వేదాంతభేరి''' శ్రీకాళహస్తిలోని శుకబ్రహ్మాశ్రమ వ్యవస్థాపకుడు [[విద్యా ప్రకాశానందగిరి స్వామి]] స్థాపించిన ఆధ్యాత్మిక మాస పత్రిక. దీనికి ప్రస్తుత సంపాదకులు విద్యాస్వరూపానందగిరి స్వామి. == సంపాదక మండలి == * శ్రీ సంపూర్ణానందగిరి స్వాములవారు, వేదాన్తాచార్య, విద్యావారధి; కె.ఈశ్వర్ శ్రీ డాక్టర్ సముద్రాల లక్ష్మణయ్య, శిరోమణి, ఎం.ఎ శ్రీ డాక్టర్ కె. సర్వోత్తమరావు, ఎం.ఎ.పి.హెచ్.డి. ఈ పత్రికకు శాశ్వత పోషక చందా రూ.1116/- అంతకుమించి. సంవత్సర చందా రూ. 60/-లు విదేశాలకు సంవత్సర చందా (ఎయిర్ మెయిల్) 15 డాలర్లు. ==బయటి లింకులు== *[https://archive.org/details/vedantabheri-jan-2013/VEDANTABHERI%20FEB%202013/ జనవరి 2013 నాటి పత్రిక] sxt0zapyr2nkhxxou1fyow7z07f1444 0 502500 4942635 4912085 2026-08-23T14:15:27Z యర్రా రామారావు 28161 సవరణ: Harv/Sfn no-target ఎర్రర్ సరిదిద్దాను (sfnHarvFixer.js) 4942635 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = ఈస్ట్ ఇండియా క్లబ్ | logo_size = 150px | image = File:The East India Club, 16 St James's Square - geograph.org.uk - 846256.jpg | image_size = 250 | caption = | formation = {{Start date|1849}} (176 years ago) | logo = File:East India Club Coat of Arms.png | website = [https://www.eastindiaclub.co.uk/ www.eastindiaclub.co.uk] | location = 16 సెయింట్ జేమ్స్ స్క్వేర్ , లండన్ , SW1Y 4LH | type = జెంటిల్మెన్స్ క్లబ్ | purpose = ఒక ప్రైవేట్ పెద్దమనుషుల సామాజిక & క్రీడా క్లబ్ | membership = చారిత్రాత్మకంగా ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ సైనిక అధికారులు | language = ఇంగ్లీష్ }} '''ఈస్ట్ ఇండియా క్లబ్''' (మొదట '''ఈస్ట్ ఇండియా యునైటెడ్ సర్వీస్ క్లబ్''') అనేది 1849లో స్థాపించబడిన, [[లండన్]] సెయింట్ జేమ్స్ స్క్వేర్ 16వ స్థానంలో ఉన్న, పెద్దమనుషుల క్లబ్. ఇతర క్లబ్‌లతో విలీనం కారణంగా క్లబ్ పూర్తి పేరు '''ఈస్ట్ ఇండియా, డెవాన్‌షైర్, స్పోర్ట్స్ అండ్ పబ్లిక్ స్కూల్స్ క్లబ్'''. ఈ క్లబ్ మొదట [[ఈస్టిండియా కంపెనీ|ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ]] అధికారుల కోసం స్థాపించబడింది. అప్పటి నుండి ఇది లండన్‌లో సామాజికంగా అతి తక్కువ ప్రత్యేకమైన సాంప్రదాయ జెంటిల్‌మెన్ క్లబ్‌గా మారింది:ప్రభుత్వ పాఠశాల అభ్యర్థి మెట్రిక్యులేషన్ రుజువు సభ్యత్వానికి సరిపోతుంది. == చరిత్ర == ఈ క్లబ్ 19వ శతాబ్దం మధ్యలో స్థాపించబడింది. 1851 నాటి నియమావళి పుస్తకంలో పేర్కొన్న ప్రకారం, దీని అసలు సభ్యులు వీరు: {{cquote|ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ సేవకులు – అన్ని ప్రెసిడెన్సీలకు చెందిన గుమస్తా, పౌర, సైనిక, నావికా, వైద్య సిబ్బంది, పదవీ విరమణ చేసిన వారితో సహా భారతదేశంలో పనిచేసిన హర్ మెజెస్టీ సైన్యం, నావికాదళానికి చెందిన కమిషన్డ్ అధికారులు అందరూ, కంపెనీ న్యాయవాదులు, సాలిసిటర్లుగా పనిచేసిన లేదా ప్రస్తుతం ఉన్న బార్, న్యాయ వృత్తి సభ్యులు ...}} కానీ క్లబ్ స్థాపన జరిగిన మొదటి ఎనిమిది సంవత్సరాలలో, [[మొదటి భారత స్వాతంత్ర్య యుద్ధం|1857 నాటి భారత తిరుగుబాటు]] తరువాత, [[భారత ప్రభుత్వ చట్టం 1858]] బ్రిటిష్ క్రౌన్ కొత్త [[భారతదేశంలో బ్రిటిషు పాలన|బ్రిటిష్ రాజ్]] రూపంలో భారతదేశంపై ప్రత్యక్ష నియంత్రణను చేపట్టడానికి దారితీసింది. ఆ కంపెనీ 1874లో పూర్తిగా రద్దు చేయబడింది, అప్పటికి ఇది శిథిలమైనది, శక్తిహీనమైనది, వాడుకలో లేనిదిగా మారింది. ఫలితంగా, క్లబ్ ఇకపై ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీని దాని సభ్యుల ప్రధాన వనరుగా చూడలేకపోయింది. [[దస్త్రం:96-100_Piccadilly_-_geograph.org.uk_-_7822216.jpg|thumb|పబ్లిక్ స్కూల్స్ క్లబ్]] [[దస్త్రం:East_India_United_Service_Club.jpg|కుడి|thumb|183x183px|ఈస్ట్ ఇండియా సర్వీస్ క్లబ్ సర్వెంట్స్ యూనిఫాం బటన్, సి. 1850]] అప్పటి నుండి, ఈ క్లబ్ స్పోర్ట్స్ క్లబ్ (1938), పబ్లిక్ స్కూల్స్ క్లబ్ (1972), డెవాన్‌షైర్ (1976) లతో విలీనం చేయబడింది, వీటన్నింటికీ సభ్యులు నిధులు రెండింటి కొరత ఉంది, కానీ దీనిని ఈస్ట్ ఇండియా క్లబ్‌గా పిలవడం కొనసాగుతోంది. క్లబ్ ప్రస్తుత సభ్యత్వంలో ఎక్కువ భాగం హెడ్‌మాస్టర్స్, హెడ్‌మిస్ట్రెస్ కాన్ఫరెన్స్ పబ్లిక్ స్కూల్స్ నుండి వస్తుంది: క్లబ్‌లో సభ్యత్వం కోసం అటువంటి పాఠశాలలో అభ్యర్థి మెట్రిక్యులేషన్ పూర్తి చేసినట్లు రుజువు మాత్రమే అవసరం.<ref>{{Cite web|title=The East India Club: Membership|url=https://eastindiaclub.co.uk/membership/|access-date=7 March 2026|publisher=The East India Club Official Website}}</ref> [[దస్త్రం:Crockford's_-_later_the_Devonshire_Club.JPG|thumb|పూర్వపు డెవాన్‌షైర్ క్లబ్ భవనం]] క్లబ్ సౌకర్యాలలో అమెరికన్ బార్ (రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో క్లబ్‌లో ఉండి, యుద్ధం తరువాత బార్ను పునరుద్ధరించడానికి నిధులు అందించిన అమెరికన్ అధికారులకు కృతజ్ఞతగా పేరు పెట్టబడింది) తో పాటు భోజన గది, ఉన్నాయి కెనడియన్ రూమ్ (రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలో క్లబ్‌లో ఉండి తరువాత తక్కువ సరఫరాలో ఉన్నప్పుడు గదికి కలపను అందించిన కెనడియన్ అధికారులకు కృతజ్ఞతతో పేరు పెట్టబడింది డ్రాయింగ్ రూమ్, స్మోకింగ్ రూమ్ (ధూమపానం అనుమతించబడదు) ఒక సిగార్ లాంజ్ (ఇది ధూమపానం చేసే సిగార్లను అందిస్తుంది) లైబ్రరీ (ఇందులో పురాతన, సమకాలీన పుస్తకాలు ఉన్నాయి) క్లైవ్ రూమ్ (ప్రసిద్ధ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ జనరల్ [[రాబర్టు క్లైవు|రాబర్ట్ క్లైవ్]] గౌరవార్థం పేరు పెట్టబడింది రగ్బీ కార్డ్ రూమ్, ది రగ్బీ రూమ్ (ఇంటర్నేషనల్ రూమ్) డబ్లిన్ బోర్డు చేరుకునే వరకు దాని అధ్యయనం కోసం లేదా జిమ్ కోసం ఇప్పుడు అమర్చిన జిమ్, బెడ్ రూమ్, జిమ్ సెయింట్ (జిమ్ సెయింక్, బెడ్ రూమ్), జిమ్ కార్డియంతో సహా జిమ్ సెయింట్లో అమర్చబడి ఉంది. సభ్యులు నిర్వహించే ప్రైవేట్ కార్యక్రమాలకు ఈస్ట్ ఇండియా క్లబ్ ఒక ప్రసిద్ధ వేదిక. ఈ క్లబ్ ప్రపంచవ్యాప్తంగా 100 కంటే ఎక్కువ క్లబ్లతో పరస్పర ఏర్పాట్లను కలిగి ఉంది. సభ్యులు ఈస్ట్ ఇండియా క్లబ్ జారీ చేసిన కార్డు లేదా పరిచయ లేఖతో విదేశీ పరస్పర క్లబ్ల సౌకర్యాలను ఉపయోగించవచ్చు.<ref>[http://www.eastindiaclub.com/reciprocal.cfm Reciprocal Clubs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821102401/http://www.eastindiaclub.com/reciprocal.cfm|date=2008-08-21}} at East India Club web site (accessed 23 August 2008)</ref> 2014లో, క్లబ్ తన సిబ్బందిలో ఒకరు నష్టం గుర్తించబడటానికి ముందు ఐదేళ్ల కాలంలో £500,000 కంటే ఎక్కువ దొంగిలించిన తరువాత ముఖ్యాంశాలు చేసింది.<ref name="Standard1">{{Cite news|url=https://www.standard.co.uk/news/crime/worker-stole-ps500-000-from-east-india-club-9149203.html|title=Worker 'stole £500,000 from East India Club'|last=Razaq|first=Rashid|date=February 24, 2014|work=Evening Standard}}</ref><ref name="Telegraph1">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/crime/11056657/Treasurer-of-historic-private-members-club-stole-more-than-500000.html|title=Treasurer of historic private member's club stole more than £500,000|last=Perry|first=Keith|date=August 26, 2014|work=Daily Telegraph}}</ref> జూదం కోసం డబ్బును ఖర్చు చేసిన అపరాధి, అప్పుడు మోసానికి నేరాన్ని అంగీకరించాడు. .<ref name="BarkingPost1">{{Cite news|url=https://www.barkinganddagenhampost.co.uk/news/dagenham-fraudster-gets-three-years-after-private-members-club-theft-3308470|title=Dagenham fraudster gets three years after private members club theft|last=Silverman|first=Anna|date=September 24, 2014|work=Barking & Dagenham Post}}</ref> ఐదేళ్లలో జరిగిన మోసం గురించి తగినంతగా హెచ్చరించనందుకు క్లబ్ తన సొంత బ్యాంకుపై దావా వేస్తుందని బెదిరించింది.<ref name="Times1">{{Cite news|url=https://www.thetimes.com/business-money/economics/article/east-india-club-to-sue-rbs-over-fraud-failure-v5n53rt8t|title=East India Club to sue RBS over fraud 'failure'|last=Hurley|first=James|date=March 19, 2018|work=[[The Times]]}}</ref> 2017లో, ఈస్ట్ ఇండియా క్లబ్లో జరిగిన టోరీ ఎంపీల సమావేశంలో "నిగ్గర్ ఇన్ ది వుడ్‌పైల్" అనే జాతీయ పదాన్ని ఉపయోగించి మాట్లాడినట్లు రికార్డ్ చేయబడిన తర్వాత ఆమె విప్ సస్పెండ్ చేయబడింది, దీనికి అక్కడ ఉన్న ఇతర ఎంపీల నుండి ఎటువంటి స్పందన రాలేదు.<ref>{{Cite web|last=Bennett|first=Owen|date=10 July 2017|title=Tory MP Anne Marie Morris Recorded Saying Brexit No Deal Is A 'N***** In A Woodpile'|url=http://www.huffingtonpost.co.uk/entry/tory-mp-racist-brexit-recording_uk_59638608e4b02e9bdb0e2c77|access-date=10 July 2017|website=HuffPost}}</ref><ref>{{Cite web|last=PoliticsHome.com|date=10 July 2017|title=Tories urged to sack MP who said no-deal Brexit was 'nigger in the woodpile'|url=https://www.politicshome.com/news/uk/political-parties/conservative-party/theresa-may/news/87413/tories-urged-sack-mp-who-said-no}}</ref><ref name="BBC100717">{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-40555639|title=MP Anne Marie Morris suspended for racist remark|date=10 July 2017|work=[[BBC News]]|access-date=10 July 2017}}</ref> రాజకీయాల్లో పాల్గొనే సభ్యుల సంఖ్య ఎక్కువగా ఉన్నప్పటికీ, ఈ క్లబ్‌కు ఎలాంటి రాజకీయ అనుబంధాలు లేవు. == క్లబ్ హౌస్ == క్లబ్ ప్రాంగణం లండన్ SW1 లోని 16 సెయింట్ జేమ్స్ స్క్వేర్‌లో, స్క్వేర్ పశ్చిమ వైపున ఉంది. ఆ స్థలంలో ఉన్న అసలు ఇంటిలో మొదట నివసించిన వ్యక్తి థామస్ జెర్మిన్, 2వ బారన్ జెర్మిన్ (?1670–1676).<ref name="forrest11">{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> అతను ఆ ఇంటిని రాబర్ట్ విలియర్స్, 3వ విస్కౌంట్ పర్బెక్ కు అప్పగించాడు, అతను ఆ ఇంట్లో రెండు సంవత్సరాలు (1676–78) నివసించాడు.<ref name="forrest11" /> విస్కౌంట్ పర్బెక్ తరువాత, ఒక స్వీడిష్ రాయబారి ఆ ఇంట్లో నివసించారు, ఆ తర్వాత వరుసగా ఇద్దరు ఎర్ల్స్ ఆఫ్ సఫోల్క్ & ఎర్ల్ ఆఫ్ రోమ్నీ నివసించారు.<ref name="forrest11" /> ఆ తరువాత ఆ ఇంటిని సర్ జాన్ జెర్మైన్, 1వ బారోనెట్ స్వాధీనం చేసుకున్నారు , అతను మేరీ హోవార్డ్, డచెస్ ఆఫ్ నార్ఫోల్క్ ప్రేమికుడు తరువాత భర్త అయ్యాడు.<ref name="forrest11" /> 1719లో సర్ జాన్ మరణించినప్పుడు, అతను ఆ ఇంటిని తన రెండవ భార్య, 2వ ఎర్ల్ ఆఫ్ బెర్కిలీ యొక్క రెండవ కుమార్తె అయిన లేడీ ఎలిజబెత్ బెర్కిలీకి అప్పగించాడు.<ref name="forrest11" /> ఆమె ఆ ఇంట్లో 50 సంవత్సరాలు నివసించింది. లేడీ ఎలిజబెత్ మరణించినప్పుడు, ఆ ఇల్లు జార్జ్ జెర్మైన్, 1వ విస్కౌంట్ సాక్‌విల్లేకు సంక్రమించింది.<ref name="forrest12">{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> ఆ తర్వాత అది అడ్మిరల్ వీర్ బ్యూక్లర్క్, 1వ బారన్ వీర్ తరువాత అతని కుమారుడు, ఆబ్రే బ్యూక్లర్క్, 5వ డ్యూక్ ఆఫ్ సెయింట్ ఆల్బన్స్ నివాసంగా మారింది.<ref name="forrest12" /> 1785లో, జార్జ్ అన్సన్ 16వ సంఖ్యను కొనుగోలు చేశాడు.<ref name="forrest12" /> 1789లో ఆయన మరణించినప్పుడు, ఆ ఇంటిని ఆయన కుమారుడు థామస్ అన్సన్, 1వ విస్కౌంట్ అన్సన్ అప్పగించారు.<ref name="forrest12" /> 1804లో, విస్కౌంట్ అన్సన్ ఆ ఇంటిని విజయవంతమైన వ్యాపారి అయిన ఎడ్మండ్ బోహెమ్‌కు విక్రయించాడు.<ref name="forrest13">{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> మిస్టర్ అండ్ మిసెస్ బోహం సామాజికంగా చాలా చురుకుగా ఉండేవారు అనేక విందు పార్టీలను నిర్వహించారు. 1815 జూన్ 21న, ప్రిన్స్ రీజెంట్, (తరువాత జార్జ్ IV ) 16 సెయింట్ జేమ్స్ స్క్వేర్‌లో జరిగిన విందులో ముఖ్య అతిథిగా పాల్గొన్నారు. వాటర్లూ విజయం గురించి ఆయన విన్నప్పుడు, [[ఆర్థర్ వెలెస్లీ|డ్యూక్ ఆఫ్]] [[ఆర్థర్ వెలెస్లీ|వెల్లింగ్టన్]] సహాయకుడు మేజర్ హెన్రీ పెర్సీ, ప్రిన్స్ రీజెంట్ కు స్వాధీనం చేసుకున్న నాలుగు ఫ్రెంచ్ ఈగల్స్ వెల్లింగ్టన్ విజయ పంపకాన్ని అందజేశారు.<ref>{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> ఎడ్మండ్ బోహం దివాలా తీసినట్లు ప్రకటించినప్పుడు, రాబర్ట్ వైనర్ 16వ సంఖ్యకు యజమాని అయ్యాడు.<ref name="forrest15">{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> 1825లో, వైనర్ ఆ ఇంటిని క్లానికార్డ్ మార్క్వెస్కు విక్రయించాడు.<ref name="forrest15" /> లార్డ్ క్లానికార్డ్ అద్దెకు తీసుకున్న సమయంలో, అతను ఆ ఇంటిని కొంతకాలం [[వెల్లెస్లీ|మార్క్వెస్ వెల్లెస్లీ]] అద్దెకు ఇచ్చాడు.<ref name="forrest122">{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> 1849లో, ఈస్ట్ ఇండియా క్లబ్ కమిటీ లార్డ్ క్లాన్‌రికార్డ్‌తో ఒక లీజు ఒప్పందంపై సంతకం చేసింది.<ref>{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> 1863లో క్లబ్ లార్డ్ క్లాన్‌రికార్డ్ నుండి ఆ ఇంటిని కొనుగోలు చేసింది.<ref>{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> 1866లో, క్లబ్ పాత భవనాన్ని కూల్చివేసి, అదే స్థలంలో ప్రస్తుత క్లబ్‌హౌస్‌ను నిర్మించింది. == క్రీడా విభాగాలు == === క్రికెట్ === ఆదివారం స్నేహపూర్వక క్రికెట్, సాయంత్రం టీ20 మ్యాచ్‌ల మిశ్రమం ఉంటుంది, వారు మరో దేశ పర్యటనతో సీజన్‌ను ముగిస్తారు. === పోలో === పోలో విభాగం అనేది క్లబ్‌లోని ఒక సంఘం, ఇది ముఖ్యంగా బ్రిటిష్ గ్రాస్ సీజన్‌లో (ఏప్రిల్ నుండి సెప్టెంబర్ వరకు) కార్యక్రమాల క్యాలెండర్‌ను కలిగి ఉంటుంది. వారి చురుకైన ఆటల షెడ్యూల్‌కు అదనంగా, వారు UK లోపల విదేశాలలో వీక్షణా పర్యటనలను, అలాగే అనేక రకాల సామాజిక కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తారు === రోయింగ్ === రోయింగ్ విభాగం చిస్విక్‌లోని క్వింటిన్ బోట్ క్లబ్ నుండి పడవలను నడుపుతూ , సంవత్సరం పొడవునా జరిగే ఈవెంట్లలో పోటీపడుతుంది. ఇది సంయుక్త బృందంగా రెండుసార్లు లేడీస్ ఛాలెంజ్ ప్లేట్‌లో పోటీపడింది, హెన్లీ రాయల్ రెగాటాలో ఒకసారి థేమ్స్ ఛాలెంజ్ కప్‌కు అర్హత సాధించింది. 2022లో, ఈ విభాగం హెడ్ ఆఫ్ ది రివర్ రేస్‌లో స్మాల్ క్లబ్ పెన్నెంట్‌ను గెలుచుకుంది . సీనియర్ ఈవెంట్లలో పోటీపడిన వారికి లేదా క్లబ్ రోయింగ్‌కు చేసిన సేవలకు గాను బ్లేజర్‌ను పొందిన వారికి, ప్రధాన క్లబ్ బ్లేజర్ కంటే భిన్నమైన బ్లేజర్‌ను రోయింగ్ విభాగం కలిగి ఉంటుంది. === రగ్బీ === పూర్వ విద్యార్థుల సంఘాలు, ప్రాతినిధ్య జట్లతో వార్షిక మ్యాచ్‌లు ఆడటమే కాకుండా, ప్రధాన అంతర్జాతీయ మ్యాచ్‌ల ప్రసారం వంటి అనేక సామాజిక కార్యక్రమాలు కూడా క్లబ్ చుట్టూనే తిరుగుతాయి. ముఖ్యంగా, క్లబ్‌లో సభ్యులు వారి అతిథుల కోసం వరుసగా రగ్బీ లంచ్‌లు నిర్వహిస్తారు, సాధారణంగా ఇంగ్లాండ్ మ్యాచ్‌కు ఒక రోజు ముందు. దాని సభ్యత్వం ద్వారా, ఈ క్లబ్‌కు ప్రపంచ రగ్బీ పరిపాలనతో బలమైన, దీర్ఘకాలిక సంబంధాలు ఉన్నాయి; ఈ విషయం క్లబ్‌హౌస్ చుట్టూ ఉన్న వివిధ జ్ఞాపికలు, ఛాయాచిత్రాలలో ప్రతిఫలిస్తుంది. === షూటింగ్ === అనుభవంతో సంబంధం లేకుండా, సభ్యులందరికీ ఇతర క్లబ్ సభ్యులతో కలిసి షూటింగ్ చేసే అవకాశాన్ని అందించడానికే షూటింగ్ విభాగం ఉంది. 300 మందికి పైగా సభ్యులతో, ఇది ప్రస్తుతం క్లబ్‌లోనే అతిపెద్ద విభాగంగా ఉంది. === యాచింగ్ === [[దస్త్రం:East_India_Club_Shooting_Section_Tie.jpg|thumb|ఈస్ట్ ఇండియా క్లబ్ షూటింగ్ విభాగం టై]] క్లబ్ యాచ్ స్క్వాడ్రన్ వివిధ రకాల సెయిలింగ్ ఈవెంట్లలో పాల్గొంటుంది, కల్నల్ న్యూమాన్ VC గౌరవార్థం ఇంటర్-క్లబ్ రెగట్టాను కూడా ప్రారంభించింది – ఇది ఐల్ ఆఫ్ వైట్‌లోని సీవ్యూ నుండి మెర్మైడ్ క్లాస్ బోట్లలో జరిగే ఒక రోజు సెయిలింగ్ రేసుల కార్యక్రమం . == క్లబ్ సంరక్షకులు == * ప్రిన్స్ ఆల్బర్ట్, ప్రధాన పోషకుడు, క్వీన్ విక్టోరియా భార్య <ref name="forrest60">{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> * [[డల్ హౌసీ|జేమ్స్ బ్రౌన్-రామ్సే, 1వ మార్క్వెస్ ఆఫ్ డల్హౌసీ]], పాట్రన్ <ref name="forrest60" /> * ఎడ్వర్డ్ లా, 1వ ఎర్ల్ ఆఫ్ ఎల్లెన్బరో, పాట్రన్ <ref name="forrest60" /> * జనరల్ సర్ చార్లెస్ నేపియర్, పోషకుడు <ref name="forrest60" /> == ప్రముఖ సభ్యులు == * షెల్స్విగ్-హోల్స్టైన్ యువరాజు ఫ్రెడరిక్, మొదటి గౌరవ సభ్యుడు <ref>{{Harvp|Jacoby|2009}}</ref> * విలియం ఆడమ్ MP (1823-1881) <ref name="forrest70">{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> * ఆర్చిబాల్డ్ అచెసన్, గోస్ఫోర్డ్ 4వ ఎర్ల్ (1841-1922) <ref name="forrest85">{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> * ప్రిన్స్ ఆర్థర్, డ్యూక్ ఆఫ్ కన్నాట్ అండ్ స్ట్రాథెర్న్ (1850-1942) <ref name="forrest57">{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> * సర్ జాన్ డుగ్డేల్ ఆస్ట్లీ, 3వ బారోనెట్ (1828-1894) <ref>{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> * సర్ రాబర్ట్ బ్లాక్ (1906-1999) * జేమ్స్ బ్లైత్, 1వ బారన్ బ్లైత్ (1841-1925) <ref>{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> * ఫ్రెడరిక్ (ఫ్రెడ్డీ) రిచర్డ్ బ్రౌన్ MBE (1910-1991) <ref name="forrest143">{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> * రిచర్డ్ బాయిల్, కార్క్ 9వ ఎర్ల్ (1829-1904) <ref name="forrest70" /> * జనరల్ సర్ రెజినాల్డ్ అలెగ్జాండర్ డల్లాస్ బ్రూక్స్ (1896-1966) <ref>{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> * సర్ రోడెన్ కట్లర్ VC AK KCMG KCVO CBE (1916-2002) <ref>{{Harvp|Jacoby|2009}}</ref> * లెఫ్టినెంట్-కల్నల్ అగస్టస్ చార్లెస్ న్యూమాన్ VC, OBE, TD, DL (1904-1972) <ref>{{Harvp|Jacoby|2009}}</ref><ref>{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> * గాడ్ఫ్రే బ్లూమ్ MEP (జననం 1949). <ref name="ID">[[Iain Dale|Dale, Iain]], ''[https://iaindale.blogspot.com/2006_08_01_archive.html Independent on Sunday Diary Column ]'', online at blogspot.com (accessed 23 August 2008)</ref> * జేమ్స్ బట్లర్, 3వ మార్క్వెస్ ఆఫ్ ఓర్మోండే (1844-1919) <ref name="forrest85" /> * డేవిడ్ కాంప్‌బెల్-బ్యానర్‌మాన్ MEP (జననం 1960).<ref name="ID" /> * లార్డ్ రాండోల్ఫ్ చర్చిల్ (1849-1895) <ref>{{Harvp|Jacoby|2009}}</ref> * స్పెన్సర్ కావెండిష్, డెవాన్షైర్ 8వ డ్యూక్ (1833-1908) <ref>{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> * ఎడ్వర్డ్ కావెండిష్, డెవాన్షైర్ 10వ డ్యూక్ KG (1895-1950) <ref>{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> * జోసెఫ్ చంబెర్లిన్ ఎంపీ (1836-1914) <ref name="forrest74">{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> * సర్ ఆస్టెన్ చాంబర్లేన్ KG (1863-1937) <ref name="forrest80">{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> * సెబాస్టియన్ కో, రాన్‌మోర్‌ బారన్ కో (జననం 1956) * మైఖేల్ కోలిన్ కౌడ్రీ, టోన్బ్రిడ్జ్ బారన్ కౌడ్రీ (1932-2000) <ref name="forrest143" /> * విలియం ఎడ్వర్డ్స్, 4వ బారన్ కెన్సింగ్టన్ (1835-1896) <ref name="forrest70" /> * నిగెల్ ఫరాజ్, సంస్కరణ UK నాయకుడు, UKIP మాజీ నాయకుడు (జననం 1964) <ref>[http://www.brugesgroup.com/about/columnists.live Commentators] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080908102852/http://brugesgroup.com/about/columnists.live|date=2008-09-08}} at Bruges Group web site (accessed 23 August 2008)</ref> * సర్ హెన్రీ బార్ట్లే ఫ్రెరే, 1వ బారోనెట్ (1815-1884) <ref name="forrest58">{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> * ప్రిన్స్ జార్జ్, డ్యూక్ ఆఫ్ కేంబ్రిడ్జ్ (1819-1904) <ref name="forrest57" /> * డగ్లస్ గ్రాహం, 5వ డ్యూక్ ఆఫ్ మాంట్రోస్ KT (1852-1925) <ref name="forrest85" /> * లెఫ్టినెంట్ జనరల్ జేమ్స్ ఆగస్టు గ్రాంట్ CB CSI FRS FRGS (1827-1892) [పేజీ అవసరం]{{Sfnp|Forrest|1982}} * రాబర్ట్ హాల్ఫోన్ MP <ref>{{Cite web|title=Robert Halfon - working hard for Harlow, Hastingwood, Nazeing, Roydon & Sheering|url=http://www.roberthalfon.com/expenses.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110715191715/http://www.roberthalfon.com/expenses.htm|archive-date=2011-07-15|access-date=2011-02-13}}</ref> * మార్టిన్ హాక్, 7వ బారన్ హాక్ (1860-1938) <ref name="forrest85" /> * బ్రెట్ హార్టే (1836-1902) <ref name="forrest79">{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> * జార్జ్ హోల్డింగ్ (జననం 1968) * ఆలివర్ వెండెల్ హోమ్స్ జూనియర్ (1841-1935) <ref name="forrest80" /> * [[లెన్ హట్టన్|సర్ లియోనార్డ్ హట్టన్]] (1916-1990) <ref name="forrest143" /> * హెన్రీ జేమ్స్, 1వ బారన్ జేమ్స్ ఆఫ్ హెర్ఫోర్డ్ (1828-1911) <ref name="forrest70" /> * సర్ జంషెడ్జీ జీజీభాయ్, 2వ బారోనెట్ (1811-1877) <ref name="forrest57" /> * ఆంథోనీ లిటిల్ (జననం 1954) * హ్యూ లోథర్, 5వ ఎర్ల్ ఆఫ్ లోన్స్‌డేల్ KG (1857-1944) <ref name="forrest85" /> * [[పీటర్ మే]] CBE (1929-1994) <ref name="forrest143" /> * అడ్మిరల్ ఆఫ్ ది ఫ్లీట్ లూయిస్ మౌంట్ బాటన్, 1వ ఎర్ల్ మౌంట్ బాటెన్ ఆఫ్ బర్మా (1900-1979) <ref>{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> * ఫీల్డ్ మార్షల్ రాబర్ట్ నేపియర్, 1వ బారన్ నేపియర్ ఆఫ్ మగ్దాలా (1810-1890) <ref name="forrest58" /> * సర్ టాస్కర్ వాట్కిన్స్ VC GBE QC (1918-2007) * వైట్ లా రీడ్ (1837-1912) <ref name="forrest79" /> * ఫీల్డ్ మార్షల్ ఫ్రెడెరిక్ రాబర్ట్స్, 1వ ఎర్ల్ రాబర్ట్స్ VC (1832-1914) <ref name="forrest57" /> * ఆలివర్ రస్సెల్, 2వ బారన్ ఆంప్థిల్ (1869-1935) <ref name="forrest85" /> * మహారాజా సర్ దులీప్ సింగ్ GCSI (1838-1893) <ref name="forrest57" /> * హెన్రీ సోమర్సెట్, 10వ డ్యూక్ ఆఫ్ బ్యూఫోర్ట్ (1900-1984) <ref>{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> * జాన్ హన్నింగ్ స్పీక్ (1827-1862) {{Sfnp|Forrest|1982}} * ఫ్రెడరిక్ టెంపుల్ హామిల్టన్-టెంపుల్-బ్లాక్వుడ్, 1 వ మార్క్వెస్ ఆఫ్ డఫరిన్, అవా (1826-1902) <ref name="forrest57" /> * సర్ డెనిస్ థాచర్, 1వ బారోనెట్ MBE, TD (1915-2003) <ref>Will Bennett, "Estate's tenants are proud of their roots", ''The Independent'', November 27, 1990, p. 4</ref> * ఆండ్రూ వికారి (1938-2016) <ref>[https://www.theguardian.com/education/2001/nov/16/arts.highereducation 'I am the king of painters] at The Guardian web site (accessed 23 August 2008)</ref> * [[టోనీ లూయిస్]] CBE (జననం 1938) * మైఖేల్ "మిక్కీ" స్టీల్-బాడ్జర్ CBE (1925-2019) * జాన్ స్టీవెన్స్, బారన్ స్టీవెన్స్ ఆఫ్ కిర్క్వెల్పింగ్టన్ KStJ [[Queen's Police Medal|QPM]] DL FRSA (జననం 1942) * జెఫ్రీ డియర్, బారన్ డియర్, క్యూపిఎం, [[Deputy Lieutenant|డిఎల్]] (జననం 1937) * సర్ పీటర్ యారంటన్ (1924-2003) <ref>{{Harvp|Jacoby|2009}}</ref> * సర్ పెల్హామ్ ఫ్రాన్సిస్ వార్నర్ (1873-1963) <ref name="forrest143" /> == కల్పనలో == జార్జ్ హిస్టెరాన్-ప్రోటెరాన్ సృష్టికర్త అయిన జె.కె. స్టాన్‌ఫోర్డ్ 1964లో ఇలా రాశారు, "జార్జ్... ఈస్ట్ ఇండియా క్లబ్‌లోని ఒక వ్యక్తి నుండి ఉద్భవించాడు... ఒకసారి అల్పాహారం సమయంలో అతను వెయిటర్‌ను పిలిచి, నేను వినేలా, 'నేను ''రక్తంతో కూడిన'' మటన్ కట్‌లెట్‌లను ఆర్డర్ చేయలేదా ? వీటిలో రక్తం లేదు! వీటిని తీసివేయండి!' అని అన్నాడు" <ref>Stanford, J. K., ''Authors Note'' prefacing ''The Twelfth and After'' (London, 1964), pp. 7–8.</ref> [[దస్త్రం:The_Waterloo_Way_plaque.jpg|thumb|క్లబ్ వెలుపల ఉన్న వాటర్లూ యుద్ధ విజయ ఫలకాన్ని ప్రిన్సెస్ ఆన్ ఆవిష్కరించారు .]] == ట్రివియా == * జార్జ్ IV (ప్రిన్స్ రీజెంట్‌గా) ఆ స్థలంలో ఉన్న భవనంలో వాటర్లూ విజయ నివేదికను అందుకున్నారు. ఆ తర్వాత ఆయన ఆ భవనం బాల్కనీ నుండి ఆ వార్తను ప్రకటించారు, ఆ భవనం చివరన సుమారుగా ప్రస్తుత లేడీస్ డ్రాయింగ్ రూమ్ ఉండేది.<ref>[http://www.eastindiaclub.com/smoking_ladies_room.cfm The Smoking Room and Ladies Drawing Room] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080907020133/http://www.eastindiaclub.com/smoking_ladies_room.cfm|date=2008-09-07}} at East India Club web site (accessed 23 August 2008)</ref><ref>{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> * [[Caroline of Brunswick|క్వీన్ కరోలిన్]] ఆమె "పెయిన్స్ అండ్ పెనాల్టీస్" విచారణ సమయంలో సెయింట్ జేమ్స్ స్క్వేర్ (క్లబ్ ప్రస్తుత స్థలంలో భాగం) నం. 17లో అద్దెకు తీసుకొని బస చేసింది.<ref>{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> == మూలాలు == === గ్రంథసూచి === * {{cite book |last=Forrest |first=Denys Mostyn |year=1982 |title=Foursome in St. James's: The Story of the East India, Devonshire, Sports, and Public Schools Club |location=Brighton |publisher=Dolphin }} {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ]] lsak2ylxx3u6g7229c8yirhbdnb1k9y 4942636 4942635 2026-08-23T14:17:16Z యర్రా రామారావు 28161 /* మూలాలు */ 4942636 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = ఈస్ట్ ఇండియా క్లబ్ | logo_size = 150px | image = File:The East India Club, 16 St James's Square - geograph.org.uk - 846256.jpg | image_size = 250 | caption = | formation = {{Start date|1849}} (176 years ago) | logo = File:East India Club Coat of Arms.png | website = [https://www.eastindiaclub.co.uk/ www.eastindiaclub.co.uk] | location = 16 సెయింట్ జేమ్స్ స్క్వేర్ , లండన్ , SW1Y 4LH | type = జెంటిల్మెన్స్ క్లబ్ | purpose = ఒక ప్రైవేట్ పెద్దమనుషుల సామాజిక & క్రీడా క్లబ్ | membership = చారిత్రాత్మకంగా ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ సైనిక అధికారులు | language = ఇంగ్లీష్ }} '''ఈస్ట్ ఇండియా క్లబ్''' (మొదట '''ఈస్ట్ ఇండియా యునైటెడ్ సర్వీస్ క్లబ్''') అనేది 1849లో స్థాపించబడిన, [[లండన్]] సెయింట్ జేమ్స్ స్క్వేర్ 16వ స్థానంలో ఉన్న, పెద్దమనుషుల క్లబ్. ఇతర క్లబ్‌లతో విలీనం కారణంగా క్లబ్ పూర్తి పేరు '''ఈస్ట్ ఇండియా, డెవాన్‌షైర్, స్పోర్ట్స్ అండ్ పబ్లిక్ స్కూల్స్ క్లబ్'''. ఈ క్లబ్ మొదట [[ఈస్టిండియా కంపెనీ|ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ]] అధికారుల కోసం స్థాపించబడింది. అప్పటి నుండి ఇది లండన్‌లో సామాజికంగా అతి తక్కువ ప్రత్యేకమైన సాంప్రదాయ జెంటిల్‌మెన్ క్లబ్‌గా మారింది:ప్రభుత్వ పాఠశాల అభ్యర్థి మెట్రిక్యులేషన్ రుజువు సభ్యత్వానికి సరిపోతుంది. == చరిత్ర == ఈ క్లబ్ 19వ శతాబ్దం మధ్యలో స్థాపించబడింది. 1851 నాటి నియమావళి పుస్తకంలో పేర్కొన్న ప్రకారం, దీని అసలు సభ్యులు వీరు: {{cquote|ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ సేవకులు – అన్ని ప్రెసిడెన్సీలకు చెందిన గుమస్తా, పౌర, సైనిక, నావికా, వైద్య సిబ్బంది, పదవీ విరమణ చేసిన వారితో సహా భారతదేశంలో పనిచేసిన హర్ మెజెస్టీ సైన్యం, నావికాదళానికి చెందిన కమిషన్డ్ అధికారులు అందరూ, కంపెనీ న్యాయవాదులు, సాలిసిటర్లుగా పనిచేసిన లేదా ప్రస్తుతం ఉన్న బార్, న్యాయ వృత్తి సభ్యులు ...}} కానీ క్లబ్ స్థాపన జరిగిన మొదటి ఎనిమిది సంవత్సరాలలో, [[మొదటి భారత స్వాతంత్ర్య యుద్ధం|1857 నాటి భారత తిరుగుబాటు]] తరువాత, [[భారత ప్రభుత్వ చట్టం 1858]] బ్రిటిష్ క్రౌన్ కొత్త [[భారతదేశంలో బ్రిటిషు పాలన|బ్రిటిష్ రాజ్]] రూపంలో భారతదేశంపై ప్రత్యక్ష నియంత్రణను చేపట్టడానికి దారితీసింది. ఆ కంపెనీ 1874లో పూర్తిగా రద్దు చేయబడింది, అప్పటికి ఇది శిథిలమైనది, శక్తిహీనమైనది, వాడుకలో లేనిదిగా మారింది. ఫలితంగా, క్లబ్ ఇకపై ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీని దాని సభ్యుల ప్రధాన వనరుగా చూడలేకపోయింది. [[దస్త్రం:96-100_Piccadilly_-_geograph.org.uk_-_7822216.jpg|thumb|పబ్లిక్ స్కూల్స్ క్లబ్]] [[దస్త్రం:East_India_United_Service_Club.jpg|కుడి|thumb|183x183px|ఈస్ట్ ఇండియా సర్వీస్ క్లబ్ సర్వెంట్స్ యూనిఫాం బటన్, సి. 1850]] అప్పటి నుండి, ఈ క్లబ్ స్పోర్ట్స్ క్లబ్ (1938), పబ్లిక్ స్కూల్స్ క్లబ్ (1972), డెవాన్‌షైర్ (1976) లతో విలీనం చేయబడింది, వీటన్నింటికీ సభ్యులు నిధులు రెండింటి కొరత ఉంది, కానీ దీనిని ఈస్ట్ ఇండియా క్లబ్‌గా పిలవడం కొనసాగుతోంది. క్లబ్ ప్రస్తుత సభ్యత్వంలో ఎక్కువ భాగం హెడ్‌మాస్టర్స్, హెడ్‌మిస్ట్రెస్ కాన్ఫరెన్స్ పబ్లిక్ స్కూల్స్ నుండి వస్తుంది: క్లబ్‌లో సభ్యత్వం కోసం అటువంటి పాఠశాలలో అభ్యర్థి మెట్రిక్యులేషన్ పూర్తి చేసినట్లు రుజువు మాత్రమే అవసరం.<ref>{{Cite web|title=The East India Club: Membership|url=https://eastindiaclub.co.uk/membership/|access-date=7 March 2026|publisher=The East India Club Official Website}}</ref> [[దస్త్రం:Crockford's_-_later_the_Devonshire_Club.JPG|thumb|పూర్వపు డెవాన్‌షైర్ క్లబ్ భవనం]] క్లబ్ సౌకర్యాలలో అమెరికన్ బార్ (రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో క్లబ్‌లో ఉండి, యుద్ధం తరువాత బార్ను పునరుద్ధరించడానికి నిధులు అందించిన అమెరికన్ అధికారులకు కృతజ్ఞతగా పేరు పెట్టబడింది) తో పాటు భోజన గది, ఉన్నాయి కెనడియన్ రూమ్ (రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలో క్లబ్‌లో ఉండి తరువాత తక్కువ సరఫరాలో ఉన్నప్పుడు గదికి కలపను అందించిన కెనడియన్ అధికారులకు కృతజ్ఞతతో పేరు పెట్టబడింది డ్రాయింగ్ రూమ్, స్మోకింగ్ రూమ్ (ధూమపానం అనుమతించబడదు) ఒక సిగార్ లాంజ్ (ఇది ధూమపానం చేసే సిగార్లను అందిస్తుంది) లైబ్రరీ (ఇందులో పురాతన, సమకాలీన పుస్తకాలు ఉన్నాయి) క్లైవ్ రూమ్ (ప్రసిద్ధ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ జనరల్ [[రాబర్టు క్లైవు|రాబర్ట్ క్లైవ్]] గౌరవార్థం పేరు పెట్టబడింది రగ్బీ కార్డ్ రూమ్, ది రగ్బీ రూమ్ (ఇంటర్నేషనల్ రూమ్) డబ్లిన్ బోర్డు చేరుకునే వరకు దాని అధ్యయనం కోసం లేదా జిమ్ కోసం ఇప్పుడు అమర్చిన జిమ్, బెడ్ రూమ్, జిమ్ సెయింట్ (జిమ్ సెయింక్, బెడ్ రూమ్), జిమ్ కార్డియంతో సహా జిమ్ సెయింట్లో అమర్చబడి ఉంది. సభ్యులు నిర్వహించే ప్రైవేట్ కార్యక్రమాలకు ఈస్ట్ ఇండియా క్లబ్ ఒక ప్రసిద్ధ వేదిక. ఈ క్లబ్ ప్రపంచవ్యాప్తంగా 100 కంటే ఎక్కువ క్లబ్లతో పరస్పర ఏర్పాట్లను కలిగి ఉంది. సభ్యులు ఈస్ట్ ఇండియా క్లబ్ జారీ చేసిన కార్డు లేదా పరిచయ లేఖతో విదేశీ పరస్పర క్లబ్ల సౌకర్యాలను ఉపయోగించవచ్చు.<ref>[http://www.eastindiaclub.com/reciprocal.cfm Reciprocal Clubs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821102401/http://www.eastindiaclub.com/reciprocal.cfm|date=2008-08-21}} at East India Club web site (accessed 23 August 2008)</ref> 2014లో, క్లబ్ తన సిబ్బందిలో ఒకరు నష్టం గుర్తించబడటానికి ముందు ఐదేళ్ల కాలంలో £500,000 కంటే ఎక్కువ దొంగిలించిన తరువాత ముఖ్యాంశాలు చేసింది.<ref name="Standard1">{{Cite news|url=https://www.standard.co.uk/news/crime/worker-stole-ps500-000-from-east-india-club-9149203.html|title=Worker 'stole £500,000 from East India Club'|last=Razaq|first=Rashid|date=February 24, 2014|work=Evening Standard}}</ref><ref name="Telegraph1">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/crime/11056657/Treasurer-of-historic-private-members-club-stole-more-than-500000.html|title=Treasurer of historic private member's club stole more than £500,000|last=Perry|first=Keith|date=August 26, 2014|work=Daily Telegraph}}</ref> జూదం కోసం డబ్బును ఖర్చు చేసిన అపరాధి, అప్పుడు మోసానికి నేరాన్ని అంగీకరించాడు. .<ref name="BarkingPost1">{{Cite news|url=https://www.barkinganddagenhampost.co.uk/news/dagenham-fraudster-gets-three-years-after-private-members-club-theft-3308470|title=Dagenham fraudster gets three years after private members club theft|last=Silverman|first=Anna|date=September 24, 2014|work=Barking & Dagenham Post}}</ref> ఐదేళ్లలో జరిగిన మోసం గురించి తగినంతగా హెచ్చరించనందుకు క్లబ్ తన సొంత బ్యాంకుపై దావా వేస్తుందని బెదిరించింది.<ref name="Times1">{{Cite news|url=https://www.thetimes.com/business-money/economics/article/east-india-club-to-sue-rbs-over-fraud-failure-v5n53rt8t|title=East India Club to sue RBS over fraud 'failure'|last=Hurley|first=James|date=March 19, 2018|work=[[The Times]]}}</ref> 2017లో, ఈస్ట్ ఇండియా క్లబ్లో జరిగిన టోరీ ఎంపీల సమావేశంలో "నిగ్గర్ ఇన్ ది వుడ్‌పైల్" అనే జాతీయ పదాన్ని ఉపయోగించి మాట్లాడినట్లు రికార్డ్ చేయబడిన తర్వాత ఆమె విప్ సస్పెండ్ చేయబడింది, దీనికి అక్కడ ఉన్న ఇతర ఎంపీల నుండి ఎటువంటి స్పందన రాలేదు.<ref>{{Cite web|last=Bennett|first=Owen|date=10 July 2017|title=Tory MP Anne Marie Morris Recorded Saying Brexit No Deal Is A 'N***** In A Woodpile'|url=http://www.huffingtonpost.co.uk/entry/tory-mp-racist-brexit-recording_uk_59638608e4b02e9bdb0e2c77|access-date=10 July 2017|website=HuffPost}}</ref><ref>{{Cite web|last=PoliticsHome.com|date=10 July 2017|title=Tories urged to sack MP who said no-deal Brexit was 'nigger in the woodpile'|url=https://www.politicshome.com/news/uk/political-parties/conservative-party/theresa-may/news/87413/tories-urged-sack-mp-who-said-no}}</ref><ref name="BBC100717">{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-40555639|title=MP Anne Marie Morris suspended for racist remark|date=10 July 2017|work=[[BBC News]]|access-date=10 July 2017}}</ref> రాజకీయాల్లో పాల్గొనే సభ్యుల సంఖ్య ఎక్కువగా ఉన్నప్పటికీ, ఈ క్లబ్‌కు ఎలాంటి రాజకీయ అనుబంధాలు లేవు. == క్లబ్ హౌస్ == క్లబ్ ప్రాంగణం లండన్ SW1 లోని 16 సెయింట్ జేమ్స్ స్క్వేర్‌లో, స్క్వేర్ పశ్చిమ వైపున ఉంది. ఆ స్థలంలో ఉన్న అసలు ఇంటిలో మొదట నివసించిన వ్యక్తి థామస్ జెర్మిన్, 2వ బారన్ జెర్మిన్ (?1670–1676).<ref name="forrest11">{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> అతను ఆ ఇంటిని రాబర్ట్ విలియర్స్, 3వ విస్కౌంట్ పర్బెక్ కు అప్పగించాడు, అతను ఆ ఇంట్లో రెండు సంవత్సరాలు (1676–78) నివసించాడు.<ref name="forrest11" /> విస్కౌంట్ పర్బెక్ తరువాత, ఒక స్వీడిష్ రాయబారి ఆ ఇంట్లో నివసించారు, ఆ తర్వాత వరుసగా ఇద్దరు ఎర్ల్స్ ఆఫ్ సఫోల్క్ & ఎర్ల్ ఆఫ్ రోమ్నీ నివసించారు.<ref name="forrest11" /> ఆ తరువాత ఆ ఇంటిని సర్ జాన్ జెర్మైన్, 1వ బారోనెట్ స్వాధీనం చేసుకున్నారు , అతను మేరీ హోవార్డ్, డచెస్ ఆఫ్ నార్ఫోల్క్ ప్రేమికుడు తరువాత భర్త అయ్యాడు.<ref name="forrest11" /> 1719లో సర్ జాన్ మరణించినప్పుడు, అతను ఆ ఇంటిని తన రెండవ భార్య, 2వ ఎర్ల్ ఆఫ్ బెర్కిలీ యొక్క రెండవ కుమార్తె అయిన లేడీ ఎలిజబెత్ బెర్కిలీకి అప్పగించాడు.<ref name="forrest11" /> ఆమె ఆ ఇంట్లో 50 సంవత్సరాలు నివసించింది. లేడీ ఎలిజబెత్ మరణించినప్పుడు, ఆ ఇల్లు జార్జ్ జెర్మైన్, 1వ విస్కౌంట్ సాక్‌విల్లేకు సంక్రమించింది.<ref name="forrest12">{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> ఆ తర్వాత అది అడ్మిరల్ వీర్ బ్యూక్లర్క్, 1వ బారన్ వీర్ తరువాత అతని కుమారుడు, ఆబ్రే బ్యూక్లర్క్, 5వ డ్యూక్ ఆఫ్ సెయింట్ ఆల్బన్స్ నివాసంగా మారింది.<ref name="forrest12" /> 1785లో, జార్జ్ అన్సన్ 16వ సంఖ్యను కొనుగోలు చేశాడు.<ref name="forrest12" /> 1789లో ఆయన మరణించినప్పుడు, ఆ ఇంటిని ఆయన కుమారుడు థామస్ అన్సన్, 1వ విస్కౌంట్ అన్సన్ అప్పగించారు.<ref name="forrest12" /> 1804లో, విస్కౌంట్ అన్సన్ ఆ ఇంటిని విజయవంతమైన వ్యాపారి అయిన ఎడ్మండ్ బోహెమ్‌కు విక్రయించాడు.<ref name="forrest13">{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> మిస్టర్ అండ్ మిసెస్ బోహం సామాజికంగా చాలా చురుకుగా ఉండేవారు అనేక విందు పార్టీలను నిర్వహించారు. 1815 జూన్ 21న, ప్రిన్స్ రీజెంట్, (తరువాత జార్జ్ IV ) 16 సెయింట్ జేమ్స్ స్క్వేర్‌లో జరిగిన విందులో ముఖ్య అతిథిగా పాల్గొన్నారు. వాటర్లూ విజయం గురించి ఆయన విన్నప్పుడు, [[ఆర్థర్ వెలెస్లీ|డ్యూక్ ఆఫ్]] [[ఆర్థర్ వెలెస్లీ|వెల్లింగ్టన్]] సహాయకుడు మేజర్ హెన్రీ పెర్సీ, ప్రిన్స్ రీజెంట్ కు స్వాధీనం చేసుకున్న నాలుగు ఫ్రెంచ్ ఈగల్స్ వెల్లింగ్టన్ విజయ పంపకాన్ని అందజేశారు.<ref>{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> ఎడ్మండ్ బోహం దివాలా తీసినట్లు ప్రకటించినప్పుడు, రాబర్ట్ వైనర్ 16వ సంఖ్యకు యజమాని అయ్యాడు.<ref name="forrest15">{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> 1825లో, వైనర్ ఆ ఇంటిని క్లానికార్డ్ మార్క్వెస్కు విక్రయించాడు.<ref name="forrest15" /> లార్డ్ క్లానికార్డ్ అద్దెకు తీసుకున్న సమయంలో, అతను ఆ ఇంటిని కొంతకాలం [[వెల్లెస్లీ|మార్క్వెస్ వెల్లెస్లీ]] అద్దెకు ఇచ్చాడు.<ref name="forrest122">{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> 1849లో, ఈస్ట్ ఇండియా క్లబ్ కమిటీ లార్డ్ క్లాన్‌రికార్డ్‌తో ఒక లీజు ఒప్పందంపై సంతకం చేసింది.<ref>{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> 1863లో క్లబ్ లార్డ్ క్లాన్‌రికార్డ్ నుండి ఆ ఇంటిని కొనుగోలు చేసింది.<ref>{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> 1866లో, క్లబ్ పాత భవనాన్ని కూల్చివేసి, అదే స్థలంలో ప్రస్తుత క్లబ్‌హౌస్‌ను నిర్మించింది. == క్రీడా విభాగాలు == === క్రికెట్ === ఆదివారం స్నేహపూర్వక క్రికెట్, సాయంత్రం టీ20 మ్యాచ్‌ల మిశ్రమం ఉంటుంది, వారు మరో దేశ పర్యటనతో సీజన్‌ను ముగిస్తారు. === పోలో === పోలో విభాగం అనేది క్లబ్‌లోని ఒక సంఘం, ఇది ముఖ్యంగా బ్రిటిష్ గ్రాస్ సీజన్‌లో (ఏప్రిల్ నుండి సెప్టెంబర్ వరకు) కార్యక్రమాల క్యాలెండర్‌ను కలిగి ఉంటుంది. వారి చురుకైన ఆటల షెడ్యూల్‌కు అదనంగా, వారు UK లోపల విదేశాలలో వీక్షణా పర్యటనలను, అలాగే అనేక రకాల సామాజిక కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తారు === రోయింగ్ === రోయింగ్ విభాగం చిస్విక్‌లోని క్వింటిన్ బోట్ క్లబ్ నుండి పడవలను నడుపుతూ , సంవత్సరం పొడవునా జరిగే ఈవెంట్లలో పోటీపడుతుంది. ఇది సంయుక్త బృందంగా రెండుసార్లు లేడీస్ ఛాలెంజ్ ప్లేట్‌లో పోటీపడింది, హెన్లీ రాయల్ రెగాటాలో ఒకసారి థేమ్స్ ఛాలెంజ్ కప్‌కు అర్హత సాధించింది. 2022లో, ఈ విభాగం హెడ్ ఆఫ్ ది రివర్ రేస్‌లో స్మాల్ క్లబ్ పెన్నెంట్‌ను గెలుచుకుంది . సీనియర్ ఈవెంట్లలో పోటీపడిన వారికి లేదా క్లబ్ రోయింగ్‌కు చేసిన సేవలకు గాను బ్లేజర్‌ను పొందిన వారికి, ప్రధాన క్లబ్ బ్లేజర్ కంటే భిన్నమైన బ్లేజర్‌ను రోయింగ్ విభాగం కలిగి ఉంటుంది. === రగ్బీ === పూర్వ విద్యార్థుల సంఘాలు, ప్రాతినిధ్య జట్లతో వార్షిక మ్యాచ్‌లు ఆడటమే కాకుండా, ప్రధాన అంతర్జాతీయ మ్యాచ్‌ల ప్రసారం వంటి అనేక సామాజిక కార్యక్రమాలు కూడా క్లబ్ చుట్టూనే తిరుగుతాయి. ముఖ్యంగా, క్లబ్‌లో సభ్యులు వారి అతిథుల కోసం వరుసగా రగ్బీ లంచ్‌లు నిర్వహిస్తారు, సాధారణంగా ఇంగ్లాండ్ మ్యాచ్‌కు ఒక రోజు ముందు. దాని సభ్యత్వం ద్వారా, ఈ క్లబ్‌కు ప్రపంచ రగ్బీ పరిపాలనతో బలమైన, దీర్ఘకాలిక సంబంధాలు ఉన్నాయి; ఈ విషయం క్లబ్‌హౌస్ చుట్టూ ఉన్న వివిధ జ్ఞాపికలు, ఛాయాచిత్రాలలో ప్రతిఫలిస్తుంది. === షూటింగ్ === అనుభవంతో సంబంధం లేకుండా, సభ్యులందరికీ ఇతర క్లబ్ సభ్యులతో కలిసి షూటింగ్ చేసే అవకాశాన్ని అందించడానికే షూటింగ్ విభాగం ఉంది. 300 మందికి పైగా సభ్యులతో, ఇది ప్రస్తుతం క్లబ్‌లోనే అతిపెద్ద విభాగంగా ఉంది. === యాచింగ్ === [[దస్త్రం:East_India_Club_Shooting_Section_Tie.jpg|thumb|ఈస్ట్ ఇండియా క్లబ్ షూటింగ్ విభాగం టై]] క్లబ్ యాచ్ స్క్వాడ్రన్ వివిధ రకాల సెయిలింగ్ ఈవెంట్లలో పాల్గొంటుంది, కల్నల్ న్యూమాన్ VC గౌరవార్థం ఇంటర్-క్లబ్ రెగట్టాను కూడా ప్రారంభించింది – ఇది ఐల్ ఆఫ్ వైట్‌లోని సీవ్యూ నుండి మెర్మైడ్ క్లాస్ బోట్లలో జరిగే ఒక రోజు సెయిలింగ్ రేసుల కార్యక్రమం . == క్లబ్ సంరక్షకులు == * ప్రిన్స్ ఆల్బర్ట్, ప్రధాన పోషకుడు, క్వీన్ విక్టోరియా భార్య <ref name="forrest60">{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> * [[డల్ హౌసీ|జేమ్స్ బ్రౌన్-రామ్సే, 1వ మార్క్వెస్ ఆఫ్ డల్హౌసీ]], పాట్రన్ <ref name="forrest60" /> * ఎడ్వర్డ్ లా, 1వ ఎర్ల్ ఆఫ్ ఎల్లెన్బరో, పాట్రన్ <ref name="forrest60" /> * జనరల్ సర్ చార్లెస్ నేపియర్, పోషకుడు <ref name="forrest60" /> == ప్రముఖ సభ్యులు == * షెల్స్విగ్-హోల్స్టైన్ యువరాజు ఫ్రెడరిక్, మొదటి గౌరవ సభ్యుడు <ref>{{Harvp|Jacoby|2009}}</ref> * విలియం ఆడమ్ MP (1823-1881) <ref name="forrest70">{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> * ఆర్చిబాల్డ్ అచెసన్, గోస్ఫోర్డ్ 4వ ఎర్ల్ (1841-1922) <ref name="forrest85">{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> * ప్రిన్స్ ఆర్థర్, డ్యూక్ ఆఫ్ కన్నాట్ అండ్ స్ట్రాథెర్న్ (1850-1942) <ref name="forrest57">{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> * సర్ జాన్ డుగ్డేల్ ఆస్ట్లీ, 3వ బారోనెట్ (1828-1894) <ref>{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> * సర్ రాబర్ట్ బ్లాక్ (1906-1999) * జేమ్స్ బ్లైత్, 1వ బారన్ బ్లైత్ (1841-1925) <ref>{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> * ఫ్రెడరిక్ (ఫ్రెడ్డీ) రిచర్డ్ బ్రౌన్ MBE (1910-1991) <ref name="forrest143">{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> * రిచర్డ్ బాయిల్, కార్క్ 9వ ఎర్ల్ (1829-1904) <ref name="forrest70" /> * జనరల్ సర్ రెజినాల్డ్ అలెగ్జాండర్ డల్లాస్ బ్రూక్స్ (1896-1966) <ref>{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> * సర్ రోడెన్ కట్లర్ VC AK KCMG KCVO CBE (1916-2002) <ref>{{Harvp|Jacoby|2009}}</ref> * లెఫ్టినెంట్-కల్నల్ అగస్టస్ చార్లెస్ న్యూమాన్ VC, OBE, TD, DL (1904-1972) <ref>{{Harvp|Jacoby|2009}}</ref><ref>{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> * గాడ్ఫ్రే బ్లూమ్ MEP (జననం 1949). <ref name="ID">[[Iain Dale|Dale, Iain]], ''[https://iaindale.blogspot.com/2006_08_01_archive.html Independent on Sunday Diary Column ]'', online at blogspot.com (accessed 23 August 2008)</ref> * జేమ్స్ బట్లర్, 3వ మార్క్వెస్ ఆఫ్ ఓర్మోండే (1844-1919) <ref name="forrest85" /> * డేవిడ్ కాంప్‌బెల్-బ్యానర్‌మాన్ MEP (జననం 1960).<ref name="ID" /> * లార్డ్ రాండోల్ఫ్ చర్చిల్ (1849-1895) <ref>{{Harvp|Jacoby|2009}}</ref> * స్పెన్సర్ కావెండిష్, డెవాన్షైర్ 8వ డ్యూక్ (1833-1908) <ref>{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> * ఎడ్వర్డ్ కావెండిష్, డెవాన్షైర్ 10వ డ్యూక్ KG (1895-1950) <ref>{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> * జోసెఫ్ చంబెర్లిన్ ఎంపీ (1836-1914) <ref name="forrest74">{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> * సర్ ఆస్టెన్ చాంబర్లేన్ KG (1863-1937) <ref name="forrest80">{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> * సెబాస్టియన్ కో, రాన్‌మోర్‌ బారన్ కో (జననం 1956) * మైఖేల్ కోలిన్ కౌడ్రీ, టోన్బ్రిడ్జ్ బారన్ కౌడ్రీ (1932-2000) <ref name="forrest143" /> * విలియం ఎడ్వర్డ్స్, 4వ బారన్ కెన్సింగ్టన్ (1835-1896) <ref name="forrest70" /> * నిగెల్ ఫరాజ్, సంస్కరణ UK నాయకుడు, UKIP మాజీ నాయకుడు (జననం 1964) <ref>[http://www.brugesgroup.com/about/columnists.live Commentators] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080908102852/http://brugesgroup.com/about/columnists.live|date=2008-09-08}} at Bruges Group web site (accessed 23 August 2008)</ref> * సర్ హెన్రీ బార్ట్లే ఫ్రెరే, 1వ బారోనెట్ (1815-1884) <ref name="forrest58">{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> * ప్రిన్స్ జార్జ్, డ్యూక్ ఆఫ్ కేంబ్రిడ్జ్ (1819-1904) <ref name="forrest57" /> * డగ్లస్ గ్రాహం, 5వ డ్యూక్ ఆఫ్ మాంట్రోస్ KT (1852-1925) <ref name="forrest85" /> * లెఫ్టినెంట్ జనరల్ జేమ్స్ ఆగస్టు గ్రాంట్ CB CSI FRS FRGS (1827-1892) [పేజీ అవసరం]{{Sfnp|Forrest|1982}} * రాబర్ట్ హాల్ఫోన్ MP <ref>{{Cite web|title=Robert Halfon - working hard for Harlow, Hastingwood, Nazeing, Roydon & Sheering|url=http://www.roberthalfon.com/expenses.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110715191715/http://www.roberthalfon.com/expenses.htm|archive-date=2011-07-15|access-date=2011-02-13}}</ref> * మార్టిన్ హాక్, 7వ బారన్ హాక్ (1860-1938) <ref name="forrest85" /> * బ్రెట్ హార్టే (1836-1902) <ref name="forrest79">{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> * జార్జ్ హోల్డింగ్ (జననం 1968) * ఆలివర్ వెండెల్ హోమ్స్ జూనియర్ (1841-1935) <ref name="forrest80" /> * [[లెన్ హట్టన్|సర్ లియోనార్డ్ హట్టన్]] (1916-1990) <ref name="forrest143" /> * హెన్రీ జేమ్స్, 1వ బారన్ జేమ్స్ ఆఫ్ హెర్ఫోర్డ్ (1828-1911) <ref name="forrest70" /> * సర్ జంషెడ్జీ జీజీభాయ్, 2వ బారోనెట్ (1811-1877) <ref name="forrest57" /> * ఆంథోనీ లిటిల్ (జననం 1954) * హ్యూ లోథర్, 5వ ఎర్ల్ ఆఫ్ లోన్స్‌డేల్ KG (1857-1944) <ref name="forrest85" /> * [[పీటర్ మే]] CBE (1929-1994) <ref name="forrest143" /> * అడ్మిరల్ ఆఫ్ ది ఫ్లీట్ లూయిస్ మౌంట్ బాటన్, 1వ ఎర్ల్ మౌంట్ బాటెన్ ఆఫ్ బర్మా (1900-1979) <ref>{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> * ఫీల్డ్ మార్షల్ రాబర్ట్ నేపియర్, 1వ బారన్ నేపియర్ ఆఫ్ మగ్దాలా (1810-1890) <ref name="forrest58" /> * సర్ టాస్కర్ వాట్కిన్స్ VC GBE QC (1918-2007) * వైట్ లా రీడ్ (1837-1912) <ref name="forrest79" /> * ఫీల్డ్ మార్షల్ ఫ్రెడెరిక్ రాబర్ట్స్, 1వ ఎర్ల్ రాబర్ట్స్ VC (1832-1914) <ref name="forrest57" /> * ఆలివర్ రస్సెల్, 2వ బారన్ ఆంప్థిల్ (1869-1935) <ref name="forrest85" /> * మహారాజా సర్ దులీప్ సింగ్ GCSI (1838-1893) <ref name="forrest57" /> * హెన్రీ సోమర్సెట్, 10వ డ్యూక్ ఆఫ్ బ్యూఫోర్ట్ (1900-1984) <ref>{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> * జాన్ హన్నింగ్ స్పీక్ (1827-1862) {{Sfnp|Forrest|1982}} * ఫ్రెడరిక్ టెంపుల్ హామిల్టన్-టెంపుల్-బ్లాక్వుడ్, 1 వ మార్క్వెస్ ఆఫ్ డఫరిన్, అవా (1826-1902) <ref name="forrest57" /> * సర్ డెనిస్ థాచర్, 1వ బారోనెట్ MBE, TD (1915-2003) <ref>Will Bennett, "Estate's tenants are proud of their roots", ''The Independent'', November 27, 1990, p. 4</ref> * ఆండ్రూ వికారి (1938-2016) <ref>[https://www.theguardian.com/education/2001/nov/16/arts.highereducation 'I am the king of painters] at The Guardian web site (accessed 23 August 2008)</ref> * [[టోనీ లూయిస్]] CBE (జననం 1938) * మైఖేల్ "మిక్కీ" స్టీల్-బాడ్జర్ CBE (1925-2019) * జాన్ స్టీవెన్స్, బారన్ స్టీవెన్స్ ఆఫ్ కిర్క్వెల్పింగ్టన్ KStJ [[Queen's Police Medal|QPM]] DL FRSA (జననం 1942) * జెఫ్రీ డియర్, బారన్ డియర్, క్యూపిఎం, [[Deputy Lieutenant|డిఎల్]] (జననం 1937) * సర్ పీటర్ యారంటన్ (1924-2003) <ref>{{Harvp|Jacoby|2009}}</ref> * సర్ పెల్హామ్ ఫ్రాన్సిస్ వార్నర్ (1873-1963) <ref name="forrest143" /> == కల్పనలో == జార్జ్ హిస్టెరాన్-ప్రోటెరాన్ సృష్టికర్త అయిన జె.కె. స్టాన్‌ఫోర్డ్ 1964లో ఇలా రాశారు, "జార్జ్... ఈస్ట్ ఇండియా క్లబ్‌లోని ఒక వ్యక్తి నుండి ఉద్భవించాడు... ఒకసారి అల్పాహారం సమయంలో అతను వెయిటర్‌ను పిలిచి, నేను వినేలా, 'నేను ''రక్తంతో కూడిన'' మటన్ కట్‌లెట్‌లను ఆర్డర్ చేయలేదా ? వీటిలో రక్తం లేదు! వీటిని తీసివేయండి!' అని అన్నాడు" <ref>Stanford, J. K., ''Authors Note'' prefacing ''The Twelfth and After'' (London, 1964), pp. 7–8.</ref> [[దస్త్రం:The_Waterloo_Way_plaque.jpg|thumb|క్లబ్ వెలుపల ఉన్న వాటర్లూ యుద్ధ విజయ ఫలకాన్ని ప్రిన్సెస్ ఆన్ ఆవిష్కరించారు .]] == ట్రివియా == * జార్జ్ IV (ప్రిన్స్ రీజెంట్‌గా) ఆ స్థలంలో ఉన్న భవనంలో వాటర్లూ విజయ నివేదికను అందుకున్నారు. ఆ తర్వాత ఆయన ఆ భవనం బాల్కనీ నుండి ఆ వార్తను ప్రకటించారు, ఆ భవనం చివరన సుమారుగా ప్రస్తుత లేడీస్ డ్రాయింగ్ రూమ్ ఉండేది.<ref>[http://www.eastindiaclub.com/smoking_ladies_room.cfm The Smoking Room and Ladies Drawing Room] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080907020133/http://www.eastindiaclub.com/smoking_ladies_room.cfm|date=2008-09-07}} at East India Club web site (accessed 23 August 2008)</ref><ref>{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> * [[Caroline of Brunswick|క్వీన్ కరోలిన్]] ఆమె "పెయిన్స్ అండ్ పెనాల్టీస్" విచారణ సమయంలో సెయింట్ జేమ్స్ స్క్వేర్ (క్లబ్ ప్రస్తుత స్థలంలో భాగం) నం. 17లో అద్దెకు తీసుకొని బస చేసింది.<ref>{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} === గ్రంథసూచి === * {{cite book |last=Forrest |first=Denys Mostyn |year=1982 |title=Foursome in St. James's: The Story of the East India, Devonshire, Sports, and Public Schools Club |location=Brighton |publisher=Dolphin }} [[వర్గం:బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ]] lx22mdkk336oakjhrdkfqqlwhb9nr7p 4942637 4942636 2026-08-23T14:18:31Z యర్రా రామారావు 28161 4942637 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = ఈస్ట్ ఇండియా క్లబ్ | logo_size = 150px | image = File:The East India Club, 16 St James's Square - geograph.org.uk - 846256.jpg | image_size = 250 | caption = | formation = {{Start date|1849}} (176 years ago) | logo = File:East India Club Coat of Arms.png | website = [https://www.eastindiaclub.co.uk/ www.eastindiaclub.co.uk] | location = 16 సెయింట్ జేమ్స్ స్క్వేర్ , లండన్ , SW1Y 4LH | type = జెంటిల్మెన్స్ క్లబ్ | purpose = ఒక ప్రైవేట్ పెద్దమనుషుల సామాజిక & క్రీడా క్లబ్ | membership = చారిత్రాత్మకంగా ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ సైనిక అధికారులు | language = ఇంగ్లీష్ }} '''ఈస్ట్ ఇండియా క్లబ్''' (మొదట '''ఈస్ట్ ఇండియా యునైటెడ్ సర్వీస్ క్లబ్''') అనేది 1849లో స్థాపించబడిన, [[లండన్]] సెయింట్ జేమ్స్ స్క్వేర్ 16వ స్థానంలో ఉన్న, పెద్దమనుషుల క్లబ్. ఇతర క్లబ్‌లతో విలీనం కారణంగా క్లబ్ పూర్తి పేరు '''ఈస్ట్ ఇండియా, డెవాన్‌షైర్, స్పోర్ట్స్ అండ్ పబ్లిక్ స్కూల్స్ క్లబ్'''. ఈ క్లబ్ మొదట [[ఈస్టిండియా కంపెనీ|ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ]] అధికారుల కోసం స్థాపించబడింది. అప్పటి నుండి ఇది లండన్‌లో సామాజికంగా అతి తక్కువ ప్రత్యేకమైన సాంప్రదాయ జెంటిల్‌మెన్ క్లబ్‌గా మారింది:ప్రభుత్వ పాఠశాల అభ్యర్థి మెట్రిక్యులేషన్ రుజువు సభ్యత్వానికి సరిపోతుంది. == చరిత్ర == ఈ క్లబ్ 19వ శతాబ్దం మధ్యలో స్థాపించబడింది. 1851 నాటి నియమావళి పుస్తకంలో పేర్కొన్న ప్రకారం, దీని అసలు సభ్యులు వీరు: {{cquote|ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ సేవకులు – అన్ని ప్రెసిడెన్సీలకు చెందిన గుమస్తా, పౌర, సైనిక, నావికా, వైద్య సిబ్బంది, పదవీ విరమణ చేసిన వారితో సహా భారతదేశంలో పనిచేసిన హర్ మెజెస్టీ సైన్యం, నావికాదళానికి చెందిన కమిషన్డ్ అధికారులు అందరూ, కంపెనీ న్యాయవాదులు, సాలిసిటర్లుగా పనిచేసిన లేదా ప్రస్తుతం ఉన్న బార్, న్యాయ వృత్తి సభ్యులు ...}} కానీ క్లబ్ స్థాపన జరిగిన మొదటి ఎనిమిది సంవత్సరాలలో, [[మొదటి భారత స్వాతంత్ర్య యుద్ధం|1857 నాటి భారత తిరుగుబాటు]] తరువాత, [[భారత ప్రభుత్వ చట్టం 1858]] బ్రిటిష్ క్రౌన్ కొత్త [[భారతదేశంలో బ్రిటిషు పాలన|బ్రిటిష్ రాజ్]] రూపంలో భారతదేశంపై ప్రత్యక్ష నియంత్రణను చేపట్టడానికి దారితీసింది. ఆ కంపెనీ 1874లో పూర్తిగా రద్దు చేయబడింది, అప్పటికి ఇది శిథిలమైనది, శక్తిహీనమైనది, వాడుకలో లేనిదిగా మారింది. ఫలితంగా, క్లబ్ ఇకపై ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీని దాని సభ్యుల ప్రధాన వనరుగా చూడలేకపోయింది. [[దస్త్రం:96-100_Piccadilly_-_geograph.org.uk_-_7822216.jpg|thumb|పబ్లిక్ స్కూల్స్ క్లబ్]] [[దస్త్రం:East_India_United_Service_Club.jpg|కుడి|thumb|183x183px|ఈస్ట్ ఇండియా సర్వీస్ క్లబ్ సర్వెంట్స్ యూనిఫాం బటన్, సి. 1850]] అప్పటి నుండి, ఈ క్లబ్ స్పోర్ట్స్ క్లబ్ (1938), పబ్లిక్ స్కూల్స్ క్లబ్ (1972), డెవాన్‌షైర్ (1976) లతో విలీనం చేయబడింది, వీటన్నింటికీ సభ్యులు నిధులు రెండింటి కొరత ఉంది, కానీ దీనిని ఈస్ట్ ఇండియా క్లబ్‌గా పిలవడం కొనసాగుతోంది. క్లబ్ ప్రస్తుత సభ్యత్వంలో ఎక్కువ భాగం హెడ్‌మాస్టర్స్, హెడ్‌మిస్ట్రెస్ కాన్ఫరెన్స్ పబ్లిక్ స్కూల్స్ నుండి వస్తుంది: క్లబ్‌లో సభ్యత్వం కోసం అటువంటి పాఠశాలలో అభ్యర్థి మెట్రిక్యులేషన్ పూర్తి చేసినట్లు రుజువు మాత్రమే అవసరం.<ref>{{Cite web|title=The East India Club: Membership|url=https://eastindiaclub.co.uk/membership/|access-date=7 March 2026|publisher=The East India Club Official Website}}</ref> [[దస్త్రం:Crockford's_-_later_the_Devonshire_Club.JPG|thumb|పూర్వపు డెవాన్‌షైర్ క్లబ్ భవనం]] క్లబ్ సౌకర్యాలలో అమెరికన్ బార్ (రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో క్లబ్‌లో ఉండి, యుద్ధం తరువాత బార్ను పునరుద్ధరించడానికి నిధులు అందించిన అమెరికన్ అధికారులకు కృతజ్ఞతగా పేరు పెట్టబడింది) తో పాటు భోజన గది, ఉన్నాయి కెనడియన్ రూమ్ (రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలో క్లబ్‌లో ఉండి తరువాత తక్కువ సరఫరాలో ఉన్నప్పుడు గదికి కలపను అందించిన కెనడియన్ అధికారులకు కృతజ్ఞతతో పేరు పెట్టబడింది డ్రాయింగ్ రూమ్, స్మోకింగ్ రూమ్ (ధూమపానం అనుమతించబడదు) ఒక సిగార్ లాంజ్ (ఇది ధూమపానం చేసే సిగార్లను అందిస్తుంది) లైబ్రరీ (ఇందులో పురాతన, సమకాలీన పుస్తకాలు ఉన్నాయి) క్లైవ్ రూమ్ (ప్రసిద్ధ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ జనరల్ [[రాబర్టు క్లైవు|రాబర్ట్ క్లైవ్]] గౌరవార్థం పేరు పెట్టబడింది రగ్బీ కార్డ్ రూమ్, ది రగ్బీ రూమ్ (ఇంటర్నేషనల్ రూమ్) డబ్లిన్ బోర్డు చేరుకునే వరకు దాని అధ్యయనం కోసం లేదా జిమ్ కోసం ఇప్పుడు అమర్చిన జిమ్, బెడ్ రూమ్, జిమ్ సెయింట్ (జిమ్ సెయింక్, బెడ్ రూమ్), జిమ్ కార్డియంతో సహా జిమ్ సెయింట్లో అమర్చబడి ఉంది. సభ్యులు నిర్వహించే ప్రైవేట్ కార్యక్రమాలకు ఈస్ట్ ఇండియా క్లబ్ ఒక ప్రసిద్ధ వేదిక. ఈ క్లబ్ ప్రపంచవ్యాప్తంగా 100 కంటే ఎక్కువ క్లబ్లతో పరస్పర ఏర్పాట్లను కలిగి ఉంది. సభ్యులు ఈస్ట్ ఇండియా క్లబ్ జారీ చేసిన కార్డు లేదా పరిచయ లేఖతో విదేశీ పరస్పర క్లబ్ల సౌకర్యాలను ఉపయోగించవచ్చు.<ref>[http://www.eastindiaclub.com/reciprocal.cfm Reciprocal Clubs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821102401/http://www.eastindiaclub.com/reciprocal.cfm|date=2008-08-21}} at East India Club web site (accessed 23 August 2008)</ref> 2014లో, క్లబ్ తన సిబ్బందిలో ఒకరు నష్టం గుర్తించబడటానికి ముందు ఐదేళ్ల కాలంలో £500,000 కంటే ఎక్కువ దొంగిలించిన తరువాత ముఖ్యాంశాలు చేసింది.<ref name="Standard1">{{Cite news|url=https://www.standard.co.uk/news/crime/worker-stole-ps500-000-from-east-india-club-9149203.html|title=Worker 'stole £500,000 from East India Club'|last=Razaq|first=Rashid|date=February 24, 2014|work=Evening Standard}}</ref><ref name="Telegraph1">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/crime/11056657/Treasurer-of-historic-private-members-club-stole-more-than-500000.html|title=Treasurer of historic private member's club stole more than £500,000|last=Perry|first=Keith|date=August 26, 2014|work=Daily Telegraph}}</ref> జూదం కోసం డబ్బును ఖర్చు చేసిన అపరాధి, అప్పుడు మోసానికి నేరాన్ని అంగీకరించాడు. .<ref name="BarkingPost1">{{Cite news|url=https://www.barkinganddagenhampost.co.uk/news/dagenham-fraudster-gets-three-years-after-private-members-club-theft-3308470|title=Dagenham fraudster gets three years after private members club theft|last=Silverman|first=Anna|date=September 24, 2014|work=Barking & Dagenham Post}}</ref> ఐదేళ్లలో జరిగిన మోసం గురించి తగినంతగా హెచ్చరించనందుకు క్లబ్ తన సొంత బ్యాంకుపై దావా వేస్తుందని బెదిరించింది.<ref name="Times1">{{Cite news|url=https://www.thetimes.com/business-money/economics/article/east-india-club-to-sue-rbs-over-fraud-failure-v5n53rt8t|title=East India Club to sue RBS over fraud 'failure'|last=Hurley|first=James|date=March 19, 2018|work=[[The Times]]}}</ref> 2017లో, ఈస్ట్ ఇండియా క్లబ్లో జరిగిన టోరీ ఎంపీల సమావేశంలో "నిగ్గర్ ఇన్ ది వుడ్‌పైల్" అనే జాతీయ పదాన్ని ఉపయోగించి మాట్లాడినట్లు రికార్డ్ చేయబడిన తర్వాత ఆమె విప్ సస్పెండ్ చేయబడింది, దీనికి అక్కడ ఉన్న ఇతర ఎంపీల నుండి ఎటువంటి స్పందన రాలేదు.<ref>{{Cite web|last=Bennett|first=Owen|date=10 July 2017|title=Tory MP Anne Marie Morris Recorded Saying Brexit No Deal Is A 'N***** In A Woodpile'|url=http://www.huffingtonpost.co.uk/entry/tory-mp-racist-brexit-recording_uk_59638608e4b02e9bdb0e2c77|access-date=10 July 2017|website=HuffPost}}</ref><ref>{{Cite web|last=PoliticsHome.com|date=10 July 2017|title=Tories urged to sack MP who said no-deal Brexit was 'nigger in the woodpile'|url=https://www.politicshome.com/news/uk/political-parties/conservative-party/theresa-may/news/87413/tories-urged-sack-mp-who-said-no}}</ref><ref name="BBC100717">{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-40555639|title=MP Anne Marie Morris suspended for racist remark|date=10 July 2017|work=[[BBC News]]|access-date=10 July 2017}}</ref> రాజకీయాల్లో పాల్గొనే సభ్యుల సంఖ్య ఎక్కువగా ఉన్నప్పటికీ, ఈ క్లబ్‌కు ఎలాంటి రాజకీయ అనుబంధాలు లేవు. == క్లబ్ హౌస్ == క్లబ్ ప్రాంగణం లండన్ SW1 లోని 16 సెయింట్ జేమ్స్ స్క్వేర్‌లో, స్క్వేర్ పశ్చిమ వైపున ఉంది. ఆ స్థలంలో ఉన్న అసలు ఇంటిలో మొదట నివసించిన వ్యక్తి థామస్ జెర్మిన్, 2వ బారన్ జెర్మిన్ (?1670–1676).<ref name="forrest11">{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> అతను ఆ ఇంటిని రాబర్ట్ విలియర్స్, 3వ విస్కౌంట్ పర్బెక్ కు అప్పగించాడు, అతను ఆ ఇంట్లో రెండు సంవత్సరాలు (1676–78) నివసించాడు.<ref name="forrest11" /> విస్కౌంట్ పర్బెక్ తరువాత, ఒక స్వీడిష్ రాయబారి ఆ ఇంట్లో నివసించారు, ఆ తర్వాత వరుసగా ఇద్దరు ఎర్ల్స్ ఆఫ్ సఫోల్క్ & ఎర్ల్ ఆఫ్ రోమ్నీ నివసించారు.<ref name="forrest11" /> ఆ తరువాత ఆ ఇంటిని సర్ జాన్ జెర్మైన్, 1వ బారోనెట్ స్వాధీనం చేసుకున్నారు , అతను మేరీ హోవార్డ్, డచెస్ ఆఫ్ నార్ఫోల్క్ ప్రేమికుడు తరువాత భర్త అయ్యాడు.<ref name="forrest11" /> 1719లో సర్ జాన్ మరణించినప్పుడు, అతను ఆ ఇంటిని తన రెండవ భార్య, 2వ ఎర్ల్ ఆఫ్ బెర్కిలీ యొక్క రెండవ కుమార్తె అయిన లేడీ ఎలిజబెత్ బెర్కిలీకి అప్పగించాడు.<ref name="forrest11" /> ఆమె ఆ ఇంట్లో 50 సంవత్సరాలు నివసించింది. లేడీ ఎలిజబెత్ మరణించినప్పుడు, ఆ ఇల్లు జార్జ్ జెర్మైన్, 1వ విస్కౌంట్ సాక్‌విల్లేకు సంక్రమించింది.<ref name="forrest12">{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> ఆ తర్వాత అది అడ్మిరల్ వీర్ బ్యూక్లర్క్, 1వ బారన్ వీర్ తరువాత అతని కుమారుడు, ఆబ్రే బ్యూక్లర్క్, 5వ డ్యూక్ ఆఫ్ సెయింట్ ఆల్బన్స్ నివాసంగా మారింది.<ref name="forrest12" /> 1785లో, జార్జ్ అన్సన్ 16వ సంఖ్యను కొనుగోలు చేశాడు.<ref name="forrest12" /> 1789లో ఆయన మరణించినప్పుడు, ఆ ఇంటిని ఆయన కుమారుడు థామస్ అన్సన్, 1వ విస్కౌంట్ అన్సన్ అప్పగించారు.<ref name="forrest12" /> 1804లో, విస్కౌంట్ అన్సన్ ఆ ఇంటిని విజయవంతమైన వ్యాపారి అయిన ఎడ్మండ్ బోహెమ్‌కు విక్రయించాడు.<ref name="forrest13">{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> మిస్టర్ అండ్ మిసెస్ బోహం సామాజికంగా చాలా చురుకుగా ఉండేవారు అనేక విందు పార్టీలను నిర్వహించారు. 1815 జూన్ 21న, ప్రిన్స్ రీజెంట్, (తరువాత జార్జ్ IV ) 16 సెయింట్ జేమ్స్ స్క్వేర్‌లో జరిగిన విందులో ముఖ్య అతిథిగా పాల్గొన్నారు. వాటర్లూ విజయం గురించి ఆయన విన్నప్పుడు, [[ఆర్థర్ వెలెస్లీ|డ్యూక్ ఆఫ్]] [[ఆర్థర్ వెలెస్లీ|వెల్లింగ్టన్]] సహాయకుడు మేజర్ హెన్రీ పెర్సీ, ప్రిన్స్ రీజెంట్ కు స్వాధీనం చేసుకున్న నాలుగు ఫ్రెంచ్ ఈగల్స్ వెల్లింగ్టన్ విజయ పంపకాన్ని అందజేశారు.<ref>{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> ఎడ్మండ్ బోహం దివాలా తీసినట్లు ప్రకటించినప్పుడు, రాబర్ట్ వైనర్ 16వ సంఖ్యకు యజమాని అయ్యాడు.<ref name="forrest15">{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> 1825లో, వైనర్ ఆ ఇంటిని క్లానికార్డ్ మార్క్వెస్కు విక్రయించాడు.<ref name="forrest15" /> లార్డ్ క్లానికార్డ్ అద్దెకు తీసుకున్న సమయంలో, అతను ఆ ఇంటిని కొంతకాలం [[వెల్లెస్లీ|మార్క్వెస్ వెల్లెస్లీ]] అద్దెకు ఇచ్చాడు.<ref name="forrest122">{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> 1849లో, ఈస్ట్ ఇండియా క్లబ్ కమిటీ లార్డ్ క్లాన్‌రికార్డ్‌తో ఒక లీజు ఒప్పందంపై సంతకం చేసింది.<ref>{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> 1863లో క్లబ్ లార్డ్ క్లాన్‌రికార్డ్ నుండి ఆ ఇంటిని కొనుగోలు చేసింది.<ref>{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> 1866లో, క్లబ్ పాత భవనాన్ని కూల్చివేసి, అదే స్థలంలో ప్రస్తుత క్లబ్‌హౌస్‌ను నిర్మించింది. == క్రీడా విభాగాలు == === క్రికెట్ === ఆదివారం స్నేహపూర్వక క్రికెట్, సాయంత్రం టీ20 మ్యాచ్‌ల మిశ్రమం ఉంటుంది, వారు మరో దేశ పర్యటనతో సీజన్‌ను ముగిస్తారు. === పోలో === [[దస్త్రం:East_India_Club_Shooting_Section_Tie.jpg|thumb|ఈస్ట్ ఇండియా క్లబ్ షూటింగ్ విభాగం టై]] పోలో విభాగం అనేది క్లబ్‌లోని ఒక సంఘం, ఇది ముఖ్యంగా బ్రిటిష్ గ్రాస్ సీజన్‌లో (ఏప్రిల్ నుండి సెప్టెంబర్ వరకు) కార్యక్రమాల క్యాలెండర్‌ను కలిగి ఉంటుంది. వారి చురుకైన ఆటల షెడ్యూల్‌కు అదనంగా, వారు UK లోపల విదేశాలలో వీక్షణా పర్యటనలను, అలాగే అనేక రకాల సామాజిక కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తారు === రోయింగ్ === రోయింగ్ విభాగం చిస్విక్‌లోని క్వింటిన్ బోట్ క్లబ్ నుండి పడవలను నడుపుతూ , సంవత్సరం పొడవునా జరిగే ఈవెంట్లలో పోటీపడుతుంది. ఇది సంయుక్త బృందంగా రెండుసార్లు లేడీస్ ఛాలెంజ్ ప్లేట్‌లో పోటీపడింది, హెన్లీ రాయల్ రెగాటాలో ఒకసారి థేమ్స్ ఛాలెంజ్ కప్‌కు అర్హత సాధించింది. 2022లో, ఈ విభాగం హెడ్ ఆఫ్ ది రివర్ రేస్‌లో స్మాల్ క్లబ్ పెన్నెంట్‌ను గెలుచుకుంది . సీనియర్ ఈవెంట్లలో పోటీపడిన వారికి లేదా క్లబ్ రోయింగ్‌కు చేసిన సేవలకు గాను బ్లేజర్‌ను పొందిన వారికి, ప్రధాన క్లబ్ బ్లేజర్ కంటే భిన్నమైన బ్లేజర్‌ను రోయింగ్ విభాగం కలిగి ఉంటుంది. === రగ్బీ === పూర్వ విద్యార్థుల సంఘాలు, ప్రాతినిధ్య జట్లతో వార్షిక మ్యాచ్‌లు ఆడటమే కాకుండా, ప్రధాన అంతర్జాతీయ మ్యాచ్‌ల ప్రసారం వంటి అనేక సామాజిక కార్యక్రమాలు కూడా క్లబ్ చుట్టూనే తిరుగుతాయి. ముఖ్యంగా, క్లబ్‌లో సభ్యులు వారి అతిథుల కోసం వరుసగా రగ్బీ లంచ్‌లు నిర్వహిస్తారు, సాధారణంగా ఇంగ్లాండ్ మ్యాచ్‌కు ఒక రోజు ముందు. దాని సభ్యత్వం ద్వారా, ఈ క్లబ్‌కు ప్రపంచ రగ్బీ పరిపాలనతో బలమైన, దీర్ఘకాలిక సంబంధాలు ఉన్నాయి; ఈ విషయం క్లబ్‌హౌస్ చుట్టూ ఉన్న వివిధ జ్ఞాపికలు, ఛాయాచిత్రాలలో ప్రతిఫలిస్తుంది. === షూటింగ్ === అనుభవంతో సంబంధం లేకుండా, సభ్యులందరికీ ఇతర క్లబ్ సభ్యులతో కలిసి షూటింగ్ చేసే అవకాశాన్ని అందించడానికే షూటింగ్ విభాగం ఉంది. 300 మందికి పైగా సభ్యులతో, ఇది ప్రస్తుతం క్లబ్‌లోనే అతిపెద్ద విభాగంగా ఉంది. === యాచింగ్ === క్లబ్ యాచ్ స్క్వాడ్రన్ వివిధ రకాల సెయిలింగ్ ఈవెంట్లలో పాల్గొంటుంది, కల్నల్ న్యూమాన్ VC గౌరవార్థం ఇంటర్-క్లబ్ రెగట్టాను కూడా ప్రారంభించింది – ఇది ఐల్ ఆఫ్ వైట్‌లోని సీవ్యూ నుండి మెర్మైడ్ క్లాస్ బోట్లలో జరిగే ఒక రోజు సెయిలింగ్ రేసుల కార్యక్రమం . == క్లబ్ సంరక్షకులు == * ప్రిన్స్ ఆల్బర్ట్, ప్రధాన పోషకుడు, క్వీన్ విక్టోరియా భార్య <ref name="forrest60">{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> * [[డల్ హౌసీ|జేమ్స్ బ్రౌన్-రామ్సే, 1వ మార్క్వెస్ ఆఫ్ డల్హౌసీ]], పాట్రన్ <ref name="forrest60" /> * ఎడ్వర్డ్ లా, 1వ ఎర్ల్ ఆఫ్ ఎల్లెన్బరో, పాట్రన్ <ref name="forrest60" /> * జనరల్ సర్ చార్లెస్ నేపియర్, పోషకుడు <ref name="forrest60" /> == ప్రముఖ సభ్యులు == * షెల్స్విగ్-హోల్స్టైన్ యువరాజు ఫ్రెడరిక్, మొదటి గౌరవ సభ్యుడు <ref>{{Harvp|Jacoby|2009}}</ref> * విలియం ఆడమ్ MP (1823-1881) <ref name="forrest70">{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> * ఆర్చిబాల్డ్ అచెసన్, గోస్ఫోర్డ్ 4వ ఎర్ల్ (1841-1922) <ref name="forrest85">{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> * ప్రిన్స్ ఆర్థర్, డ్యూక్ ఆఫ్ కన్నాట్ అండ్ స్ట్రాథెర్న్ (1850-1942) <ref name="forrest57">{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> * సర్ జాన్ డుగ్డేల్ ఆస్ట్లీ, 3వ బారోనెట్ (1828-1894) <ref>{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> * సర్ రాబర్ట్ బ్లాక్ (1906-1999) * జేమ్స్ బ్లైత్, 1వ బారన్ బ్లైత్ (1841-1925) <ref>{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> * ఫ్రెడరిక్ (ఫ్రెడ్డీ) రిచర్డ్ బ్రౌన్ MBE (1910-1991) <ref name="forrest143">{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> * రిచర్డ్ బాయిల్, కార్క్ 9వ ఎర్ల్ (1829-1904) <ref name="forrest70" /> * జనరల్ సర్ రెజినాల్డ్ అలెగ్జాండర్ డల్లాస్ బ్రూక్స్ (1896-1966) <ref>{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> * సర్ రోడెన్ కట్లర్ VC AK KCMG KCVO CBE (1916-2002) <ref>{{Harvp|Jacoby|2009}}</ref> * లెఫ్టినెంట్-కల్నల్ అగస్టస్ చార్లెస్ న్యూమాన్ VC, OBE, TD, DL (1904-1972) <ref>{{Harvp|Jacoby|2009}}</ref><ref>{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> * గాడ్ఫ్రే బ్లూమ్ MEP (జననం 1949). <ref name="ID">[[Iain Dale|Dale, Iain]], ''[https://iaindale.blogspot.com/2006_08_01_archive.html Independent on Sunday Diary Column ]'', online at blogspot.com (accessed 23 August 2008)</ref> * జేమ్స్ బట్లర్, 3వ మార్క్వెస్ ఆఫ్ ఓర్మోండే (1844-1919) <ref name="forrest85" /> * డేవిడ్ కాంప్‌బెల్-బ్యానర్‌మాన్ MEP (జననం 1960).<ref name="ID" /> * లార్డ్ రాండోల్ఫ్ చర్చిల్ (1849-1895) <ref>{{Harvp|Jacoby|2009}}</ref> * స్పెన్సర్ కావెండిష్, డెవాన్షైర్ 8వ డ్యూక్ (1833-1908) <ref>{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> * ఎడ్వర్డ్ కావెండిష్, డెవాన్షైర్ 10వ డ్యూక్ KG (1895-1950) <ref>{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> * జోసెఫ్ చంబెర్లిన్ ఎంపీ (1836-1914) <ref name="forrest74">{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> * సర్ ఆస్టెన్ చాంబర్లేన్ KG (1863-1937) <ref name="forrest80">{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> * సెబాస్టియన్ కో, రాన్‌మోర్‌ బారన్ కో (జననం 1956) * మైఖేల్ కోలిన్ కౌడ్రీ, టోన్బ్రిడ్జ్ బారన్ కౌడ్రీ (1932-2000) <ref name="forrest143" /> * విలియం ఎడ్వర్డ్స్, 4వ బారన్ కెన్సింగ్టన్ (1835-1896) <ref name="forrest70" /> * నిగెల్ ఫరాజ్, సంస్కరణ UK నాయకుడు, UKIP మాజీ నాయకుడు (జననం 1964) <ref>[http://www.brugesgroup.com/about/columnists.live Commentators] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080908102852/http://brugesgroup.com/about/columnists.live|date=2008-09-08}} at Bruges Group web site (accessed 23 August 2008)</ref> * సర్ హెన్రీ బార్ట్లే ఫ్రెరే, 1వ బారోనెట్ (1815-1884) <ref name="forrest58">{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> * ప్రిన్స్ జార్జ్, డ్యూక్ ఆఫ్ కేంబ్రిడ్జ్ (1819-1904) <ref name="forrest57" /> * డగ్లస్ గ్రాహం, 5వ డ్యూక్ ఆఫ్ మాంట్రోస్ KT (1852-1925) <ref name="forrest85" /> * లెఫ్టినెంట్ జనరల్ జేమ్స్ ఆగస్టు గ్రాంట్ CB CSI FRS FRGS (1827-1892) [పేజీ అవసరం]{{Sfnp|Forrest|1982}} * రాబర్ట్ హాల్ఫోన్ MP <ref>{{Cite web|title=Robert Halfon - working hard for Harlow, Hastingwood, Nazeing, Roydon & Sheering|url=http://www.roberthalfon.com/expenses.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110715191715/http://www.roberthalfon.com/expenses.htm|archive-date=2011-07-15|access-date=2011-02-13}}</ref> * మార్టిన్ హాక్, 7వ బారన్ హాక్ (1860-1938) <ref name="forrest85" /> * బ్రెట్ హార్టే (1836-1902) <ref name="forrest79">{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> * జార్జ్ హోల్డింగ్ (జననం 1968) * ఆలివర్ వెండెల్ హోమ్స్ జూనియర్ (1841-1935) <ref name="forrest80" /> * [[లెన్ హట్టన్|సర్ లియోనార్డ్ హట్టన్]] (1916-1990) <ref name="forrest143" /> * హెన్రీ జేమ్స్, 1వ బారన్ జేమ్స్ ఆఫ్ హెర్ఫోర్డ్ (1828-1911) <ref name="forrest70" /> * సర్ జంషెడ్జీ జీజీభాయ్, 2వ బారోనెట్ (1811-1877) <ref name="forrest57" /> * ఆంథోనీ లిటిల్ (జననం 1954) * హ్యూ లోథర్, 5వ ఎర్ల్ ఆఫ్ లోన్స్‌డేల్ KG (1857-1944) <ref name="forrest85" /> * [[పీటర్ మే]] CBE (1929-1994) <ref name="forrest143" /> * అడ్మిరల్ ఆఫ్ ది ఫ్లీట్ లూయిస్ మౌంట్ బాటన్, 1వ ఎర్ల్ మౌంట్ బాటెన్ ఆఫ్ బర్మా (1900-1979) <ref>{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> * ఫీల్డ్ మార్షల్ రాబర్ట్ నేపియర్, 1వ బారన్ నేపియర్ ఆఫ్ మగ్దాలా (1810-1890) <ref name="forrest58" /> * సర్ టాస్కర్ వాట్కిన్స్ VC GBE QC (1918-2007) * వైట్ లా రీడ్ (1837-1912) <ref name="forrest79" /> * ఫీల్డ్ మార్షల్ ఫ్రెడెరిక్ రాబర్ట్స్, 1వ ఎర్ల్ రాబర్ట్స్ VC (1832-1914) <ref name="forrest57" /> * ఆలివర్ రస్సెల్, 2వ బారన్ ఆంప్థిల్ (1869-1935) <ref name="forrest85" /> * మహారాజా సర్ దులీప్ సింగ్ GCSI (1838-1893) <ref name="forrest57" /> * హెన్రీ సోమర్సెట్, 10వ డ్యూక్ ఆఫ్ బ్యూఫోర్ట్ (1900-1984) <ref>{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> * జాన్ హన్నింగ్ స్పీక్ (1827-1862) {{Sfnp|Forrest|1982}} * ఫ్రెడరిక్ టెంపుల్ హామిల్టన్-టెంపుల్-బ్లాక్వుడ్, 1 వ మార్క్వెస్ ఆఫ్ డఫరిన్, అవా (1826-1902) <ref name="forrest57" /> * సర్ డెనిస్ థాచర్, 1వ బారోనెట్ MBE, TD (1915-2003) <ref>Will Bennett, "Estate's tenants are proud of their roots", ''The Independent'', November 27, 1990, p. 4</ref> * ఆండ్రూ వికారి (1938-2016) <ref>[https://www.theguardian.com/education/2001/nov/16/arts.highereducation 'I am the king of painters] at The Guardian web site (accessed 23 August 2008)</ref> * [[టోనీ లూయిస్]] CBE (జననం 1938) * మైఖేల్ "మిక్కీ" స్టీల్-బాడ్జర్ CBE (1925-2019) * జాన్ స్టీవెన్స్, బారన్ స్టీవెన్స్ ఆఫ్ కిర్క్వెల్పింగ్టన్ KStJ [[Queen's Police Medal|QPM]] DL FRSA (జననం 1942) * జెఫ్రీ డియర్, బారన్ డియర్, క్యూపిఎం, [[Deputy Lieutenant|డిఎల్]] (జననం 1937) * సర్ పీటర్ యారంటన్ (1924-2003) <ref>{{Harvp|Jacoby|2009}}</ref> * సర్ పెల్హామ్ ఫ్రాన్సిస్ వార్నర్ (1873-1963) <ref name="forrest143" /> == కల్పనలో == జార్జ్ హిస్టెరాన్-ప్రోటెరాన్ సృష్టికర్త అయిన జె.కె. స్టాన్‌ఫోర్డ్ 1964లో ఇలా రాశారు, "జార్జ్... ఈస్ట్ ఇండియా క్లబ్‌లోని ఒక వ్యక్తి నుండి ఉద్భవించాడు... ఒకసారి అల్పాహారం సమయంలో అతను వెయిటర్‌ను పిలిచి, నేను వినేలా, 'నేను ''రక్తంతో కూడిన'' మటన్ కట్‌లెట్‌లను ఆర్డర్ చేయలేదా ? వీటిలో రక్తం లేదు! వీటిని తీసివేయండి!' అని అన్నాడు" <ref>Stanford, J. K., ''Authors Note'' prefacing ''The Twelfth and After'' (London, 1964), pp. 7–8.</ref> [[దస్త్రం:The_Waterloo_Way_plaque.jpg|thumb|క్లబ్ వెలుపల ఉన్న వాటర్లూ యుద్ధ విజయ ఫలకాన్ని ప్రిన్సెస్ ఆన్ ఆవిష్కరించారు .]] == ట్రివియా == * జార్జ్ IV (ప్రిన్స్ రీజెంట్‌గా) ఆ స్థలంలో ఉన్న భవనంలో వాటర్లూ విజయ నివేదికను అందుకున్నారు. ఆ తర్వాత ఆయన ఆ భవనం బాల్కనీ నుండి ఆ వార్తను ప్రకటించారు, ఆ భవనం చివరన సుమారుగా ప్రస్తుత లేడీస్ డ్రాయింగ్ రూమ్ ఉండేది.<ref>[http://www.eastindiaclub.com/smoking_ladies_room.cfm The Smoking Room and Ladies Drawing Room] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080907020133/http://www.eastindiaclub.com/smoking_ladies_room.cfm|date=2008-09-07}} at East India Club web site (accessed 23 August 2008)</ref><ref>{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> * [[Caroline of Brunswick|క్వీన్ కరోలిన్]] ఆమె "పెయిన్స్ అండ్ పెనాల్టీస్" విచారణ సమయంలో సెయింట్ జేమ్స్ స్క్వేర్ (క్లబ్ ప్రస్తుత స్థలంలో భాగం) నం. 17లో అద్దెకు తీసుకొని బస చేసింది.<ref>{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} === గ్రంథసూచి === * {{cite book |last=Forrest |first=Denys Mostyn |year=1982 |title=Foursome in St. James's: The Story of the East India, Devonshire, Sports, and Public Schools Club |location=Brighton |publisher=Dolphin }} [[వర్గం:బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ]] h7ds0bwnpt8yuwavyzkwsg83g3b7deo 4942639 4942637 2026-08-23T14:19:02Z యర్రా రామారావు 28161 /* కల్పనలో */ 4942639 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = ఈస్ట్ ఇండియా క్లబ్ | logo_size = 150px | image = File:The East India Club, 16 St James's Square - geograph.org.uk - 846256.jpg | image_size = 250 | caption = | formation = {{Start date|1849}} (176 years ago) | logo = File:East India Club Coat of Arms.png | website = [https://www.eastindiaclub.co.uk/ www.eastindiaclub.co.uk] | location = 16 సెయింట్ జేమ్స్ స్క్వేర్ , లండన్ , SW1Y 4LH | type = జెంటిల్మెన్స్ క్లబ్ | purpose = ఒక ప్రైవేట్ పెద్దమనుషుల సామాజిక & క్రీడా క్లబ్ | membership = చారిత్రాత్మకంగా ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ సైనిక అధికారులు | language = ఇంగ్లీష్ }} '''ఈస్ట్ ఇండియా క్లబ్''' (మొదట '''ఈస్ట్ ఇండియా యునైటెడ్ సర్వీస్ క్లబ్''') అనేది 1849లో స్థాపించబడిన, [[లండన్]] సెయింట్ జేమ్స్ స్క్వేర్ 16వ స్థానంలో ఉన్న, పెద్దమనుషుల క్లబ్. ఇతర క్లబ్‌లతో విలీనం కారణంగా క్లబ్ పూర్తి పేరు '''ఈస్ట్ ఇండియా, డెవాన్‌షైర్, స్పోర్ట్స్ అండ్ పబ్లిక్ స్కూల్స్ క్లబ్'''. ఈ క్లబ్ మొదట [[ఈస్టిండియా కంపెనీ|ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ]] అధికారుల కోసం స్థాపించబడింది. అప్పటి నుండి ఇది లండన్‌లో సామాజికంగా అతి తక్కువ ప్రత్యేకమైన సాంప్రదాయ జెంటిల్‌మెన్ క్లబ్‌గా మారింది:ప్రభుత్వ పాఠశాల అభ్యర్థి మెట్రిక్యులేషన్ రుజువు సభ్యత్వానికి సరిపోతుంది. == చరిత్ర == ఈ క్లబ్ 19వ శతాబ్దం మధ్యలో స్థాపించబడింది. 1851 నాటి నియమావళి పుస్తకంలో పేర్కొన్న ప్రకారం, దీని అసలు సభ్యులు వీరు: {{cquote|ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ సేవకులు – అన్ని ప్రెసిడెన్సీలకు చెందిన గుమస్తా, పౌర, సైనిక, నావికా, వైద్య సిబ్బంది, పదవీ విరమణ చేసిన వారితో సహా భారతదేశంలో పనిచేసిన హర్ మెజెస్టీ సైన్యం, నావికాదళానికి చెందిన కమిషన్డ్ అధికారులు అందరూ, కంపెనీ న్యాయవాదులు, సాలిసిటర్లుగా పనిచేసిన లేదా ప్రస్తుతం ఉన్న బార్, న్యాయ వృత్తి సభ్యులు ...}} కానీ క్లబ్ స్థాపన జరిగిన మొదటి ఎనిమిది సంవత్సరాలలో, [[మొదటి భారత స్వాతంత్ర్య యుద్ధం|1857 నాటి భారత తిరుగుబాటు]] తరువాత, [[భారత ప్రభుత్వ చట్టం 1858]] బ్రిటిష్ క్రౌన్ కొత్త [[భారతదేశంలో బ్రిటిషు పాలన|బ్రిటిష్ రాజ్]] రూపంలో భారతదేశంపై ప్రత్యక్ష నియంత్రణను చేపట్టడానికి దారితీసింది. ఆ కంపెనీ 1874లో పూర్తిగా రద్దు చేయబడింది, అప్పటికి ఇది శిథిలమైనది, శక్తిహీనమైనది, వాడుకలో లేనిదిగా మారింది. ఫలితంగా, క్లబ్ ఇకపై ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీని దాని సభ్యుల ప్రధాన వనరుగా చూడలేకపోయింది. [[దస్త్రం:96-100_Piccadilly_-_geograph.org.uk_-_7822216.jpg|thumb|పబ్లిక్ స్కూల్స్ క్లబ్]] [[దస్త్రం:East_India_United_Service_Club.jpg|కుడి|thumb|183x183px|ఈస్ట్ ఇండియా సర్వీస్ క్లబ్ సర్వెంట్స్ యూనిఫాం బటన్, సి. 1850]] అప్పటి నుండి, ఈ క్లబ్ స్పోర్ట్స్ క్లబ్ (1938), పబ్లిక్ స్కూల్స్ క్లబ్ (1972), డెవాన్‌షైర్ (1976) లతో విలీనం చేయబడింది, వీటన్నింటికీ సభ్యులు నిధులు రెండింటి కొరత ఉంది, కానీ దీనిని ఈస్ట్ ఇండియా క్లబ్‌గా పిలవడం కొనసాగుతోంది. క్లబ్ ప్రస్తుత సభ్యత్వంలో ఎక్కువ భాగం హెడ్‌మాస్టర్స్, హెడ్‌మిస్ట్రెస్ కాన్ఫరెన్స్ పబ్లిక్ స్కూల్స్ నుండి వస్తుంది: క్లబ్‌లో సభ్యత్వం కోసం అటువంటి పాఠశాలలో అభ్యర్థి మెట్రిక్యులేషన్ పూర్తి చేసినట్లు రుజువు మాత్రమే అవసరం.<ref>{{Cite web|title=The East India Club: Membership|url=https://eastindiaclub.co.uk/membership/|access-date=7 March 2026|publisher=The East India Club Official Website}}</ref> [[దస్త్రం:Crockford's_-_later_the_Devonshire_Club.JPG|thumb|పూర్వపు డెవాన్‌షైర్ క్లబ్ భవనం]] క్లబ్ సౌకర్యాలలో అమెరికన్ బార్ (రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో క్లబ్‌లో ఉండి, యుద్ధం తరువాత బార్ను పునరుద్ధరించడానికి నిధులు అందించిన అమెరికన్ అధికారులకు కృతజ్ఞతగా పేరు పెట్టబడింది) తో పాటు భోజన గది, ఉన్నాయి కెనడియన్ రూమ్ (రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలో క్లబ్‌లో ఉండి తరువాత తక్కువ సరఫరాలో ఉన్నప్పుడు గదికి కలపను అందించిన కెనడియన్ అధికారులకు కృతజ్ఞతతో పేరు పెట్టబడింది డ్రాయింగ్ రూమ్, స్మోకింగ్ రూమ్ (ధూమపానం అనుమతించబడదు) ఒక సిగార్ లాంజ్ (ఇది ధూమపానం చేసే సిగార్లను అందిస్తుంది) లైబ్రరీ (ఇందులో పురాతన, సమకాలీన పుస్తకాలు ఉన్నాయి) క్లైవ్ రూమ్ (ప్రసిద్ధ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ జనరల్ [[రాబర్టు క్లైవు|రాబర్ట్ క్లైవ్]] గౌరవార్థం పేరు పెట్టబడింది రగ్బీ కార్డ్ రూమ్, ది రగ్బీ రూమ్ (ఇంటర్నేషనల్ రూమ్) డబ్లిన్ బోర్డు చేరుకునే వరకు దాని అధ్యయనం కోసం లేదా జిమ్ కోసం ఇప్పుడు అమర్చిన జిమ్, బెడ్ రూమ్, జిమ్ సెయింట్ (జిమ్ సెయింక్, బెడ్ రూమ్), జిమ్ కార్డియంతో సహా జిమ్ సెయింట్లో అమర్చబడి ఉంది. సభ్యులు నిర్వహించే ప్రైవేట్ కార్యక్రమాలకు ఈస్ట్ ఇండియా క్లబ్ ఒక ప్రసిద్ధ వేదిక. ఈ క్లబ్ ప్రపంచవ్యాప్తంగా 100 కంటే ఎక్కువ క్లబ్లతో పరస్పర ఏర్పాట్లను కలిగి ఉంది. సభ్యులు ఈస్ట్ ఇండియా క్లబ్ జారీ చేసిన కార్డు లేదా పరిచయ లేఖతో విదేశీ పరస్పర క్లబ్ల సౌకర్యాలను ఉపయోగించవచ్చు.<ref>[http://www.eastindiaclub.com/reciprocal.cfm Reciprocal Clubs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821102401/http://www.eastindiaclub.com/reciprocal.cfm|date=2008-08-21}} at East India Club web site (accessed 23 August 2008)</ref> 2014లో, క్లబ్ తన సిబ్బందిలో ఒకరు నష్టం గుర్తించబడటానికి ముందు ఐదేళ్ల కాలంలో £500,000 కంటే ఎక్కువ దొంగిలించిన తరువాత ముఖ్యాంశాలు చేసింది.<ref name="Standard1">{{Cite news|url=https://www.standard.co.uk/news/crime/worker-stole-ps500-000-from-east-india-club-9149203.html|title=Worker 'stole £500,000 from East India Club'|last=Razaq|first=Rashid|date=February 24, 2014|work=Evening Standard}}</ref><ref name="Telegraph1">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/crime/11056657/Treasurer-of-historic-private-members-club-stole-more-than-500000.html|title=Treasurer of historic private member's club stole more than £500,000|last=Perry|first=Keith|date=August 26, 2014|work=Daily Telegraph}}</ref> జూదం కోసం డబ్బును ఖర్చు చేసిన అపరాధి, అప్పుడు మోసానికి నేరాన్ని అంగీకరించాడు. .<ref name="BarkingPost1">{{Cite news|url=https://www.barkinganddagenhampost.co.uk/news/dagenham-fraudster-gets-three-years-after-private-members-club-theft-3308470|title=Dagenham fraudster gets three years after private members club theft|last=Silverman|first=Anna|date=September 24, 2014|work=Barking & Dagenham Post}}</ref> ఐదేళ్లలో జరిగిన మోసం గురించి తగినంతగా హెచ్చరించనందుకు క్లబ్ తన సొంత బ్యాంకుపై దావా వేస్తుందని బెదిరించింది.<ref name="Times1">{{Cite news|url=https://www.thetimes.com/business-money/economics/article/east-india-club-to-sue-rbs-over-fraud-failure-v5n53rt8t|title=East India Club to sue RBS over fraud 'failure'|last=Hurley|first=James|date=March 19, 2018|work=[[The Times]]}}</ref> 2017లో, ఈస్ట్ ఇండియా క్లబ్లో జరిగిన టోరీ ఎంపీల సమావేశంలో "నిగ్గర్ ఇన్ ది వుడ్‌పైల్" అనే జాతీయ పదాన్ని ఉపయోగించి మాట్లాడినట్లు రికార్డ్ చేయబడిన తర్వాత ఆమె విప్ సస్పెండ్ చేయబడింది, దీనికి అక్కడ ఉన్న ఇతర ఎంపీల నుండి ఎటువంటి స్పందన రాలేదు.<ref>{{Cite web|last=Bennett|first=Owen|date=10 July 2017|title=Tory MP Anne Marie Morris Recorded Saying Brexit No Deal Is A 'N***** In A Woodpile'|url=http://www.huffingtonpost.co.uk/entry/tory-mp-racist-brexit-recording_uk_59638608e4b02e9bdb0e2c77|access-date=10 July 2017|website=HuffPost}}</ref><ref>{{Cite web|last=PoliticsHome.com|date=10 July 2017|title=Tories urged to sack MP who said no-deal Brexit was 'nigger in the woodpile'|url=https://www.politicshome.com/news/uk/political-parties/conservative-party/theresa-may/news/87413/tories-urged-sack-mp-who-said-no}}</ref><ref name="BBC100717">{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-40555639|title=MP Anne Marie Morris suspended for racist remark|date=10 July 2017|work=[[BBC News]]|access-date=10 July 2017}}</ref> రాజకీయాల్లో పాల్గొనే సభ్యుల సంఖ్య ఎక్కువగా ఉన్నప్పటికీ, ఈ క్లబ్‌కు ఎలాంటి రాజకీయ అనుబంధాలు లేవు. == క్లబ్ హౌస్ == క్లబ్ ప్రాంగణం లండన్ SW1 లోని 16 సెయింట్ జేమ్స్ స్క్వేర్‌లో, స్క్వేర్ పశ్చిమ వైపున ఉంది. ఆ స్థలంలో ఉన్న అసలు ఇంటిలో మొదట నివసించిన వ్యక్తి థామస్ జెర్మిన్, 2వ బారన్ జెర్మిన్ (?1670–1676).<ref name="forrest11">{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> అతను ఆ ఇంటిని రాబర్ట్ విలియర్స్, 3వ విస్కౌంట్ పర్బెక్ కు అప్పగించాడు, అతను ఆ ఇంట్లో రెండు సంవత్సరాలు (1676–78) నివసించాడు.<ref name="forrest11" /> విస్కౌంట్ పర్బెక్ తరువాత, ఒక స్వీడిష్ రాయబారి ఆ ఇంట్లో నివసించారు, ఆ తర్వాత వరుసగా ఇద్దరు ఎర్ల్స్ ఆఫ్ సఫోల్క్ & ఎర్ల్ ఆఫ్ రోమ్నీ నివసించారు.<ref name="forrest11" /> ఆ తరువాత ఆ ఇంటిని సర్ జాన్ జెర్మైన్, 1వ బారోనెట్ స్వాధీనం చేసుకున్నారు , అతను మేరీ హోవార్డ్, డచెస్ ఆఫ్ నార్ఫోల్క్ ప్రేమికుడు తరువాత భర్త అయ్యాడు.<ref name="forrest11" /> 1719లో సర్ జాన్ మరణించినప్పుడు, అతను ఆ ఇంటిని తన రెండవ భార్య, 2వ ఎర్ల్ ఆఫ్ బెర్కిలీ యొక్క రెండవ కుమార్తె అయిన లేడీ ఎలిజబెత్ బెర్కిలీకి అప్పగించాడు.<ref name="forrest11" /> ఆమె ఆ ఇంట్లో 50 సంవత్సరాలు నివసించింది. లేడీ ఎలిజబెత్ మరణించినప్పుడు, ఆ ఇల్లు జార్జ్ జెర్మైన్, 1వ విస్కౌంట్ సాక్‌విల్లేకు సంక్రమించింది.<ref name="forrest12">{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> ఆ తర్వాత అది అడ్మిరల్ వీర్ బ్యూక్లర్క్, 1వ బారన్ వీర్ తరువాత అతని కుమారుడు, ఆబ్రే బ్యూక్లర్క్, 5వ డ్యూక్ ఆఫ్ సెయింట్ ఆల్బన్స్ నివాసంగా మారింది.<ref name="forrest12" /> 1785లో, జార్జ్ అన్సన్ 16వ సంఖ్యను కొనుగోలు చేశాడు.<ref name="forrest12" /> 1789లో ఆయన మరణించినప్పుడు, ఆ ఇంటిని ఆయన కుమారుడు థామస్ అన్సన్, 1వ విస్కౌంట్ అన్సన్ అప్పగించారు.<ref name="forrest12" /> 1804లో, విస్కౌంట్ అన్సన్ ఆ ఇంటిని విజయవంతమైన వ్యాపారి అయిన ఎడ్మండ్ బోహెమ్‌కు విక్రయించాడు.<ref name="forrest13">{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> మిస్టర్ అండ్ మిసెస్ బోహం సామాజికంగా చాలా చురుకుగా ఉండేవారు అనేక విందు పార్టీలను నిర్వహించారు. 1815 జూన్ 21న, ప్రిన్స్ రీజెంట్, (తరువాత జార్జ్ IV ) 16 సెయింట్ జేమ్స్ స్క్వేర్‌లో జరిగిన విందులో ముఖ్య అతిథిగా పాల్గొన్నారు. వాటర్లూ విజయం గురించి ఆయన విన్నప్పుడు, [[ఆర్థర్ వెలెస్లీ|డ్యూక్ ఆఫ్]] [[ఆర్థర్ వెలెస్లీ|వెల్లింగ్టన్]] సహాయకుడు మేజర్ హెన్రీ పెర్సీ, ప్రిన్స్ రీజెంట్ కు స్వాధీనం చేసుకున్న నాలుగు ఫ్రెంచ్ ఈగల్స్ వెల్లింగ్టన్ విజయ పంపకాన్ని అందజేశారు.<ref>{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> ఎడ్మండ్ బోహం దివాలా తీసినట్లు ప్రకటించినప్పుడు, రాబర్ట్ వైనర్ 16వ సంఖ్యకు యజమాని అయ్యాడు.<ref name="forrest15">{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> 1825లో, వైనర్ ఆ ఇంటిని క్లానికార్డ్ మార్క్వెస్కు విక్రయించాడు.<ref name="forrest15" /> లార్డ్ క్లానికార్డ్ అద్దెకు తీసుకున్న సమయంలో, అతను ఆ ఇంటిని కొంతకాలం [[వెల్లెస్లీ|మార్క్వెస్ వెల్లెస్లీ]] అద్దెకు ఇచ్చాడు.<ref name="forrest122">{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> 1849లో, ఈస్ట్ ఇండియా క్లబ్ కమిటీ లార్డ్ క్లాన్‌రికార్డ్‌తో ఒక లీజు ఒప్పందంపై సంతకం చేసింది.<ref>{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> 1863లో క్లబ్ లార్డ్ క్లాన్‌రికార్డ్ నుండి ఆ ఇంటిని కొనుగోలు చేసింది.<ref>{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> 1866లో, క్లబ్ పాత భవనాన్ని కూల్చివేసి, అదే స్థలంలో ప్రస్తుత క్లబ్‌హౌస్‌ను నిర్మించింది. == క్రీడా విభాగాలు == === క్రికెట్ === ఆదివారం స్నేహపూర్వక క్రికెట్, సాయంత్రం టీ20 మ్యాచ్‌ల మిశ్రమం ఉంటుంది, వారు మరో దేశ పర్యటనతో సీజన్‌ను ముగిస్తారు. === పోలో === [[దస్త్రం:East_India_Club_Shooting_Section_Tie.jpg|thumb|ఈస్ట్ ఇండియా క్లబ్ షూటింగ్ విభాగం టై]] పోలో విభాగం అనేది క్లబ్‌లోని ఒక సంఘం, ఇది ముఖ్యంగా బ్రిటిష్ గ్రాస్ సీజన్‌లో (ఏప్రిల్ నుండి సెప్టెంబర్ వరకు) కార్యక్రమాల క్యాలెండర్‌ను కలిగి ఉంటుంది. వారి చురుకైన ఆటల షెడ్యూల్‌కు అదనంగా, వారు UK లోపల విదేశాలలో వీక్షణా పర్యటనలను, అలాగే అనేక రకాల సామాజిక కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తారు === రోయింగ్ === రోయింగ్ విభాగం చిస్విక్‌లోని క్వింటిన్ బోట్ క్లబ్ నుండి పడవలను నడుపుతూ , సంవత్సరం పొడవునా జరిగే ఈవెంట్లలో పోటీపడుతుంది. ఇది సంయుక్త బృందంగా రెండుసార్లు లేడీస్ ఛాలెంజ్ ప్లేట్‌లో పోటీపడింది, హెన్లీ రాయల్ రెగాటాలో ఒకసారి థేమ్స్ ఛాలెంజ్ కప్‌కు అర్హత సాధించింది. 2022లో, ఈ విభాగం హెడ్ ఆఫ్ ది రివర్ రేస్‌లో స్మాల్ క్లబ్ పెన్నెంట్‌ను గెలుచుకుంది . సీనియర్ ఈవెంట్లలో పోటీపడిన వారికి లేదా క్లబ్ రోయింగ్‌కు చేసిన సేవలకు గాను బ్లేజర్‌ను పొందిన వారికి, ప్రధాన క్లబ్ బ్లేజర్ కంటే భిన్నమైన బ్లేజర్‌ను రోయింగ్ విభాగం కలిగి ఉంటుంది. === రగ్బీ === పూర్వ విద్యార్థుల సంఘాలు, ప్రాతినిధ్య జట్లతో వార్షిక మ్యాచ్‌లు ఆడటమే కాకుండా, ప్రధాన అంతర్జాతీయ మ్యాచ్‌ల ప్రసారం వంటి అనేక సామాజిక కార్యక్రమాలు కూడా క్లబ్ చుట్టూనే తిరుగుతాయి. ముఖ్యంగా, క్లబ్‌లో సభ్యులు వారి అతిథుల కోసం వరుసగా రగ్బీ లంచ్‌లు నిర్వహిస్తారు, సాధారణంగా ఇంగ్లాండ్ మ్యాచ్‌కు ఒక రోజు ముందు. దాని సభ్యత్వం ద్వారా, ఈ క్లబ్‌కు ప్రపంచ రగ్బీ పరిపాలనతో బలమైన, దీర్ఘకాలిక సంబంధాలు ఉన్నాయి; ఈ విషయం క్లబ్‌హౌస్ చుట్టూ ఉన్న వివిధ జ్ఞాపికలు, ఛాయాచిత్రాలలో ప్రతిఫలిస్తుంది. === షూటింగ్ === అనుభవంతో సంబంధం లేకుండా, సభ్యులందరికీ ఇతర క్లబ్ సభ్యులతో కలిసి షూటింగ్ చేసే అవకాశాన్ని అందించడానికే షూటింగ్ విభాగం ఉంది. 300 మందికి పైగా సభ్యులతో, ఇది ప్రస్తుతం క్లబ్‌లోనే అతిపెద్ద విభాగంగా ఉంది. === యాచింగ్ === క్లబ్ యాచ్ స్క్వాడ్రన్ వివిధ రకాల సెయిలింగ్ ఈవెంట్లలో పాల్గొంటుంది, కల్నల్ న్యూమాన్ VC గౌరవార్థం ఇంటర్-క్లబ్ రెగట్టాను కూడా ప్రారంభించింది – ఇది ఐల్ ఆఫ్ వైట్‌లోని సీవ్యూ నుండి మెర్మైడ్ క్లాస్ బోట్లలో జరిగే ఒక రోజు సెయిలింగ్ రేసుల కార్యక్రమం . == క్లబ్ సంరక్షకులు == * ప్రిన్స్ ఆల్బర్ట్, ప్రధాన పోషకుడు, క్వీన్ విక్టోరియా భార్య <ref name="forrest60">{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> * [[డల్ హౌసీ|జేమ్స్ బ్రౌన్-రామ్సే, 1వ మార్క్వెస్ ఆఫ్ డల్హౌసీ]], పాట్రన్ <ref name="forrest60" /> * ఎడ్వర్డ్ లా, 1వ ఎర్ల్ ఆఫ్ ఎల్లెన్బరో, పాట్రన్ <ref name="forrest60" /> * జనరల్ సర్ చార్లెస్ నేపియర్, పోషకుడు <ref name="forrest60" /> == ప్రముఖ సభ్యులు == * షెల్స్విగ్-హోల్స్టైన్ యువరాజు ఫ్రెడరిక్, మొదటి గౌరవ సభ్యుడు <ref>{{Harvp|Jacoby|2009}}</ref> * విలియం ఆడమ్ MP (1823-1881) <ref name="forrest70">{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> * ఆర్చిబాల్డ్ అచెసన్, గోస్ఫోర్డ్ 4వ ఎర్ల్ (1841-1922) <ref name="forrest85">{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> * ప్రిన్స్ ఆర్థర్, డ్యూక్ ఆఫ్ కన్నాట్ అండ్ స్ట్రాథెర్న్ (1850-1942) <ref name="forrest57">{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> * సర్ జాన్ డుగ్డేల్ ఆస్ట్లీ, 3వ బారోనెట్ (1828-1894) <ref>{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> * సర్ రాబర్ట్ బ్లాక్ (1906-1999) * జేమ్స్ బ్లైత్, 1వ బారన్ బ్లైత్ (1841-1925) <ref>{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> * ఫ్రెడరిక్ (ఫ్రెడ్డీ) రిచర్డ్ బ్రౌన్ MBE (1910-1991) <ref name="forrest143">{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> * రిచర్డ్ బాయిల్, కార్క్ 9వ ఎర్ల్ (1829-1904) <ref name="forrest70" /> * జనరల్ సర్ రెజినాల్డ్ అలెగ్జాండర్ డల్లాస్ బ్రూక్స్ (1896-1966) <ref>{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> * సర్ రోడెన్ కట్లర్ VC AK KCMG KCVO CBE (1916-2002) <ref>{{Harvp|Jacoby|2009}}</ref> * లెఫ్టినెంట్-కల్నల్ అగస్టస్ చార్లెస్ న్యూమాన్ VC, OBE, TD, DL (1904-1972) <ref>{{Harvp|Jacoby|2009}}</ref><ref>{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> * గాడ్ఫ్రే బ్లూమ్ MEP (జననం 1949). <ref name="ID">[[Iain Dale|Dale, Iain]], ''[https://iaindale.blogspot.com/2006_08_01_archive.html Independent on Sunday Diary Column ]'', online at blogspot.com (accessed 23 August 2008)</ref> * జేమ్స్ బట్లర్, 3వ మార్క్వెస్ ఆఫ్ ఓర్మోండే (1844-1919) <ref name="forrest85" /> * డేవిడ్ కాంప్‌బెల్-బ్యానర్‌మాన్ MEP (జననం 1960).<ref name="ID" /> * లార్డ్ రాండోల్ఫ్ చర్చిల్ (1849-1895) <ref>{{Harvp|Jacoby|2009}}</ref> * స్పెన్సర్ కావెండిష్, డెవాన్షైర్ 8వ డ్యూక్ (1833-1908) <ref>{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> * ఎడ్వర్డ్ కావెండిష్, డెవాన్షైర్ 10వ డ్యూక్ KG (1895-1950) <ref>{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> * జోసెఫ్ చంబెర్లిన్ ఎంపీ (1836-1914) <ref name="forrest74">{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> * సర్ ఆస్టెన్ చాంబర్లేన్ KG (1863-1937) <ref name="forrest80">{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> * సెబాస్టియన్ కో, రాన్‌మోర్‌ బారన్ కో (జననం 1956) * మైఖేల్ కోలిన్ కౌడ్రీ, టోన్బ్రిడ్జ్ బారన్ కౌడ్రీ (1932-2000) <ref name="forrest143" /> * విలియం ఎడ్వర్డ్స్, 4వ బారన్ కెన్సింగ్టన్ (1835-1896) <ref name="forrest70" /> * నిగెల్ ఫరాజ్, సంస్కరణ UK నాయకుడు, UKIP మాజీ నాయకుడు (జననం 1964) <ref>[http://www.brugesgroup.com/about/columnists.live Commentators] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080908102852/http://brugesgroup.com/about/columnists.live|date=2008-09-08}} at Bruges Group web site (accessed 23 August 2008)</ref> * సర్ హెన్రీ బార్ట్లే ఫ్రెరే, 1వ బారోనెట్ (1815-1884) <ref name="forrest58">{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> * ప్రిన్స్ జార్జ్, డ్యూక్ ఆఫ్ కేంబ్రిడ్జ్ (1819-1904) <ref name="forrest57" /> * డగ్లస్ గ్రాహం, 5వ డ్యూక్ ఆఫ్ మాంట్రోస్ KT (1852-1925) <ref name="forrest85" /> * లెఫ్టినెంట్ జనరల్ జేమ్స్ ఆగస్టు గ్రాంట్ CB CSI FRS FRGS (1827-1892) [పేజీ అవసరం]{{Sfnp|Forrest|1982}} * రాబర్ట్ హాల్ఫోన్ MP <ref>{{Cite web|title=Robert Halfon - working hard for Harlow, Hastingwood, Nazeing, Roydon & Sheering|url=http://www.roberthalfon.com/expenses.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110715191715/http://www.roberthalfon.com/expenses.htm|archive-date=2011-07-15|access-date=2011-02-13}}</ref> * మార్టిన్ హాక్, 7వ బారన్ హాక్ (1860-1938) <ref name="forrest85" /> * బ్రెట్ హార్టే (1836-1902) <ref name="forrest79">{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> * జార్జ్ హోల్డింగ్ (జననం 1968) * ఆలివర్ వెండెల్ హోమ్స్ జూనియర్ (1841-1935) <ref name="forrest80" /> * [[లెన్ హట్టన్|సర్ లియోనార్డ్ హట్టన్]] (1916-1990) <ref name="forrest143" /> * హెన్రీ జేమ్స్, 1వ బారన్ జేమ్స్ ఆఫ్ హెర్ఫోర్డ్ (1828-1911) <ref name="forrest70" /> * సర్ జంషెడ్జీ జీజీభాయ్, 2వ బారోనెట్ (1811-1877) <ref name="forrest57" /> * ఆంథోనీ లిటిల్ (జననం 1954) * హ్యూ లోథర్, 5వ ఎర్ల్ ఆఫ్ లోన్స్‌డేల్ KG (1857-1944) <ref name="forrest85" /> * [[పీటర్ మే]] CBE (1929-1994) <ref name="forrest143" /> * అడ్మిరల్ ఆఫ్ ది ఫ్లీట్ లూయిస్ మౌంట్ బాటన్, 1వ ఎర్ల్ మౌంట్ బాటెన్ ఆఫ్ బర్మా (1900-1979) <ref>{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> * ఫీల్డ్ మార్షల్ రాబర్ట్ నేపియర్, 1వ బారన్ నేపియర్ ఆఫ్ మగ్దాలా (1810-1890) <ref name="forrest58" /> * సర్ టాస్కర్ వాట్కిన్స్ VC GBE QC (1918-2007) * వైట్ లా రీడ్ (1837-1912) <ref name="forrest79" /> * ఫీల్డ్ మార్షల్ ఫ్రెడెరిక్ రాబర్ట్స్, 1వ ఎర్ల్ రాబర్ట్స్ VC (1832-1914) <ref name="forrest57" /> * ఆలివర్ రస్సెల్, 2వ బారన్ ఆంప్థిల్ (1869-1935) <ref name="forrest85" /> * మహారాజా సర్ దులీప్ సింగ్ GCSI (1838-1893) <ref name="forrest57" /> * హెన్రీ సోమర్సెట్, 10వ డ్యూక్ ఆఫ్ బ్యూఫోర్ట్ (1900-1984) <ref>{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> * జాన్ హన్నింగ్ స్పీక్ (1827-1862) {{Sfnp|Forrest|1982}} * ఫ్రెడరిక్ టెంపుల్ హామిల్టన్-టెంపుల్-బ్లాక్వుడ్, 1 వ మార్క్వెస్ ఆఫ్ డఫరిన్, అవా (1826-1902) <ref name="forrest57" /> * సర్ డెనిస్ థాచర్, 1వ బారోనెట్ MBE, TD (1915-2003) <ref>Will Bennett, "Estate's tenants are proud of their roots", ''The Independent'', November 27, 1990, p. 4</ref> * ఆండ్రూ వికారి (1938-2016) <ref>[https://www.theguardian.com/education/2001/nov/16/arts.highereducation 'I am the king of painters] at The Guardian web site (accessed 23 August 2008)</ref> * [[టోనీ లూయిస్]] CBE (జననం 1938) * మైఖేల్ "మిక్కీ" స్టీల్-బాడ్జర్ CBE (1925-2019) * జాన్ స్టీవెన్స్, బారన్ స్టీవెన్స్ ఆఫ్ కిర్క్వెల్పింగ్టన్ KStJ [[Queen's Police Medal|QPM]] DL FRSA (జననం 1942) * జెఫ్రీ డియర్, బారన్ డియర్, క్యూపిఎం, [[Deputy Lieutenant|డిఎల్]] (జననం 1937) * సర్ పీటర్ యారంటన్ (1924-2003) <ref>{{Harvp|Jacoby|2009}}</ref> * సర్ పెల్హామ్ ఫ్రాన్సిస్ వార్నర్ (1873-1963) <ref name="forrest143" /> == కల్పనలో == [[దస్త్రం:The_Waterloo_Way_plaque.jpg|thumb|క్లబ్ వెలుపల ఉన్న వాటర్లూ యుద్ధ విజయ ఫలకాన్ని ప్రిన్సెస్ ఆన్ ఆవిష్కరించారు .]] జార్జ్ హిస్టెరాన్-ప్రోటెరాన్ సృష్టికర్త అయిన జె.కె. స్టాన్‌ఫోర్డ్ 1964లో ఇలా రాశారు, "జార్జ్... ఈస్ట్ ఇండియా క్లబ్‌లోని ఒక వ్యక్తి నుండి ఉద్భవించాడు... ఒకసారి అల్పాహారం సమయంలో అతను వెయిటర్‌ను పిలిచి, నేను వినేలా, 'నేను ''రక్తంతో కూడిన'' మటన్ కట్‌లెట్‌లను ఆర్డర్ చేయలేదా ? వీటిలో రక్తం లేదు! వీటిని తీసివేయండి!' అని అన్నాడు" <ref>Stanford, J. K., ''Authors Note'' prefacing ''The Twelfth and After'' (London, 1964), pp. 7–8.</ref> == ట్రివియా == * జార్జ్ IV (ప్రిన్స్ రీజెంట్‌గా) ఆ స్థలంలో ఉన్న భవనంలో వాటర్లూ విజయ నివేదికను అందుకున్నారు. ఆ తర్వాత ఆయన ఆ భవనం బాల్కనీ నుండి ఆ వార్తను ప్రకటించారు, ఆ భవనం చివరన సుమారుగా ప్రస్తుత లేడీస్ డ్రాయింగ్ రూమ్ ఉండేది.<ref>[http://www.eastindiaclub.com/smoking_ladies_room.cfm The Smoking Room and Ladies Drawing Room] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080907020133/http://www.eastindiaclub.com/smoking_ladies_room.cfm|date=2008-09-07}} at East India Club web site (accessed 23 August 2008)</ref><ref>{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> * [[Caroline of Brunswick|క్వీన్ కరోలిన్]] ఆమె "పెయిన్స్ అండ్ పెనాల్టీస్" విచారణ సమయంలో సెయింట్ జేమ్స్ స్క్వేర్ (క్లబ్ ప్రస్తుత స్థలంలో భాగం) నం. 17లో అద్దెకు తీసుకొని బస చేసింది.<ref>{{Harvp|Forrest|1982}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} === గ్రంథసూచి === * {{cite book |last=Forrest |first=Denys Mostyn |year=1982 |title=Foursome in St. James's: The Story of the East India, Devonshire, Sports, and Public Schools Club |location=Brighton |publisher=Dolphin }} [[వర్గం:బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ]] fhimzxvdfo0u2xeyj3bqvkxr3gbnhsk 0 503793 4942511 4941760 2026-08-23T12:59:07Z యర్రా రామారావు 28161 /* మూలాలు */ 4942511 wikitext text/x-wiki '''[[కేరళ|కేరళలో]] కుల వ్యవస్థ''' భారతదేశంలోని మిగిలిన ప్రాంతాలలో ఉన్న కుల వ్యవస్థకు భిన్నంగా ఉండేది. [[భారతీయ కుల వ్యవస్థ|సాధారణ భారతీయ కుల వ్యవస్థ]] సమాజాన్ని [[బ్రాహ్మణులు]], [[క్షత్రియులు]], [[వైశ్యులు]], [[శూద్రులు]] అనే నాలుగు భాగాలుగా విభజించగా, కేరళలో నంబూదిరి బ్రాహ్మణులు పూజారి వర్గంగా ఉండేవారు, శూద్రులు లేదా [[అంటరానితనం|అంటరానివారిగా]] తప్ప మరెవరినీ అరుదుగా గుర్తించేవారు, ఈ అంటరానివారు కుల వ్యవస్థకు పూర్తిగా వెలుపల ఉండేవారు. అందువల్ల, కేరళ కుల వ్యవస్థ ఆచారబద్ధంగా ఉన్నప్పటికీ ఇది ఇతర చోట్ల కనిపించే ''వర్ణ'' నమూనా కాదు. దక్షిణ భారతదేశంలో, కేవలం కేరళలో మాత్రమే క్షత్రియ నమూనాకు దగ్గరగా ఉండే యోధుల వంశాలు కనిపించాయి. ఈ యోధులు శూద్రులుగా తమ గుర్తింపును ఎన్నటికీ కోల్పోలేదు.<ref>{{cite book|url=https://www.google.com/books/edition/The_Cambridge_Economic_History_of_India/L-s8AAAAIAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=Nayar|title=The Cambridge economic history of India|last=Kumar|first=Dharma|publisher=Cambridge University|year=1982|isbn=9780521226929|page=32}}</ref> [[భారతదేశం|భారతదేశంలోని]] ఇతర ప్రాంతాలతో పోలిస్తే [[కేరళ|కేరళలో]] కుల వ్యవస్థ ఆలస్యంగా ఉనికిలోకి వచ్చింది. [[చేర సామ్రాజ్యం]] పతనం తర్వాత నంబూద్రిలు ప్రభావవంతమైన శక్తిగా మారారు, ఆ తర్వాతే కుల వ్యవస్థ అమలులోకి వచ్చిందని భావిస్తారు. సవర్ణులు, అవర్ణులు అనే వ్యత్యాసం వర్ణం ఆధారంగా ఉన్నప్పటికీ, కుల నిర్ధారణలో మరెన్నో దాగి ఉన్న వాస్తవాలు ప్రతిబింబిస్తాయి. == కుల వ్యవస్థ మూలాలు == భారత స్వాతంత్ర్యానికి ముందు [[మలబార్ జిల్లా]], ట్రావెన్‌కోర్, [[కొచ్చి|కొచ్చిన్]] అనే మూడు ప్రాంతాలను కలిగి ఉన్న కేరళ ప్రాంతంలో కుల వ్యవస్థ మూలాలను వివరించే ఒక సిద్ధాంతం, సా.శ. 8వ శతాబ్దానికి ముందు ఆర్యులైన జైనులు ఇటువంటి వ్యత్యాసాలను ప్రవేశపెట్టారనే దానిపై ఆధారపడి ఉంటుంది.<ref>Fuller (1976), p. 53.</ref> [[జైన మతం|జైనులు]] ఈ ప్రాంతానికి వచ్చినప్పుడు వారికి రక్షణ అవసరమైందని, దానిని అందించడానికి స్థానిక సానుభూతిపరుల బృందాన్ని నియమించుకున్నారని ఇది వాదిస్తుంది. ఈ వ్యక్తులు రక్షకులుగా వారి వృత్తి ద్వారా స్థానిక జనాభాలోని ఇతరుల నుండి వేరు చేయబడ్డారు, మిగిలిన వారంతా కుల బహిష్కృతులుగా వర్గీకరించబడ్డారు. చరిత్ర ప్రొఫెసర్ అయిన సిరియాక్ పుల్లపిల్లి దీనిని వివరిస్తూ, వారికి "... ''క్షత్రియ'' విధులు అప్పగించబడ్డాయి, కానీ ''శూద్ర'' హోదా మాత్రమే ఇవ్వబడింది" అని పేర్కొన్నాడు.<ref name="Pullapilly1976pp26-30">Pullapily (1976), pp. 26–30.</ref> ఆయర్, కురవర్, వెల్లాలర్, పరవర్ వంటి ప్రజల సమూహాలు అప్పట్లో కేరళలో ఉండేవారు. కానీ ఇది కులాన్ని సూచించే విభజన కాదు, వారు నివసించే ప్రాంతం ఆధారంగా పిలువబడే పేర్లు. ప్రతి గ్రంథం ఆయా ప్రాంత ప్రజలకు సంబంధించినది. సంగం కాలంలో తమిళుల మధ్య పరయన్ (డప్పు వాయించేవాడు), కడంబన్ (రైతు), తుడియన్ (తుడి వాయించేవాడు), పాణన్ (పాటలు పాడేవాడు) వంటి విభాగాలు ఉన్నాయని తొల్కాప్పియర్, అతని తర్వాత జీవించిన మాంగుడికిళార్ సూచించారు. అయితే వాటిని కూడా కులాలు అని చెప్పలేము. ఇవి కేవలం వృత్తిపరమైన విభజనలను మాత్రమే సూచిస్తాయి. సాధారణంగా చెప్పాలంటే, సంగం కాలంలో లేదా అంతకు ముందు దక్షిణ భారతదేశంలో నేడు కనిపిస్తున్న కుల వ్యవస్థ ఉనికిలో లేదు. గంగా మైదానం నుండి తదనంతర కాలంలో జరిగిన వలసల తర్వాతే పాత పరిస్థితిలో మార్పు వచ్చింది. ఉత్తర భారత జనపదాల నుండి క్రీ.శ. నాల్గవ శతాబ్దం నుండి దక్షిణ ప్రాంతాలకు సామూహిక వలసలు ప్రారంభమై ఉండాలి. అంతకు ముందే ఉత్తర భారతదేశంలో తిరుగులేని ఆధిపత్యాన్ని నెలకొల్పుకున్న వీరు, ముందుగా చిన్న కులాలను ఎదిరించి ఓడించారు. ఎక్కువ వ్యతిరేకత చూపినవారిని, తమకు భయం కలిగించిన వర్గాలను వారు దస్యులు అని పిలిచారు <ref>M.R. Raghava Varier; History of India. Mathrubhumi Printing and Publishing Company Limited, Kozhikode. 1997.</ref>. తమకు లొంగిపోయిన వారిని తమకు అనుకూలమైన కులాలుగా మార్చుకున్నారు. అయితే తమకు లొంగని వారిపై ఆధిపత్యం చెలాయించడానికి వారు కనుగొన్న మార్గమే కుల వ్యవస్థ. ద్రావిడ రాజులతో స్నేహం చేసి వారికి క్షత్రియ హోదా కల్పించారు, బ్రాహ్మణుల తర్వాతి స్థానంలో నిలబెట్టారు. ద్రావిడ దేవుళ్లను వేద సంప్రదాయంలోకి మార్చి ఆర్యుల దేవుళ్లుగా చేసుకున్నారు. అప్పటి ఉత్తర భారతదేశ దేవుడైన పశుపతి బ్రాహ్మణ దేవుడిగా మార్చబడ్డాడు, దక్షిణ భారతదేశ కురవర్ల దేవుడైన మురుగన్‌ను శివుని కుమారుడైన కార్తికేయుడిగా, మరవర్ల కొట్రవైను పార్వతిగా, ఆయర్ల దేవుడైన మాయోన్‌ను కృష్ణుడిగా, వెల్లాలర్ల ఇంద్రుడిని ఆర్యుల ఇంద్రుడిగా, పరవర్ల వరుణుడిని విష్ణువుగా స్వీకరించారు. దీనితో పాటు రాజుల వంశాలను మహాభారతంలో పేర్కొన్న సూర్య, చంద్ర, యదు వంశాలతో అనుసంధానం చేశారు. వారి దృష్టిలో ఇది గొప్ప వారసత్వాన్ని దానంగా పొందడంతో సమానం. దక్షిణ భారతదేశంలోనే వారికి ఎక్కువ వ్యతిరేకత ఎదురైంది. ఉత్తర భారతదేశంలో బౌద్ధ, జైన మతాలు బలపడిన తర్వాత బ్రాహ్మణులు దక్షిణ భారతదేశం వైపు ప్రయాణం ప్రారంభించి ఉండవచ్చు. కర్ణాటకకు చెందిన కదంబ రాజు మయూరశర్మకు క్షత్రియ హోదా ఇవ్వడం ద్వారా ఆర్య పూజారులు తమ ఉద్యమాన్ని ప్రారంభించారు. కర్ణాటకలో విస్తృత ఆదరణ లభించడం, బ్రాహ్మణులు నివసించడానికి రాజు సౌకర్యాలు కల్పించడంతో ఆర్యులు తిరుగులేని శక్తిగా మారారు. స్థానికులలో కుల వ్యవస్థను ప్రవేశపెట్టారు. కర్ణాటక మీదుగా కేరళ, తమిళనాడులోకి ప్రవేశించిన బ్రాహ్మణులు రాజులను ప్రభావితం చేసి తమ వేద జ్ఞానం, మంత్ర తంత్ర జ్ఞానంతో చాలా మంది రాజులను తమ వశం చేసుకోగలిగారు. కొన్ని ఉన్నత వ్యాపారాలు చేసే ప్రజల సమూహం బ్రాహ్మణ మతాన్ని స్వీకరించినప్పటికీ, వారికి తక్కువ స్థానాలు ఇవ్వబడ్డాయి. వాణిజ్యాన్ని వృత్తిగా చేసుకున్న వారికి శైవులు అనే స్థానం ఇచ్చి తమకు అనుకూలంగా మార్చుకున్నారు. ఎదిరించిన వారందరికీ శూద్రులు అనే స్థానం ఇచ్చి అననుకూలంగా మార్చారు. కేరళలో నాయర్‌లకు ఒక ప్రత్యేక స్థానం కల్పించబడింది. కేరళ బ్రాహ్మణులైన నంబూద్రిలలో పెద్ద సోదరుడికి మాత్రమే సొంత కులంలో వివాహం చేసుకునే హక్కు ఉండేది. ఆస్తికి ఎక్కువ మంది వారసులు ఉండకూడదనే ప్రయత్నంగా ఈ ఆచారం రూపొందించబడింది. ఇతర సోదరులకు నాయర్ స్త్రీలతో సంబంధం (సంబంధం) ఏర్పాటు చేశారు. నాయర్ యువకులను సైన్యంలో చేర్చుకున్నారు.<ref>Anappaya Sethumadhavan; V.T. untouched by termites and cobwebs, Poorna Publications, June 2005.</ref> నాయర్ యువకులు కత్తి పట్టుకుని ఎక్కడపడితే అక్కడ తిరిగే దృశ్యం కూడా దీనికి బలమైన నిదర్శనమని కొందరు ఎత్తి చూపుతున్నారు. సంగం కాలంలో అప్పటి కంటే తీవ్రమైన యుద్ధాలు, పోరాటాలు జరిగేవి. ఆ కాలంలో సైనికులు కూడా కత్తి పట్టుకుని రోడ్ల మీద తిరిగేవారు కాదు. క్రూరమైన పనులలో పాల్గొనేవారు కాదు. సంగం కాలంలో శాంతిభద్రతల నిర్వహణ బాధ్యత కలిగిన చానార్‌లకు కూడా ఎవరినీ చంపే హక్కు లేదు. తర్వాత సామ్రాజ్య విస్తీర్ణం తగ్గింది, విదేశీ దాడులు తగ్గాయి. ఆ కాలంలో నాయర్‌లు నంబూద్రిలకు రక్షణగా వెళ్లడం ఇతరులలో భయం, భక్తి, గౌరవం కలిగించడానికి వేసిన ఒక తెర అని సోమన్ ఇలవంమూడు అభిప్రాయపడ్డారు.<ref>Soman Ilavummoodu; Summary of Ancient Kerala History; Dhanya Books, Puthuppally, April 2000</ref> ప్రజలలో మొదట్లో భారీ నిరసనలు, ఘర్షణలు ఉండేవని, రాజుల మధ్య జరిగిన పరివర్తన, చాలా మందికి అకారణంగా ఉన్నత స్థానాలు ఇవ్వడం సామాన్య ప్రజలకు నచ్చలేదని భావిస్తారు. వారు బలం పుంజుకున్న తర్వాత మెల్లగా దేవాలయాలను ఆక్రమించుకోవడం ప్రారంభించారు. అక్కడ కూడా వారు వ్యతిరేకతను ఎదుర్కొన్నారని అనేక సూచనలు ఉన్నాయి. దేవాలయాలను సొంతం చేసుకున్న వారు భూములపై హక్కులను దేవాలయాల పేరు నుండి తమ సొంత పేర్లకు మార్చుకున్నారు. దీని కోసం అనేక కుతంత్రాలు పన్ని, నకిలీ పత్రాలు సృష్టించారు. సంగం కాలంలో పెద్దగా పేరు లేని వీరు పదకొండవ శతాబ్దం నాటికి జమీందారులు, కోటీశ్వరులు అయ్యారు. ఎక్కువ వ్యతిరేకత రాకుండా ఉండటానికి నంబూద్రిలకు ఆమోదయోగ్యమైన కులాలకు మరింత ఉన్నత స్థానాలు ఇచ్చారు. ఐదు తిణైలలో ఒకే వృత్తి చేస్తూ జీవించేవారందరూ వృత్తి ఆధారంగా విభజించబడ్డారు. రక్త సంబంధీకులు కూడా వేర్వేరు కులస్తులు అయ్యారు. ఎలాంటి సంబంధం లేని చాలా మంది ఒకే కులానికి చెందినవారు అయ్యారు. ఈ కులాల మధ్య ఐక్యత ఏర్పడి అది తమ భవిష్యత్తుకు ముప్పుగా పరిణమించకుండా ఉండటానికి, ఉన్నత కులాలు తక్కువ కులాలతో అంటరానితనం, చూడరానితనం వంటి సరిహద్దులను సృష్టించాయి. అన్ని కులాలకు దీన్ని తక్కువ కులాలపై ప్రయోగించి సంతృప్తి చెందగల ఒక ప్రతిష్టాత్మక సమస్యగా మార్చారు. ఇది సంఘటిత శక్తిని ఎదుర్కోవడానికి జమీందారీ ఆధిపత్యం ఉపయోగించిన వజ్రాయుధం. <ref>Soman Ilavummoodu; Summary of Ancient Kerala History; Dhanya Books, Puthuppally, April 2000</ref> == పుల్లపిల్లి ప్రత్యామ్నాయ సిద్ధాంతం == పుల్లపిల్లి వివరించిన ప్రత్యామ్నాయ సిద్ధాంతం ప్రకారం, ఈ వ్యవస్థను నంబూదిరి బ్రాహ్మణులే స్వయంగా ప్రవేశపెట్టారు. సా.శ. 1వ శతాబ్దం నుండి ఈ ప్రాంతంలో [[బ్రాహ్మణులు|బ్రాహ్మణుల]] ప్రభావం ఉన్నప్పటికీ, 8వ శతాబ్దం నుండి వారు దాడి చేసిన ఆర్య రాకుమారులకు పూజారులు, సలహాదారులు, మంత్రులుగా వ్యవహరించినప్పుడు పెద్ద సంఖ్యలో వీరు ఇక్కడికి వలసవచ్చారు. వారు వచ్చే సమయానికి, ఉత్తర భారతదేశం, సిలోన్ నుండి వచ్చిన మిషనరీల ద్వారా స్థానిక స్థానికేతర జనాభా బౌద్ధమతంలోకి మార్చబడ్డారు. బ్రాహ్మణులు తమ నమ్మకాలు, స్థానాన్ని సుస్థిరం చేసుకోవడానికి ఆక్రమణ దళాలతో తమ సహజీవన సంబంధాన్ని ఉపయోగించుకున్నారు. బౌద్ధ దేవాలయాలు, ఆరామాలు ధ్వంసం చేయబడ్డాయి లేదా హిందూ ఆచారాల వినియోగానికి తీసుకోబడ్డాయి, తద్వారా బౌద్ధులు తమ నమ్మకాలను ప్రచారం చేసే సామర్థ్యాన్ని దెబ్బతీశాయి. తమ పౌరోహిత్య హోదాను అంగీకరించిన దాదాపు అందరినీ బ్రాహ్మణులు శూద్రులుగా పరిగణించారు, తమకు సహకరించిన కొందరు స్థానిక పాలకులైన అతి కొద్ది మందిని మాత్రమే క్షత్రియులుగా గుర్తించడానికి అనుమతించారు. 11వ శతాబ్దం నాటికి, రాజులు, ఆక్రమణదారులతో సాంగత్యం, బౌద్ధ దేవాలయాల విధ్వంసం లేదా ఆక్రమణ కలయికతో బ్రాహ్మణులు ఈ ప్రాంతంలో అత్యధిక భూములు కలిగిన వర్గంగా మారారు, వారు ఇటీవలి కాలం వరకు అలాగే ఉన్నారు. ఒక భాషగా [[మలయాళం]] మూలాలు నంబూదిరి బ్రాహ్మణులు [[సంస్కృతం]], స్థానిక [[తమిళ భాష|తమిళ]] భాషను కలపడం వల్ల ఏర్పడిందని కూడా భావిస్తున్నారు. మతం, రాజకీయం, సమాజం, ఆర్థికం, సంస్కృతి లాంటి అన్ని విషయాలలో వారి ఆధిపత్య ప్రభావం కనిపించింది.<ref name="Pullapilly1976pp26-302" /> పుల్లపిల్లి, ఇంటర్నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఫర్ ఏషియన్ స్టడీస్ ఫెలో అయిన రెనే బారెండ్‌సే ప్రతిపాదించిన సిద్ధాంతం ప్రకారం, కేరళలోని నంబూదిరి బ్రాహ్మణులు స్థాపించిన కుల వ్యవస్థ [[విష్ణువు]] అవతారమైన [[పరశురాముడు|పరశురాముని]] ఇష్టానికి అనుగుణంగా ఉందని పేర్కొంది. నంబూదిరీలు 64 గ్రామాలను తమ ఆధీనంలో ఉంచుకుని, దేవతలు తమకు శక్తులను ఇచ్చారని నొక్కి చెప్పారు, ఎంతగా అంటే వారు ఇతర బ్రాహ్మణ వర్గాలను కూడా కుల క్రమానుగతానికి వెలుపల ఉన్నట్లుగా పరిగణించారు. ఇద్దరు రచయితలు దీనిని సాంప్రదాయ నంబూదిరి మూలాల పురాణంగా భావిస్తారు.<ref name=Pullapilly1976pp26-30/><ref name=Barendse2009p640>Barendse (2009), p. 640.</ref> నంబూదిరి బ్రాహ్మణులు రాజులను మించి ఆచారబద్ధమైన కుల క్రమంలో అగ్రస్థానంలో ఉన్నారు. నంబూదిరి కాని ఎవరినైనా వారు అంటరానివారిగా పరిగణించారు.<ref name="SchneiderGoughp306">Gough (1961), p. 306.</ref> == ఆచారబద్ధమైన కాలుష్యం == మొత్తం మలబార్ ప్రాంతంలో కఠినమైన కాలుష్య నియమాలు ఉండేవి, వీటిని పరిశీలకులు భారతదేశం అంతటా అత్యంత తీవ్రమైనవిగా భావించారు. తక్కువ కులాల వారు వేర్వేరు మార్గాలను మాత్రమే ఉపయోగించగలరు, వారి ఇళ్ళు వారు కనిపించని ప్రదేశాలలో ఉండేవి. తక్కువ కులాల వారు బ్రాహ్మణుడిని లేదా నాయర్‌ను తాకడం ద్వారా మాత్రమే కాకుండా వారి నుండి కొన్ని అడుగుల లోపల రావడం ద్వారా కూడా కలుషితం చేయగలరు. నాయర్ యోధులు హైవేపై కనిపిస్తే తక్కువ కులానికి చెందిన పులయార్‌ను అక్కడికక్కడే చంపేయగలరు.<ref>{{Cite book|last=Collins|first=Randall|url=https://books.google.com/books?id=v39x_fKR-ykC&pg=PA301|title=Weberian Sociological Theory|date=1986-02-28|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-31426-8|pages=300,301|language=en}}</ref>{{better source|date=June 2020}} నంబూదిరి బ్రాహ్మణులు కుల క్రమానుగతంలో అగ్రస్థానంలో ఉండేవారు, పులయార్‌లు అట్టడుగున ఉండేవారు.<ref name="NT11">{{harv|Fuller C|1976|p=11}}</ref> చాలా మంది ప్రయాణికుల ప్రకారం, నాయర్లు కుల క్రమానుగతంలో రాజులు, బ్రాహ్మణుల క్రింద ఉంచబడ్డారు. అంబలవాసీలను బ్రాహ్మణులు, నాయర్ల మధ్య ఉంచేవారు.<ref name="NT13">{{harv|Fuller C|1976|p=13}}</ref> తక్కువ కులాలను ''తీండల్ జాతి'' అని పిలిచేవారు, అంటే దూరం నుండి కలుషితం చేసే కులాలు.<ref name="NT12">{{harv|Fuller C|1976|p=12}}</ref> అగ్రవర్ణాల ఆహారాన్ని "''అమృతత్థు"'' (అమృతం) అని, తక్కువ కులాల ఆహారాన్ని "''కరికడి"'' (నల్లని బ్రూ) అని పిలిచేవారు, అదేవిధంగా ఉన్నత కులాల నివాసాలను "''రాజ నివాసం''" అని, తక్కువ కులాల పూరిగుడిసెలను "''చెత్త మైదానం''" అని పిలిచేవారు.<ref>{{harv|Nair|1986|p=37}}</ref> తక్కువ కులాలు, ముఖ్యంగా పులయార్‌లు ఇతర కులాల వారితో ఒకే గాలిని పీల్చడానికి లేదా పబ్లిక్ మార్గాన్ని ఉపయోగించడానికి కూడా అనుమతించబడలేదు.<ref name="NT12" /> ఒక తక్కువ కులం వ్యక్తి అధిక కులం వ్యక్తి నుండి కొంత దూరంలోకి రావడం ద్వారా మాత్రమే అతనిని కలుషితం చేయవచ్చు, విపరీతమైన సందర్భాల్లో తక్కువ కులం వ్యక్తిని చూడటం ద్వారా కూడా కాలుష్యం వ్యాపిస్తుంది.<ref name="NT11" /> పొరపాటున అతను అక్కడ ఉండి, సమీపిస్తున్న నాయర్‌ను లేదా బ్రాహ్మణుడిని చూసినట్లయితే, అతను దూరంగా వెళ్ళే వరకు లేదా చెట్టు ఎక్కే వరకు అగ్రవర్ణాలను దగ్గరికి రాకుండా హెచ్చరించడానికి పెద్దగా అరుపులు చేయాలి. ఒక నాయర్ హైవేపై పొరపాటున పులయార్‌ను కలిస్తే, ఇతరులు అసహ్యకరమైన జంతువును నరికినట్లు అతన్ని నరికేవాడు. దారిలో ఎదురైన ఏ పులయార్‌నైనా చంపే నాయర్ హక్కును దాదాపు కేరళకు వచ్చిన సందర్శకులందరూ ధృవీకరించారు. ఇతర తక్కువ కులాల వారికి కూడా పులయార్‌లతో ఎలాంటి సంభాషణ ఉండేది కాదు. బుకానన్ ప్రకారం, నాయర్లు పులయార్‌లను మాత్రమే కాకుండా ఎళవలతో సహా కలుషితం చేసే ఇతర తక్కువ కులాల సభ్యులందరినీ చంపేవారు.<ref name="NT12" /> తక్కువ కులాలతో తాకడం, లైంగిక సంపర్కంలో కూడా కాలుష్య నియమాలు పాటించేవారు. కాలుష్యానికి సంబంధించిన కుల నియమాలను ఉల్లంఘించినందుకు వ్యక్తిని కులం నుండి వెలివేయడం శిక్షగా ఉండేది, కొన్ని సందర్భాల్లో బానిసత్వానికి విక్రయించబడేవారు, మరణ శిక్ష కూడా విధించేవారు. ఒక నంబూదిరి బ్రాహ్మణ మహిళ వివాహేతర సంబంధాల ఆరోపణలు ఎదుర్కొంటే, కుల న్యాయస్థానం విచారణకు ముందు ఆమె ఉనికి తన కుటుంబంలోని ఇతర సభ్యులను కలుషితం చేస్తుందనే ఉద్దేశ్యంతో ఆమెను ప్రత్యేక గుడిసెలో ఉంచేవారు, ఈ వ్యవస్థను ''స్మర్త్తివిచారం'' అని పిలుస్తారు.<ref name="NT13" /> [[ముస్లిం|ముస్లింలు]], క్రైస్తవులు, యూదులను సమీపించడం ద్వారా కాలుష్యం ఉండదు కానీ వారి స్పర్శ కలుషితమైనదిగా పరిగణించబడుతుంది. కాలుష్యాన్ని తొలగించడానికి నీటిలో పూర్తిగా మునిగి స్నానం చేయడమే ఆచారం.<ref name="NA38">{{harv|Nair|1986|p=38}}</ref> వివిధ కులాల ప్రజలతో వ్యవహరించేటప్పుడు నంబూదిరీలు ఆచారబద్ధమైన కాలుష్య స్థాయిలకు సంబంధించి విభిన్న నియమాలను కలిగి ఉండేవారు. ప్రతిగా, చాలా కులాలు ఇతర ప్రాంతీయ కులాలతో తమ సంబంధంలో అంటరానితనం సూత్రాలను ఆచరించాయి.<ref name="Jeffrey1976pp9-10">Jeffrey (1976), pp. 9–10.</ref> కేరళలో అంటరానితనం హిందువులకు మాత్రమే పరిమితం కాదు, జార్జ్ మాథ్యూ ఇలా అంటాడు, "సాంకేతికంగా, క్రైస్తవులు కుల క్రమానుగతానికి వెలుపల ఉండేవారు, కానీ ఆచరణలో, చేర్చడం, మినహాయించడం అనే వ్యవస్థ అభివృద్ధి చేయబడింది...".<ref>Mathew (1989), p. 22.</ref> క్రైస్తవులలో, స్థాపించబడిన సెయింట్ థామస్ సిరియన్ క్రైస్తవులు కూడా అంటరానితనం నియమాలను ఆచరించారు. వలస కాలంలో, చాలా మంది తక్కువ కులాల వారు యూరోపియన్ మిషనరీల ద్వారా క్రైస్తవ మతంలోకి మార్చబడ్డారు, కానీ కొత్త మతమార్పిడిదారులను సిరియన్ క్రైస్తవ సమాజంలో చేరడానికి అనుమతించలేదు, వారు సిరియన్ క్రైస్తవులచే కూడా అంటరానివారిగానే పరిగణించబడ్డారు. థామస్ అపొస్తలుడు ద్వారా సువార్త బోధించబడిన ఉన్నత వర్గాల వారమనే సంప్రదాయం నుండి సిరియన్ క్రైస్తవులు కుల వ్యవస్థలో తమ హోదాను పొందారు.<ref name="Fuller1976p55">Fuller (1976), pp. 55-56.</ref><ref name="Fuller, C.J 1977 pp. 528-529">Fuller, C.J. "Indian Christians: Pollution and Origins." ''Man''. New Series, Vol. 12, No. 3/4. (Dec. 1977), pp. 528–529.</ref><ref>Amaladass (1993), pp. 15-19.</ref> ఆనంద్ అమలదాస్ ఇలా అంటాడు "సిరియన్ క్రైస్తవులు శతాబ్దాలుగా భారతీయ కుల సమాజంలో తమను తాము చొప్పించుకున్నారు, హిందువులు వారిని తమ కుల క్రమంలో ఉన్నత స్థానంలో ఉన్న కులంగా పరిగణించారు."<ref>Amaladass (1993), p. 18.</ref> సిరియన్ క్రైస్తవులు హిందువుల మాదిరిగానే కులం, కాలుష్య నియమాలను అనుసరించారు, వారు కాలుష్య తటస్థీకరణదారులుగా పరిగణించబడ్డారు.<ref name="Fuller1976p55" /><ref name="Benedict325">Vadakkekara, Benedict (2007). [https://books.google.com/books?id=pAncGlpGW8wC&pg=PA91 ''Origin of Christianity in India: a Historiographical Critique''], pp. 325–330. Media House Delhi.</ref> భారతీయ చరిత్రకారుడు రాజేంద్ర ప్రసాద్ మాట్లాడుతూ, సిరియన్ క్రైస్తవులు తక్కువ కులాలతో శారీరక సంబంధం తర్వాత ఆచారబద్ధమైన స్నానాలు చేశారని చెప్పాడు.<ref>{{cite book |last=Prasad |first=Rajendra |title=A Historical Developmental Study of Classical Indian Philosophy of Morals |year=2009 |volume=12 |publisher=Concept Publishing |isbn=978-8-18069-595-7 |url=https://books.google.com/books?id=1gtxVmUr1ygC&pg=PA484}}</ref> అంటరానితనం నియమాలు ప్రారంభంలో చాలా కఠినంగా ఉండేవి, 17వ శతాబ్దంలో డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ రాక నాటికి హిందూ వర్గాలలో అవి చాలా కఠినంగా అమలు చేయబడ్డాయి.<ref name=Barendse2009p640/> భారతదేశ ఆధునిక చరిత్ర, రాజకీయాలలో నైపుణ్యం కలిగిన ప్రొఫెసర్ రాబిన్ జెఫ్రీ, ఒక క్రైస్తవ మిషనరీ భార్య 1860లో ఇలా వ్రాసినట్లు ఉదహరించాడు: {{quote|... ఒక నాయర్ నంబూదిరి బ్రాహ్మణుడిని సమీపించగలడు కానీ తాకలేడు: ఒక ఎళవ ముప్పై ఆరు అడుగుల దూరంలో ఉండాలి, పులయన్ బానిస తొంభై ఆరు అడుగుల దూరంలో ఉండాలి. ఒక ఎళవ నాయర్‌కు పన్నెండు అడుగుల దూరంలో ఉండాలి, పులయన్ అరవై ఆరు అడుగుల దూరంలో ఉండాలి, పారయన్ ఇంకా కొంత దూరంలో ఉండాలి... అందరి కంటే తక్కువ వారైన పులయన్లు, పారయార్‌లు సమీపించగలరు కానీ తాకలేరు, ఒకరితో ఒకరు కలిసి భోజనం చేయడం అంతకన్నా కుదరదు.<ref name=Jeffrey1976pp9-10/>}} అయినప్పటికీ, ఉన్నత శ్రేణి కమ్యూనిటీలు తమ కంటే తక్కువ వారని భావించే వారి పట్ల కొంత సామాజిక బాధ్యతను కలిగి ఉండేవి: ఉదాహరణకు, వారు బలవంతపు కార్మికులను డిమాండ్ చేయవచ్చు కానీ అటువంటి కార్మికులకు ఆహారాన్ని అందించాల్సి ఉండేది, కరువు సమయాల్లో తమ అద్దెదారులకు ఆహారం, దాన్ని పండించడానికి విత్తనాలు అందించే బాధ్యతలు కూడా వారికి ఉండేవి. దాడుల ప్రమాదాలు, వారి జీవనోపాధికి ఇతర ముప్పుల నుండి అటువంటి వ్యక్తులను రక్షించే బాధ్యతలు కూడా ఉండేవి, అందుకే దీనిని బారెండ్‌సే "హక్కులు, విధుల క్లిష్టమైన మాండలికం" అని అభివర్ణించాడు.<ref>Barendse (2009), pp. 641-642.</ref> === బానిసత్వం సమయంలో ఆచారబద్ధమైన కాలుష్యం === సా.శ. 1801లో డాక్టర్ ఫ్రాన్సిస్ బుకానన్ అంచనా ప్రకారం, మలబార్‌లోని దక్షిణ, మధ్య, ఉత్తర విభాగాలలో 292,366 జనాభాలో 41,367 మంది బానిసలుగా ఉన్నారు.<ref>{{harv|Nair|1986|p=40}}</ref> 1836 జనాభా లెక్కల ప్రకారం, ట్రావెన్‌కోర్‌లో 1,280,668 జనాభాలో 164,864 మంది బానిసలు.<ref>{{harv|Nair|1986|p=41}}</ref> 19వ శతాబ్దం మధ్యలో కేరళలో సుమారు 4.25 లక్షల మంది బానిసలు ఉండేవారని అంచనా.<ref name="NA43">{{harv|Nair|1986|p=43}}</ref> బానిసలు తక్కువ కులాలకు చెందినవారు, వారిని భూస్వామ్య పనుల కోసం మాత్రమే నియమించేవారు, వారిని తమ యజమానులకు దూరంగా ఉంచాలనే కళంకాన్ని ఖచ్చితంగా పాటించేవారు. శామ్యూల్ మేటీర్ గమనించినట్లుగా, పని చేసే పొలాల్లో కూడా బానిసలను దూరం నుండే పర్యవేక్షించేవారు.<ref name="NA38" /> 1881 జనాభా లెక్కల ఆధారంగా 1871 నుండి 1881 వరకు అంచనా వేసిన 40,000 మంది బానిసలు ఇస్లాంలోకి మారారు. ఈ కాలంలో కొచ్చిన్, ట్రావెన్‌కోర్‌లలో చాలా మంది బానిసలు క్రైస్తవ మతంలోకి కూడా మారారు. 1882 క్రిస్టియన్ మిషన్ కాన్ఫరెన్స్ సందర్భంగా, హిందూ సమాజంలోని అట్టడుగు వర్గాల నుండి మతమార్పిడి కారణంగా ముస్లిం మాపిల్ల జనాభా వేగంగా పెరుగుతోందని, అటువంటి దశలో పశ్చిమ తీరం మొత్తం ముస్లింలుగా మారవచ్చని నివేదించబడింది.<ref name="NA43" /> == వలసపాలనలోని కేరళలో కుల వ్యవస్థ == 19వ శతాబ్దం చివరి నాటికి, కేరళలోని కుల వ్యవస్థ భారతదేశంలో మరెక్కడా లేని విధంగా అత్యంత సంక్లిష్టంగా పరిణామం చెందింది,<ref name="Nossiter1982pp25-27"/> దీని దోపిడీ గణనీయంగా మారింది. బారెండ్‌సే ఈ అభివృద్ధిని ఇలా వివరించాడు: {{quote|... పంతొమ్మిదవ శతాబ్దంలో బ్రిటిష్ వలస పాలన శాంతిభద్రతలు సైన్యాలు లేదా దొంగలు రైతుల పంటలను నాశనం చేయడం, వారి గుడిసెలను దహనం చేయడం లాంటి ముప్పును తొలగించినప్పుడు మాత్రమే ఇది స్థూలమైన ప్రతిఫలం లేని దోపిడీగా మారింది.<ref>Barendse (2009), p. 643.</ref>}} ఈ సమయానికి సంబంధాల విస్తృతమైన నిర్మాణంలో ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న 500కి పైగా సమూహాలు ఉన్నాయి, ఆచారబద్ధమైన కాలుష్యం భావన కేవలం అంటరానితనానికే కాకుండా మరింత ముందుకు సాగి, సమీపించకూడనిదిగా, చూడకూడనిదిగా కూడా విస్తరించింది. ఈ వ్యవస్థ క్రమంగా కొంతవరకు సంస్కరించబడింది, ఆ సంస్కర్తలలో ఒకరైన [[స్వామి వివేకానంద]], ఇది కులాల "పిచ్చి ఆసుపత్రి"కి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుందని గమనించాడు. సాధారణ నాలుగు అంచెల హిందూ కుల వ్యవస్థ, బ్రాహ్మణ (పూజారి), క్షత్రియ (యోధుడు), వైశ్య (వ్యాపారవేత్త, వర్తకం, వాణిజ్యం, ఆర్థిక వ్యవహారాల్లో పాల్గొనేవారు), శూద్ర (సేవా వ్యక్తి) వర్ణాలు ఇందులో లేవు. క్షత్రియులు చాలా అరుదు, వైశ్యులు అసలు లేరు. ఈ ఆచార హోదాలు లేకపోవడం వల్ల ఏర్పడిన ఖాళీ పాత్రలను కొంతవరకు నాయర్లు, మాపిల్ల ముస్లింలు, సిరియన్ క్రైస్తవులు తీసుకున్నారు.<ref name="Nossiter1982pp25-27">Nossiter (1982), pp.25–27.</ref> ఫ్యూడల్ వ్యవస్థ ఉనికిలోకి వచ్చిన కాలం (సుమారు ఎనిమిదవ శతాబ్దం) నుండి గత శతాబ్దం ప్రారంభం వరకు కేరళ సమాజాన్ని సవర్ణులు, అవర్ణులు అనే రెండు విభాగాలుగా విభజించారు. [[బ్రాహ్మణులు]], [[క్షత్రియులు]], అంతరాళులు, జాతిమాత్రులు, అంబలవాసీలు, సంకరవర్ణులు, [[శూద్రులు]] (సాంప్రదాయ వృత్తి ఉన్న అన్ని నాయర్ విభాగాలు) సవర్ణులుగా ప్రకటించబడ్డారు. నాయర్‌లలోని ఉపకుల వ్యవస్థలో పై స్థాయిలో ఉన్నవారికి క్షత్రియ స్థానం ఇవ్వబడింది. కేరళలోని స్థానిక రాజులు ఎక్కువగా ఈ విభాగానికి చెందినవారు కావడమే ఇందుకు కారణం కావచ్చు. కేరళలో అత్యధిక భూభాగాలను పాలించిన సామూతిరికి నంబూద్రిలు ఆ పరిగణన ఇవ్వలేదు. ఒక కాలం వరకు కేరళలో వైశ్యులు అనే విభాగం లేదు. నంబూద్రిలు పాలకులు కాని నాయర్‌లను కూడా శూద్రులుగా చూడటానికే ఆసక్తి చూపేవారట. శూద్రులు ఎప్పుడూ తమకు విధేయులుగా ఉండాలనే నమ్మకాన్ని వారు కలిగి ఉండి, దాని కోసమే ప్రయత్నించారు. సంఖ్యలో చాలా తక్కువ అయినప్పటికీ కేరళలో వాణిక, వాణిక వైశ్య (కొంకణి వైశ్యులు), ఆర్య వైశ్య, తరకన్, యావారి, ఏలూర్ చెట్టి, సాధు చెట్టి వంటి హిందూ వైశ్య విభాగాలు కూడా ఉన్నాయి<ref name="Kerala">[[https://en.m.wikipedia.org/wiki/Demographics_of_Kerala]]</ref> మిగిలిన హిందూ ప్రజానీకాన్ని అవర్ణులుగా పరిగణించారు. వీరిలో కుల వృత్తి చేసే కొన్ని వర్గాలను (కణియాన్, కమ్మాళర్ లేదా [[విశ్వకర్మ]] తదితరులు) రెండు వర్గాలకు అత్యంత అవసరమైన వారుగా భావించారు. == ఆధునిక యుగంలో కుల వ్యవస్థ == వివిధ సామాజిక సంస్కరణోద్యమాల ద్వారా కుల వ్యత్యాసాలను మెరుగుపరిచే ప్రక్రియ 1947 సంఘటనల ద్వారా అధిగమించబడింది. బ్రిటన్ నుండి స్వాతంత్ర్యంతో పాటు [[భారత రాజ్యాంగం]] వచ్చింది, ఆ పత్రంలోని ఆర్టికల్ 15 కులం, జాతి ప్రాతిపదికన వివక్షను నిషేధించింది.<ref>Constitution.</ref> మైరాన్ వీనర్ కులం సైద్ధాంతిక ఆధారం "... (దాదాపు, కానీ పూర్తిగా కాదు) అంతరించిపోయి ఉండవచ్చు" అని అన్నాడు.<ref name=Weiner2001p195>Weiner (2001), p. 195.</ref> ఇంకా ఇలా అన్నాడు: {{quote|క్రమానుగతంపై ఆధారపడిన సహజ నైతిక క్రమంలో కులం భాగమని, కులం వృత్తిపరంగా ముడిపడి ఉందని, వంశపారంపర్యమైనదని, ప్రతి కులం (''జాతి'') దాని స్వంత ప్రవర్తనా నియమావళిని (''ధర్మం'') కలిగి ఉంటుందని, తక్కువ కుల సభ్యత్వం ఒకరి పూర్వ జన్మలో చేసిన పాపాల పరిణామమని ఏ రాజకీయ పార్టీలు, ఏ రాజకీయ నాయకులు, ఏ మేధావులు మద్దతు ఇవ్వరు.<ref>Weiner (2001), p. 193.</ref>}} సైద్ధాంతిక మరణం ఉన్నప్పటికీ వీనర్ ఇలా ఎత్తి చూపాడు: {{quote|... ఒక సామాజిక వాస్తవికతగా, ఇది చాలా సజీవంగా ఉంది. సనాతన ధర్మం, సరైన నమ్మకాల మరణం అంటే సరైన ఆచరణ మరణం కాదు. కులం ఎండోగామస్‌గా మిగిలిపోయింది. తక్కువ కులాల వారు, ముఖ్యంగా షెడ్యూల్డ్ కులాల సభ్యులు, ఉన్నత కులాల వారిచే ఇప్పటికీ చెడుగా చూస్తున్నారు. కానీ నమ్మకాలు, అభ్యాసాల మధ్య అంతరం ఉద్రిక్తత, మార్పుకు మూలం. తక్కువ కులాల వారు ఇకపై సామాజిక క్రమానుగతంలో తమ స్థానాన్ని అంగీకరించరు, వారి తక్కువ ఆర్థిక స్థితి, ఉన్నత కులాల సభ్యుల నుండి గౌరవం లేకపోవడం వారి సామాజిక ఉనికిలో సహజమైనదిగా వారు ఇకపై భావించరు. కానీ మార్పు కోసం ఉద్యమం కులాన్ని అంతం చేసే పోరాటం కాదు; ఇది సామాజిక మార్పు కోసం కులాన్ని ఒక సాధనంగా ఉపయోగించడం. కులం అదృశ్యం కావడం లేదు, అలాగే "కులం" - కులం రాజకీయ వినియోగం - భారతదేశంలో ఉద్భవిస్తున్నది కులాన్ని సంస్థాగతీకరించి మారుస్తుందే కానీ కులాన్ని రద్దు చేయని సామాజిక, రాజకీయ వ్యవస్థ.<ref name=Weiner2001p195/>}} చట్టవిరుద్ధం చేయబడినప్పటికీ, భారత ప్రభుత్వాలు - జాతీయ, ప్రాంతీయ స్థాయిలో - ఇప్పటికీ వివిధ వర్గాల మధ్య వ్యత్యాసాలను గుర్తిస్తున్నాయి కానీ ఈ గుర్తింపు సానుకూల వివక్ష ప్రయోజనం కోసం. కేరళతో సహా స్వాతంత్య్రానంతర భారతదేశం అంతటా, మారుతున్న స్వభావాన్ని కలిగిన [[రిజర్వేషన్ (భారతదేశం)|రిజర్వేషన్ల]] చట్రం ఉంది, ఇది వివిధ కులాల మధ్య సామాజిక-ఆర్థిక అసమానతలను గుర్తించడానికి ప్రయత్నిస్తుంది. స్థానిక పరిస్థితులు, మారుతున్న ఆధునిక సామాజిక-ఆర్థిక వాతావరణం రెండింటి ఆధారంగా, కులాలు అగ్రవర్ణాలు (లేదా ''జనరల్''), ఇతర వెనుకబడిన వర్గాలు, [[షెడ్యూల్డ్ కులాలు]], [[షెడ్యూల్డ్ తెగలు]]గా వర్గీకరించబడ్డాయి. ఏ విధమైన సహాయం ఒక కుల సంఘం ఏ నిర్దిష్ట ప్రాంతంలో పొందుతుందో ఈ వర్గీకరణలు నిర్ణయిస్తాయి. తరువాతి మూడు సమూహాల కోసం అధికారిక వర్గీకరణ జాబితాలు సంకలనం చేయబడ్డాయి; ఆ వర్గాలలో దేనిలోనైనా జాబితా చేయబడని ఏదైనా సంఘం అప్రమేయంగా అగ్రవర్ణం అవుతుంది.{{citation needed|date=May 2012}} భారతదేశంలో మరెక్కడైనా [[దళితులు|దళితులపై]] (అంటరానివారిపై) జరుగుతున్న హింస నేపథ్యంలో, ఫ్రంట్‌లైన్ పత్రిక 2006లో ఇలా పేర్కొంది: {{quote|వరుస ప్రభుత్వాలు దళిత వర్గాల హక్కులను పరిరక్షించడానికి చట్టాలు, కార్యక్రమాలను తీసుకువచ్చాయి. షెడ్యూల్డ్ కులాల విద్యా, ఆర్థిక ప్రయోజనాలను పెంపొందించడానికి ప్రభుత్వాలు ప్రత్యేక శ్రద్ధ తీసుకోవాలని, అంటరానితనం ఆమోదయోగ్యం కాదని, హిందూ దేవాలయాలు, ఇతర మతపరమైన సంస్థలలో దళిత వర్గాలందరికీ అనియంత్రిత ప్రవేశం ఉండాలని రాజ్యాంగంలో పొందుపరచబడిన భద్రతా ప్రమాణాలు నిర్దేశిస్తున్నాయి. రాష్ట్ర శాసనసభలలో, పార్లమెంటులో రిజర్వాయ్డ్ స్థానాల రూపంలో రాజకీయ రక్షణలు ఉన్నాయి... కానీ పక్షపాతాలు అంత త్వరగా చావవు.<ref>Viswanathanin & Shramakrishnan (2006), p. 6.</ref>}} అయితే, ఫ్రంట్‌లైన్ కేరళలో పరిస్థితి ఇప్పుడు అంత తీవ్రంగా లేదని పేర్కొంటూ, పరిశోధన చేయాలనుకునే వారి గురించి ఇలా చెప్పింది: {{quote|... కేరళలో సాంప్రదాయకంగా వెనుకబడిన వర్గాలలో కొనసాగుతున్న అసమానత, లేమి ఇప్పటికీ "వంచనకు గురైన ప్రత్యేక పాకెట్ల"కు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న కమ్యూనిటీల జాబితాలో దళితులను ఇకపై చేర్చలేదు. ఈ జాబితాలో సాంప్రదాయ తీరప్రాంత మత్స్యకార వర్గాలు, ఉత్తర కేరళలోని షెడ్యూల్డ్ తెగలు, తమిళ వలస కార్మికుల కొత్త అండర్‌క్లాస్ మాత్రమే ఉన్నాయి...<ref>Krishnakumar (2006), p. 24.</ref>}} == సవర్ణ కులాలు == భారతదేశంలోని ఇతర ప్రాంతాలలో బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు, వైశ్యులు, శూద్రులు అనే వర్ణాలు ఉండేవి. కానీ కేరళలో అలా లేదు. కేరళలో బ్రాహ్మణులు, శూద్రులు మాత్రమే ఉండేవారు. దానికి ప్రధాన కారణం బ్రాహ్మణులు మినహా మిగిలిన వారు ఉపనయనం చేసుకోకపోవడం. అయితే పొరుగు ప్రాంతాల నుండి వలస వచ్చిన జంధ్యం ధరించే, ధరించని వైశ్యులు కొద్ది సంఖ్యలో ఉండేవారు (వాణిక వైశ్య, మూత్తాన్, వాణియర్, మన్నాడియార్, తరకన్, కొంకణి వారు). వీరిని నాయర్‌లతో సమాన స్థానం ఉన్నవారిగా, కొన్నిసార్లు నాయర్‌లలోని ఉపకులంగా పరిగణించేవారు (అయితే ఒకరికొకరు అంటరానితనం, వివాహాలకు దూరంగా ఉండటం ఉండేది). బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు, వైశ్యులు ఉపనయనం చేసుకుని వరుసగా తెలుపు, పసుపు, కాషాయ రంగులలో జంధ్యం ధరించేవారు. బ్రాహ్మణులు కాని రాజులను సైతం నంబూద్రిలు క్షత్రియులుగా పరిగణించేవారు కాదు. వారిని నంబూద్రి బ్రాహ్మణులు శూద్రులుగానే భావించేవారు. అయినా దేశాన్ని పాలించిన కుటుంబాలకు క్షత్రియ స్థానం ఉండేది. వర్మ, కోయిల్ తంపురాన్, తంపాన్, తిరుముల్పాడ్ అనే పేర్లను ఈ రాజ కుటుంబాలు ఉపయోగించాయి. అదేవిధంగా కేరళలో ప్రత్యేకమైన వైశ్య విభాగం లేదు. ==== బ్రాహ్మణులు ==== * [[నంబూద్రి]] బ్రాహ్మణులు * పరదేశి బ్రాహ్మణులు (ఎంబ్రాంతిరి, [[అయ్యర్]], అయ్యంగార్, గౌడసారస్వత బ్రాహ్మణులు) * బ్రహ్మక్షత్రియులు (వాళ్నంబి, చెంగళి నంబి, నంబిడి, నంబ్యాతిరి) వేదాధ్యయనాన్ని విడిచిపెట్టి యుద్ధ వ్యవహారాలు చేసినవారు ==== అంబలవాసీలు ==== అంతరాళ కులాలుగా పిలువబడేవారు * పుష్పకన్ (ఉణ్ణి), నంబీశన్, తీయాట్టుణ్ణి (తియ్యాడి), కురుక్కళ్, పూప్పళ్ళి, పిలాప్పళ్ళి * చాక్యార్, నంబియార్, మూత్తతు, ఇళయతు * పిషారోడి, అడికళ్, వారియర్, పొదువాళ్, మారాార్ ==== క్షత్రియులు ==== చేర-చోళ-పాండ్య, ఆయ్, మూషిక వంటి పూర్వ రాజవంశాల నుండి ఉద్భవించినవారు (1) భూపాల / మహారాజ, (2) రాజ, (3) కోయిల్ తంపురాన్, (4) పురవన్ / తంపాన్, (5) శ్రీపురోగమ, (6) బాంధారి / పండారత్తిల్, (7) తిరుముల్పాడ్, (8) చేద / సామంత వీరితో పాటు కురుంబ్రనాడు రాజ వంటి నాయర్ విభాగంలోని చాలా కొద్ది కుటుంబాలను సామంత ఆయ్ గా పరిగణించారు ==== వైశ్యులు ==== చెట్టియార్, వణిక వైశ్య, వాణిక, ఆర్య వైశ్య, కొంకణులు, వాణియర్, నగరతర్, వాణియ భట్, ఏలూర్ చెట్టి, రావారి (వ్యాపారి), [[గుప్తన్]], మన్నాడియార్, మూత్తాన్, తరకన్, వాణిభ చెట్టి, నాట్టుకోట్టై చెట్టియార్, నాగత్తార్ చెట్టియార్ <ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=Percentage of Hindu Vaishya castes Vanika Vaishya, Vaniya, Vanika found by Kerala Government|url=https://en.m.wikipedia.org/wiki/Demographics_of_Kerala|access-date=|website=|publisher=}}</ref> ==== ఉన్నత శూద్రులు ==== 18 నాయర్ కులాలలో మొదటి 14 (కిరియతు, ఇల్లతు, స్వరూపతు, పాదమంగళం, పళ్ళిచ్చాన్, వట్టక్కాట్టు, శూద్రన్, చార్ణ, తమిళ్ పాదం, మారాన్, పులియతు వంటి 14 ఉపకులాలు. ఇందులో కూడా ప్రముఖ-జమీందారీ కుటుంబాలకు ప్రత్యేక స్థానం ఉండేది. కానీ అది కులపరమైనది కాకుండా ఆర్థిక హెచ్చుతగ్గులకు లోబడి ఉండేది). వెల్లాలర్ (నాంజినాడు వెల్లాలర్, పరదేశి వెల్లాలర్ తదితరులు).<ref>Edgar Thurston; K. Rangachari (2001). Castes and Tribes of Southern India. 1. New Delhi: Asian Educational Services. p. 241-244. ISBN 8120602889</ref> ==== శూద్రులు ==== 18 నాయర్ కులాలలో చివరి 4 అయిన వెళుత్తేడత్తు నాయర్, విళక్కిత్తల నాయర్, ఊరాళి నాయర్, చాలియన్ నాయర్ తదితరులు. రెడ్డి, గౌడ, చీతిగన్ వంటి పరదేశి శూద్రులు ==== అహిందువులు ==== '''సిరియన్ క్రైస్తవులు''' కేరళ కుల ఆధారిత సామాజిక శ్రేణిలో సిరియన్ క్రైస్తవులు లేదా మార్తోమా నస్రాణుల సామాజిక స్థాయి సవర్ణ కులాలైన హిందువులతో సమానంగా ఉండేది. వారి సంఖ్యా బలం, ప్రభావం, అనేక బ్రాహ్మణ ఉన్నత కులాల ఆచారాలను పాటించడమే ఇందుకు కారణం. కాబట్టి వారికి అంటరానితనం ఆపాదించబడలేదు.<ref name="L.K.A. Iyer">L.Krishna Ananthakrishna Iyer: Anthropology of Syrian Christians – pp. 205–219</ref>. సవర్ణ హిందువుల వలె పణిక్కర్, తరకన్ అనే గౌరవప్రదమైన బిరుదులు మార్తోమా నస్రాణులకు కూడా లభించాయి. తమ సవర్ణ కుల హోదాకు భంగం కలుగుతుందనే భయంతో వారు అవర్ణ కులాలను తమ సమాజం, మతంలో చేరడానికి అనుమతించలేదు.{{sfn|Vadakkekara|2007|p=325-330}}<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=6eHgNyNimoAC|title=Hindu-Christian dialogue: perspectives and encounters|last=Amaladass|first=Anand|publisher=Motilal Banarsidass|year=1993|isbn=81-208-1158-5|editor-last=Coward|editor-first=Harold|editor-link=Harold Coward|edition=Indian|location=Delhi|pages=15–19|chapter=Dialogue between Hindus and the St. Thomas Christians|origyear=1989 (New York: Orbis Books)}}</ref>. మార్తోమా నస్రాణుల వ్యాపార నైపుణ్యం కారణంగా సమాజంలో ఉన్న అంటరానితనాన్ని పారద్రోలడం అనే ఆనవాయితీని వీరు నెరవేర్చారు. అనగా ఒక అవర్ణ కులస్తుడు ఏదైనా వస్తువును నస్రాణికి ఇచ్చి, అతను దానిని సవర్ణ కులస్తుడికి ఇస్తే, ఆ సవర్ణుడికి మైల (అంటరానితనం) అంటదు.<ref>{{Cite book|title=Introduction to Caste in Christianity: A Case of Kerala|last=Varghese|first=Philip|year=2010|pages=12|ssrn=2694487}}</ref> '''యూదులు''' చాలా చిన్న సమూహం అయినప్పటికీ వీరి వ్యాపార నైపుణ్యం వల్ల రాజులకు కావలసిన వారుగా ఉన్నారు. కాబట్టి సవర్ణుల తర్వాత వెంటనే వీరి స్థానం ఉంటుంది. == అవర్ణ కులాలు == చాతుర్వర్ణ్యంలోని నాలుగు వర్ణాలకు చెందని వారు (పంచములు లేదా అవర్ణులు) ==== చిన్న జన్మావకాశాలు గలవారు ==== రెండింటిలోనూ లేనివారు లేదా రెండింటిలోనూ ఒకే సమయంలో పరిగణించబడినవారు. * తీయర్<ref>https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/15849</ref> (పూజారి, చేకోన్, వైద్య, కురుప్పన్, కావుకురుప్పు, చేరాయ్ పణిక్కర్, తండార్) * కలరి పణిక్కర్ / కలరి కురుప్పు * కణియార్ / కణియాన్ పణిక్కర్ (కణిశన్, గణగ, కణిశు పణిక్కర్, కణి కురుప్పు) * పర కురుప్పు * ఎళుత్తచ్చన్ (కడుపట్టన్, అంబట్టన్) * కమ్మాళర్ <ref name="1s">[https://books.google.com/books/about/A_Manual_of_Malabar_Law.html?id=YRZHAQAAMAAJ. ''A Manual of malabar law: An Administrated by the court'']</ref> / [[విశ్వకర్మ|విశ్వకర్మజులు]] (శిల్పి, తట్టాన్, ఆశారి, మూశారి) ==== సాధారణ కౌలుదారులు ==== అంటరాని అవర్ణ కులాలు * బిల్లువ, విల్లవర్ * [[నాడార్]] (చాన్నన్, చాన్నార్) * ఈళవులు (హాలెపైక, ఇల్లత్తార్, ఇరవ, ఇళవ, ఉళవర్, ఇళువన్) * ధీవర (అరయన్, ముక్కువా, ధీవరన్) * చోవన్ (పాండి ఇళవ, పాచ్చిలి చోవన్, ఇళువ చోన్) * కొల్లన్ (పెరుంకొల్లన్, తచ్చకొల్లన్, కరువాన్, తచ్చన్, విల్కొల్లన్) * కావుతీయర్ - అంబట్టన్ కులాలు (కావుడి, కణియార్ కావు, అడుత్తోన్)<ref name="1s" /> === మరికొన్ని అవర్ణ వెనుకబడిన కులాలు === * ముకయ, మొగయన్, అరవన్, బోవీస్, ఘర్వి, నుళయన్, అరయవాత్తి * అరిమరాఠి * ఆర్య-ధీవరర్ (అడగర, దేవాంగ, కైకోలన్, పట్టార్య, సెలియ, పట్టుశాలి, తొగట్ట, సేనపత్తుల, సలి, కరికాల బత్తుల మొదలైనవి) * బస్త * భండారి * బోయ * చవంగలక్కారన్ * [[దేవడిగ]] * ఈళవాత్తి (వాత్తి) * గుడిగార * గలడ కొంకణి * గంజం రెడ్డి * గాట్టి * గౌడ * హెగ్డే * ఇడిగ * జోగి * చెట్టి * కుడుంబి * కుశవన్, కులాల, కుంభారన్, ఓడన్, వేళాన్ మొదలైనవి * కళవంతుల * కల్లన్ * కబేర * కొరచాస్ * విశ్వకర్మ కరువన్, కంసల, కణ్ణన్, విల్లాశాన్, విల్కురుప్పు, జితర, చాతీగర మొదలైనవి * కన్నడియార్ * ఖలాసీ ఖేలసీ, ఖలాసీ-పణిక్కర్ * కొపాళ వెళమర్ * కృష్ణవక * కురుబ * మరుత్తువర్ తమిళ్ వైద్యన్ * మరాఠా (బ్రాహ్మణేతరులు) * మొయిలి * మువారి * నాయకన్ * పనియర్ * మూప్పనార్, నాయినార్ * సేనాయి తలైవర్ ఇళయవాణియవన్ * సాధు చెట్టి, తెలుగు చెట్టి * ఉప్పర * వడువన్, వడుకన్ * వీరశైవులు (వైరవి, వైరాగి, యోగీశ్వర్, మట్టపతి మొదలైనవి) * వన్నత్తాన్, వొక్కలిగ, రజక, అంబట్టన్, ప్రాణోపకారి, నుసువన్, పాండితన్ మొదలైనవి, వణితార్ * తుకల్ కొల్లన్ * చాకమర్ * చెమ్మాన్, చెమ్మార్ * మాదిగ * పెరువణ్ణాన్ === వెలివేయబడిన కులాలు / పతిత కులాలు === * పాణన్ * మణ్ణాన్ * మలయన్ * కణక్కన్ * కురవర్ * కురుమన్ * కాడర్ * వేట్టువ * పరయన్ * పులయన్, చెరుమన్ * నాయాడి మొదలైనవారు == జనాభా వివరాలు == సుమారు 2003లో, కేరళ ప్రభుత్వం 53 షెడ్యూల్డ్ కులాలు, 35 షెడ్యూల్డ్ తెగలు, 80 ఇతర వెనుకబడిన వర్గాలను గుర్తించింది.<ref>{{cite web |title=Official website of Kerala government |url=http://www.keralapsc.org/scstobc.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20080215234049/http://www.keralapsc.org/scstobc.htm |archive-date=15 February 2008 }}</ref> 2001 [[భారత జనాభా లెక్కలు|జనాభా లెక్కల]] ప్రకారం జనాభాలో 9.8% ఉన్న 68 షెడ్యూల్డ్ కులాలను గుర్తించారు. వారు 99.9% హిందువులు కాగా, అతి తక్కువ సంఖ్యలో సిక్కులు, బౌద్ధులు ఉన్నారు.<ref>{{cite web |title=Data Highlights: The Scheduled Castes |publisher=Census of India 2001 |url=http://censusindia.gov.in/Tables_Published/SCST/dh_sc_kerala.pdf |date=27 March 2007 |access-date=8 November 2011}} </ref> ఈ జనాభా లెక్కలు 35 షెడ్యూల్డ్ తెగలను గుర్తించాయి, ఇందులో జనాభా 1.14% కాగా, వారిలో 93.7% హిందువులు. మరో 5.8% క్రైస్తవులు, మిగిలిన వారు ముస్లింలు లేదా "పేర్కొనబడనివారు".<ref>{{cite web |title=Data Highlights: The Scheduled Tribes |publisher=Census of India 2001 |url=http://censusindia.gov.in/Tables_Published/SCST/dh_st_kerala.pdf |date=27 March 2007 |access-date=8 November 2011}} </ref> == మూలాలు == {{reflist|colwidth=30em}} {{refbegin}} * {{Cite book|title=Mathrubhumi Yearbook Plus - 2019|publisher=P. V. Chandran, Managing Editor, Mathrubhumi Printing & Publishing Company Limited, Kozhikode|year=2018|location=Kozhikode|last=Chandran |first=VP|edition=Malayalam}} {{refend}} '''Bibliography''' *{{cite book |editor-first=Harold |editor-last=Coward |editor-link=Harold Coward |title=Hindu-Christian dialogue: perspectives and encounters |chapter=Dialogue between Hindus and the St. Thomas Christians |first=Anand |last=Amaladass |url=https://books.google.com/books?id=6eHgNyNimoAC |pages=15–19 |publisher=Motilal Banarsidass |location=Delhi |edition=Indian |year=1993 |orig-year=1989 (New York: Orbis Books) |isbn=81-208-1158-5|ref=none}} *{{cite book |title=Arabian Seas 1700-1763: The Western Indian Ocean in the eighteenth century |volume=1 |series=Arabian Seas 1700-1763 |first=Rene J. |last=Barendse |publisher=BRILL |location=Leiden |year=2009 |isbn=978-90-04-17661-4 |page=640 |url=https://books.google.com/books?id=WyBZ7wVBdtoC |access-date=14 November 2011|ref=none}} *{{cite web |title=Excerpts from The Constitution of India |publisher=Left Justified |year = 1997 |url=http://www.leftjustified.com/leftjust/lib/sc/ht/wtp/india.html |access-date=8 November 2011|ref=none}} *{{cite journal |title=Kerala Christians and the Caste System |first=C. J. |last=Fuller |journal=Man |series=New Series |volume=11 |issue=1 |date=March 1976 |pages=53–70 |publisher=Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland |jstor=2800388 |doi=10.2307/2800388 |ref=none}} *{{cite book |title=Matrilineal Kinship |editor1-first=David Murray |editor1-last=Schneider |editor2-first=E. Kathleen |editor2-last=Gough |chapter=Nayars: Central Kerala |first=E. Kathleen |last=Gough |year=1974 |orig-date=1961 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-02529-5 |url=https://books.google.com/books?id=lfdvTbfilYAC |author-link=Kathleen Gough |access-date=9 June 2011|ref=Gough1961}} *{{cite book |title=The Decline of Nayar Dominance: Society and Politics in Travancore 1847–1908 |first=Robin |last=Jeffrey |author-link=Robin Jeffrey |year=1976 |publisher=Sussex University Press| isbn=0-85621-054-4 |ref=none}} *{{cite book |title=The Labor of Development: Workers and the Transformation of Capitalism in Kerala, India |first=Patrick |last=Heller |publisher=Cornell University Press |year=1999 |isbn=978-0-8014-8624-1 |url=https://books.google.com/books?id=h2sBzup4yR8C |access-date=4 May 2012|ref=none}} *{{cite news |title=Kerala Contrast |first=R. |last=Krishnakumar |newspaper=Frontline |date=29 December 2006 |url=http://pay.hindu.com/ebook%20-%20ebfl20061229part1.pdf |access-date=8 November 2011|ref=none}} *{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=1TuPeXFP0WgC |title=Communal Road To A Secular Kerala |publisher=Concept Publishing Company |first=George |last=Mathew |year=1989 | isbn=978-81-7022-282-8|ref=none}} *{{cite book |title=Communism in Kerala: a study in political adaptation |first=Thomas Johnson |last=Nossiter |publisher=University of California Press |year=1982 |chapter=Kerala's identity: unity and diversity |url=https://books.google.com/books?id=8CSQUxVjjWQC |isbn=978-0-520-04667-2 |author-link=Thomas Nossiter |access-date=9 June 2011|ref=Nossiter1982}} *{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xNAI9F8IBOgC |title=Religion and Social Conflict in South Asia |volume=22 |series=International studies in sociology and social anthropology |editor-first=Bardwell L. |editor-last=Smith |publisher=E. J. Brill |first=Cyriac K. |last=Pullapilly |author-link=Cyriac Pullapilly |chapter=The Izhavas of Kerala and their Historic Struggle for Acceptance in the Hindu Society|location=Netherlands |year=1976 |access-date=9 June 2011 | isbn=978-90-04-04510-1|ref=none}} *{{cite book |chapter=Interaction between Classical Indian Ethics and Christian Ethics |first=C. D. |last=Sebastian |editor-first=Rajendra |editor-last=Prasad |title=A Historical-Developmental Study of Classical Indian Philosophy of Morals |series=History of Science, Philosophy and Culture in Indian Civilisation, Vol. XII, Part 2 |publisher=Concept Publishing Company |location=Delhi |year=2009 |isbn=978-81-8069-595-7 |url=https://books.google.com/books?id=1gtxVmUr1ygC |access-date=3 May 2012|ref=none}} *{{cite news |title=At a Crossroads |first1=S . |last1=Viswanathanin |first2=Venkite |last2=Shramakrishnan |newspaper=Frontline |date=29 December 2006 |url=http://pay.hindu.com/ebook%20-%20ebfl20061229part1.pdf |access-date=8 November 2011|ref=none}} *{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Io0NsnlRT6sC |chapter=The struggle for equality: caste in Indian politics |title=The Success of India's Democracy |volume=6 |series=Contemporary South Asia |editor-first=Atul |editor-last=Kohil |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |first=Myron |last=Weiner |author-link=Myron Weiner |year=2001 |access-date=8 November 2011 | isbn=978-0-521-80530-8|ref=none}} * {{Cite book|title=The Nayars today|last=Fuller C|first=J|publisher=Cambridge University Press|year=1976|isbn=978-0-521-21301-1|location=Cambridge; New York|language=en|oclc=2238183}} * {{Cite book|title=Slavery in Kerala|last=Nair|first=Adoor Ramachandran|publisher=Mittal Publications : Distributed by Mittal Publishers' Distributors|year=1986|isbn=9780836419146|location=Delhi|language=en|oclc=14819318}} == గ్రంథ పట్టిక == {{refbegin}} *{{cite book |editor-first=Harold |editor-last=Coward |editor-link=Harold Coward |title=Hindu-Christian dialogue: perspectives and encounters |chapter=Dialogue between Hindus and the St. Thomas Christians |first=Anand |last=Amaladass |url=https://books.google.com/books?id=6eHgNyNimoAC |pages=15–19 |publisher=Motilal Banarsidass |location=Delhi |edition=Indian |year=1993 |orig-year=1989 (New York: Orbis Books) |isbn=81-208-1158-5|ref=none}} *{{cite book |title=Arabian Seas 1700-1763: The Western Indian Ocean in the eighteenth century |volume=1 |series=Arabian Seas 1700-1763 |first=Rene J. |last=Barendse |publisher=BRILL |location=Leiden |year=2009 |isbn=978-90-04-17661-4 |page=640 |url=https://books.google.com/books?id=WyBZ7wVBdtoC |access-date=14 November 2011|ref=none}} *{{cite web |title=Excerpts from The Constitution of India |publisher=Left Justified |year = 1997 |url=http://www.leftjustified.com/leftjust/lib/sc/ht/wtp/india.html |access-date=8 November 2011|ref=none}} *{{cite journal |title=Kerala Christians and the Caste System |url=https://archive.org/details/sim_man-uk_1976-03_11_1/page/53 |first=C. J. |last=Fuller |journal=Man |series=New Series |volume=11 |issue=1 |date=March 1976 |pages=53–70 |publisher=Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland |jstor=2800388 |doi=10.2307/2800388 |ref=none}} *{{cite book |title=Matrilineal Kinship |editor1-first=David Murray |editor1-last=Schneider |editor2-first=E. Kathleen |editor2-last=Gough |chapter=Nayars: Central Kerala |first=E. Kathleen |last=Gough |year=1974 |orig-date=1961 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-02529-5 |url=https://books.google.com/books?id=lfdvTbfilYAC |author-link=Kathleen Gough |access-date=9 June 2011|ref=Gough1961}} *{{cite book |title=The Decline of Nayar Dominance: Society and Politics in Travancore 1847–1908 |url=https://archive.org/details/declineofnayardo0000jeff |first=Robin |last=Jeffrey |author-link=Robin Jeffrey |year=1976 |publisher=Sussex University Press| isbn=0-85621-054-4 |ref=none}} *{{cite book |title=The Labor of Development: Workers and the Transformation of Capitalism in Kerala, India |first=Patrick |last=Heller |publisher=Cornell University Press |year=1999 |isbn=978-0-8014-8624-1 |url=https://books.google.com/books?id=h2sBzup4yR8C |access-date=4 May 2012|ref=none}} *{{cite news |title=Kerala Contrast |first=R. |last=Krishnakumar |newspaper=Frontline |date=29 December 2006 |url=http://pay.hindu.com/ebook%20-%20ebfl20061229part1.pdf |access-date=8 November 2011 |ref=none |archive-date=29 సెప్టెంబర్ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110929170926/http://pay.hindu.com/ebook%20-%20ebfl20061229part1.pdf |url-status=dead }} *{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=1TuPeXFP0WgC |title=Communal Road To A Secular Kerala |publisher=Concept Publishing Company |first=George |last=Mathew |year=1989 | isbn=978-81-7022-282-8|ref=none}} *{{cite book |title=Communism in Kerala: a study in political adaptation |first=Thomas Johnson |last=Nossiter |publisher=University of California Press |year=1982 |chapter=Kerala's identity: unity and diversity |url=https://books.google.com/books?id=8CSQUxVjjWQC |isbn=978-0-520-04667-2 |author-link=Thomas Nossiter |access-date=9 June 2011|ref=Nossiter1982}} *{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xNAI9F8IBOgC |title=Religion and Social Conflict in South Asia |volume=22 |series=International studies in sociology and social anthropology |editor-first=Bardwell L. |editor-last=Smith |publisher=E. J. Brill |first=Cyriac K. |last=Pullapilly |author-link=Cyriac Pullapilly |chapter=The Izhavas of Kerala and their Historic Struggle for Acceptance in the Hindu Society|location=Netherlands |year=1976 |access-date=9 June 2011 | isbn=978-90-04-04510-1|ref=none}} *{{cite book |chapter=Interaction between Classical Indian Ethics and Christian Ethics |first=C. D. |last=Sebastian |editor-first=Rajendra |editor-last=Prasad |title=A Historical-Developmental Study of Classical Indian Philosophy of Morals |series=History of Science, Philosophy and Culture in Indian Civilisation, Vol. XII, Part 2 |publisher=Concept Publishing Company |location=Delhi |year=2009 |isbn=978-81-8069-595-7 |url=https://books.google.com/books?id=1gtxVmUr1ygC |access-date=3 May 2012|ref=none}} *{{cite news |title=At a Crossroads |first1=S . |last1=Viswanathanin |first2=Venkite |last2=Shramakrishnan |newspaper=Frontline |date=29 December 2006 |url=http://pay.hindu.com/ebook%20-%20ebfl20061229part1.pdf |access-date=8 November 2011 |ref=none |archive-date=29 సెప్టెంబర్ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110929170926/http://pay.hindu.com/ebook%20-%20ebfl20061229part1.pdf |url-status=dead }} *{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Io0NsnlRT6sC |chapter=The struggle for equality: caste in Indian politics |title=The Success of India's Democracy |volume=6 |series=Contemporary South Asia |editor-first=Atul |editor-last=Kohil |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |first=Myron |last=Weiner |author-link=Myron Weiner |year=2001 |access-date=8 November 2011 | isbn=978-0-521-80530-8|ref=none}} * {{Cite book|title=The Nayars today|url=https://archive.org/details/nayarstoday0000full|last=Fuller C|first=J|publisher=Cambridge University Press|year=1976|isbn=978-0-521-21301-1|location=Cambridge; New York|language=en|oclc=2238183}} * {{Cite book|title=Slavery in Kerala|last=Nair|first=Adoor Ramachandran|publisher=Mittal Publications : Distributed by Mittal Publishers' Distributors|year=1986|isbn=9780836419146|location=Delhi|language=en|oclc=14819318}} * {{Cite book|title=Mathrubhumi Yearbook Plus - 2019|publisher=P. V. Chandran, Managing Editor, Mathrubhumi Printing & Publishing Company Limited, Kozhikode|year=2018|location=Kozhikode|last=Chandran |first=VP|edition=Malayalam}} {{refend}} {{DEFAULTSORT:Caste System In Kerala}} [[వర్గం:కేరళ]] [[వర్గం:కేరళ ప్రజలు]] [[వర్గం:కులాలు]] [[వర్గం:భారతీయ కుల వ్యవస్థ]] rjrd6pw6711541fd2vzjoxo5t7ljwlv 4942512 4942511 2026-08-23T12:59:51Z యర్రా రామారావు 28161 /* గ్రంథ పట్టిక */ 4942512 wikitext text/x-wiki '''[[కేరళ|కేరళలో]] కుల వ్యవస్థ''' భారతదేశంలోని మిగిలిన ప్రాంతాలలో ఉన్న కుల వ్యవస్థకు భిన్నంగా ఉండేది. [[భారతీయ కుల వ్యవస్థ|సాధారణ భారతీయ కుల వ్యవస్థ]] సమాజాన్ని [[బ్రాహ్మణులు]], [[క్షత్రియులు]], [[వైశ్యులు]], [[శూద్రులు]] అనే నాలుగు భాగాలుగా విభజించగా, కేరళలో నంబూదిరి బ్రాహ్మణులు పూజారి వర్గంగా ఉండేవారు, శూద్రులు లేదా [[అంటరానితనం|అంటరానివారిగా]] తప్ప మరెవరినీ అరుదుగా గుర్తించేవారు, ఈ అంటరానివారు కుల వ్యవస్థకు పూర్తిగా వెలుపల ఉండేవారు. అందువల్ల, కేరళ కుల వ్యవస్థ ఆచారబద్ధంగా ఉన్నప్పటికీ ఇది ఇతర చోట్ల కనిపించే ''వర్ణ'' నమూనా కాదు. దక్షిణ భారతదేశంలో, కేవలం కేరళలో మాత్రమే క్షత్రియ నమూనాకు దగ్గరగా ఉండే యోధుల వంశాలు కనిపించాయి. ఈ యోధులు శూద్రులుగా తమ గుర్తింపును ఎన్నటికీ కోల్పోలేదు.<ref>{{cite book|url=https://www.google.com/books/edition/The_Cambridge_Economic_History_of_India/L-s8AAAAIAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=Nayar|title=The Cambridge economic history of India|last=Kumar|first=Dharma|publisher=Cambridge University|year=1982|isbn=9780521226929|page=32}}</ref> [[భారతదేశం|భారతదేశంలోని]] ఇతర ప్రాంతాలతో పోలిస్తే [[కేరళ|కేరళలో]] కుల వ్యవస్థ ఆలస్యంగా ఉనికిలోకి వచ్చింది. [[చేర సామ్రాజ్యం]] పతనం తర్వాత నంబూద్రిలు ప్రభావవంతమైన శక్తిగా మారారు, ఆ తర్వాతే కుల వ్యవస్థ అమలులోకి వచ్చిందని భావిస్తారు. సవర్ణులు, అవర్ణులు అనే వ్యత్యాసం వర్ణం ఆధారంగా ఉన్నప్పటికీ, కుల నిర్ధారణలో మరెన్నో దాగి ఉన్న వాస్తవాలు ప్రతిబింబిస్తాయి. == కుల వ్యవస్థ మూలాలు == భారత స్వాతంత్ర్యానికి ముందు [[మలబార్ జిల్లా]], ట్రావెన్‌కోర్, [[కొచ్చి|కొచ్చిన్]] అనే మూడు ప్రాంతాలను కలిగి ఉన్న కేరళ ప్రాంతంలో కుల వ్యవస్థ మూలాలను వివరించే ఒక సిద్ధాంతం, సా.శ. 8వ శతాబ్దానికి ముందు ఆర్యులైన జైనులు ఇటువంటి వ్యత్యాసాలను ప్రవేశపెట్టారనే దానిపై ఆధారపడి ఉంటుంది.<ref>Fuller (1976), p. 53.</ref> [[జైన మతం|జైనులు]] ఈ ప్రాంతానికి వచ్చినప్పుడు వారికి రక్షణ అవసరమైందని, దానిని అందించడానికి స్థానిక సానుభూతిపరుల బృందాన్ని నియమించుకున్నారని ఇది వాదిస్తుంది. ఈ వ్యక్తులు రక్షకులుగా వారి వృత్తి ద్వారా స్థానిక జనాభాలోని ఇతరుల నుండి వేరు చేయబడ్డారు, మిగిలిన వారంతా కుల బహిష్కృతులుగా వర్గీకరించబడ్డారు. చరిత్ర ప్రొఫెసర్ అయిన సిరియాక్ పుల్లపిల్లి దీనిని వివరిస్తూ, వారికి "... ''క్షత్రియ'' విధులు అప్పగించబడ్డాయి, కానీ ''శూద్ర'' హోదా మాత్రమే ఇవ్వబడింది" అని పేర్కొన్నాడు.<ref name="Pullapilly1976pp26-30">Pullapily (1976), pp. 26–30.</ref> ఆయర్, కురవర్, వెల్లాలర్, పరవర్ వంటి ప్రజల సమూహాలు అప్పట్లో కేరళలో ఉండేవారు. కానీ ఇది కులాన్ని సూచించే విభజన కాదు, వారు నివసించే ప్రాంతం ఆధారంగా పిలువబడే పేర్లు. ప్రతి గ్రంథం ఆయా ప్రాంత ప్రజలకు సంబంధించినది. సంగం కాలంలో తమిళుల మధ్య పరయన్ (డప్పు వాయించేవాడు), కడంబన్ (రైతు), తుడియన్ (తుడి వాయించేవాడు), పాణన్ (పాటలు పాడేవాడు) వంటి విభాగాలు ఉన్నాయని తొల్కాప్పియర్, అతని తర్వాత జీవించిన మాంగుడికిళార్ సూచించారు. అయితే వాటిని కూడా కులాలు అని చెప్పలేము. ఇవి కేవలం వృత్తిపరమైన విభజనలను మాత్రమే సూచిస్తాయి. సాధారణంగా చెప్పాలంటే, సంగం కాలంలో లేదా అంతకు ముందు దక్షిణ భారతదేశంలో నేడు కనిపిస్తున్న కుల వ్యవస్థ ఉనికిలో లేదు. గంగా మైదానం నుండి తదనంతర కాలంలో జరిగిన వలసల తర్వాతే పాత పరిస్థితిలో మార్పు వచ్చింది. ఉత్తర భారత జనపదాల నుండి క్రీ.శ. నాల్గవ శతాబ్దం నుండి దక్షిణ ప్రాంతాలకు సామూహిక వలసలు ప్రారంభమై ఉండాలి. అంతకు ముందే ఉత్తర భారతదేశంలో తిరుగులేని ఆధిపత్యాన్ని నెలకొల్పుకున్న వీరు, ముందుగా చిన్న కులాలను ఎదిరించి ఓడించారు. ఎక్కువ వ్యతిరేకత చూపినవారిని, తమకు భయం కలిగించిన వర్గాలను వారు దస్యులు అని పిలిచారు <ref>M.R. Raghava Varier; History of India. Mathrubhumi Printing and Publishing Company Limited, Kozhikode. 1997.</ref>. తమకు లొంగిపోయిన వారిని తమకు అనుకూలమైన కులాలుగా మార్చుకున్నారు. అయితే తమకు లొంగని వారిపై ఆధిపత్యం చెలాయించడానికి వారు కనుగొన్న మార్గమే కుల వ్యవస్థ. ద్రావిడ రాజులతో స్నేహం చేసి వారికి క్షత్రియ హోదా కల్పించారు, బ్రాహ్మణుల తర్వాతి స్థానంలో నిలబెట్టారు. ద్రావిడ దేవుళ్లను వేద సంప్రదాయంలోకి మార్చి ఆర్యుల దేవుళ్లుగా చేసుకున్నారు. అప్పటి ఉత్తర భారతదేశ దేవుడైన పశుపతి బ్రాహ్మణ దేవుడిగా మార్చబడ్డాడు, దక్షిణ భారతదేశ కురవర్ల దేవుడైన మురుగన్‌ను శివుని కుమారుడైన కార్తికేయుడిగా, మరవర్ల కొట్రవైను పార్వతిగా, ఆయర్ల దేవుడైన మాయోన్‌ను కృష్ణుడిగా, వెల్లాలర్ల ఇంద్రుడిని ఆర్యుల ఇంద్రుడిగా, పరవర్ల వరుణుడిని విష్ణువుగా స్వీకరించారు. దీనితో పాటు రాజుల వంశాలను మహాభారతంలో పేర్కొన్న సూర్య, చంద్ర, యదు వంశాలతో అనుసంధానం చేశారు. వారి దృష్టిలో ఇది గొప్ప వారసత్వాన్ని దానంగా పొందడంతో సమానం. దక్షిణ భారతదేశంలోనే వారికి ఎక్కువ వ్యతిరేకత ఎదురైంది. ఉత్తర భారతదేశంలో బౌద్ధ, జైన మతాలు బలపడిన తర్వాత బ్రాహ్మణులు దక్షిణ భారతదేశం వైపు ప్రయాణం ప్రారంభించి ఉండవచ్చు. కర్ణాటకకు చెందిన కదంబ రాజు మయూరశర్మకు క్షత్రియ హోదా ఇవ్వడం ద్వారా ఆర్య పూజారులు తమ ఉద్యమాన్ని ప్రారంభించారు. కర్ణాటకలో విస్తృత ఆదరణ లభించడం, బ్రాహ్మణులు నివసించడానికి రాజు సౌకర్యాలు కల్పించడంతో ఆర్యులు తిరుగులేని శక్తిగా మారారు. స్థానికులలో కుల వ్యవస్థను ప్రవేశపెట్టారు. కర్ణాటక మీదుగా కేరళ, తమిళనాడులోకి ప్రవేశించిన బ్రాహ్మణులు రాజులను ప్రభావితం చేసి తమ వేద జ్ఞానం, మంత్ర తంత్ర జ్ఞానంతో చాలా మంది రాజులను తమ వశం చేసుకోగలిగారు. కొన్ని ఉన్నత వ్యాపారాలు చేసే ప్రజల సమూహం బ్రాహ్మణ మతాన్ని స్వీకరించినప్పటికీ, వారికి తక్కువ స్థానాలు ఇవ్వబడ్డాయి. వాణిజ్యాన్ని వృత్తిగా చేసుకున్న వారికి శైవులు అనే స్థానం ఇచ్చి తమకు అనుకూలంగా మార్చుకున్నారు. ఎదిరించిన వారందరికీ శూద్రులు అనే స్థానం ఇచ్చి అననుకూలంగా మార్చారు. కేరళలో నాయర్‌లకు ఒక ప్రత్యేక స్థానం కల్పించబడింది. కేరళ బ్రాహ్మణులైన నంబూద్రిలలో పెద్ద సోదరుడికి మాత్రమే సొంత కులంలో వివాహం చేసుకునే హక్కు ఉండేది. ఆస్తికి ఎక్కువ మంది వారసులు ఉండకూడదనే ప్రయత్నంగా ఈ ఆచారం రూపొందించబడింది. ఇతర సోదరులకు నాయర్ స్త్రీలతో సంబంధం (సంబంధం) ఏర్పాటు చేశారు. నాయర్ యువకులను సైన్యంలో చేర్చుకున్నారు.<ref>Anappaya Sethumadhavan; V.T. untouched by termites and cobwebs, Poorna Publications, June 2005.</ref> నాయర్ యువకులు కత్తి పట్టుకుని ఎక్కడపడితే అక్కడ తిరిగే దృశ్యం కూడా దీనికి బలమైన నిదర్శనమని కొందరు ఎత్తి చూపుతున్నారు. సంగం కాలంలో అప్పటి కంటే తీవ్రమైన యుద్ధాలు, పోరాటాలు జరిగేవి. ఆ కాలంలో సైనికులు కూడా కత్తి పట్టుకుని రోడ్ల మీద తిరిగేవారు కాదు. క్రూరమైన పనులలో పాల్గొనేవారు కాదు. సంగం కాలంలో శాంతిభద్రతల నిర్వహణ బాధ్యత కలిగిన చానార్‌లకు కూడా ఎవరినీ చంపే హక్కు లేదు. తర్వాత సామ్రాజ్య విస్తీర్ణం తగ్గింది, విదేశీ దాడులు తగ్గాయి. ఆ కాలంలో నాయర్‌లు నంబూద్రిలకు రక్షణగా వెళ్లడం ఇతరులలో భయం, భక్తి, గౌరవం కలిగించడానికి వేసిన ఒక తెర అని సోమన్ ఇలవంమూడు అభిప్రాయపడ్డారు.<ref>Soman Ilavummoodu; Summary of Ancient Kerala History; Dhanya Books, Puthuppally, April 2000</ref> ప్రజలలో మొదట్లో భారీ నిరసనలు, ఘర్షణలు ఉండేవని, రాజుల మధ్య జరిగిన పరివర్తన, చాలా మందికి అకారణంగా ఉన్నత స్థానాలు ఇవ్వడం సామాన్య ప్రజలకు నచ్చలేదని భావిస్తారు. వారు బలం పుంజుకున్న తర్వాత మెల్లగా దేవాలయాలను ఆక్రమించుకోవడం ప్రారంభించారు. అక్కడ కూడా వారు వ్యతిరేకతను ఎదుర్కొన్నారని అనేక సూచనలు ఉన్నాయి. దేవాలయాలను సొంతం చేసుకున్న వారు భూములపై హక్కులను దేవాలయాల పేరు నుండి తమ సొంత పేర్లకు మార్చుకున్నారు. దీని కోసం అనేక కుతంత్రాలు పన్ని, నకిలీ పత్రాలు సృష్టించారు. సంగం కాలంలో పెద్దగా పేరు లేని వీరు పదకొండవ శతాబ్దం నాటికి జమీందారులు, కోటీశ్వరులు అయ్యారు. ఎక్కువ వ్యతిరేకత రాకుండా ఉండటానికి నంబూద్రిలకు ఆమోదయోగ్యమైన కులాలకు మరింత ఉన్నత స్థానాలు ఇచ్చారు. ఐదు తిణైలలో ఒకే వృత్తి చేస్తూ జీవించేవారందరూ వృత్తి ఆధారంగా విభజించబడ్డారు. రక్త సంబంధీకులు కూడా వేర్వేరు కులస్తులు అయ్యారు. ఎలాంటి సంబంధం లేని చాలా మంది ఒకే కులానికి చెందినవారు అయ్యారు. ఈ కులాల మధ్య ఐక్యత ఏర్పడి అది తమ భవిష్యత్తుకు ముప్పుగా పరిణమించకుండా ఉండటానికి, ఉన్నత కులాలు తక్కువ కులాలతో అంటరానితనం, చూడరానితనం వంటి సరిహద్దులను సృష్టించాయి. అన్ని కులాలకు దీన్ని తక్కువ కులాలపై ప్రయోగించి సంతృప్తి చెందగల ఒక ప్రతిష్టాత్మక సమస్యగా మార్చారు. ఇది సంఘటిత శక్తిని ఎదుర్కోవడానికి జమీందారీ ఆధిపత్యం ఉపయోగించిన వజ్రాయుధం. <ref>Soman Ilavummoodu; Summary of Ancient Kerala History; Dhanya Books, Puthuppally, April 2000</ref> == పుల్లపిల్లి ప్రత్యామ్నాయ సిద్ధాంతం == పుల్లపిల్లి వివరించిన ప్రత్యామ్నాయ సిద్ధాంతం ప్రకారం, ఈ వ్యవస్థను నంబూదిరి బ్రాహ్మణులే స్వయంగా ప్రవేశపెట్టారు. సా.శ. 1వ శతాబ్దం నుండి ఈ ప్రాంతంలో [[బ్రాహ్మణులు|బ్రాహ్మణుల]] ప్రభావం ఉన్నప్పటికీ, 8వ శతాబ్దం నుండి వారు దాడి చేసిన ఆర్య రాకుమారులకు పూజారులు, సలహాదారులు, మంత్రులుగా వ్యవహరించినప్పుడు పెద్ద సంఖ్యలో వీరు ఇక్కడికి వలసవచ్చారు. వారు వచ్చే సమయానికి, ఉత్తర భారతదేశం, సిలోన్ నుండి వచ్చిన మిషనరీల ద్వారా స్థానిక స్థానికేతర జనాభా బౌద్ధమతంలోకి మార్చబడ్డారు. బ్రాహ్మణులు తమ నమ్మకాలు, స్థానాన్ని సుస్థిరం చేసుకోవడానికి ఆక్రమణ దళాలతో తమ సహజీవన సంబంధాన్ని ఉపయోగించుకున్నారు. బౌద్ధ దేవాలయాలు, ఆరామాలు ధ్వంసం చేయబడ్డాయి లేదా హిందూ ఆచారాల వినియోగానికి తీసుకోబడ్డాయి, తద్వారా బౌద్ధులు తమ నమ్మకాలను ప్రచారం చేసే సామర్థ్యాన్ని దెబ్బతీశాయి. తమ పౌరోహిత్య హోదాను అంగీకరించిన దాదాపు అందరినీ బ్రాహ్మణులు శూద్రులుగా పరిగణించారు, తమకు సహకరించిన కొందరు స్థానిక పాలకులైన అతి కొద్ది మందిని మాత్రమే క్షత్రియులుగా గుర్తించడానికి అనుమతించారు. 11వ శతాబ్దం నాటికి, రాజులు, ఆక్రమణదారులతో సాంగత్యం, బౌద్ధ దేవాలయాల విధ్వంసం లేదా ఆక్రమణ కలయికతో బ్రాహ్మణులు ఈ ప్రాంతంలో అత్యధిక భూములు కలిగిన వర్గంగా మారారు, వారు ఇటీవలి కాలం వరకు అలాగే ఉన్నారు. ఒక భాషగా [[మలయాళం]] మూలాలు నంబూదిరి బ్రాహ్మణులు [[సంస్కృతం]], స్థానిక [[తమిళ భాష|తమిళ]] భాషను కలపడం వల్ల ఏర్పడిందని కూడా భావిస్తున్నారు. మతం, రాజకీయం, సమాజం, ఆర్థికం, సంస్కృతి లాంటి అన్ని విషయాలలో వారి ఆధిపత్య ప్రభావం కనిపించింది.<ref name="Pullapilly1976pp26-302" /> పుల్లపిల్లి, ఇంటర్నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఫర్ ఏషియన్ స్టడీస్ ఫెలో అయిన రెనే బారెండ్‌సే ప్రతిపాదించిన సిద్ధాంతం ప్రకారం, కేరళలోని నంబూదిరి బ్రాహ్మణులు స్థాపించిన కుల వ్యవస్థ [[విష్ణువు]] అవతారమైన [[పరశురాముడు|పరశురాముని]] ఇష్టానికి అనుగుణంగా ఉందని పేర్కొంది. నంబూదిరీలు 64 గ్రామాలను తమ ఆధీనంలో ఉంచుకుని, దేవతలు తమకు శక్తులను ఇచ్చారని నొక్కి చెప్పారు, ఎంతగా అంటే వారు ఇతర బ్రాహ్మణ వర్గాలను కూడా కుల క్రమానుగతానికి వెలుపల ఉన్నట్లుగా పరిగణించారు. ఇద్దరు రచయితలు దీనిని సాంప్రదాయ నంబూదిరి మూలాల పురాణంగా భావిస్తారు.<ref name=Pullapilly1976pp26-30/><ref name=Barendse2009p640>Barendse (2009), p. 640.</ref> నంబూదిరి బ్రాహ్మణులు రాజులను మించి ఆచారబద్ధమైన కుల క్రమంలో అగ్రస్థానంలో ఉన్నారు. నంబూదిరి కాని ఎవరినైనా వారు అంటరానివారిగా పరిగణించారు.<ref name="SchneiderGoughp306">Gough (1961), p. 306.</ref> == ఆచారబద్ధమైన కాలుష్యం == మొత్తం మలబార్ ప్రాంతంలో కఠినమైన కాలుష్య నియమాలు ఉండేవి, వీటిని పరిశీలకులు భారతదేశం అంతటా అత్యంత తీవ్రమైనవిగా భావించారు. తక్కువ కులాల వారు వేర్వేరు మార్గాలను మాత్రమే ఉపయోగించగలరు, వారి ఇళ్ళు వారు కనిపించని ప్రదేశాలలో ఉండేవి. తక్కువ కులాల వారు బ్రాహ్మణుడిని లేదా నాయర్‌ను తాకడం ద్వారా మాత్రమే కాకుండా వారి నుండి కొన్ని అడుగుల లోపల రావడం ద్వారా కూడా కలుషితం చేయగలరు. నాయర్ యోధులు హైవేపై కనిపిస్తే తక్కువ కులానికి చెందిన పులయార్‌ను అక్కడికక్కడే చంపేయగలరు.<ref>{{Cite book|last=Collins|first=Randall|url=https://books.google.com/books?id=v39x_fKR-ykC&pg=PA301|title=Weberian Sociological Theory|date=1986-02-28|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-31426-8|pages=300,301|language=en}}</ref>{{better source|date=June 2020}} నంబూదిరి బ్రాహ్మణులు కుల క్రమానుగతంలో అగ్రస్థానంలో ఉండేవారు, పులయార్‌లు అట్టడుగున ఉండేవారు.<ref name="NT11">{{harv|Fuller C|1976|p=11}}</ref> చాలా మంది ప్రయాణికుల ప్రకారం, నాయర్లు కుల క్రమానుగతంలో రాజులు, బ్రాహ్మణుల క్రింద ఉంచబడ్డారు. అంబలవాసీలను బ్రాహ్మణులు, నాయర్ల మధ్య ఉంచేవారు.<ref name="NT13">{{harv|Fuller C|1976|p=13}}</ref> తక్కువ కులాలను ''తీండల్ జాతి'' అని పిలిచేవారు, అంటే దూరం నుండి కలుషితం చేసే కులాలు.<ref name="NT12">{{harv|Fuller C|1976|p=12}}</ref> అగ్రవర్ణాల ఆహారాన్ని "''అమృతత్థు"'' (అమృతం) అని, తక్కువ కులాల ఆహారాన్ని "''కరికడి"'' (నల్లని బ్రూ) అని పిలిచేవారు, అదేవిధంగా ఉన్నత కులాల నివాసాలను "''రాజ నివాసం''" అని, తక్కువ కులాల పూరిగుడిసెలను "''చెత్త మైదానం''" అని పిలిచేవారు.<ref>{{harv|Nair|1986|p=37}}</ref> తక్కువ కులాలు, ముఖ్యంగా పులయార్‌లు ఇతర కులాల వారితో ఒకే గాలిని పీల్చడానికి లేదా పబ్లిక్ మార్గాన్ని ఉపయోగించడానికి కూడా అనుమతించబడలేదు.<ref name="NT12" /> ఒక తక్కువ కులం వ్యక్తి అధిక కులం వ్యక్తి నుండి కొంత దూరంలోకి రావడం ద్వారా మాత్రమే అతనిని కలుషితం చేయవచ్చు, విపరీతమైన సందర్భాల్లో తక్కువ కులం వ్యక్తిని చూడటం ద్వారా కూడా కాలుష్యం వ్యాపిస్తుంది.<ref name="NT11" /> పొరపాటున అతను అక్కడ ఉండి, సమీపిస్తున్న నాయర్‌ను లేదా బ్రాహ్మణుడిని చూసినట్లయితే, అతను దూరంగా వెళ్ళే వరకు లేదా చెట్టు ఎక్కే వరకు అగ్రవర్ణాలను దగ్గరికి రాకుండా హెచ్చరించడానికి పెద్దగా అరుపులు చేయాలి. ఒక నాయర్ హైవేపై పొరపాటున పులయార్‌ను కలిస్తే, ఇతరులు అసహ్యకరమైన జంతువును నరికినట్లు అతన్ని నరికేవాడు. దారిలో ఎదురైన ఏ పులయార్‌నైనా చంపే నాయర్ హక్కును దాదాపు కేరళకు వచ్చిన సందర్శకులందరూ ధృవీకరించారు. ఇతర తక్కువ కులాల వారికి కూడా పులయార్‌లతో ఎలాంటి సంభాషణ ఉండేది కాదు. బుకానన్ ప్రకారం, నాయర్లు పులయార్‌లను మాత్రమే కాకుండా ఎళవలతో సహా కలుషితం చేసే ఇతర తక్కువ కులాల సభ్యులందరినీ చంపేవారు.<ref name="NT12" /> తక్కువ కులాలతో తాకడం, లైంగిక సంపర్కంలో కూడా కాలుష్య నియమాలు పాటించేవారు. కాలుష్యానికి సంబంధించిన కుల నియమాలను ఉల్లంఘించినందుకు వ్యక్తిని కులం నుండి వెలివేయడం శిక్షగా ఉండేది, కొన్ని సందర్భాల్లో బానిసత్వానికి విక్రయించబడేవారు, మరణ శిక్ష కూడా విధించేవారు. ఒక నంబూదిరి బ్రాహ్మణ మహిళ వివాహేతర సంబంధాల ఆరోపణలు ఎదుర్కొంటే, కుల న్యాయస్థానం విచారణకు ముందు ఆమె ఉనికి తన కుటుంబంలోని ఇతర సభ్యులను కలుషితం చేస్తుందనే ఉద్దేశ్యంతో ఆమెను ప్రత్యేక గుడిసెలో ఉంచేవారు, ఈ వ్యవస్థను ''స్మర్త్తివిచారం'' అని పిలుస్తారు.<ref name="NT13" /> [[ముస్లిం|ముస్లింలు]], క్రైస్తవులు, యూదులను సమీపించడం ద్వారా కాలుష్యం ఉండదు కానీ వారి స్పర్శ కలుషితమైనదిగా పరిగణించబడుతుంది. కాలుష్యాన్ని తొలగించడానికి నీటిలో పూర్తిగా మునిగి స్నానం చేయడమే ఆచారం.<ref name="NA38">{{harv|Nair|1986|p=38}}</ref> వివిధ కులాల ప్రజలతో వ్యవహరించేటప్పుడు నంబూదిరీలు ఆచారబద్ధమైన కాలుష్య స్థాయిలకు సంబంధించి విభిన్న నియమాలను కలిగి ఉండేవారు. ప్రతిగా, చాలా కులాలు ఇతర ప్రాంతీయ కులాలతో తమ సంబంధంలో అంటరానితనం సూత్రాలను ఆచరించాయి.<ref name="Jeffrey1976pp9-10">Jeffrey (1976), pp. 9–10.</ref> కేరళలో అంటరానితనం హిందువులకు మాత్రమే పరిమితం కాదు, జార్జ్ మాథ్యూ ఇలా అంటాడు, "సాంకేతికంగా, క్రైస్తవులు కుల క్రమానుగతానికి వెలుపల ఉండేవారు, కానీ ఆచరణలో, చేర్చడం, మినహాయించడం అనే వ్యవస్థ అభివృద్ధి చేయబడింది...".<ref>Mathew (1989), p. 22.</ref> క్రైస్తవులలో, స్థాపించబడిన సెయింట్ థామస్ సిరియన్ క్రైస్తవులు కూడా అంటరానితనం నియమాలను ఆచరించారు. వలస కాలంలో, చాలా మంది తక్కువ కులాల వారు యూరోపియన్ మిషనరీల ద్వారా క్రైస్తవ మతంలోకి మార్చబడ్డారు, కానీ కొత్త మతమార్పిడిదారులను సిరియన్ క్రైస్తవ సమాజంలో చేరడానికి అనుమతించలేదు, వారు సిరియన్ క్రైస్తవులచే కూడా అంటరానివారిగానే పరిగణించబడ్డారు. థామస్ అపొస్తలుడు ద్వారా సువార్త బోధించబడిన ఉన్నత వర్గాల వారమనే సంప్రదాయం నుండి సిరియన్ క్రైస్తవులు కుల వ్యవస్థలో తమ హోదాను పొందారు.<ref name="Fuller1976p55">Fuller (1976), pp. 55-56.</ref><ref name="Fuller, C.J 1977 pp. 528-529">Fuller, C.J. "Indian Christians: Pollution and Origins." ''Man''. New Series, Vol. 12, No. 3/4. (Dec. 1977), pp. 528–529.</ref><ref>Amaladass (1993), pp. 15-19.</ref> ఆనంద్ అమలదాస్ ఇలా అంటాడు "సిరియన్ క్రైస్తవులు శతాబ్దాలుగా భారతీయ కుల సమాజంలో తమను తాము చొప్పించుకున్నారు, హిందువులు వారిని తమ కుల క్రమంలో ఉన్నత స్థానంలో ఉన్న కులంగా పరిగణించారు."<ref>Amaladass (1993), p. 18.</ref> సిరియన్ క్రైస్తవులు హిందువుల మాదిరిగానే కులం, కాలుష్య నియమాలను అనుసరించారు, వారు కాలుష్య తటస్థీకరణదారులుగా పరిగణించబడ్డారు.<ref name="Fuller1976p55" /><ref name="Benedict325">Vadakkekara, Benedict (2007). [https://books.google.com/books?id=pAncGlpGW8wC&pg=PA91 ''Origin of Christianity in India: a Historiographical Critique''], pp. 325–330. Media House Delhi.</ref> భారతీయ చరిత్రకారుడు రాజేంద్ర ప్రసాద్ మాట్లాడుతూ, సిరియన్ క్రైస్తవులు తక్కువ కులాలతో శారీరక సంబంధం తర్వాత ఆచారబద్ధమైన స్నానాలు చేశారని చెప్పాడు.<ref>{{cite book |last=Prasad |first=Rajendra |title=A Historical Developmental Study of Classical Indian Philosophy of Morals |year=2009 |volume=12 |publisher=Concept Publishing |isbn=978-8-18069-595-7 |url=https://books.google.com/books?id=1gtxVmUr1ygC&pg=PA484}}</ref> అంటరానితనం నియమాలు ప్రారంభంలో చాలా కఠినంగా ఉండేవి, 17వ శతాబ్దంలో డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ రాక నాటికి హిందూ వర్గాలలో అవి చాలా కఠినంగా అమలు చేయబడ్డాయి.<ref name=Barendse2009p640/> భారతదేశ ఆధునిక చరిత్ర, రాజకీయాలలో నైపుణ్యం కలిగిన ప్రొఫెసర్ రాబిన్ జెఫ్రీ, ఒక క్రైస్తవ మిషనరీ భార్య 1860లో ఇలా వ్రాసినట్లు ఉదహరించాడు: {{quote|... ఒక నాయర్ నంబూదిరి బ్రాహ్మణుడిని సమీపించగలడు కానీ తాకలేడు: ఒక ఎళవ ముప్పై ఆరు అడుగుల దూరంలో ఉండాలి, పులయన్ బానిస తొంభై ఆరు అడుగుల దూరంలో ఉండాలి. ఒక ఎళవ నాయర్‌కు పన్నెండు అడుగుల దూరంలో ఉండాలి, పులయన్ అరవై ఆరు అడుగుల దూరంలో ఉండాలి, పారయన్ ఇంకా కొంత దూరంలో ఉండాలి... అందరి కంటే తక్కువ వారైన పులయన్లు, పారయార్‌లు సమీపించగలరు కానీ తాకలేరు, ఒకరితో ఒకరు కలిసి భోజనం చేయడం అంతకన్నా కుదరదు.<ref name=Jeffrey1976pp9-10/>}} అయినప్పటికీ, ఉన్నత శ్రేణి కమ్యూనిటీలు తమ కంటే తక్కువ వారని భావించే వారి పట్ల కొంత సామాజిక బాధ్యతను కలిగి ఉండేవి: ఉదాహరణకు, వారు బలవంతపు కార్మికులను డిమాండ్ చేయవచ్చు కానీ అటువంటి కార్మికులకు ఆహారాన్ని అందించాల్సి ఉండేది, కరువు సమయాల్లో తమ అద్దెదారులకు ఆహారం, దాన్ని పండించడానికి విత్తనాలు అందించే బాధ్యతలు కూడా వారికి ఉండేవి. దాడుల ప్రమాదాలు, వారి జీవనోపాధికి ఇతర ముప్పుల నుండి అటువంటి వ్యక్తులను రక్షించే బాధ్యతలు కూడా ఉండేవి, అందుకే దీనిని బారెండ్‌సే "హక్కులు, విధుల క్లిష్టమైన మాండలికం" అని అభివర్ణించాడు.<ref>Barendse (2009), pp. 641-642.</ref> === బానిసత్వం సమయంలో ఆచారబద్ధమైన కాలుష్యం === సా.శ. 1801లో డాక్టర్ ఫ్రాన్సిస్ బుకానన్ అంచనా ప్రకారం, మలబార్‌లోని దక్షిణ, మధ్య, ఉత్తర విభాగాలలో 292,366 జనాభాలో 41,367 మంది బానిసలుగా ఉన్నారు.<ref>{{harv|Nair|1986|p=40}}</ref> 1836 జనాభా లెక్కల ప్రకారం, ట్రావెన్‌కోర్‌లో 1,280,668 జనాభాలో 164,864 మంది బానిసలు.<ref>{{harv|Nair|1986|p=41}}</ref> 19వ శతాబ్దం మధ్యలో కేరళలో సుమారు 4.25 లక్షల మంది బానిసలు ఉండేవారని అంచనా.<ref name="NA43">{{harv|Nair|1986|p=43}}</ref> బానిసలు తక్కువ కులాలకు చెందినవారు, వారిని భూస్వామ్య పనుల కోసం మాత్రమే నియమించేవారు, వారిని తమ యజమానులకు దూరంగా ఉంచాలనే కళంకాన్ని ఖచ్చితంగా పాటించేవారు. శామ్యూల్ మేటీర్ గమనించినట్లుగా, పని చేసే పొలాల్లో కూడా బానిసలను దూరం నుండే పర్యవేక్షించేవారు.<ref name="NA38" /> 1881 జనాభా లెక్కల ఆధారంగా 1871 నుండి 1881 వరకు అంచనా వేసిన 40,000 మంది బానిసలు ఇస్లాంలోకి మారారు. ఈ కాలంలో కొచ్చిన్, ట్రావెన్‌కోర్‌లలో చాలా మంది బానిసలు క్రైస్తవ మతంలోకి కూడా మారారు. 1882 క్రిస్టియన్ మిషన్ కాన్ఫరెన్స్ సందర్భంగా, హిందూ సమాజంలోని అట్టడుగు వర్గాల నుండి మతమార్పిడి కారణంగా ముస్లిం మాపిల్ల జనాభా వేగంగా పెరుగుతోందని, అటువంటి దశలో పశ్చిమ తీరం మొత్తం ముస్లింలుగా మారవచ్చని నివేదించబడింది.<ref name="NA43" /> == వలసపాలనలోని కేరళలో కుల వ్యవస్థ == 19వ శతాబ్దం చివరి నాటికి, కేరళలోని కుల వ్యవస్థ భారతదేశంలో మరెక్కడా లేని విధంగా అత్యంత సంక్లిష్టంగా పరిణామం చెందింది,<ref name="Nossiter1982pp25-27"/> దీని దోపిడీ గణనీయంగా మారింది. బారెండ్‌సే ఈ అభివృద్ధిని ఇలా వివరించాడు: {{quote|... పంతొమ్మిదవ శతాబ్దంలో బ్రిటిష్ వలస పాలన శాంతిభద్రతలు సైన్యాలు లేదా దొంగలు రైతుల పంటలను నాశనం చేయడం, వారి గుడిసెలను దహనం చేయడం లాంటి ముప్పును తొలగించినప్పుడు మాత్రమే ఇది స్థూలమైన ప్రతిఫలం లేని దోపిడీగా మారింది.<ref>Barendse (2009), p. 643.</ref>}} ఈ సమయానికి సంబంధాల విస్తృతమైన నిర్మాణంలో ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న 500కి పైగా సమూహాలు ఉన్నాయి, ఆచారబద్ధమైన కాలుష్యం భావన కేవలం అంటరానితనానికే కాకుండా మరింత ముందుకు సాగి, సమీపించకూడనిదిగా, చూడకూడనిదిగా కూడా విస్తరించింది. ఈ వ్యవస్థ క్రమంగా కొంతవరకు సంస్కరించబడింది, ఆ సంస్కర్తలలో ఒకరైన [[స్వామి వివేకానంద]], ఇది కులాల "పిచ్చి ఆసుపత్రి"కి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుందని గమనించాడు. సాధారణ నాలుగు అంచెల హిందూ కుల వ్యవస్థ, బ్రాహ్మణ (పూజారి), క్షత్రియ (యోధుడు), వైశ్య (వ్యాపారవేత్త, వర్తకం, వాణిజ్యం, ఆర్థిక వ్యవహారాల్లో పాల్గొనేవారు), శూద్ర (సేవా వ్యక్తి) వర్ణాలు ఇందులో లేవు. క్షత్రియులు చాలా అరుదు, వైశ్యులు అసలు లేరు. ఈ ఆచార హోదాలు లేకపోవడం వల్ల ఏర్పడిన ఖాళీ పాత్రలను కొంతవరకు నాయర్లు, మాపిల్ల ముస్లింలు, సిరియన్ క్రైస్తవులు తీసుకున్నారు.<ref name="Nossiter1982pp25-27">Nossiter (1982), pp.25–27.</ref> ఫ్యూడల్ వ్యవస్థ ఉనికిలోకి వచ్చిన కాలం (సుమారు ఎనిమిదవ శతాబ్దం) నుండి గత శతాబ్దం ప్రారంభం వరకు కేరళ సమాజాన్ని సవర్ణులు, అవర్ణులు అనే రెండు విభాగాలుగా విభజించారు. [[బ్రాహ్మణులు]], [[క్షత్రియులు]], అంతరాళులు, జాతిమాత్రులు, అంబలవాసీలు, సంకరవర్ణులు, [[శూద్రులు]] (సాంప్రదాయ వృత్తి ఉన్న అన్ని నాయర్ విభాగాలు) సవర్ణులుగా ప్రకటించబడ్డారు. నాయర్‌లలోని ఉపకుల వ్యవస్థలో పై స్థాయిలో ఉన్నవారికి క్షత్రియ స్థానం ఇవ్వబడింది. కేరళలోని స్థానిక రాజులు ఎక్కువగా ఈ విభాగానికి చెందినవారు కావడమే ఇందుకు కారణం కావచ్చు. కేరళలో అత్యధిక భూభాగాలను పాలించిన సామూతిరికి నంబూద్రిలు ఆ పరిగణన ఇవ్వలేదు. ఒక కాలం వరకు కేరళలో వైశ్యులు అనే విభాగం లేదు. నంబూద్రిలు పాలకులు కాని నాయర్‌లను కూడా శూద్రులుగా చూడటానికే ఆసక్తి చూపేవారట. శూద్రులు ఎప్పుడూ తమకు విధేయులుగా ఉండాలనే నమ్మకాన్ని వారు కలిగి ఉండి, దాని కోసమే ప్రయత్నించారు. సంఖ్యలో చాలా తక్కువ అయినప్పటికీ కేరళలో వాణిక, వాణిక వైశ్య (కొంకణి వైశ్యులు), ఆర్య వైశ్య, తరకన్, యావారి, ఏలూర్ చెట్టి, సాధు చెట్టి వంటి హిందూ వైశ్య విభాగాలు కూడా ఉన్నాయి<ref name="Kerala">[[https://en.m.wikipedia.org/wiki/Demographics_of_Kerala]]</ref> మిగిలిన హిందూ ప్రజానీకాన్ని అవర్ణులుగా పరిగణించారు. వీరిలో కుల వృత్తి చేసే కొన్ని వర్గాలను (కణియాన్, కమ్మాళర్ లేదా [[విశ్వకర్మ]] తదితరులు) రెండు వర్గాలకు అత్యంత అవసరమైన వారుగా భావించారు. == ఆధునిక యుగంలో కుల వ్యవస్థ == వివిధ సామాజిక సంస్కరణోద్యమాల ద్వారా కుల వ్యత్యాసాలను మెరుగుపరిచే ప్రక్రియ 1947 సంఘటనల ద్వారా అధిగమించబడింది. బ్రిటన్ నుండి స్వాతంత్ర్యంతో పాటు [[భారత రాజ్యాంగం]] వచ్చింది, ఆ పత్రంలోని ఆర్టికల్ 15 కులం, జాతి ప్రాతిపదికన వివక్షను నిషేధించింది.<ref>Constitution.</ref> మైరాన్ వీనర్ కులం సైద్ధాంతిక ఆధారం "... (దాదాపు, కానీ పూర్తిగా కాదు) అంతరించిపోయి ఉండవచ్చు" అని అన్నాడు.<ref name=Weiner2001p195>Weiner (2001), p. 195.</ref> ఇంకా ఇలా అన్నాడు: {{quote|క్రమానుగతంపై ఆధారపడిన సహజ నైతిక క్రమంలో కులం భాగమని, కులం వృత్తిపరంగా ముడిపడి ఉందని, వంశపారంపర్యమైనదని, ప్రతి కులం (''జాతి'') దాని స్వంత ప్రవర్తనా నియమావళిని (''ధర్మం'') కలిగి ఉంటుందని, తక్కువ కుల సభ్యత్వం ఒకరి పూర్వ జన్మలో చేసిన పాపాల పరిణామమని ఏ రాజకీయ పార్టీలు, ఏ రాజకీయ నాయకులు, ఏ మేధావులు మద్దతు ఇవ్వరు.<ref>Weiner (2001), p. 193.</ref>}} సైద్ధాంతిక మరణం ఉన్నప్పటికీ వీనర్ ఇలా ఎత్తి చూపాడు: {{quote|... ఒక సామాజిక వాస్తవికతగా, ఇది చాలా సజీవంగా ఉంది. సనాతన ధర్మం, సరైన నమ్మకాల మరణం అంటే సరైన ఆచరణ మరణం కాదు. కులం ఎండోగామస్‌గా మిగిలిపోయింది. తక్కువ కులాల వారు, ముఖ్యంగా షెడ్యూల్డ్ కులాల సభ్యులు, ఉన్నత కులాల వారిచే ఇప్పటికీ చెడుగా చూస్తున్నారు. కానీ నమ్మకాలు, అభ్యాసాల మధ్య అంతరం ఉద్రిక్తత, మార్పుకు మూలం. తక్కువ కులాల వారు ఇకపై సామాజిక క్రమానుగతంలో తమ స్థానాన్ని అంగీకరించరు, వారి తక్కువ ఆర్థిక స్థితి, ఉన్నత కులాల సభ్యుల నుండి గౌరవం లేకపోవడం వారి సామాజిక ఉనికిలో సహజమైనదిగా వారు ఇకపై భావించరు. కానీ మార్పు కోసం ఉద్యమం కులాన్ని అంతం చేసే పోరాటం కాదు; ఇది సామాజిక మార్పు కోసం కులాన్ని ఒక సాధనంగా ఉపయోగించడం. కులం అదృశ్యం కావడం లేదు, అలాగే "కులం" - కులం రాజకీయ వినియోగం - భారతదేశంలో ఉద్భవిస్తున్నది కులాన్ని సంస్థాగతీకరించి మారుస్తుందే కానీ కులాన్ని రద్దు చేయని సామాజిక, రాజకీయ వ్యవస్థ.<ref name=Weiner2001p195/>}} చట్టవిరుద్ధం చేయబడినప్పటికీ, భారత ప్రభుత్వాలు - జాతీయ, ప్రాంతీయ స్థాయిలో - ఇప్పటికీ వివిధ వర్గాల మధ్య వ్యత్యాసాలను గుర్తిస్తున్నాయి కానీ ఈ గుర్తింపు సానుకూల వివక్ష ప్రయోజనం కోసం. కేరళతో సహా స్వాతంత్య్రానంతర భారతదేశం అంతటా, మారుతున్న స్వభావాన్ని కలిగిన [[రిజర్వేషన్ (భారతదేశం)|రిజర్వేషన్ల]] చట్రం ఉంది, ఇది వివిధ కులాల మధ్య సామాజిక-ఆర్థిక అసమానతలను గుర్తించడానికి ప్రయత్నిస్తుంది. స్థానిక పరిస్థితులు, మారుతున్న ఆధునిక సామాజిక-ఆర్థిక వాతావరణం రెండింటి ఆధారంగా, కులాలు అగ్రవర్ణాలు (లేదా ''జనరల్''), ఇతర వెనుకబడిన వర్గాలు, [[షెడ్యూల్డ్ కులాలు]], [[షెడ్యూల్డ్ తెగలు]]గా వర్గీకరించబడ్డాయి. ఏ విధమైన సహాయం ఒక కుల సంఘం ఏ నిర్దిష్ట ప్రాంతంలో పొందుతుందో ఈ వర్గీకరణలు నిర్ణయిస్తాయి. తరువాతి మూడు సమూహాల కోసం అధికారిక వర్గీకరణ జాబితాలు సంకలనం చేయబడ్డాయి; ఆ వర్గాలలో దేనిలోనైనా జాబితా చేయబడని ఏదైనా సంఘం అప్రమేయంగా అగ్రవర్ణం అవుతుంది.{{citation needed|date=May 2012}} భారతదేశంలో మరెక్కడైనా [[దళితులు|దళితులపై]] (అంటరానివారిపై) జరుగుతున్న హింస నేపథ్యంలో, ఫ్రంట్‌లైన్ పత్రిక 2006లో ఇలా పేర్కొంది: {{quote|వరుస ప్రభుత్వాలు దళిత వర్గాల హక్కులను పరిరక్షించడానికి చట్టాలు, కార్యక్రమాలను తీసుకువచ్చాయి. షెడ్యూల్డ్ కులాల విద్యా, ఆర్థిక ప్రయోజనాలను పెంపొందించడానికి ప్రభుత్వాలు ప్రత్యేక శ్రద్ధ తీసుకోవాలని, అంటరానితనం ఆమోదయోగ్యం కాదని, హిందూ దేవాలయాలు, ఇతర మతపరమైన సంస్థలలో దళిత వర్గాలందరికీ అనియంత్రిత ప్రవేశం ఉండాలని రాజ్యాంగంలో పొందుపరచబడిన భద్రతా ప్రమాణాలు నిర్దేశిస్తున్నాయి. రాష్ట్ర శాసనసభలలో, పార్లమెంటులో రిజర్వాయ్డ్ స్థానాల రూపంలో రాజకీయ రక్షణలు ఉన్నాయి... కానీ పక్షపాతాలు అంత త్వరగా చావవు.<ref>Viswanathanin & Shramakrishnan (2006), p. 6.</ref>}} అయితే, ఫ్రంట్‌లైన్ కేరళలో పరిస్థితి ఇప్పుడు అంత తీవ్రంగా లేదని పేర్కొంటూ, పరిశోధన చేయాలనుకునే వారి గురించి ఇలా చెప్పింది: {{quote|... కేరళలో సాంప్రదాయకంగా వెనుకబడిన వర్గాలలో కొనసాగుతున్న అసమానత, లేమి ఇప్పటికీ "వంచనకు గురైన ప్రత్యేక పాకెట్ల"కు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న కమ్యూనిటీల జాబితాలో దళితులను ఇకపై చేర్చలేదు. ఈ జాబితాలో సాంప్రదాయ తీరప్రాంత మత్స్యకార వర్గాలు, ఉత్తర కేరళలోని షెడ్యూల్డ్ తెగలు, తమిళ వలస కార్మికుల కొత్త అండర్‌క్లాస్ మాత్రమే ఉన్నాయి...<ref>Krishnakumar (2006), p. 24.</ref>}} == సవర్ణ కులాలు == భారతదేశంలోని ఇతర ప్రాంతాలలో బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు, వైశ్యులు, శూద్రులు అనే వర్ణాలు ఉండేవి. కానీ కేరళలో అలా లేదు. కేరళలో బ్రాహ్మణులు, శూద్రులు మాత్రమే ఉండేవారు. దానికి ప్రధాన కారణం బ్రాహ్మణులు మినహా మిగిలిన వారు ఉపనయనం చేసుకోకపోవడం. అయితే పొరుగు ప్రాంతాల నుండి వలస వచ్చిన జంధ్యం ధరించే, ధరించని వైశ్యులు కొద్ది సంఖ్యలో ఉండేవారు (వాణిక వైశ్య, మూత్తాన్, వాణియర్, మన్నాడియార్, తరకన్, కొంకణి వారు). వీరిని నాయర్‌లతో సమాన స్థానం ఉన్నవారిగా, కొన్నిసార్లు నాయర్‌లలోని ఉపకులంగా పరిగణించేవారు (అయితే ఒకరికొకరు అంటరానితనం, వివాహాలకు దూరంగా ఉండటం ఉండేది). బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు, వైశ్యులు ఉపనయనం చేసుకుని వరుసగా తెలుపు, పసుపు, కాషాయ రంగులలో జంధ్యం ధరించేవారు. బ్రాహ్మణులు కాని రాజులను సైతం నంబూద్రిలు క్షత్రియులుగా పరిగణించేవారు కాదు. వారిని నంబూద్రి బ్రాహ్మణులు శూద్రులుగానే భావించేవారు. అయినా దేశాన్ని పాలించిన కుటుంబాలకు క్షత్రియ స్థానం ఉండేది. వర్మ, కోయిల్ తంపురాన్, తంపాన్, తిరుముల్పాడ్ అనే పేర్లను ఈ రాజ కుటుంబాలు ఉపయోగించాయి. అదేవిధంగా కేరళలో ప్రత్యేకమైన వైశ్య విభాగం లేదు. ==== బ్రాహ్మణులు ==== * [[నంబూద్రి]] బ్రాహ్మణులు * పరదేశి బ్రాహ్మణులు (ఎంబ్రాంతిరి, [[అయ్యర్]], అయ్యంగార్, గౌడసారస్వత బ్రాహ్మణులు) * బ్రహ్మక్షత్రియులు (వాళ్నంబి, చెంగళి నంబి, నంబిడి, నంబ్యాతిరి) వేదాధ్యయనాన్ని విడిచిపెట్టి యుద్ధ వ్యవహారాలు చేసినవారు ==== అంబలవాసీలు ==== అంతరాళ కులాలుగా పిలువబడేవారు * పుష్పకన్ (ఉణ్ణి), నంబీశన్, తీయాట్టుణ్ణి (తియ్యాడి), కురుక్కళ్, పూప్పళ్ళి, పిలాప్పళ్ళి * చాక్యార్, నంబియార్, మూత్తతు, ఇళయతు * పిషారోడి, అడికళ్, వారియర్, పొదువాళ్, మారాార్ ==== క్షత్రియులు ==== చేర-చోళ-పాండ్య, ఆయ్, మూషిక వంటి పూర్వ రాజవంశాల నుండి ఉద్భవించినవారు (1) భూపాల / మహారాజ, (2) రాజ, (3) కోయిల్ తంపురాన్, (4) పురవన్ / తంపాన్, (5) శ్రీపురోగమ, (6) బాంధారి / పండారత్తిల్, (7) తిరుముల్పాడ్, (8) చేద / సామంత వీరితో పాటు కురుంబ్రనాడు రాజ వంటి నాయర్ విభాగంలోని చాలా కొద్ది కుటుంబాలను సామంత ఆయ్ గా పరిగణించారు ==== వైశ్యులు ==== చెట్టియార్, వణిక వైశ్య, వాణిక, ఆర్య వైశ్య, కొంకణులు, వాణియర్, నగరతర్, వాణియ భట్, ఏలూర్ చెట్టి, రావారి (వ్యాపారి), [[గుప్తన్]], మన్నాడియార్, మూత్తాన్, తరకన్, వాణిభ చెట్టి, నాట్టుకోట్టై చెట్టియార్, నాగత్తార్ చెట్టియార్ <ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=Percentage of Hindu Vaishya castes Vanika Vaishya, Vaniya, Vanika found by Kerala Government|url=https://en.m.wikipedia.org/wiki/Demographics_of_Kerala|access-date=|website=|publisher=}}</ref> ==== ఉన్నత శూద్రులు ==== 18 నాయర్ కులాలలో మొదటి 14 (కిరియతు, ఇల్లతు, స్వరూపతు, పాదమంగళం, పళ్ళిచ్చాన్, వట్టక్కాట్టు, శూద్రన్, చార్ణ, తమిళ్ పాదం, మారాన్, పులియతు వంటి 14 ఉపకులాలు. ఇందులో కూడా ప్రముఖ-జమీందారీ కుటుంబాలకు ప్రత్యేక స్థానం ఉండేది. కానీ అది కులపరమైనది కాకుండా ఆర్థిక హెచ్చుతగ్గులకు లోబడి ఉండేది). వెల్లాలర్ (నాంజినాడు వెల్లాలర్, పరదేశి వెల్లాలర్ తదితరులు).<ref>Edgar Thurston; K. Rangachari (2001). Castes and Tribes of Southern India. 1. New Delhi: Asian Educational Services. p. 241-244. ISBN 8120602889</ref> ==== శూద్రులు ==== 18 నాయర్ కులాలలో చివరి 4 అయిన వెళుత్తేడత్తు నాయర్, విళక్కిత్తల నాయర్, ఊరాళి నాయర్, చాలియన్ నాయర్ తదితరులు. రెడ్డి, గౌడ, చీతిగన్ వంటి పరదేశి శూద్రులు ==== అహిందువులు ==== '''సిరియన్ క్రైస్తవులు''' కేరళ కుల ఆధారిత సామాజిక శ్రేణిలో సిరియన్ క్రైస్తవులు లేదా మార్తోమా నస్రాణుల సామాజిక స్థాయి సవర్ణ కులాలైన హిందువులతో సమానంగా ఉండేది. వారి సంఖ్యా బలం, ప్రభావం, అనేక బ్రాహ్మణ ఉన్నత కులాల ఆచారాలను పాటించడమే ఇందుకు కారణం. కాబట్టి వారికి అంటరానితనం ఆపాదించబడలేదు.<ref name="L.K.A. Iyer">L.Krishna Ananthakrishna Iyer: Anthropology of Syrian Christians – pp. 205–219</ref>. సవర్ణ హిందువుల వలె పణిక్కర్, తరకన్ అనే గౌరవప్రదమైన బిరుదులు మార్తోమా నస్రాణులకు కూడా లభించాయి. తమ సవర్ణ కుల హోదాకు భంగం కలుగుతుందనే భయంతో వారు అవర్ణ కులాలను తమ సమాజం, మతంలో చేరడానికి అనుమతించలేదు.{{sfn|Vadakkekara|2007|p=325-330}}<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=6eHgNyNimoAC|title=Hindu-Christian dialogue: perspectives and encounters|last=Amaladass|first=Anand|publisher=Motilal Banarsidass|year=1993|isbn=81-208-1158-5|editor-last=Coward|editor-first=Harold|editor-link=Harold Coward|edition=Indian|location=Delhi|pages=15–19|chapter=Dialogue between Hindus and the St. Thomas Christians|origyear=1989 (New York: Orbis Books)}}</ref>. మార్తోమా నస్రాణుల వ్యాపార నైపుణ్యం కారణంగా సమాజంలో ఉన్న అంటరానితనాన్ని పారద్రోలడం అనే ఆనవాయితీని వీరు నెరవేర్చారు. అనగా ఒక అవర్ణ కులస్తుడు ఏదైనా వస్తువును నస్రాణికి ఇచ్చి, అతను దానిని సవర్ణ కులస్తుడికి ఇస్తే, ఆ సవర్ణుడికి మైల (అంటరానితనం) అంటదు.<ref>{{Cite book|title=Introduction to Caste in Christianity: A Case of Kerala|last=Varghese|first=Philip|year=2010|pages=12|ssrn=2694487}}</ref> '''యూదులు''' చాలా చిన్న సమూహం అయినప్పటికీ వీరి వ్యాపార నైపుణ్యం వల్ల రాజులకు కావలసిన వారుగా ఉన్నారు. కాబట్టి సవర్ణుల తర్వాత వెంటనే వీరి స్థానం ఉంటుంది. == అవర్ణ కులాలు == చాతుర్వర్ణ్యంలోని నాలుగు వర్ణాలకు చెందని వారు (పంచములు లేదా అవర్ణులు) ==== చిన్న జన్మావకాశాలు గలవారు ==== రెండింటిలోనూ లేనివారు లేదా రెండింటిలోనూ ఒకే సమయంలో పరిగణించబడినవారు. * తీయర్<ref>https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/15849</ref> (పూజారి, చేకోన్, వైద్య, కురుప్పన్, కావుకురుప్పు, చేరాయ్ పణిక్కర్, తండార్) * కలరి పణిక్కర్ / కలరి కురుప్పు * కణియార్ / కణియాన్ పణిక్కర్ (కణిశన్, గణగ, కణిశు పణిక్కర్, కణి కురుప్పు) * పర కురుప్పు * ఎళుత్తచ్చన్ (కడుపట్టన్, అంబట్టన్) * కమ్మాళర్ <ref name="1s">[https://books.google.com/books/about/A_Manual_of_Malabar_Law.html?id=YRZHAQAAMAAJ. ''A Manual of malabar law: An Administrated by the court'']</ref> / [[విశ్వకర్మ|విశ్వకర్మజులు]] (శిల్పి, తట్టాన్, ఆశారి, మూశారి) ==== సాధారణ కౌలుదారులు ==== అంటరాని అవర్ణ కులాలు * బిల్లువ, విల్లవర్ * [[నాడార్]] (చాన్నన్, చాన్నార్) * ఈళవులు (హాలెపైక, ఇల్లత్తార్, ఇరవ, ఇళవ, ఉళవర్, ఇళువన్) * ధీవర (అరయన్, ముక్కువా, ధీవరన్) * చోవన్ (పాండి ఇళవ, పాచ్చిలి చోవన్, ఇళువ చోన్) * కొల్లన్ (పెరుంకొల్లన్, తచ్చకొల్లన్, కరువాన్, తచ్చన్, విల్కొల్లన్) * కావుతీయర్ - అంబట్టన్ కులాలు (కావుడి, కణియార్ కావు, అడుత్తోన్)<ref name="1s" /> === మరికొన్ని అవర్ణ వెనుకబడిన కులాలు === * ముకయ, మొగయన్, అరవన్, బోవీస్, ఘర్వి, నుళయన్, అరయవాత్తి * అరిమరాఠి * ఆర్య-ధీవరర్ (అడగర, దేవాంగ, కైకోలన్, పట్టార్య, సెలియ, పట్టుశాలి, తొగట్ట, సేనపత్తుల, సలి, కరికాల బత్తుల మొదలైనవి) * బస్త * భండారి * బోయ * చవంగలక్కారన్ * [[దేవడిగ]] * ఈళవాత్తి (వాత్తి) * గుడిగార * గలడ కొంకణి * గంజం రెడ్డి * గాట్టి * గౌడ * హెగ్డే * ఇడిగ * జోగి * చెట్టి * కుడుంబి * కుశవన్, కులాల, కుంభారన్, ఓడన్, వేళాన్ మొదలైనవి * కళవంతుల * కల్లన్ * కబేర * కొరచాస్ * విశ్వకర్మ కరువన్, కంసల, కణ్ణన్, విల్లాశాన్, విల్కురుప్పు, జితర, చాతీగర మొదలైనవి * కన్నడియార్ * ఖలాసీ ఖేలసీ, ఖలాసీ-పణిక్కర్ * కొపాళ వెళమర్ * కృష్ణవక * కురుబ * మరుత్తువర్ తమిళ్ వైద్యన్ * మరాఠా (బ్రాహ్మణేతరులు) * మొయిలి * మువారి * నాయకన్ * పనియర్ * మూప్పనార్, నాయినార్ * సేనాయి తలైవర్ ఇళయవాణియవన్ * సాధు చెట్టి, తెలుగు చెట్టి * ఉప్పర * వడువన్, వడుకన్ * వీరశైవులు (వైరవి, వైరాగి, యోగీశ్వర్, మట్టపతి మొదలైనవి) * వన్నత్తాన్, వొక్కలిగ, రజక, అంబట్టన్, ప్రాణోపకారి, నుసువన్, పాండితన్ మొదలైనవి, వణితార్ * తుకల్ కొల్లన్ * చాకమర్ * చెమ్మాన్, చెమ్మార్ * మాదిగ * పెరువణ్ణాన్ === వెలివేయబడిన కులాలు / పతిత కులాలు === * పాణన్ * మణ్ణాన్ * మలయన్ * కణక్కన్ * కురవర్ * కురుమన్ * కాడర్ * వేట్టువ * పరయన్ * పులయన్, చెరుమన్ * నాయాడి మొదలైనవారు == జనాభా వివరాలు == సుమారు 2003లో, కేరళ ప్రభుత్వం 53 షెడ్యూల్డ్ కులాలు, 35 షెడ్యూల్డ్ తెగలు, 80 ఇతర వెనుకబడిన వర్గాలను గుర్తించింది.<ref>{{cite web |title=Official website of Kerala government |url=http://www.keralapsc.org/scstobc.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20080215234049/http://www.keralapsc.org/scstobc.htm |archive-date=15 February 2008 }}</ref> 2001 [[భారత జనాభా లెక్కలు|జనాభా లెక్కల]] ప్రకారం జనాభాలో 9.8% ఉన్న 68 షెడ్యూల్డ్ కులాలను గుర్తించారు. వారు 99.9% హిందువులు కాగా, అతి తక్కువ సంఖ్యలో సిక్కులు, బౌద్ధులు ఉన్నారు.<ref>{{cite web |title=Data Highlights: The Scheduled Castes |publisher=Census of India 2001 |url=http://censusindia.gov.in/Tables_Published/SCST/dh_sc_kerala.pdf |date=27 March 2007 |access-date=8 November 2011}} </ref> ఈ జనాభా లెక్కలు 35 షెడ్యూల్డ్ తెగలను గుర్తించాయి, ఇందులో జనాభా 1.14% కాగా, వారిలో 93.7% హిందువులు. మరో 5.8% క్రైస్తవులు, మిగిలిన వారు ముస్లింలు లేదా "పేర్కొనబడనివారు".<ref>{{cite web |title=Data Highlights: The Scheduled Tribes |publisher=Census of India 2001 |url=http://censusindia.gov.in/Tables_Published/SCST/dh_st_kerala.pdf |date=27 March 2007 |access-date=8 November 2011}} </ref> == మూలాలు == {{reflist|colwidth=30em}} {{refbegin}} * {{Cite book|title=Mathrubhumi Yearbook Plus - 2019|publisher=P. V. Chandran, Managing Editor, Mathrubhumi Printing & Publishing Company Limited, Kozhikode|year=2018|location=Kozhikode|last=Chandran |first=VP|edition=Malayalam}} {{refend}} '''Bibliography''' *{{cite book |editor-first=Harold |editor-last=Coward |editor-link=Harold Coward |title=Hindu-Christian dialogue: perspectives and encounters |chapter=Dialogue between Hindus and the St. Thomas Christians |first=Anand |last=Amaladass |url=https://books.google.com/books?id=6eHgNyNimoAC |pages=15–19 |publisher=Motilal Banarsidass |location=Delhi |edition=Indian |year=1993 |orig-year=1989 (New York: Orbis Books) |isbn=81-208-1158-5|ref=none}} *{{cite book |title=Arabian Seas 1700-1763: The Western Indian Ocean in the eighteenth century |volume=1 |series=Arabian Seas 1700-1763 |first=Rene J. |last=Barendse |publisher=BRILL |location=Leiden |year=2009 |isbn=978-90-04-17661-4 |page=640 |url=https://books.google.com/books?id=WyBZ7wVBdtoC |access-date=14 November 2011|ref=none}} *{{cite web |title=Excerpts from The Constitution of India |publisher=Left Justified |year = 1997 |url=http://www.leftjustified.com/leftjust/lib/sc/ht/wtp/india.html |access-date=8 November 2011|ref=none}} *{{cite journal |title=Kerala Christians and the Caste System |first=C. J. |last=Fuller |journal=Man |series=New Series |volume=11 |issue=1 |date=March 1976 |pages=53–70 |publisher=Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland |jstor=2800388 |doi=10.2307/2800388 |ref=none}} *{{cite book |title=Matrilineal Kinship |editor1-first=David Murray |editor1-last=Schneider |editor2-first=E. Kathleen |editor2-last=Gough |chapter=Nayars: Central Kerala |first=E. Kathleen |last=Gough |year=1974 |orig-date=1961 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-02529-5 |url=https://books.google.com/books?id=lfdvTbfilYAC |author-link=Kathleen Gough |access-date=9 June 2011|ref=Gough1961}} *{{cite book |title=The Decline of Nayar Dominance: Society and Politics in Travancore 1847–1908 |first=Robin |last=Jeffrey |author-link=Robin Jeffrey |year=1976 |publisher=Sussex University Press| isbn=0-85621-054-4 |ref=none}} *{{cite book |title=The Labor of Development: Workers and the Transformation of Capitalism in Kerala, India |first=Patrick |last=Heller |publisher=Cornell University Press |year=1999 |isbn=978-0-8014-8624-1 |url=https://books.google.com/books?id=h2sBzup4yR8C |access-date=4 May 2012|ref=none}} *{{cite news |title=Kerala Contrast |first=R. |last=Krishnakumar |newspaper=Frontline |date=29 December 2006 |url=http://pay.hindu.com/ebook%20-%20ebfl20061229part1.pdf |access-date=8 November 2011|ref=none}} *{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=1TuPeXFP0WgC |title=Communal Road To A Secular Kerala |publisher=Concept Publishing Company |first=George |last=Mathew |year=1989 | isbn=978-81-7022-282-8|ref=none}} *{{cite book |title=Communism in Kerala: a study in political adaptation |first=Thomas Johnson |last=Nossiter |publisher=University of California Press |year=1982 |chapter=Kerala's identity: unity and diversity |url=https://books.google.com/books?id=8CSQUxVjjWQC |isbn=978-0-520-04667-2 |author-link=Thomas Nossiter |access-date=9 June 2011|ref=Nossiter1982}} *{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xNAI9F8IBOgC |title=Religion and Social Conflict in South Asia |volume=22 |series=International studies in sociology and social anthropology |editor-first=Bardwell L. |editor-last=Smith |publisher=E. J. Brill |first=Cyriac K. |last=Pullapilly |author-link=Cyriac Pullapilly |chapter=The Izhavas of Kerala and their Historic Struggle for Acceptance in the Hindu Society|location=Netherlands |year=1976 |access-date=9 June 2011 | isbn=978-90-04-04510-1|ref=none}} *{{cite book |chapter=Interaction between Classical Indian Ethics and Christian Ethics |first=C. D. |last=Sebastian |editor-first=Rajendra |editor-last=Prasad |title=A Historical-Developmental Study of Classical Indian Philosophy of Morals |series=History of Science, Philosophy and Culture in Indian Civilisation, Vol. XII, Part 2 |publisher=Concept Publishing Company |location=Delhi |year=2009 |isbn=978-81-8069-595-7 |url=https://books.google.com/books?id=1gtxVmUr1ygC |access-date=3 May 2012|ref=none}} *{{cite news |title=At a Crossroads |first1=S . |last1=Viswanathanin |first2=Venkite |last2=Shramakrishnan |newspaper=Frontline |date=29 December 2006 |url=http://pay.hindu.com/ebook%20-%20ebfl20061229part1.pdf |access-date=8 November 2011|ref=none}} *{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Io0NsnlRT6sC |chapter=The struggle for equality: caste in Indian politics |title=The Success of India's Democracy |volume=6 |series=Contemporary South Asia |editor-first=Atul |editor-last=Kohil |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |first=Myron |last=Weiner |author-link=Myron Weiner |year=2001 |access-date=8 November 2011 | isbn=978-0-521-80530-8|ref=none}} * {{Cite book|title=The Nayars today|last=Fuller C|first=J|publisher=Cambridge University Press|year=1976|isbn=978-0-521-21301-1|location=Cambridge; New York|language=en|oclc=2238183}} * {{Cite book|title=Slavery in Kerala|last=Nair|first=Adoor Ramachandran|publisher=Mittal Publications : Distributed by Mittal Publishers' Distributors|year=1986|isbn=9780836419146|location=Delhi|language=en|oclc=14819318}} {{DEFAULTSORT:Caste System In Kerala}} [[వర్గం:కేరళ]] [[వర్గం:కేరళ ప్రజలు]] [[వర్గం:కులాలు]] [[వర్గం:భారతీయ కుల వ్యవస్థ]] p3ie2giq619kyrhn6golho6ye5gyyte 3 505391 4942676 4941360 2026-08-23T16:30:47Z యర్రా రామారావు 28161 /* ఆరోగ్య సూచనలు మీ దిద్దుబాట్లు */ కొత్త విభాగం 4942676 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Sainani8727 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Sainani8727 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> <span style="font-family:Papyrus; color:black">✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥^{[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]}</span> 18:39, 31 జూలై 2026 (UTC) :<blockquote>"స్వాగతం తెలిపినందుకు ధన్యవాదాలు! వికీపీడియాలో కొత్త విషయాలు నేర్చుకోవడానికి, దిద్దుబాట్లు చేయడానికి ఉత్సాహంగా ఉన్నాను. ఏవైనా సందేహాలు ఉంటే ఖచ్చితంగా మిమ్మల్ని అడుగుతాను."</blockquote> :[[ప్రత్యేక:చేర్పులు/&#126;2026-42621-59|&#126;2026-42621-59]] ([[వాడుకరి చర్చ:&#126;2026-42621-59|చర్చ]]) 05:10, 1 ఆగస్టు 2026 (UTC) == "నమస్కారం, నేను తెలుగు వికీపీడియాలో వ్యాసాలు రాస్తూ, సరిదిద్దుతూ ఉంటాను." == * ''"నమస్కారం, నేను తెలుగు వికీపీడియాలో వ్యాసాలు రాస్తూ, సరిదిద్దుతూ ఉంటాను."'' [[వాడుకరి:Sainani8727|Sainani8727]] ([[వాడుకరి చర్చ:Sainani8727|చర్చ]]) 08:36, 6 ఆగస్టు 2026 (UTC) == మీ వాడుకరి పేజీలో వ్యక్తిగత సమాచారం గురించి == @[[వాడుకరి:Sainani8727|సాయినానీ]] గారూ వికీపీడియాలో ప్రేవేశించి చురుకుగా సవరణలు చేపడుతున్నందుకు ధన్యవాదాలు. మీ వాడుకరిపేజీలో సత్వరతొలగింపు మూస పెట్టినందుకు ముందుగా క్షమించాలి. మీ వాడుకరి పేజీ ఉపయోగం మీకు తెలియకపోవచ్చు.ఈ పేజీలో వాడుకరి వికీలో చేసిన కృషిని గురించి ఉద్దేశించిన పేజీ, అలాగని వ్యక్తిగత విషయాలు రాసుకోకూడదని కాదు, చాలా క్వుప్తంగా 4 లేక 5 వాక్యాలకు మించకుండా రాసుకోవచ్చు, అంతేగానీ పుంఖాను పుంఖాలుగా రాసుకోకూడదు.ఇది వికీపీడియా నియమాలకు విరుద్ధం. సహృదయంతో అర్థం చేసుకుని ఎవరైనా తొలగించకముందే పైనియమానికి తగినట్లుగా సవరించగలరు. మీ వక్తిగత విషయాలు నేను చదివాను. నా మనసు కలత చెందింది. అధైర్యపడకుండా జీవితాన్ని సాగించండి. తరువాత మీరు కొన్ని వ్యాసాలలో చాలా విషయంసంగ్రహం తొలగించి లేదా కుదిస్తున్నారు. మీరు కొత్త వాడుకరి కావున అలా కాకుండా కొంత కాలం చిన్న చిన్న సవరణలు కొనసాగించగలరు. మీరు తొలగించిన విషయంసంగ్రహం వాస్తవంగా తొలగించాలిసిన అవసరముందా అని పరిశీలించేవారు తెలుగు వికీపీడియాలో చాలా తక్కవమంది ఉన్నారు. చూచేవారికి ముఖ్యమైన సమాచారం తొలగింపునకు గురైందోమోనని అనుమానం రావటానికి అవకాశం ఉంది. ఏమైనా సందేహాలు వస్తే నా వాడుకరిపేజీలో అడగవచ్చు. మీరు నోటబులిటీ వ్యక్తిగా గుర్తింపుపొందినప్పుడు వికీపీడియాలో ఎప్పుడో ఒకప్పుడు, ఎవరో ఒకరు మిమ్మలని అడగకుండానే మిమ్మలని గురించి రాస్తారు. అందాకా వేచి ఉండగలరు. ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:05, 21 ఆగస్టు 2026 (UTC) :<blockquote>"నమస్కారం రామారావు గారు, వికీపీడియా నియమాలను నాకు తెలియజేసి సరైన మార్గనిర్దేశం చేసినందుకు మీకు కృతజ్ఞతలు. మీ సూచనల ప్రకారమే నా పేజీని సవరించాను. క్రొత్తవాడినైన నాకు మీలాంటి సీనియర్ల సూచనలు ఎంతో అవసరం. ధన్యవాదాలు!"</blockquote> :[[వాడుకరి:Sainani8727|నాని]] ([[వాడుకరి చర్చ:Sainani8727|చర్చ]]) 19:42, 21 ఆగస్టు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Sainani8727|సాయి నాని]] గారూ మీరు చాలా ఉన్నతమైన మనసుతో వెంటనే మీ వాడుకరి పేజీ సవరించినందుకు ధన్యవాదాలు.మీ సేవలు వికీపీడియాకు మరింత అవసరం. అలాగే కొనసాగించగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:39, 22 ఆగస్టు 2026 (UTC) :::<blockquote>"నమస్కారం రామారావు గారు, మీ ప్రశంసలకు నా హృదయపూర్వక ధన్యవాదాలు. మీలాంటి సీనియర్ల ప్రోత్సాహం నాకు మరింత బాధ్యతను, ఎంతో ఉత్సాహాన్ని ఇస్తోంది. తెలుగు వికీపీడియా అభివృద్ధికి నా వంతు కృషి తప్పకుండా కొనసాగిస్తాను."</blockquote> :::[[వాడుకరి:Sainani8727|నాని]] ([[వాడుకరి చర్చ:Sainani8727|చర్చ]]) 05:31, 22 ఆగస్టు 2026 (UTC) == ఆరోగ్య సూచనలు మీ దిద్దుబాట్లు == @[[వాడుకరి:Sainani8727|సాయి నాని]] గారూ నిర్వహణ మూసలు తొలగిస్తున్నారు. సంబంధిత లోపాలు సవరించికుండా దయచేసి మీరు నిర్వహణ మూసలు తొలగించకండి. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 16:30, 23 ఆగస్టు 2026 (UTC) 5m32zb50h4s54037oi5vb5uuosp4ef7 4942677 4942676 2026-08-23T16:31:49Z యర్రా రామారావు 28161 /* ఆరోగ్య సూచనలు మీ దిద్దుబాట్లు */ 4942677 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Sainani8727 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Sainani8727 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> <span style="font-family:Papyrus; color:black">✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥^{[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]}</span> 18:39, 31 జూలై 2026 (UTC) :<blockquote>"స్వాగతం తెలిపినందుకు ధన్యవాదాలు! వికీపీడియాలో కొత్త విషయాలు నేర్చుకోవడానికి, దిద్దుబాట్లు చేయడానికి ఉత్సాహంగా ఉన్నాను. ఏవైనా సందేహాలు ఉంటే ఖచ్చితంగా మిమ్మల్ని అడుగుతాను."</blockquote> :[[ప్రత్యేక:చేర్పులు/&#126;2026-42621-59|&#126;2026-42621-59]] ([[వాడుకరి చర్చ:&#126;2026-42621-59|చర్చ]]) 05:10, 1 ఆగస్టు 2026 (UTC) == "నమస్కారం, నేను తెలుగు వికీపీడియాలో వ్యాసాలు రాస్తూ, సరిదిద్దుతూ ఉంటాను." == * ''"నమస్కారం, నేను తెలుగు వికీపీడియాలో వ్యాసాలు రాస్తూ, సరిదిద్దుతూ ఉంటాను."'' [[వాడుకరి:Sainani8727|Sainani8727]] ([[వాడుకరి చర్చ:Sainani8727|చర్చ]]) 08:36, 6 ఆగస్టు 2026 (UTC) == మీ వాడుకరి పేజీలో వ్యక్తిగత సమాచారం గురించి == @[[వాడుకరి:Sainani8727|సాయినానీ]] గారూ వికీపీడియాలో ప్రేవేశించి చురుకుగా సవరణలు చేపడుతున్నందుకు ధన్యవాదాలు. మీ వాడుకరిపేజీలో సత్వరతొలగింపు మూస పెట్టినందుకు ముందుగా క్షమించాలి. మీ వాడుకరి పేజీ ఉపయోగం మీకు తెలియకపోవచ్చు.ఈ పేజీలో వాడుకరి వికీలో చేసిన కృషిని గురించి ఉద్దేశించిన పేజీ, అలాగని వ్యక్తిగత విషయాలు రాసుకోకూడదని కాదు, చాలా క్వుప్తంగా 4 లేక 5 వాక్యాలకు మించకుండా రాసుకోవచ్చు, అంతేగానీ పుంఖాను పుంఖాలుగా రాసుకోకూడదు.ఇది వికీపీడియా నియమాలకు విరుద్ధం. సహృదయంతో అర్థం చేసుకుని ఎవరైనా తొలగించకముందే పైనియమానికి తగినట్లుగా సవరించగలరు. మీ వక్తిగత విషయాలు నేను చదివాను. నా మనసు కలత చెందింది. అధైర్యపడకుండా జీవితాన్ని సాగించండి. తరువాత మీరు కొన్ని వ్యాసాలలో చాలా విషయంసంగ్రహం తొలగించి లేదా కుదిస్తున్నారు. మీరు కొత్త వాడుకరి కావున అలా కాకుండా కొంత కాలం చిన్న చిన్న సవరణలు కొనసాగించగలరు. మీరు తొలగించిన విషయంసంగ్రహం వాస్తవంగా తొలగించాలిసిన అవసరముందా అని పరిశీలించేవారు తెలుగు వికీపీడియాలో చాలా తక్కవమంది ఉన్నారు. చూచేవారికి ముఖ్యమైన సమాచారం తొలగింపునకు గురైందోమోనని అనుమానం రావటానికి అవకాశం ఉంది. ఏమైనా సందేహాలు వస్తే నా వాడుకరిపేజీలో అడగవచ్చు. మీరు నోటబులిటీ వ్యక్తిగా గుర్తింపుపొందినప్పుడు వికీపీడియాలో ఎప్పుడో ఒకప్పుడు, ఎవరో ఒకరు మిమ్మలని అడగకుండానే మిమ్మలని గురించి రాస్తారు. అందాకా వేచి ఉండగలరు. ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:05, 21 ఆగస్టు 2026 (UTC) :<blockquote>"నమస్కారం రామారావు గారు, వికీపీడియా నియమాలను నాకు తెలియజేసి సరైన మార్గనిర్దేశం చేసినందుకు మీకు కృతజ్ఞతలు. మీ సూచనల ప్రకారమే నా పేజీని సవరించాను. క్రొత్తవాడినైన నాకు మీలాంటి సీనియర్ల సూచనలు ఎంతో అవసరం. ధన్యవాదాలు!"</blockquote> :[[వాడుకరి:Sainani8727|నాని]] ([[వాడుకరి చర్చ:Sainani8727|చర్చ]]) 19:42, 21 ఆగస్టు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Sainani8727|సాయి నాని]] గారూ మీరు చాలా ఉన్నతమైన మనసుతో వెంటనే మీ వాడుకరి పేజీ సవరించినందుకు ధన్యవాదాలు.మీ సేవలు వికీపీడియాకు మరింత అవసరం. అలాగే కొనసాగించగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:39, 22 ఆగస్టు 2026 (UTC) :::<blockquote>"నమస్కారం రామారావు గారు, మీ ప్రశంసలకు నా హృదయపూర్వక ధన్యవాదాలు. మీలాంటి సీనియర్ల ప్రోత్సాహం నాకు మరింత బాధ్యతను, ఎంతో ఉత్సాహాన్ని ఇస్తోంది. తెలుగు వికీపీడియా అభివృద్ధికి నా వంతు కృషి తప్పకుండా కొనసాగిస్తాను."</blockquote> :::[[వాడుకరి:Sainani8727|నాని]] ([[వాడుకరి చర్చ:Sainani8727|చర్చ]]) 05:31, 22 ఆగస్టు 2026 (UTC) == ఆరోగ్య సూచనలు వ్యాసంలో మీ దిద్దుబాట్లు == @[[వాడుకరి:Sainani8727|సాయి నాని]] గారూ నిర్వహణ మూసలు తొలగిస్తున్నారు. సంబంధిత లోపాలు సవరించికుండా దయచేసి మీరు నిర్వహణ మూసలు తొలగించకండి. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 16:30, 23 ఆగస్టు 2026 (UTC) hek3mpkigzi9y5omv4hdgch5df5aqby 4942756 4942677 2026-08-23T18:53:56Z Sainani8727 152385 /* ఆరోగ్య సూచనలు వ్యాసంలో మీ దిద్దుబాట్లు */ సమాధానం 4942756 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Sainani8727 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Sainani8727 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> <span style="font-family:Papyrus; color:black">✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥^{[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]}</span> 18:39, 31 జూలై 2026 (UTC) :<blockquote>"స్వాగతం తెలిపినందుకు ధన్యవాదాలు! వికీపీడియాలో కొత్త విషయాలు నేర్చుకోవడానికి, దిద్దుబాట్లు చేయడానికి ఉత్సాహంగా ఉన్నాను. ఏవైనా సందేహాలు ఉంటే ఖచ్చితంగా మిమ్మల్ని అడుగుతాను."</blockquote> :[[ప్రత్యేక:చేర్పులు/&#126;2026-42621-59|&#126;2026-42621-59]] ([[వాడుకరి చర్చ:&#126;2026-42621-59|చర్చ]]) 05:10, 1 ఆగస్టు 2026 (UTC) == "నమస్కారం, నేను తెలుగు వికీపీడియాలో వ్యాసాలు రాస్తూ, సరిదిద్దుతూ ఉంటాను." == * ''"నమస్కారం, నేను తెలుగు వికీపీడియాలో వ్యాసాలు రాస్తూ, సరిదిద్దుతూ ఉంటాను."'' [[వాడుకరి:Sainani8727|Sainani8727]] ([[వాడుకరి చర్చ:Sainani8727|చర్చ]]) 08:36, 6 ఆగస్టు 2026 (UTC) == మీ వాడుకరి పేజీలో వ్యక్తిగత సమాచారం గురించి == @[[వాడుకరి:Sainani8727|సాయినానీ]] గారూ వికీపీడియాలో ప్రేవేశించి చురుకుగా సవరణలు చేపడుతున్నందుకు ధన్యవాదాలు. మీ వాడుకరిపేజీలో సత్వరతొలగింపు మూస పెట్టినందుకు ముందుగా క్షమించాలి. మీ వాడుకరి పేజీ ఉపయోగం మీకు తెలియకపోవచ్చు.ఈ పేజీలో వాడుకరి వికీలో చేసిన కృషిని గురించి ఉద్దేశించిన పేజీ, అలాగని వ్యక్తిగత విషయాలు రాసుకోకూడదని కాదు, చాలా క్వుప్తంగా 4 లేక 5 వాక్యాలకు మించకుండా రాసుకోవచ్చు, అంతేగానీ పుంఖాను పుంఖాలుగా రాసుకోకూడదు.ఇది వికీపీడియా నియమాలకు విరుద్ధం. సహృదయంతో అర్థం చేసుకుని ఎవరైనా తొలగించకముందే పైనియమానికి తగినట్లుగా సవరించగలరు. మీ వక్తిగత విషయాలు నేను చదివాను. నా మనసు కలత చెందింది. అధైర్యపడకుండా జీవితాన్ని సాగించండి. తరువాత మీరు కొన్ని వ్యాసాలలో చాలా విషయంసంగ్రహం తొలగించి లేదా కుదిస్తున్నారు. మీరు కొత్త వాడుకరి కావున అలా కాకుండా కొంత కాలం చిన్న చిన్న సవరణలు కొనసాగించగలరు. మీరు తొలగించిన విషయంసంగ్రహం వాస్తవంగా తొలగించాలిసిన అవసరముందా అని పరిశీలించేవారు తెలుగు వికీపీడియాలో చాలా తక్కవమంది ఉన్నారు. చూచేవారికి ముఖ్యమైన సమాచారం తొలగింపునకు గురైందోమోనని అనుమానం రావటానికి అవకాశం ఉంది. ఏమైనా సందేహాలు వస్తే నా వాడుకరిపేజీలో అడగవచ్చు. మీరు నోటబులిటీ వ్యక్తిగా గుర్తింపుపొందినప్పుడు వికీపీడియాలో ఎప్పుడో ఒకప్పుడు, ఎవరో ఒకరు మిమ్మలని అడగకుండానే మిమ్మలని గురించి రాస్తారు. అందాకా వేచి ఉండగలరు. ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:05, 21 ఆగస్టు 2026 (UTC) :<blockquote>"నమస్కారం రామారావు గారు, వికీపీడియా నియమాలను నాకు తెలియజేసి సరైన మార్గనిర్దేశం చేసినందుకు మీకు కృతజ్ఞతలు. మీ సూచనల ప్రకారమే నా పేజీని సవరించాను. క్రొత్తవాడినైన నాకు మీలాంటి సీనియర్ల సూచనలు ఎంతో అవసరం. ధన్యవాదాలు!"</blockquote> :[[వాడుకరి:Sainani8727|నాని]] ([[వాడుకరి చర్చ:Sainani8727|చర్చ]]) 19:42, 21 ఆగస్టు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Sainani8727|సాయి నాని]] గారూ మీరు చాలా ఉన్నతమైన మనసుతో వెంటనే మీ వాడుకరి పేజీ సవరించినందుకు ధన్యవాదాలు.మీ సేవలు వికీపీడియాకు మరింత అవసరం. అలాగే కొనసాగించగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:39, 22 ఆగస్టు 2026 (UTC) :::<blockquote>"నమస్కారం రామారావు గారు, మీ ప్రశంసలకు నా హృదయపూర్వక ధన్యవాదాలు. మీలాంటి సీనియర్ల ప్రోత్సాహం నాకు మరింత బాధ్యతను, ఎంతో ఉత్సాహాన్ని ఇస్తోంది. తెలుగు వికీపీడియా అభివృద్ధికి నా వంతు కృషి తప్పకుండా కొనసాగిస్తాను."</blockquote> :::[[వాడుకరి:Sainani8727|నాని]] ([[వాడుకరి చర్చ:Sainani8727|చర్చ]]) 05:31, 22 ఆగస్టు 2026 (UTC) == ఆరోగ్య సూచనలు వ్యాసంలో మీ దిద్దుబాట్లు == @[[వాడుకరి:Sainani8727|సాయి నాని]] గారూ నిర్వహణ మూసలు తొలగిస్తున్నారు. సంబంధిత లోపాలు సవరించికుండా దయచేసి మీరు నిర్వహణ మూసలు తొలగించకండి. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 16:30, 23 ఆగస్టు 2026 (UTC) :<blockquote>"'''@యార్రా రామారావు గారు, నమస్కారం. ఆ ఆరోగ్య సూచనల వ్యాసంలో నేను కేవలం అక్షరదోషాలు, వాక్యనిర్మాణం మాత్రమే సరిదిద్దాను. కానీ తగిన ఆధారాలు (References) జతచేయకుండానే మూసలను తొలగించడం నా పొరపాటే. నేను వికీపీడియాకు కొత్త కావడం వల్ల ఈ నియమాలు ఇప్పుడిప్పుడే నేర్చుకుంటున్నాను. భవిష్యత్తులో ఇలాంటి తప్పు జరగకుండా జాగ్రత్తపడతాను. నా తప్పును సరిదిద్దినందుకు మీకు ధన్యవాదాలు.'''"</blockquote> :[[వాడుకరి:Sainani8727|నాని]] ([[వాడుకరి చర్చ:Sainani8727|చర్చ]]) 18:53, 23 ఆగస్టు 2026 (UTC) c3gr12p1mve2fcsl381lztmzqysbkk1 0 505619 4942785 4919468 2026-08-23T23:57:47Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4942785 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = బి. శంకరనాంద్ | image = B. Shankaranand portrait.jpg | caption = | birth_date = 19 అక్టోబరు 1925<ref name="MP bio profile">{{cite web |last1=web master |title=Tenth Lok sabha Members Bioprofile |url=http://loksabhaph.nic.in/writereaddata/biodata_1_12/1956.htm |website=PARLIAMENT OF INDIA LOK SABHA HOUSE OF THE PEOPLE |publisher=National Informatics Centre (NIC) |accessdate=10 May 2020}}</ref> | birth_place = కనగలి, [[చిక్కోడి]], [[బెళగావి జిల్లా|బెళగావి]], [[కర్ణాటక]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]] | death_date = {{Death date and age|2009|11|20|1925|10|19|df=y}} | death_place = బెళగావి | constituency = [[చిక్కోడి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|చిక్కోడి]] | office = లోక్‌సభ సభ్యుడు | term = 1967-1996 | predecessor = వి. ఎల్. పాటిల్ | successor = రత్నమాల సవనూర్ | party = [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] | spouse = కమలా దేవి | children = 2 కుమారులు, 6 కుమార్తెలు | website = | footnotes = | date = | year = | source = }} '''బి. శంకరనాంద్''' (1925 – 2009) [[కర్ణాటక]] రాష్ట్రానికి చెందిన భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ నాయకుడు, కేంద్ర మాజీ మంత్రి. ఈయన కేంద్ర మంత్రివర్గంలో క్రింది శాఖలకు బాధ్యతలు నిర్వర్తించారు: {|class="wikitable" !పదవి !కాలం |- |పాక్షిక పార్లమెంటరీ వ్యవహారాల డిప్యూటీ మంత్రి |16 మార్చి 1971 నుండి 24 మార్చి 1977 |- |ఆరోగ్య, కుటుంబ సంక్షేమ శాఖ మంత్రి |16 జనవరి 1980 నుండి 31 అక్టోబరు 1984 |- |విద్యాశాఖ మంత్రి |14 జనవరి 1980 నుండి 17 అక్టోబరు 1980 |- |నీటిపారుదల, విద్యుత్ శాఖ మంత్రి |31 డిసెంబరు 1984 నుండి 25 సెప్టెంబరు 1985 |- |rowspan="2"|జలవనరుల శాఖ మంత్రి |25 సెప్టెంబరు 1985 నుండి 21 ఆగస్టు 1987 |- |25 జూన్ 1988 నుండి 2 డిసెంబరు 1989 |- |న్యాయ, సమన్యాయ శాఖ మంత్రి |25 జూన్ 1988 నుండి 2 డిసెంబరు 1989 |- |పెట్రోలియం, సహజ వాయువు శాఖ మంత్రి |21 జూన్ 1991 నుండి 17 జనవరి 1993 |- |ఆరోగ్య, కుటుంబ సంక్షేమ శాఖ మంత్రి |18 జనవరి 1993 నుండి 22 డిసెంబరు 1994 |} ఈయన ఇందిరా గాంధీ, రాజీవ్ గాంధీ, పి. వి. నరసింహారావు ప్రధానమంత్రులుగా ఉన్న కాలంలో కేంద్ర కేబినెట్ మంత్రిగా పనిచేశారు. బోఫోర్స్ కుంభకోణం విచారణ కోసం ఏర్పాటు చేసిన మొట్టమొదటి [[జాయింట్ పార్లమెంటరీ కమిటీ]] (JPC)కి అధ్యక్షత వహించారు. ఈ కమిటీ 1988 ఏప్రిల్ 26న తన నివేదికను సమర్పించింది.<ref>[http://netindian.in/news/2009/11/20/0004134/former-union-minister-b-shankaranand-passes-away Former Union Minister B Shankaranand passes away | NetIndian]{{Dead link|date=ఆగస్టు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ఈయన 1967 నుండి 1996 వరకు 29 సంవత్సరాల పాటు [[చిక్కోడి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] నుండి ప్రాతినిధ్యం వహించారు. ఒకే నియోజకవర్గం నుండి వరుసగా 7 సార్లు గెలిచి రికార్డు సృష్టించారు.<ref>{{Cite web|url=https://kannada.oneindia.com/news/karnataka/lok-sabha-election-2014-chikkodi-ls-constituency-profile-lse-082802.html|title=ಚಿಕ್ಕೋಡಿ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಕಿರುಪರಿಚಯ|date=27 March 2014}}</ref> == మూలాలు == {{విభాగాలు|మూలాలు}} {{DEFAULTSORT:శంకరనాంద్, బి.}} [[వర్గం:1925 జననాలు]] [[వర్గం:2009 మరణాలు]] [[వర్గం:కర్ణాటక కాంగ్రెస్ రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:బెళగావి జిల్లా ప్రజలు]] [[వర్గం:కర్ణాటక నుండి లోక్‌సభ సభ్యులు]] [[వర్గం:భారత కేంద్ర విద్యాశాఖ మంత్రులు]] [[వర్గం:భారత కేంద్ర విద్యుత్ శాఖ మంత్రులు]] [[వర్గం:భారత పెట్రోలియం, సహజవాయువు శాఖ మంత్రులు]] [[వర్గం:భారత కేంద్ర న్యాయశాఖ మంత్రులు]] [[వర్గం:భారత కేంద్ర ఆరోగ్యశాఖ మంత్రులు]] [[వర్గం:కేంద్ర కేబినెట్ మంత్రులు]] 9j019y2siyz64yjup2v408jq3ukzbnj 0 505715 4942508 4920199 2026-08-23T12:28:32Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4942508 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu temple | name = పాట్నాదేవి (చండికా దేవి) ఆలయం | image = Temple of Chandika Devi - Patan -Maharashtra -SGR 001.jpg | caption = చండికా దేవి ఆలయం | pushpin_map = India Maharashtra | pushpin_caption = మహారాష్ట్రలో స్థానం | coordinates = {{coord|20.330030|74.967424|type:landmark_region:IN|display=inline,title}} | native_name = पाटणादेवी | country = [[భారతదేశం]] | state = [[మహారాష్ట్ర]] | district = [[జలగావ్ జిల్లా|జల్గావ్]] | location = [[చాలీస్‌గావ్]] | elevation_m = | deity = [[దేవి]] | architecture = | temple_quantity = 2 | completed = సంవత్సరం 1150 | creator = యాదవరావ్ ఖేఉంచంద్ర, గోవింద్‌రాజ్ మౌర్య }} '''పాట్నాదేవి''' మహారాష్ట్రలోని [[చాలీస్‌గావ్]] కు నైరుతి దిశలో సుమారు 18 కి.మీ. దూరంలో ఉన్న ఒక చారిత్రక, పర్యాటక ప్రదేశం. ఇది [[గౌతాలా ఆట్రామ్‌ఘాట్ అభయారణ్యం|గౌతాలా ఆట్రామ్‌ఘాట్ వన్యప్రాణి అభయారణ్యంలో]] ఉంది. [[సహ్యాద్రి పర్వత శ్రేణి]]లోని ఎత్తైన పర్వతాలతో ఈ ప్రాంతం చుట్టుముట్టబడి ఉంది. ఈ క్షేత్రంలో '''చండికా దేవి ఆలయం''', '''హేమాడ్‌పంతి మహాదేవ ఆలయం''' ఉన్నాయి. ==చరిత్ర== పూర్వకాలంలో ఈ ప్రాంతం '''పాట్నా (విజ్జల్‌గడ్)''' అనే ముఖ్యమైన ప్రావిన్స్‌కు రాజధానిగా ఉండేది. ఈ ప్రాంతాన్ని యాదవ రాజుల పాలనలోని రాజులు, వారి సామంతులు పరిపాలించేవారు. ఆ కాలంలో ఈ రాజధాని సుమారు 4–5 మైళ్ల పొడవు, వెడల్పుతో విస్తరించి ఉండేది. ఈ నగరాన్ని ఎత్తైన పర్వతాల్లాంటి సహజ గోడలు చుట్టుముట్టి ఉండేవి. చుట్టూ ఉన్న దట్టమైన అడవుల కారణంగా ఈ ప్రాంతం ఎంతో సుందరంగా ఉండేది. అడవులలో వివిధ రకాల పండ్ల చెట్లు ఉండేవి. నగరం గుండా ఒక ప్రధాన రహదారి కూడా ఉండేది. పర్వతాల ఎత్తైన ప్రాంతాలలో నీటి కుంటలను తవ్వి నగరానికి నీటిని సరఫరా చేసేవారు. లోహ ఖనిజాలు, కొండలపై విస్తరించిన సమృద్ధమైన వృక్షసంపద కారణంగా ఈ నగరం [[శాలివాహన శకం|శాలివాహన శక కాలం]] నుండి వాణిజ్యం, కళలు, విద్య, రవాణా, దేవాలయాలకు ప్రసిద్ధి చెందింది. ఆ కాలంలో యాదవుల సామంత రాజులు వాఘ్లీలో సిద్ధేశ్వర్ ఆలయాన్ని (సంవత్సరం 991), బహాల్‌లో శారదాదేవి ఆలయాన్ని (సంవత్సరం 1944), పాట్నాలో చండికా దేవి ఆలయాన్ని (సంవత్సరం 1128) నిర్మించారు. ==భాస్కరాచార్యుడు== {{Distinguish|మొదటి భాస్కరుడు}} '''భాస్కరాచార్యుడు''' లేదా [[భాస్కరాచార్యుడు|భాస్కర II]] 12వ శతాబ్దానికి చెందిన భారతీయ గణిత శాస్త్రవేత్త. ఆయన తన కాలంలో ప్రసిద్ధ ఖగోళ శాస్త్రవేత్త కూడా. ఆయన పాట్నాదేవిలోని ఒక ఆశ్రమంలో నివసించినట్లు చెబుతారు. ఆయన తన ప్రసిద్ధ గ్రంథమైన [[సిద్ధాంత శిరోమణి|''సిద్ధాంత శిరోమణి'']]ను పాట్నాదేవిలోనే రచించినట్లు విశ్వసిస్తారు. ==ప్రాముఖ్యత, ప్రస్తుత స్థితి== పాట్నాదేవిలోని '''చండికా మాత''' అనేక హిందూ కులాలు, తెగల కులదేవతగా ఆరాధించబడుతోంది. నేటికీ కులధర్మ–కులాచార ఆచారాలలో భాగంగా అనేక మంది భక్తులు ధవళతీర్థం నుండి భగవతి స్మరణార్థం పూజ కోసం బియ్యాన్ని తీసుకువస్తారు. ==మూలాలు== {{Reflist}} * http://www.patnadevi.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251225053708/https://patnadevi.com/ |date=2025-12-25 }} * https://web.archive.org/web/20140908085927/http://jalgaon.nic.in/html/Tourist_Information.htm [[వర్గం:జల్గావ్ జిల్లాలోని పర్యాటక ఆకర్షణలు]] [[వర్గం:భారతదేశంలోని దేవి ఆలయాలు]] [[వర్గం:మహారాష్ట్ర పర్యాటక ప్రదేశాలు]] r1csvhh812fobhscijq6exwxymvozfr 0 505728 4942663 4936212 2026-08-23T15:34:47Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4942663 wikitext text/x-wiki  {{Infobox pageant titleholder|name=పూర్వ రాణా|title=వైస్ క్వీన్ యునైటెడ్ కాంటినెంట్ 2013|competitions=|Special Awards=|birth_date={{birth date and age|df=y|12 February 1991}}|birth_place=ధర్మశాల, [[హిమాచల్ ప్రదేశ్]], [[భారతదేశం]]<ref>[http://himsatta.com/fullstory.php?&newsid=1690 Dharamsala resident Purva Rana eager to regain the crown of Miss India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304093108/http://himsatta.com/fullstory.php?&newsid=1690 |date=2016-03-04 }} himsatta.com. Retrieved 20 September 2013</ref>|image=|hair_color=గోధుమ రంగు|eye_color=గోధుమ రంగు|spouse=శ్రేణిక్ పారిఖ్|height={{height|m=1.75}}|occupation=మోడల్}} '''పూర్వ రాణా''' (జననం 1991 ఫిబ్రవరి 12) ఒక భారతీయ నటి, మోడల్, అందాల పోటీ టైటిల్ హోల్డర్. ఆమె [[ఫెమినా మిస్ ఇండియా]] 2012 మొదటి రన్నరప్ నిలిచింది. ఆ తరువాత ఫెమినా మిస్ ఇండియన్ యునైటెడ్ కాంటినెంట్స్ 2012 కిరీటాన్ని పొందింది.<ref>{{Cite web|title=Purva Rana|url=http://beautypageants.indiatimes.com/miss-india-2011/Purva-Rana/profile/7634100.cms|access-date=2019-09-23|website=Femina Miss India|archive-date=2019-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20190923114307/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-india-2011/Purva-Rana/profile/7634100.cms|url-status=dead}}</ref> ఆమె మిస్ యునైటెడ్ కాంటినెంట్స్ 2013 పోటీలో భారతదేశానికి ప్రాతినిధ్యం వహించింది. అక్కడ 2013 సెప్టెంబరు 14న మిస్ యునైటెడ్ కాంటినెంట్స్ 2013 వైస్ క్వీన్ గా పట్టాభిషేకం చేయబడింది.<ref>[http://in.news.yahoo.com/video/purva-rana-strikes-gold-india-072028809.html Purva Rana strikes gold for India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130921061010/http://in.news.yahoo.com/video/purva-rana-strikes-gold-india-072028809.html|date=21 September 2013}} ''Yahoo News''. Retrieved 17 September 2013</ref> ఆమె గతంలో మిస్ టూరిజం ఇంటర్నేషనల్ 2012 పోటీలో కూడా మొదటి రన్నరప్ గా నిలిచింది. == ప్రారంభ జీవితం == పూర్వ రాణా భారతదేశంలోని [[హిమాచల్ ప్రదేశ్|హిమాచల్ ప్రదేశ్‌లో]] జన్మించింది. ఆమె [[హిందీ]], ఇంగ్లీష్ మాట్లాడుతుంది. ఆమె హిమాచల్ ప్రదేశ్ టెక్నికల్ యూనివర్సిటీలో ఎలక్ట్రానిక్ ఇంజనీరింగ్ విద్యార్థిని. == ప్రదర్శనలు == ఆమె హిమాచల్ ప్రదేశ్ ప్రతినిధిగా, జాతీయ అందాల పోటీ, ఫెమినా మిస్ ఇండియాలో 20 మంది పోటీదారులలో ఒకరిగా, 2012 మార్చి 30న పోటీ చేసింది, అక్కడ ఆమె ''మిస్ డ్రీమ్ గర్ల్ 2012'' అవార్డును పొంది, మొదటి ఐదు స్థానాల్లో నిలిచింది. ఆమె 2010లో మిస్ హిమాచల్ కిరీటాన్ని కూడా గెలుచుకుంది. 2012 డిసెంబరు 19న [[థాయ్‌లాండ్]] ''లోని'' [[బ్యాంకాక్]] లో జరిగిన మిస్ టూరిజం 2012 పోటీలో ఆమె భారతదేశానికి ప్రాతినిధ్యం వహించింది. అక్కడ, ఆమె మొదటి రన్నరప్ గా నిలిచింది. 2013 సెప్టెంబరు 14న [[ఈక్వడార్]] లోని గ్వాయాక్విల్ లో జరిగిన 2013 వైస్ క్వీన్ యునైటెడ్ కాంటినెంట్ పోటీలో ఆమె విజేతగా నిలిచింది. == ఫిల్మోగ్రఫీ == {| class="wikitable sortable" !సంవత్సరం !శీర్షిక !పాత్ర !భాష ! class="unsortable" |గమనిక |- |2018 |''పాగల్పంటి'' |రోష్ని టెండూల్కర్ |[[గుజరాతీ భాష|గుజరాతీ]] |<ref>{{Cite web|title=Bioscopewala and Pagalpanti films will be released on May 25|url=https://www.amarujala.com/uttar-pradesh/kanpur/bioscopewala-and-pagalpanti-films-will-be-released-on-may-25|access-date=5 May 2018|publisher=www.amarujala.com}}</ref> |- |2019 |''లవ్అటర్న్'' | |[[హిందీ]] | |} == మూలాలు == [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:1991 జననాలు]] [[వర్గం:Articles with hCards]] 5d5kc44ehm2ddm7do3t6q7dpm04zaob 0 505903 4942655 4923662 2026-08-23T14:43:12Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4942655 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = పుంటాంబా | other_name = | nickname = | settlement_type = పట్టణం | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Maharashtra | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = భారతదేశంలోని మహారాష్ట్రలో స్థానం | coordinates = {{coord|19|45|N|74|38|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[మహారాష్ట్ర]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name2 = [[అహ్మద్‌నగర్ జిల్లా]] | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[మరాఠీ భాష|మరాఠీ]] | timezone1 = [[భారతీయ ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[పిన్ కోడ్]] | postal_code = | registration_plate = | website = | footnotes = }} '''పుంటాంబా''' [[భారతదేశం]]లోని [[మహారాష్ట్ర]] రాష్ట్రం, [[అహ్మద్‌నగర్ జిల్లా]]లోని [[రాహతా తాలూకా]]లో [[గోదావరి]] నది తీరాన ఉన్న ఒక మార్కెట్ పట్టణం. ఈ గ్రామంలో 14వ శతాబ్దానికి చెందిన యోగి [[చాంగ్‌దేవ్]] యొక్క చివరి విశ్రాంతి స్థలం (సమాధి) ఉంది. ఈ పట్టణం ప్రాచీన దేవాలయాలు, హిందూ శాస్త్రాలు లేదా [[వేదాలు]] అధ్యయనంలో ప్రత్యేకత కలిగిన సాంప్రదాయ విద్యా సంస్థలకు ప్రసిద్ధి చెందింది. ==పేరు చరిత్ర== ఈ గ్రామ చరిత్ర [[శాలివాహనుడు|శాలివాహన]] కాలం వరకు వెనుకకు సాగుతుంది.<ref>{{cite book|last1=Shah|first1=R.R.|title=Ahmadnagar - Vol. 1 Marathi Vishwakosh|publisher=Maharashtra State Marathi Vishwakosh|location=Mumbai, India|url=https://marathivishwakosh.maharashtra.gov.in/khandas/khand9/?id=9811|accessdate=6 October 2015}}</ref> ''పుణ్యస్తంభ'', ''తాంబిలిందనాపూర్'' అనే రెండు పురాతన పట్టణాల పేర్లు కలిసిపోవడం వల్ల ''పుంటాంబా'' అనే పేరు ఏర్పడిందని స్థానికంగా విశ్వసిస్తారు. ==పట్టణ నిర్మాణం== [[File:Puntamba railway crossing.JPG|left|thumb|పుంటాంబాలో రద్దీగా ఉండే రైల్వే లెవెల్ క్రాసింగ్]] [[File:Puntamba Wada -2011 1451.JPG|right|thumb|పుంటాంబాలోని సాంప్రదాయ ''వాడా'']] పుంటాంబా [[గోదావరి నది]] తీరంలో ఉంది. 18వ శతాబ్దానికి చెందిన [[ఇండోర్]] పాలకురాలు [[అహల్యాబాయి హోల్కర్]] గోదావరి ఒడ్డున ఒక ఘాట్ (నదీ మెట్లు) నిర్మించింది. పాత పట్టణం రక్షణ గోడ (''తటబంది'')తో చుట్టుముట్టబడి ఉండేది. దీనిని జంకండి పాలక వంశమైన పట్వర్ధన్ కుటుంబం నిర్మించినప్పటికీ, ప్రస్తుతం అది శిథిలావస్థకు చేరుకుంది. అదే కాలానికి చెందిన విశాలమైన మధ్య ప్రాంగణాలు కలిగిన అనేక సాంప్రదాయ గృహాలు (''వాడా'') కూడా ఇక్కడ ఉన్నాయి.<ref name="marathivishwakosh.maharashtra.gov.in">{{cite book|last1=Chaudhari|first1=Vasant|title=Puntambe - Vol. 9 Marathi Vishwakosh|publisher=Maharashtra State Marathi Vishwakosh|location=Mumbai, India|url=https://marathivishwakosh.maharashtra.gov.in/khandas/khand9/?id=9811|accessdate=6 October 2015}}</ref> ఈ గ్రామానికి [[మన్మాడ్]]–దౌండ్ రైల్వే మార్గం ద్వారా రైలు సౌకర్యం ఉంది.<ref name="marathivishwakosh.maharashtra.gov.in"/> పుంటాంబా రైల్వే స్టేషన్, సమీపంలోని [[షిర్డీ]]కి వెళ్లే రైళ్లకు కూడా జంక్షన్‌గా పనిచేస్తుంది. ==ఆర్థిక వ్యవస్థ, సంస్కృతి== 2001 భారత జనగణన ప్రకారం, పుంటాంబా జనాభా 12,425. ఇందులో 6,366 మంది పురుషులు, 6,059 మంది మహిళలు ఉన్నారు. పుంటాంబా ఒక ప్రధాన మార్కెట్ పట్టణం. ప్రతి సోమవారం వారాంతపు సంత నిర్వహించబడుతుంది. ఇది తాలూకా ప్రధాన కేంద్రం అయిన [[కోపర్‌గావ్]]కు ఆగ్నేయ దిశలో సుమారు 12 మైళ్ల దూరంలో ఉంది. దౌండ్–[[మన్మాడ్]] రైల్వే మార్గంలోని పుంటాంబా జంక్షన్ రైల్వే స్టేషన్ నుంచి [[షిర్డీ]]కి ప్రత్యేక రైల్వే శాఖా మార్గం ఉంది. [[షిర్డీ సాయిబాబా]] ఆలయాన్ని దర్శించేందుకు దేశం నలుమూలల నుంచి వచ్చే యాత్రికులకు ఇది ముఖ్యమైన రవాణా కేంద్రంగా ఉంది.<ref name="marathivishwakosh.maharashtra.gov.in"/> ఆధునిక కాలంలో పట్టణంలోని అధిక సంఖ్యలో ప్రజలు నగదు పంటలైన [[చెరకు]] సాగుపై ఆధారపడుతున్నారు. వ్యవసాయానికి ప్రధాన నీటి వనరులు [[గోదావరి నది]], బావులు. పట్టణానికి విద్యుత్ సౌకర్యం అందుబాటులో ఉంది. 1939 నుండి చాందేవ్ చక్కెర కర్మాగారం ఈ ప్రాంతంలో కార్యకలాపాలు నిర్వహిస్తోంది.<ref>Tupe, S.D., 1980. Impact of sugar factories on the rural economy: A case study.[]</ref> పట్టణంలోని ఇతర సౌకర్యాలు, సంస్థల్లో [[మహారాష్ట్ర రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ|ఎస్.టి.]] బస్ స్టాండ్, పోస్టాఫీసు, రెండు వాణిజ్య బ్యాంకులు, ఆరు సహకార రుణ సంఘాలు, ధాన్య నిల్వ గోదాం ఉన్నాయి. అదనంగా పశువైద్యశాల, ఏడుగురు వైద్యుల క్లినిక్‌లు కూడా ఉన్నాయి. విద్యా సంస్థల్లో 200 ఎకరాల భూమితో కూడిన వ్యవసాయ పాఠశాల, ఐదు ప్రాథమిక పాఠశాలలు, ''న్యూ ఇంగ్లీష్ స్కూల్'' సహా రెండు ఉన్నత పాఠశాలలు, మూడు గ్రంథాలయాలు ఉన్నాయి. పట్టణంలోని సాంస్కృతిక, మతపరమైన కేంద్రాలలో సంప్రదాయ వ్యాయామశాల (''[[అఖాడా]]'' లేదా ''తాలీమ్''), రెండు [[ధర్మశాల]]లు, మూడు [[మఠం|మఠాలు]], ఒక క్రైస్తవ చర్చి, ఒక [[దర్గా]] (సూఫీ సంతు సమాధి), నాలుగు మసీదులు ఉన్నాయి. ===హిందూ మత సంస్థలు, పూజా స్థలాలు, పుణ్యక్షేత్రాలు=== [[గోదావరి నది]] హిందువులకు అత్యంత పవిత్రమైనది. దాని తీరాలపై వేల సంవత్సరాలుగా అనేక పుణ్యక్షేత్రాలు ఏర్పడ్డాయి. వాటిలో పుంటాంబా ఒక ముఖ్యమైన తీర్థక్షేత్రం.<ref>{{cite book|title=The Travellers' Companion: Containing a Brief Description of Places of Pilgrimage and Important Towns in India|url=https://books.google.com/books?id=fRQiAQAAMAAJ&pg=PR13|year=1907|publisher=Superintendent government printing|page=203}}</ref> పట్టణంలోని గోదావరి తీరంలో నదికి దిగేందుకు అనేక [[ఘాట్]]లు నిర్మించబడ్డాయి. వీటిలో ఒకదాన్ని ఇండోర్ కు చెందిన ప్రసిద్ధ దేవాలయ నిర్మాణకారిణి [[అహల్యాబాయి హోల్కర్]] (1765–1795) నిర్మించగా, మరొక ఘాట్‌ను శ్రీ శివరామ్ ధుమాల్ నిర్మించారు.<ref name="marathivishwakosh.maharashtra.gov.in"/><ref>{{cite web |url=https://vishwakosh.marathi.gov.in/20971/ |title=पुणतांबे – मराठी विश्वकोश प्रथमावृत्ती |access-date=2026-08-06 |archive-date=2026-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260513072319/https://vishwakosh.marathi.gov.in/20971/ |url-status=dead }}</ref> పుంటాంబాలో మొత్తం పదహారు [[హనుమంతుడు|మారుతి]] దేవాలయాలు, కాశీ విశ్వేశ్వరుడు ఆలయంతో సహా ఆరు [[శివుడు|మహాదేవ]] దేవాలయాలు, ఒక [[కాలభైరవుడు]] ఆలయం, మూడు [[విఠోబా|విఠ్ఠల]] దేవాలయాలు, రెండు [[దత్తాత్రేయుడు|దత్త]] దేవాలయాలు, అలాగే ఒక్కొక్కటి చొప్పున లక్ష్మీనారాయణ, చాంగ్‌దేవ్ మహారాజ్ దేవాలయాలు ఉన్నాయి. ====చాంగ్‌దేవ్ దేవాలయం==== [[File:Changdeo samadhi 2012.jpg|right|thumb|గోదావరి నదిని ఎదురుగా చూసే చాంగ్‌దేవ్ సమాధి]] పుంటాంబాలోని ప్రధాన ఆలయం ప్రసిద్ధ యోగి [[చాంగ్‌దేవ్]] కు అంకితమైనది. స్థానిక సంప్రదాయం ప్రకారం ఆయన 1,400 సంవత్సరాలు జీవించారని విశ్వసిస్తారు. ప్రతి వంద సంవత్సరాలకు ఒకసారి ఆయన వేర్వేరు ప్రాంతాల్లో దీర్ఘకాల ధ్యానంలో లీనమయ్యేవారని, పుంటాంబా ఆయన పద్నాలుగో, చివరి ధ్యానస్థలమని చెబుతారు. చాంగ్‌దేవ్‌కు సంబంధించిన ప్రసిద్ధ గాథ ఒకటి ఉంది. తన యోగసిద్ధులపై గర్వించిన చాంగ్‌దేవ్, [[జ్ఞానేశ్వర్]] ను దర్శించడానికి పులిపై స్వారీ చేస్తూ, విషసర్పాన్ని కొరడాగా ఉపయోగిస్తూ వెళ్లాడని చెబుతారు. అతని గర్వాన్ని తగ్గించేందుకు జ్ఞానేశ్వర్ తన సోదరులు, సోదరితో కలిసి కూర్చున్న రాతి గోడను సజీవంలా కదిలించి చాంగ్‌దేవ్ వైపు నడిపించాడని కథనం. ఈ అద్భుతాన్ని చూసిన చాంగ్‌దేవ్ తన అహంకారాన్ని విడిచి జ్ఞానేశ్వర్ పాదాలకు నమస్కరించి క్షమాపణ కోరాడని విశ్వసిస్తారు.<ref name=gazetteer_Puntamba>{{cite web |url=http://www.ahmednagar.nic.in/gazetteer/places_Puntamba.html |title=The Gazetteers Department - AHMADNAGAR |publisher=Government Central Press |accessdate=2009-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090410170827/http://www.ahmednagar.nic.in/gazetteer/places_Puntamba.html |archive-date=10 April 2009 |url-status=dead }}</ref> [[File:Puntamba Street 2011 1438.JPG|right|thumb|పుంటాంబాలోని ఒక పాత వీధి]] ప్రస్తుతం ఉన్న చాంగ్‌దేవ్ ప్రధాన ఆలయం 17వ శతాబ్దం మధ్యకాలంలో నిర్మించబడింది. ఇది అత్యంత పురాతనమైనదైనా నిర్మాణపరంగా సరళమైనది. ఆలయ మండపం 50 × 30 అడుగుల విస్తీర్ణంలో ఉండి, నాలుగు వైపులా తెరిచి ఉంటుంది. దీనిపై నాలుగు వైపులా వాలుగా ఉండే అలల ఇనుప షీట్లతో పైకప్పు నిర్మించబడింది. ఈ పైకప్పుకు చెక్క నిర్మాణం, సుమారు ఎనిమిది అడుగుల ఎత్తు గల చెక్క స్తంభాలు ఆధారంగా ఉన్నాయి. గర్భగృహం చిన్న చతురస్రాకారంలో ఉండి, తూర్పు దిశను అభిముఖంగా నల్లరాతితో చేసిన [[విఠోబా|విఠ్ఠల]], రుఖ్మిణి (రఖుమాయి) విగ్రహాలు ప్రతిష్ఠించబడ్డాయి. చిన్న ద్వారం ద్వారా గర్భగృహంలోకి ప్రవేశించవచ్చు. అయితే గర్భగృహం వెనుక భాగంలో ఉన్న చాంగ్‌దేవ్ సమాధి అక్కడి నుంచి ప్రత్యక్షంగా కనిపించదు. సమాధి నల్లరాతితో సుమారు 6 × 4 అడుగుల చతురస్రాకారంలో నిర్మించబడి, పాలరాతితో అలంకరించబడింది. మధ్యలో కొద్దిగా ఎత్తైన వేదికపై పాలరాతితో చేసిన రెండు పవిత్ర పాదముద్రలు ఉండగా, వాటిపై సుమారు నాలుగు అడుగుల ఎత్తు గల చిన్న గుమ్మటం నిర్మించబడింది. ఈ పాదముద్రలను దర్శించడానికి మెట్లు ఎక్కాల్సి ఉంటుంది. ఆలయం, సమాధి చుట్టూ సుమారు 100 × 70 అడుగుల పరిమాణంలో మట్టి, రాళ్లతో నిర్మించిన ప్రాకారం ఉంది. ఈ ప్రాకారం ఆలయానికి అన్ని వైపులా సుమారు పది అడుగుల దూరంలో ఉంది. ఆలయానికి పశ్చిమాన ప్రవహించే [[గోదావరి]] నది వర్షాకాలం (జూన్–అక్టోబర్)లో ఈ ప్రాంతానికి అద్భుతమైన ప్రకృతి సౌందర్యాన్ని అందిస్తుంది. అయితే జనవరి నాటికి నదిలో నీటి ప్రవాహం గణనీయంగా తగ్గిపోతుంది. ప్రతి సంవత్సరం [[కార్తీక మాసం]] (అక్టోబర్–నవంబర్)లో ఈ ఆలయంలో జాతర నిర్వహిస్తారు. ఈ ఉత్సవానికి జిల్లా నలుమూలల నుంచి సుమారు 25,000 మంది భక్తులు హాజరవుతారు. ==రైతుల సమ్మె== 2017లో మహారాష్ట్ర రైతుల సమ్మె ఆలోచన పుంటాంబాలోనే ప్రారంభమైంది. 2017 ఏప్రిల్ 3న గ్రామపంచాయతీ సభ 2017 జూన్ 1న సమ్మె చేపట్టాలని తీర్మానం చేసింది.<ref>{{cite news |title=Maharashtra Farmers Planning 'Strike' From June 1 |url=https://www.livemint.com/Politics/fNMPjdmMU5jMeGjfp2FphL/How-one-village-in-Maharashtra-triggered-the-farm-loan-waive.html |accessdate=2 July 2018 |work=News18 English}}</ref> రైతులు పట్టణాలకు ఆహార ధాన్యాలు, పాలు సరఫరా నిలిపివేయడం లేదా [[ఖరీఫ్]] పంటల సాగును బహిష్కరించడం వంటి చర్యలు చేపట్టాలని నిర్ణయించారు. రైతుల ప్రధాన డిమాండ్లు [[యం.యస్.స్వామినాధన్|ఎం.ఎస్. స్వామినాథన్]] కమిటీ సిఫారసుల అమలు, వ్యవసాయ రుణమాఫీ, పాలకు గిట్టుబాటు ధరలు, రైతులకు పింఛన్లు కల్పించడం. సామాజిక మాధ్యమాల ద్వారా ఈ సమ్మెకు తక్షణమే విస్తృత ప్రచారం లభించింది. దీంతో రాష్ట్రవ్యాప్తంగా ఉద్యమం ఉధృతమై, అనంతరం దేశంలోని పలు ఇతర రాష్ట్రాల్లో కూడా రైతుల ఆందోళనలకు ప్రేరణగా నిలిచింది. రైతు ప్రతినిధులతో సమావేశమైన అనంతరం మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం వ్యవసాయ రుణమాఫీ పథకాన్ని ప్రకటించింది.<ref>{{cite news |title=Fadnavis announces farm loan waiver of ₹34,000 cr, 40 lakh Maharashtra farmers to be debt-free |url=https://www.hindustantimes.com/mumbai-news/maharashtra-finalises-loan-waiver-of-37-000-crore-announcement-likely-after-cabinet-meeting/story-fVZPP3FuveCCgMtnP9XyrI.html |accessdate=2 July 2018 |work=Hindustan Times}}</ref><ref>{{cite news |last1=Ghadyalpatil |first1=Abhiram |title=Puntamba: The Maharashtra village that triggered the farm loan waiver stir |url=https://www.livemint.com/Politics/fNMPjdmMU5jMeGjfp2FphL/How-one-village-in-Maharashtra-triggered-the-farm-loan-waive.html |access-date=25 June 2021 |work=Mint |issue=13 Jun 2017 |publisher=HT Media Limited |date=13 Jun 2017}}</ref> ==ప్రముఖ వ్యక్తులు== * [[పద్మనాభ తీర్థ]] — [[మధ్వాచార్యుడు]] ప్రత్యక్ష శిష్యుడు, [[ద్వైత వేదాంతం]]కు చెందిన ప్రముఖ ఆచార్యుడు. * [[విద్యాధీశ తీర్థ]] — 16వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ సన్యాసి, [[ఉత్తరాది మఠం]] యొక్క 16వ పీఠాధిపతి. * [[సత్యనిధి తీర్థ]] — 17వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ సన్యాసి, [[ఉత్తరాది మఠం]] యొక్క 19వ పీఠాధిపతి. * [[సి. రామచంద్ర|రామ్‌చంద్ర ఎన్. చితాల్కర్]] (సి. రామచంద్రగా ప్రసిద్ధి) — 1940–1950 దశకాల్లో అనేక చిరస్మరణీయ గీతాలకు స్వరరచన చేసిన ప్రముఖ [[హిందీ సినిమా]] సంగీత దర్శకుడు. ==మూలాలు== {{Reflist}} ==బాహ్య లంకెలు== * {{facebook|100029735630310}} {{Authority control}} [[Category:గోదావరి నది తీరంలో ఉన్న ప్రాంతాలు]] [[వర్గం:మహారాష్ట్ర నగరాలు పట్టణాలు]] phfs3zujusxcywubvqh6tpo2bmah0t6 0 506021 4942819 4936525 2026-08-24T03:41:30Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4942819 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name = బోర్ వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం | iucn_category = IV | pushpin_map = India Maharashtra#India | map_caption = మహారాష్ట్రలో స్థానం | image = | image_caption = | location = [[వర్ధా జిల్లా]], [[మహారాష్ట్ర]], [[భారతదేశం]] | nearest_city = | coordinates = {{coord|20|58|39|N|78|40|33|E|display=inline,title}} | area_km2 = 138.12 | established = 2014 (పులుల అభయారణ్యంగా ప్రకటించబడింది) | visitation_num = | visitation_year = | governing_body = | website = | pushpin_relief = yes | mapframe = yes }} '''బోర్ పులుల అభయారణ్యం''' ('''Bor Tiger Reserve''') [[భారతదేశంలో వన్యప్రాణి సంరక్షణా కేంద్రాల జాబితా|వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం]]. దీనిని 2014 జూలైలో పులుల అభయారణ్యంగా ప్రకటించారు. ఇది భారతదేశంలోని [[మహారాష్ట్ర]] రాష్ట్రం [[వార్ధా జిల్లా|వర్ధా జిల్లాలోని]] [[హింగణి]] సమీపంలో ఉంది. ఇది అనేక రకాల అడవి జంతువులకు నివాసంగా ఉంది. ఈ అభయారణ్యం విస్తీర్ణం {{convert|138.12|km2|abbr=on}}.<ref>{{citation |url=http://www.indianationalpark.com/bor_wildlife_sanctuary.html |title=Bor Tiger Reserve |work=Wildlife Sanctuaries in West India |publisher=Kailash Mansarovar Yatra |access-date=12 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110518203800/http://www.indianationalpark.com/bor_wildlife_sanctuary.html |archive-date=18 May 2011 |url-status=usurped }}</ref> ఇందులో [[బోర్ ఆనకట్ట]] పరివాహక ప్రాంతం కూడా భాగంగా ఉంది. బోర్ పులుల అభయారణ్యాన్ని, దానికి సమీపంలోని కొన్ని సంరక్షిత ప్రాంతాలను [[పెంచ్ పులుల అభయారణ్యం]] (మహారాష్ట్ర)తో కలిపి "ఉప-కోర్ ప్రాంతం" (Satellite Core Area)గా అభివృద్ధి చేయాలని ప్రతిపాదించారు. దీనివల్ల ఇప్పటికే ఉన్న ఆ పులుల అభయారణ్య విస్తీర్ణం రెండింతలకు పైగా పెరుగుతుంది. బోర్ పులుల అభయారణ్యం అనేక ఇతర [[బెంగాల్ పులి]]ల ఆవాసాల మధ్య కేంద్రస్థానంలో ఉంది. వాటిలో: * [[పెంచ్ పులుల అభయారణ్యం]], మహారాష్ట్ర – ఈశాన్య దిశలో {{convert|90|km|abbr=on}} * [[నాగ్జీరా–నవేగావ్ పులుల అభయారణ్యం]] – తూర్పు-ఈశాన్య దిశలో {{convert|125|km|abbr=on}} * [[ఉమ్రేడ్ కర్హాండ్లా వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం]] – తూర్పు-ఆగ్నేయ దిశలో {{convert|75|km|abbr=on}} * [[తడోబా–అంధారి పులుల అభయారణ్యం]] – ఆగ్నేయ దిశలో {{convert|85|km|abbr=on}} * [[మెల్ఘాట్ పులుల అభయారణ్యం]] – పశ్చిమ-వాయువ్య దిశలో {{convert|140|km|abbr=on}} * [[సత్పురా జాతీయ ఉద్యానవనం]], పులుల అభయారణ్యం – వాయువ్య దిశలో {{convert|160|km|abbr=on}} ==మండలాలు== 2012 ఏప్రిల్‌లో మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం బోర్ అభయారణ్యం పాత విస్తీర్ణమైన {{convert|61.1|km²|abbr=on}}కు అదనంగా {{convert|60|km²|abbr=on}} విస్తీర్ణాన్ని జోడిస్తూ ఒక ప్రకటన విడుదల చేసింది.<ref>{{citation |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-04-06/pune/31299905_1_wildlife-sanctuary-nagzira-navegaon-tiger-reserves |archive-url=https://archive.today/20130103071005/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-04-06/pune/31299905_1_wildlife-sanctuary-nagzira-navegaon-tiger-reserves |url-status=dead |archive-date=3 January 2013 |title=More area 'protected' at Nagzira, Navegaon, Bor |author=Dipannita Das |place=Nagpur |date=6 April 2012 |work=The Times of India |access-date=7 April 2012 }}</ref> కొత్తగా ఏర్పాటైన కోర్ మండలం విస్తీర్ణం {{convert|115.92|km²|abbr=on}}. ఇది అభయారణ్యంలో అత్యంత రక్షితమైన, ఉల్లంఘనలకు అనుమతి లేని ప్రాంతం. సాధారణ ప్రజలకు ఈ ప్రాంతంలో ప్రవేశం అనుమతించబడదు. ఇది మొత్తం అభయారణ్య విస్తీర్ణంలో 95.7% భాగాన్ని ఆక్రమించింది. కోర్ మండలంలోని ఎక్కువ భాగం వర్ధా అటవీ విభాగం, నాగ్‌పూర్ అటవీ విభాగంలోని దట్టమైన అడవులతో అనుసంధానమై ఉంది. {{convert|5.21|km²|abbr=on}} విస్తీర్ణం గల పర్యావరణ పర్యాటక మండలం (Eco-tourism Zone) ప్రకృతి, వన్యప్రాణుల పర్యాటకానికి ప్రజల కోసం కేటాయించబడింది. ఇది మొత్తం అభయారణ్య విస్తీర్ణంలో 4.3% భాగాన్ని కలిగి ఉంది. ఈ పర్యాటక మండలం యొక్క ఉద్దేశ్యం ప్రకృతి, వన్యప్రాణుల సంరక్షణ ప్రాముఖ్యతపై ప్రజల్లో అవగాహన కల్పించడం, పర్యావరణ పరిరక్షణపై చైతన్యాన్ని పెంపొందించడం. బఫర్ మండలం కోర్ ప్రాంతానికి సమీపంలో ఉన్న తక్కువ రక్షణ కలిగిన అటవీ ప్రాంతం. ఇది కోర్ ప్రాంతానికి రక్షణ కవచంలా పనిచేస్తుంది. బోర్ జలాశయం కారణంగా బోర్ పులుల అభయారణ్యం భౌతికంగా రెండు భాగాలుగా విభజించబడింది. పశ్చిమ భాగం సుమారు {{convert|40|km²|abbr=on}} (మొత్తం విస్తీర్ణంలో మూడింట రెండొంతులు), తూర్పు భాగం సుమారు {{convert|21|km²|abbr=on}} (మూడింట ఒక వంతు) విస్తీర్ణంలో ఉంది. పశ్చిమ భాగంలో 95% ప్రాంతం [[వార్ధా జిల్లా|వర్ధా జిల్లాలో]] ఉండగా, తూర్పు భాగంలో 90% ప్రాంతం [[నాగపూర్ జిల్లా|నాగ్‌పూర్ జిల్లాలో]] ఉంది. బోర్ జలాశయం విస్తీర్ణం సుమారు {{convert|7.25|km²|abbr=on}} కాగా, ఈ విస్తీర్ణాన్ని అభయారణ్య మొత్తం అధికారిక విస్తీర్ణంలో లెక్కించరు. ==వాతావరణం== ఇక్కడ మూడు ప్రధాన ఋతువులు ఉంటాయి. అవి వేసవి, [[శీతాకాలం]], [[వర్షాకాలం]]. ==సంస్కృతి== అభయారణ్యంలో బౌద్ధ బోధనలు జరిగే విహారాలు (బౌద్ధ దేవాలయాలు) ఉన్నాయి. అదనంగా, అనేక ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యం కలిగిన ఆలయాలు కూడా ఉన్నాయి. వాటిలో ఖోరీ-ఖాపా వద్ద [[శివుడు|శివాలయం]], చౌకీ వద్ద [[బృహస్పతి]] ఆలయం, ఖడ్కీ వద్ద [[హనుమంతుడు|హనుమాన్ ఆలయం]], కెల్జార్ వద్ద [[గణేశుడు|గణేశ ఆలయం]] ముఖ్యమైనవి. ఈ ప్రాంతం [[మహాభారతం]] కాలంలో, ముఖ్యంగా ప్రారంభ [[గుప్త సామ్రాజ్యం]] (సుమారు క్రీ.శ. 4వ శతాబ్దం) నాటికే ఒక ప్రముఖ కేంద్రంగా ఉన్నదని విశ్వసిస్తారు. నసర్‌గఢ్, గిడమ్‌గఢ్ పేర్లతో ప్రసిద్ధి చెందిన పురావస్తు అవశేషాలు క్రీ.శ. 1వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ఇక్కడ ఒక అధికార కేంద్రం ఉన్నట్లు సూచిస్తున్నాయి.<ref>{{citation |url=http://mahapenchtiger.com/Bor_Wildlife.aspx |title=The Bor Wildlife Sanctuary |work=Pench Tiger Reserve |publisher=Pench Tiger Project Maharashtra |date=12 November 2011 |access-date=12 March 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120717024521/http://mahapenchtiger.com/Bor_Wildlife.aspx |archive-date=17 July 2012 |df=dmy }}</ref> ==వృక్షజాలం== ఈ అభయారణ్యం [[దక్షిణ దక్కన్ పీఠభూమి పొడి ఆకురాల్చే అడవులు]] (South Deccan Plateau dry deciduous forests) అనే [[పర్యావరణ ప్రాంతం]]లో భాగంగా ఉంది. ఇక్కడ ప్రధానంగా కనిపించే వృక్షజాతులు [[టేకు]], ఐన్ (Ain), [[తేండు]] (తూర్పు భారతీయ ఎబోనీ),, [[వెదురు]]. ఈ అభయారణ్యంలో సాధారణంగా కనిపించే ఔషధ మొక్కలు, గుల్మజాతులు: * టారోట్ (Tarot) * టెనెల్లా (Tenella) * టార్వార్ (Tarwar) * [[గోక్షురం]] (''Tribulus terrestris'') * వైట్ (''Flemingia bracteata'') * వనభెండి (''Urena lobata'') * వేలాత్రి (''Dichrostachys cinerea'') * వాఘోరి (''Capparis horrida'') ==జంతుజాలం== ఈ అభయారణ్యంలో [[క్షీరదాలు]] అయిన [[బెంగాల్ పులి]], [[భారతీయ చిరుత]], [[గౌర్|భారతీయ అడవి దున్న]], [[నీలగాయి]], [[చిత్తల జింక]], [[సాంబర్ జింక]], [[నెమలి]], [[బార్కింగ్ డీర్]], [[మౌస్ డీర్]], [[కోతి]], [[అడవి పంది]], [[బద్ధకపు ఎలుగుబంటి]], [[ఢోల్|అడవి కుక్క]] వంటి జంతువులు నివసిస్తాయి.<ref>{{Cite book |chapter-url=http://envis.maharashtra.gov.in/envis_data/pdf/soer/chapter5.pdf |title=Bhor Wildlife Sanctuary |work=Socio-economic Review of Maharashtra |chapter=Chapter 5: Forests and Biodiversity- Sanctuaries and Parks |page=187 |author=Environment Department, Government of Maharashtra |publisher=ENVIS, Environment Department |location=Mumbai |access-date=12 March 2012 }}{{Dead link|date=ఆగస్టు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===పులులు=== 2010–11 పులుల అంచనా నివేదిక ప్రకారం, పెంచ్–బోర్ ప్రాంతంలో మొత్తం 24 పులులు ఉన్నాయి. [[భారతీయ వన్యప్రాణుల సంస్థ]] (WII) అంచనా ప్రకారం, అభయారణ్యం లోపల, పరిసర ప్రాంతాల్లో 12 పులులు ఉన్నట్లు గుర్తించగా, 2011 మార్చిలో మూడు కొత్త పులి పిల్లలు కనిపించడంతో వాటి సంఖ్య 15కు పెరిగింది. అభయారణ్యంలోని కోర్ ప్రాంతంలో రెండు నెలల వయస్సు గల ఒక మగపిల్ల, రెండు ఆడపిల్లలతో కూడిన ఒక ఆడపులి మొదటిసారిగా అటవీ సిబ్బందికి కనిపించింది. గత నాలుగు సంవత్సరాలుగా ప్రతి సంవత్సరం పులి పిల్లలు జన్మించడం వల్ల బోర్ పులుల అభయారణ్యం పులుల సంతానోత్పత్తికి అనుకూలమైన ప్రాంతంగా గుర్తింపు పొందింది.{{when|date=August 2018}} 2008లో ఒక ఆడపులి మూడు పిల్లలకు జన్మనిచ్చింది. 2009లో మరో ఆడపులి రెండు పిల్లలకు, 2010లో మరో ఆడపులి ఒక పిల్లకు, 2011లో ఒక ఆడపులి మూడు పిల్లలకు జన్మనిచ్చింది. పెంచ్ పులుల అభయారణ్య ఫీల్డ్ డైరెక్టర్ ప్రకారం, 2011లో జన్మించిన ఈ పిల్లలు ఆ ఆడపులికి మొదటి సంతానం. "మెరుగైన రక్షణ, సమృద్ధిగా లభించే ఆహార వనరులు, తగినంత నీటి లభ్యత అనే మూడు ప్రధాన కారణాల వల్ల బోర్ పులులకు సురక్షితమైన ఆవాసంగా మారుతోంది."<ref>{{citation |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-05-31/nagpur/29604028_1_tiger-cubs-bor-wildlife-sanctuary-three-cubs |archive-url=https://web.archive.org/web/20140118004620/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-05-31/nagpur/29604028_1_tiger-cubs-bor-wildlife-sanctuary-three-cubs |url-status=dead |archive-date=18 January 2014 |title=Three tiger cubs Bor's new guests |author=Vijay Pinjarkar |place=Nagpur |date=31 May 2011 |work=The Times of India |access-date=12 March 2012 }}</ref> ===పక్షులు=== ఈ అభయారణ్యంలో 16 వేర్వేరు క్రమాలకు చెందిన 46 కుటుంబాల్లోని 160కు పైగా పక్షి జాతులు నమోదయ్యాయి. వీటిలో 10కు పైగా వలస పక్షుల జాతులు, 9కు పైగా అంతరించిపోతున్న పక్షి జాతులు ఉన్నాయి. ===సరీసృపాలు=== ఈ అభయారణ్యంలో 11 కుటుంబాలకు చెందిన 26కు పైగా సరీసృప జాతులు ఉన్నాయి. వీటిలో 6 జాతులు అంతరించిపోతున్న జాతులుగా గుర్తించబడ్డాయి. అవి: * [[భారతీయ నాగుపాము]] * [[రస్సెల్ వైపర్]] * [[భారతీయ రాక్ పైథాన్]] * [[భారతీయ ఎలుకపాము]] * [[చెక్కర్డ్ కీల్‌బ్యాక్]] * [[ఉడుము]] ==పులుల అభయారణ్య ప్రతిపాదన== 2010 సెప్టెంబరు 13న అప్పటి పర్యావరణం, అటవీ శాఖ మంత్రి [[జైరాం రమేష్]] బోర్‌ను పులుల అభయారణ్యంగా ప్రకటించే ఉద్దేశాన్ని వెల్లడించారు. అనంతరం మహారాష్ట్ర అటవీ శాఖ, బోర్ వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం విస్తీర్ణం పులుల అభయారణ్యంగా ప్రకటించడానికి తగినంతగా లేదని నిర్ణయించింది. అయితే, జాతీయ జంతువు అయిన పులి సంరక్షణను మరింత బలోపేతం చేయాలనే లక్ష్యంతో కేంద్ర పర్యావరణ మంత్రి [[ప్రకాష్ జవదేకర్|ప్రకాశ్ జవదేకర్]] 2014 జూలై 7న అధికారిక ప్రకటన జారీ చేయడంతో, బోర్ భారతదేశంలోని 47వ పులుల అభయారణ్యంగా అవతరించింది.<ref>{{cite web |url=http://economictimes.indiatimes.com/articleshow/37674545.cms |title=Bor becomes India's 47th tiger reserve |work=The Economic Times |date=7 July 2014 |access-date=12 March 2012 }}{{Dead link|date=ఆగస్టు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> మహారాష్ట్ర ప్రధాన అటవీ సంరక్షణాధికారి (వన్యప్రాణులు) ఎస్. కె. ఖేతర్‌పాల్ మాట్లాడుతూ, "బోర్‌ను స్వతంత్ర పులుల అభయారణ్యంగా ప్రకటించడం ఆచరణసాధ్యం కాదు. ఇది [[పెంచ్ పులుల అభయారణ్యం]], దానికి ఆనుకుని ఉన్న మాన్సింగ్‌దేవ్ వన్యప్రాణుల అభయారణ్యంతో బాగా అనుసంధానమై ఉంది. ఇది ఒక ముఖ్యమైన [[వన్యప్రాణుల కారిడార్]] కూడా. ఈ మొత్తం ప్రాంతం ఇప్పుడు పెంచ్ అభయారణ్యంలో భాగంగా ఉంటుంది" అని తెలిపారు. బోర్ అభయారణ్య విస్తీర్ణాన్ని {{convert|120.39|km2|abbr=on}}కు విస్తరించాలని నిర్ణయించారు. ఇందులో ఇప్పటికే ఉన్న {{convert|59.70|km2|abbr=on}} అభయారణ్య ప్రాంతంతో పాటు నాగ్‌పూర్ అటవీ విభాగం నుంచి {{convert|12.24|km2|abbr=on}}, వర్ధా అటవీ విభాగం నుంచి {{convert|48.46|km2|abbr=on}} ప్రాంతాలను చేర్చనున్నారు. ఈ విస్తరణ అనంతరం {{convert|120.39|km2|abbr=on}} విస్తీర్ణం గల బోర్ అభయారణ్యం, {{convert|257.23|km2|abbr=on}} విస్తీర్ణం గల [[పెంచ్ పులుల అభయారణ్యం]]కు "ఉప-కోర్ ప్రాంతం" (Satellite Core Area)గా, అలాగే {{convert|172.86|km2|abbr=on}} విస్తీర్ణం గల మాన్సింగ్‌దేవ్ అభయారణ్యంతో కలిసి పనిచేస్తుంది. ఈ మూడు ప్రాంతాలను పూర్తిగా ఏకీకృతం చేస్తే, పెంచ్ అభయారణ్యం మొత్తం విస్తీర్ణం {{convert|550.47|km2|abbr=on}}కు చేరుకుని, దాని పరిమాణం 2.14 రెట్లు పెరుగుతుంది. ''"పెంచ్ ప్రాంతం నుంచి ఇతర ప్రాంతాలకు విస్తరించే పులులకు బోర్ అభయారణ్యం ఒక ముఖ్యమైన 'ఉప-కోర్ ప్రాంతం'. ఇది పులుల వ్యాప్తికి ఒక మధ్యంతర దశ (stepping stone)గా పనిచేసే సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉంది."''<ref>{{citation |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-11-12/nagpur/30390767_1_bor-sanctuary-tiger-reserve-pench |archive-url=https://archive.today/20130103144520/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-11-12/nagpur/30390767_1_bor-sanctuary-tiger-reserve-pench |url-status=dead |archive-date=3 January 2013 |title=Bor to be 'satellite' core of Pench tiger reserve |author=Vijay Pinjarkar |place=Nagpur |date=12 November 2011 |work=The Times of India |access-date=12 March 2012 }}</ref> ==పరిరక్షణ== ఈ వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం, ఇందులోని ప్రకృతి వివరణ కేంద్రం (Nature Interpretation Centre), పర్యాటక సముదాయం నిర్వహణ బాధ్యతలు నాగ్‌పూర్ తూర్పు వన్యప్రాణుల వలయం (Wildlife East Circle) అదనపు ప్రధాన అటవీ సంరక్షణాధికారి ఆధ్వర్యంలో నిర్వహించబడుతున్నాయి.<ref>{{citation |url=http://www.mahaforest.nic.in/fieldoffice/internal.php?oid=43&MID=1 |title=Welcome to The Wildlife Nagpur Circle |publisher=Maharashtra State Forest Department |place=Mumbai |access-date=12 March 2012 |archive-date=4 మార్చి 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304042937/http://www.mahaforest.nic.in/fieldoffice/internal.php?oid=43&MID=1 |url-status=dead }}</ref> 2005 నుండి వన్యప్రాణుల సంరక్షణకు కృషి చేస్తున్న స్వచ్ఛంద సంస్థ ''సృష్టి పర్యావరణ మండల్'' (Srushti Paryavaran Mandal), మహారాష్ట్ర అటవీ శాఖకు చెందిన [[పెంచ్ పులుల అభయారణ్యం]] అధికారులతో కలిసి బోర్ అభయారణ్యంలో పలు సంరక్షణ కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తోంది. వీటిలో చిన్న చెక్‌డ్యాంల నిర్మాణం ద్వారా [[జల సంరక్షణ]], ఆవాసాల మ్యాపింగ్, అనాథ పులి పిల్లల పునరావాసం వంటి కార్యక్రమాలు ఉన్నాయి.<ref>{{citation |url=http://srushti.org.in/work/index.html |title=What We Do-Specific activities |publisher=Srushti Paryavaran Mandal |access-date=12 March 2012 |archive-date=14 మే 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120514020624/http://srushti.org.in/work/index.html |url-status=dead }}</ref> ==ముప్పులు== ఈ అభయారణ్యానికి, ముఖ్యంగా దాని పరిసర అటవీ ప్రాంతాలకు మరింత సమర్థవంతమైన రక్షణ, ఆవాసాల నిర్వహణ అవసరం. బోర్ అభయారణ్యానికి ప్రధాన ముప్పు [[అడవి మంటలు]]. 2011లో సంభవించిన నేలమట్ట అగ్నిప్రమాదాల కారణంగా సుమారు {{convert|800|ha|abbr=on}} అటవీ ప్రాంతం దగ్ధమైంది. అభయారణ్యం చుట్టూ ఉన్న {{convert|5|km|abbr=on}} బఫర్ ప్రాంతంలో తేండు ఆకుల సేకరణను పూర్తిగా నిషేధించాల్సిన అవసరం ఉందని సూచించబడింది. పులుల సంఖ్య పెరగడంతో [[పులి దాడులు]] కూడా పెరిగాయి. 2011 జనవరిలో అభయారణ్యం వెలుపల ముగ్గురు గ్రామస్థులపై పులులు దాడి చేశాయి. ఈ సంఘటనలు అభయారణ్యం వెలుపల జరిగినందున వారికి ప్రభుత్వం నుంచి పరిహారం అందలేదు. పులుల దాడులు, పశువుల వేట ఘటనలు పెరగడంతో గ్రామస్థుల్లో పులుల పట్ల వ్యతిరేక భావన పెరిగింది. పరిహారం చెల్లింపులో జాప్యం లేదా చెల్లించకపోవడం కూడా గ్రామస్థుల వైఖరిని మరింత ప్రతికూలంగా మార్చింది. ==సందర్శకుల సమాచారం== [[File:Major State Highway 3 (Maharashtra).png|right|40px|MSH 3]] ఈ అభయారణ్యాన్ని సందర్శించడానికి ఉత్తమ సమయం ఏప్రిల్, మే నెలలు. ప్రతి సోమవారం అభయారణ్యం సందర్శకులకు మూసివేయబడుతుంది. * [[వర్ధా]]–[[నాగ్‌పూర్]] రహదారి ([[మహారాష్ట్ర రాష్ట్ర రహదారులు#ప్రధాన రాష్ట్ర రహదారులు|MSH-3]]) మీద ప్రయాణిస్తూ [[సెలూ]] వద్ద ఉత్తర దిశగా హింగణి వైపు తిరిగి, అక్కడి నుంచి బోర్ ఆనకట్ట వద్ద ఉన్న సందర్శకుల కేంద్రానికి చేరుకోవచ్చు. * అభయారణ్యానికి సమీప బస్‌స్టాండ్ హింగణి గ్రామంలో ఉంది. ఇది అభయారణ్యానికి సుమారు {{convert|5|km|abbr=on}} దూరంలో ఉంది. * సమీప రైల్వే స్టేషన్ [[వర్ధా]]లో ఉంది. ఇది అభయారణ్యానికి సుమారు {{convert|35|km|abbr=on}} దూరంలో ఉంది. * సమీప విమానాశ్రయం [[నాగ్‌పూర్]]లోని డాక్టర్ బాబాసాహెబ్ అంబేడ్కర్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం. ఇది అభయారణ్యానికి సుమారు {{convert|80|km|abbr=on}} దూరంలో ఉంది.<ref>{{citation |url=http://maharashtratours.tripod.com/id22.html |title=Bhor Wildlife Sanctuary |work=Sanctuaries of Maharashtra |publisher=Classic Services |access-date=12 March 2012 |archive-date=17 అక్టోబర్ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121017134347/http://maharashtratours.tripod.com/id22.html |url-status=dead }}</ref> 2002లో బోర్ వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం శివార్లలోని బోర్ ఆనకట్ట ప్రాంతంలో వన్యప్రాణుల పర్యాటకాన్ని అభివృద్ధి చేయడానికి రూ. 6.2 మిలియన్ల వ్యయంతో ఒక ప్రణాళిక రూపొందించబడింది.<ref>{{citation |url=http://moef.nic.in/downloads/public-information/tiger-brochure.pdf |title=INDIA TIGER ESTIMATE 2010 |work=Public Information Brochure |page=9 |publisher=Ministry of Environment and Forests, Government of India |place=New Delhi |date=28 March 2011 |access-date=21 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110612082807/http://moef.nic.in/downloads/public-information/tiger-brochure.pdf |archive-date=12 June 2011 |url-status=dead }}</ref><ref>{{citation |url=http://www.expresstravelworld.com/200308/lookin1.shtml |title=On The Wildlife Tourism Trail |work=Express Travel & Tourism |author=Achal Dhruva |publisher=Indian Express Group |place=Mumbai |date=August 2003 |access-date=12 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100104171552/http://expresstravelworld.com/200308/lookin1.shtml |archive-date=4 January 2010 |url-status=dead }}</ref> ప్రస్తుతం [[మహారాష్ట్ర పర్యాటక అభివృద్ధి సంస్థ]] (MTDC) నిర్వహిస్తున్న రిసార్ట్‌లో 10 డబుల్ బెడ్ గదులు, మూడు డార్మిటరీలు, రెస్టారెంట్ సౌకర్యాలు అందుబాటులో ఉన్నాయి.<ref>{{citation |url=http://www.maharashtratourism.gov.in/mtdc/HTML/MaharashtraTourism/TouristDelight/Sanctuaries/Sanctuaries.aspx?strpage=BorDamSanctuaries.html |title=Bor Dam |work=Sanctuaries |publisher=Maharashtra Tourism Development Corporation |access-date=12 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120408175628/http://www.maharashtratourism.gov.in/mtdc/HTML/MaharashtraTourism/TouristDelight/Sanctuaries/Sanctuaries.aspx?strpage=BorDamSanctuaries.html |archive-date=8 April 2012 |url-status=dead }}</ref> ==మూలాలు== {{reflist|30em}} ==బాహ్య లింకులు== * [https://web.archive.org/web/20120717024521/http://mahapenchtiger.com/Bor_Wildlife.aspx బోర్ వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం పటం] * [https://vidarbhawildlife.blogspot.com/2010/07/tiger-from-bor-wildlife-sanctuary.html 2010 ఫిబ్రవరి 7న కెమెరా ట్రాప్‌లో నమోదైన బోర్ అభయారణ్య పులి చిత్రాలు] [[వర్గం:మధ్య దక్కన్ పీఠభూమి పొడి ఆకురాల్చే అడవులు]] [[వర్గం:భారతదేశంలోని పులుల అభయారణ్యాలు]] [[వర్గం:వర్ధా జిల్లా]] [[వర్గం:మహారాష్ట్రలోని వన్యప్రాణుల అభయారణ్యాలు]] [[వర్గం:1970లో స్థాపించబడిన సంరక్షిత ప్రాంతాలు]] [[వర్గం:1970లో మహారాష్ట్రలో స్థాపించబడిన సంస్థలు]] [[వర్గం:పులుల సంరక్షణా కేంద్రాలు]] oqpkwk92vle4bq1yb775dhmqiygp446 0 506112 4942666 4926070 2026-08-23T15:45:41Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4942666 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = పెంచ్ నది | native_name = | native_name_lang = | other_name = | etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = Pench river before Chhindwara.jpg | image_size = | image_caption = చింద్వారాకు ముందు పెంచ్ నది | map = | map_size = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_caption = <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = దేశం | subdivision_name1 = [[భారతదేశం]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = నగరాలు | subdivision_name5 = [[జున్నార్‌దేవ్]], [[పరాసియా]], [[చింద్వారా]], [[చౌరై]], [[కామ్తి]] <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length = | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location = | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = [[సత్పురా శ్రేణి]] | source1_location = [[జున్నార్‌దేవ్]], [[చింద్వారా జిల్లా]], [[మధ్యప్రదేశ్]] | source1_coordinates = {{coord|22|18|N|78|35|E|display=inline}} | source1_elevation = 1,048 [[మీటర్లు|మీ.]] (3,438 [[అడుగులు|అ]]) | mouth = [[కాన్హా నది]] | mouth_location = [[కామ్తి]], [[నాగ్‌పూర్ జిల్లా]], [[నాగ్‌పూర్]] | mouth_coordinates = {{coord|21|16|N|79|10|E|display=inline,title}} | mouth_elevation = 310 [[మీటర్లు|మీ.]] (1,017 [[అడుగులు|అ]]) | progression = | river_system = | basin_size = | tributaries_left = | tributaries_right = [[కుల్‌బెహ్రా నది]] | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''పెంచ్ నది''' (Pench River) అనేది [[కాన్హా నది]]కి చెందిన ఉపనది. ఇది [[మధ్యప్రదేశ్]] లోని [[ఛింద్వారా జిల్లా|చింద్వారా జిల్లాలో]] ఉద్భవించి, భారతదేశపు టైగర్ ప్రాజెక్ట్ రిజర్వ్ అయిన [[పెంచ్ జాతీయ ఉద్యానవనం|పెంచ్ జాతీయ పార్క్]] గుండా ప్రవహిస్తుంది. పెంచ్ నదిపై ఉన్న రెండు పెద్ద ఆనకట్టలు [[నాగ్‌పూర్]] నగరానికి, అక్కడ ఉన్న పెద్ద థర్మల్ పవర్ స్టేషన్‌కు నీటిని అందిస్తాయి. మచాగోర పెంచ్ ఆనకట్ట నీటిపారుదల కాలువల ద్వారా [[సివ్‌నీ జిల్లా|సియోని జిల్లా]], [[ఛింద్వారా జిల్లా|చింద్వారా జిల్లాలకు]] వ్యవసాయం కోసం నీటిని అందిస్తుంది. == పెంచ్ జాతీయ పార్క్ == ఈ నది పెంచ్ జాతీయ పార్కును తూర్పు, పశ్చిమ పెంచ్ భాగాలుగా విడదీస్తుంది. రిజర్వ్ గుండా ఉత్తరం నుండి దక్షిణానికి ప్రవహించే పెంచ్ నది పేరు మీదుగానే [[పెంచ్ టైగర్ రిజర్వ్]] ఏర్పడింది. ఈ రిజర్వ్ భారతదేశంలోని [[మధ్యప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని [[సివ్‌నీ జిల్లా|సియోని జిల్లా]], [[ఛింద్వారా జిల్లా|చింద్వారా జిల్లాలో]] సత్పురా హిల్ రేంజెస్ దక్షిణాన ఉంది. దీని భూభాగం హెచ్చుతగ్గులతో కూడి ఉంటుంది, ఎక్కువ భాగం చిన్న కొండ శ్రేణులు, అన్ని వైపులా నిటారుగా ఉండే వాలులతో చుట్టుముట్టబడి ఉంటుంది. రిజర్వ్ మధ్య గుండా ప్రవహించే పెంచ్ నది సాధారణంగా ఏప్రిల్ నాటికి ఎండిపోతుంది, అయితే నది ప్రవాహ వెంట స్థానికంగా ''డోహ్స్'' అని పిలువబడే అనేక నీటి మడుగులు కనిపిస్తాయి. ఇవి వన్యప్రాణులకు నీటి గుంటలుగా ఉపయోగపడతాయి. ఈ ప్రాంతంలో కొన్ని జీవనదుల උල්లాసాలు కూడా ఉన్నాయి. ఇటీవల, అనేక మట్టి చెరువులు, ضాయల బావులు సృష్టించబడ్డాయి, ఇవి రిజర్వ్ అంతటా బాగా పంపిణీ చేయబడిన నీటి వనరులను అందిస్తున్నాయి. == ఆనకట్ట == పెంచ్ నదిపై ఉన్న జలవిద్యుత్ [[తొట్లడోహ్ ఆనకట్ట]] మహారాష్ట్ర యొక్క మొదటి అంతర్రాష్ట్ర ప్రాజెక్ట్. ఇది [[పెంచ్ జాతీయ ఉద్యానవనం|పెంచ్ జాతీయ పార్క్]] లో ఉంది. తర్వాతి పెద్ద ఆనకట్ట నవీగావ్ ఖైరి పట్టణానికి సమీపంలో తొట్లడోహ్ ఆనకట్ట దిగువన ఉన్న [[కామ్‌తిఖైరి ఆనకట్ట]]. నాగ్‌పూర్‌లోని తాగునీటిలో 70 శాతానికి పైగా ఈ ఆనకట్టల నుంచే సరఫరా చేయబడుతోంది. లీకేజీని పరిమితం చేయడానికి పెంచ్ కుడి కాలువ కాంక్రీట్ లైనింగ్, [[బిటుమినస్ జియోమెంబ్రేన్]] లైనింగ్ కలయికతో తయారు చేయబడింది.<ref>{{cite conference | last1 = Llinas | first1 = Pau | last2 = Breul | first2 = Bertrand | title = Bituminous Geomembrane (BGM) in hot climates for hydraulic construction | conference = 4th African Regional Conference on Geosynthetics (GeoAfrica 2023) | year = 2023 | article-number = 02011 | doi = 10.1051/e3sconf/202336802011 | url = https://www.e3s-conferences.org/articles/e3sconf/abs/2023/05/e3sconf_geoafrica2023_02011/e3sconf_geoafrica2023_02011.html | access-date = 2024-04-18 | doi-access = free | archive-date = 2024-04-18 | archive-url = https://web.archive.org/web/20240418135649/https://www.e3s-conferences.org/articles/e3sconf/abs/2023/05/e3sconf_geoafrica2023_02011/e3sconf_geoafrica2023_02011.html | url-status = dead }}</ref> ఇది నాగ్‌పూర్, [[కోరాడి థర్మల్ పవర్ స్టేషన్]], [[ఖాపర్ఖేడా థర్మల్ పవర్ స్టేషన్]]లకు నీటిని సరఫరా చేస్తుంది. మిగిలిన నీరు పార్సోని తాలూకా, కాల్మేశ్వర్ తాలూకా, సావోనేర్ తాలూకా, కామ్తి తాలూకా, గ్రామీణ నాగ్‌పూర్‌లో సాగునీటి కోసం ఉపయోగించబడుతుంది.<ref>{{cite web|url=http://www.mapsofindia.com/nagpur/geography-and-history/rivers.html|title=Nagpur Rivers|access-date=26 November 2014}}</ref> పెంచ్ ఎడమ కాలువ పార్సోని తాలూకా, రామ్‌టెక్ తాలూకా, [[మౌడా తాలూకా|మౌడా తాలూకా]]కు నీటిపారుదల సౌకర్యం కల్పిస్తుంది. అలాగే [[ఎన్‌టిపిసి లిమిటెడ్|NTPC]] [[మౌడా సూపర్ థర్మల్ పవర్ స్టేషన్]], ఇతర పారిశ్రామిక అవసరాల కోసం నీటిని అందిస్తుంది. == మూలాలు == {{reflist}} [[Category:మహారాష్ట్ర నదులు]] [[Category:మధ్యప్రదేశ్ నదులు]] [[Category:నాగ్‌పూర్ జిల్లా నదులు]] [[Category:గోదావరి నది ఉపనదులు]] 9a366gcmnlgilvv2r6qiuqghx9zp73v 0 506305 4942776 4927537 2026-08-23T21:14:42Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4942776 wikitext text/x-wiki {{Infobox church | name = Florence Cathedral | native_name = {{unbulleted list|{{native name|it|Cattedrale di Santa Maria del Fiore|paren=omit}}<br/>{{native name|it|Duomo di Firenze}} |{{native name|la|Cathedralis Sanctae Mariae Floris}}}} | image = Cattedrale di Santa Maria del Fiore – Il Duomo di Firenze.jpg | alt = The Cathedral of Saint Mary of the Flower | caption = | coordinates = {{Coord|43|46|23|N|11|15|25|E|type:landmark_region:IT-52|display=inline,title}} | country = Italy | location = [[Florence]], [[Tuscany]] | denomination = [[Catholic Church]] | tradition = [[Latin Church]] | website = {{URL|http://www.duomofirenze.it/|Duomo Firenze}} | status = [[Cathedral]], [[minor basilica]] | architect = {{unbulleted list| [[Arnolfo di Cambio]] | [[Filippo Brunelleschi]] | [[Emilio De Fabris]]}} | style = [[Romanesque architecture|Romanesque]], [[Gothic architecture|Gothic]],<br />[[Renaissance architecture|Renaissance]] | groundbreaking = 9 September 1296 | length = {{cvt|153|m|ft}} | width = {{cvt|90|m|ft}} | height = {{cvt|114.5|m|ft}} | materials = [[Brick]], [[marble]] | archdiocese = [[Archdiocese of Florence]] | archbishop = [[Gherardo Gambelli]] | embedded = {{Infobox designation list | embed = yes | designation1 = WHS | designation1_partof = [[Historic Centre of Florence]] | designation1_date = 1982 <small>(6th [[World Heritage Committee|session]])</small> | designation1_type = Cultural | designation1_number = [https://whc.unesco.org/en/list/174 174] | designation1_criteria = i, ii, iii, iv, vi | designation1_free1name = Region | designation1_free1value = [[Lists of World Heritage Sites in Europe|Europe and North America]] }} | full_name = Cathedral of Saint Mary of the Flower | other_name = | pushpin_map = Florence | pushpin_caption = Location in Florence, Italy, Europe. | consecrated = 1436 | architectural_type = [[Basilica]] | completed = 1436 (except 19th century façade) }}'''ఫ్లోరెన్స్ కేథడ్రల్''' ('''సెయింట్ మేరీ ఆఫ్ ది ఫ్లవర్ కేథడ్రల్'''), [[ఫ్లోరెన్స్|ఇటలీలోని ఫ్లోరెన్స్‌లో]] ఉన్న ఫ్లోరెన్స్ కాథలిక్ ఆర్చ్‌డయోసెస్ కేథడ్రల్ . 1296లో అర్నోల్ఫో డి కాంబియో రూపకల్పన ప్రకారం [[గోతిక్ వాస్తుశిల్పం|గోతిక్]] శైలిలో ప్రారంభించబడి, ఫిలిప్పో బ్రునెల్లెస్చిచే రూపొందించబడిన గోపురంతో 1436 నాటికి పూర్తయిన ఈ బసిలికా బాహ్యభాగం, వివిధ రకాల ఆకుపచ్చ, గులాబీ రంగులలో, తెలుపు రంగుతో ఏకాంతరంగా ఉండే పాలీక్రోమ్ పాలరాతి పలకలతో కప్పబడి ఉంది, ఎమిలియో డి ఫాబ్రిస్ రూపొందించిన <ref>{{Cite web|last=Ermengem|first=Kristiaan Van|title=Duomo di Firenze, Florence|url=http://www.aviewoncities.com/florence/duomo.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191019100255/http://www.aviewoncities.com/florence/duomo.htm|archive-date=19 October 2019|access-date=5 February 2016|website=A View On Cities|language=en-us}}</ref> శతాబ్దపు గోతిక్ రివైవల్ శైలిలో అలంకరించబడిన పశ్చిమ ముఖభాగాన్ని కలిగి ఉంది. పియాజ్జా డెల్ డుయోమోలోని కేథడ్రల్ సముదాయంలో ఫ్లోరెన్స్ బాప్టిస్టరీ, గియోట్టో కాంపానిలే ఉన్నాయి. ఈ మూడు భవనాలు ఫ్లోరెన్స్ చారిత్రక కేంద్రాన్ని ఆవరించి ఉన్న [[ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం|యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంలో]] భాగం, టస్కనీలో ఒక ప్రధాన పర్యాటక ఆకర్షణ. ఈ బసిలికా ప్రపంచంలోని అతిపెద్ద చర్చిలలో ఒకటి, దీని గోపురం ఇప్పటికీ నిర్మించిన అతిపెద్ద రాతి గోపురం. ఈ కేథడ్రల్ ఫ్లోరెన్స్ ఆర్చిడియోసెస్ మాతృ చర్చి, పీఠం, దీని ఆర్చిబిషప్ గెరార్డో గాంబెల్లి . <ref name="Gambassi2024">{{Cite news|url=https://www.avvenire.it/chiesa/pagine/don-gherardo-gambelli-nuovo-arcivescovo-firenze|title=La nomina. Chi è don Gambelli, il parroco missionario nuovo arcivescovo di Firenze|last=Gambassi|first=Giacomo|date=19 April 2024|work=www.avvenire.it|access-date=26 October 2024}}</ref> [[దస్త్రం:Façade_cathédrale_Florence.jpg|thumb| 19వ శతాబ్దపు నియో-గోతిక్ ముఖభాగం]] == చరిత్ర == శాంటా మారియా డెల్ ఫియోర్, సెయింట్ రెపరాటాకు అంకితం చేయబడిన ఫ్లోరెన్స్ రెండవ కేథడ్రల్ ఉన్న ప్రదేశంలో నిర్మించబడింది; మొదటి బిషప్ పీఠం శాన్ లొరెంజో బసిలికా, దీని ప్రారంభ భవనాన్ని 393లో మిలన్‌కు చెందిన సెయింట్ ఆంబ్రోస్ చర్చిగా ప్రతిష్ఠించారు. <ref name="Paoletti/Radke">{{Cite book|title=Art in Renaissance Italy|last=Paoletti, John T.|last2=Gary M. Radke|date=2011|publisher=Lawrence King|isbn=978-1-85669-797-2|edition=4|location=London|page=250f}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Tarihi|first=Güncelleme|date=23 May 2018|title=Michelangelo Rönesans döneminde Floransanın önde gelen Medici Ailesinin özel bir isteği üzerine hangisini yapmıştır|url=https://www.haber46.com.tr/guncel/michelangelo-ronesans-doneminde-floransanin-onde-gelen-medici-ailesinin-h343075.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180705121439/https://www.haber46.com.tr/guncel/michelangelo-ronesans-doneminde-floransanin-onde-gelen-medici-ailesinin-h343075.html|archive-date=5 July 2018|access-date=5 July 2018|website=Haber46|language=tr}}</ref> 5వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో స్థాపించబడిన, అనేక మరమ్మతులకు గురైన పురాతన నిర్మాణం, గియోవన్నీ విల్లానీ 14వ శతాబ్దపు ''నుయోవా క్రోనికా'' ప్రకారం కాలక్రమేణా శిథిలావస్థకు చేరుకుంది, , నగరం పెరుగుతున్న జనాభాకు సేవ చేయడానికి ఇకపై సరిపోలేదు. <ref name="bartlett 36" /> మధ్యయుగపు చివరి కాలంలో, పీసా, ముఖ్యంగా సీనా వంటి ఇతర ప్రధాన టస్కన్ నగరాలు తమ కేథడ్రల్స్ ప్రతిష్టాత్మక పునర్నిర్మాణాలను చేపట్టాయి, అయితే అక్కడ ప్రతిపాదించిన భారీ విస్తరణలు ఎన్నడూ పూర్తి కాలేదు. [[దస్త్రం:Codice_rustici,_santa_maria_del_fiore.jpg|thumb| 1447 నాటి ''కోడెక్స్ రుస్టిసిలో'' చిత్రీకరించబడిన కేథడ్రల్]] ఫ్లోరెన్స్ నగర మండలి 1294లో కొత్త చర్చి కోసం అర్నోల్ఫో డి కాంబియో రూపకల్పనను ఆమోదించింది. డి కాంబియో కూడా శాంటా క్రోస్ చర్చి, పాలాజ్జో వెచియో ఆర్కిటెక్ట్. <ref>{{Cite web|last=Krén|first=Emil|last2=Marx|first2=Daniel|title=View of the nave and choir by Arnolfo di Cambio|url=https://www.wga.hu/html_m/a/arnolfo/7/croce2.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191226103930/https://www.wga.hu/html_m/a/arnolfo/7/croce2.html|archive-date=26 December 2019|access-date=5 July 2018|website=[[Web Gallery of Art]]}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.italoamericano.org/story/2017-1-11/medici-palazzo-vecchio|title=Inside the House of Medici (Part II): Palazzo Vecchio|last=Sannio|first=Simone|date=12 January 2017|work=L'Italo-Americano|access-date=5 July 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200207005430/https://italoamericano.org/story/2017-1-11/medici-palazzo-vecchio|archive-date=7 February 2020}}</ref> అతను అష్టభుజి గోపురం కింద ముగిసే మూడు విశాలమైన నావ్‌లను రూపొందించాడు, మధ్య నావ్ శాంటా రెపరాటా ప్రాంతాన్ని ఆక్రమించింది. ఫ్లోరెన్స్‌కు పంపబడిన మొట్టమొదటి పోప్ ప్రతినిధి అయిన కార్డినల్ వలేరియానా, 1296 సెప్టెంబర్ 9న మొదటి రాయి వేశారు. ఈ బృహత్తర ప్రాజెక్టు నిర్మాణం 140 సంవత్సరాల పాటు కొనసాగాల్సి ఉంది; తూర్పు భాగానికి సంబంధించిన ఆర్నోల్ఫో ప్రణాళిక, భావన పరంగా కొనసాగించినప్పటికీ, పరిమాణంలో బాగా విస్తరించబడింది. [[దస్త్రం:Andrea_di_bonaiuto,_dettaglio_dal_cappoellone_degli_spagnoli.jpg|thumb| గోపురం నిర్మాణం ప్రారంభం కావడానికి ముందు, 1360లలో ఆండ్రియా డి బోనైటో గీసిన ఒక కుడ్యచిత్రంలో, ''డుయోమో'' పూర్తయినట్లుగా కనిపిస్తుంది.]] 1302లో అర్నోల్ఫో మరణించిన తర్వాత, దాదాపు 50 సంవత్సరాల పాటు కేథడ్రల్ నిర్మాణం మందగించింది. 1330లో శాంటా రెపరాటాలో సెయింట్ జెనోబియస్ అవశేషాలు కనుగొనబడినప్పుడు, ఈ ప్రాజెక్టుకు కొత్త ఊపు వచ్చింది. 1331లో, ఉన్ని వ్యాపారుల సంఘమైన ''ఆర్టే డెల్లా లానా ,'' కేథడ్రల్ నిర్మాణానికి పోషణ బాధ్యతను స్వీకరించింది, 1334లో ఆ పనిని పర్యవేక్షించడానికి గియోట్టోను నియమించింది. ఆండ్రియా పిసానో సహాయంతో, జియోట్టో డి కాంబియో రూపకల్పనను కొనసాగించారు. ''[[ఘంట స్తంభం|గంటల గోపురాన్ని]] రూపకల్పన చేసి, దాని నిర్మాణాన్ని ప్రారంభించడమే అతని ప్రధాన సహకారం.'' 1337 జనవరి 8న గియోట్టో మరణించినప్పుడు, 1348లో బ్లాక్ డెత్ కారణంగా పని నిలిచిపోయే వరకు ఆండ్రియా పిసానో ఆ నిర్మాణాన్ని కొనసాగించాడు. 1349లో, ఫ్రాన్సిస్కో టాలెంటితో మొదలుపెట్టి, పలువురు వాస్తుశిల్పుల ఆధ్వర్యంలో కేథడ్రల్ పనులు తిరిగి ప్రారంభమయ్యాయి. ''టాలెంటి గంటల గోపురాన్ని'' పూర్తి చేసి, అప్స్, ప్రక్క ప్రార్థనా మందిరాలను కూడా చేర్చి మొత్తం ప్రాజెక్టును విస్తరించాడు. 1359లో, టాలెంటి తర్వాత గియోవన్నీ డి లాపో ఘిని (1360–1369) కేంద్ర నౌకను నాలుగు చదరపు బేలుగా విభజించారు. ఇతర వాస్తుశిల్పులు అల్బెర్టో ఆర్నాల్డి, గియోవన్నీ డి అంబ్రోగియో, నెరి డి ఫియోరవంతి, ఆండ్రియా ఓర్కాగ్నా . 1375 నాటికి, శాంటా రెపరాటా పాత చర్చిని కూల్చివేశారు. ప్రధాన మండపం 1380 నాటికి పూర్తయింది, గోపురం మాత్రమే 1436 వరకు అసంపూర్తిగా మిగిలిపోయింది. 19 ఆగస్టు 1418న, <ref>{{Cite book|title=Brunelleschi's Dome: How a Renaissance Genius Reinvented Architecture|last=King|first=Ross|publisher=Bloomsbury|year=2000|isbn=978-0-8027-1366-7|location=New York|pages=1}}</ref> ''ఆర్టే డెల్లా లానా'' నెరి గోపురం నిర్మించడానికి వాస్తు రూపకల్పన పోటీని ప్రకటించింది. ప్రధాన పోటీదారులుగా ఇద్దరు ప్రఖ్యాత స్వర్ణకారులు, లొరెంజో గిబెర్టి, ఫిలిప్పో బ్రునెల్లెస్చి ఉండేవారు, వీరిలో బ్రునెల్లెస్చికి కోసిమో డి' మెడిసి మద్దతు ఇచ్చారు. 1401లో బాప్టిస్టరీ కోసం ఒక జత కంచు తలుపుల పోటీలో గిబెర్టి విజేతగా నిలిచాడు, వారిద్దరి మధ్య జీవితకాల పోటీ కొనసాగినట్లు కనిపిస్తుంది. బ్రునెల్లెస్చి గెలిచి కమిషన్‌ను అందుకున్నాడు. <ref name="arch">{{Cite book|title=Florence: An Architectural Guide|last=Zucconi|first=Guido|publisher=Arsenale Editrice srl|year=1995|isbn=978-88-7743-147-9|location=San Giovanni Lupatoto, Vr, Italy}}</ref> కోఅడ్జుటర్‌గా నియమితులైన గిబెర్టి, బ్రూనెల్లెస్కీకి సమానమైన జీతం తీసుకున్నారు, వారిద్దరికీ ప్రకటించిన 200 ఫ్లోరిన్‌ల బహుమతి లభించనప్పటికీ, అతనికి సమాన గుర్తింపు ఇస్తామని వాగ్దానం చేశారు, అయినప్పటికీ అతను తన సమయాన్ని ఎక్కువగా ఇతర ప్రాజెక్టులపై గడిపాడు. బ్రునెల్లెస్కీ అనారోగ్యానికి గురైనప్పుడు, లేదా అనారోగ్యం నటించినప్పుడు, ఆ ప్రాజెక్ట్ కొద్దికాలం పాటు గిబెర్టీ చేతుల్లోకి వెళ్లింది, కానీ త్వరలోనే ఆ ప్రాజెక్ట్ మొత్తం తన శక్తికి మించినదని అతను అంగీకరించవలసి వచ్చిందని చెబుతారు. 1423లో, బ్రునెల్లెస్చి తిరిగి బాధ్యతలు స్వీకరించి ఏకైక బాధ్యతను చేపట్టాడు. గోపురం నిర్మాణం 1420లో ప్రారంభమై 1436లో పూర్తయింది. ఫ్లోరెంటైన్ క్యాలెండర్ ప్రకారం సంవత్సరం మొదటి రోజు అయిన 1436 మార్చి 25న పోప్ యూజీన్ IV ఈ కేథడ్రల్‌ను ప్రతిష్ఠించారు. తాత్కాలిక చెక్క ఆధార చట్రం లేకుండా నిర్మించిన చరిత్రలోనే ఇది మొట్టమొదటి అష్టభుజి గోపురం. 1436లో జరిగిన ప్రతిష్ఠాపన సమయంలో, గియోమ్ డూఫే ''<nowiki/>'నూపర్ రోసారమ్ ఫ్లోర్స్''' అనే మోటెట్‌ను ప్రదర్శించారు. 14వ శతాబ్దంలో ప్రారంభమైన కేథడ్రల్ వెలుపలి అలంకరణ, అర్నోల్ఫో డి కాంబియో చేసిన ప్రారంభ పనుల తర్వాత అసంపూర్తిగా మిగిలిపోయింది, ఇది 1490, 1491 మధ్య ముఖభాగం కోసం లొరెంజో డి మెడిసి ఒక డిజైన్ పోటీని ప్రారంభించడానికి దారితీసింది <ref>{{Cite paper|last=Waldman|first=Louis Alexander|title=Florence Cathedral: The Facade Competition of 1476|url=https://www.jstor.org/stable/23204946}}</ref> ఆ పోటీ చివరికి ఎటూ సాగలేదు, 19వ శతాబ్దంలో, 1887లో, ఎమిలియో డి ఫాబ్రిస్ బహుళవర్ణ పాలరాతి డిజైన్‌ను తయారు చేసే వరకు ఆ ముఖభాగాన్ని ఏర్పాటు చేయలేదు. 16వ శతాబ్దంలో చర్చి నేలను పాలరాతి పలకలతో తిరిగి వేశారు.[[దస్త్రం:Florence_Cathedral_Santa_Maria_del_Fiore,_Porta_della_Mandorla,_relief_by_Nanni_di_Banco,_1414–21.jpg|thumb| ది ''మడోన్నా ఆఫ్ ది గర్డిల్'' ఆఫ్ ది ''పోర్టా డెల్లా మండోర్లా'', నాని డి బాంకో ద్వారా, 1414–21]] బయటి గోడలకు కరారా (తెలుపు), ప్రాటో (ఆకుపచ్చ), సీనా (ఎరుపు), లావెన్జా, మరికొన్ని ప్రదేశాల నుండి తెచ్చిన బహుళవర్ణ పాలరాయిని ఒకదాని తర్వాత ఒకటిగా నిలువు, అడ్డ పట్టీలతో అమర్చారు. డి ఫాబ్రిస్, టస్కన్ చర్చి వాస్తుశిల్పానికి ప్రత్యేకమైన, ప్రారంభంలో రోమన్‌స్క్ శైలిలో ఉన్న పైపూతను అనుకరించవలసి వచ్చింది, ఉదాహరణకు తొలి బాప్టిస్టరీ ( బాటిస్టెరో డి శాన్ గియోవన్నీ ), గియోట్టో గంటల గోపురం . కూడలికి సమీపంలో రెండు ప్రధాన పక్క ద్వారాలు ఉన్నాయి: దక్షిణ వైపున ''పోర్టా డీ కానోనిసి'', ఉత్తరం వైపున ''పోర్టా డి మాండోర్లా'' . దేవదూతలచే చుట్టుముట్టబడిన ''నడుము పట్టీ మాడోనాతో'' ఉన్న మండొర్లాను నానీ డి బాంకో చెక్కారు. తన తండ్రి, ఇతరులతో కలిసి ద్వారం వద్ద పనిచేసిన నన్ని, ఆ ముఖద్వారం పూర్తికాకముందే అకాల మరణం చెందాడు. నానీ, అతని స్నేహితుడైన యువ [[డొనాటెల్లో|డొనాటెల్లో,]] ద్వారానికి ఇరువైపులా ఉన్న శిఖరాల పైభాగం కోసం రెండు యువ ప్రవక్తల విగ్రహాలను అందించారు, అవి ఇప్పుడు మ్యూజియో డెల్'ఒపెరా డెల్ డుయోమోలో ఉన్నాయి. వాటి సున్నితమైన అలంకరణలు, ఆభరణాలకు ప్రసిద్ధి చెందిన ఆరు ప్రక్క కిటికీలు, చిన్న స్తంభాలచే వేరు చేయబడ్డాయి. ట్రాన్సెప్ట్‌కు అత్యంత సమీపంలో ఉన్న నాలుగు కిటికీల నుండి మాత్రమే కాంతి వస్తుంది; మిగిలిన రెండు కేవలం అలంకరణ కోసమే. క్లరిస్టోరీ కిటికీలు గుండ్రంగా ఉంటాయి, ఇది ఇటాలియన్ గోతిక్ శైలిలో ఒక సాధారణ లక్షణం. == మూలాలు == {{Reflist}} === ఉదహరించబడిన పుస్తకాలు === * [https://www.pbs.org/wgbh/nova/video/great-cathedral-mystery/ "ది గ్రేట్ కేథడ్రల్ మిస్టరీ"], పిబిఎస్ ''నోవా'' టీవీ డాక్యుమెంటరీ, 12 ఫిబ్రవరి 2014 * హంట్, డాన్, [http://bacweb.org/journal/2014_02/nib2.php "డ్యూమో రహస్యాలు"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140728183125/http://www.bacweb.org/journal/2014_02/nib2.php|date=28 July 2014}}, ''జర్నల్'', సంచిక 2, 2014, ఇంటర్నేషనల్ యూనియన్ ఆఫ్ బ్రిక్‌లేయర్స్ అండ్ అలైడ్ క్రాఫ్ట్‌వర్కర్స్ * రిక్కీ, మాసిమో, [http://www.sillabe.it/it/home/447-il-genio-di-filippo-brunelleschi-.html ''ఇల్ జెనియో డి బ్రూనెల్లెస్చి ఇ లా కాస్ట్రుజియోన్ డెల్లా కుపోలా డి శాంటా మారియా డెల్ ఫియోర్''], లివోర్నో : కాసా ఎడిట్రిస్ సిల్లాబే Srl, ఏప్రిల్ 2014. ( ''ఫిలిప్పో బ్రునెల్లెస్కీ మేధస్సు, శాంటా మారియా డెల్ ఫియోరే గోపురం నిర్మాణం'' ).{{ISBN|978-88-8347-691-4}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-88-8347-691-4|<bdi>978-88-8347-691-4</bdi>]] . ఫ్లోరెన్స్‌లోని శాంటా మారియా డెల్ ఫియోర్ గోపురాన్ని బ్రూనెల్లెస్కీ నిర్మించిన రహస్య సాంకేతికతపై నలభై సంవత్సరాల పరిశోధన ఫలితమే ఈ పుస్తకం. రిక్కీ ఆ గోపురం ఒక విలోమ వంపు అని వాదిస్తూ, గోపురం ఇటుకల కోసం హెర్రింగ్‌బోన్ నమూనాను ( ''స్పినా ఎ పెస్సే'' ) ఉపయోగిస్తాడు. * రైస్, జాన్ ఎ. [https://www.academia.edu/13880529/Music_in_the_Duomo_of_Florence_during_the_Reign_of_Pietro_Leopoldo_I_1765_1790_ "పియట్రో లియోపోల్డో I (1765–1790) పాలనలో ఫ్లోరెన్స్ డుయోమోలో సంగీతం"] * వెరీకెన్, కారెల్, [http://schillerinstitute.org/educ/pedagogy/2013/vereycken-dome-1.html "ఫ్లోరెంటైన్ డోమ్ యొక్క రహస్యాలు"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180726110236/http://schillerinstitute.org/educ/pedagogy/2013/vereycken-dome-1.html |date=2018-07-26 }}, ''షిల్లర్ ఇన్స్టిట్యూట్'', 2013. (ఫ్రెంచ్ నుండి అనువాదం, [http://www.solidariteetprogres.org/documents-de-fond-7/culture/les-secrets-du-dome-de-florence "లెస్ సీక్రెట్స్ డు డోమ్ డి ఫ్లోరెన్స్"], లా రివ్యూ ''ఫ్యూజన్'', నం. 96, మే-జూన్ 2003) * {{Cite book|title=The Civilization of the Italian Renaissance|last=Bartlett|first=Kenneth R.|date=1992|publisher=D.C. Heath and Company|isbn=0-669-20900-7|location=Toronto|type=paperback}} * {{Cite book|title=Sur les traces de Filippo Brunelleschi, l'invention de la coupole de Santa Maria del Fiore à Florence|last=Devémy|first=Jean-François|publisher=Les Editions du Net|year=2013|isbn=978-2-312-01329-9|location=Suresnes}} ([http://coupoledebrunellesch.wix.com/santamariadelfiore in line presentation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303171041/http://coupoledebrunellesch.wix.com/santamariadelfiore|date=3 March 2016}}) * {{Cite book|title=Filippo Brunelleschi 1377–1446|last=Gärtner|first=Peter J.|publisher=Könemann|year=1998|isbn=978-3-8290-0241-7|location=Cologne}} * {{Cite book|title=Cupola di Santa Maria del Fiore: il cantiere di restauro 1980–1995, a cura di Cristina Acidini Luchinat e Riccardo Dalla Negra|publisher=Istituto poligrafico e Zecca dello Stato (Roma)|year=1995|isbn=978-88-240-3956-7|lccn=95227072}} * {{Cite book|title=The National Geographic Traveler, Florence & Tuscany|last=Jepson|first=Tim|publisher=[[National Geographic Society]]|year=2001|isbn=978-90-215-9720-1}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=JfcMAAAAQBAJ|title=Brunelleschi's Dome: How a Renaissance Genius Reinvented Architecture|last=King|first=Ross|publisher=Chatto & Windus|year=2000|isbn=9781620401941|location=London}} * {{Cite book|title=Italian Renaissance Architecture: from Brunelleschi to Michelangelo|publisher=[[Thames and Hudson]]|year=1994|isbn=978-0-500-27921-2|editor-last=Millon|editor-first=Henry A.|location=London}} * {{Cite book|title=The Opera del Duomo, Museum in Florence|last=Montrésor|first=Carlo|publisher=[[Mandragora (publisher)|Mandragora]]|year=2000}} * {{Cite book|title=Cathedral and Civic Ritual in Late Medieval and Renaissance Florence: The Service Books of Santa Maria del Fiore|last=Tacconi|first=Marica S.|date=2005|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-81704-2|location=Cambridge}} * {{Cite book|title=Kunst & Architektur, Florenz|last=Wirtz|first=Rolf C.|date=2005|publisher=Könemann|isbn=3-8331-1576-9|location=Cologne}} * {{Official website|https://duomo.firenze.it/en/home/}} * [https://operaduomo.firenze.it/en L'Opera del Duomo, Firenze] * {{Cite web|year=2004|title=The Cathedral|url=http://www.mega.it/eng/egui/monu/buq.htm|access-date=14 July 2006|website=The Florence Art Guide}} * [http://www.museumsinflorence.com/musei/cathedral_of_florence.html Museums in Florence – Cathedral and Giotto Belltower] * [http://ngm.nationalgeographic.com/2014/02/il-duomo/panorama-interactive NGM.NationalGeographic.com 2014– 02 Il Duomo 360 Panorama View Interactive] ({{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180405123940/http://ngm.nationalgeographic.com/2014/02/il-duomo/panorama-interactive|date=5 April 2018}}) * [http://ngm.nationalgeographic.com/2014/02/il-duomo/cutaway-interactive NGM.NationalGeographic.com 2014-02 Il Duomo Cutaway Interactive] ({{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180331075730/http://ngm.nationalgeographic.com/2014/02/il-duomo/cutaway-interactive|date=31 March 2018}}) * [http://ngm.nationalgeographic.com/2014/02/il-duomo/piazza ngm.nationalgeographic.com 2014-02 ll Duomo Piazza 360 degree panorama interactive] ({{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180223010140/http://ngm.nationalgeographic.com/2014/02/il-duomo/piazza|date=23 February 2018}}) * [http://ngm.nationalgeographic.com/2014/02/il-duomo/domes-interactive ngm.nationalgeographic.com 2014-02 Il Duomo Compared to other Domes Interactive] ({{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180301204822/http://ngm.nationalgeographic.com/2014/02/il-duomo/domes-interactive|date=1 March 2018}}) {{Authority control}} [[వర్గం:ఇటలీ]] [[వర్గం:ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] [[వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]] [[వర్గం:పర్యాటక ఆకర్షణలు]] 19iqtug7g5qnyraqwxceksmgxhkvkzi 0 506482 4942830 4932460 2026-08-24T04:29:29Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4942830 wikitext text/x-wiki {{Infobox Identity document | document_name = బ్రిటిష్ ఇండియన్ పాస్‌పోర్ట్ | image = BIpassport.jpg | image_caption = బ్రిటిష్ ఇండియన్ పాస్‌పోర్టు ముఖభాగం. | date_first_issued = | using_jurisdiction = {{flagicon|British India}} [[British Raj|ఇండియన్ ఎంపైర్]] | valid_jurisdictions = | document_type = [[పాస్‌పోర్టు]] | purpose = గుర్తింపు | eligibility = | expiration = }} '''బ్రిటిష్ ఇండియన్ పాస్‌పోర్టు''' అనేది [[పాస్‌పోర్ట్|పాస్‌పోర్టు]], జాతీయ హోదాకు రుజువు, [[బ్రిటిష్ రాజ్|బ్రిటిష్ ఇండియా]]కు చెందిన [[బ్రిటిష్ సబ్జెక్టు|బ్రిటిష్ సబ్జెక్టులకు]] (అధికారికంగా ఇండియన్ ఎంపైర్‌గా పేర్కొనబడింది), [[బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యం]]లోని ఇతర ప్రాంతాలకు చెందిన బ్రిటిష్ సబ్జెక్టులకు, అలాగే [[భారత ఉపఖండం]]లోని బ్రిటిష్ రక్షిత రాష్ట్రాల సబ్జెక్టులకు జారీ చేయబడిన ప్రయాణ పత్రం (అంటే '[[స్వదేశీ సంస్థానాలు|స్వదేశీ సంస్థానాల]]'కు చెందిన [[బ్రిటిష్ రక్షిత వ్యక్తి|బ్రిటిష్ రక్షిత వ్యక్తులు]]). పాస్‌పోర్టు వెలుపలి అట్టపై, కానీ పాస్‌పోర్టు లోపల కాకుండా, ముద్రించబడిన రాజ్యపు పేరు "ఇండియన్ ఎంపైర్",<ref>{{cite web|url=http://www.atlasofbritempire.com/Dominions.html|title=Dominions 1931-1947|work=Historical Atlas of the British Empire|access-date=16 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222085510/http://www.atlasofbritempire.com/Dominions.html|archive-date=2015-12-22|url-status=dead}}</ref> ఇది [[భారతదేశం]], [[పాకిస్తాన్]], [[బంగ్లాదేశ్]], [[మయన్మార్]] (బర్మా) మొత్తం ప్రాంతాలను కలిగి ఉండేది. 1947లో భారతదేశం, పాకిస్తాన్ స్వాతంత్ర్యం పొందిన తరువాత ఈ పాస్‌పోర్టు వినియోగం నిలిపివేయబడింది. దాని ధారకులకు [[భారతీయ జాతీయత చట్టం|భారతీయ]], [[పాకిస్తానీ జాతీయత చట్టం|పాకిస్తానీ]] లేదా [[బ్రిటిష్ జాతీయత చట్టం|బ్రిటిష్ జాతీయత]]ను ఎంచుకునే హక్కు కల్పించబడింది. ==చరిత్ర== [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]] తరువాత [[బ్రిటిష్ ఇండియా]]లో పాస్‌పోర్టుల వినియోగం ప్రవేశపెట్టబడింది.<ref>[http://www.mumbaispace.com/passport/indian-passport.htm MumbaiSpace Indian Passport History] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20101006112024/http://www.mumbaispace.com/passport/indian-passport.htm |date=October 6, 2010 }}</ref> ''1920 భారతీయ పాస్‌పోర్టు చట్టం'' పాస్‌పోర్టుల వినియోగాన్ని తప్పనిసరి చేసింది. భారతీయుల విదేశీ ప్రయాణాలపై, అలాగే భారతదేశంలోని ప్రావిన్సులకు ప్రయాణించే, వాటి లోపల ప్రయాణించే విదేశీయులపై నియంత్రణలను ఏర్పాటు చేసింది.<ref>[http://www.unhcr.org/refworld/docid/3ae6b54d18.html Passport (Entry into India) Act, 1920 (No. 34 of 1920)]</ref> ఈ పాస్‌పోర్టు 1920లో జరిగిన దేశాల సమాఖ్య అంతర్జాతీయ పాస్‌పోర్టుల సదస్సులో అంగీకరించిన నమూనా ఆధారంగా రూపొందించబడింది.<ref>{{Cite web |url=http://www.ips.gov.uk/passport/about-history-modern.asp |title=History of Passports |access-date=2009-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090415071658/http://www.ips.gov.uk/passport/about-history-modern.asp |archive-date=2009-04-15 |url-status=dead }}</ref> అయితే, బ్రిటిష్ ఇండియన్ పాస్‌పోర్టుకు చాలా పరిమితమైన వినియోగం మాత్రమే ఉండేది. [[బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యం]], [[ఇటాలియన్ సామ్రాజ్యం]], స్విట్జర్లాండ్, ఆస్ట్రియా, చెకోస్లోవేకియా, జర్మనీ, స్పెయిన్, నార్వే, స్వీడన్, [[డచ్ సామ్రాజ్యం]] ఆధీనంలోని ప్రాంతాల్లో మాత్రమే ప్రయాణానికి ఇది చెల్లుబాటు అయ్యేది.<ref name="V">{{cite book|title=The Long Partition and the Making of Modern South Asia|author=Vazira Fazila-Yacoobali Zamindar|publisher=Columbia University Press|pages=162|year=2007|isbn=978-0-231-13846-8}}</ref> [[File:Quaid passport burhan.jpg|thumb|400px|[[ముహమ్మద్ అలీ జిన్నా]]కు [[బ్రిటిష్ రాజ్|భారత ప్రభుత్వం]] జారీ చేసిన పాస్‌పోర్టు.]] ==జారీ== [[File:Britishindianpassportvisastamp.jpg|thumb|left|బ్రిటిష్ ఇండియన్ పాస్‌పోర్టుపై ఉన్న ఒక ముద్ర.]] జన్మతః [[బ్రిటిష్ సబ్జెక్టు|బ్రిటిష్ సబ్జెక్టులు]], [[సహజీకరణ]] ద్వారా బ్రిటిష్ సబ్జెక్టులైన వ్యక్తులు, [[బ్రిటిష్ రక్షిత వ్యక్తి]]లు లేదా అటువంటి వ్యక్తుల జీవిత భాగస్వామి లేదా వితంతువు అయిన వ్యక్తులకు బ్రిటిష్ ఇండియన్ పాస్‌పోర్టు జారీ చేయబడేది. పాస్‌పోర్టులను ప్రావిన్షియల్ ప్రభుత్వాలు నిర్వహించే పాస్‌పోర్టు కార్యాలయాల ద్వారా జారీ చేసేవారు. జారీ చేసిన తేదీ నుంచి అవి ఐదు సంవత్సరాలపాటు చెల్లుబాటు అయ్యేవి. 1922లో కొత్త పాస్‌పోర్టు పొందడానికి దరఖాస్తుదారుల నుంచి [[భారత రూపాయి|భారతీయ రూపాయి]] 1 వసూలు చేసేవారు.<ref name="B">{{cite book|title=The Times of India Directory and Year Book, Including Who's who|year=1922|pages=775|publisher=Bennett, Coleman & Company}}</ref> 1933 నాటికి ఈ రుసుము 3 భారతీయ రూపాయలకు పెంచబడింది. [[File:Gandhi passport.jpg|thumb|400px|[[మోహన్‌దాస్ కరంచంద్ గాంధీ]] 1931లో సమర్పించిన పాస్‌పోర్టు దరఖాస్తు]] [[File:First page of Nazar Singh's British Indian passport.jpg|thumb|400px|నజర్ సింగ్ అనే వ్యక్తికి చెందిన బ్రిటిష్ ఇండియన్ పాస్‌పోర్టు మొదటి పేజీ.]] [[File:Second page of Nazar Singh's British Indian passport.jpg|thumb|400px|నజర్ సింగ్ బ్రిటిష్ ఇండియన్ పాస్‌పోర్టు రెండవ పేజీ]] ==భౌతిక రూపం== [[File:BIpassport2.jpg|thumb|right|200px|బ్రిటిష్ ఇండియన్ పాస్‌పోర్టు మొదటి పేజీలో భారత వైస్రాయ్ అధికారిక గమనిక.]] పాస్‌పోర్టు అట్ట [[నీలము|నేవీ బ్లూ]] రంగులో ఉండేది. దాని ముందు అట్టపై బ్రిటిష్ సామ్రాజ్య చిహ్నం (అంటే [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ రాజచిహ్నం|యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ రాయల్ ఆర్మ్స్]]) ముద్రించబడి ఉండేది. చిహ్నం పైన "British Indian Passport", చిహ్నం కింద "Indian Empire" అనే పదాలు ముద్రించబడి ఉండేవి. పాస్‌పోర్టులోని పాఠ్యం [[ఆంగ్ల భాష|ఆంగ్లం]], [[ఫ్రెంచి భాష|ఫ్రెంచి]] భాషల్లో ముద్రించబడేది. ఇతర వివరాలను చేతితో రాసేవారు. ===ధారకుడి వివరాలు=== పాస్‌పోర్టులో ధారకుడిని వివరించే కింది సమాచారాన్ని పొందుపరిచేవారు: *పాస్‌పోర్టు సంఖ్య *ధారకుడి పేరు *జారీ చేసిన ప్రదేశం *జారీ చేసిన తేదీ *తోడుగా ప్రయాణించే వారు [భార్య, పిల్లలు] *జాతీయ హోదా - [జన్మ లేదా సహజీకరణ ద్వారా] బ్రిటిష్ సబ్జెక్టు *వృత్తి *జన్మస్థలం, జన్మతేదీ *నివాసస్థలం *ఎత్తు *కళ్ల రంగు *జుట్టు రంగు *గుర్తించదగిన ప్రత్యేక లక్షణాలు *చెల్లుబాటు, గడువు తేదీలు పాస్‌పోర్టులో ధారకుడి, అతనితో పాటు ప్రయాణించే జీవిత భాగస్వామి ఛాయాచిత్రాలు కూడా ఉండేవి. పాస్‌పోర్టు పుస్తకంలోని చివరి సగం వీసాలు, ప్రవేశ నౌకాశ్రయం, నిష్క్రమణ నౌకాశ్రయాల ముద్రల కోసం కేటాయించబడేది. ===పాస్‌పోర్టు గమనిక=== [[File:BIpassport3.jpg|thumb|right|200px|నియమాలు, నిబంధనలను వివరించే పాస్‌పోర్టు చివరి పేజీ]] పాస్‌పోర్టులో గవర్నర్ జనరల్ నుంచి ఇతర దేశాల అధికారులకు ఉద్దేశించిన ఒక గమనిక ఉండేది. అందులో ధారకుడు ఆ దేశానికి చెందిన పౌరుడిగా గుర్తించబడతాడని, అంతర్జాతీయ నిబంధనలకు అనుగుణంగా అతడిని లేదా ఆమెను స్వేచ్ఛగా ప్రయాణించడానికి అనుమతించాలని, తగిన సహాయం, రక్షణ కల్పించాలని కోరబడేది. భారతీయ పాస్‌పోర్టుల్లోని గమనిక ఇలా ఉంది: {{poemquote|[[భారత గవర్నర్ జనరల్|భారత వైస్రాయ్, గవర్నర్ జనరల్]] తరఫున, సంబంధిత అధికారులందరూ ఈ పాస్‌పోర్టు ధారకుడిని ఎటువంటి ఆటంకం లేదా అడ్డంకి లేకుండా స్వేచ్ఛగా ప్రయాణించడానికి అనుమతించాలని, అలాగే అతడికి లేదా ఆమెకు అవసరమైన ప్రతి సహాయం, రక్షణను అందించాలని ఇందుమూలంగా అభ్యర్థించడమైనది. భారత వైస్రాయ్, గవర్నర్ జనరల్ ఆదేశానుసారం.}} గమనిక ఉన్న పేజీపై జారీ చేసిన ప్రదేశానికి సంబంధించిన ప్రావిన్షియల్ ప్రభుత్వ పాస్‌పోర్టు అధికారి ముద్ర వేసి సంతకం చేసేవారు. ==ఇవి కూడా చూడండి== *[[బంగ్లాదేశ్ పాస్‌పోర్టు]] *[[బ్రిటిష్ పాస్‌పోర్టు]] *[[భారత పాస్‌పోర్టు]] *[[మయన్మార్ పాస్‌పోర్టు]] *[[పాకిస్తాన్ పాస్‌పోర్టు]] *[[బంగ్లాదేశ్ జాతీయత చట్టం]] *[[బ్రిటిష్ జాతీయత చట్టం]] *[[భారతీయ జాతీయత చట్టం]] *[[మయన్మార్ జాతీయత చట్టం]] *[[పాకిస్తానీ జాతీయత చట్టం]] ==మూలాలు== {{reflist}} ==బయటి లింకులు== {{commonscat|Passports of British India}} *[http://www.liiofindia.org/in/legis/cen/num_act/piia1920300/ 1920 భారతీయ పాస్‌పోర్టు చట్టం పూర్తి పాఠ్యం] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241214074655/http://www.liiofindia.org/in/legis/cen/num_act/piia1920300/ |date=2024-12-14 }} *[https://web.archive.org/web/20101030055445/http://www.passportland.com/images/wilkins-robert-1927/wilkins-robert-1927.html 1927 నాటి భారతీయ పాస్‌పోర్టు] - Passportland.com నుంచి చిత్రాలు *[http://www.papertotravel.com/MP-72 బ్రిటిష్ ఇండియా - మడతపెట్టే పెద్ద పాస్‌పోర్టు (1920)] - భారతదేశపు తొలి పాస్‌పోర్టు గురించి వివరణ, చిత్రాలు. *[https://www.papertotravel.com/MP-538 ఇండియన్ ఎంపైర్ : బ్రిటిష్ ఇండియన్ పాస్‌పోర్టు (1931)] 1931లో జారీ చేయబడిన బ్రిటిష్ ఇండియన్ పాస్‌పోర్టు [[Category:Government of British India]] [[Category:Defunct passports]] [[వర్గం:బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యం]] k0imv2pjd0uu5ykxh7fk8jwk75t3kew 0 506493 4942780 4932501 2026-08-23T21:30:17Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4942780 wikitext text/x-wiki {{Infobox anthem |title = {{lang|bn|বাংলার মাটি বাংলার জল}} |transcription = {{translit|bn|Banglar Maṭi Banglar Jol}} |english_title = "బెంగాల్ నేల, బెంగాల్ నీరు" |type = గీతం |alt_title = |en_alt_title = |alt_title_2 = |en_alt_title_2= |image = Rabindranath Tagore in 1909.jpg |image_size = 220px |caption = [[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]], [[భారతదేశం]], [[బంగ్లాదేశ్]], [[పశ్చిమ బెంగాల్]] జాతీయ, రాష్ట్ర గీతాల రచయిత, స్వరకర్త |prefix = రాష్ట్ర |country = [[పశ్చిమ బెంగాల్]], [[భారతదేశం]] |author = [[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] |lyrics_date = 1905 |composer = [[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] |music_date = 1905 |adopted = 7 సెప్టెంబర్ 2023 |sound = Banglar-Mati-Banglar-Jol.ogg |sound_title = Banglar Mati Banglar Jol |predecessor = [[బంగా మాత]] }} "'''బంగ్లార్ మటి బంగ్లార్ జల్'''" ({{langx|bn|বাংলার মাটি বাংলার জল}}; "బెంగాల్ నేల, బెంగాల్ నీరు") అనేది 2025 వరకు ఒక [[బెంగాలీ భాష|బెంగాలీ]] ప్రార్థనా గీతం<ref>{{cite web | url=https://indianexpress.com/article/explained/explained-history/tagore-banglar-mati-banglar-jol-bengal-anthem-8930856/ | title=Tagore's 'Banglar mati, Banglar jol', and the sentiment of brotherhood and patriotism that it invokes | date=8 September 2023 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://iastoppers.com/articles/banglar-mati-banglar-jol | title=IASToppers | 3=UPSC IAS Exam Online Preparation | 4=IAS Strategy Syllabus | access-date=2026-08-11 | archive-date=2024-12-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20241227225345/https://iastoppers.com/articles/banglar-mati-banglar-jol | url-status=dead }}</ref>, [[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] రచించిన దేశభక్తి గీతం. ఇది [[పశ్చిమ బెంగాల్]] అధికారిక [[భారత రాష్ట్ర గీతాల జాబితా|రాష్ట్ర గీతం]].<ref name=":3">{{Cite web|title=Rabindranath Tagore and his ideas - MANIFEST IAS|url=https://www.manifestias.com/2019/05/14/rabindranath-tagore-and-his-ideas/|access-date=2020-05-12|language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20211221173216/https://journalsofindia.com/rabindranath-tagore-and-his-ideas/ |archive-date=2021-12-21}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-09-08 |title=Tagore's 'Banglar mati, Banglar jol', and the sentiment of brotherhood and patriotism that it invokes |url=https://indianexpress.com/article/explained/explained-history/tagore-banglar-mati-banglar-jol-bengal-anthem-8930856/ |access-date=2024-03-24 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> ==చరిత్ర== [[బంగమాత|మాతృబెంగాల్]]ను ను స్తుతిస్తూ రచించిన ఈ గీతాన్ని [[బెంగాల్ విభజన (1905)|1905 బెంగాల్ విభజనకు]] వ్యతిరేకంగా జరిగిన బంగభంగ నిరోధ్ ఉద్యమానికి మద్దతుగా 1905లో స్వరపరిచారు.<ref name=":0">{{Cite web|title=Song banglar mati banglar jol {{!}} Lyric and History|url=https://www.geetabitan.com/lyrics/B/baanglar-maati-lyric.html|access-date=2020-05-12|website=www.geetabitan.com}}</ref><ref name=":1">{{Cite news |script-title=bn:রবীন্দ্রনাথের সঙ্গীত ও কবিতায় স্বদেশপ্রেম|url=https://www.bhorerkagoj.com/print-edition/2014/09/19/135.php|access-date=2020-05-12|work=Bhorer Kagoj|language=bn|archive-date=2019-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20190913072714/http://www.bhorerkagoj.com/print-edition/2014/09/19/135.php|url-status=dead}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|title=Rabindranath Tagore's incredible social reforms that few know about|url=https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/rabindranath-tagore-322170-2016-05-07|access-date=2020-05-12|website=India Today|date=7 May 2016 |language=en}}</ref><ref name=":4">{{Cite web|title=বঙ্গভঙ্গের বিরোধিতায় রবীন্দ্রনাথের রাখি বন্ধনে ছিল সম্প্রীতির বার্তা! আজও প্রাসঙ্গিক সেই ঐক্যের উৎসব|url=https://bangla.asianetnews.com/life/rabindranath-tagore-celebrates-rakhi-bandhan-utsav-in-october-pw7zvt/articleshow-tqdem4|access-date=2020-05-12|website=bangla.asianetnews.com|language=bn}}</ref> బెంగాల్ విభజనకు వ్యతిరేకంగా నిరసన తెలుపుతున్న [[హిందువులు|హిందువులు]], [[బెంగాలీ ముస్లింలు|బెంగాలీ ముస్లింలను]] తిరిగి ఐక్యం చేయడానికి ఠాగూర్ 16 అక్టోబర్ 1905న "[[రక్షా బంధన్|రక్షా బంధన్ ఉత్సవం]]"ను ప్రారంభించారు. ఆ రోజున ఈ పాట ఉద్యమానికి నినాదంగా నిలిచింది.<ref name=":3" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /> ఈ పాటకు స్వరలిపిని ఇంద్రా దేవి చౌధురాణి రూపొందించారు.<ref name=":0" /> ==అధికారిక స్వీకరణ== 7 సెప్టెంబర్ 2023న [[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ]] ఒక తీర్మానాన్ని ఆమోదించి, "బంగ్లార్ మటి బంగ్లార్ జల్"ను [[పశ్చిమ బెంగాల్]] అధికారిక [[భారత రాష్ట్ర గీతాల జాబితా|రాష్ట్ర గీతంగా]] ప్రకటించింది.<ref>{{cite web |url=https://www.devdiscourse.com/article/politics/2584930-wb-assembly-passes-resolution-to-observe-bengali-new-year-poila-baisakh-as-bengal-day |title=WB assembly passes resolution to observe Bengali new year, Poila Baisakh, as Bengal Day |website=devdiscourse.com}}</ref><ref>{{cite news |url=https://scroll.in/latest/1055604/west-bengal-assembly-passes-resolution-declaring-rabindranath-tagore-composition-as-state-anthem |title=West Bengal Assembly passes resolution declaring Rabindranath Tagore composition as state anthem |work=Scroll.in |date=7 September 2023}}</ref> ==పద్య సాహిత్యం== {| class="wikitable" ![[బెంగాలీ భాష|బెంగాలీ]] మూలం<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|title=বিজয়া-সম্মিলন, ৪ {{!}} রবীন্দ্র রচনাবলী|url=http://rabindra-rachanabali.nltr.org/node/8380|website=rabindra-rachanabali.nltr.org|language=bn|access-date=2020-05-13}}</ref> ![[బెంగాలీ భాష రోమనీకరణ|రోమనీకరణ]] !ఆంగ్ల అనువాదం |- style="vertical-align:top; white-space:nowrap;" |<poem>{{lang|bn|বাংলার মাটি বাংলার জল বাংলার বায়ু বাংলার ফল পুণ্য হউক পুণ্য হউক পুণ্য হউক হে ভগবান। বাংলার ঘর বাংলার হাট বাংলার বন বাংলার মাঠ পূর্ণ হউক পূর্ণ হউক পূর্ণ হউক হে ভগবান। বাঙালির পণ বাঙালির আশা বাঙালির কাজ বাঙালির ভাষা সত্য হউক সত্য হউক সত্য হউক হে ভগবান। বাঙালির প্রাণ বাঙালির মন বাঙালির ঘরে যত ভাই বোন এক হউক এক হউক এক হউক হে ভগবান।}}</poem> |<poem>{{translit|bn|italic=no|Banglar maṭi, banglar jol, Banglar bayu, banglar phol. Punyo houk, punyo houk, Punyo houk, he bhagoban. Banglar ghor, banglar hat, Banglar bōn, banglar maṭh. Purno houk, purno houk, Purno houk, he bhagoban. Bangalir pon, bangalir asha, Bangalir kaj, bangalir bhasa. Sotyo houk, sotyo houk, Sotyo houk, he bhagoban. Bangalir pran, bangalir mon, Bangalir ghore, joto bhai bon. Ek houk, ek houk, Ek houk, he bhagoban.}}</poem> |<poem>బెంగాల్ నేల, బెంగాల్ నీరు, బెంగాల్ గాలి, బెంగాల్ ఫలాలు. అవి పవిత్రంగా ఉండుగాక, పవిత్రంగా ఉండుగాక, అవి పవిత్రంగా ఉండుగాక, ఓ భగవంతుడా. బెంగాల్ ఇళ్లు, బెంగాల్ సంతలు, బెంగాల్ అడవులు, బెంగాల్ పొలాలు. అవి పరిపూర్ణంగా ఉండుగాక, పరిపూర్ణంగా ఉండుగాక, అవి పరిపూర్ణంగా ఉండుగాక, ఓ భగవంతుడా. బెంగాలీల సంకల్పాలు, బెంగాలీల ఆశలు, బెంగాలీల కర్మలు, బెంగాలీల భాష. అవి సత్యంగా ఉండుగాక, సత్యంగా ఉండుగాక, అవి సత్యంగా ఉండుగాక, ఓ భగవంతుడా. బెంగాలీల ప్రాణాలు, బెంగాలీల మనసులు, బెంగాలీ ఇంటిలోని సోదర సోదరీమణులందరూ. ఒక్కటిగా ఉండుగాక, ఒక్కటిగా ఉండుగాక, ఒక్కటిగా ఉండుగాక, ఓ భగవంతుడా.</poem> |} ==ఇవి కూడా చూడండి== * "[[అమర్ సోనార్ బంగ్లా]]" * [[బంగమాత]] * "[[జన గణ మన]]" ==మూలాలు== {{reflist}} ==బయటి లింకులు== *[https://rabindra-rachanabali.nltr.org/node/8380/ rabindra-rachanabali.nltr.org] (బెంగాలీ భాషలో) *[https://www.youtube.com/watch?v=Xxis3BHsw-A బంగ్లార్ మటి బంగ్లార్ జల్] {{authority control}} [[Category:రవీంద్ర సంగీతం]] [[Category:భారత రాష్ట్ర గీతాలు]] [[Category:రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ రచించిన పాటలు]] [[వర్గం:దేశభక్తి గీతాలు]] [[Category:పశ్చిమ బెంగాల్ చిహ్నాలు]] [[Category:బెంగాలీ భాషా పాటలు]] [[Category:1905 పాటలు]] [[Category:భారత నిరసన గీతాలు]] 9ib0yoisurh2xkt6zbban8gulckefog 0 506526 4942832 4932683 2026-08-24T04:37:08Z యర్రా రామారావు 28161 సవరణ: Harv/Sfn no-target ఎర్రర్ సరిదిద్దాను (sfnHarvFixer.js) 4942832 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Miniaturk_009.jpg|alt=color view of reconstructed model of Temple of Artemis, at Miniatürk Park, Istanbul, Turkey|thumb| టర్కీలోని [[ఇస్తాంబుల్|ఇస్తాంబుల్‌లో ఉన్న]] మినియాటర్క్ పార్క్‌లోని ఈ ఆర్టెమిస్ ఆలయ నమూనా, మూడవ ఆలయం సంభావ్య స్వరూపాన్ని పునఃసృష్టించే ప్రయత్నం చేస్తుంది.]] [[దస్త్రం:Templo-Artemisa-Efeso-2017.jpg|alt=columns in field at the site of the temple today|thumb| 2017లో ఆలయ స్థలం]] '''ఆర్టెమిస్ దేవాలయం''' ('''ఆర్టెమిసియన్''', '''డయానా దేవాలయం''') అనేది రోమన్ దేవత డయానాతో సమానమైన ఆర్టెమిస్ దేవత స్థానిక రూపానికి అంకితం చేయబడిన ఒక గ్రీకు దేవాలయం . ఇది [[టర్కీ|టర్కీలోని]] ఆధునిక సెల్చుక్‌కు సమీపంలో ఉన్న ఎఫెసస్‌లో ఉండేది. ప్రాచీన చరిత్రలో ఇది చాలాసార్లు ధ్వంసం చేయబడి, పునర్నిర్మించబడినప్పటికీ, ఆలయం చివరి అవతారం క్రీ.శ. 401లో ధ్వంసమైంది. <ref>{{Cite book|title=The Western Shores of Turkey: Discovering the Aegean and Mediterranean coasts|last=Freely|first=John|year=2004|page=148|ref=none}}<br /><br /> {{Cite book|title=Ephesus after Antiquity: A late antique, Byzantine, and Turkish city|last=Foss|first=Clive|publisher=Cambridge University Press|year=1979|at=[https://books.google.com/books?id=i6Q8AAAAIAAJ&dq=Artemis%20Ephesus%20John%20Chrysostom%20mob&pg=PA86 pp. 86–89 & footnote&nbsp;83]|via=Google books|ref=none|ref=none}} </ref> చివరి దేవాలయానికి చెందిన పునాదులు, శకలాలు మాత్రమే నేటికీ మిగిలి ఉన్నాయి. ఆలయ చరిత్ర ప్రారంభం అస్పష్టంగా ఉంది. అయితే, ఈ దేవాలయం తొలి రూపం క్రీ.పూ. 7వ శతాబ్దంలో ఒక వరద వల్ల నాశనమైందని తెలిసింది. క్రీ.పూ. 550 ప్రాంతంలో, లిడియాకు చెందిన క్రోసస్ నిధులతో, క్రీట్‌కు చెందిన గ్రీకు వాస్తుశిల్పి చెర్సిఫ్రాన్ నాయకత్వంలో దేవాలయం మరింత విస్తృతమైన పునర్నిర్మాణం ప్రారంభమైంది. ఈ దేవాలయం క్రీ.పూ. 356 వరకు నిలిచి ఉంది, ఆ తర్వాత హెరోస్ట్రాటస్ అని ప్రసిద్ధి చెందిన ఒక దుండగుడు దీనిని తగలబెట్టాడు. దేవాలయం తుది రూపానికి ఎఫెసు ప్రజలు నిధులు సమకూర్చారు. దేవాలయం ఎఫెసు ప్రజల జీవితంలో కేంద్రంగా ఉండేది, ఎందుకంటే అది అక్కడి పౌరులకు గొప్ప రాజకీయ, సామాజిక విలువను కలిగి ఉండేది. [[పురాతన గ్రీసు|హెలెనిక్]] దేవత నుండి వేరుగా పరిగణించబడిన ఎఫెసియన్ ఆర్టెమిస్‌కు ప్రత్యేకమైన లక్షణాలు, కళాఖండాలు ఉండేవి, ఆమెను ఆ నగరానికి రక్షకురాలిగా భావించేవారు. == స్థానం, చరిత్ర == [[దస్త్రం:Philips_Galle,_Dianatemplet_i_Efesos,_1572,_KKSgb10001-5,_Statens_Museum_for_Kunst_(cropped).jpg|alt=imaginary Temple of Artemis 16th-century engraving by Martin Heemskerck|thumb| 1572 ''ఆక్టో ముండి మిరాకులా'' నుండి, ఆధునిక కాలంలో ఆలయం మొట్టమొదటిగా తెలిసిన ప్రాతినిధ్యం. ఈ చెక్కడాన్ని మార్టిన్ హీమ్స్‌కెర్క్ చేశారు.]] ఆర్టెమిస్ దేవాలయం (ఆర్టెమిసియా) పురాతన ఎఫెసస్ నగరానికి సమీపంలో, సుమారు {{Convert|75|km}} దూరంలో ఉండేది.టర్కీలోని ఆధునిక ఓడరేవు నగరం ఇజ్మీర్ నుండి దక్షిణంగా ప్రస్తుతం ఈ ప్రదేశం సెల్చుక్ అనే ఆధునిక పట్టణం అంచున ఉంది. ఎఫెసస్‌లోని పవిత్ర స్థలం ( ''టెమెనోస్'' ) ''ఆర్టెమిసియన్'' కంటే పురాతనమైనది. ఇది అయోనిక్ వలసల కంటే చాలా సంవత్సరాల ముందు నాటిదని, డిడిమాలోని [[అపోలో]] దేవాలయం కంటే కూడా పురాతనమైనదని పౌసానియాస్ ఖచ్చితంగా చెప్పాడు. <ref name="Pausanias-7_2_6">{{Cite book|title=[[Description of Greece]]|last=Pausanias|at=7.2.6–8|author-link=Pausanias (geographer)}}</ref> ఆ నగరంలోని అయోనిక్-పూర్వ నివాసులు లెలేజెస్, లిడియన్లు అని అతను చెప్పాడు. కాలిమాకస్, తన ''<nowiki/>'ఆర్టెమిస్ స్తుతి గీతం'లో'' ఎఫెసస్‌లోని తొలి ''టెమెనోస్‌ను'' అమెజాన్‌లకు ఆపాదించాడు. వారు పురాణ యోధురాళ్ళు, వారి మతపరమైన ఆచారాలు అప్పటికే వారి అధిదేవత అయిన ఆర్టెమిస్ ప్రతిమ ( ''బ్రెటాస్'' ) చుట్టూ కేంద్రీకృతమై ఉన్నాయని అతను ఊహించాడు. ఆ దేవాలయం అమెజాన్‌ల కంటే పురాతనమైనదని పౌసానియాస్ విశ్వసించాడు. <ref name="Pausanias-7_2_6" /> ఆ ప్రదేశం ప్రాచీనతపై పౌసానియస్ చేసిన అంచనా సమంజసంగానే ఉన్నట్లు అనిపిస్తుంది. ప్రపంచ యుద్ధానికి ముందు నేను, డేవిడ్ జార్జ్ హోగార్త్ చేసిన సైట్ తవ్వకాలలో వరుసగా మూడు దేవాలయ భవనాలను గుర్తించినట్లు అనిపించింది. 1987–1988లో జరిగిన పునఃతవ్వకాలు, హోగార్త్ వివరణ పునఃమూల్యాంకనం ద్వారా ఈ ప్రదేశం [[కంచుయుగం]] నాటికే ఆక్రమించబడిందని నిర్ధారించబడింది . మధ్య జ్యామితీయ కాలం వరకు విస్తరించి ఉన్న మట్టిపాత్రల ఆవిష్కరణల క్రమం కూడా ఇక్కడ ఉంది. క్రీ.పూ. 8వ శతాబ్దం ద్వితీయార్ధంలో, గట్టిగా కుదించబడిన బంకమట్టి నేల కలిగిన ఒక పెరిప్టెరల్ దేవాలయం నిర్మించబడింది. శతాబ్దం ఎఫెసస్‌లోని పెరిప్టెరల్ దేవాలయం ఆసియా మైనర్ తీరంలో పెరిప్టెరల్ రకానికి చెందిన తొలి ఉదాహరణను అందిస్తుంది, బహుశా ప్రపంచంలోనే స్తంభాల వరుసలతో చుట్టుముట్టబడిన తొలి గ్రీకు దేవాలయం కూడా ఇదే కావచ్చు. క్రీ.పూ. 7వ శతాబ్దంలో, ఒక వరద <ref>{{Harvp|Bammer|1990}}: The flooding is dated by fragmentary ceramics.</ref> ఆలయాన్ని నాశనం చేసింది, అసలు మట్టి నేలపై అర మీటరుకు పైగా ఇసుక, కొట్టుకువచ్చిన చెత్తను నిక్షేపించింది. వరద శిథిలాల మధ్య, బహుశా ఉత్తర సిరియాకు చెందినదిగా భావిస్తున్న, [[గండభేరుండం|గ్రిఫిన్]], జీవ వృక్షం చెక్కబడిన ఒక [[ఐవరీ|ఏనుగు దంతపు]] ఫలకం అవశేషాలు, దీర్ఘవృత్తాకార అడ్డుకోత కలిగిన, రంధ్రాలు చేయబడిన కొన్ని కన్నీటి చుక్కలు లభించాయి. బహుశా ఇవి ఒకప్పుడు ఎఫెసస్ దేవి చెక్క ప్రతిమకు ( ''xoanon'' ) అలంకరించబడి ఉండేవి, అది వరదలో నాశనమై ఉండవచ్చు లేదా తిరిగి లభించి ఉండవచ్చు. ఆ ప్రదేశం వరదలకు గురయ్యే అవకాశం ఉన్నప్పటికీ, 8వ, 6వ తేదీల మధ్య పూడిక నిక్షేపాల వల్ల అది సుమారు రెండు మీటర్లు ఎత్తుకు పెరిగిందని బామర్ పేర్కొన్నారు.&nbsp;శతాబ్దాలు, మరో 2.4&nbsp;ఆరవ, నాల్గవ వాటి మధ్య, దాని నిరంతర ఉపయోగం "పవిత్ర సంస్థలో వాస్తవ స్థానం గుర్తింపును నిర్వహించడం ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించిందని సూచిస్తుంది". <ref>{{Harvp|Bammer|1990}}.</ref> == మూలాలు == {{Reflist}} == బాహ్య లింకులు == {{Commons category|Temple of Artemis}} [[వర్గం:Pages using gadget WikiMiniAtlas]] [[వర్గం:దేవాలయాలు]] [[వర్గం:గ్రీకు]] [[వర్గం:ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] [[వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]] [[వర్గం:పర్యాటక ఆకర్షణలు]] 1pqe1li0wdtoeaznkwquelh7rsp1g57 10 506741 4942664 4940850 2026-08-23T15:37:07Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4942664 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రాంతాలు | title = [[ఉక్రెయిన్‌లోని సంరక్షిత ప్రాంతాల వర్గాలు|ఉక్రెయిన్‌లోని జాతీయ ప్రకృతి పరిరక్షణ ప్రాంతాలు]] | listclass = hlist | state = {{{state|}}} |image = [[File:Горгани, Довбушанка.jpg|100px|Gorgany Nature Reserve]] | titlestyle = background:#abdb75; | groupstyle = background:#bbeb85; | belowstyle = background:#bbeb85; | group1 = [[ఉక్రెయిన్ జీవావరణ నిల్వలు|జీవావరణ నిల్వలు]] | list1 = * [[అస్కానియా-నోవా]] * [[నల్ల సముద్ర జీవావరణ రిజర్వ్|నల్ల సముద్రం]] * [[కార్పాతియన్ జీవావరణ రిజర్వ్|కార్పాతియన్]] * [[చెర్నోబిల్ రేడియేషన్, పర్యావరణ జీవావరణ రిజర్వ్|చెర్నోబిల్]] * [[డాన్యూబ్ డెల్టా|డాన్యూబ్]] * [[డెస్నా జీవావరణ రిజర్వ్|డెస్నా]] * [[తూర్పు కార్పాతియన్ జీవావరణ రిజర్వ్|తూర్పు కార్పాతియన్]] * [[రోజ్‌టోచియా జీవావరణ రిజర్వ్|రోజ్‌టోచియా]] * [[పశ్చిమ పోలెసీ సరిహద్దు జీవావరణ రిజర్వ్|పశ్చిమ పోలెసియా]] | group2 = [[ఉక్రెయిన్ ప్రకృతి సంరక్షణ కేంద్రాల జాబితా|ప్రకృతి<br>సంరక్షణ కేంద్రాలు]] | list2 = * [[కేప్ మార్టిన్ రిజర్వ్|కేప్ మార్టిన్]] * [[చెరెమ్స్కే నేచర్ రిజర్వ్|చెరెమ్స్కే]] * [[క్రిమియన్ నేచర్ రిజర్వ్|క్రిమియా]] ([[స్వాన్ ఐలాండ్స్ నేచర్ రిజర్వ్|స్వాన్ ఐలాండ్స్]]) * [[డ్నీపర్–ఓరిల్ నేచర్ రిజర్వ్|డ్నీపర్–ఓరిల్]] * [[డ్రెవ్లియన్స్ నేచర్ రిజర్వ్|డ్రెవ్లియన్స్]] * [[గోర్గానీ నేచర్ రిజర్వ్|గోర్గానీ]] * [[కనివ్ నేచర్ రిజర్వ్|కనివ్]] * [[కరడాగ్ నేచర్ రిజర్వ్|కరడాగ్]] * [[కజాంటిప్ నేచర్ రిజర్వ్|కజాంటిప్]] * [[లుహాన్స్క్ నేచర్ రిజర్వ్|లుహాన్స్క్]] ([[ప్రోవలియా స్టెప్పీ నేచర్ రిజర్వ్|ప్రోవలియా స్టెప్పే]] * [[స్టానిట్సియా-లుహాన్స్కా రిజర్వ్|స్టానిట్సియా-లుహాన్స్కా]] * [[స్ట్రీల్ట్సివ్స్కీ స్టెప్పీ ప్రకృతి సంరక్షణ కేంద్రం|స్ట్రీల్ట్సివ్స్కీ స్టెప్పీ]] * [[మెడోబరీ నేచర్ రిజర్వ్|మెడోబోరీ]] * [[మైఖేల్ వర్జిన్ ల్యాండ్ నేచర్ రిజర్వ్]] * [[ఓపుక్ నేచర్ రిజర్వ్|ఓపుక్]] * [[పోలిసియా నేచర్ రిజర్వ్|పోలిసియా]] * [[రివ్నే నేచర్ రిజర్వ్| రివ్నే]] * [[ఉక్రేనియన్ స్టెప్పీ నేచర్ రిజర్వ్|ఉక్రేనియన్ స్టెప్పీ]] ([[చాక్ ఫ్లోరా నేచర్ రిజర్వ్|చాక్ ఫ్లోరా]]) * [[యాల్టా మౌంటైన్-ఫారెస్ట్ నేచర్ రిజర్వ్|యాల్టా మౌంటైన్-ఫారెస్ట్]] * [[యెలనెట్స్ స్టెప్పే నేచర్ రిజర్వ్|యెలనెట్స్ స్టెప్పే]] | group3 = [[ఉక్రెయిన్ జాతీయ ఉద్యానవనాలు|జాతీయ<br> ప్రకృతి ఉద్యానవనాలు]] | list3 = * [[అజోవ్–సివాష్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|అజోవ్–సివాష్]] * [[బైల్ ఓజెరో జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|బైల్ ఓజెరో]] * [[బోయికివ్‌ష్చైనా జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|బోయికివ్‌ష్చైనా]] * [[బగ్ గార్డ్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|బగ్ గార్డ్]] * [[కార్పాతియన్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|కార్పాతియన్]] * [[చార్మింగ్ హార్బర్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|చార్మింగ్ హార్బర్]] * [[చెరెమోష్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|చెరెమోష్]] * [[చోర్నీ లిస్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|చోర్నీ లిస్]] * [[డెర్మాన్–ఓస్ట్రో జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|డెర్మాన్–ఓస్ట్రో]] * [[డెస్నా–స్టారా హుటా జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|డెస్నా–స్టారా హుటా]] * [[డ్నీస్టర్ కాన్యన్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|డ్నీస్టర్ కాన్యన్]] * [[డ్వోరిచ్నా జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|డ్వోరిచ్నా]] * [[జరిల్హాచ్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|జరిల్హాచ్]] * [[గ్రాండ్ మెడో జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|గ్రాండ్ మెడో]] * [[హాలిచ్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|హాలిచ్]] * [[హెట్మాన్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|హెట్మాన్]] * [[హోలోసివ్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|హోలోసివ్]] * [[పవిత్ర పర్వతాల జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|పవిత్ర పర్వతాలు]] * [[హోమిల్షా వుడ్స్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|హోమిల్షా వుడ్స్]] * [[హుట్సుల్ష్చైనా జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|హుట్సుల్ష్చైనా]] * [[ఇచ్నియా జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|ఇచ్నియా]] * [[స్వియాటోస్లావ్ ఐవరీ కోస్ట్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|స్వియాటోస్లావ్ ఐవరీ కోస్ట్]] * [[కామియాంకా సిచ్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|కామియాంకా సిచ్]] * [[కార్మెలియుక్ పొడిల్లియా]] * [[ఖోలోడ్నీ యార్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|ఖోలోడ్నీ యార్]] * [[ఖోటిన్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|ఖోటిన్]] * [[క్రెమెనెట్స్ పర్వతాల జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|క్రెమెనెట్స్ పర్వతాలు]] * [[క్రెమిన్నా వుడ్స్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|క్రెమిన్నా వుడ్స్]] * [[కుయాల్నిక్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|కుయాల్నిక్]] * [[దిగువ డ్నీపర్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|దిగువ డ్నీపర్]] * [[దిగువ డ్నీస్టర్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|దిగువ డ్నీస్టర్]] * [[దిగువ పోలిస్సియా జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|దిగువ పోలిస్సియా]] * [[దిగువ సులా జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|దిగువ సులా]] * [[మియోటిడా జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|మియోటిడా]] * [[మెజిన్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|మెజిన్]] * [[నోబెల్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|నోబెల్]] * [[ఉత్తర పొడిల్లియా జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|ఉత్తర పొడిలియా]] * [[ఒలేష్కీ సాండ్స్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్|ఒలేష్కీ సాండ్స్]] * [[పొడిల్స్కి టోవ్ట్రీ నేషనల్ నేచర్ పార్క్|పొడిలియన్ టోవ్ట్రీ]] * [[ప్రియాజోవియా నేషనల్ నేచర్ పార్క్|ప్రియాజోవియా]] * [[ప్రిపియాట్–స్టోఖిడ్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్|ప్రిపియాట్–స్టోఖిడ్]] * [[పుష్చా రాడ్జివిలా నేషనల్ నేచర్ పార్క్|పుష్చా రాడ్జివిలా]] * [[పిరియాటిన్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్|పిరియాటిన్]] * [[రాయల్ బెస్కిడ్స్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్|రాయల్ బెస్కిడ్స్]] * [[షాట్స్క్ నేషనల్ నేచురల్ పార్క్|షాట్స్క్]] * [[స్కోల్ బెస్కిడ్స్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్|స్కోల్ బెస్కిడ్స్]] * [[స్లోబోడా నేషనల్ నేచర్ పార్క్|స్లోబోడా]] * [[సైనెవీర్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్|సైనెవీర్]] * [[సినియోహోరా నేషనల్ నేచర్ పార్క్|సినియోహోరా]] * [[సుమాన్స్కా పుశ్చ నేషనల్ నేచర్ పార్క్|సుమాన్స్కా పుశ్చ]] * [[తుజ్లీ లగూన్స్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్|తుజ్లీ లగూన్స్]] * [[అప్పర్ పోబుజ్జియా నేషనల్ నేచర్ పార్క్|ఎగువ పోబుజ్జియా]] (ప్రతిపాదించబడింది) * [[ఉజ్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్|ఉజ్]] * [[వెర్ఖోవినా నేషనల్ నేచర్ పార్క్|వెర్ఖోవినా]] * [[వైజ్నిట్సియా నేషనల్ నేచర్ పార్క్|వైజ్నిట్సియా]] * [[యావోరివ్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్|యావోరివ్]] * [[జచరోవనీ క్రై నేషనల్ నేచర్ పార్క్|జచరోవనీ క్రై]] * [[జలిస్సియా నేషనల్ నేచర్ పార్క్|జలిస్సియా]] | below = [[ఉక్రెయిన్ సంరక్షిత ప్రాంతాల వర్గాలు]] }}<noinclude> {{navbox documentation}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్ నావిగేషనల్ మూసలు]] [[వర్గం:రక్షిత ప్రాంతాల మూసలు|ఉక్రెయిన్]] </noinclude> f88zhd4n7av53npfe74oi62qklbzyt6 4942698 4942664 2026-08-23T17:06:00Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4942698 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రాంతాలు | title = [[ఉక్రెయిన్‌లోని సంరక్షిత ప్రాంతాల వర్గాలు|ఉక్రెయిన్‌లోని జాతీయ ప్రకృతి పరిరక్షణ ప్రాంతాలు]] | listclass = hlist | state = {{{state|}}} |image = [[File:Горгани, Довбушанка.jpg|100px|Gorgany Nature Reserve]] | titlestyle = background:#abdb75; | groupstyle = background:#bbeb85; | belowstyle = background:#bbeb85; | group1 = [[ఉక్రెయిన్ జీవావరణ నిల్వలు|జీవావరణ నిల్వలు]] | list1 = * [[అస్కానియా-నోవా]] * [[నల్ల సముద్ర జీవావరణ రిజర్వ్|నల్ల సముద్రం]] * [[కార్పాతియన్ జీవావరణ రిజర్వ్|కార్పాతియన్]] * [[చెర్నోబిల్ రేడియేషన్, పర్యావరణ జీవావరణ రిజర్వ్|చెర్నోబిల్]] * [[డాన్యూబ్ డెల్టా|డాన్యూబ్]] * [[డెస్నా జీవావరణ రిజర్వ్|డెస్నా]] * [[తూర్పు కార్పాతియన్ జీవావరణ రిజర్వ్|తూర్పు కార్పాతియన్]] * [[రోజ్‌టోచియా జీవావరణ రిజర్వ్|రోజ్‌టోచియా]] * [[పశ్చిమ పోలెసీ సరిహద్దు జీవావరణ రిజర్వ్|పశ్చిమ పోలెసియా]] | group2 = [[ఉక్రెయిన్ ప్రకృతి సంరక్షణ కేంద్రాల జాబితా|ప్రకృతి<br>సంరక్షణ కేంద్రాలు]] | list2 = * [[కేప్ మార్టిన్ రిజర్వ్|కేప్ మార్టిన్]] * [[చెరెమ్స్కే నేచర్ రిజర్వ్|చెరెమ్స్కే]] * [[క్రిమియన్ నేచర్ రిజర్వ్|క్రిమియా]] ([[స్వాన్ ఐలాండ్స్ నేచర్ రిజర్వ్|స్వాన్ ఐలాండ్స్]]) * [[డ్నీపర్–ఓరిల్ నేచర్ రిజర్వ్|డ్నీపర్–ఓరిల్]] * [[డ్రెవ్లియన్స్ నేచర్ రిజర్వ్|డ్రెవ్లియన్స్]] * [[గోర్గానీ నేచర్ రిజర్వ్|గోర్గానీ]] * [[కనివ్ నేచర్ రిజర్వ్|కనివ్]] * [[కరడాగ్ నేచర్ రిజర్వ్|కరడాగ్]] * [[కజాంటిప్ నేచర్ రిజర్వ్|కజాంటిప్]] * [[లుహాన్స్క్ నేచర్ రిజర్వ్|లుహాన్స్క్]] ([[ప్రోవలియా స్టెప్పీ నేచర్ రిజర్వ్|ప్రోవలియా స్టెప్పే]] * [[స్టానిట్సియా-లుహాన్స్కా రిజర్వ్|స్టానిట్సియా-లుహాన్స్కా]] * [[స్ట్రీల్ట్సివ్స్కీ స్టెప్పీ ప్రకృతి సంరక్షణ కేంద్రం|స్ట్రీల్ట్సివ్స్కీ స్టెప్పీ]] * [[మెడోబరీ నేచర్ రిజర్వ్|మెడోబోరీ]] * [[మైఖేల్ వర్జిన్ ల్యాండ్ నేచర్ రిజర్వ్]] * [[ఓపుక్ నేచర్ రిజర్వ్|ఓపుక్]] * [[పోలిసియా నేచర్ రిజర్వ్|పోలిసియా]] * [[రివ్నే నేచర్ రిజర్వ్| రివ్నే]] * [[ఉక్రేనియన్ స్టెప్పీ నేచర్ రిజర్వ్|ఉక్రేనియన్ స్టెప్పీ]] ([[చాక్ ఫ్లోరా నేచర్ రిజర్వ్|చాక్ ఫ్లోరా]]) * [[యాల్టా మౌంటైన్-ఫారెస్ట్ నేచర్ రిజర్వ్|యాల్టా మౌంటైన్-ఫారెస్ట్]] * [[యెలనెట్స్ స్టెప్పే నేచర్ రిజర్వ్|యెలనెట్స్ స్టెప్పే]] | group3 = [[ఉక్రెయిన్ జాతీయ ఉద్యానవనాలు|జాతీయ<br> ప్రకృతి ఉద్యానవనాలు]] | list3 = * [[అజోవ్–సివాష్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|అజోవ్–సివాష్]] * [[బైల్ ఓజెరో జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|బైల్ ఓజెరో]] * [[బోయికివ్‌ష్చైనా జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|బోయికివ్‌ష్చైనా]] * [[బగ్ గార్డ్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|బగ్ గార్డ్]] * [[కార్పాతియన్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|కార్పాతియన్]] * [[చార్మింగ్ హార్బర్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|చార్మింగ్ హార్బర్]] * [[చెరెమోష్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|చెరెమోష్]] * [[చోర్నీ లిస్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|చోర్నీ లిస్]] * [[డెర్మాన్–ఓస్ట్రో జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|డెర్మాన్–ఓస్ట్రో]] * [[డెస్నా–స్టారా హుటా జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|డెస్నా–స్టారా హుటా]] * [[డ్నీస్టర్ కాన్యన్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|డ్నీస్టర్ కాన్యన్]] * [[డ్వోరిచ్నా జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|డ్వోరిచ్నా]] * [[జరిల్హాచ్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|జరిల్హాచ్]] * [[గ్రాండ్ మెడో జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|గ్రాండ్ మెడో]] * [[హాలిచ్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|హాలిచ్]] * [[హెట్మాన్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|హెట్మాన్]] * [[హోలోసివ్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|హోలోసివ్]] * [[హోలీ మౌంటైన్స్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్|హోలీ మౌంటైన్స్]] * [[హోమిల్షా వుడ్స్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|హోమిల్షా వుడ్స్]] * [[హుట్సుల్ష్చైనా జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|హుట్సుల్ష్చైనా]] * [[ఇచ్నియా జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|ఇచ్నియా]] * [[స్వియాటోస్లావ్ ఐవరీ కోస్ట్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|స్వియాటోస్లావ్ ఐవరీ కోస్ట్]] * [[కామియాంకా సిచ్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|కామియాంకా సిచ్]] * [[కార్మెలియుక్ పొడిల్లియా]] * [[ఖోలోడ్నీ యార్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|ఖోలోడ్నీ యార్]] * [[ఖోటిన్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|ఖోటిన్]] * [[క్రెమెనెట్స్ పర్వతాల జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|క్రెమెనెట్స్ పర్వతాలు]] * [[క్రెమిన్నా వుడ్స్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|క్రెమిన్నా వుడ్స్]] * [[కుయాల్నిక్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|కుయాల్నిక్]] * [[దిగువ డ్నీపర్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|దిగువ డ్నీపర్]] * [[దిగువ డ్నీస్టర్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|దిగువ డ్నీస్టర్]] * [[దిగువ పోలిస్సియా జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|దిగువ పోలిస్సియా]] * [[దిగువ సులా జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|దిగువ సులా]] * [[మియోటిడా జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|మియోటిడా]] * [[మెజిన్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|మెజిన్]] * [[నోబెల్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|నోబెల్]] * [[ఉత్తర పొడిల్లియా జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|ఉత్తర పొడిలియా]] * [[ఒలేష్కీ సాండ్స్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్|ఒలేష్కీ సాండ్స్]] * [[పొడిల్స్కి టోవ్ట్రీ నేషనల్ నేచర్ పార్క్|పొడిలియన్ టోవ్ట్రీ]] * [[ప్రియాజోవియా నేషనల్ నేచర్ పార్క్|ప్రియాజోవియా]] * [[ప్రిపియాట్–స్టోఖిడ్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్|ప్రిపియాట్–స్టోఖిడ్]] * [[పుష్చా రాడ్జివిలా నేషనల్ నేచర్ పార్క్|పుష్చా రాడ్జివిలా]] * [[పిరియాటిన్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్|పిరియాటిన్]] * [[రాయల్ బెస్కిడ్స్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్|రాయల్ బెస్కిడ్స్]] * [[షాట్స్క్ నేషనల్ నేచురల్ పార్క్|షాట్స్క్]] * [[స్కోల్ బెస్కిడ్స్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్|స్కోల్ బెస్కిడ్స్]] * [[స్లోబోడా నేషనల్ నేచర్ పార్క్|స్లోబోడా]] * [[సైనెవీర్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్|సైనెవీర్]] * [[సినియోహోరా నేషనల్ నేచర్ పార్క్|సినియోహోరా]] * [[సుమాన్స్కా పుశ్చ నేషనల్ నేచర్ పార్క్|సుమాన్స్కా పుశ్చ]] * [[తుజ్లీ లగూన్స్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్|తుజ్లీ లగూన్స్]] * [[అప్పర్ పోబుజ్జియా నేషనల్ నేచర్ పార్క్|ఎగువ పోబుజ్జియా]] (ప్రతిపాదించబడింది) * [[ఉజ్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్|ఉజ్]] * [[వెర్ఖోవినా నేషనల్ నేచర్ పార్క్|వెర్ఖోవినా]] * [[వైజ్నిట్సియా నేషనల్ నేచర్ పార్క్|వైజ్నిట్సియా]] * [[యావోరివ్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్|యావోరివ్]] * [[జచరోవనీ క్రై నేషనల్ నేచర్ పార్క్|జచరోవనీ క్రై]] * [[జలిస్సియా నేషనల్ నేచర్ పార్క్|జలిస్సియా]] | below = [[ఉక్రెయిన్ సంరక్షిత ప్రాంతాల వర్గాలు]] }}<noinclude> {{navbox documentation}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్ నావిగేషనల్ మూసలు]] [[వర్గం:రక్షిత ప్రాంతాల మూసలు|ఉక్రెయిన్]] </noinclude> 2dhdg7k84t6w0bumc14e464hiybpsux 4942703 4942698 2026-08-23T17:20:30Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4942703 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రాంతాలు | title = [[ఉక్రెయిన్‌లోని సంరక్షిత ప్రాంతాల వర్గాలు|ఉక్రెయిన్‌లోని జాతీయ ప్రకృతి పరిరక్షణ ప్రాంతాలు]] | listclass = hlist | state = {{{state|}}} |image = [[File:Горгани, Довбушанка.jpg|100px|Gorgany Nature Reserve]] | titlestyle = background:#abdb75; | groupstyle = background:#bbeb85; | belowstyle = background:#bbeb85; | group1 = [[ఉక్రెయిన్ జీవావరణ నిల్వలు|జీవావరణ నిల్వలు]] | list1 = * [[అస్కానియా-నోవా]] * [[నల్ల సముద్ర జీవావరణ రిజర్వ్|నల్ల సముద్రం]] * [[కార్పాతియన్ జీవావరణ రిజర్వ్|కార్పాతియన్]] * [[చెర్నోబిల్ రేడియేషన్, పర్యావరణ జీవావరణ రిజర్వ్|చెర్నోబిల్]] * [[డాన్యూబ్ డెల్టా|డాన్యూబ్]] * [[డెస్నా జీవావరణ రిజర్వ్|డెస్నా]] * [[తూర్పు కార్పాతియన్ జీవావరణ రిజర్వ్|తూర్పు కార్పాతియన్]] * [[రోజ్‌టోచియా జీవావరణ రిజర్వ్|రోజ్‌టోచియా]] * [[పశ్చిమ పోలెసీ సరిహద్దు జీవావరణ రిజర్వ్|పశ్చిమ పోలెసియా]] | group2 = [[ఉక్రెయిన్ ప్రకృతి సంరక్షణ కేంద్రాల జాబితా|ప్రకృతి<br>సంరక్షణ కేంద్రాలు]] | list2 = * [[కేప్ మార్టిన్ రిజర్వ్|కేప్ మార్టిన్]] * [[చెరెమ్స్కే నేచర్ రిజర్వ్|చెరెమ్స్కే]] * [[క్రిమియన్ నేచర్ రిజర్వ్|క్రిమియా]] ([[స్వాన్ ఐలాండ్స్ నేచర్ రిజర్వ్|స్వాన్ ఐలాండ్స్]]) * [[డ్నీపర్–ఓరిల్ నేచర్ రిజర్వ్|డ్నీపర్–ఓరిల్]] * [[డ్రెవ్లియన్స్ నేచర్ రిజర్వ్|డ్రెవ్లియన్స్]] * [[గోర్గానీ నేచర్ రిజర్వ్|గోర్గానీ]] * [[కనివ్ నేచర్ రిజర్వ్|కనివ్]] * [[కరడాగ్ నేచర్ రిజర్వ్|కరడాగ్]] * [[కజాంటిప్ నేచర్ రిజర్వ్|కజాంటిప్]] * [[లుహాన్స్క్ నేచర్ రిజర్వ్|లుహాన్స్క్]] ([[ప్రోవలియా స్టెప్పీ నేచర్ రిజర్వ్|ప్రోవలియా స్టెప్పే]] * [[స్టానిట్సియా-లుహాన్స్కా రిజర్వ్|స్టానిట్సియా-లుహాన్స్కా]] * [[స్ట్రీల్ట్సివ్స్కీ స్టెప్పీ ప్రకృతి సంరక్షణ కేంద్రం|స్ట్రీల్ట్సివ్స్కీ స్టెప్పీ]] * [[మెడోబరీ నేచర్ రిజర్వ్|మెడోబోరీ]] * [[మైఖేల్ వర్జిన్ ల్యాండ్ నేచర్ రిజర్వ్]] * [[ఓపుక్ నేచర్ రిజర్వ్|ఓపుక్]] * [[పోలిసియా నేచర్ రిజర్వ్|పోలిసియా]] * [[రివ్నే నేచర్ రిజర్వ్| రివ్నే]] * [[ఉక్రేనియన్ స్టెప్పీ నేచర్ రిజర్వ్|ఉక్రేనియన్ స్టెప్పీ]] ([[చాక్ ఫ్లోరా నేచర్ రిజర్వ్|చాక్ ఫ్లోరా]]) * [[యాల్టా మౌంటైన్-ఫారెస్ట్ నేచర్ రిజర్వ్|యాల్టా మౌంటైన్-ఫారెస్ట్]] * [[యెలనెట్స్ స్టెప్పే నేచర్ రిజర్వ్|యెలనెట్స్ స్టెప్పే]] | group3 = [[ఉక్రెయిన్ జాతీయ ఉద్యానవనాలు|జాతీయ<br> ప్రకృతి ఉద్యానవనాలు]] | list3 = * [[అజోవ్–సివాష్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|అజోవ్–సివాష్]] * [[బైల్ ఓజెరో జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|బైల్ ఓజెరో]] * [[బోయికివ్‌ష్చైనా జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|బోయికివ్‌ష్చైనా]] * [[బగ్ గార్డ్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|బగ్ గార్డ్]] * [[కార్పాతియన్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|కార్పాతియన్]] * [[చార్మింగ్ హార్బర్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|చార్మింగ్ హార్బర్]] * [[చెరెమోష్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|చెరెమోష్]] * [[చోర్నీ లిస్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|చోర్నీ లిస్]] * [[డెర్మాన్–ఓస్ట్రో జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|డెర్మాన్–ఓస్ట్రో]] * [[డెస్నా–స్టారా హుటా జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|డెస్నా–స్టారా హుటా]] * [[డ్నీస్టర్ కాన్యన్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|డ్నీస్టర్ కాన్యన్]] * [[డ్వోరిచ్నా జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|డ్వోరిచ్నా]] * [[జరిల్హాచ్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|జరిల్హాచ్]] * [[గ్రాండ్ మెడో జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|గ్రాండ్ మెడో]] * [[హాలిచ్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|హాలిచ్]] * [[హెట్మాన్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|హెట్మాన్]] * [[హోలోసివ్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|హోలోసివ్]] * [[హోలీ మౌంటైన్స్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్|హోలీ మౌంటైన్స్]] * [[హోమిల్షా వుడ్స్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్|హోమిల్షా వుడ్స్]] * [[హుట్సుల్ష్చైనా జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|హుట్సుల్ష్చైనా]] * [[ఇచ్నియా జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|ఇచ్నియా]] * [[స్వియాటోస్లావ్ ఐవరీ కోస్ట్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|స్వియాటోస్లావ్ ఐవరీ కోస్ట్]] * [[కామియాంకా సిచ్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|కామియాంకా సిచ్]] * [[కార్మెలియుక్ పొడిల్లియా]] * [[ఖోలోడ్నీ యార్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|ఖోలోడ్నీ యార్]] * [[ఖోటిన్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|ఖోటిన్]] * [[క్రెమెనెట్స్ పర్వతాల జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|క్రెమెనెట్స్ పర్వతాలు]] * [[క్రెమిన్నా వుడ్స్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|క్రెమిన్నా వుడ్స్]] * [[కుయాల్నిక్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|కుయాల్నిక్]] * [[దిగువ డ్నీపర్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|దిగువ డ్నీపర్]] * [[దిగువ డ్నీస్టర్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|దిగువ డ్నీస్టర్]] * [[దిగువ పోలిస్సియా జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|దిగువ పోలిస్సియా]] * [[దిగువ సులా జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|దిగువ సులా]] * [[మియోటిడా జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|మియోటిడా]] * [[మెజిన్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|మెజిన్]] * [[నోబెల్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|నోబెల్]] * [[ఉత్తర పొడిల్లియా జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|ఉత్తర పొడిలియా]] * [[ఒలేష్కీ సాండ్స్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్|ఒలేష్కీ సాండ్స్]] * [[పొడిల్స్కి టోవ్ట్రీ నేషనల్ నేచర్ పార్క్|పొడిలియన్ టోవ్ట్రీ]] * [[ప్రియాజోవియా నేషనల్ నేచర్ పార్క్|ప్రియాజోవియా]] * [[ప్రిపియాట్–స్టోఖిడ్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్|ప్రిపియాట్–స్టోఖిడ్]] * [[పుష్చా రాడ్జివిలా నేషనల్ నేచర్ పార్క్|పుష్చా రాడ్జివిలా]] * [[పిరియాటిన్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్|పిరియాటిన్]] * [[రాయల్ బెస్కిడ్స్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్|రాయల్ బెస్కిడ్స్]] * [[షాట్స్క్ నేషనల్ నేచురల్ పార్క్|షాట్స్క్]] * [[స్కోల్ బెస్కిడ్స్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్|స్కోల్ బెస్కిడ్స్]] * [[స్లోబోడా నేషనల్ నేచర్ పార్క్|స్లోబోడా]] * [[సైనెవీర్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్|సైనెవీర్]] * [[సినియోహోరా నేషనల్ నేచర్ పార్క్|సినియోహోరా]] * [[సుమాన్స్కా పుశ్చ నేషనల్ నేచర్ పార్క్|సుమాన్స్కా పుశ్చ]] * [[తుజ్లీ లగూన్స్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్|తుజ్లీ లగూన్స్]] * [[అప్పర్ పోబుజ్జియా నేషనల్ నేచర్ పార్క్|ఎగువ పోబుజ్జియా]] (ప్రతిపాదించబడింది) * [[ఉజ్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్|ఉజ్]] * [[వెర్ఖోవినా నేషనల్ నేచర్ పార్క్|వెర్ఖోవినా]] * [[వైజ్నిట్సియా నేషనల్ నేచర్ పార్క్|వైజ్నిట్సియా]] * [[యావోరివ్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్|యావోరివ్]] * [[జచరోవనీ క్రై నేషనల్ నేచర్ పార్క్|జచరోవనీ క్రై]] * [[జలిస్సియా నేషనల్ నేచర్ పార్క్|జలిస్సియా]] | below = [[ఉక్రెయిన్ సంరక్షిత ప్రాంతాల వర్గాలు]] }}<noinclude> {{navbox documentation}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్ నావిగేషనల్ మూసలు]] [[వర్గం:రక్షిత ప్రాంతాల మూసలు|ఉక్రెయిన్]] </noinclude> n7n5b6j5ao0n7j0sz0ob9zp07gu7kzr 4942714 4942703 2026-08-23T17:48:00Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4942714 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రాంతాలు | title = [[ఉక్రెయిన్‌లోని సంరక్షిత ప్రాంతాల వర్గాలు|ఉక్రెయిన్‌లోని జాతీయ ప్రకృతి పరిరక్షణ ప్రాంతాలు]] | listclass = hlist | state = {{{state|}}} |image = [[File:Горгани, Довбушанка.jpg|100px|Gorgany Nature Reserve]] | titlestyle = background:#abdb75; | groupstyle = background:#bbeb85; | belowstyle = background:#bbeb85; | group1 = [[ఉక్రెయిన్ జీవావరణ నిల్వలు|జీవావరణ నిల్వలు]] | list1 = * [[అస్కానియా-నోవా]] * [[నల్ల సముద్ర జీవావరణ రిజర్వ్|నల్ల సముద్రం]] * [[కార్పాతియన్ జీవావరణ రిజర్వ్|కార్పాతియన్]] * [[చెర్నోబిల్ రేడియేషన్, పర్యావరణ జీవావరణ రిజర్వ్|చెర్నోబిల్]] * [[డాన్యూబ్ డెల్టా|డాన్యూబ్]] * [[డెస్నా జీవావరణ రిజర్వ్|డెస్నా]] * [[తూర్పు కార్పాతియన్ జీవావరణ రిజర్వ్|తూర్పు కార్పాతియన్]] * [[రోజ్‌టోచియా జీవావరణ రిజర్వ్|రోజ్‌టోచియా]] * [[పశ్చిమ పోలెసీ సరిహద్దు జీవావరణ రిజర్వ్|పశ్చిమ పోలెసియా]] | group2 = [[ఉక్రెయిన్ ప్రకృతి సంరక్షణ కేంద్రాల జాబితా|ప్రకృతి<br>సంరక్షణ కేంద్రాలు]] | list2 = * [[కేప్ మార్టిన్ రిజర్వ్|కేప్ మార్టిన్]] * [[చెరెమ్స్కే నేచర్ రిజర్వ్|చెరెమ్స్కే]] * [[క్రిమియన్ నేచర్ రిజర్వ్|క్రిమియా]] ([[స్వాన్ ఐలాండ్స్ నేచర్ రిజర్వ్|స్వాన్ ఐలాండ్స్]]) * [[డ్నీపర్–ఓరిల్ నేచర్ రిజర్వ్|డ్నీపర్–ఓరిల్]] * [[డ్రెవ్లియన్స్ నేచర్ రిజర్వ్|డ్రెవ్లియన్స్]] * [[గోర్గానీ నేచర్ రిజర్వ్|గోర్గానీ]] * [[కనివ్ నేచర్ రిజర్వ్|కనివ్]] * [[కరడాగ్ నేచర్ రిజర్వ్|కరడాగ్]] * [[కజాంటిప్ నేచర్ రిజర్వ్|కజాంటిప్]] * [[లుహాన్స్క్ నేచర్ రిజర్వ్|లుహాన్స్క్]] ([[ప్రోవలియా స్టెప్పీ నేచర్ రిజర్వ్|ప్రోవలియా స్టెప్పే]] * [[స్టానిట్సియా-లుహాన్స్కా రిజర్వ్|స్టానిట్సియా-లుహాన్స్కా]] * [[స్ట్రీల్ట్సివ్స్కీ స్టెప్పీ ప్రకృతి సంరక్షణ కేంద్రం|స్ట్రీల్ట్సివ్స్కీ స్టెప్పీ]] * [[మెడోబరీ నేచర్ రిజర్వ్|మెడోబోరీ]] * [[మైఖేల్ వర్జిన్ ల్యాండ్ నేచర్ రిజర్వ్]] * [[ఓపుక్ నేచర్ రిజర్వ్|ఓపుక్]] * [[పోలిసియా నేచర్ రిజర్వ్|పోలిసియా]] * [[రివ్నే నేచర్ రిజర్వ్| రివ్నే]] * [[ఉక్రేనియన్ స్టెప్పీ నేచర్ రిజర్వ్|ఉక్రేనియన్ స్టెప్పీ]] ([[చాక్ ఫ్లోరా నేచర్ రిజర్వ్|చాక్ ఫ్లోరా]]) * [[యాల్టా మౌంటైన్-ఫారెస్ట్ నేచర్ రిజర్వ్|యాల్టా మౌంటైన్-ఫారెస్ట్]] * [[యెలనెట్స్ స్టెప్పే నేచర్ రిజర్వ్|యెలనెట్స్ స్టెప్పే]] | group3 = [[ఉక్రెయిన్ జాతీయ ఉద్యానవనాలు|జాతీయ<br> ప్రకృతి ఉద్యానవనాలు]] | list3 = * [[అజోవ్–సివాష్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|అజోవ్–సివాష్]] * [[బైల్ ఓజెరో జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|బైల్ ఓజెరో]] * [[బోయికివ్‌ష్చైనా జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|బోయికివ్‌ష్చైనా]] * [[బగ్ గార్డ్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|బగ్ గార్డ్]] * [[కార్పాతియన్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|కార్పాతియన్]] * [[చార్మింగ్ హార్బర్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|చార్మింగ్ హార్బర్]] * [[చెరెమోష్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|చెరెమోష్]] * [[చోర్నీ లిస్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|చోర్నీ లిస్]] * [[డెర్మాన్–ఓస్ట్రో జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|డెర్మాన్–ఓస్ట్రో]] * [[డెస్నా–స్టారా హుటా జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|డెస్నా–స్టారా హుటా]] * [[డ్నీస్టర్ కాన్యన్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|డ్నీస్టర్ కాన్యన్]] * [[డ్వోరిచ్నా జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|డ్వోరిచ్నా]] * [[జరిల్హాచ్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|జరిల్హాచ్]] * [[గ్రాండ్ మెడో జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|గ్రాండ్ మెడో]] * [[హాలిచ్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|హాలిచ్]] * [[హెట్మాన్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|హెట్మాన్]] * [[హోలోసివ్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|హోలోసివ్]] * [[హోలీ మౌంటైన్స్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్|హోలీ మౌంటైన్స్]] * [[హోమిల్షా వుడ్స్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్|హోమిల్షా వుడ్స్]] * [[హుట్సుల్ష్చైనా జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|హుట్సుల్ష్చైనా]] * [[ఇచ్నియా జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|ఇచ్నియా]] * [[ఐవరీ కోస్ట్ ఆఫ్ స్వియాటోస్లావ్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్|స్వియాటోస్లావ్ ఐవరీ కోస్ట్]] * [[కామియాంకా సిచ్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|కామియాంకా సిచ్]] * [[కార్మెలియుక్ పొడిల్లియా]] * [[ఖోలోడ్నీ యార్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|ఖోలోడ్నీ యార్]] * [[ఖోటిన్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|ఖోటిన్]] * [[క్రెమెనెట్స్ పర్వతాల జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|క్రెమెనెట్స్ పర్వతాలు]] * [[క్రెమిన్నా వుడ్స్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|క్రెమిన్నా వుడ్స్]] * [[కుయాల్నిక్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|కుయాల్నిక్]] * [[దిగువ డ్నీపర్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|దిగువ డ్నీపర్]] * [[దిగువ డ్నీస్టర్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|దిగువ డ్నీస్టర్]] * [[దిగువ పోలిస్సియా జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|దిగువ పోలిస్సియా]] * [[దిగువ సులా జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|దిగువ సులా]] * [[మియోటిడా జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|మియోటిడా]] * [[మెజిన్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|మెజిన్]] * [[నోబెల్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|నోబెల్]] * [[ఉత్తర పొడిల్లియా జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం|ఉత్తర పొడిలియా]] * [[ఒలేష్కీ సాండ్స్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్|ఒలేష్కీ సాండ్స్]] * [[పొడిల్స్కి టోవ్ట్రీ నేషనల్ నేచర్ పార్క్|పొడిలియన్ టోవ్ట్రీ]] * [[ప్రియాజోవియా నేషనల్ నేచర్ పార్క్|ప్రియాజోవియా]] * [[ప్రిపియాట్–స్టోఖిడ్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్|ప్రిపియాట్–స్టోఖిడ్]] * [[పుష్చా రాడ్జివిలా నేషనల్ నేచర్ పార్క్|పుష్చా రాడ్జివిలా]] * [[పిరియాటిన్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్|పిరియాటిన్]] * [[రాయల్ బెస్కిడ్స్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్|రాయల్ బెస్కిడ్స్]] * [[షాట్స్క్ నేషనల్ నేచురల్ పార్క్|షాట్స్క్]] * [[స్కోల్ బెస్కిడ్స్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్|స్కోల్ బెస్కిడ్స్]] * [[స్లోబోడా నేషనల్ నేచర్ పార్క్|స్లోబోడా]] * [[సైనెవీర్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్|సైనెవీర్]] * [[సినియోహోరా నేషనల్ నేచర్ పార్క్|సినియోహోరా]] * [[సుమాన్స్కా పుశ్చ నేషనల్ నేచర్ పార్క్|సుమాన్స్కా పుశ్చ]] * [[తుజ్లీ లగూన్స్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్|తుజ్లీ లగూన్స్]] * [[అప్పర్ పోబుజ్జియా నేషనల్ నేచర్ పార్క్|ఎగువ పోబుజ్జియా]] (ప్రతిపాదించబడింది) * [[ఉజ్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్|ఉజ్]] * [[వెర్ఖోవినా నేషనల్ నేచర్ పార్క్|వెర్ఖోవినా]] * [[వైజ్నిట్సియా నేషనల్ నేచర్ పార్క్|వైజ్నిట్సియా]] * [[యావోరివ్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్|యావోరివ్]] * [[జచరోవనీ క్రై నేషనల్ నేచర్ పార్క్|జచరోవనీ క్రై]] * [[జలిస్సియా నేషనల్ నేచర్ పార్క్|జలిస్సియా]] | below = [[ఉక్రెయిన్ సంరక్షిత ప్రాంతాల వర్గాలు]] }}<noinclude> {{navbox documentation}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్ నావిగేషనల్ మూసలు]] [[వర్గం:రక్షిత ప్రాంతాల మూసలు|ఉక్రెయిన్]] </noinclude> mwmghksmsm68c1za8y3ylebbtfcha89 0 507082 4942527 4937629 2026-08-23T13:14:37Z Nagarani Bethi 60383 4942527 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name = ప్రాచీన చెర్నిహివ్ | native_name = <!-- images -->| image = Spasopreobrazh-cathedral-chernihiv.JPG | image_caption = 11వ శతాబ్దపు సేవియర్-ట్రాన్స్‌ఫిగరేషన్ కేథడ్రల్ <!-- location -->| location =[[చెర్నిహివ్ ఒబ్లాస్ట్]] | location_city = [[డైట్నెట్స్ పార్క్]], [[చెర్నిహివ్]] | location_country = [[ఉక్రెయిన్]] | coordinates = {{coord|51|29|28|N|31|17|55|E|display=inline,title}} <!-- stats -->| building_type = జాతీయ వాస్తుశిల్పం-చారిత్రక రిజర్వ్ | opened_date = రాష్ట్ర నిల్వ | website = [http://oldchernihiv.com/ oldchernihiv.com] }} [[ఉక్రెయిన్]] <nowiki/>లోని ఉత్తర-తూర్పు ప్రాంతంలో ఉన్న [[చెర్నిహివ్]] నగరం దేశంలోని అత్యంత ప్రాచీనమైన చారిత్రక పట్టణాలలో ఒకటి. ఈ నగరంలోని మధ్యయుగ వాస్తు సంపద, పురావస్తు అవశేషాలు, మతపరమైన నిర్మాణాలు, [[కోట]] ప్రాంతాలు, [[సమాధి]] గుట్టలు, మఠ సముదాయాలను సంరక్షించేందుకు '''“ప్రాచీన చెర్నిహివ్”''' అనే జాతీయ వాస్తు-చారిత్రక రిజర్వ్ ఏర్పాటైంది. ఈ రిజర్వ్ చెర్నిహివ్ నగర చరిత్రను మాత్రమే కాకుండా, మధ్యయుగ తూర్పు [[ఐరోపా సమాఖ్య|యూరప్‌]]<nowiki/>లోని [[రాజకీయాలు|రాజకీయ]], [[మతం|మత]], [[కళా ఉద్యమం|కళా]], నిర్మాణ వికాసాలను అర్థం చేసుకోవడానికి కూడా ముఖ్యమైన ఆధారంగా నిలుస్తుంది.<ref>{{Cite web|date=9 April 2024|title=Ukraine: UNESCO paves the way for the rehabilitation of Chernihiv’s historic centre|url=https://whc.unesco.org/en/news/2676/|access-date=25 March 2025|website=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> ఈ రిజర్వ్‌లోని అనేక కట్టడాలు కీవన్ రస్‌ కాలానికి చెందినవి. ముఖ్యంగా 11వ–13వ శతాబ్దాల మధ్య నిర్మించబడిన [[చర్చి|చర్చిలు]], కేథడ్రల్స్, మఠాలు ఆ కాలంలో చెర్నిహివ్‌కు ఉన్న రాజకీయ, ఆధ్యాత్మిక ప్రాముఖ్యతను తెలియజేస్తాయి. నగరంలోని పురావస్తు ప్రదేశాలు ఈ చరిత్రను మరింత వెనుకకు తీసుకెళ్లి, మధ్యయుగానికి ముందు కాలానికి సంబంధించిన ఆధారాలను కూడా అందిస్తాయి. '''ప్రాచీన చెర్నిహివ్''' ఉక్రెయిన్ చరిత్రలో అత్యంత విలువైన సాంస్కృతిక వారసత్వ ప్రాంతాలలో ఒకటి. కీవన్ రస్ కాలపు కేథడ్రల్స్ నుంచి కోసాక్ యుగ నిర్మాణాల వరకు, పురాతన కుర్గాన్ల నుంచి భూగర్భ మఠ గుహల వరకు అనేక చారిత్రక పొరలు ఒకే నగరంలో కనిపించడం దీని ప్రత్యేకత. సేవియర్-ట్రాన్స్‌ఫిగరేషన్ కేథడ్రల్, బోరిస్, గ్లిబ్ కేథడ్రల్, పియాట్నిట్స్కాయా చర్చి, యెలెట్స్ మఠం, ట్రినిటీ మఠం, డిటినెట్స్, బ్లాక్ గ్రేవ్, బోల్డిని హోరీ వంటి ప్రదేశాలు చెర్నిహివ్ చరిత్రలోని విభిన్న దశలను ప్రతిబింబిస్తాయి. == రిజర్వ్ ఆవిర్భావం == ప్రాచీన చెర్నిహివ్ రిజర్వ్ ప్రారంభంలో జాతీయ రిజర్వ్ "సోఫియా ఆఫ్ కైవ్"” కు అనుబంధ సంస్థగా పనిచేసింది. అయితే చెర్నిహివ్‌లోని చారిత్రక వారసత్వానికి ఉన్న విస్తృతి, ప్రత్యేకత కారణంగా ఇది తరువాత స్వతంత్ర సంస్థగా అభివృద్ధి చెందింది. 1967 ఆగస్టు 1 నుంచి ఈ ప్రదేశం ప్రత్యేక చారిత్రక-వాస్తు సంస్థగా కొనసాగుతోంది. ఇందులో మొత్తం 34 వాస్తు స్మారకాలు ఉన్నాయని ఇవ్వబడిన సమాచారం పేర్కొంటుంది. ఈ నిర్మాణాలు వివిధ కాలాలకు చెందినప్పటికీ, కీవన్ రస్, తరువాతి ఉక్రేనియన్ చరిత్రతో వాటికి గాఢమైన సంబంధం ఉంది. ఈ రిజర్వ్‌ను కేవలం కొన్ని పురాతన చర్చిల సమాహారంగా చూడటం సరైనది కాదు. ఇది ఒక విస్తృతమైన చారిత్రక-సాంస్కృతిక భూదృశ్యం. నగరంలోని కొండలు, పురాతన కోట ప్రాంతాలు, సమాధి గుట్టలు, మఠాలు, చర్చిలు, నివాస, పరిపాలనా నిర్మాణాలు పరస్పరం అనుసంధానమై ఒక సమగ్ర చారిత్రక వాతావరణాన్ని సృష్టిస్తాయి. == ముఖ్యమైన వాస్తు స్మారకాలు == 1989 నుండి, ఈ ప్రదేశం యునెస్కోవారి ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాల తాత్కాలిక జాబితాలో 668వ రిఫరెన్స్ నంబర్‌తో చేర్చబడింది.<ref>{{Cite web|last=|first=|title=Historic Centre of Tchernigov, 9th -13th centuries|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/668/|access-date=2023-11-22|website=UNESCO World Heritage Centre|language=en}}</ref> దీని వివరణ ప్రకారం, ఈ ప్రదేశంలో కేవలం 'సేవియర్-ట్రాన్స్‌ఫిగరేషన్ క్యాథెడ్రల్', 'బోరిసోహ్లిబ్స్కీ క్యాథెడ్రల్' మాత్రమే ఉన్నాయి. 2023 నాటికి, దీనికి సంబంధించి ఒక నూతన నామినేషన్ ప్రక్రియ జరుగుతూ ఉంది;<ref>{{Cite web|last=Shaposhnikov|first=Denys|date=2023-01-26|title=Історичний центр Чернігова подають до списку Світової спадщини ЮНЕСКО|url=https://suspilne.media/367078-istoricnij-centr-cernigova-podaut-do-spisku-svitovoi-spadsini-unesko/|access-date=2023-11-22|website=Суспільне Новини|language=uk}}</ref> ఇందులో 'డిటినెట్స్' కేంద్ర భాగం, 'యెలెట్స్కా హోరా' , 'బ్లాక్ గ్రేవ్' , 10వ శతాబ్దపు 'కుర్గాన్' సమాధుల క్షేత్రంతో కూడిన 'బోల్డినా హోరా',, 'ట్రినిటీ మొనాస్టరీ' సముదాయం వంటివి చేర్చబడనున్నాయి.<ref>{{Cite web|date=2023-05-16|title=«Культурний ландшафт Чернігова»: чергова спроба включити до Списку всесвітньої спадщини ЮНЕСКО історичну частину міста|url=https://oldchernihiv.com/kulturnyj-landshaft-chernigova-chergova-sproba-vklyuchyty-do-spysku-vsesvitnoyi-spadshhyny-yunesko-istorychnu-chastynu-mista/|access-date=2023-11-22|website=Чернігів Стародавній|language=uk}}</ref> డిసెంబర్ 2025 నాటికి, ప్రాంతీయ, స్థానిక ప్రభుత్వాల మధ్య ఉన్న వివాదాల కారణంగా ఈ నామినేషన్ ప్రక్రియ మందగించింది.<ref>{{Cite web|last=Rekun|first=Oksana|date=15 December 2025|script-title=uk:Фактично без змін з 1989 року. Чому історичні пам'ятки Чернігова досі не в списку ЮНЕСКО|trans-title=Factually without changes since 1989. Why are the historic monuments of Chernihiv still not on the UNESCO list|url=https://suspilne.media/chernihiv/1187774-fakticno-bez-zmin-z-1989-roku-comu-istoricni-pamatki-cernigova-dosi-ne-v-spisku-unesko/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260115145351/https://suspilne.media/chernihiv/1187774-fakticno-bez-zmin-z-1989-roku-comu-istoricni-pamatki-cernigova-dosi-ne-v-spisku-unesko/|archive-date=15 January 2026|access-date=15 January 2026|website=[[Suspilne]] Chernihiv|language=uk}}</ref> # '''డిటినెట్స్ పార్క్:''' చెర్నిహివ్‌లోని డిటినెట్స్ ప్రాంతం నగరపు పురాతన రాజకీయ, రక్షణ కేంద్రంగా పరిగణించబడుతుంది. దీనిని చెర్నిహివ్ పురాతన కోట లేదా కోట-ప్రాంతంతో అనుసంధానిస్తారు. ఇక్కడి మట్టి ప్రాకారాలు, ఎత్తైన భూభాగం, పురావస్తు అవశేషాలు నగరానికి గతంలో ఉన్న రక్షణాత్మక ప్రాముఖ్యతను సూచిస్తాయి. డిటినెట్స్ ను అర్థం చేసుకోవడం ద్వారా మధ్యయుగ నగర నిర్మాణం ఎలా ఉండేదో కూడా తెలుసుకోవచ్చు. పరిపాలనా కేంద్రం, మతపరమైన కట్టడాలు, రక్షణ వ్యవస్థ ఒకే ప్రాంతంలో ఎలా సమీకృతమయ్యాయో ఈ ప్రదేశం తెలియజేస్తుంది. # '''సావియర్-ట్రాన్స్‌ఫిగరేషన్ కేథడ్రల్:''' సావియర్-ట్రాన్స్‌ఫిగరేషన్ కేథడ్రల్ చెర్నిహివ్‌లోని అత్యంత ప్రాచీనమైన, ప్రాధాన్యమైన క్రైస్తవ నిర్మాణాలలో ఒకటి. కీవన్ రస్ కాలంలో చెర్నిహివ్‌కు ఉన్న రాజకీయ, మతపరమైన ప్రాముఖ్యతకు ఈ కేథడ్రల్ ఒక ముఖ్యమైన ప్రతీక. దీని నిర్మాణ శైలి తూర్పు ఆర్థడాక్స్ వాస్తు సంప్రదాయాల అభివృద్ధిని ప్రతిబింబిస్తుంది. ప్రాచీన రస్ ప్రాంతంలో చర్చిల నిర్మాణం ఎలా రూపుదిద్దుకుందో అధ్యయనం చేయడానికి ఇది విలువైన ఉదాహరణ. # '''బోరిస్, హ్లిబ్ కేథడ్రల్:''' చెర్నిహివ్‌లోని మరో ముఖ్యమైన మధ్యయుగ నిర్మాణం. బోరిస్, హ్లిబ్ రస్ ఆర్థడాక్స్ సంప్రదాయంలో ప్రముఖ సంతులుగా గుర్తించబడతారు. ఈ కేథడ్రల్, సావియర్-ట్రాన్స్‌ఫిగరేషన్ కేథడ్రల్ ఒకదానికొకటి సమీపంలో ఉండటం వల్ల చెర్నిహివ్ చారిత్రక కేంద్రంలోని మతపరమైన నిర్మాణాల సమీకరణ స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. # '''చెర్నిహివ్ కొలేజియం:''' నగర విద్యా, సాంస్కృతిక చరిత్రకు సంబంధించిన ముఖ్యమైన నిర్మాణం. మధ్యయుగానంతర కాలంలో విద్యా సంస్థలు ఉక్రేనియన్ మేధో, మతపరమైన జీవితంపై చూపిన ప్రభావాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి ఇది సహాయపడుతుంది. # '''లిజోహుబ్ గృహం:''' చెర్నిహివ్ కోసాక్ పరిపాలనా చరిత్రకు సంబంధించిన నిర్మాణంగా ప్రాధాన్యం కలిగి ఉంది. ఇది చెర్నిహివ్ రెజిమెంట్‌కు చెందిన పరిపాలనా వర్గాలతో సంబంధం కలిగి ఉండటం వల్ల, నగర చరిత్ర కేవలం కీవన్ రస్ కాలానికే పరిమితం కాదని తెలియజేస్తుంది. # '''పియాత్నిట్స్కా చర్చి:''' చెర్నిహివ్‌లోని ప్రసిద్ధ మధ్యయుగ చర్చిలలో ఒకటి. ఇది సుమారు 1201 ప్రాంతంలో నిర్మించబడినదిగా పేర్కొనబడుతుంది. రెండో ప్రపంచ యుద్ధ సమయంలో దెబ్బతిన్నప్పటికీ, తరువాత పునరుద్ధరించబడింది. ఈ చర్చి మధ్యయుగ తూర్పు స్లావిక్ వాస్తు పరిణామాన్ని అధ్యయనం చేయడానికి ప్రత్యేక ప్రాధాన్యత కలిగి ఉంది. దాని రూపకల్పనలో కనిపించే నిర్మాణాత్మక సరళత, నిలువు ఆకృతి ఆ కాలపు వాస్తు నైపుణ్యాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయి. # '''సెయింట్ కేథరీన్ చర్చి:''' చెర్నిహివ్ నగరానికి ప్రత్యేకమైన గుర్తింపును ఇచ్చే మరో ప్రసిద్ధ నిర్మాణం. దీని రూపకల్పన, నగర భూదృశ్యంలో ఉన్న స్థానం చెర్నిహివ్ చారిత్రక రూపాన్ని మరింత ప్రత్యేకంగా చేస్తాయి. # '''యెలెట్స్-డార్మిషన్ మఠం:''' చెర్నిహివ్‌లోని అత్యంత ప్రాచీన మఠ సముదాయాలలో ఒకటి. దీని ప్రధాన కేథడ్రల్‌ను కీవ్ పెచెర్స్క్ లావ్రాలోని నిర్మాణ సంప్రదాయంతో పోల్చవచ్చు. మఠ సముదాయాలు మధ్యయుగ సమాజంలో కేవలం ప్రార్థనా స్థలాలుగా కాకుండా, విద్య, గ్రంథరచన, కళలు, మతపరమైన కార్యకలాపాలకు కేంద్రాలుగా కూడా పనిచేశాయి. అందువల్ల యెలెట్స్ మఠం నగర మతపరమైన చరిత్రను అర్థం చేసుకోవడంలో కీలకమైనది. # '''బ్లాక్ గ్రేవ్:''' చెర్నిహివ్‌లోని ప్రముఖ పురావస్తు సమాధి గుట్టలలో ఒకటి. ఇది కుర్గాన్ సంప్రదాయానికి చెందినదిగా గుర్తించబడుతుంది. ఇలాంటి సమాధి గుట్టలు మధ్యయుగానికి ముందు, ప్రారంభ మధ్యయుగ సమాజాల అంత్యక్రియల ఆచారాలు, సామాజిక స్థాయులు, యుద్ధ సంస్కృతి, విశ్వాసాలపై విలువైన సమాచారాన్ని అందిస్తాయి. # '''బోల్డిని హోరీ:''' ఈ ప్రాంతం కూడా చెర్నిహివ్ పురావస్తు వారసత్వంలో ముఖ్యమైన భాగం. ఇక్కడి పురాతన కుర్గాన్లు, ముఖ్యంగా 10వ శతాబ్దానికి సంబంధించిన సమాధి గుట్టలు, నగరపు ప్రారంభ చరిత్రపై పరిశోధనలకు ఉపయోగపడుతున్నాయి. దీని ద్వారా చెర్నిహివ్‌లో క్రైస్తవ మతం బలపడకముందు ఉన్న సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవితం గురించి కూడా అధ్యయనం చేయవచ్చు. # '''సెయింట్ ఆంథనీ గుహలు:''' చెర్నిహివ్‌లోని భూగర్భ మతపరమైన వారసత్వానికి ఒక విశిష్ట ఉదాహరణ. గుహలు, వాటికి అనుసంధానమైన మతపరమైన నిర్మాణాలు నగరంలోని సన్యాస సంప్రదాయాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయి. భూగర్భ మార్గాలు, ప్రార్థనా స్థలాలు, సమాధులతో కూడిన ఈ ప్రాంతం చెర్నిహివ్ మఠ జీవనంలో ఆధ్యాత్మికతకు ఉన్న ప్రాధాన్యతను తెలియజేస్తుంది. # '''ట్రినిటీ మఠ సముదాయం:''' ఇందులో ట్రినిటీ క్యాథెడ్రల్, సెయింట్ ఎలిజాస్ చర్చి, ప్రజెంటేషన్ చర్చి వంటి నిర్మాణాలు ఉన్నాయి. ఈ సముదాయం చెర్నిహివ్ వాస్తు చరిత్రలో అనేక దశలను ఒకే ప్రదేశంలో చూడటానికి అవకాశం కల్పిస్తుంది. ముఖ్యంగా ట్రినిటీ క్యాథెడ్రల్ నగరపు తరువాతి మతపరమైన వాస్తు అభివృద్ధికి ప్రతీకగా నిలుస్తుంది. # '''స్మారక చిహ్నాలు:''' రిజర్వ్‌లోని వారసత్వం కేవలం పురాతన మతపరమైన నిర్మాణాలకే పరిమితం కాదు. ఇవాన్ మజెపా, ప్రిన్స్ ఇగోర్ లకు అంకితమైన స్మారక చిహ్నాలు కూడా నగర చారిత్రక స్మృతిలో భాగంగా ఉన్నాయి. ఇవి ఉక్రెయిన్ రాజకీయ, సాంస్కృతిక, సాహిత్య చరిత్రలోని వ్యక్తులతో చెర్నిహివ్‌కు ఉన్న సంబంధాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయి. == యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రాధాన్యత == చెర్నిహివ్ చారిత్రక కేంద్రానికి అంతర్జాతీయ స్థాయిలో కూడా గుర్తింపు ఉంది. 1989 నుంచి “చెర్నిగోవ్ చారిత్రక కేంద్రం, 9–13వ శతాబ్దాలు” అనే పేరుతో ఈ ప్రాంతం [[యునెస్కో]] [[ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం|ప్రపంచ వారసత్వ ప్రాధాన్యత]] జాబితాలో ఉంది. దీని రిఫరెన్స్ నంబర్ 668గా పేర్కొనబడింది. అయితే ప్రారంభ దశలోని ప్రతిపాదన ప్రధానంగా సేవియర్-ట్రాన్స్‌ఫిగరేషన్ కేథడ్రల్, బోరిస్, గ్లిబ్ కేథడ్రల్ వంటి కొన్ని ముఖ్యమైన నిర్మాణాలకే పరిమితమైంది. తరువాత చెర్నిహివ్ చారిత్రక భూదృశ్యాన్ని మరింత సమగ్రంగా ప్రతిబింబించేలా కొత్త నామినేషన్ సిద్ధం చేయాలనే ప్రయత్నాలు జరిగాయి. ప్రతిపాదిత విస్తృత నామినేషన్‌లో డైటీనెట్స్ లో కేంద్ర భాగం యెలెట్స్కా హోరా, యెలెట్స్ మొనాస్టరీ సముదాయం, బ్లాక్ గ్రేవ్, బోల్డినా హోరాలోని పురాతన కుర్గాన్ ప్రాంతం, ట్రినిటీ మఠం సముదాయం వంటి ప్రాంతాలను చేర్చే ఆలోచన ఉంది. ఇది ముఖ్యమైన మార్పు. ఎందుకంటే చెర్నిహివ్ వారసత్వ విలువను కేవలం ఒక్కో చర్చిని విడిగా చూడటం కంటే, వాటిని చుట్టుముట్టిన పురావస్తు భూభాగం, కొండలు, మఠాలు, నగర నిర్మాణంతో కలిపి చూడటం మరింత సమగ్ర చారిత్రక దృక్పథాన్ని అందిస్తుంది. == యుద్ధం, వారసత్వ సంరక్షణ == చెర్నిహివ్ చారిత్రక వారసత్వం ఇటీవలి కాలంలో తీవ్రమైన సవాళ్లను ఎదుర్కొంది. రష్యా-ఉక్రెయిన్ యుద్ధం సమయంలో నగరంలోని చారిత్రక ప్రదేశాలు దెబ్బతిన్నాయి. 2023–2024 కాలంలో యునెస్కో చెర్నిహివ్‌లో దెబ్బతిన్న చారిత్రక కేంద్రంలోని కొన్ని ప్రదేశాల పునరుద్ధరణకు సంబంధించిన ప్రయత్నాలకు నాయకత్వం వహించింది. ఈ చర్యలు కేవలం భవనాలను మరమ్మతు చేయడమే కాకుండా, వాటి చారిత్రక ప్రామాణికతను సాధ్యమైనంతవరకు కాపాడటం అనే లక్ష్యాన్ని కూడా కలిగి ఉన్నాయి. == గ్యాలరీ == <gallery> File:Чернигов. Елецкий монастырь.jpg|యెలెట్స్-డార్మిషన్ మొనాస్టరీ కేథడ్రల్ కైవ్ పెచెర్స్క్ లావ్రా క్యాథడ్రల్ వలె రూపొందించబడింది. File:Чернігів.Собор Бориса й Гліба.JPG|సేవియర్-ట్రాన్స్ఫిగరేషన్ కేథడ్రల్ ముందు బోరిస్, హ్లిబ్ కేథడ్రల్ File:AX Chernihiv Pyatnytska Church.jpg|పియాట్నిట్స్కా చర్చి (c. 1201, రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత పునరుద్ధరించబడింది) File:2015 Будинок губернатора Чернігів.jpg|చెర్నిహివ్ రీజినల్ ఆర్ట్ మ్యూజియం File:Храм архістратига Михаїла з дзвіницею (Чернігів).jpg|ఆర్కాంగెల్ మైఖేల్ చర్చి File:Чернігівський колегіум (Чернігів).jpg|చెర్నిహివ్ కొలీజియం (చెర్నిగివ్) File:Троїцький монастир.jpg|ట్రనిటీ మొనాస్టరీ File:Іллінська церква та дзвінниця.jpg|సెయింట్ ఎలిజా చర్చి మరియు దాని బెల్ టవర్ File:Курган Чорна Могила, Чернігів.JPG||బ్లాక్ గ్రేవ్ File:Кургани Гульбище та Безименний.jpg|హుల్బిష్చే, బెజిమెన్ని కుర్గాన్స్, బోల్డిని హోరీ File:Чернігів .Будинок полкової канцелярії.JPG|[[హౌస్ ఆఫ్ లైజోహబ్]] File:Вид на Катерининську церкву.jpg|సెయింట్ కేథరీన్ చర్చి </gallery> == మూలాలు == {{Reflist}} == బయటి లింకులు == * {{in lang|uk|ru|en}} [http://oldchernihiv.com/ Official website] * [http://ukrainaincognita.com/khramy/chernigiv-stolytsya-lisovoi-imperii-chastyna-persha Capital of Forest Empire, part I] * [http://ukrainaincognita.com/khramy/chernigiv-stolytsya-lisovoi-imperii-chastyna-druga Capital of Forest Empire, part II] * [http://ukrainaincognita.com/khramy/chernigiv-stolytsya-lisovoi-imperii-chastyna-tretya Capital of Forest Empire, part III] * [http://www.castles.com.ua/czernihow.html List of monuments of cultural heritage of Ukraine] * [https://web.archive.org/web/20071130084349/http://ostrovskogo.ok.net.ua/kray6.htm ЧЕРНІГІВСЬКИЙ ДЕРЖАВНИЙ АРХІТЕКТУРНО-ІСТОРИЧНИЙ ЗАПОВІДНИК "ЧЕРНІГІВ СТАРОДАВНІЙ"] * [http://cult.gov.ua/index/0-22 Chernihiv Ancient at website of the Chernihiv Region State Administration] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్]] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] [[వర్గం:నగరాలు]] pydgfxo7gol4rv54oo63gfzyww3vjx6 0 507180 4942956 4941729 2026-08-24T09:42:34Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4942956 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name = నల్ల సముద్ర జీవావరణ రిజర్వ్ | iucn_category = Ia | iucn_ref = <!-- images --> | image = Вид на Ягорлицьку затоку, березово-дубові кілки і степ на Солоноозерній ділянці Чорноморського біосферного заповідника.JPG | image_caption = యహోర్లిక్ బే, నల్ల సముద్ర బయోస్పియర్ రిజర్వ్ దృశ్యం <!-- map --> | pushpin_map = | image_map = | map_size = 300 | map_caption = | pushpin_relief = yes <!-- location --> | location = {{flag|Ukraine|name=ఉక్రెయిన్}} | nearest_city = | nearest_town = | coordinates = {{coord|46|15|00|N|31|52|00|E|scale:100000|display=inline,title}} | coords_ref = <!-- stats --> | length = | length_mi = | length_km = | width = | width_mi = | width_km = | area_km2 = 891.29 | area_ref = | elevation = | elevation_avg = | elevation_min = | elevation_max = | dimensions = | designation = <!-- dates & info --> | authorized = | created = | designated = | established = 1984 | named_for = | visitation_num = | visitation_year = | visitation_ref = | governing_body = ఉక్రెయిన్ జాతీయ విజ్ఞాన అకాడమీ | administrator = | operator = | owner = <!-- website, embedded --> | website = http://bsbr.org.ua/ | module = }} నల్ల సముద్ర జీవావరణ రక్షిత ప్రాంతం ([[ఉక్రెయిన్]] Корноморський биосfерний заповидник) అనేది ఉక్రెయిన్‌లోని ఒక జీవావరణ రక్షిత ప్రదేశం, ఇది ఉత్తర నల్ల సముద్ర తీరం సముద్రతీర ప్రాంతం ఉంది, ఇది ఖేర్సన్, మైకోలైవ్ ఒబ్లాస్ట్స్ ప్రాంతాలను కలిగి ఉంది, దీనిలో టెండ్రా గల్ఫ్, యోర్లిక్ బే ఉన్నాయి. ఈ రిజర్వ్ ఉక్రెయిన్ నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్ భాగం.<ref name="biosite">{{Cite web|title=Black Sea Biosphere Reserve|url=http://bsbr.org.ua/|access-date=September 1, 2019|publisher=Official web site|language=uk|archive-date=2019-09-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20190901095417/http://bsbr.org.ua/|url-status=dead}}</ref> == చరిత్ర == ఈ రక్షిత ప్రాంతం మొదట జూలై 14,1927న ట్రాన్స్-మారిటైమ్ సంరక్షణ భాగంగా ఉక్రేనియన్ ఎస్ఎస్ఆర్ పీపుల్స్ కమీషర్స్ కౌన్సిల్ డిక్రీ నంబర్ 172 ద్వారా స్థాపించబడింది. 1933లో ఈ పరిరక్షణ ఒక స్వతంత్ర పరిశోధనా సంస్థగా మారింది. 1973లో నల్ల సముద్ర పరిరక్షణలో డానుబే వరద మైదానాలు, యోర్లిక్ బేలోని కిన్స్కి ద్వీపాలు, టెండ్రా గల్ఫ్ నిస్సార భాగం చేర్చబడ్డాయి. మరుసటి సంవత్సరం, పొరుగున ఉన్న యోర్లిక్ రిజర్వ్ కూడా విలీనం చేయబడింది. 1981లో, డానుబే వరద మైదానాలు స్వతంత్ర పరిరక్షణగా మారాయి. 1983లో, నల్ల సముద్రం బయోస్పియర్ రిజర్వ్ స్థాపించబడింది, ఇందులో నల్ల సముద్రం స్టేట్ ప్రిజర్వ్, యోర్లిక్ స్టేట్ ఆర్నిథాలజికల్ రిజర్వ్ (దాని బఫర్ జోన్గా) ఉన్నాయి. 1984 డిసెంబరులో, ఈ రిజర్వ్ వరల్డ్ నెట్‌వర్క్‌ ఆఫ్ బయోస్పియర్ రిజర్వ్స్ చేర్చబడింది. ఈ పరిరక్షణ ప్రాంతం రామ్సర్ కన్వెన్షన్ అంతర్జాతీయ జాబితాలో చేర్చబడింది. 2022 మార్చిలో ఉక్రెయిన్‌పై రష్యా దాడి సమయంలో , కొనసాగుతున్న పోరాటం ఆ ప్రాంతంలో అనేక మంటలకు కారణమైనప్పుడు ఈ సంరక్షణ కేంద్రం దెబ్బతింది.<ref>{{Cite web|last=Jurszo|first=Robert|date=23 March 2022|title=Greenpeace: W wyniku walk płonie największy ukraiński rezerwat biosfery UNESCO|url=https://wyborcza.pl/7,177851,28254991,greenpeace-w-wyniku-walk-plonie-najwiekszy-ukrainski-rezerwat.html?disableRedirects=true|access-date=2022-03-23|website=wyborcza.pl|language=pl}}</ref> == జంతుజాలం == ఈ అభయారణ్యంలోని జంతుజాలం సుమారు 3500 [[జాతి|జాతులు]] ఉన్నాయి. వాటిలో అత్యంత వైవిధ్యమైన కీటకాలు ఉన్నాయి, వీటిలో సుమారు 2200 జాతులు ఇక్కడ ఉన్నాయి, అరాక్నిడ్స్-168 జాతులు, [[మొలస్కా|మొలస్క్లు]]-65 జాతులు. [[సకశేరుకాలు|వెర్టెబ్రేట్స్]] 462 జాతులచే ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నాయి, వీటిలో అనేక రకాల పక్షులు ఉన్నాయి-304 జాతులు నమోదు చేయబడ్డాయి. సరీసృపాల జంతుజాలంలో 9 జాతులు ఉన్నాయి, ఇది ఉక్రేనియన్ రిజర్వులలో అత్యంత వైవిధ్యమైనది. ఈ రక్షిత ప్రాంతం సముద్ర జలాల్లో అన్ని సంవత్సరాల పరిశీలనల్లో, 83 జాతుల చేపలు లేదా నల్ల సముద్రపు చేపల జంతుజాలం జాతుల కూర్పులో 50% కనుగొనబడ్డాయి. భూసంబంధమైన క్షీరద జంతుజాలంలో 50 జాతులు, సముద్ర జంతుజాలం-3 జాతులు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|last=Jurszo|first=Robert|date=23 March 2022|title=Green peace: W wyniku walk płonie największy ukraiński rezerwat biosfery UNESCO|url=https://wyborcza.pl/7,177851,28254991,greenpeace-w-wyniku-walk-plonie-najwiekszy-ukrainski-rezerwat.html?disableRedirects=true|access-date=2022-03-23|website=wyborcza.pl|language=pl}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రాంతాలు}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] 2810b0zc8ds5d963hzabjbf3t3caznd 3 507200 4942990 4939321 2026-08-24T11:28:19Z యర్రా రామారావు 28161 /* మీ వాడుకరి పేజీ తొలగింపు గురించి */ కొత్త విభాగం 4942990 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">గులూరు ఆంజనేయులు గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> గులూరు ఆంజనేయులు గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 16:53, 20 ఆగస్టు 2026 (UTC) == మీ వాడుకరి పేజీ తొలగింపు గురించి == [[వాడుకరి:గులూరు ఆంజనేయులు|ఆంజనేయులు]] గారూ, ముందుగా వికీపీడియాలో ప్రవేశించినందుకు ధన్యవాదాలు. మరో విషయం మీ వాడుకరిపేజీలో తొలగింపు మూసపెట్టినందుకు క్షమించాలి.మీ వాడుకరి పేజీ వాడుకరి వికీలో చేసిన కృషిని గురించి రాసుకోవటానికి ఉద్దేశించిన పేజీ, అలాగని వ్యక్తిగత విషయాలు రాసుకోకూడదని కాదు, చాలా క్లుప్తంగా నాలుగు లేదా ఐదు వాక్యాలకు మించకుండా రాసుకోవచ్చు, అంతేగానీ పుంఖాను పుంఖాను పుంఖాలుగా రాసుకోకూడదు.ఇది వికీపీడియా నియమాలకు విరుద్ధం. మీరు దానికి లోబడి రాయగలరు. లేనిచే పేజీని ఎవరైనా, ఎప్పుడైనా తొలగించటానికి అవకాశం ముంది.గమనించగలరు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:28, 24 ఆగస్టు 2026 (UTC) cuwvrwq8ll3a0zkxtmf9xteb6ro6th7 0 507211 4942823 4941232 2026-08-24T03:47:39Z InternetArchiveBot 88395 2 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4942823 wikitext text/x-wiki {{Infobox monument|name=బోహ్డాన్ ఖ్మెల్నిట్స్కీ స్మారక చిహ్నం|native_name=|image=Киев, памятник Богдану Хмельницкому.jpg|caption=మునుపటి శాసనం కప్పివేయబడిన నేటి స్మారక చిహ్నం|designer=[[మిఖాయిల్ మైకేషిన్]] <small>(విగ్రహం)</small>, [[వ్లాదిమిర్ నికోలాయెవ్ (వాస్తుశిల్పి)|వ్లాదిమిర్ నికోలాయెవ్]] <small>(పీఠం)</small>|type=అశ్వ విగ్రహం|material=కంచు (విగ్రహం), గ్రానైట్ (పీఠం)|length=|width=|height=|begin=|complete=1888|open=|dismantled=|dedicated_to=[[బోహ్దాన్ ఖ్మెల్నిట్స్కీ]]|map_image=|map_text=|map_width=|pushpin_relief=|coordinates={{coord|50.45356|N|30.51651|E|format=dms|type:landmark_region:UA|display=title,inline}}|location=[[సోఫియా స్క్వేర్]], [[కీవ్]], [[ఉక్రెయిన్]]|website=|extra=|module={{Infobox historic site |embed = yes |designation1 = ఉక్రెయిన్ జాతీయ |designation1_offname = {{Lang|uk|పమ్'యాత్నిక్ గెత్మాను బాగ్దాను హ్మెల్నిషికోము}} (''హెట్మాన్ బోహ్డాన్ ఖ్మెల్నిట్స్కీకి స్మారక చిహ్నం'') |designation1_type = స్మారక కళ |designation1_number = 260046-Н }}}}'''బోహ్దాన్ ఖ్మెల్నిట్స్కీ స్మారక చిహ్నం''' అనేది [[ఉక్రెయిన్]] లోని [[కీవ్]] లో ఉన్న ఒక స్మారక చిహ్నం. ఇది జపోరిజియన్ హోస్ట్, హెట్మాన్ అయిన బోహ్దాన్ ఖ్మెల్నిట్స్కీకి అంకితం చేయబడింది. దీనిని [[1888]]<nowiki/>లో నిర్మించారు, ఇది కీవ్‌లోని అత్యంత పురాతన శిల్ప స్మారక కట్టడాలలో ఒకటి. ఇది సోఫియా స్క్వేర్ లో ఒక ప్రధాన ఆకర్షణగా, [[నగరం (సిటీ)|నగర]] చిహ్నాలలో ఒకటిగా నిలుస్తుంది. ఈ స్మారక చిహ్నం, సోఫియా కేథడ్రల్, సెయింట్ మైఖేల్ మఠం, రెండు గంటల గోపురాలను కలిపే అక్షం మీద, సోఫియా స్క్వేర్ (పూర్వం నగరం, ప్రధాన కూడలి)కి దాదాపు మధ్యలో ఉంది. ఇక్కడ, 1648 డిసెంబర్ 23న, పిలియావ్ట్సీ యుద్ధంలో పోలిష్ సైన్యంపై విజయం సాధించిన వెంటనే, గోల్డెన్ గేట్స్ ద్వారా నగరంలోకి ప్రవేశిస్తున్న తన కోసాక్కుల రెజిమెంట్లకు నాయకత్వం వహిస్తున్న ఖ్మెల్నిట్స్కీని కీవ్ నివాసులు కలుసుకున్నారు. == చరిత్ర == 1840లలో, సెయింట్ వ్లాదిమిర్ ఇంపీరియల్ యూనివర్శిటీ ఆఫ్ కీవ్ కి చెందిన చరిత్రకారుడు, ప్రొఫెసర్ అయిన మైకోలా కోస్టోమరోవ్ చొరవతో ఈ స్మారక చిహ్నం నిర్మాణం ప్రారంభమైంది. మిఖైల్ యుజెఫోవిచ్, కైవ్ స్కూల్ డిస్ట్రిక్ట్, డిప్యూటీ కమిషనర్ ఈ ఆలోచనకు మద్దతు ఇచ్చారు, వాస్తవానికి కౌన్సిల్ ఆఫ్ పెరెయస్లావ్, 200వ వార్షికోత్సవం కోసం స్మారక చిహ్నాన్ని స్థాపించాలని అనుకున్నారు.<ref name="bessarabka2">Tsalyk, S. ''[https://gazeta.ua/articles/history-newspaper/_pamyatnik-hmelnickomu-mav-stoyati-na-bessarabci/234627 The monument to Khmelnytsky should have been standing on the Bessarabian Square (Пам"ятник Хмельницькому мав стояти на Бессарабці)]''. Gazeta.ua. 19 June 2008.</ref> ఈ స్మారక చిహ్నాన్ని బెసరాబియన్ స్క్వేర్ లో ఏర్పాటు చేయాల్సి ఉంది, 1869–1881 మధ్యకాలంలో ఆ చౌరస్తాకు బోహ్దాన్ ఖ్మెల్నిట్సి కి పేరు మీదుగా ఆ చౌరస్తా ఉండేది. అయితే, క్రిమియన్ యుద్ధం కారణంగా నిర్మాణం వాయిదా పడింది.<ref name="bessarabka2" /> 1860లో స్మారక చిహ్నం స్థాపన కోసం సామ్రాజ్య ప్రభుత్వం నుండి అనుమతి పొందిన తరువాత, మిఖాయిల్ యూజెఫోవిచ్ నేతృత్వంలో ఒక కమిటీని ఏర్పాటు చేశారు. మిఖాయిల్ మైకేషిన్ రూపొందించిన స్మారక చిహ్నం, తొలి నమూనా పూర్తిగా జాతీయ అహంకారపూరితంగా ఉంది – అందులో ఖ్మెల్నిట్స్కీ [[గుర్రం]] ఒక [[పోలిష్ సాహిత్యం|పోలిష్]] స్లాచిక్, ఒక [[యూదులు|యూదు]] కౌలుదారు, ఒక జెసూట్ను కొండ అంచు నుండి కిందకు తోస్తున్నట్లు, దాని ముందు ఒక లిటిల్ [[రష్యన్ భాష|రష్యన్]], రెడ్ రష్యన్, వైట్ రష్యన్, గ్రేట్ రష్యన్ ఒక అంధుడైన కోబ్జార్ పాటను వింటున్నట్లు చిత్రీకరించబడింది. పీఠం, బస్రిలీఫ్లో జ్బరాజ్ ముట్టడి, పెరెయాస్లావ్ మండలి చిత్రాలు, ఖ్మెల్నిట్స్కీ, కోసాక్ సైన్యం కీవ్‌లోకి ప్రవేశిస్తున్న దృశ్యం చూపించాల్సి ఉంది. 1863లో జరిగిన జనవరి తిరుగుబాటు కారణంగా, ఈ స్మారక చిహ్నం నిర్మాణం మళ్ళీ వాయిదా పడింది.<ref name="bessarabka2" /> 1868లో, అప్పటికే నొవ్‌గోరోడ్లో రష్యా సహస్రాబ్ది కోసం మరొక ఖ్మెల్నిట్స్కీ స్మారక చిహ్నాన్ని నిర్మిస్తున్న మైకేషిన్‌కు, కీవ్‌లోని స్మారక చిహ్నం కోసం ఒక ముసాయిదాను రూపొందించే అవకాశం ఇవ్వబడింది.<ref name="bessarabka2" /> 1869లో ఆ ముసాయిదా ఆమోదించబడింది, 1870లో రష్యన్ చందాలతో నిధుల సేకరణ ప్రారంభమైంది. అయితే, సేకరించిన మొత్తం చాలా తక్కువగా (కేవలం 37,000) ఉన్నందున, కమిటీ బడ్జెట్‌ను తగ్గించాలని నిర్ణయించింది. దీనికి తోడు, కీవ్ గవర్నర్-జనరల్ అయిన ప్రిన్స్ అలెగ్జాండర్ డోండుకోవ్-కోర్సకోవ్ ఆ స్మారక చిహ్నం, అసలు రూపకల్పన పోలిష్ వ్యతిరేక, యూదు వ్యతిరేక స్వభావం కలిగి ఉందని భావించారు. ఫలితంగా, స్మారక చిహ్నంలో హెట్మాన్, కేంద్ర రూపాన్ని మాత్రమే ఉంచాలని నిర్ణయం తీసుకున్నారు. 1877లో, స్మారక చిహ్నం, జిప్సం నమూనాను తయారు చేశారు. 1879లో, మైకేషిన్, నమూనా ఆధారంగా పియస్ వెలోన్స్కి, ఆర్టెమియ్ ఓబర్ చేత [[సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్|సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్‌]]<nowiki/>లోని బేర్డ్ వర్క్స్లో విగ్రహం, నమూనాను పోతపోశారు, దీని కోసం రష్యన్ ఇంపీరియల్ నావల్ విభాగం 1,600 పూడ్ (25.6 టన్నులు) తుక్కు లోహాన్ని విరాళంగా ఇచ్చింది. వోలోడిమిర్, సలహాల ఆధారంగా ఖ్మెల్నిట్స్కీ, ముఖ లక్షణాలు, దుస్తుల వివరాలు పునఃసృష్టించబడ్డాయి. 1879లో, ఈ విగ్రహాన్ని కీవ్‌కు తీసుకువచ్చారు; అయితే, పీఠం నిర్మాణానికి నిధుల కొరత కారణంగా, 1880ల మధ్యకాలం వరకు ప్రతిష్ఠాపన పనులు నిలిచిపోయాయి, ఈ విగ్రహం కీవ్ ప్రభుత్వ కార్యాలయ భవనంప్రాంగణంలో చాలా సంవత్సరాలు నిరుపయోగంగా ఉండిపోయింది. నగర వాస్తుశిల్పి వ్లాదిమిర్ నికోలాయెవ్ ఒక సరళమైన పీఠాన్ని రూపొందించి, దాని నిర్మాణంతో పాటు ప్రతిష్ఠాపనను కూడా పర్యవేక్షించారు. స్మారక చిహ్నం. కైవ్ కోట పరిపాలన డ్నీపర్పై నికోలస్ చైన్ బ్రిడ్జ్ నిర్మాణంలో మిగిలిపోయిన పీఠం కోసం గ్రానైట్ బ్లాకులను విరాళంగా ఇచ్చింది. 23 జూన్ 1888న స్మారక చిహ్నం, గొప్ప ప్రారంభోత్సవం, పవిత్రోత్సవం జరిగింది.<ref>''Памятник Богдану Хмельницкому (Исторический очерк его сооружения) // Киевская старина. -1888. - №7.'' (''Monument to Bohdan Khmelnytsiy (Historical outline of its construction)//Kievskaya starina magazine. 1888. N 7.'')</ref> 2001 నుండి, ఈ వస్తువు [[ఉక్రెయిన్ లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాల జాబితా|జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన స్మారక చిహ్నం]]<nowiki/>గా ఉక్రెయిన్, స్థిరాస్తి స్మారక చిహ్నాల రాష్ట్ర రిజిస్టర్ లో చేర్చబడింది. ఈ విగ్రహ తయారీలో ఉపయోగించిన గుర్రం భంగిమ చాలా ప్రత్యేకమైనది. ఒక కాలును పైకి ఎత్తి ఉన్న ఈ నిర్మాణం ఉక్రేనియన్ శిల్పకళా చరిత్రలో ఒక గొప్ప మైలురాయిగా నిలిచింది. సోఫియా స్క్వేర్ చుట్టూ ఉండే పురాతన భవనాలు దీని అందాన్ని మరింత పెంచుతాయి. రష్యన్ సామ్రాజ్య కాలపు ఈ అద్భుతమైన కళాఖండాన్ని చూడటానికి ప్రపంచ నలుమూలల నుండి నిత్యం వేలాది మంది పర్యాటకులు కీవ్ నగరానికి వస్తుంటారు. ఉక్రెయిన్ సంస్కృతిని ప్రతిబింబించే ఈ కట్టడం కీవ్ నగరానికే తలమానికంగా వెలుగొందుతోంది. == గ్యాలరీ == <gallery> File:Mikeshin_Khmelnitsky.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mikeshin_Khmelnitsky.jpg|తొలి ముసాయిదా, 1869 File:Памятник_Богдану_Хмельницкому_Киев.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%9F%D0%B0%D0%BC%D1%8F%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D0%91%D0%BE%D0%B3%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83_%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%B2.jpg|1888లో స్మారక చిహ్నాన్ని ఏర్పాటు చేయడం File:Памятник_Богдану_Хмельницкому_XIX_век.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%9F%D0%B0%D0%BC%D1%8F%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D0%91%D0%BE%D0%B3%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83_XIX_%D0%B2%D0%B5%D0%BA.jpg|19వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో స్మారక చిహ్నం File:Bohdan_Khmelnytsky_Kiev_2017_G1.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bohdan_Khmelnytsky_Kiev_2017_G1.jpg|దగ్గరగా, 2017 File:Пам'ятник_Богданові_Хмельницькому_Monumento_a_Bogdan_Khmelnitsky.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%9F%D0%B0%D0%BC'%D1%8F%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D0%91%D0%BE%D0%B3%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%96_%D0%A5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B8%D1%86%D1%8C%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83_Monumento_a_Bogdan_Khmelnitsky.jpg|హయత్ హోటల్ ముందు ఉన్న స్మారక చిహ్నం దృశ్యం File:Пам'ятник_Богдану_Хмельницькому_у_Києві.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%9F%D0%B0%D0%BC'%D1%8F%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D0%91%D0%BE%D0%B3%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B8%D1%86%D1%8C%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83_%D1%83_%D0%9A%D0%B8%D1%94%D0%B2%D1%96.jpg|20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో, "బోహ్దాన్ ఖ్మెల్నిట్స్కీ, ఒకే అవిభక్త రష్యా" అనే అసలు శాసనం కనిపించే స్మారక చిహ్నం. File:Stamp_of_USSR_1760.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Stamp_of_USSR_1760.jpg|రష్యా-ఉక్రెయిన్ ఐక్యతకు 300 ఏళ్లు పూర్తయిన సందర్భంగా 1954లో విడుదలైన USSR స్టాంపుపై చిత్రీకరించబడింది File:Ukraine_Kyiv_Square_of_hetman_Bohdan_Khmelnytsky.jpeg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ukraine_Kyiv_Square_of_hetman_Bohdan_Khmelnytsky.jpeg|సోఫియా స్క్వేర్ (సోఫిస్కా ప్లోష్చా)లోని స్మారక చిహ్నం దృశ్యం, దాని వెనుక "ప్రిసుట్స్త్వినీ మెస్టా" భవనం ఉంది. File:PaKyiv1(Panorama).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:PaKyiv1(Panorama).jpg|సోఫియా స్క్వేర్ మధ్యలో ఉన్న స్మారక చిహ్నం దృశ్యం File:Bohdan_Khmelnytsky_Monument,_sheltered_from_Russian_shelling._Kyiv,_July_2022.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bohdan_Khmelnytsky_Monument,_sheltered_from_Russian_shelling._Kyiv,_July_2022.jpg|ఉక్రెయిన్‌పై రష్యా దండయాత్ర సమయంలో స్మారక చిహ్నం దృశ్యం. కీవ్, జూలై 2022 </gallery> == ఇవి కూడా చూడండి == * కోసాక్ హెట్మానేట్ * ఉక్రేనియన్ ప్రజల స్వేచ్ఛా తోరణం == మూలాలు == {{Reflist}} == బయటి లింకులు == * [http://wek.kiev.ua/uk/%D0%A5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B8%D1%86%D1%8C%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83_%D0%91%D0%BE%D0%B3%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%BF%D0%B0%D0%BC%E2%80%99%D1%8F%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA Bohdan Khmelnytsky Monument] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090710030208/http://wek.kiev.ua/uk/%D0%A5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B8%D1%86%D1%8C%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83_%D0%91%D0%BE%D0%B3%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%BF%D0%B0%D0%BC%E2%80%99%D1%8F%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA |date=2009-07-10 }} at the Kyiv e-Encyclopedia * [https://www.wdl.org/en/item/8901/ Bohdan Khmelnytsky Monument] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210324165627/https://www.wdl.org/en/item/8901/ |date=2021-03-24 }} at the World Digital Library. [[వర్గం:ఉక్రెయిన్]] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] [[వర్గం:నిర్మాణాలు]] pztahxe4opd6mb3goqa95anx0ulwhq8 0 507218 4942792 4938404 2026-08-24T00:58:52Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4942792 wikitext text/x-wiki బీఎస్సీ బోటనీ (Bachelor of Science in Botany) అనేది [[వృక్షశాస్త్రం|వృక్ష]] ప్రపంచం, దాని వైవిధ్యం, నిర్మాణం, పర్యావరణంలో మొక్కల ప్రాముఖ్యతను శాస్త్రీయంగా అధ్యయనం చేసే మూడేళ్ల అండర్ గ్రాడ్యుయేట్ డిగ్రీ కోర్సు.<ref name="collegedekho" /> [[జీవ శాస్త్రం|జీవశాస్త్ర]] రంగంలో అత్యంత ప్రాచీనమైన, ప్రాముఖ్యత కలిగిన విద్యా విభాగాలుగా ఇది గుర్తించబడింది.<ref name="galaxyedu" /> == కోర్సు వివరాలు == బీఎస్సీ బోటనీ పాఠ్యాంశాలు వృక్ష జీవశాస్త్రం, పర్యావరణ పరిరక్షణ, వ్యవసాయ అనుబంధ పరిశోధనలకు అవసరమైన పునాదిని అందిస్తాయి.<ref name="campusbuddy" /> ఈ కోర్సులోని ప్రధాన అంశాలు: * [[సూక్ష్మజీవ శాస్త్రం|సూక్ష్మజీవశాస్త్రం]], శిలీంధ్ర శాస్త్రం (Microbiology & Mycology): [[బాక్టీరియా|బ్యాక్టీరియా]], వైరస్‌లు, [[శైవలాలు]], [[శిలీంధ్రాలు]] (ఫంగస్) నిర్మాణం, వాటి జీవన చక్రాల అధ్యయనం.<ref name="bangalorestudy" /> * వృక్ష శరీర ధర్మశాస్త్రం (Plant Physiology): [[కాంతి|కాంతి సంశ్లేషణ క్రియ]] (Photosynthesis), భాష్పోత్సేకం, శ్వాసక్రియ, మొక్కలలో పోషకాల రవాణా వ్యవస్థ.<ref name="internshala" /> * వృక్ష వర్గీకరణ శాస్త్రం (Taxonomy & Systematics): [[మొక్క|మొక్కల]] గుర్తింపు, వర్గీకరణ నియమాలు, పుష్పించే మొక్కల (Angiosperms) కుటుంబాల అధ్యయనం.<ref name="onlinevidya" /> * కణ శాస్త్రం, [[జన్యుశాస్త్రం]] (Cytology & Genetics): కణ నిర్మాణం, కణ విభజన, డిఎన్‌ఏ (DNA) సూత్రాలు, మెండెలియన్ జన్యు సూత్రాలు.<ref name="svu" /> * ఆవరణశాస్త్రం (Ecology): జీవావరణ వ్యవస్థలు, జీవవైవిధ్య పరిరక్షణ, పర్యావరణ పరిరక్షణ చర్యలు.<ref name="ugc" /> == అర్హత == * గుర్తింపు పొందిన బోర్డు నుండి 10+2 లేదా ఇంటర్మీడియట్ విద్యలో సైన్స్ సబ్జెక్టులు ([[జీవ శాస్త్రం|బయోలజీ]], [[భౌతిక శాస్త్రం|ఫిజిక్స్]], కెమిస్ట్రీ) పూర్తి చేసి ఉండాలి.<ref name="dost" /> * ప్రవేశాలు సాధారణంగా ఇంటర్మీడియట్ మార్కుల ఆధారంగా లేదా విశ్వవిద్యాలయాల ప్రవేశ పరీక్షల ద్వారా జరుగుతాయి.<ref name="apsche" /> == కెరీర్ అవకాశాలు == ఈ డిగ్రీ పూర్తి చేసిన అభ్యర్థులకు విభిన్న రంగాలలో అవకాశాలు ఉంటాయి:<ref name="prospects" /> * వృక్ష [[శాస్త్రవేత్త]] (Botanist): వివిధ పరిశోధనా సంస్థలలో [[మొక్కలు|మొక్కల]] జాతులపై పరిశోధనలు చేయడం. * ఫారెస్ట్ ఆఫీసర్ (Forest Officer): అటవీ శాఖ పరీక్షల ద్వారా అడవులు, జీవవైవిధ్య పరిరక్షణ బాధ్యతలు చేపట్టడం. * రీసెర్చ్ అసిస్టెంట్ (Research Assistant): [[వ్యవసాయం|వ్యవసాయ]], ఫార్మాస్యూటికల్ పరిశోధనా కేంద్రాలలో పనిచేయడం. * హార్టికల్చరిస్ట్ (Horticulturist): తోటల పెంపకం, అలంకార ప్రయోజనాల మొక్కల నిర్వహణ, [[నర్సరీ|నర్సరీల]] నిర్వహణ. == ఉన్నత విద్య == బీఎస్సీ బోటనీ అనంతరం విద్యార్థులు ఎం.ఎస్సీ బోటనీ, ఎం.ఎస్సీ బయోటెక్నాలజీ, ఎం.ఎస్సీ ఎన్విరాన్‌మెంతల్ సైన్స్ కోర్సులలో చేరవచ్చు.<ref name="highereducation" /> ఉపాధ్యాయ వృత్తిపై ఆసక్తి ఉన్నవారు బి.ఎడ్ (B.Ed) పూర్తి చేయవచ్చు. == మూలాలు == <references> <ref name="collegedekho">[https://www.collegedekho.com/courses/bsc-botany CollegeDekho - B.Sc. Botany Course Details, Admission, Syllabus]</ref> <ref name="galaxyedu">[https://www.galaxyeduworld.com/blogs/all-about-bsc-botany-course Galaxy EduWorld - B.Sc Botany Course Details]</ref> <ref name="campusbuddy">[https://campusbuddy.in/career-in-bsc-botany-after-12/ CampusBuddy - Career in BSc Botany After 12th Guide]</ref> <ref name="bangalorestudy">[https://bangalorestudy.com/blog/scope-of-bachelor-of-science-bsc-botany BangaloreStudy - Scope of Bachelor of Science in Botany]</ref> <ref name="internshala">[https://internshala.com/blog/jobs-after-bsc-botany/ Internshala - Top Jobs After a BSc in Botany]</ref> <ref name="onlinevidya">[https://www.onlinevidyaa.com/blog/bsc-in-botany-2025-career-options-and-other-details Online Vidya - BSc in Botany: Career Options]</ref> <ref name="svu">[https://svuniversity.edu.in/storage/2022/05/BOTANY-1.pdf Sri Venkateswara University - B.Sc. Botany Curriculum]</ref> <ref name="ugc">[https://www.ugc.gov.in/ UGC - Guidelines for Undergraduate Curriculum in Botany]</ref> <ref name="dost">{{Cite web |url=https://dost.cgg.gov.in/ |title=DOST Telangana - Degree Admissions Eligibility |access-date=2026-08-20 |archive-date=2020-08-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200825144948/https://dost.cgg.gov.in/ |url-status=dead }}</ref> <ref name="apsche">[https://apsche.ap.gov.in/ APSCHE - OAMDC Degree Admission Guidelines]</ref> <ref name="prospects">[https://www.prospects.ac.uk/careers-advice/what-can-i-do-with-my-degree/botany Prospects - Botanist Career Profile]</ref> <ref name="highereducation">[https://www.shiksha.com/science/botany-chp Shiksha - Botany Courses, Scope and Higher Education]</ref> </references> [[వర్గం:డిగ్రీ కోర్సులు]] [[వర్గం:వృక్షశాస్త్రం]] [[వర్గం:విద్య]] [[వర్గం:సైన్స్ కోర్సులు]] piueljajuhkx3mb4lyhfx2ca1knoq33 0 507219 4942796 4938418 2026-08-24T01:01:47Z InternetArchiveBot 88395 2 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4942796 wikitext text/x-wiki బీఎస్సీ [[సెరికల్చర్]] (Bachelor of Science in Sericulture) అనేది [[పట్టు పురుగు|పట్టు పురుగుల పెంపకం,]] పట్టు ఉత్పత్తి, [[మల్బరీ]] తోటల పెంపకం, పట్టు ప్రాసెసింగ్‌లను శాస్త్రీయంగా అధ్యయనం చేసే నాలుగు సంవత్సరాల అండర్ గ్రాడ్యుయేట్ డిగ్రీ కోర్సు.<ref name="shiksha" /> [[వ్యవసాయం|వ్యవసాయ]] అనుబంధ పరిశ్రమలలో అత్యంత రాబడి, ఉపాధి అవకాశాలు కల్పించే విభాగాలుగా ఇది గుర్తించబడింది.<ref name="collegedunia" /> == కోర్సు వివరాలు == బీఎస్సీ సెరికల్చర్ పాఠ్యాంశాలు పట్టు పరిశ్రమ సాంకేతికత, నాణ్యతా యాజమాన్యం, పట్టు పురుగుల ఆరోగ్యం, వ్యాపార నిర్వహణకు అవసరమైన పునాదిని అందిస్తాయి.<ref name="icar" /> ఈ కోర్సులోని ప్రధాన అంశాలు: * [[సూక్ష్మజీవ శాస్త్రం|సూక్ష్మజీవశాస్త్రం]], మల్బరీ సాగు శాస్త్రం (Mulberry Cultivation & Agronomy): [[మల్బరీ]] [[మొక్క|మొక్కల]] పెంపకం, నీటి యాజమాన్యం[[నేల|, నేల సంరక్షణ]], దిగుబడి పెంపుదల పద్ధతులు.<ref name="tnau" /> * [[పట్టు పురుగు]] ల పెంపకం (Silkworm Rearing Technology): పట్టు పురుగుల రకాలు, వాతావరణ నియంత్రణ, పట్టు కాయల (Cacoons) ఉత్పత్తి సాంకేతికత.<ref name="angrau" /> * [[పట్టు పురుగు]] ల వ్యాధిశాస్త్రం (Silkworm Pathology & Pest Management): పట్టు పురుగులకు వచ్చే వ్యాధులు, వాటి నివారణ, పురుగుల నివారణ చర్యలు.<ref name="csbr" /> * పట్టు ప్రాసెసింగ్, రీలింగ్ (Silk Reeling & Grainage Technology): పట్టు దారం తీయడం, నాణ్యత తనిఖీ, విత్తనోత్పత్తి కేంద్రాల నిర్వహణ.<ref name="csb" /> * పట్టు పరిశ్రమ అర్థశాస్త్రం (Sericulture Economics & Extension): మార్కెటింగ్ విధానాలు, ప్రభుత్వ పథకాలు, గ్రామీణాభివృద్ధి ప్రణాళికలు.<ref name="icar" /> == అర్హత == * గుర్తింపు పొందిన బోర్డు నుండి 10+2 లేదా ఇంటర్మీడియట్ విద్యలో సైన్స్ సబ్జెక్టులు (బయోలజీ, ఫిజిక్స్, కెమిస్ట్రీ) పూర్తి చేసి ఉండాలి.<ref name="dost" /> * ప్రవేశాలు సాధారణంగా ఎంసెట్ (EAPCET) లేదా ఐసిఎఆర్ (ICAR AIEEA) వంటి రాష్ట్ర, జాతీయ స్థాయి ప్రవేశ పరీక్షల ద్వారా జరుగుతాయి.<ref name="eapcet" /> == కెరీర్ అవకాశాలు == ఈ డిగ్రీ పూర్తి చేసిన అభ్యర్థులకు ప్రభుత్వ, ప్రైవేటు రంగాలు, పరిశోధనా సంస్థలలో విభిన్న అవకాశాలు ఉంటాయి:<ref name="prospects" /> * [[సెరికల్చర్]] ఆఫీసర్ (Sericulture Officer): ప్రభుత్వ పట్టు పరిశ్రమ శాఖలో విస్తరణాధికారిగా విధులు నిర్వహించడం. * సిల్క్ బోర్డ్ ఇన్స్పెక్టర్ (Central Silk Board Inspector): కేంద్ర పట్టు బోర్డు (CSB) పరిధిలోని ప్రాజెక్టులు, పరిశోధనా సంస్థలలో పనిచేయడం. * రీసెర్చ్ అసిస్టెంట్ (Research Assistant): పట్టు జాతుల మెరుగుదల, జన్యు పరిశోధనా కేంద్రాలలో పనిచేయడం. * ఎంటర్‌ప్రెన్యూర్ (Entrepreneur): స్వంతంగా పట్టు విత్తన ఉత్పత్తి కేంద్రాలు (Grainage), రీలింగ్ యూనిట్లు లేదా [[మల్బరీ]] తోటల నిర్వహణను ప్రారంభించడం. == ఉన్నత విద్య == బీఎస్సీ సెరికల్చర్ అనంతరం విద్యార్థులు ఎం.ఎస్సీ సెరికల్చర్, ఎం.ఎస్సీ అగ్రికల్చరల్ ఎంటమాలజీ, ఎం.ఎస్సీ బయోటెక్నాలజీ కోర్సులలో చేరవచ్చు.<ref name="highereducation" /> వ్యాపార నిర్వహణపై ఆసక్తి ఉన్నవారు అగ్రి-బిజినెస్ మేనేజ్‌మెంట్ (MBA in Agribusiness Management) పూర్తి చేయవచ్చు. == మూలాలు == <references> <ref name="shiksha">[https://www.shiksha.com/science/sericulture-chp Shiksha - B.Sc. Sericulture Course Details, Eligibility and Scope]</ref> <ref name="collegedunia">[https://collegedunia.com/courses/bachelor-of-science-bsc-sericulture Collegedunia - BSc Sericulture Overview and Admission]</ref> <ref name="icar">[https://icar.org.in/ ICAR - Agricultural and Allied Science Education Guidelines]</ref> <ref name="tnau">{{Cite web |url=https://tnau.ac.in/ |title=Tamil Nadu Agricultural University - Sericulture Syllabus and Course Structure |access-date=2026-08-20 |archive-date=2026-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260822024950/https://tnau.ac.in/ |url-status=dead }}</ref> <ref name="angrau">[https://angrau.ac.in/ Acharya N.G. Ranga Agricultural University - Academic Programmes]</ref> <ref name="csbr">[https://csbr.res.in/ Central Sericultural Research and Training Institute]</ref> <ref name="csb">[https://csb.gov.in/ Central Silk Board - Ministry of Textiles, Government of India]</ref> <ref name="dost">{{Cite web |url=https://dost.cgg.gov.in/ |title=DOST Telangana - Degree Admission Eligibility Criteria |access-date=2026-08-20 |archive-date=2020-08-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200825144948/https://dost.cgg.gov.in/ |url-status=dead }}</ref> <ref name="eapcet">[https://cets.apsche.ap.gov.in/ AP EAPCET - Agriculture and Allied Courses Admission]</ref> <ref name="prospects">[https://www.employmentnews.gov.in/ Employment News - Career Opportunities in Sericulture Sector]</ref> <ref name="highereducation">[https://www.careers360.com/courses/sericulture-course Careers360 - Higher Education and Career Scope in Sericulture]</ref> </references> [[వర్గం:డిగ్రీ కోర్సులు]] [[వర్గం:వ్యవసాయ కోర్సులు]] [[వర్గం:విద్య]] [[వర్గం:సైన్స్ కోర్సులు]] fshpbv4yp7tnceb0khw08xofiwjk0br 0 507302 4942876 4941662 2026-08-24T06:23:01Z రవిచంద్ర 3079 /* జీవితం */ 4942876 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = బి.కె.ఎస్. అయ్యంగార్ | image = BKS Iyengar.jpg | caption = 2004 లో తన 86వ జన్మదినం సందర్భంగా అయ్యంగార్ | birth_name = బెళ్ళూరు కృష్ణమాచార్ సుందరరాజ అయ్యంగార్ | birth_date = {{birth date|1918|12|14|df=yes}} | birth_place = బెళ్ళూరు, [[కోలారు జిల్లా]], మైసూర్ సామ్రాజ్యం | death_date = {{Death date and age|2014|08|20|1918|12|14|df=yes}} | death_place = పుణె, మహారాష్ట్ర | occupation = {{hlist|యోగా గురువు|రచయిత}} | known_for = [[అయ్యంగార్ యోగా]] | spouse = రమామణి | children = గీతా అయ్యంగార్, ఇంకా 5 మంది<!-- Per [[Template:Infobox_person#Parameters]] note "Only if independently notable themselves or particularly relevant" --> }} '''బి. కె. ఎస్. అయ్యంగార్''' గా పేరు గాంచిన '''బేలూర్ కృష్ణమాచార్ సుందరరాజ అయ్యంగార్''' (డిసెంబరు 14, 1918 - ఆగస్టు 20, 2014) ప్రపంచ ప్రసిద్ధి గాంచిన భారతీయ [[యోగా]] గురువు, రచయిత. ఈయన ''అయ్యంగార్ యోగా'' అనే ప్రత్యేకమైన శైలిని రూపొందించాడు. ఆధునిక కాలంలో తొలి యోగా గురువుల్లో ఈయనను ఒకడిగా భావిస్తారు.<ref>{{cite book |last=Jain |first=Andrea |title=Selling Yoga: from Counterculture to Pop Culture |title-link=Selling Yoga |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2015 |isbn=978-0-19-939024-3 |oclc=878953765 |page=66}}</ref><ref name="igengar">Aubrey, Allison. [https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=4979052 "Light on life: B.K.S. Iyengar's Yoga insights"]. [[NPR]]. ''[[Morning Edition]]'', 10 November 1995. Retrieved 4 July 2007.</ref><ref name=gather>{{cite news | last=Stukin | first=Stacie | title=Yogis gather around the guru | newspaper=[[Los Angeles Times]] | date=10 October 2005 | url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2005-oct-10-he-iyengar10-story.html |access-date=9 January 2013}}</ref> ఈయన యోగా సాధన మీద పలు పుస్తకాలు రాశాడు. == జీవితం == ఈయన 1918 డిసెంబరు 4న, అప్పటి మైసూరు రాష్ట్రం, కోలారు జిల్లా, బెళ్ళూరులో<ref>{{cite book |last= Iyengar |first= B.K.S. |title=Iyengar – His Life and Work |publisher= C.B.S. Publishers & Distributors |year= 1991 |page= 3 }}</ref> ఒక పేద శ్రీవైష్ణవ అయ్యంగార్ బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో జన్మించాడు.<ref name="notablebiographies">{{cite web|url=http://www.notablebiographies.com/supp/Supplement-Fl-Ka/Iyengar-B-K-S.html |title=B. K. S. Iyengar Biography |publisher=Notablebiographies.com |access-date=26 December 2012}}</ref>13 మంది సంతానంలో ఈయన 11 వ వాడు. ఈయన తండ్రి బడిపంతులు కృష్ణమాచారి, తల్లి శేషమ్మ.<ref name=freedom>{{cite book |last1=Iyengar |first1=B.K.S. |title=Light on Life: The Yoga Journey to Wholeness, Inner Peace, and Ultimate Freedom |url=https://books.google.com/books?id=ocjoiSa6eZ0C&q=B+K+S+Iyengar |access-date=8 January 2013 |year=2006 |publisher=Rodale |location=USA |isbn=9781594865244 |pages=xvi–xx }}</ref> ఈయనకు 5 సంవత్సరాల వయసులో వీరి కుటుంబం [[బెంగళూరు]]కు మారింది. నాలుగు సంవత్సరాల తర్వాత ఆయన తండ్రి [[అపెండిసైటిస్]] తో మరణించాడు.<ref name=freedom/> ఆయన పుట్టినప్పటికి బెళ్ళూరులో ఇన్‌ఫ్లుయెంజా లాంటి అంటువ్యాధుల గుప్పిట్లో ఉండేది. ఆవ్యాధి సోకడం వల్ల ఆయనకు చాలా రోజులు ఆరోగ్యం బాగా లేదు. నీరసంగా ఉండేవాడు. ఆయన బాల్యమంతా మలేరియా, క్షయ, టైఫాయిడ్ జ్వరం, పోషకాహార లోపంతో బాధ పడ్డాడు. ఆయన చేతులు సన్నగా ఉండేవి, కాళ్ళు పుల్లల్లా ఉండేవి, పొట్ట బక్కచిక్కి పోయి ఉండేది. తల కూడా వాలిపోయి ఉండేది. కష్టమ్మీద ఎత్తి చూడాల్సి వచ్చేది.<ref name="nytimes.com">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2014/08/21/world/asia/bks-iyengar-who-helped-bring-yoga-to-west-dies-at-95.html?_r=0 |title=B. K. S. Iyengar, Who Helped Bring Yoga to the West, Dies at 95 |work=[[The New York Times]] |date=21 August 2014}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:యోగాచార్యులు]] [[వర్గం:1918 జననాలు]] [[వర్గం:2014 మరణాలు]] fn85qbp6516a3g8rg9y659baz6s7dq3 0 507305 4942692 4941074 2026-08-23T16:55:05Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4942692 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name = పోలిసియా నేచర్ రిజర్వ్ | alt_name={{langx|uk|Поліський природний заповідник}} | iucn_category = Ia | image = Р. Жолобниця.jpg | image_caption = పోలిసియా నేచర్ రిజర్వ్ | image_size = 300 | pushpin_map = | pushpin_relief = yes | map_caption = ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రదేశం | location = ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రదేశం | nearest_city = ఓవ్‌రుచ్ | coordinates = {{coords|51|32|05|N|28|06|20|E|display=inline,title}} | coords_ref = | area = 20,104 హెక్టార్లు (49,678 ఎకరాలు; 201 చదరపు కిలోమీటర్లు; 78 చదరపు మైళ్ళు ) | established = 1968 | visitation_num = | visitation_year = | visitation_ref = | website= http://polesye-reserve.org.ua/ | governing_body = పర్యావరణ & సహజ వనరుల మంత్రిత్వ శాఖ (ఉక్రెయిన్) }} '''పోలిసియా [[ప్రకృతి రిజర్వ్]]''' (ఉక్రేనియన్: Πολισύκιί πριοδνις Ποποδνίκα) అనేది ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రకృతి రిజర్వ్, ఇది పోలిసియా ప్రాంతంలోని పిన్స్క్ మార్షెస్ ప్రతినిధి అటవీప్రాంత చిత్తడి నేలల పరిరక్షణ, శాస్త్రీయ అధ్యయనానికి అంకితం చేయబడింది. ఈ రిజర్వ్ ఝైటోమిర్ ఒబ్లాస్ట్‌లోని ఒలెవ్స్క్, ఓవ్‌రుచ్ పరిపాలనా జిల్లాలలో ఉంది.<ref name="parksite">{{Cite web|title=Polissia Nature Reserve|url=http://polesye-reserve.org.ua/|access-date=June 18, 2019|publisher=Official Reserve Website|language=uk|archive-date=2013-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20130407162136/http://polesye-reserve.org.ua/|url-status=dead}}</ref> == స్థలాకృతి == ప్రిప్యాట్ నదిలో కలిసే ఉబోర్టి, బోలోట్నిస్యా నదుల మధ్య ఉన్న పల్లపు ప్రాంతంలో ఈ రిజర్వ్ ఉంది. దీనికి ఉత్తరాన [[బెలారస్]] సరిహద్దు, పశ్చిమాన రివ్నే ఓబ్లాస్ట్ ఉన్నాయి. ఈ భూభాగం సమతలంగా ఉండి 21 కి.మీ. పొడవు, 27 కి.మీ. వెడల్పుతో ఉంటుంది. ఇక్కడి చిత్తడి నేలలు దాటడానికి వీలులేకుండా ఉండటం వల్ల, ఈ ప్రాంతంలోని వన్యప్రాణులు రక్షించబడ్డాయి. == వాతావరణం, పర్యావరణ ప్రాంతం == పోలిస్సియా రిజర్వ్ వాతావరణం తేమతో కూడిన ఖండాంతర వాతావరణం, వెచ్చని వేసవి (కోపెన్ వాతావరణ వర్గీకరణ (Dfb)). ఈ వాతావరణం పెద్ద కాలానుగుణ ఉష్ణోగ్రత వ్యత్యాసాలు, వెచ్చని వేసవి ద్వారా వర్గీకరించబడుతుంది (కనీసం నాలుగు నెలలు సగటున 10 °సి (50 °ఎఫ్) కంటే ఎక్కువగా ఉంటాయి , కానీ ఏ నెలలోనూ సగటున 22 °సి (72 °ఎఫ్) కంటే ఎక్కువగా ఉండదు).<ref>{{Cite web|last=Kottek|first=M.|last2=Grieser|first2=J.|last3=Beck|first3=C.|last4=Rudolf|first4=B.|last5=Rubel|first5=F.|date=2006|title=World Map of Koppen-Geiger Climate Classification Updated|url=http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/pdf/Paper_2006.pdf|access-date=September 14, 2019|publisher=Gebrüder Borntraeger 2006|language=en}}</ref><ref name="kop-data">{{Cite web|title=Dataset - Koppen climate classifications|url=https://datacatalog.worldbank.org/dataset/world-maps-k%C3%B6ppen-geiger-climate-classification|access-date=September 14, 2019|publisher=World Bank|language=en}}</ref> రిజర్వ్‌లో, సగటు శీతాకాలపు ఉష్ణోగ్రతలు −2.7 °సి (27.1 °ఎఫ్), వేసవిలో 19.3 °సి (66.7 °ఎఫ్) ఉంటాయి.<ref name="parksite-climate">{{Cite web|title=Polissia Nature Reserve - Climate|url=http://polesye-reserve.org.ua/head/natur-umovy_clim.html|access-date=June 18, 2019|publisher=Official Reserve Website|language=uk}}</ref> ఈ రిజర్వ్ సెంట్రల్ యూరోపియన్ మిశ్రమ అడవుల పర్యావరణ ప్రాంతంలో ఉంది, ఇది జర్మనీ నుండి రష్యా వరకు ఈశాన్య ఐరోపాలో ఎక్కువ భాగాన్ని కలిగి ఉన్న సమశీతోష్ణ గట్టి చెక్క అడవి.<ref name="ecomap">{{Cite web|title=Map of Ecoregions 2017|url=https://ecoregions2017.appspot.com/|access-date=September 14, 2019|publisher=Resolve, using WWF data|language=en}}</ref> == వృక్షజాలం, జంతుజాలం == ప్రధాన వృక్షసంపద [[పైన్]] అడవులు (ఇసుక నేలలు, స్ఫాగ్నమ్ పొదలు). మిశ్రమ అడవుల భాగాలలో బిర్చ్లు, ఆల్డర్లు కూడా ఉన్నాయి. పొదలలో పీట్ పొర 5 మీటర్ల మందం వరకు ఉండవచ్చు.<ref name="parksite-flora">{{Cite web|title=Polissia Nature Reserve - Natural Conditions|url=http://polesye-reserve.org.ua/head/natur-umovy.html|access-date=June 18, 2019|publisher=Official Reserve Website|language=uk}}</ref> ఈ ప్రదేశంలో 604 జాతుల వాస్కులర్ మొక్కలు నమోదు చేయబడ్డాయి, వీటిలో సగం ఉత్తరాన విస్తరించి ఉన్న టండ్రా లేదా టైగా పూల సమూహాలకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నాయి. రిజర్వ్‌లో మూడు రకాల చిత్తడి నేలలు ఉన్నాయి. లోతట్టు చిత్తడి నేలలకు ఖనిజాలు అధికంగా ఉండే భూగర్భ జలాలు, సెడ్జెస్, చెరకు, నాచులు కలిగి ఉంటాయి. ఎత్తైన చిత్తడి నేలలు ఎక్కువగా అవపాతం ద్వారా పోషించబడతాయి, ఖనిజ-పేద నేలలను ఆక్రమిస్తాయి-అవి పత్తి గడ్డి, క్రాన్బెర్రీస్, [[బ్లూ బెర్రీ|బ్లూబెర్రీస్,]] స్ఫాగ్నమ్ నాచ్లకు మద్దతు ఇస్తాయి. మధ్యలో లోతట్టు, ఎత్తైన ప్రాంతాల లక్షణాలతో పరివర్తన చిత్తడి నేలలు ఉన్నాయి. ఈ అభయారణ్యంలోని జంతువులు ఎక్కువగా అటవీ జాతులకు చెందినవి. వీటిలో లింక్స్ , ఎల్క్, తెల్ల కుందేలు, గుడ్లగూబలు వంటి అనేక జాతులు ఉత్తరాది టైగా అడవులలో కూడా కనిపిస్తాయి . ఉష్ణోగ్రత కంటే ఎక్కువగా, ఇక్కడి తడి, తేమ కారణంగా ఇవి పోలిస్సియాలో జీవించగలవు. ఈ అభయారణ్యంలో బీవర్లు చురుకుగా ఉంటూ, కొన్ని చోట్ల నీటిని నిల్వ చేస్తాయి. తోడేళ్ళు కూడా సర్వసాధారణంగా కనిపిస్తాయి. == ప్రజా వినియోగం == [[దస్త్రం:Поліський_заповідник_2.jpg|ఎడమ|thumb|300x300px|రిజర్వ్ లో ప్రకృతి మ్యూజియం]] కఠినమైన ప్రకృతి రక్షిత ప్రాంతంగా, పోలిసియా యొక్క ప్రాధమిక ఉద్దేశ్యం ప్రకృతి రక్షణ, శాస్త్రీయ అధ్యయనం. ప్రజల ప్రవేశం పరిమితం చేయబడింది: సామూహిక వినోదం, సౌకర్యాల నిర్మాణం, వేట, చేపలు పట్టడం వంటివి నిషేధించబడ్డాయి.<ref name="parksite" /> ముందస్తు అపాయింట్మెంట్కు లోబడి పార్క్ సిబ్బంది నేతృత్వంలోని సమూహ పర్యావరణ విహారయాత్రలలో పాల్గొనడానికి ప్రజలను ఆహ్వానిస్తారు. ప్రజలకు, సాంస్కృతిక, చారిత్రక కేంద్రాలకు తెరిచిన ప్రకృతి సంగ్రహాలయం ఉంది. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రాంతాలు}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] 6fmrjyxwdme0x9c72my2q8uawufykht 0 507313 4942580 4941169 2026-08-23T13:44:35Z CommonsDelinker 608 Om_namo_bhagavathe_vasudevaya-ogirala_guruprasad.oggను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942580 wikitext text/x-wiki [[File:ఓగిరాల గురు ప్రసాద్.jpg|thumb|ఓగిరాల గురు ప్రసాద్]] '''ఓగిరాల గురు ప్రసాద్''', శ్రీ సత్య సాయి బాబా గారి ద్వారా ఆశీర్వదించబడిన ఒక '''కీబోర్డ్ ప్లేయర్''', భజనలో '''హార్మోనియం''' వాయించడం ద్వారా సంగీతం నేర్చుకున్నారు. ఆ తర్వాత అనేక గురువుల నుండి సంగీతం నేర్చుకున్నారు. '''శోభారాజు, ఎస్.పి. బాలసుబ్రహ్మణ్యం , సుశీల, జానకి , జేసుదాస్''' వంటి ప్రముఖ గాయకులతో కలిసి ప్రదర్శనలు ఇచ్చారు. అంతేకాకుండా, యునైటెడ్ స్టేట్స్, కెనడా, ఖతార్, అబుదాబి, దుబాయ్, తూర్పు ఆఫ్రికా, మలేషియా మొదలైన ప్రాంతాలకు పర్యటనలు చేసి సంగీత ప్రదర్శనలకు కీబోర్డ్ తో సహకారం అందించినారు. . అలాగే, AIR మరియు Doordarshan లో కూడా కీబోర్డ్ వాయించారు. రికార్డింగ్‌లలో 20 కి పైగా పాటల కోసం ఆర్కెస్ట్రా ఏర్పాట్లు చేశారు. మాతృ దేవి కనకదుర్గ మరియు తండ్రి ఓగిరాల .ఏ. నారాయణ మూర్తి ఆశీర్వాదంతో 25 సంవత్సరాల అనుభవం ఉంది. '''శ్రీ ఓగిరాల గురుప్రసాద్''' గారు '''ప్రముఖ తెలుగు సంగీతకారుడు''', '''కీబోర్డ్ ప్లేయర్''' మరియు '''సంగీత దర్శకుడు'''. ఆయన ప్రధానంగా '''భక్తి సంగీతం''', '''అన్నమయ్య సంకీర్తనలు''' మరియు '''ఆధ్యాత్మిక కార్యక్రమాలకు కీబోర్డ్''', వాద్య సహకారం అందిస్తూ ప్రసిద్ధులు '''వృత్తి''': కీబోర్డ్ ప్రోగ్రామర్, మ్యూజిక్ కంపోజర్ మరియు ఇన్స్ట్రుమెంటల్ ఆర్టిస్ట్. '''రంగం''': భక్తి ఆల్బమ్‌లు, శాస్త్రీయ మరియు సులభ సంగీత కార్యక్రమాలు, లైవ్ కచేరీలు. '''కృషి''': జంట నగరాలలోని (హైదరాబాద్ - సికింద్రాబాద్) పలు సంగీత వేదికలపై, '''అన్నమాచార్య సంకీర్తన బృందగానాలకు''' మరియు ప్రముఖ గాయకులకు కీబోర్డ్ సహకారం అందించారు. సుధన్వ సంకీర్తనం వంటి ప్రాజెక్ట్‌లలో కీబోర్డ్ ప్రోగ్రామర్‌గా పనిచేశారు ==బయటి లింకులు== * '''ఓగిరాల గురుప్రసాద్''' వీడియోస్ link 1 : https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/113/ogirala-guru-prasad * '''ఓగిరాల గురుప్రసాద్''' వీడియోస్ link 2 : https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330?query=Ogirala_Guru_prasad eikn3h5a63y6p7ump0ln12l0vkpj7nl 4942581 4942580 2026-08-23T13:44:37Z CommonsDelinker 608 ఓగిరాల_గురు_ప్రసాద్.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942581 wikitext text/x-wiki '''ఓగిరాల గురు ప్రసాద్''', శ్రీ సత్య సాయి బాబా గారి ద్వారా ఆశీర్వదించబడిన ఒక '''కీబోర్డ్ ప్లేయర్''', భజనలో '''హార్మోనియం''' వాయించడం ద్వారా సంగీతం నేర్చుకున్నారు. ఆ తర్వాత అనేక గురువుల నుండి సంగీతం నేర్చుకున్నారు. '''శోభారాజు, ఎస్.పి. బాలసుబ్రహ్మణ్యం , సుశీల, జానకి , జేసుదాస్''' వంటి ప్రముఖ గాయకులతో కలిసి ప్రదర్శనలు ఇచ్చారు. అంతేకాకుండా, యునైటెడ్ స్టేట్స్, కెనడా, ఖతార్, అబుదాబి, దుబాయ్, తూర్పు ఆఫ్రికా, మలేషియా మొదలైన ప్రాంతాలకు పర్యటనలు చేసి సంగీత ప్రదర్శనలకు కీబోర్డ్ తో సహకారం అందించినారు. . అలాగే, AIR మరియు Doordarshan లో కూడా కీబోర్డ్ వాయించారు. రికార్డింగ్‌లలో 20 కి పైగా పాటల కోసం ఆర్కెస్ట్రా ఏర్పాట్లు చేశారు. మాతృ దేవి కనకదుర్గ మరియు తండ్రి ఓగిరాల .ఏ. నారాయణ మూర్తి ఆశీర్వాదంతో 25 సంవత్సరాల అనుభవం ఉంది. '''శ్రీ ఓగిరాల గురుప్రసాద్''' గారు '''ప్రముఖ తెలుగు సంగీతకారుడు''', '''కీబోర్డ్ ప్లేయర్''' మరియు '''సంగీత దర్శకుడు'''. ఆయన ప్రధానంగా '''భక్తి సంగీతం''', '''అన్నమయ్య సంకీర్తనలు''' మరియు '''ఆధ్యాత్మిక కార్యక్రమాలకు కీబోర్డ్''', వాద్య సహకారం అందిస్తూ ప్రసిద్ధులు '''వృత్తి''': కీబోర్డ్ ప్రోగ్రామర్, మ్యూజిక్ కంపోజర్ మరియు ఇన్స్ట్రుమెంటల్ ఆర్టిస్ట్. '''రంగం''': భక్తి ఆల్బమ్‌లు, శాస్త్రీయ మరియు సులభ సంగీత కార్యక్రమాలు, లైవ్ కచేరీలు. '''కృషి''': జంట నగరాలలోని (హైదరాబాద్ - సికింద్రాబాద్) పలు సంగీత వేదికలపై, '''అన్నమాచార్య సంకీర్తన బృందగానాలకు''' మరియు ప్రముఖ గాయకులకు కీబోర్డ్ సహకారం అందించారు. సుధన్వ సంకీర్తనం వంటి ప్రాజెక్ట్‌లలో కీబోర్డ్ ప్రోగ్రామర్‌గా పనిచేశారు ==బయటి లింకులు== * '''ఓగిరాల గురుప్రసాద్''' వీడియోస్ link 1 : https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/113/ogirala-guru-prasad * '''ఓగిరాల గురుప్రసాద్''' వీడియోస్ link 2 : https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330?query=Ogirala_Guru_prasad 24kk44ehcndnvkfxs9lu3pdxphk359f 4942950 4942581 2026-08-24T09:35:13Z Yedavallisreddy 122006 దస్త్రం:OgiralaGuruPrasad001.jpg|thumb|alt=OgiralaGuruPrasad001|OgiralaGuruPrasad001 4942950 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:OgiralaGuruPrasad001.jpg|thumb|alt=OgiralaGuruPrasad001|OgiralaGuruPrasad001]] '''ఓగిరాల గురు ప్రసాద్''', శ్రీ సత్య సాయి బాబా గారి ద్వారా ఆశీర్వదించబడిన ఒక '''కీబోర్డ్ ప్లేయర్''', భజనలో '''హార్మోనియం''' వాయించడం ద్వారా సంగీతం నేర్చుకున్నారు. ఆ తర్వాత అనేక గురువుల నుండి సంగీతం నేర్చుకున్నారు. '''శోభారాజు, ఎస్.పి. బాలసుబ్రహ్మణ్యం , సుశీల, జానకి , జేసుదాస్''' వంటి ప్రముఖ గాయకులతో కలిసి ప్రదర్శనలు ఇచ్చారు. అంతేకాకుండా, యునైటెడ్ స్టేట్స్, కెనడా, ఖతార్, అబుదాబి, దుబాయ్, తూర్పు ఆఫ్రికా, మలేషియా మొదలైన ప్రాంతాలకు పర్యటనలు చేసి సంగీత ప్రదర్శనలకు కీబోర్డ్ తో సహకారం అందించినారు. . అలాగే, AIR మరియు Doordarshan లో కూడా కీబోర్డ్ వాయించారు. రికార్డింగ్‌లలో 20 కి పైగా పాటల కోసం ఆర్కెస్ట్రా ఏర్పాట్లు చేశారు. మాతృ దేవి కనకదుర్గ మరియు తండ్రి ఓగిరాల .ఏ. నారాయణ మూర్తి ఆశీర్వాదంతో 25 సంవత్సరాల అనుభవం ఉంది. '''శ్రీ ఓగిరాల గురుప్రసాద్''' గారు '''ప్రముఖ తెలుగు సంగీతకారుడు''', '''కీబోర్డ్ ప్లేయర్''' మరియు '''సంగీత దర్శకుడు'''. ఆయన ప్రధానంగా '''భక్తి సంగీతం''', '''అన్నమయ్య సంకీర్తనలు''' మరియు '''ఆధ్యాత్మిక కార్యక్రమాలకు కీబోర్డ్''', వాద్య సహకారం అందిస్తూ ప్రసిద్ధులు '''వృత్తి''': కీబోర్డ్ ప్రోగ్రామర్, మ్యూజిక్ కంపోజర్ మరియు ఇన్స్ట్రుమెంటల్ ఆర్టిస్ట్. '''రంగం''': భక్తి ఆల్బమ్‌లు, శాస్త్రీయ మరియు సులభ సంగీత కార్యక్రమాలు, లైవ్ కచేరీలు. '''కృషి''': జంట నగరాలలోని (హైదరాబాద్ - సికింద్రాబాద్) పలు సంగీత వేదికలపై, '''అన్నమాచార్య సంకీర్తన బృందగానాలకు''' మరియు ప్రముఖ గాయకులకు కీబోర్డ్ సహకారం అందించారు. సుధన్వ సంకీర్తనం వంటి ప్రాజెక్ట్‌లలో కీబోర్డ్ ప్రోగ్రామర్‌గా పనిచేశారు ==బయటి లింకులు== * '''ఓగిరాల గురుప్రసాద్''' వీడియోస్ link 1 : https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/113/ogirala-guru-prasad * '''ఓగిరాల గురుప్రసాద్''' వీడియోస్ link 2 : https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330?query=Ogirala_Guru_prasad p1rmlam972mk7r9png7sslnb4l9xlv3 0 507375 4942513 4941525 2026-08-23T13:03:20Z Nagarani Bethi 60383 4942513 wikitext text/x-wiki {{Infobox building|name=హోస్టిన్నీ డ్విర్ (కీవ్)|native_name=Будинок полкової канцелярії|image=File:Будинок полкової канцелярії 7359.jpg|caption=|location=[[డైట్నెట్స్ పార్క్]], [[చెర్నిహివ్]], [[ఉక్రెయిన్]]|religious_affiliation=|district=|consecration_year=|leadership=|architect=|architectural_style=[[ఉక్రేనియన్ బరోక్]]|completion_date=1690s|construction_cost=|seating_capacity=|length=|width=|width_nave=|height_max=|dome_quantity=|spire_quantity=|embedded={{Infobox historic site |embed = yes |designation1 = ఉక్రెయిన్ జాతీయ |designation1_offname = {{Lang|uk|రెజిమెంటల్ కార్యాలయ భవనం (వై. లైజోహబ్ భవనం)}} (''రెజిమెంటల్ కార్యాలయ భవనం (వై. లైజోహబ్ భవనం)'') |designation1_type = వాస్తుశిల్పం |designation1_number = 250046 }}}}'''హోస్టిన్నీ డ్విర్''' అనేది [[ఉక్రెయిన్|ఉక్రెయిన్‌]]<nowiki/>లోని [[కీవ్]] నగరంలో (అప్పట్లో [[రష్యన్ సామ్రాజ్యం]]<nowiki/>లో భాగంగా ఉన్నప్పుడు) 1813లో లూయిగి రుస్కాచే నిర్మించబడిన ఒక వాణిజ్య సముదాయం. రెండు [[భాష]]<nowiki/>లలోని అర్థాల (సెమాంటిక్స్) వ్యత్యాసం కారణంగా, ఈ పేరుకు ఆయా భాషల్లో వేర్వేరు అర్థాలు ఉన్నాయి. [[రష్యన్ భాష]]<nowiki/>లో దీనికి అక్షరాలా 'వస్తువుల ప్రాంగణం' అని అర్థం కాగా, ఉక్రేనియన్ భాషలో 'ఆహ్వానపూర్వక ప్రాంగణం' అని అర్థం వస్తుంది. రష్యన్ సామ్రాజ్యంలోని నగరాల్లో నిర్మించిన అనేక వాణిజ్య సముదాయాలలో భాగంగా ఇది కూడా నిర్మించబడింది. చారిత్రక ప్రాంతమైన 'పోడిల్' లోని 'కొంట్రాక్టోవా ప్లోష్చా' వద్ద ఉన్న ఈ భవనం, ఆ ప్రాంతంలోని వాస్తుశిల్ప సముదాయంలో ప్రధాన ఆకర్షణగా నిలుస్తుంది. ఇక్కడి అనేక భవనాలు "పురాతన కైవ్" అనే చారిత్రక-వాస్తుశిల్ప సంరక్షణ ప్రాంతంలో భాగంగా ఉన్నాయి. == చరిత్ర == === నేపథ్యం === కీవ్లోని పోడిల్ ప్రాంతంలో వ్యాపారుల కోసం ఉద్దేశించిన అసలు భవన సముదాయం 1760లలో ఇవాన్ హ్రిహోరోవిచ్-బార్స్కీ రూపకల్పనతో నిర్మించబడింది. అయితే, కాలక్రమేణా వాణిజ్యం పెరగడంతో అది సరిపోని స్థాయికి చేరింది; దాంతో 1790లలో సమీపంలోని ఒక మైదానంలో అదనపు మార్కెట్‌ను ఏర్పాటు చేయాలని నిర్ణయించారు. అక్కడ జరిగే ఒప్పందాల ఆధారిత వాణిజ్య ప్రదర్శనలకారణంగా ఆ ప్రదేశానికి 'కొంట్రాక్టోవా ప్లోష్చా' (ఒప్పందాల మైదానం) అని పేరు వచ్చింది. 1808 నవంబర్ 21న [[అగ్ని ప్రమాదాలు|అగ్నిప్రమాదం]] కారణంగా ఆ మార్కెట్ పూర్తిగా ధ్వంసమైంది. దాంతో, [[రాయి|రాతి]]<nowiki/>తో కూడిన కొత్త వాణిజ్య భవన నిర్మాణానికి అనుమతి కోరుతూ వ్యాపారుల సంఘం పౌర గవర్నర్‌ను ఆశ్రయించాల్సి వచ్చింది. ఆ మైదానంలో రెండు అంతస్తుల [[వాణిజ్యం|వాణిజ్య]] సముదాయాన్ని నిర్మించడానికి నియో-క్లాసికల్ [[వాస్తుశిల్పుల జాబితా|వాస్తుశిల్పి]] లూయిగి రుస్కా ఎంపికయ్యారు. ఈ నిర్మాణ పనులను పర్యవేక్షించే బాధ్యతను ప్రత్యేక నిర్మాణ విభాగం చేపట్టేలా ప్రణాళిక రూపొందించారు. === అసలు ప్రాజెక్ట్ ప్రకారం నిర్మాణం === 1809 ఆగస్టు 10న లూయిగి రుస్కా రూపొందించిన ప్రాజెక్ట్‌కు ఆమోదం లభించింది, సెప్టెంబర్ 18న పునాది రాయి వేయబడింది. పునాది నిర్మాణంలో జరిగిన ఒక పొరపాటు వల్ల భవనం కుంగిపోవడం, గోడలకు పగుళ్లు రావడం వంటి సమస్యలు తలెత్తాయి. ఈ లోపాన్ని 1811లో సరిదిద్దారు. 1811 జూలైలో పోడిల్ ప్రాంతంలో అగ్నిప్రమాదం సంభవించింది. అగ్నిమాపక సిబ్బంది మంటలను త్వరగా అదుపు చేయలేకపోయారు; ఆ ప్రాంతంలో ఎక్కువగా చెక్క భవనాలు ఉండటం, గాలి బలంగా వీచే కాలం కావడంతో, ఈ ప్రమాదం మూడు రోజుల పాటు కొనసాగిన భారీ విపత్తుగా మారింది. దీనివల్ల భవన నిర్మాణం నిలిపివేయబడింది. అప్పటికి కేవలం ఒక అంతస్తు మాత్రమే నిర్మించబడి ఉండటంతో, 1813లో దానికి పైకప్పు వేశారు. నిర్మాణం పూర్తిగా కాకపోయినప్పటికీ, 'హోస్టిన్నీ డ్విర్' ప్రారంభించబడి కార్యకలాపాలు మొదలుపెట్టింది. === మొదటి పునర్నిర్మాణం === 1820ల నాటికి భవనం శిథిలావస్థకు చేరుకోవడంతో పునర్నిర్మాణం అవసరమైంది. ఆండ్రీ మెలెన్స్కీ ఒక కొత్త ప్రాజెక్ట్‌ను రూపొందించారు; ఇందులో 'ఎంపైర్' శైలి వాస్తుశిల్పం, రెండవ అంతస్తు నిర్మాణం వంటి అంశాలు ఉన్నాయి. ఈ ప్రాజెక్ట్ అసలు రూపానికి చాలా భిన్నంగా ఉండేది. దీనిని 1825లో రూపొందించారు, కొన్ని మార్పుల తర్వాత 1826లో ఆమోదించారు. అనారోగ్యం కారణంగా మెలెన్స్కీ తన ఉద్యోగం నుండి తప్పుకున్న సమయంలో, 1829లో పునర్నిర్మాణ పనులు ప్రారంభమయ్యాయి. 'మర్చంట్ కోర్ట్'కు చెందిన పారిశ్రామికవేత్తలు నిర్మాణ సామాగ్రిని సరఫరా చేశారు. పునర్నిర్మాణాన్ని 1830 నాటికి పూర్తి చేయాలని ప్రణాళిక వేసినప్పటికీ, వివిధ కారణాల వల్ల అది 1833 వరకు కొనసాగింది. ప్రారంభం తర్వాత, తర్వాతి సంవత్సరాల్లో భవనంలోని కొన్ని భాగాలలో మార్పులు చేశారు. 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో, వాణిజ్యానికి ఎక్కువ స్థలం కల్పించే ఉద్దేశంతో మొదటి అంతస్తు ఎత్తును తగ్గించి, రెండవ అంతస్తును విస్తరించారు. సోవియట్ కాలంలో, భవనంలో భారీ మార్పులు చేయబడ్డాయి, దీనివల్ల అది తన అసలు ముఖభాగాన్ని కోల్పోయింది. [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం|రెండవ ప్రపంచ యుద్ధ]] సమయంలో 'హోస్టిన్నీ డ్విర్' నిర్లక్ష్యానికి గురైంది. 1947 నాటి నగర ప్రణాళికలో దీనిని కూల్చివేయాలని నిర్ణయించినప్పటికీ, ఆ భవనం కాపాడబడి తన కార్యకలాపాలను కొనసాగించింది. 1970లలో పోడిల్ ప్రాంతానికి కైవ్ మెట్రో లైన్ నిర్మాణం జరిగింది; ఆ సమయంలో జరిగిన భూగర్భ పనుల కారణంగా ఈ వాణిజ్య భవనం పునాదులు కుంగిపోయాయి. === పునరుద్ధరణ === [[దస్త్రం:Будинок_з_крамницями.JPG|thumb|2012లో పునర్నిర్మించబడిన హోస్టిన్నీ డ్విర్]] ఈ భవనాన్ని పునరుద్ధరించాలని ప్రణాళిక వేసినప్పటికీ, అది ప్రమాదకర స్థితిలో ఉండటంతో ఎవరూ ఆ పనిని చేపట్టడానికి ముందుకు రాలేదు. వాలెంటినా షెవ్‌చెంకో, యూరి లోసిట్స్కీలు ఆర్కీవ్లో లభించిన లూయిగి రుస్కా అసలు నమూనా ఆధారంగా ఒక పునర్నిర్మాణ ప్రాజెక్టును రూపొందించారు. 1979లో హోస్టిన్నీ డ్విర్ 'వాస్తుశిల్ప వారసత్వ సంపద'లో భాగంగా గుర్తించబడింది. అయితే, తీవ్రమైన నష్టం కారణంగా దీనిని సాధారణ మరమ్మతులతో బాగు చేయడం సాధ్యం కాలేదు; అందువల్ల పాత భవనాన్ని కూల్చివేసి, అసలు నమూనాను ఉపయోగించి కొత్త భవనాన్ని నిర్మించాలని నిర్ణయించారు. 1983లో పునరుద్ధరణ పనులు ప్రారంభమయ్యాయి. భవనంలో ఒక భాగాన్ని కూల్చివేసి, 1985 నాటికి దానిని పునర్నిర్మించారు; ఇది 'జబోలోట్నీ స్టేట్ సైంటిఫిక్ లైబ్రరీ ఆఫ్ ఆర్కిటెక్చర్ అండ్ కన్‌స్ట్రక్షన్'కు నిలయంగా మారింది. తర్వాతి సంవత్సరం సంభవించిన 'చెర్నోబిల్ విపత్తు' కారణంగా నిధులు ఇతర అవసరాలకు మళ్లించబడటంతో, హోస్టిన్నీ డ్విర్ పనులు మందగించాయి. 1987లో పాత భవనం మిగిలిన భాగాలను తొలగించారు, 1990 నాటికి పునరుద్ధరణ పనులు పూర్తయ్యాయి. కొత్తగా నిర్మించినప్పటికీ, ఈ వాణిజ్య భవనం తన 'వాస్తుశిల్ప వారసత్వ సంపద' హోదాను నిలుపుకుంది. 1994లో, ఉక్రెయిన్ పీపుల్స్ ఆర్టిస్ట్ అయిన పావ్లో జిబ్రోవ్ పాడిన "బిలియ్ ట్విట్ నా కలిని" (పొదపై తెల్లని పువ్వు) అనే పాట చిత్రీకరణ 'హోస్టిన్నీ డ్విర్' ప్రాంగణంలో జరిగింది. ఇందులో ఉక్రెయిన్ పీపుల్స్ ఆర్టిస్టులైన ఇవో బోబుల్, లిలియా సాండులేసు, విటాలీ బిలోనోజ్కో, స్విట్లనా బిలోనోజ్కో పాల్గొన్నారు.<ref>{{YouTube|FTnAA70mpHQ|Павలో Зібров - Білий цвіт на калині [Гостинний двір 1994]}}</ref> === అక్రమ ప్రైవేటీకరణ, రెండవ పునర్నిర్మాణం === [[దస్త్రం:Гостинний_двір,_за_проектними_матеріалами_арх._Л._Руска.jpg|thumb|2019లో పైకప్పు లేకుండా వదిలివేయబడిన హోస్టిన్నీ డ్విర్]] 1994లో, ఈ భవనాన్ని 'ఉక్రెస్టావ్రాట్సియా' అనే సంస్థకు లీజుకు ఇచ్చారు. ఆ సంస్థ భవనాన్ని మంచి స్థితిలో ఉంచుతామని హామీ ఇచ్చినప్పటికీ, వాస్తవానికి అందులో ఒక షాపింగ్ మాల్‌ను ఏర్పాటు చేయాలని ప్రణాళిక వేసింది. 2011లో, దీనిని నిర్మాణపరమైన వారసత్వ కట్టడాల జాబితా నుండి తొలగించారు. తర్వాతి సంవత్సరంలో, దీనిని కార్యాలయాలు, పార్కింగ్ సదుపాయాలతో కూడిన షాపింగ్ మాల్‌గా మార్చడానికి పునర్నిర్మాణ ప్రణాళిక ఆమోదించబడింది. ఆండ్రీ మిర్హోరోడ్స్కీ రూపొందించిన ఈ కొత్త ప్రాజెక్ట్‌లో మూడవ అంతస్తు, ప్రాంగణం (కోర్ట్) పైన గాజు పైకప్పును ఏర్పాటు చేయడం వంటి అంశాలు ఉన్నాయి. గతంలో దీని పునర్నిర్మాణ పనులను పర్యవేక్షించిన ఆర్కిటెక్ట్ వాలెంటినా షెవ్చెంకో ఈ ప్రాజెక్ట్‌ను విమర్శించారు. ఈ ప్రాజెక్ట్ కారణంగా 'జ్బెరెజి స్టారీ కైవ్' (పాత కీవ్ను కాపాడండి), 'ప్రవో నా మిస్టో' (నగరంపై హక్కు) వంటి ఉద్యమకారులు హోస్టిన్నీ డ్విర్ ప్రాంగణంలో నిరసనలు చేపట్టారు; వారు ఈ చర్యలను 'ప్రత్యామ్నాయ కైవ్ నగర దినోత్సవ వేడుక'గా అభివర్ణించారు. అయినప్పటికీ, భూమిని సిద్ధం చేసే పనులను ప్రారంభించకుండా డెవలపర్‌ను ఏదీ ఆపలేకపోయింది. 2013 ఫిబ్రవరి 8 రాత్రి, హోస్టిన్నీ డ్విర్ పైకప్పుకు మంటలు అంటుకున్నాయి. అగ్నిమాపక సిబ్బంది ఆరు గంటల పాటు మంటలను ఆర్పేందుకు శ్రమించారు, దీనివల్ల భవనం తీవ్రంగా దెబ్బతింది. భవనానికి పునర్నిర్మాణం అవసరమైనందున, అక్కడ ఉన్న వ్యాపారులందరినీ వేరే ప్రాంతాలకు తరలించారు. వివాదాస్పద ప్రాజెక్ట్ ద్వారా భవన పునర్నిర్మాణాన్ని వెంటనే ప్రారంభించిన డెవలపరే ఈ అగ్నిప్రమాదానికి కారణమని భావిస్తున్నారు. ఫిబ్రవరి 18 నుండి, కార్యకర్తలు ఆ నిర్మాణ సంస్థకు వ్యతిరేకంగా నిరసనలు చేపట్టారు, అయితే 'బెర్కుట్' ప్రత్యేక పోలీసు దళం ఆ నిరసనకారులను అణచివేసి, కొందరిని అరెస్టు చేసింది. భవనం పైకప్పును తొలగించడం, ప్రాంగణం మధ్యలో కొత్త నిర్మాణం చేపట్టడం వంటి చట్టవిరుద్ధమైన పునర్నిర్మాణ పనులు కొనసాగుతూనే ఉన్నాయి; అయితే, అదే ఏడాది చివరలో ఉక్రెయిన్‌లో 'విప్లవం'మొదలవడంతో, 2014 ఫిబ్రవరిలో ఆ పనులను నిలిపివేయాల్సి వచ్చింది. ఆ నెలలోనే 'ఉక్రెస్టావ్రాట్సియా' సంస్థపై విచారణ ప్రారంభమైంది; తదనంతరం ఆ పునర్నిర్మాణ అనుమతి రద్దు చేయబడింది, ఆ భవనంపై ఆ సంస్థకు ఉన్న యాజమాన్య హక్కు చట్టవిరుద్ధమని తేలింది. == చిత్రమాలిక == <gallery> File:Hostynyi_Dvir_Podil.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Hostynyi_Dvir_Podil.jpg|ఏప్రిల్ 2005లో హోస్టిన్నీ డ్విర్ File:Gostiny_Dvor.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gostiny_Dvor.JPG|ఆగస్టు 2012లో హోస్టిన్నీ డ్విర్ File:Hostynnyi_Dvir_(Kyiv)_in_November_of_2013.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Hostynnyi_Dvir_(Kyiv)_in_November_of_2013.JPG|నవంబర్ 2013లో హోస్టిన్నీ డ్విర్ </gallery> == మూలాలు == {{reflist}} == బయటి లింకులు == * [http://www.tour2kiev.com.ua/Gostinnyi.html Information at tour2kiev.com.ua] * [https://web.archive.org/web/20130514000802/http://www.oldkyiv.org.ua/data/gost_dvor.php?lang=ua Information at website oldkyiv.org.ua] * [http://kp.ua/daily/290312/331484/ Brief history of Gostinny Dvor from KP in Ukraine] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్]] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని కోటలు]] 7buiwxes6bbra1zc7u5ksdb3v8jhlyw 4942514 4942513 2026-08-23T13:06:14Z Nagarani Bethi 60383 4942514 wikitext text/x-wiki {{Infobox building|name=హోస్టిన్నీ డ్విర్ (కీవ్)|native_name=Будинок полкової канцелярії|image=File:Будинок полкової канцелярії 7359.jpg|caption=|location=[[డైట్నెట్స్ పార్క్]], [[చెర్నిహివ్]], [[ఉక్రెయిన్]]|religious_affiliation=|district=|consecration_year=|leadership=|architect=|architectural_style=[[ఉక్రేనియన్ బరోక్]]|completion_date=1690s|construction_cost=|seating_capacity=|length=|width=|width_nave=|height_max=|dome_quantity=|spire_quantity=|embedded={{Infobox historic site |embed = yes |designation1 = ఉక్రెయిన్ జాతీయ |designation1_offname = {{Lang|uk|రెజిమెంటల్ కార్యాలయ భవనం (వై. లైజోహబ్ భవనం)}} (''రెజిమెంటల్ కార్యాలయ భవనం (వై. లైజోహబ్ భవనం)'') |designation1_type = వాస్తుశిల్పం |designation1_number = 250046 }}}}'''హోస్టిన్నీ డ్విర్''' అనేది [[ఉక్రెయిన్|ఉక్రెయిన్‌]]<nowiki/>లోని [[కీవ్]] నగరంలో (అప్పట్లో [[రష్యన్ సామ్రాజ్యం]]<nowiki/>లో భాగంగా ఉన్నప్పుడు) 1813లో లూయిగి రుస్కాచే నిర్మించబడిన ఒక వాణిజ్య సముదాయం.<ref>{{Cite web|title=Hostynyi Dvir|url=https://www.urbanyna.com/en/hostynyi-dvir|access-date=2026-08-23|website=www.urbanyna.com}}</ref> రెండు [[భాష]]<nowiki/>లలోని అర్థాల (సెమాంటిక్స్) వ్యత్యాసం కారణంగా, ఈ పేరుకు ఆయా భాషల్లో వేర్వేరు అర్థాలు ఉన్నాయి. [[రష్యన్ భాష]]<nowiki/>లో దీనికి అక్షరాలా 'వస్తువుల ప్రాంగణం' అని అర్థం కాగా, ఉక్రేనియన్ భాషలో 'ఆహ్వానపూర్వక ప్రాంగణం' అని అర్థం వస్తుంది. రష్యన్ సామ్రాజ్యంలోని నగరాల్లో నిర్మించిన అనేక వాణిజ్య సముదాయాలలో భాగంగా ఇది కూడా నిర్మించబడింది. చారిత్రక ప్రాంతమైన 'పోడిల్' లోని 'కొంట్రాక్టోవా ప్లోష్చా' వద్ద ఉన్న ఈ భవనం, ఆ ప్రాంతంలోని వాస్తుశిల్ప సముదాయంలో ప్రధాన ఆకర్షణగా నిలుస్తుంది. ఇక్కడి అనేక భవనాలు "పురాతన కైవ్" అనే చారిత్రక-వాస్తుశిల్ప సంరక్షణ ప్రాంతంలో భాగంగా ఉన్నాయి. == చరిత్ర == === నేపథ్యం === కీవ్లోని పోడిల్ ప్రాంతంలో వ్యాపారుల కోసం ఉద్దేశించిన అసలు భవన సముదాయం 1760లలో ఇవాన్ హ్రిహోరోవిచ్-బార్స్కీ రూపకల్పనతో నిర్మించబడింది.<ref>{{Cite web|title=Self-guided tour of Kyiv|url=https://smart-guide.org/destinations/en/kyiv/|access-date=2026-08-23|website=SmartGuide|language=en}}</ref> అయితే, కాలక్రమేణా వాణిజ్యం పెరగడంతో అది సరిపోని స్థాయికి చేరింది; దాంతో 1790లలో సమీపంలోని ఒక మైదానంలో అదనపు మార్కెట్‌ను ఏర్పాటు చేయాలని నిర్ణయించారు. అక్కడ జరిగే ఒప్పందాల ఆధారిత వాణిజ్య ప్రదర్శనలకారణంగా ఆ ప్రదేశానికి 'కొంట్రాక్టోవా ప్లోష్చా' (ఒప్పందాల మైదానం) అని పేరు వచ్చింది. 1808 నవంబర్ 21న [[అగ్ని ప్రమాదాలు|అగ్నిప్రమాదం]] కారణంగా ఆ మార్కెట్ పూర్తిగా ధ్వంసమైంది. దాంతో, [[రాయి|రాతి]]<nowiki/>తో కూడిన కొత్త వాణిజ్య భవన నిర్మాణానికి అనుమతి కోరుతూ వ్యాపారుల సంఘం పౌర గవర్నర్‌ను ఆశ్రయించాల్సి వచ్చింది. ఆ మైదానంలో రెండు అంతస్తుల [[వాణిజ్యం|వాణిజ్య]] సముదాయాన్ని నిర్మించడానికి నియో-క్లాసికల్ [[వాస్తుశిల్పుల జాబితా|వాస్తుశిల్పి]] లూయిగి రుస్కా ఎంపికయ్యారు. ఈ నిర్మాణ పనులను పర్యవేక్షించే బాధ్యతను ప్రత్యేక నిర్మాణ విభాగం చేపట్టేలా ప్రణాళిక రూపొందించారు. === అసలు ప్రాజెక్ట్ ప్రకారం నిర్మాణం === 1809 ఆగస్టు 10న లూయిగి రుస్కా రూపొందించిన ప్రాజెక్ట్‌కు ఆమోదం లభించింది, సెప్టెంబర్ 18న పునాది రాయి వేయబడింది. పునాది నిర్మాణంలో జరిగిన ఒక పొరపాటు వల్ల భవనం కుంగిపోవడం, గోడలకు పగుళ్లు రావడం వంటి సమస్యలు తలెత్తాయి. ఈ లోపాన్ని 1811లో సరిదిద్దారు. 1811 జూలైలో పోడిల్ ప్రాంతంలో అగ్నిప్రమాదం సంభవించింది. అగ్నిమాపక సిబ్బంది మంటలను త్వరగా అదుపు చేయలేకపోయారు; ఆ ప్రాంతంలో ఎక్కువగా చెక్క భవనాలు ఉండటం, గాలి బలంగా వీచే కాలం కావడంతో, ఈ ప్రమాదం మూడు రోజుల పాటు కొనసాగిన భారీ విపత్తుగా మారింది. దీనివల్ల భవన నిర్మాణం నిలిపివేయబడింది. అప్పటికి కేవలం ఒక అంతస్తు మాత్రమే నిర్మించబడి ఉండటంతో, 1813లో దానికి పైకప్పు వేశారు. నిర్మాణం పూర్తిగా కాకపోయినప్పటికీ, 'హోస్టిన్నీ డ్విర్' ప్రారంభించబడి కార్యకలాపాలు మొదలుపెట్టింది. === మొదటి పునర్నిర్మాణం === 1820ల నాటికి భవనం శిథిలావస్థకు చేరుకోవడంతో పునర్నిర్మాణం అవసరమైంది. ఆండ్రీ మెలెన్స్కీ ఒక కొత్త ప్రాజెక్ట్‌ను రూపొందించారు; ఇందులో 'ఎంపైర్' శైలి వాస్తుశిల్పం, రెండవ అంతస్తు నిర్మాణం వంటి అంశాలు ఉన్నాయి. ఈ ప్రాజెక్ట్ అసలు రూపానికి చాలా భిన్నంగా ఉండేది. దీనిని 1825లో రూపొందించారు, కొన్ని మార్పుల తర్వాత 1826లో ఆమోదించారు. అనారోగ్యం కారణంగా మెలెన్స్కీ తన ఉద్యోగం నుండి తప్పుకున్న సమయంలో, 1829లో పునర్నిర్మాణ పనులు ప్రారంభమయ్యాయి. 'మర్చంట్ కోర్ట్'కు చెందిన పారిశ్రామికవేత్తలు నిర్మాణ సామాగ్రిని సరఫరా చేశారు. పునర్నిర్మాణాన్ని 1830 నాటికి పూర్తి చేయాలని ప్రణాళిక వేసినప్పటికీ, వివిధ కారణాల వల్ల అది 1833 వరకు కొనసాగింది. ప్రారంభం తర్వాత, తర్వాతి సంవత్సరాల్లో భవనంలోని కొన్ని భాగాలలో మార్పులు చేశారు. 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో, వాణిజ్యానికి ఎక్కువ స్థలం కల్పించే ఉద్దేశంతో మొదటి అంతస్తు ఎత్తును తగ్గించి, రెండవ అంతస్తును విస్తరించారు. సోవియట్ కాలంలో, భవనంలో భారీ మార్పులు చేయబడ్డాయి, దీనివల్ల అది తన అసలు ముఖభాగాన్ని కోల్పోయింది. [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం|రెండవ ప్రపంచ యుద్ధ]] సమయంలో 'హోస్టిన్నీ డ్విర్' నిర్లక్ష్యానికి గురైంది. 1947 నాటి నగర ప్రణాళికలో దీనిని కూల్చివేయాలని నిర్ణయించినప్పటికీ, ఆ భవనం కాపాడబడి తన కార్యకలాపాలను కొనసాగించింది. 1970లలో పోడిల్ ప్రాంతానికి కైవ్ మెట్రో లైన్ నిర్మాణం జరిగింది; ఆ సమయంలో జరిగిన భూగర్భ పనుల కారణంగా ఈ వాణిజ్య భవనం పునాదులు కుంగిపోయాయి. === పునరుద్ధరణ === [[దస్త్రం:Будинок_з_крамницями.JPG|thumb|2012లో పునర్నిర్మించబడిన హోస్టిన్నీ డ్విర్]] ఈ భవనాన్ని పునరుద్ధరించాలని ప్రణాళిక వేసినప్పటికీ, అది ప్రమాదకర స్థితిలో ఉండటంతో ఎవరూ ఆ పనిని చేపట్టడానికి ముందుకు రాలేదు. వాలెంటినా షెవ్‌చెంకో, యూరి లోసిట్స్కీలు ఆర్కీవ్లో లభించిన లూయిగి రుస్కా అసలు నమూనా ఆధారంగా ఒక పునర్నిర్మాణ ప్రాజెక్టును రూపొందించారు. 1979లో హోస్టిన్నీ డ్విర్ 'వాస్తుశిల్ప వారసత్వ సంపద'లో భాగంగా గుర్తించబడింది. అయితే, తీవ్రమైన నష్టం కారణంగా దీనిని సాధారణ మరమ్మతులతో బాగు చేయడం సాధ్యం కాలేదు; అందువల్ల పాత భవనాన్ని కూల్చివేసి, అసలు నమూనాను ఉపయోగించి కొత్త భవనాన్ని నిర్మించాలని నిర్ణయించారు. 1983లో పునరుద్ధరణ పనులు ప్రారంభమయ్యాయి. భవనంలో ఒక భాగాన్ని కూల్చివేసి, 1985 నాటికి దానిని పునర్నిర్మించారు; ఇది 'జబోలోట్నీ స్టేట్ సైంటిఫిక్ లైబ్రరీ ఆఫ్ ఆర్కిటెక్చర్ అండ్ కన్‌స్ట్రక్షన్'కు నిలయంగా మారింది. తర్వాతి సంవత్సరం సంభవించిన 'చెర్నోబిల్ విపత్తు' కారణంగా నిధులు ఇతర అవసరాలకు మళ్లించబడటంతో, హోస్టిన్నీ డ్విర్ పనులు మందగించాయి. 1987లో పాత భవనం మిగిలిన భాగాలను తొలగించారు, 1990 నాటికి పునరుద్ధరణ పనులు పూర్తయ్యాయి. కొత్తగా నిర్మించినప్పటికీ, ఈ వాణిజ్య భవనం తన 'వాస్తుశిల్ప వారసత్వ సంపద' హోదాను నిలుపుకుంది. 1994లో, ఉక్రెయిన్ పీపుల్స్ ఆర్టిస్ట్ అయిన పావ్లో జిబ్రోవ్ పాడిన "బిలియ్ ట్విట్ నా కలిని" (పొదపై తెల్లని పువ్వు) అనే పాట చిత్రీకరణ 'హోస్టిన్నీ డ్విర్' ప్రాంగణంలో జరిగింది. ఇందులో ఉక్రెయిన్ పీపుల్స్ ఆర్టిస్టులైన ఇవో బోబుల్, లిలియా సాండులేసు, విటాలీ బిలోనోజ్కో, స్విట్లనా బిలోనోజ్కో పాల్గొన్నారు.<ref>{{YouTube|FTnAA70mpHQ|Павలో Зібров - Білий цвіт на калині [Гостинний двір 1994]}}</ref> === అక్రమ ప్రైవేటీకరణ, రెండవ పునర్నిర్మాణం === [[దస్త్రం:Гостинний_двір,_за_проектними_матеріалами_арх._Л._Руска.jpg|thumb|2019లో పైకప్పు లేకుండా వదిలివేయబడిన హోస్టిన్నీ డ్విర్]] 1994లో, ఈ భవనాన్ని 'ఉక్రెస్టావ్రాట్సియా' అనే సంస్థకు లీజుకు ఇచ్చారు. ఆ సంస్థ భవనాన్ని మంచి స్థితిలో ఉంచుతామని హామీ ఇచ్చినప్పటికీ, వాస్తవానికి అందులో ఒక షాపింగ్ మాల్‌ను ఏర్పాటు చేయాలని ప్రణాళిక వేసింది. 2011లో, దీనిని నిర్మాణపరమైన వారసత్వ కట్టడాల జాబితా నుండి తొలగించారు. తర్వాతి సంవత్సరంలో, దీనిని కార్యాలయాలు, పార్కింగ్ సదుపాయాలతో కూడిన షాపింగ్ మాల్‌గా మార్చడానికి పునర్నిర్మాణ ప్రణాళిక ఆమోదించబడింది. ఆండ్రీ మిర్హోరోడ్స్కీ రూపొందించిన ఈ కొత్త ప్రాజెక్ట్‌లో మూడవ అంతస్తు, ప్రాంగణం (కోర్ట్) పైన గాజు పైకప్పును ఏర్పాటు చేయడం వంటి అంశాలు ఉన్నాయి. గతంలో దీని పునర్నిర్మాణ పనులను పర్యవేక్షించిన ఆర్కిటెక్ట్ వాలెంటినా షెవ్చెంకో ఈ ప్రాజెక్ట్‌ను విమర్శించారు. ఈ ప్రాజెక్ట్ కారణంగా 'జ్బెరెజి స్టారీ కైవ్' (పాత కీవ్ను కాపాడండి), 'ప్రవో నా మిస్టో' (నగరంపై హక్కు) వంటి ఉద్యమకారులు హోస్టిన్నీ డ్విర్ ప్రాంగణంలో నిరసనలు చేపట్టారు; వారు ఈ చర్యలను 'ప్రత్యామ్నాయ కైవ్ నగర దినోత్సవ వేడుక'గా అభివర్ణించారు. అయినప్పటికీ, భూమిని సిద్ధం చేసే పనులను ప్రారంభించకుండా డెవలపర్‌ను ఏదీ ఆపలేకపోయింది. 2013 ఫిబ్రవరి 8 రాత్రి, హోస్టిన్నీ డ్విర్ పైకప్పుకు మంటలు అంటుకున్నాయి. అగ్నిమాపక సిబ్బంది ఆరు గంటల పాటు మంటలను ఆర్పేందుకు శ్రమించారు, దీనివల్ల భవనం తీవ్రంగా దెబ్బతింది. భవనానికి పునర్నిర్మాణం అవసరమైనందున, అక్కడ ఉన్న వ్యాపారులందరినీ వేరే ప్రాంతాలకు తరలించారు. వివాదాస్పద ప్రాజెక్ట్ ద్వారా భవన పునర్నిర్మాణాన్ని వెంటనే ప్రారంభించిన డెవలపరే ఈ అగ్నిప్రమాదానికి కారణమని భావిస్తున్నారు. ఫిబ్రవరి 18 నుండి, కార్యకర్తలు ఆ నిర్మాణ సంస్థకు వ్యతిరేకంగా నిరసనలు చేపట్టారు, అయితే 'బెర్కుట్' ప్రత్యేక పోలీసు దళం ఆ నిరసనకారులను అణచివేసి, కొందరిని అరెస్టు చేసింది. భవనం పైకప్పును తొలగించడం, ప్రాంగణం మధ్యలో కొత్త నిర్మాణం చేపట్టడం వంటి చట్టవిరుద్ధమైన పునర్నిర్మాణ పనులు కొనసాగుతూనే ఉన్నాయి; అయితే, అదే ఏడాది చివరలో ఉక్రెయిన్‌లో 'విప్లవం'మొదలవడంతో, 2014 ఫిబ్రవరిలో ఆ పనులను నిలిపివేయాల్సి వచ్చింది. ఆ నెలలోనే 'ఉక్రెస్టావ్రాట్సియా' సంస్థపై విచారణ ప్రారంభమైంది; తదనంతరం ఆ పునర్నిర్మాణ అనుమతి రద్దు చేయబడింది, ఆ భవనంపై ఆ సంస్థకు ఉన్న యాజమాన్య హక్కు చట్టవిరుద్ధమని తేలింది. == చిత్రమాలిక == <gallery> File:Hostynyi_Dvir_Podil.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Hostynyi_Dvir_Podil.jpg|ఏప్రిల్ 2005లో హోస్టిన్నీ డ్విర్ File:Gostiny_Dvor.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gostiny_Dvor.JPG|ఆగస్టు 2012లో హోస్టిన్నీ డ్విర్ File:Hostynnyi_Dvir_(Kyiv)_in_November_of_2013.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Hostynnyi_Dvir_(Kyiv)_in_November_of_2013.JPG|నవంబర్ 2013లో హోస్టిన్నీ డ్విర్ </gallery> == మూలాలు == {{reflist}} == బయటి లింకులు == * [http://www.tour2kiev.com.ua/Gostinnyi.html Information at tour2kiev.com.ua] * [https://web.archive.org/web/20130514000802/http://www.oldkyiv.org.ua/data/gost_dvor.php?lang=ua Information at website oldkyiv.org.ua] * [http://kp.ua/daily/290312/331484/ Brief history of Gostinny Dvor from KP in Ukraine] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్]] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని కోటలు]] pnnuyhcx6qo0ohplw38zg1ice7uwrw6 0 507389 4942645 4941639 2026-08-23T14:26:40Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* వృక్షజాలం, జంతుజాలం */ 4942645 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name = దేస్నా-స్టారా హుటా నేషనల్ నేచర్ పార్క్ | alt_name =ఉక్రేనియన్: డెస్నియాన్స్కో-స్టరోగుత్స్కియ్ | iucn_category = II | image = Деснянсько-Старогутський Нацпарк 023.jpg | image_caption =దేస్నా-స్టారా హుటా నేషనల్ నేచర్ పార్క్ | image_size = 300 | pushpin_map = | pushpin_relief = yes | map_caption = Location of Park | location = సుమీ ఓబ్లాస్ట్ | nearest_city = సెరెడినా-బుడా | coordinates = {{coord|52|9|57|N|33|24|59|E|region:UK|format=dms|display=inline,title}} | coords_ref = | area = 16,215 హెక్టార్లు (40,068 ఎకరాలు; 162 చదరపు కిలోమీటర్లు; 63 చదరపు మైళ్ళు ) | established = {{start date|1999}} | visitation_num = | visitation_year = | visitation_ref = | website = http://www.nppds.inf.ua/index.html | governing_body = పర్యావరణ & సహజ వనరుల మంత్రిత్వ శాఖ (ఉక్రెయిన్) }} డెస్నా -స్టారా హుటా జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం ([[ఉక్రెయిన్]] Δεσνανσύκο-Старогутський насиональний πριροδνιя παρκ, రోమన్ భాషలో National Nature పార్క్) ఈశాన్య ఉక్రెయిన్‌లోని డెస్నా నది మధ్య భాగాన్ని కలిగి ఉంది, ఇది తూర్పు పోల్స్ ప్రాంతంలోని వివిధ చిత్తడి నేలలు మరియు మిశ్రమ అటవీ ప్రకృతి దృశ్యాలను సూచిస్తుంది.<ref name="unesco">{{Cite web|title=Desnianskyi|url=http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/environment/ecological-sciences/biosphere-reserves/europe-north-america/ukraine/desnianskyi/|access-date=September 22, 2018|publisher=UNESCO Man and Biosphere Programme|language=en}}</ref> ఈ [[జాతీయ ఉద్యానవనం]] రెండు విభాగాలు ఉన్నాయి, ఒకటి డెస్నా వరద మైదానాలలో, మరొకటి రష్యన్ సరిహద్దులోని బ్రియాన్స్క్ అడవి దక్షిణ ప్రాంతంలో ఉంది. ఈ ప్రాంతం సాపేక్షంగా శుభ్రంగా, పర్యావరణపరంగా, రేడియోలాజికల్ జోన్ నుండి స్పష్టంగా, పారిశ్రామిక-కాని ప్రాంతంలో ఉంది.<ref name="parksite-vacation">{{Cite web|title=Desna-Starohutskyi National Nature Park|url=http://www.nppds.inf.ua/vidpochinok.html|access-date=September 22, 2018|publisher=Park Site|language=uk}}</ref> ఈ ఉద్యానవనం సుమీ ఒబ్లాస్ట్ షోస్ట్కా రాయన్ పరిపాలనా జిల్లాలో ఉంది.<ref name="parksite">{{Cite web|title=Desna-Starohutskyi National Nature Park|url=http://www.nppds.inf.ua/index.html|access-date=September 22, 2018|publisher=Park Site|language=uk}}</ref> ఈ ఉద్యానవనంలో ఒక భాగం అంతర్జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన రామ్సర్ చిత్తడి నేల ప్రదేశం "డెస్నా నది వరద మైదానాలు".<ref name="ramsar">{{Cite web|title=Desna River Floodplains|url=https://rsis.ramsar.org/ris/1398|access-date=September 24, 2018|publisher=Ramsar Site Information Service|language=en}}</ref> ఇది యునెస్కో మ్యాన్ అండ్ బయోస్పియర్ (MAB) రిజర్వ్ ప్రోగ్రామ్ 2009 లో నియమించబడిన డెస్నా బయోస్పియర్ రిజర్వ్‌లో కూడా భాగం.<ref name="unesco" /> == స్థలాకృతి == డెస్నా-స్టారా హుటా నేషనల్ నేచర్ పార్క్ మధ్య డెస్నా నది లోయలో ఉంది, ఇది సుమారు 300 కిలోమీటర్ల ఎగువన ఉంది, ఇక్కడ నుండి డెస్నా [[కీవ్]] సమీపంలో డ్నీపర్ నదిని కలుస్తుంది. ఈ ఉద్యానవనంలోని భూభాగం చివరి మంచు యుగంలో ఇసుక, కంకర హిమనదీయ నిక్షేపాల ద్వారా నిర్మించబడింది. ఈ చదునైన భూభాగంలో నదులు, వంకరగా తిరిగే డెస్నా ఆక్స్బో సరస్సులు, విస్తృతమైన చిత్తడి నేలలు, చిత్తడి నేలలను కూడా కలిగి ఉంది. ఈ ప్రదేశం [[పోలాండ్]] ప్రాంతం తూర్పు అంచున ఉంది, ఇది పశ్చిమాన పోలాండ్ నుండి తూర్పున సెంట్రల్ రష్యన్ ఎత్తైన ప్రాంతాల వరకు చేరుకుంటుంది.<ref name="parksite-nature">{{Cite web|title=Natural Conditions, Desna-Starohutskyi NNP|url=http://www.nppds.inf.ua/index.html|access-date=September 23, 2018|publisher=Park Site|language=uk}}</ref> == వాతావరణం, పర్యావరణ ప్రాంతం == డెస్నా-స్టారా హుటా వాతావ,రణం ''తేమతో కూడిన ఖండాంతర వాతావరణం, వెచ్చని వేసవి'' (కొప్పెన్ వాతావరణ వర్గీకరణ). ఈ వాతావరణం తేలికపాటి వేసవి, చల్లని, మంచు శీతాకాలాలతో రోజువారీ కాలానుగుణంగా ఉష్ణోగ్రతలో పెద్ద మార్పులతో వర్గీకరించబడుతుంది.<ref>{{Cite web|last=Kottek|first=M.|last2=Grieser|first2=J.|last3=Beck|first3=C.|last4=Rudolf|first4=B.|last5=Rubel|first5=F.|date=2006|title=World Map of Koppen-Geiger Climate Classification Updated|url=http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/pdf/Paper_2006.pdf|access-date=September 14, 2019|publisher=Gebrüder Borntraeger 2006|language=en}}</ref><ref name="kop-data">{{Cite web|title=Dataset - Koppen climate classifications|url=https://datacatalog.worldbank.org/dataset/world-maps-k%C3%B6ppen-geiger-climate-classification|access-date=September 14, 2019|publisher=World Bank|language=en}}</ref> ఈ ఉద్యానవనం మధ్య యూరోపియన్ మిశ్రమ అడవుల పర్యావరణ ప్రాంతంలో ఉంది.<ref name="ecomap">{{Cite web|title=Map of Ecoregions 2017|url=https://ecoregions2017.appspot.com/|access-date=September 14, 2019|publisher=Resolve, using WWF data|language=en}}</ref> == వృక్షజాలం, జంతుజాలం == పార్క్ పశ్చిమ భాగం, దేస్నా నదిపై సాపేక్షంగా స్వచ్ఛమైన నీటిని కలిగి ఉంది, ఎందుకంటే ఈ సమయంలో దేస్నా నదిని ఆనకట్ట చేయలేదు. ఈ ప్రాంతంలో పొడవైన గడ్డి, ఆల్డర్ చిత్తడి నేలలు, బూడిద, ఓక్, ఆస్పెన్ అటవీ ప్రదేశాలతో కూడిన విస్తృత పచ్చికభూములు ఉన్నాయి. ఈ ఉద్యానవనం తూర్పు (స్టారా హుటా) విభాగంలో బ్రియాన్స్క్ అటవీ దక్షిణ భాగం రష్యా వరకు విస్తరించి ఉంది. స్టారా హుటా విభాగం ఎక్కువగా [[పైన్]] అడవి, కొన్ని విశాలమైన ఆకు చెట్ల స్టాండ్లు ఉన్నాయి.<ref name="parksite-nature" /> సాధారణ పెద్ద క్షీరదాలు ఎల్క్, రో జింక, అడవి పందులు, [[ఉడుత|ఉడుతలు]], కుందేలు, తోడేళ్ళు. ఇటీవలి సంవత్సరాలలో, చిత్తడి ప్రాంతాలలో బీవర్లు తిరిగి కనిపించాయి. ఈ ఉద్యానవనంలో 134 జాతుల పక్షులు సంతానోత్పత్తి చేస్తున్నట్లు నమోదు చేయబడింది. జల సమూహాలలో హాని కలిగించే స్టెర్లెట్ దాదాపుగా బెదిరింపులకు గురైన యురేషియా ఓటర్ ఉన్నాయి. == ప్రజా వినియోగం == అద్దెకు వేడిచేసిన క్యాబిన్లు, పడవలు, చేపలు పట్టడం, శిబిరాలు అందుబాటులో ఉన్న ప్రతి ప్రధాన విభాగంలో వినోద సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. పార్క్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ నమోదు చేసుకోవడానికి పార్క్ నియమాల సమీక్ష కోసం సందర్శకుల కేంద్రాన్ని సంప్రదించాలని అభ్యర్థిస్తుంది.<ref name="parksite-vacation" /> డెస్నా విభాగంలో "విజితివ్కా డెస్నీ" అనే విద్యా పర్యావరణ కాలిబాట ఉంది, ఇది డెస్నా వరద మైదాన టెర్రస్లలోని వివిధ ఆవాసాల గుండా వెళుతుంది.<ref name="parksite-trail">{{Cite web|title=Ecological trail "Visnikska Desna"|url=http://www.nppds.inf.ua/ecostegka.html|access-date=September 22, 2018|publisher=Park Site|language=uk}}</ref> లైబ్రరీ, వీడియోలతో సందర్శకుల కేంద్రం ఉంది, పార్క్ శాస్త్రవేత్తలు స్థానిక పాఠశాల సమూహాల కోసం విద్యా కార్యక్రమాలను స్పాన్సర్ చేస్తారు. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రాంతాలు}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] buq3bsfxe9ub3p1ugah4djm109flhty 0 507390 4942578 4941811 2026-08-23T13:44:29Z CommonsDelinker 608 KALAGA_KRISHNA_MOHAN-5.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942578 wikitext text/x-wiki '''కలగ కృష్ణమోహన్'''<big></big> [[File:Kalaga-krishna-mohan-3.jpg|thumb|KALAGA KRISHNA MOHAN-3]] [[File:KALAGA KRISHNA MOHAN-4.jpg|thumb|KALAGA KRISHNA MOHAN-4]] కలగ కృష్ణమోహన్… ఈ పేరు సంగీత రసజ్ఞులకు చిరపరిచయమే. రేడియో శ్రోతలకు ఇంకా ఎక్కువగా పరిచయం. ఐదు దశాబ్దాలుగా లలిత, భావ గీతాలకు అద్భుతంగా స్వరాలు అల్లి, లలిత గీతాలు రాసి, వాటిని ఆలపించి, సంగీత నిర్వహణ చేస్తూ సంగీత సరస్వతికి సేవచేస్తున్న సంగీత జ్ఞాని కృష్ణమోహన్. ఆల్ ఇండియా రేడియో, హైదరాబాదు కేంద్రంలో సంగీత శాఖకు ప్రోగ్రామ్ ఎగ్జిక్యూటివ్ గా పనిచేసి ఇటీవలే ఉద్యోగ విరమణ చేశారు. సంగీత రచనతోబాటు దాశరథి, డాక్టర్ సి. నారాయణ రెడ్డి, ఆచార్య తిరుమల, ఇంద్రగంటి శ్రీకాంత శర్మ, గుంటూరు శేషేంద్ర శర్మ వంటి సాహితీ మూర్తుల సాంగత్యం వలన, నిరంతర అధ్యయనం వలన గేయరచనా నైపుణ్యాన్ని కూడా అందిపుచ్చున్నారు. అలా అనేక గీతాలకు రూపకల్పనచేసి, వాటికి సంగీతం సమకూర్చారు. కృష్ణమోహన్ గారు శ్రీ రావి కొండలరావు గారిచే స్థాపించబడి, సాహిత్య సంగీత సేవలు అందిస్తున్న సాహిత్య సంగీత సమాఖ్యలో సభ్యులుగా వున్నారు.కలగ కృష్ణమోహన్ గారు సుప్రసిద్ధ తెలుగు సంగీత దర్శకులు, గేయ రచయిత మరియు ఆకాశవాణి (All India Radio) పూర్వ ఉద్యోగి. ఆయన లలిత సంగీతానికి, తెలుగు సాహిత్య గీతాలకు ప్రాణం పోశారు. దాశరథి, సి.నారాయణ రెడ్డి, గుంటూరు శేషేంద్ర శర్మ వంటి ప్రముఖ కవుల సాహిత్యంతో అనుబంధం కలిగి అనేక గీతాలకు స్వయంగా సంగీతం సమకూర్చారు ==కలగ కృష్ణమోహన్ సంగీత ప్రస్థానం== కృష్ణమోహన్ గారి తండ్రి రామజోగేశ్వర శర్మ గారిది పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా సిద్ధాంతం. తల్లి గారిది గుంటూరు జిల్లా. వారు రక్షణ శాఖలో పనిచేసేవారు. ఉద్యోగ రీత్యా కృష్ణమోహన్ గారి కుటుంబం 1962లో హైదరాబాద్ నగరంలో స్థిరనివాసం యేర్పరచుకుంది. తల్లి పద్మావతీదేవి ద్వారా కృష్ణమోహన్ కు సంగీత జ్ఞానం అబ్బింది. హైస్కూల్ చదువులు హైదరాబాద్ లోని చాదర్ ఘాట్ బాలుర పాఠశాల లో పూర్తిచేశారు. సైన్స్ విద్యార్థిగా హైదరాబాద్ అన్వర్-ఉలూమ్ కాలేజీలో పట్టభద్రుడయ్యారు. కర్ణాటక, హిందూస్తానీ సంప్రదాయ సంగీతం తోబాటు, వెస్ట్రన్ సంగీతంలో కూడా కృష్ణమోహన్ నిష్ణాతులు. పియానో, తబలా, వయొలిన్ వంటి వాద్యాలను అద్భుతంగా వాయించగల నేర్పరి. ఆయన సోదరి కూడా సంగీత విద్వాంసురాలే. కృష్ణమోహన్ ఆమెను చిన్నతనంలో విజయనగర్ కాలనీలోని మల్లాది అన్నపూర్ణమ్మ గారి వద్ద సంగీత పాఠాలు నేర్పించేందుకు తీసుకొనివెళ్ళి ఇంటికి తీసుకొని వచ్చేవారు. ఆమె క్లాస్ పూర్తయ్యేదాకా కిటికీ ప్రక్కనే కూర్చుని ఆ సంగీత పాఠాలను తనుకూడా వల్లెవేస్తుండడంతో సంగీతం మీద జిజ్ఞాస ఎక్కువయింది. అన్నపూర్ణమ్మ కేవలం అమ్మాయిలకు మాత్రమే సంగీతం నేర్పేవారు. ఒకసారి తన సోదరికి నేర్పుతున్న కీర్తనను వింటూ అప్రయత్నంగా తనుకూడా ఆలపించడం మొదలెట్టారు. ఆది గమనించిన అన్నపూర్ణమ్మ గారు బయటకువచ్చి కృష్ణమోహన్ ని లోనికి తోడ్కొనివెళ్లి సంగీతం నేర్పారు. జంధ్యాల సీతారామశాస్త్రి గారి వద్ద కర్ణాటక సంప్రదాయ సంగీతాన్ని అభ్యసించారు. స్కూలుకు వెళ్ళేటప్పుడు ఆయన నేర్చుకున్న కీర్తనలు, పాటలు బాలానందంలో పాడుతూవుండేవారు. బాలానంద కేంద్రంలో రేడియో అన్నయ్య న్యాపతి రాఘవరావు గారు వారి కార్యక్రమంలో ‘కొంటెకృష్ణయ్య’ అనే హాస్యపాత్ర ద్వారా చిన్నారులకు హాస్యంతో కూడిన నీతిని బోధిస్తూ, వారి సంస్కారాన్ని పెంచేవారు. ధ్వని ఎఫెక్ట్స్ ఎలా వుండాలో కృష్ణమోహన్ అక్కడే వారిద్వారానే నేర్చుకున్నారు. కృష్ణమోహన్ గారి ఇంటికి దగ్గరలోనే శాంసన్ అనే కుటుంబం వుండేది. వాళ్ళ ఇంటిలో 40 మంది సభ్యులుండేవారు. వారంతా పాశ్చాత్య సంగీత కళాకారులే. వారివద్ద కృష్ణమోహన్ వెస్ట్రన్ మ్యూజిక్ అభ్యసించారు. శాంసన్ ప్రోత్సాహంతో బెంజమిన్ మార్తాండ్ వద్ద పియానో, అతని సోదరునివద్ద వయొలిన్ వాయించడం నేర్చుకున్నారు. సమాంతరంగా హిందూస్తానీ క్లాసికల్ తోబాటు తబలా వాయించడం కూడా నేర్చుకున్నారు. 1970 ప్రాంతంలో ఆకాశవాణి లో ‘యువవాణి’ అనే కార్యక్రమం రూపుదిద్దుకుంది. ఆ ప్రారంభ కార్యక్రమంలో పాటలు పాడిన నలుగురు యువ గాయకులలో కృష్ణమోహన్ ఒకరు. అప్పుడే కృష్ణమోహన్ కు చిత్తరంజన్, పాలగుమ్మి విశ్వనాథం వంటి మహానుభావులతో పరిచయం యేర్పడింది. చిత్తరంజన్ గారు లలిత సంగీత పాఠాలు నేర్పారు. సాహితీవేత్త కొంపల్లె శివరాం గారి ప్రోత్సాహంతో రేడియో ప్రచార కార్యక్రమాలకోసం కృష్ణమోహన్ జింగిల్స్ చేసి ఇచ్చారు. కేవలం 30 సెకన్ల వ్యవధిలో వాణిజ్య ప్రకటనకోసం సంగీతం సమకూర్చడం కత్తిమీద సాము వంటిదే. సంగీత దర్శకుడు రెహమాన్ కూడా సినిమా అవకాశాలకోసం ఎదురుచూస్తున్నప్పుడు జింగిల్స్ ఎక్కువగా చేసేవారు. అలా కృష్ణమోహన్ కూడా వందలాది జింగిల్స్ కు రూపకల్పన చేశారు. దాంతో ఆయన సంగీత పరిజ్ఞానం పదును తేలింది. అలా రాయల్ అకాడమీ వారి గ్రేడ్ 1 పరీక్షలకు హాజరయ్యారు. అందుకోసం ఎగ్జామినర్లు గా విదేశాలనుంచి వచ్చారు. వారు కృష్ణమోహన్ ప్రజ్ఞను పరీక్షించారు. వారు సంతృప్తి చెంది, కృష్ణమోహన్ కు సంగీత నిర్వాహకుడిగా ఉజ్వల భవిష్యత్తు వుందని దీవించారు. తర్వాత 1979లో కృష్ణమోహన్ సీఫెల్ ఎడ్యుకేషన్ బ్రాడ్కాస్టింగ్ ప్రాజెక్టులో చేరారు. సీఫెల్ సంస్థ రూపొందించిన పాఠాలను శారదా శ్రీనివాసన్ చేత రికార్డు చేయించి, తెలంగాణాలో పల్లెపల్లెలన్నీ తిరుగుతూ ఆ పాఠాలను విస్తృతంగా ప్రచారం చేశారు. 1980లో ఆకాశవాణిలో చేరారు. అందులో చేరిన తొలిరోజుల్లో కృష్ణమోహన్ కు తనకు వెస్ట్రన్ మ్యూజిక్ నేర్పిన గురువుగారు ఇచ్చిన సలహా గుర్తుకొచ్చింది. ‘’సంగీతంలో యేమి చేసినా అది నీదై వుండాలి. అప్పుడే నువ్వు రాణించగలవు’’ అనేదే ఆ సలహా. ఆ సలహాను కృష్ణమోహన్ చిత్తశుద్ధితో పాటించారు. కడప రేడియో స్టేషన్ లో ‘’ఈ మాసపు పాట’’ అనే వినూత్న కార్యక్రమానికి కృష్ణమోహన్ శ్రీకారం చుట్టారు. ఇంకా కొన్ని కొత్త కార్యక్రమాలు కూడా చేపట్టారు. తర్వాత విజయవాడ ఆకాశవాణిలో 12 సంవత్సరాలు వున్నారు. అక్కడ ఇంద్రగంటి శ్రీకాంత్ శర్మ, ఉషశ్రీ వంటి సాహితీమూర్తులతో కలిసి అరుదైన రూపకాలను చేసి, సినిమాలను మరిపించే స్థాయిలో వాటిని తీర్చిదిద్దారు. కృష్ణమోహన్ సంగీతం అందించిన ‘గంగావతరణం’ అనే రూపకం ప్రిక్స్ ఇటాలియా అంతర్జాతీయ పోటీకి అధికారిక ఎంట్రీగా ఎంపికైంది. =ఆనోటా…ఆనోటా పుస్తకం= ఆ తర్వాత హైదరాబాద్ ఆకాశవాణికి బదిలీపై వచ్చి, ‘ఆనోటా…ఆనోటా’ అనే పుస్తకాన్ని ప్రచురించారు. ఆ పుస్తకానికి బాపు అట్టమీది బొమ్మను వేయగా, గుంటూరు శేషేంద్ర శర్మ ముందుమాట రాశారు. ఎస్.పి. బాలసుబ్రహ్మణ్యం వంటి ప్రముఖుల చేత ఆ లలిత గీతాలను, భక్తి గీతాలను ఆలపింపజేసి దాదాపు 20 ఆల్బమ్ లను రూపొందించారు. రెండు చలనచిత్రాలకు సంగీత దర్శకత్వం వహించారు. మరొక రెండు డాక్యుమెంటరీ చిత్రాలకు కూడా సంగీతం అందించారు. ‘పాపం పసివాళ్లు’ అనే 52 ఎపిసోడ్ల టెలివిజన్ ధారావాహికకు సంగీత దర్శకత్వం వహించడంతోబాటు ఆ సీరియల్ కు గీత రచన కూడా చేశారు. ఈ సీరియల్ కు అందించిన పాటల సాహిత్య సంగీతానికి కృష్ణమోహన్ కు నంది బహుమతి లభించింది. కృష్ణమోహన్ ఆకాశవాణిలో ఐదు సార్లు జాతీయ బహుమతులు గెలుచుకున్నారు. ప్రముఖ నేపథ్య గాయనీమణులు సునీత, సురేఖామూర్తి లు కృష్ణమోహన్ గారి శిష్యబృందమే. వీరితోబాటు ఎందరో మేటి శిష్యులను తయారు చేసిన ఘనత కృష్ణమోహన్ గారిది. వారిది లలిత సంగీతంలో ఒక ప్రత్యేకమైన ముద్ర. =మూలాలు= * VARTA NEWS CLIP 26-02-2026 #GHANTASALA SONGS#KALAGA_KRISHNA_MOHAN #Internet Archive Org. Link: https://archive.org/details/varta-news-clip-ghantasala-songs = బయటి లింకులు= * '''కలగ కృష్ణమోహన్''' Videos Playlist links Internet Archive Org.Links : https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/52/%23kalaga_krishna_mohan fufb5ute4b704gzkh4wfs9379xqbobm 4942579 4942578 2026-08-23T13:44:32Z CommonsDelinker 608 KALAGA_KRISHNA_MOHAN-4.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942579 wikitext text/x-wiki '''కలగ కృష్ణమోహన్'''<big></big> [[File:Kalaga-krishna-mohan-3.jpg|thumb|KALAGA KRISHNA MOHAN-3]] కలగ కృష్ణమోహన్… ఈ పేరు సంగీత రసజ్ఞులకు చిరపరిచయమే. రేడియో శ్రోతలకు ఇంకా ఎక్కువగా పరిచయం. ఐదు దశాబ్దాలుగా లలిత, భావ గీతాలకు అద్భుతంగా స్వరాలు అల్లి, లలిత గీతాలు రాసి, వాటిని ఆలపించి, సంగీత నిర్వహణ చేస్తూ సంగీత సరస్వతికి సేవచేస్తున్న సంగీత జ్ఞాని కృష్ణమోహన్. ఆల్ ఇండియా రేడియో, హైదరాబాదు కేంద్రంలో సంగీత శాఖకు ప్రోగ్రామ్ ఎగ్జిక్యూటివ్ గా పనిచేసి ఇటీవలే ఉద్యోగ విరమణ చేశారు. సంగీత రచనతోబాటు దాశరథి, డాక్టర్ సి. నారాయణ రెడ్డి, ఆచార్య తిరుమల, ఇంద్రగంటి శ్రీకాంత శర్మ, గుంటూరు శేషేంద్ర శర్మ వంటి సాహితీ మూర్తుల సాంగత్యం వలన, నిరంతర అధ్యయనం వలన గేయరచనా నైపుణ్యాన్ని కూడా అందిపుచ్చున్నారు. అలా అనేక గీతాలకు రూపకల్పనచేసి, వాటికి సంగీతం సమకూర్చారు. కృష్ణమోహన్ గారు శ్రీ రావి కొండలరావు గారిచే స్థాపించబడి, సాహిత్య సంగీత సేవలు అందిస్తున్న సాహిత్య సంగీత సమాఖ్యలో సభ్యులుగా వున్నారు.కలగ కృష్ణమోహన్ గారు సుప్రసిద్ధ తెలుగు సంగీత దర్శకులు, గేయ రచయిత మరియు ఆకాశవాణి (All India Radio) పూర్వ ఉద్యోగి. ఆయన లలిత సంగీతానికి, తెలుగు సాహిత్య గీతాలకు ప్రాణం పోశారు. దాశరథి, సి.నారాయణ రెడ్డి, గుంటూరు శేషేంద్ర శర్మ వంటి ప్రముఖ కవుల సాహిత్యంతో అనుబంధం కలిగి అనేక గీతాలకు స్వయంగా సంగీతం సమకూర్చారు ==కలగ కృష్ణమోహన్ సంగీత ప్రస్థానం== కృష్ణమోహన్ గారి తండ్రి రామజోగేశ్వర శర్మ గారిది పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా సిద్ధాంతం. తల్లి గారిది గుంటూరు జిల్లా. వారు రక్షణ శాఖలో పనిచేసేవారు. ఉద్యోగ రీత్యా కృష్ణమోహన్ గారి కుటుంబం 1962లో హైదరాబాద్ నగరంలో స్థిరనివాసం యేర్పరచుకుంది. తల్లి పద్మావతీదేవి ద్వారా కృష్ణమోహన్ కు సంగీత జ్ఞానం అబ్బింది. హైస్కూల్ చదువులు హైదరాబాద్ లోని చాదర్ ఘాట్ బాలుర పాఠశాల లో పూర్తిచేశారు. సైన్స్ విద్యార్థిగా హైదరాబాద్ అన్వర్-ఉలూమ్ కాలేజీలో పట్టభద్రుడయ్యారు. కర్ణాటక, హిందూస్తానీ సంప్రదాయ సంగీతం తోబాటు, వెస్ట్రన్ సంగీతంలో కూడా కృష్ణమోహన్ నిష్ణాతులు. పియానో, తబలా, వయొలిన్ వంటి వాద్యాలను అద్భుతంగా వాయించగల నేర్పరి. ఆయన సోదరి కూడా సంగీత విద్వాంసురాలే. కృష్ణమోహన్ ఆమెను చిన్నతనంలో విజయనగర్ కాలనీలోని మల్లాది అన్నపూర్ణమ్మ గారి వద్ద సంగీత పాఠాలు నేర్పించేందుకు తీసుకొనివెళ్ళి ఇంటికి తీసుకొని వచ్చేవారు. ఆమె క్లాస్ పూర్తయ్యేదాకా కిటికీ ప్రక్కనే కూర్చుని ఆ సంగీత పాఠాలను తనుకూడా వల్లెవేస్తుండడంతో సంగీతం మీద జిజ్ఞాస ఎక్కువయింది. అన్నపూర్ణమ్మ కేవలం అమ్మాయిలకు మాత్రమే సంగీతం నేర్పేవారు. ఒకసారి తన సోదరికి నేర్పుతున్న కీర్తనను వింటూ అప్రయత్నంగా తనుకూడా ఆలపించడం మొదలెట్టారు. ఆది గమనించిన అన్నపూర్ణమ్మ గారు బయటకువచ్చి కృష్ణమోహన్ ని లోనికి తోడ్కొనివెళ్లి సంగీతం నేర్పారు. జంధ్యాల సీతారామశాస్త్రి గారి వద్ద కర్ణాటక సంప్రదాయ సంగీతాన్ని అభ్యసించారు. స్కూలుకు వెళ్ళేటప్పుడు ఆయన నేర్చుకున్న కీర్తనలు, పాటలు బాలానందంలో పాడుతూవుండేవారు. బాలానంద కేంద్రంలో రేడియో అన్నయ్య న్యాపతి రాఘవరావు గారు వారి కార్యక్రమంలో ‘కొంటెకృష్ణయ్య’ అనే హాస్యపాత్ర ద్వారా చిన్నారులకు హాస్యంతో కూడిన నీతిని బోధిస్తూ, వారి సంస్కారాన్ని పెంచేవారు. ధ్వని ఎఫెక్ట్స్ ఎలా వుండాలో కృష్ణమోహన్ అక్కడే వారిద్వారానే నేర్చుకున్నారు. కృష్ణమోహన్ గారి ఇంటికి దగ్గరలోనే శాంసన్ అనే కుటుంబం వుండేది. వాళ్ళ ఇంటిలో 40 మంది సభ్యులుండేవారు. వారంతా పాశ్చాత్య సంగీత కళాకారులే. వారివద్ద కృష్ణమోహన్ వెస్ట్రన్ మ్యూజిక్ అభ్యసించారు. శాంసన్ ప్రోత్సాహంతో బెంజమిన్ మార్తాండ్ వద్ద పియానో, అతని సోదరునివద్ద వయొలిన్ వాయించడం నేర్చుకున్నారు. సమాంతరంగా హిందూస్తానీ క్లాసికల్ తోబాటు తబలా వాయించడం కూడా నేర్చుకున్నారు. 1970 ప్రాంతంలో ఆకాశవాణి లో ‘యువవాణి’ అనే కార్యక్రమం రూపుదిద్దుకుంది. ఆ ప్రారంభ కార్యక్రమంలో పాటలు పాడిన నలుగురు యువ గాయకులలో కృష్ణమోహన్ ఒకరు. అప్పుడే కృష్ణమోహన్ కు చిత్తరంజన్, పాలగుమ్మి విశ్వనాథం వంటి మహానుభావులతో పరిచయం యేర్పడింది. చిత్తరంజన్ గారు లలిత సంగీత పాఠాలు నేర్పారు. సాహితీవేత్త కొంపల్లె శివరాం గారి ప్రోత్సాహంతో రేడియో ప్రచార కార్యక్రమాలకోసం కృష్ణమోహన్ జింగిల్స్ చేసి ఇచ్చారు. కేవలం 30 సెకన్ల వ్యవధిలో వాణిజ్య ప్రకటనకోసం సంగీతం సమకూర్చడం కత్తిమీద సాము వంటిదే. సంగీత దర్శకుడు రెహమాన్ కూడా సినిమా అవకాశాలకోసం ఎదురుచూస్తున్నప్పుడు జింగిల్స్ ఎక్కువగా చేసేవారు. అలా కృష్ణమోహన్ కూడా వందలాది జింగిల్స్ కు రూపకల్పన చేశారు. దాంతో ఆయన సంగీత పరిజ్ఞానం పదును తేలింది. అలా రాయల్ అకాడమీ వారి గ్రేడ్ 1 పరీక్షలకు హాజరయ్యారు. అందుకోసం ఎగ్జామినర్లు గా విదేశాలనుంచి వచ్చారు. వారు కృష్ణమోహన్ ప్రజ్ఞను పరీక్షించారు. వారు సంతృప్తి చెంది, కృష్ణమోహన్ కు సంగీత నిర్వాహకుడిగా ఉజ్వల భవిష్యత్తు వుందని దీవించారు. తర్వాత 1979లో కృష్ణమోహన్ సీఫెల్ ఎడ్యుకేషన్ బ్రాడ్కాస్టింగ్ ప్రాజెక్టులో చేరారు. సీఫెల్ సంస్థ రూపొందించిన పాఠాలను శారదా శ్రీనివాసన్ చేత రికార్డు చేయించి, తెలంగాణాలో పల్లెపల్లెలన్నీ తిరుగుతూ ఆ పాఠాలను విస్తృతంగా ప్రచారం చేశారు. 1980లో ఆకాశవాణిలో చేరారు. అందులో చేరిన తొలిరోజుల్లో కృష్ణమోహన్ కు తనకు వెస్ట్రన్ మ్యూజిక్ నేర్పిన గురువుగారు ఇచ్చిన సలహా గుర్తుకొచ్చింది. ‘’సంగీతంలో యేమి చేసినా అది నీదై వుండాలి. అప్పుడే నువ్వు రాణించగలవు’’ అనేదే ఆ సలహా. ఆ సలహాను కృష్ణమోహన్ చిత్తశుద్ధితో పాటించారు. కడప రేడియో స్టేషన్ లో ‘’ఈ మాసపు పాట’’ అనే వినూత్న కార్యక్రమానికి కృష్ణమోహన్ శ్రీకారం చుట్టారు. ఇంకా కొన్ని కొత్త కార్యక్రమాలు కూడా చేపట్టారు. తర్వాత విజయవాడ ఆకాశవాణిలో 12 సంవత్సరాలు వున్నారు. అక్కడ ఇంద్రగంటి శ్రీకాంత్ శర్మ, ఉషశ్రీ వంటి సాహితీమూర్తులతో కలిసి అరుదైన రూపకాలను చేసి, సినిమాలను మరిపించే స్థాయిలో వాటిని తీర్చిదిద్దారు. కృష్ణమోహన్ సంగీతం అందించిన ‘గంగావతరణం’ అనే రూపకం ప్రిక్స్ ఇటాలియా అంతర్జాతీయ పోటీకి అధికారిక ఎంట్రీగా ఎంపికైంది. =ఆనోటా…ఆనోటా పుస్తకం= ఆ తర్వాత హైదరాబాద్ ఆకాశవాణికి బదిలీపై వచ్చి, ‘ఆనోటా…ఆనోటా’ అనే పుస్తకాన్ని ప్రచురించారు. ఆ పుస్తకానికి బాపు అట్టమీది బొమ్మను వేయగా, గుంటూరు శేషేంద్ర శర్మ ముందుమాట రాశారు. ఎస్.పి. బాలసుబ్రహ్మణ్యం వంటి ప్రముఖుల చేత ఆ లలిత గీతాలను, భక్తి గీతాలను ఆలపింపజేసి దాదాపు 20 ఆల్బమ్ లను రూపొందించారు. రెండు చలనచిత్రాలకు సంగీత దర్శకత్వం వహించారు. మరొక రెండు డాక్యుమెంటరీ చిత్రాలకు కూడా సంగీతం అందించారు. ‘పాపం పసివాళ్లు’ అనే 52 ఎపిసోడ్ల టెలివిజన్ ధారావాహికకు సంగీత దర్శకత్వం వహించడంతోబాటు ఆ సీరియల్ కు గీత రచన కూడా చేశారు. ఈ సీరియల్ కు అందించిన పాటల సాహిత్య సంగీతానికి కృష్ణమోహన్ కు నంది బహుమతి లభించింది. కృష్ణమోహన్ ఆకాశవాణిలో ఐదు సార్లు జాతీయ బహుమతులు గెలుచుకున్నారు. ప్రముఖ నేపథ్య గాయనీమణులు సునీత, సురేఖామూర్తి లు కృష్ణమోహన్ గారి శిష్యబృందమే. వీరితోబాటు ఎందరో మేటి శిష్యులను తయారు చేసిన ఘనత కృష్ణమోహన్ గారిది. వారిది లలిత సంగీతంలో ఒక ప్రత్యేకమైన ముద్ర. =మూలాలు= * VARTA NEWS CLIP 26-02-2026 #GHANTASALA SONGS#KALAGA_KRISHNA_MOHAN #Internet Archive Org. Link: https://archive.org/details/varta-news-clip-ghantasala-songs = బయటి లింకులు= * '''కలగ కృష్ణమోహన్''' Videos Playlist links Internet Archive Org.Links : https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/52/%23kalaga_krishna_mohan lgu6s96dbnwirzk3iszeiljai89917i 4942620 4942579 2026-08-23T13:46:31Z CommonsDelinker 608 Kalaga-krishna-mohan-3.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Yedavallisreddy|]]). 4942620 wikitext text/x-wiki '''కలగ కృష్ణమోహన్'''<big></big> కలగ కృష్ణమోహన్… ఈ పేరు సంగీత రసజ్ఞులకు చిరపరిచయమే. రేడియో శ్రోతలకు ఇంకా ఎక్కువగా పరిచయం. ఐదు దశాబ్దాలుగా లలిత, భావ గీతాలకు అద్భుతంగా స్వరాలు అల్లి, లలిత గీతాలు రాసి, వాటిని ఆలపించి, సంగీత నిర్వహణ చేస్తూ సంగీత సరస్వతికి సేవచేస్తున్న సంగీత జ్ఞాని కృష్ణమోహన్. ఆల్ ఇండియా రేడియో, హైదరాబాదు కేంద్రంలో సంగీత శాఖకు ప్రోగ్రామ్ ఎగ్జిక్యూటివ్ గా పనిచేసి ఇటీవలే ఉద్యోగ విరమణ చేశారు. సంగీత రచనతోబాటు దాశరథి, డాక్టర్ సి. నారాయణ రెడ్డి, ఆచార్య తిరుమల, ఇంద్రగంటి శ్రీకాంత శర్మ, గుంటూరు శేషేంద్ర శర్మ వంటి సాహితీ మూర్తుల సాంగత్యం వలన, నిరంతర అధ్యయనం వలన గేయరచనా నైపుణ్యాన్ని కూడా అందిపుచ్చున్నారు. అలా అనేక గీతాలకు రూపకల్పనచేసి, వాటికి సంగీతం సమకూర్చారు. కృష్ణమోహన్ గారు శ్రీ రావి కొండలరావు గారిచే స్థాపించబడి, సాహిత్య సంగీత సేవలు అందిస్తున్న సాహిత్య సంగీత సమాఖ్యలో సభ్యులుగా వున్నారు.కలగ కృష్ణమోహన్ గారు సుప్రసిద్ధ తెలుగు సంగీత దర్శకులు, గేయ రచయిత మరియు ఆకాశవాణి (All India Radio) పూర్వ ఉద్యోగి. ఆయన లలిత సంగీతానికి, తెలుగు సాహిత్య గీతాలకు ప్రాణం పోశారు. దాశరథి, సి.నారాయణ రెడ్డి, గుంటూరు శేషేంద్ర శర్మ వంటి ప్రముఖ కవుల సాహిత్యంతో అనుబంధం కలిగి అనేక గీతాలకు స్వయంగా సంగీతం సమకూర్చారు ==కలగ కృష్ణమోహన్ సంగీత ప్రస్థానం== కృష్ణమోహన్ గారి తండ్రి రామజోగేశ్వర శర్మ గారిది పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా సిద్ధాంతం. తల్లి గారిది గుంటూరు జిల్లా. వారు రక్షణ శాఖలో పనిచేసేవారు. ఉద్యోగ రీత్యా కృష్ణమోహన్ గారి కుటుంబం 1962లో హైదరాబాద్ నగరంలో స్థిరనివాసం యేర్పరచుకుంది. తల్లి పద్మావతీదేవి ద్వారా కృష్ణమోహన్ కు సంగీత జ్ఞానం అబ్బింది. హైస్కూల్ చదువులు హైదరాబాద్ లోని చాదర్ ఘాట్ బాలుర పాఠశాల లో పూర్తిచేశారు. సైన్స్ విద్యార్థిగా హైదరాబాద్ అన్వర్-ఉలూమ్ కాలేజీలో పట్టభద్రుడయ్యారు. కర్ణాటక, హిందూస్తానీ సంప్రదాయ సంగీతం తోబాటు, వెస్ట్రన్ సంగీతంలో కూడా కృష్ణమోహన్ నిష్ణాతులు. పియానో, తబలా, వయొలిన్ వంటి వాద్యాలను అద్భుతంగా వాయించగల నేర్పరి. ఆయన సోదరి కూడా సంగీత విద్వాంసురాలే. కృష్ణమోహన్ ఆమెను చిన్నతనంలో విజయనగర్ కాలనీలోని మల్లాది అన్నపూర్ణమ్మ గారి వద్ద సంగీత పాఠాలు నేర్పించేందుకు తీసుకొనివెళ్ళి ఇంటికి తీసుకొని వచ్చేవారు. ఆమె క్లాస్ పూర్తయ్యేదాకా కిటికీ ప్రక్కనే కూర్చుని ఆ సంగీత పాఠాలను తనుకూడా వల్లెవేస్తుండడంతో సంగీతం మీద జిజ్ఞాస ఎక్కువయింది. అన్నపూర్ణమ్మ కేవలం అమ్మాయిలకు మాత్రమే సంగీతం నేర్పేవారు. ఒకసారి తన సోదరికి నేర్పుతున్న కీర్తనను వింటూ అప్రయత్నంగా తనుకూడా ఆలపించడం మొదలెట్టారు. ఆది గమనించిన అన్నపూర్ణమ్మ గారు బయటకువచ్చి కృష్ణమోహన్ ని లోనికి తోడ్కొనివెళ్లి సంగీతం నేర్పారు. జంధ్యాల సీతారామశాస్త్రి గారి వద్ద కర్ణాటక సంప్రదాయ సంగీతాన్ని అభ్యసించారు. స్కూలుకు వెళ్ళేటప్పుడు ఆయన నేర్చుకున్న కీర్తనలు, పాటలు బాలానందంలో పాడుతూవుండేవారు. బాలానంద కేంద్రంలో రేడియో అన్నయ్య న్యాపతి రాఘవరావు గారు వారి కార్యక్రమంలో ‘కొంటెకృష్ణయ్య’ అనే హాస్యపాత్ర ద్వారా చిన్నారులకు హాస్యంతో కూడిన నీతిని బోధిస్తూ, వారి సంస్కారాన్ని పెంచేవారు. ధ్వని ఎఫెక్ట్స్ ఎలా వుండాలో కృష్ణమోహన్ అక్కడే వారిద్వారానే నేర్చుకున్నారు. కృష్ణమోహన్ గారి ఇంటికి దగ్గరలోనే శాంసన్ అనే కుటుంబం వుండేది. వాళ్ళ ఇంటిలో 40 మంది సభ్యులుండేవారు. వారంతా పాశ్చాత్య సంగీత కళాకారులే. వారివద్ద కృష్ణమోహన్ వెస్ట్రన్ మ్యూజిక్ అభ్యసించారు. శాంసన్ ప్రోత్సాహంతో బెంజమిన్ మార్తాండ్ వద్ద పియానో, అతని సోదరునివద్ద వయొలిన్ వాయించడం నేర్చుకున్నారు. సమాంతరంగా హిందూస్తానీ క్లాసికల్ తోబాటు తబలా వాయించడం కూడా నేర్చుకున్నారు. 1970 ప్రాంతంలో ఆకాశవాణి లో ‘యువవాణి’ అనే కార్యక్రమం రూపుదిద్దుకుంది. ఆ ప్రారంభ కార్యక్రమంలో పాటలు పాడిన నలుగురు యువ గాయకులలో కృష్ణమోహన్ ఒకరు. అప్పుడే కృష్ణమోహన్ కు చిత్తరంజన్, పాలగుమ్మి విశ్వనాథం వంటి మహానుభావులతో పరిచయం యేర్పడింది. చిత్తరంజన్ గారు లలిత సంగీత పాఠాలు నేర్పారు. సాహితీవేత్త కొంపల్లె శివరాం గారి ప్రోత్సాహంతో రేడియో ప్రచార కార్యక్రమాలకోసం కృష్ణమోహన్ జింగిల్స్ చేసి ఇచ్చారు. కేవలం 30 సెకన్ల వ్యవధిలో వాణిజ్య ప్రకటనకోసం సంగీతం సమకూర్చడం కత్తిమీద సాము వంటిదే. సంగీత దర్శకుడు రెహమాన్ కూడా సినిమా అవకాశాలకోసం ఎదురుచూస్తున్నప్పుడు జింగిల్స్ ఎక్కువగా చేసేవారు. అలా కృష్ణమోహన్ కూడా వందలాది జింగిల్స్ కు రూపకల్పన చేశారు. దాంతో ఆయన సంగీత పరిజ్ఞానం పదును తేలింది. అలా రాయల్ అకాడమీ వారి గ్రేడ్ 1 పరీక్షలకు హాజరయ్యారు. అందుకోసం ఎగ్జామినర్లు గా విదేశాలనుంచి వచ్చారు. వారు కృష్ణమోహన్ ప్రజ్ఞను పరీక్షించారు. వారు సంతృప్తి చెంది, కృష్ణమోహన్ కు సంగీత నిర్వాహకుడిగా ఉజ్వల భవిష్యత్తు వుందని దీవించారు. తర్వాత 1979లో కృష్ణమోహన్ సీఫెల్ ఎడ్యుకేషన్ బ్రాడ్కాస్టింగ్ ప్రాజెక్టులో చేరారు. సీఫెల్ సంస్థ రూపొందించిన పాఠాలను శారదా శ్రీనివాసన్ చేత రికార్డు చేయించి, తెలంగాణాలో పల్లెపల్లెలన్నీ తిరుగుతూ ఆ పాఠాలను విస్తృతంగా ప్రచారం చేశారు. 1980లో ఆకాశవాణిలో చేరారు. అందులో చేరిన తొలిరోజుల్లో కృష్ణమోహన్ కు తనకు వెస్ట్రన్ మ్యూజిక్ నేర్పిన గురువుగారు ఇచ్చిన సలహా గుర్తుకొచ్చింది. ‘’సంగీతంలో యేమి చేసినా అది నీదై వుండాలి. అప్పుడే నువ్వు రాణించగలవు’’ అనేదే ఆ సలహా. ఆ సలహాను కృష్ణమోహన్ చిత్తశుద్ధితో పాటించారు. కడప రేడియో స్టేషన్ లో ‘’ఈ మాసపు పాట’’ అనే వినూత్న కార్యక్రమానికి కృష్ణమోహన్ శ్రీకారం చుట్టారు. ఇంకా కొన్ని కొత్త కార్యక్రమాలు కూడా చేపట్టారు. తర్వాత విజయవాడ ఆకాశవాణిలో 12 సంవత్సరాలు వున్నారు. అక్కడ ఇంద్రగంటి శ్రీకాంత్ శర్మ, ఉషశ్రీ వంటి సాహితీమూర్తులతో కలిసి అరుదైన రూపకాలను చేసి, సినిమాలను మరిపించే స్థాయిలో వాటిని తీర్చిదిద్దారు. కృష్ణమోహన్ సంగీతం అందించిన ‘గంగావతరణం’ అనే రూపకం ప్రిక్స్ ఇటాలియా అంతర్జాతీయ పోటీకి అధికారిక ఎంట్రీగా ఎంపికైంది. =ఆనోటా…ఆనోటా పుస్తకం= ఆ తర్వాత హైదరాబాద్ ఆకాశవాణికి బదిలీపై వచ్చి, ‘ఆనోటా…ఆనోటా’ అనే పుస్తకాన్ని ప్రచురించారు. ఆ పుస్తకానికి బాపు అట్టమీది బొమ్మను వేయగా, గుంటూరు శేషేంద్ర శర్మ ముందుమాట రాశారు. ఎస్.పి. బాలసుబ్రహ్మణ్యం వంటి ప్రముఖుల చేత ఆ లలిత గీతాలను, భక్తి గీతాలను ఆలపింపజేసి దాదాపు 20 ఆల్బమ్ లను రూపొందించారు. రెండు చలనచిత్రాలకు సంగీత దర్శకత్వం వహించారు. మరొక రెండు డాక్యుమెంటరీ చిత్రాలకు కూడా సంగీతం అందించారు. ‘పాపం పసివాళ్లు’ అనే 52 ఎపిసోడ్ల టెలివిజన్ ధారావాహికకు సంగీత దర్శకత్వం వహించడంతోబాటు ఆ సీరియల్ కు గీత రచన కూడా చేశారు. ఈ సీరియల్ కు అందించిన పాటల సాహిత్య సంగీతానికి కృష్ణమోహన్ కు నంది బహుమతి లభించింది. కృష్ణమోహన్ ఆకాశవాణిలో ఐదు సార్లు జాతీయ బహుమతులు గెలుచుకున్నారు. ప్రముఖ నేపథ్య గాయనీమణులు సునీత, సురేఖామూర్తి లు కృష్ణమోహన్ గారి శిష్యబృందమే. వీరితోబాటు ఎందరో మేటి శిష్యులను తయారు చేసిన ఘనత కృష్ణమోహన్ గారిది. వారిది లలిత సంగీతంలో ఒక ప్రత్యేకమైన ముద్ర. =మూలాలు= * VARTA NEWS CLIP 26-02-2026 #GHANTASALA SONGS#KALAGA_KRISHNA_MOHAN #Internet Archive Org. Link: https://archive.org/details/varta-news-clip-ghantasala-songs = బయటి లింకులు= * '''కలగ కృష్ణమోహన్''' Videos Playlist links Internet Archive Org.Links : https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/52/%23kalaga_krishna_mohan b5vosglgbfqbnkw64gi3hxxv7g6ljdf 4942743 4942620 2026-08-23T18:23:27Z Yedavallisreddy 122006 [[దస్త్రం:KALAGA KRISHNA MOHAN-001.jpg|thumb|alt=KALAGA KRISHNA MOHAN-001|KALAGA KRISHNA MOHAN-001]][[దస్త్రం:KALAGA KRISHNA MOHAN-002.jpg|thumb|alt=KALAGA KRISHNA MOHAN-002|KALAGA KRISHNA MOHAN-002]] [[దస్త్రం:KALAGA KRISHNA MOHAN-003.jpg|thumb|alt=KALAGA KRISHNA MOHAN-003|KALAGA KRISHNA MOHAN-003]] 4942743 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:KALAGA KRISHNA MOHAN-001.jpg|thumb|alt=KALAGA KRISHNA MOHAN-001|KALAGA KRISHNA MOHAN-001]] '''కలగ కృష్ణమోహన్'''<big></big> కలగ కృష్ణమోహన్… ఈ పేరు సంగీత రసజ్ఞులకు చిరపరిచయమే. రేడియో శ్రోతలకు ఇంకా ఎక్కువగా పరిచయం. ఐదు దశాబ్దాలుగా లలిత, భావ గీతాలకు అద్భుతంగా స్వరాలు అల్లి, లలిత గీతాలు రాసి, వాటిని ఆలపించి, సంగీత నిర్వహణ చేస్తూ సంగీత సరస్వతికి సేవచేస్తున్న సంగీత జ్ఞాని కృష్ణమోహన్. ఆల్ ఇండియా రేడియో, హైదరాబాదు కేంద్రంలో సంగీత శాఖకు ప్రోగ్రామ్ ఎగ్జిక్యూటివ్ గా పనిచేసి ఇటీవలే ఉద్యోగ విరమణ చేశారు. సంగీత రచనతోబాటు దాశరథి, డాక్టర్ సి. నారాయణ రెడ్డి, ఆచార్య తిరుమల, ఇంద్రగంటి శ్రీకాంత శర్మ, గుంటూరు శేషేంద్ర శర్మ వంటి సాహితీ మూర్తుల సాంగత్యం వలన, నిరంతర అధ్యయనం వలన గేయరచనా నైపుణ్యాన్ని కూడా అందిపుచ్చున్నారు. అలా అనేక గీతాలకు రూపకల్పనచేసి, వాటికి సంగీతం సమకూర్చారు. కృష్ణమోహన్ గారు శ్రీ రావి కొండలరావు గారిచే స్థాపించబడి, సాహిత్య సంగీత సేవలు అందిస్తున్న సాహిత్య సంగీత సమాఖ్యలో సభ్యులుగా వున్నారు.కలగ కృష్ణమోహన్ గారు సుప్రసిద్ధ తెలుగు సంగీత దర్శకులు, గేయ రచయిత మరియు ఆకాశవాణి (All India Radio) పూర్వ ఉద్యోగి. ఆయన లలిత సంగీతానికి, తెలుగు సాహిత్య గీతాలకు ప్రాణం పోశారు. దాశరథి, సి.నారాయణ రెడ్డి, గుంటూరు శేషేంద్ర శర్మ వంటి ప్రముఖ కవుల సాహిత్యంతో అనుబంధం కలిగి అనేక గీతాలకు స్వయంగా సంగీతం సమకూర్చారు [[దస్త్రం:KALAGA KRISHNA MOHAN-002.jpg|thumb|alt=KALAGA KRISHNA MOHAN-002|KALAGA KRISHNA MOHAN-002]] [[దస్త్రం:KALAGA KRISHNA MOHAN-003.jpg|thumb|alt=KALAGA KRISHNA MOHAN-003|KALAGA KRISHNA MOHAN-003]] ==కలగ కృష్ణమోహన్ సంగీత ప్రస్థానం== కృష్ణమోహన్ గారి తండ్రి రామజోగేశ్వర శర్మ గారిది పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా సిద్ధాంతం. తల్లి గారిది గుంటూరు జిల్లా. వారు రక్షణ శాఖలో పనిచేసేవారు. ఉద్యోగ రీత్యా కృష్ణమోహన్ గారి కుటుంబం 1962లో హైదరాబాద్ నగరంలో స్థిరనివాసం యేర్పరచుకుంది. తల్లి పద్మావతీదేవి ద్వారా కృష్ణమోహన్ కు సంగీత జ్ఞానం అబ్బింది. హైస్కూల్ చదువులు హైదరాబాద్ లోని చాదర్ ఘాట్ బాలుర పాఠశాల లో పూర్తిచేశారు. సైన్స్ విద్యార్థిగా హైదరాబాద్ అన్వర్-ఉలూమ్ కాలేజీలో పట్టభద్రుడయ్యారు. కర్ణాటక, హిందూస్తానీ సంప్రదాయ సంగీతం తోబాటు, వెస్ట్రన్ సంగీతంలో కూడా కృష్ణమోహన్ నిష్ణాతులు. పియానో, తబలా, వయొలిన్ వంటి వాద్యాలను అద్భుతంగా వాయించగల నేర్పరి. ఆయన సోదరి కూడా సంగీత విద్వాంసురాలే. కృష్ణమోహన్ ఆమెను చిన్నతనంలో విజయనగర్ కాలనీలోని మల్లాది అన్నపూర్ణమ్మ గారి వద్ద సంగీత పాఠాలు నేర్పించేందుకు తీసుకొనివెళ్ళి ఇంటికి తీసుకొని వచ్చేవారు. ఆమె క్లాస్ పూర్తయ్యేదాకా కిటికీ ప్రక్కనే కూర్చుని ఆ సంగీత పాఠాలను తనుకూడా వల్లెవేస్తుండడంతో సంగీతం మీద జిజ్ఞాస ఎక్కువయింది. అన్నపూర్ణమ్మ కేవలం అమ్మాయిలకు మాత్రమే సంగీతం నేర్పేవారు. ఒకసారి తన సోదరికి నేర్పుతున్న కీర్తనను వింటూ అప్రయత్నంగా తనుకూడా ఆలపించడం మొదలెట్టారు. ఆది గమనించిన అన్నపూర్ణమ్మ గారు బయటకువచ్చి కృష్ణమోహన్ ని లోనికి తోడ్కొనివెళ్లి సంగీతం నేర్పారు. జంధ్యాల సీతారామశాస్త్రి గారి వద్ద కర్ణాటక సంప్రదాయ సంగీతాన్ని అభ్యసించారు. స్కూలుకు వెళ్ళేటప్పుడు ఆయన నేర్చుకున్న కీర్తనలు, పాటలు బాలానందంలో పాడుతూవుండేవారు. బాలానంద కేంద్రంలో రేడియో అన్నయ్య న్యాపతి రాఘవరావు గారు వారి కార్యక్రమంలో ‘కొంటెకృష్ణయ్య’ అనే హాస్యపాత్ర ద్వారా చిన్నారులకు హాస్యంతో కూడిన నీతిని బోధిస్తూ, వారి సంస్కారాన్ని పెంచేవారు. ధ్వని ఎఫెక్ట్స్ ఎలా వుండాలో కృష్ణమోహన్ అక్కడే వారిద్వారానే నేర్చుకున్నారు. కృష్ణమోహన్ గారి ఇంటికి దగ్గరలోనే శాంసన్ అనే కుటుంబం వుండేది. వాళ్ళ ఇంటిలో 40 మంది సభ్యులుండేవారు. వారంతా పాశ్చాత్య సంగీత కళాకారులే. వారివద్ద కృష్ణమోహన్ వెస్ట్రన్ మ్యూజిక్ అభ్యసించారు. శాంసన్ ప్రోత్సాహంతో బెంజమిన్ మార్తాండ్ వద్ద పియానో, అతని సోదరునివద్ద వయొలిన్ వాయించడం నేర్చుకున్నారు. సమాంతరంగా హిందూస్తానీ క్లాసికల్ తోబాటు తబలా వాయించడం కూడా నేర్చుకున్నారు. 1970 ప్రాంతంలో ఆకాశవాణి లో ‘యువవాణి’ అనే కార్యక్రమం రూపుదిద్దుకుంది. ఆ ప్రారంభ కార్యక్రమంలో పాటలు పాడిన నలుగురు యువ గాయకులలో కృష్ణమోహన్ ఒకరు. అప్పుడే కృష్ణమోహన్ కు చిత్తరంజన్, పాలగుమ్మి విశ్వనాథం వంటి మహానుభావులతో పరిచయం యేర్పడింది. చిత్తరంజన్ గారు లలిత సంగీత పాఠాలు నేర్పారు. సాహితీవేత్త కొంపల్లె శివరాం గారి ప్రోత్సాహంతో రేడియో ప్రచార కార్యక్రమాలకోసం కృష్ణమోహన్ జింగిల్స్ చేసి ఇచ్చారు. కేవలం 30 సెకన్ల వ్యవధిలో వాణిజ్య ప్రకటనకోసం సంగీతం సమకూర్చడం కత్తిమీద సాము వంటిదే. సంగీత దర్శకుడు రెహమాన్ కూడా సినిమా అవకాశాలకోసం ఎదురుచూస్తున్నప్పుడు జింగిల్స్ ఎక్కువగా చేసేవారు. అలా కృష్ణమోహన్ కూడా వందలాది జింగిల్స్ కు రూపకల్పన చేశారు. దాంతో ఆయన సంగీత పరిజ్ఞానం పదును తేలింది. అలా రాయల్ అకాడమీ వారి గ్రేడ్ 1 పరీక్షలకు హాజరయ్యారు. అందుకోసం ఎగ్జామినర్లు గా విదేశాలనుంచి వచ్చారు. వారు కృష్ణమోహన్ ప్రజ్ఞను పరీక్షించారు. వారు సంతృప్తి చెంది, కృష్ణమోహన్ కు సంగీత నిర్వాహకుడిగా ఉజ్వల భవిష్యత్తు వుందని దీవించారు. తర్వాత 1979లో కృష్ణమోహన్ సీఫెల్ ఎడ్యుకేషన్ బ్రాడ్కాస్టింగ్ ప్రాజెక్టులో చేరారు. సీఫెల్ సంస్థ రూపొందించిన పాఠాలను శారదా శ్రీనివాసన్ చేత రికార్డు చేయించి, తెలంగాణాలో పల్లెపల్లెలన్నీ తిరుగుతూ ఆ పాఠాలను విస్తృతంగా ప్రచారం చేశారు. 1980లో ఆకాశవాణిలో చేరారు. అందులో చేరిన తొలిరోజుల్లో కృష్ణమోహన్ కు తనకు వెస్ట్రన్ మ్యూజిక్ నేర్పిన గురువుగారు ఇచ్చిన సలహా గుర్తుకొచ్చింది. ‘’సంగీతంలో యేమి చేసినా అది నీదై వుండాలి. అప్పుడే నువ్వు రాణించగలవు’’ అనేదే ఆ సలహా. ఆ సలహాను కృష్ణమోహన్ చిత్తశుద్ధితో పాటించారు. కడప రేడియో స్టేషన్ లో ‘’ఈ మాసపు పాట’’ అనే వినూత్న కార్యక్రమానికి కృష్ణమోహన్ శ్రీకారం చుట్టారు. ఇంకా కొన్ని కొత్త కార్యక్రమాలు కూడా చేపట్టారు. తర్వాత విజయవాడ ఆకాశవాణిలో 12 సంవత్సరాలు వున్నారు. అక్కడ ఇంద్రగంటి శ్రీకాంత్ శర్మ, ఉషశ్రీ వంటి సాహితీమూర్తులతో కలిసి అరుదైన రూపకాలను చేసి, సినిమాలను మరిపించే స్థాయిలో వాటిని తీర్చిదిద్దారు. కృష్ణమోహన్ సంగీతం అందించిన ‘గంగావతరణం’ అనే రూపకం ప్రిక్స్ ఇటాలియా అంతర్జాతీయ పోటీకి అధికారిక ఎంట్రీగా ఎంపికైంది. =ఆనోటా…ఆనోటా పుస్తకం= ఆ తర్వాత హైదరాబాద్ ఆకాశవాణికి బదిలీపై వచ్చి, ‘ఆనోటా…ఆనోటా’ అనే పుస్తకాన్ని ప్రచురించారు. ఆ పుస్తకానికి బాపు అట్టమీది బొమ్మను వేయగా, గుంటూరు శేషేంద్ర శర్మ ముందుమాట రాశారు. ఎస్.పి. బాలసుబ్రహ్మణ్యం వంటి ప్రముఖుల చేత ఆ లలిత గీతాలను, భక్తి గీతాలను ఆలపింపజేసి దాదాపు 20 ఆల్బమ్ లను రూపొందించారు. రెండు చలనచిత్రాలకు సంగీత దర్శకత్వం వహించారు. మరొక రెండు డాక్యుమెంటరీ చిత్రాలకు కూడా సంగీతం అందించారు. ‘పాపం పసివాళ్లు’ అనే 52 ఎపిసోడ్ల టెలివిజన్ ధారావాహికకు సంగీత దర్శకత్వం వహించడంతోబాటు ఆ సీరియల్ కు గీత రచన కూడా చేశారు. ఈ సీరియల్ కు అందించిన పాటల సాహిత్య సంగీతానికి కృష్ణమోహన్ కు నంది బహుమతి లభించింది. కృష్ణమోహన్ ఆకాశవాణిలో ఐదు సార్లు జాతీయ బహుమతులు గెలుచుకున్నారు. ప్రముఖ నేపథ్య గాయనీమణులు సునీత, సురేఖామూర్తి లు కృష్ణమోహన్ గారి శిష్యబృందమే. వీరితోబాటు ఎందరో మేటి శిష్యులను తయారు చేసిన ఘనత కృష్ణమోహన్ గారిది. వారిది లలిత సంగీతంలో ఒక ప్రత్యేకమైన ముద్ర. =మూలాలు= * VARTA NEWS CLIP 26-02-2026 #GHANTASALA SONGS#KALAGA_KRISHNA_MOHAN #Internet Archive Org. Link: https://archive.org/details/varta-news-clip-ghantasala-songs = బయటి లింకులు= * '''కలగ కృష్ణమోహన్''' Videos Playlist links Internet Archive Org.Links : https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/52/%23kalaga_krishna_mohan 51rq6jt98zp7uoz9hokq2z8dyv1oip0 4942762 4942743 2026-08-23T19:14:12Z Yedavallisreddy 122006 4942762 wikitext text/x-wiki '''కలగ కృష్ణమోహన్'''<big></big> కలగ కృష్ణమోహన్… ఈ పేరు సంగీత రసజ్ఞులకు చిరపరిచయమే. రేడియో శ్రోతలకు ఇంకా ఎక్కువగా పరిచయం. ఐదు దశాబ్దాలుగా లలిత, భావ గీతాలకు అద్భుతంగా స్వరాలు అల్లి, లలిత గీతాలు రాసి, వాటిని ఆలపించి, సంగీత నిర్వహణ చేస్తూ సంగీత సరస్వతికి సేవచేస్తున్న సంగీత జ్ఞాని కృష్ణమోహన్. ఆల్ ఇండియా రేడియో, హైదరాబాదు కేంద్రంలో సంగీత శాఖకు ప్రోగ్రామ్ ఎగ్జిక్యూటివ్ గా పనిచేసి ఇటీవలే ఉద్యోగ విరమణ చేశారు. సంగీత రచనతోబాటు దాశరథి, డాక్టర్ సి. నారాయణ రెడ్డి, ఆచార్య తిరుమల, ఇంద్రగంటి శ్రీకాంత శర్మ, గుంటూరు శేషేంద్ర శర్మ వంటి సాహితీ మూర్తుల సాంగత్యం వలన, నిరంతర అధ్యయనం వలన గేయరచనా నైపుణ్యాన్ని కూడా అందిపుచ్చున్నారు. అలా అనేక గీతాలకు రూపకల్పనచేసి, వాటికి సంగీతం సమకూర్చారు. కృష్ణమోహన్ గారు శ్రీ రావి కొండలరావు గారిచే స్థాపించబడి, సాహిత్య సంగీత సేవలు అందిస్తున్న సాహిత్య సంగీత సమాఖ్యలో సభ్యులుగా వున్నారు.కలగ కృష్ణమోహన్ గారు సుప్రసిద్ధ తెలుగు సంగీత దర్శకులు, గేయ రచయిత మరియు ఆకాశవాణి (All India Radio) పూర్వ ఉద్యోగి. ఆయన లలిత సంగీతానికి, తెలుగు సాహిత్య గీతాలకు ప్రాణం పోశారు. దాశరథి, సి.నారాయణ రెడ్డి, గుంటూరు శేషేంద్ర శర్మ వంటి ప్రముఖ కవుల సాహిత్యంతో అనుబంధం కలిగి అనేక గీతాలకు స్వయంగా సంగీతం సమకూర్చారు ==కలగ కృష్ణమోహన్ సంగీత ప్రస్థానం== కృష్ణమోహన్ గారి తండ్రి రామజోగేశ్వర శర్మ గారిది పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా సిద్ధాంతం. తల్లి గారిది గుంటూరు జిల్లా. వారు రక్షణ శాఖలో పనిచేసేవారు. ఉద్యోగ రీత్యా కృష్ణమోహన్ గారి కుటుంబం 1962లో హైదరాబాద్ నగరంలో స్థిరనివాసం యేర్పరచుకుంది. తల్లి పద్మావతీదేవి ద్వారా కృష్ణమోహన్ కు సంగీత జ్ఞానం అబ్బింది. హైస్కూల్ చదువులు హైదరాబాద్ లోని చాదర్ ఘాట్ బాలుర పాఠశాల లో పూర్తిచేశారు. సైన్స్ విద్యార్థిగా హైదరాబాద్ అన్వర్-ఉలూమ్ కాలేజీలో పట్టభద్రుడయ్యారు. కర్ణాటక, హిందూస్తానీ సంప్రదాయ సంగీతం తోబాటు, వెస్ట్రన్ సంగీతంలో కూడా కృష్ణమోహన్ నిష్ణాతులు. పియానో, తబలా, వయొలిన్ వంటి వాద్యాలను అద్భుతంగా వాయించగల నేర్పరి. ఆయన సోదరి కూడా సంగీత విద్వాంసురాలే. కృష్ణమోహన్ ఆమెను చిన్నతనంలో విజయనగర్ కాలనీలోని మల్లాది అన్నపూర్ణమ్మ గారి వద్ద సంగీత పాఠాలు నేర్పించేందుకు తీసుకొనివెళ్ళి ఇంటికి తీసుకొని వచ్చేవారు. ఆమె క్లాస్ పూర్తయ్యేదాకా కిటికీ ప్రక్కనే కూర్చుని ఆ సంగీత పాఠాలను తనుకూడా వల్లెవేస్తుండడంతో సంగీతం మీద జిజ్ఞాస ఎక్కువయింది. అన్నపూర్ణమ్మ కేవలం అమ్మాయిలకు మాత్రమే సంగీతం నేర్పేవారు. ఒకసారి తన సోదరికి నేర్పుతున్న కీర్తనను వింటూ అప్రయత్నంగా తనుకూడా ఆలపించడం మొదలెట్టారు. ఆది గమనించిన అన్నపూర్ణమ్మ గారు బయటకువచ్చి కృష్ణమోహన్ ని లోనికి తోడ్కొనివెళ్లి సంగీతం నేర్పారు. జంధ్యాల సీతారామశాస్త్రి గారి వద్ద కర్ణాటక సంప్రదాయ సంగీతాన్ని అభ్యసించారు. స్కూలుకు వెళ్ళేటప్పుడు ఆయన నేర్చుకున్న కీర్తనలు, పాటలు బాలానందంలో పాడుతూవుండేవారు. బాలానంద కేంద్రంలో రేడియో అన్నయ్య న్యాపతి రాఘవరావు గారు వారి కార్యక్రమంలో ‘కొంటెకృష్ణయ్య’ అనే హాస్యపాత్ర ద్వారా చిన్నారులకు హాస్యంతో కూడిన నీతిని బోధిస్తూ, వారి సంస్కారాన్ని పెంచేవారు. ధ్వని ఎఫెక్ట్స్ ఎలా వుండాలో కృష్ణమోహన్ అక్కడే వారిద్వారానే నేర్చుకున్నారు. కృష్ణమోహన్ గారి ఇంటికి దగ్గరలోనే శాంసన్ అనే కుటుంబం వుండేది. వాళ్ళ ఇంటిలో 40 మంది సభ్యులుండేవారు. వారంతా పాశ్చాత్య సంగీత కళాకారులే. వారివద్ద కృష్ణమోహన్ వెస్ట్రన్ మ్యూజిక్ అభ్యసించారు. శాంసన్ ప్రోత్సాహంతో బెంజమిన్ మార్తాండ్ వద్ద పియానో, అతని సోదరునివద్ద వయొలిన్ వాయించడం నేర్చుకున్నారు. సమాంతరంగా హిందూస్తానీ క్లాసికల్ తోబాటు తబలా వాయించడం కూడా నేర్చుకున్నారు. 1970 ప్రాంతంలో ఆకాశవాణి లో ‘యువవాణి’ అనే కార్యక్రమం రూపుదిద్దుకుంది. ఆ ప్రారంభ కార్యక్రమంలో పాటలు పాడిన నలుగురు యువ గాయకులలో కృష్ణమోహన్ ఒకరు. అప్పుడే కృష్ణమోహన్ కు చిత్తరంజన్, పాలగుమ్మి విశ్వనాథం వంటి మహానుభావులతో పరిచయం యేర్పడింది. చిత్తరంజన్ గారు లలిత సంగీత పాఠాలు నేర్పారు. సాహితీవేత్త కొంపల్లె శివరాం గారి ప్రోత్సాహంతో రేడియో ప్రచార కార్యక్రమాలకోసం కృష్ణమోహన్ జింగిల్స్ చేసి ఇచ్చారు. కేవలం 30 సెకన్ల వ్యవధిలో వాణిజ్య ప్రకటనకోసం సంగీతం సమకూర్చడం కత్తిమీద సాము వంటిదే. సంగీత దర్శకుడు రెహమాన్ కూడా సినిమా అవకాశాలకోసం ఎదురుచూస్తున్నప్పుడు జింగిల్స్ ఎక్కువగా చేసేవారు. అలా కృష్ణమోహన్ కూడా వందలాది జింగిల్స్ కు రూపకల్పన చేశారు. దాంతో ఆయన సంగీత పరిజ్ఞానం పదును తేలింది. అలా రాయల్ అకాడమీ వారి గ్రేడ్ 1 పరీక్షలకు హాజరయ్యారు. అందుకోసం ఎగ్జామినర్లు గా విదేశాలనుంచి వచ్చారు. వారు కృష్ణమోహన్ ప్రజ్ఞను పరీక్షించారు. వారు సంతృప్తి చెంది, కృష్ణమోహన్ కు సంగీత నిర్వాహకుడిగా ఉజ్వల భవిష్యత్తు వుందని దీవించారు. తర్వాత 1979లో కృష్ణమోహన్ సీఫెల్ ఎడ్యుకేషన్ బ్రాడ్కాస్టింగ్ ప్రాజెక్టులో చేరారు. సీఫెల్ సంస్థ రూపొందించిన పాఠాలను శారదా శ్రీనివాసన్ చేత రికార్డు చేయించి, తెలంగాణాలో పల్లెపల్లెలన్నీ తిరుగుతూ ఆ పాఠాలను విస్తృతంగా ప్రచారం చేశారు. 1980లో ఆకాశవాణిలో చేరారు. అందులో చేరిన తొలిరోజుల్లో కృష్ణమోహన్ కు తనకు వెస్ట్రన్ మ్యూజిక్ నేర్పిన గురువుగారు ఇచ్చిన సలహా గుర్తుకొచ్చింది. ‘’సంగీతంలో యేమి చేసినా అది నీదై వుండాలి. అప్పుడే నువ్వు రాణించగలవు’’ అనేదే ఆ సలహా. ఆ సలహాను కృష్ణమోహన్ చిత్తశుద్ధితో పాటించారు. కడప రేడియో స్టేషన్ లో ‘’ఈ మాసపు పాట’’ అనే వినూత్న కార్యక్రమానికి కృష్ణమోహన్ శ్రీకారం చుట్టారు. ఇంకా కొన్ని కొత్త కార్యక్రమాలు కూడా చేపట్టారు. తర్వాత విజయవాడ ఆకాశవాణిలో 12 సంవత్సరాలు వున్నారు. అక్కడ ఇంద్రగంటి శ్రీకాంత్ శర్మ, ఉషశ్రీ వంటి సాహితీమూర్తులతో కలిసి అరుదైన రూపకాలను చేసి, సినిమాలను మరిపించే స్థాయిలో వాటిని తీర్చిదిద్దారు. కృష్ణమోహన్ సంగీతం అందించిన ‘గంగావతరణం’ అనే రూపకం ప్రిక్స్ ఇటాలియా అంతర్జాతీయ పోటీకి అధికారిక ఎంట్రీగా ఎంపికైంది. =ఆనోటా…ఆనోటా పుస్తకం= ఆ తర్వాత హైదరాబాద్ ఆకాశవాణికి బదిలీపై వచ్చి, ‘ఆనోటా…ఆనోటా’ అనే పుస్తకాన్ని ప్రచురించారు. ఆ పుస్తకానికి బాపు అట్టమీది బొమ్మను వేయగా, గుంటూరు శేషేంద్ర శర్మ ముందుమాట రాశారు. ఎస్.పి. బాలసుబ్రహ్మణ్యం వంటి ప్రముఖుల చేత ఆ లలిత గీతాలను, భక్తి గీతాలను ఆలపింపజేసి దాదాపు 20 ఆల్బమ్ లను రూపొందించారు. రెండు చలనచిత్రాలకు సంగీత దర్శకత్వం వహించారు. మరొక రెండు డాక్యుమెంటరీ చిత్రాలకు కూడా సంగీతం అందించారు. ‘పాపం పసివాళ్లు’ అనే 52 ఎపిసోడ్ల టెలివిజన్ ధారావాహికకు సంగీత దర్శకత్వం వహించడంతోబాటు ఆ సీరియల్ కు గీత రచన కూడా చేశారు. ఈ సీరియల్ కు అందించిన పాటల సాహిత్య సంగీతానికి కృష్ణమోహన్ కు నంది బహుమతి లభించింది. కృష్ణమోహన్ ఆకాశవాణిలో ఐదు సార్లు జాతీయ బహుమతులు గెలుచుకున్నారు. ప్రముఖ నేపథ్య గాయనీమణులు సునీత, సురేఖామూర్తి లు కృష్ణమోహన్ గారి శిష్యబృందమే. వీరితోబాటు ఎందరో మేటి శిష్యులను తయారు చేసిన ఘనత కృష్ణమోహన్ గారిది. వారిది లలిత సంగీతంలో ఒక ప్రత్యేకమైన ముద్ర. =మూలాలు= * VARTA NEWS CLIP 26-02-2026 #GHANTASALA SONGS#KALAGA_KRISHNA_MOHAN #Internet Archive Org. Link: https://archive.org/details/varta-news-clip-ghantasala-songs = బయటి లింకులు= * '''కలగ కృష్ణమోహన్''' Videos Playlist links Internet Archive Org.Links : https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/52/%23kalaga_krishna_mohan qvg5xjlkp2fi4njbnlypahd6ypb0pce 4942949 4942762 2026-08-24T09:32:03Z Yedavallisreddy 122006 దస్త్రం:KalagaKrishnaMohan1.jpg|thumb|alt=KalagaKrishnaMohan1|KalagaKrishnaMohan1 4942949 wikitext text/x-wiki '''కలగ కృష్ణమోహన్'''<big></big> కలగ కృష్ణమోహన్… ఈ పేరు సంగీత రసజ్ఞులకు చిరపరిచయమే. రేడియో శ్రోతలకు ఇంకా ఎక్కువగా పరిచయం. ఐదు దశాబ్దాలుగా లలిత, భావ గీతాలకు అద్భుతంగా స్వరాలు అల్లి, లలిత గీతాలు రాసి, వాటిని ఆలపించి, సంగీత నిర్వహణ చేస్తూ సంగీత సరస్వతికి సేవచేస్తున్న సంగీత జ్ఞాని కృష్ణమోహన్. ఆల్ ఇండియా రేడియో, హైదరాబాదు కేంద్రంలో సంగీత శాఖకు ప్రోగ్రామ్ ఎగ్జిక్యూటివ్ గా పనిచేసి ఇటీవలే ఉద్యోగ విరమణ చేశారు. సంగీత రచనతోబాటు దాశరథి, డాక్టర్ సి. నారాయణ రెడ్డి, ఆచార్య తిరుమల, ఇంద్రగంటి శ్రీకాంత శర్మ, గుంటూరు శేషేంద్ర శర్మ వంటి సాహితీ మూర్తుల సాంగత్యం వలన, నిరంతర అధ్యయనం వలన గేయరచనా నైపుణ్యాన్ని కూడా అందిపుచ్చున్నారు. అలా అనేక గీతాలకు రూపకల్పనచేసి, వాటికి సంగీతం సమకూర్చారు. కృష్ణమోహన్ గారు శ్రీ రావి కొండలరావు గారిచే స్థాపించబడి, సాహిత్య సంగీత సేవలు అందిస్తున్న సాహిత్య సంగీత సమాఖ్యలో సభ్యులుగా వున్నారు.కలగ కృష్ణమోహన్ గారు సుప్రసిద్ధ తెలుగు సంగీత దర్శకులు, గేయ రచయిత మరియు ఆకాశవాణి (All India Radio) పూర్వ ఉద్యోగి. ఆయన లలిత సంగీతానికి, తెలుగు సాహిత్య గీతాలకు ప్రాణం పోశారు. దాశరథి, సి.నారాయణ రెడ్డి, గుంటూరు శేషేంద్ర శర్మ వంటి ప్రముఖ కవుల సాహిత్యంతో అనుబంధం కలిగి అనేక గీతాలకు స్వయంగా సంగీతం సమకూర్చారు [[దస్త్రం:KalagaKrishnaMohan1.jpg|thumb|alt=KalagaKrishnaMohan1|KalagaKrishnaMohan1]] ==కలగ కృష్ణమోహన్ సంగీత ప్రస్థానం== కృష్ణమోహన్ గారి తండ్రి రామజోగేశ్వర శర్మ గారిది పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా సిద్ధాంతం. తల్లి గారిది గుంటూరు జిల్లా. వారు రక్షణ శాఖలో పనిచేసేవారు. ఉద్యోగ రీత్యా కృష్ణమోహన్ గారి కుటుంబం 1962లో హైదరాబాద్ నగరంలో స్థిరనివాసం యేర్పరచుకుంది. తల్లి పద్మావతీదేవి ద్వారా కృష్ణమోహన్ కు సంగీత జ్ఞానం అబ్బింది. హైస్కూల్ చదువులు హైదరాబాద్ లోని చాదర్ ఘాట్ బాలుర పాఠశాల లో పూర్తిచేశారు. సైన్స్ విద్యార్థిగా హైదరాబాద్ అన్వర్-ఉలూమ్ కాలేజీలో పట్టభద్రుడయ్యారు. కర్ణాటక, హిందూస్తానీ సంప్రదాయ సంగీతం తోబాటు, వెస్ట్రన్ సంగీతంలో కూడా కృష్ణమోహన్ నిష్ణాతులు. పియానో, తబలా, వయొలిన్ వంటి వాద్యాలను అద్భుతంగా వాయించగల నేర్పరి. ఆయన సోదరి కూడా సంగీత విద్వాంసురాలే. కృష్ణమోహన్ ఆమెను చిన్నతనంలో విజయనగర్ కాలనీలోని మల్లాది అన్నపూర్ణమ్మ గారి వద్ద సంగీత పాఠాలు నేర్పించేందుకు తీసుకొనివెళ్ళి ఇంటికి తీసుకొని వచ్చేవారు. ఆమె క్లాస్ పూర్తయ్యేదాకా కిటికీ ప్రక్కనే కూర్చుని ఆ సంగీత పాఠాలను తనుకూడా వల్లెవేస్తుండడంతో సంగీతం మీద జిజ్ఞాస ఎక్కువయింది. అన్నపూర్ణమ్మ కేవలం అమ్మాయిలకు మాత్రమే సంగీతం నేర్పేవారు. ఒకసారి తన సోదరికి నేర్పుతున్న కీర్తనను వింటూ అప్రయత్నంగా తనుకూడా ఆలపించడం మొదలెట్టారు. ఆది గమనించిన అన్నపూర్ణమ్మ గారు బయటకువచ్చి కృష్ణమోహన్ ని లోనికి తోడ్కొనివెళ్లి సంగీతం నేర్పారు. జంధ్యాల సీతారామశాస్త్రి గారి వద్ద కర్ణాటక సంప్రదాయ సంగీతాన్ని అభ్యసించారు. స్కూలుకు వెళ్ళేటప్పుడు ఆయన నేర్చుకున్న కీర్తనలు, పాటలు బాలానందంలో పాడుతూవుండేవారు. బాలానంద కేంద్రంలో రేడియో అన్నయ్య న్యాపతి రాఘవరావు గారు వారి కార్యక్రమంలో ‘కొంటెకృష్ణయ్య’ అనే హాస్యపాత్ర ద్వారా చిన్నారులకు హాస్యంతో కూడిన నీతిని బోధిస్తూ, వారి సంస్కారాన్ని పెంచేవారు. ధ్వని ఎఫెక్ట్స్ ఎలా వుండాలో కృష్ణమోహన్ అక్కడే వారిద్వారానే నేర్చుకున్నారు. కృష్ణమోహన్ గారి ఇంటికి దగ్గరలోనే శాంసన్ అనే కుటుంబం వుండేది. వాళ్ళ ఇంటిలో 40 మంది సభ్యులుండేవారు. వారంతా పాశ్చాత్య సంగీత కళాకారులే. వారివద్ద కృష్ణమోహన్ వెస్ట్రన్ మ్యూజిక్ అభ్యసించారు. శాంసన్ ప్రోత్సాహంతో బెంజమిన్ మార్తాండ్ వద్ద పియానో, అతని సోదరునివద్ద వయొలిన్ వాయించడం నేర్చుకున్నారు. సమాంతరంగా హిందూస్తానీ క్లాసికల్ తోబాటు తబలా వాయించడం కూడా నేర్చుకున్నారు. 1970 ప్రాంతంలో ఆకాశవాణి లో ‘యువవాణి’ అనే కార్యక్రమం రూపుదిద్దుకుంది. ఆ ప్రారంభ కార్యక్రమంలో పాటలు పాడిన నలుగురు యువ గాయకులలో కృష్ణమోహన్ ఒకరు. అప్పుడే కృష్ణమోహన్ కు చిత్తరంజన్, పాలగుమ్మి విశ్వనాథం వంటి మహానుభావులతో పరిచయం యేర్పడింది. చిత్తరంజన్ గారు లలిత సంగీత పాఠాలు నేర్పారు. సాహితీవేత్త కొంపల్లె శివరాం గారి ప్రోత్సాహంతో రేడియో ప్రచార కార్యక్రమాలకోసం కృష్ణమోహన్ జింగిల్స్ చేసి ఇచ్చారు. కేవలం 30 సెకన్ల వ్యవధిలో వాణిజ్య ప్రకటనకోసం సంగీతం సమకూర్చడం కత్తిమీద సాము వంటిదే. సంగీత దర్శకుడు రెహమాన్ కూడా సినిమా అవకాశాలకోసం ఎదురుచూస్తున్నప్పుడు జింగిల్స్ ఎక్కువగా చేసేవారు. అలా కృష్ణమోహన్ కూడా వందలాది జింగిల్స్ కు రూపకల్పన చేశారు. దాంతో ఆయన సంగీత పరిజ్ఞానం పదును తేలింది. అలా రాయల్ అకాడమీ వారి గ్రేడ్ 1 పరీక్షలకు హాజరయ్యారు. అందుకోసం ఎగ్జామినర్లు గా విదేశాలనుంచి వచ్చారు. వారు కృష్ణమోహన్ ప్రజ్ఞను పరీక్షించారు. వారు సంతృప్తి చెంది, కృష్ణమోహన్ కు సంగీత నిర్వాహకుడిగా ఉజ్వల భవిష్యత్తు వుందని దీవించారు. తర్వాత 1979లో కృష్ణమోహన్ సీఫెల్ ఎడ్యుకేషన్ బ్రాడ్కాస్టింగ్ ప్రాజెక్టులో చేరారు. సీఫెల్ సంస్థ రూపొందించిన పాఠాలను శారదా శ్రీనివాసన్ చేత రికార్డు చేయించి, తెలంగాణాలో పల్లెపల్లెలన్నీ తిరుగుతూ ఆ పాఠాలను విస్తృతంగా ప్రచారం చేశారు. 1980లో ఆకాశవాణిలో చేరారు. అందులో చేరిన తొలిరోజుల్లో కృష్ణమోహన్ కు తనకు వెస్ట్రన్ మ్యూజిక్ నేర్పిన గురువుగారు ఇచ్చిన సలహా గుర్తుకొచ్చింది. ‘’సంగీతంలో యేమి చేసినా అది నీదై వుండాలి. అప్పుడే నువ్వు రాణించగలవు’’ అనేదే ఆ సలహా. ఆ సలహాను కృష్ణమోహన్ చిత్తశుద్ధితో పాటించారు. కడప రేడియో స్టేషన్ లో ‘’ఈ మాసపు పాట’’ అనే వినూత్న కార్యక్రమానికి కృష్ణమోహన్ శ్రీకారం చుట్టారు. ఇంకా కొన్ని కొత్త కార్యక్రమాలు కూడా చేపట్టారు. తర్వాత విజయవాడ ఆకాశవాణిలో 12 సంవత్సరాలు వున్నారు. అక్కడ ఇంద్రగంటి శ్రీకాంత్ శర్మ, ఉషశ్రీ వంటి సాహితీమూర్తులతో కలిసి అరుదైన రూపకాలను చేసి, సినిమాలను మరిపించే స్థాయిలో వాటిని తీర్చిదిద్దారు. కృష్ణమోహన్ సంగీతం అందించిన ‘గంగావతరణం’ అనే రూపకం ప్రిక్స్ ఇటాలియా అంతర్జాతీయ పోటీకి అధికారిక ఎంట్రీగా ఎంపికైంది. =ఆనోటా…ఆనోటా పుస్తకం= ఆ తర్వాత హైదరాబాద్ ఆకాశవాణికి బదిలీపై వచ్చి, ‘ఆనోటా…ఆనోటా’ అనే పుస్తకాన్ని ప్రచురించారు. ఆ పుస్తకానికి బాపు అట్టమీది బొమ్మను వేయగా, గుంటూరు శేషేంద్ర శర్మ ముందుమాట రాశారు. ఎస్.పి. బాలసుబ్రహ్మణ్యం వంటి ప్రముఖుల చేత ఆ లలిత గీతాలను, భక్తి గీతాలను ఆలపింపజేసి దాదాపు 20 ఆల్బమ్ లను రూపొందించారు. రెండు చలనచిత్రాలకు సంగీత దర్శకత్వం వహించారు. మరొక రెండు డాక్యుమెంటరీ చిత్రాలకు కూడా సంగీతం అందించారు. ‘పాపం పసివాళ్లు’ అనే 52 ఎపిసోడ్ల టెలివిజన్ ధారావాహికకు సంగీత దర్శకత్వం వహించడంతోబాటు ఆ సీరియల్ కు గీత రచన కూడా చేశారు. ఈ సీరియల్ కు అందించిన పాటల సాహిత్య సంగీతానికి కృష్ణమోహన్ కు నంది బహుమతి లభించింది. కృష్ణమోహన్ ఆకాశవాణిలో ఐదు సార్లు జాతీయ బహుమతులు గెలుచుకున్నారు. ప్రముఖ నేపథ్య గాయనీమణులు సునీత, సురేఖామూర్తి లు కృష్ణమోహన్ గారి శిష్యబృందమే. వీరితోబాటు ఎందరో మేటి శిష్యులను తయారు చేసిన ఘనత కృష్ణమోహన్ గారిది. వారిది లలిత సంగీతంలో ఒక ప్రత్యేకమైన ముద్ర. =మూలాలు= * VARTA NEWS CLIP 26-02-2026 #GHANTASALA SONGS#KALAGA_KRISHNA_MOHAN #Internet Archive Org. Link: https://archive.org/details/varta-news-clip-ghantasala-songs = బయటి లింకులు= * '''కలగ కృష్ణమోహన్''' Videos Playlist links Internet Archive Org.Links : https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/52/%23kalaga_krishna_mohan rbcvz7hb06wt2u26gpwrymrheubrwrg 3 507615 4942516 2026-08-23T13:09:11Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4942516 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">దొరబాబు గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> దొరబాబు గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 13:09, 23 ఆగస్టు 2026 (UTC) 74n3isum7js838043wugrlkmdohq4m9 3 507616 4942517 2026-08-23T13:09:38Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4942517 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">DHIRAJDHONA గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> DHIRAJDHONA గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 13:09, 23 ఆగస్టు 2026 (UTC) mb14ilgndwoo5u3rtf55vki1olj335u 3 507617 4942518 2026-08-23T13:10:12Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4942518 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Chozharajan pandiyarajan గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Chozharajan pandiyarajan గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 13:10, 23 ఆగస్టు 2026 (UTC) 75lwqi8lcrro4gi5ww01w5xkh1kv944 3 507618 4942519 2026-08-23T13:10:41Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4942519 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">BONALASREEDHAR గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> BONALASREEDHAR గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 13:10, 23 ఆగస్టు 2026 (UTC) j47nvw69e0hmejvtjp12hidvf53o6mi 3 507619 4942520 2026-08-23T13:11:04Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4942520 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Pallavi kirankumar గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Pallavi kirankumar గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 13:11, 23 ఆగస్టు 2026 (UTC) i14500y9rrvmw2mlamum0jm59x9gu49 3 507620 4942521 2026-08-23T13:11:24Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4942521 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Jkuk10 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Jkuk10 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 13:11, 23 ఆగస్టు 2026 (UTC) tjyylshtmv5n2bkofm1h5u6nk37em8n 3 507621 4942522 2026-08-23T13:11:45Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4942522 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Sai Krishna Gogikari గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Sai Krishna Gogikari గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 13:11, 23 ఆగస్టు 2026 (UTC) abndzp14lnogptvir5d0n7huq04sl69 3 507622 4942523 2026-08-23T13:12:06Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4942523 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Mvdsp226 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Mvdsp226 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 13:12, 23 ఆగస్టు 2026 (UTC) hw7jw7980ez5h0nko0k693n22jbre9t 3 507623 4942524 2026-08-23T13:12:27Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4942524 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Kpop777 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Kpop777 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 13:12, 23 ఆగస్టు 2026 (UTC) m3e5pljkzzht1z6092w8v4bdn0ooza6 0 507624 4942530 2026-08-23T13:16:27Z Nagarani Bethi 60383 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox building|name=హౌస్ ఆఫ్ లైజోహబ్|native_name=|image=File:Будинок полкової канцелярії 7359.jpg|caption=|location=[[డైట్నెట్స్ పార్క్]], [[చెర్నిహివ్]], [[ఉక్రెయిన్]]|religious_affiliation=|district=|consecration_year=|leadership=|architect=|architectural_style=[[ఉక్రేనియన్ బరోక్]]|completion_date=169...' 4942530 wikitext text/x-wiki {{Infobox building|name=హౌస్ ఆఫ్ లైజోహబ్|native_name=|image=File:Будинок полкової канцелярії 7359.jpg|caption=|location=[[డైట్నెట్స్ పార్క్]], [[చెర్నిహివ్]], [[ఉక్రెయిన్]]|religious_affiliation=|district=|consecration_year=|leadership=|architect=|architectural_style=[[ఉక్రేనియన్ బరోక్]]|completion_date=1690s|construction_cost=|seating_capacity=|length=|width=|width_nave=|height_max=|dome_quantity=|spire_quantity=|embedded={{Infobox historic site |embed = yes |designation1 = ఉక్రెయిన్ జాతీయ |designation1_offname = {{Lang|uk|రెజిమెంటల్ కార్యాలయ భవనం (వై. లైజోహబ్ భవనం)}} (''రెజిమెంటల్ కార్యాలయ భవనం (వై. లైజోహబ్ భవనం)'') |designation1_type = వాస్తుశిల్పం |designation1_number = 250046 }}}} '''హౌస్ ఆఫ్ లైజోహబ్''' (యాకివ్ లోన్, యాకివ్లోన్) అనేది [[ఉక్రెయిన్]] [[చెర్నిహివ్|చెర్నిహివ్‌]]<nowiki/>లోని డైట్నెట్స్ పార్క్‌లో ఉన్న జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన ఒక నిర్మాణ స్మారక చిహ్నం.<ref>{{cite web|title=Дом полковой канцелярии (Дом Мазепы)|url=https://www.komandirovka.ru/sights/chernigov/dom-polkovoy-kantselyarii-dom-mazepyi/|access-date=14 March 2022|website=www.komandirovka.ru}}</ref><ref>{{cite web|title=Дом полковой канцелярии (туры от 640 грн)|url=https://zruchno.travel/ObjectEntity/ObjectEntity?idCrm=95c3429e-fafd-3a2a-8e92-58986ed1f244&lang=ru|access-date=14 March 2022|website=www.zruchno.travel}}</ref><ref>{{cite web|title=Дом Лизогуба|url=http://wiki.ecity.cn.ua/%D0%94%D0%BE%D0%BC_%D0%9B%D0%B8%D0%B7%D0%BE%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%B0|access-date=14 March 2022|website=www.ecity.cn.ua}}</ref> == చరిత్ర == ఉక్రేనియన్ SSR మంత్రి మండలి 24 ఆగస్టు 1963 నాటి డిక్రీ నెం. 970 ద్వారా, 'హౌస్ ఆఫ్ ది రెజిమెంటల్ ఆఫీస్' అని పిలువబడే ఈ భవనానికి, భద్రతా నెం. 814తో జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన వాస్తు స్మారక చిహ్నం హోదా ఇవ్వబడింది.<ref>{{cite web|title=Готель Україна|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/970-63-%D0%BF|access-date=14 March 2022|website=www.rada.gov.ua}}</ref><ref>{{cite web|title=Дом полковой канцелярии (Дом Мазепы), Чернигов|url=https://ua.igotoworld.com/ru/poi_object/76487_dom-polkovoy-kancelyarii-dom-mazepy.htm|access-date=14 March 2022|website=www.igotoworld.com}}</ref> చెర్నిహివ్ ఒబ్లాస్ట్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ పీపుల్స్ డిప్యూటీస్ ఆఫ్ వర్కర్స్ కార్యనిర్వాహక కమిటీ 11/17/1980 నాటి నిర్ణయం నెం. 551 ద్వారా, 'హౌస్' అని పిలువబడే ఈ భవనానికి, భద్రతా నెం. 44తో స్థానిక చారిత్రక స్మారక చిహ్నం హోదా కేటాయించబడింది. ఇక్కడ 18వ శతాబ్దంలో చెర్నిగోవ్ కోసాక్ రెజిమెంట్ కార్యాలయం ఉండేది. చెర్నిహివ్ ప్రాంతీయ రాష్ట్ర పరిపాలన సంస్కృతి, పర్యాటకం, జాతీయతలు, మతాల విభాగం 7 జూన్ 2019 నాటి ఉత్తర్వు నెం. 223 ద్వారా, ఈ స్మారక చిహ్నం పేరు 'హౌస్ ఆఫ్ ది ఛాన్సలరీ ఆఫ్ ది చెర్నిహివ్ కోసాక్ రెజిమెంట్'. భవనంపై ఒక సమాచార ఫలకం ఉంది.<ref>{{cite web|title=Дом полковой канцелярии Черниговского полка|url=https://www.turpravda.com/places/ua/chernigov/Dom_polkovoj_kanceljarii_CHernigovskogo_polka-s3683/|access-date=14 March 2022|website=www.turpravda.com}}</ref> == వివరణ == ఇది 17వ శతాబ్దం చివరి నాటి ఉక్రేనియన్ గృహ నిర్మాణ శైలికి సంబంధించి నేటికీ నిలిచి ఉన్న అతికొద్ది ఉదాహరణలలో ఒకటి; అలాగే, కోసాక్ రెజిమెంట్ల కార్యాలయాలకు సంబంధించిన పరిపాలనా భవనాలలో నేటికీ సంరక్షించబడిన రెండింటిలో ఇది ఒకటి. కోజెలెట్స్‌లోని కీవ్ కోసాక్ రెజిమెంట్ కార్యాలయ భవనం కూడా భద్రపరచబడింది. ఈ భవనం 1690వ దశకంలో, నగర చౌరస్తాకు దక్షిణ వైపున ఉన్న డైటినెట్స్ పార్క్ భూభాగంలో నిర్మించబడింది. ఇది ఒకే అంతస్తు గల, ఇటుకలతో కట్టిన, దీర్ఘచతురస్రాకారపు ఇల్లు, దీనికి గేబుల్ పైకప్పు ఉంటుంది. దీని వాస్తుశైలి [[ఉక్రేనియన్ బరోక్]]. ప్రధాన ముఖభాగం ఉత్తరం వైపుకు ఉంటుంది. చివర ముఖభాగాలు త్రిభుజాకార పెడిమెంట్‌లతో ముగుస్తాయి. చిన్న "తెలుపు", "నలుపు" వెస్టిబ్యూల్స్ ఈ ఇంటిని పురుషుల (పశ్చిమ), స్త్రీల (తూర్పు) వైపులుగా విభజిస్తాయి, ప్రతి వైపు రెండు గదులు ఉంటాయి. ఇది ఒక సాధారణ ఉక్రేనియన్ "రెండు భాగాలుగా ఉన్న గుడిసె" అభివృద్ధి చెందిన ప్రణాళిక. గదుల కింద 6 గదుల నేలమాళిగ ఉంది, దీని ప్రవేశ ద్వారం మొదట లోపలి గోడలలో (వాల్ట్) ఒకదానిలో ఉండేది. మరొక గోడలోని (వాల్ట్) మెట్ల మార్గం అటకకు దారితీస్తుంది. కిటికీలతో కూడిన ఎత్తైన గ్యాబుల్స్ (పైకప్పు పైకప్పులు) ఆధారంగా, బహుశా ఈ ఇంటిని రెండు అంతస్తుల భవనంగా నిర్మించడం ప్రారంభించారని తెలుస్తోంది. భవనం ముఖభాగాల అలంకరణ తూర్పు ముఖభాగం నుండి పశ్చిమ, ప్రధాన ఉత్తర ముఖభాగాల వరకు సుసంపన్నంగా, సంక్లిష్టంగా ఉంటుంది. [[ఇటుక]]<nowiki/>లను నైపుణ్యంగా ఉపయోగించడం 17వ, 18వ శతాబ్దాల లెఫ్ట్ బ్యాంక్ వాస్తుశిల్పం ఒక ప్రత్యేక లక్షణం. ఇది [[ట్రాన్స్‌ఫిగరేషన్ కేథడ్రల్, చెర్నిహివ్|రూపాంతర కేథడ్రల్]], పియాట్నిట్స్క చర్చి, ఇతర కట్టడాల ఇటుకపనిలోని అలంకారపు అల్లికతో ప్రారంభమైన రస్ సంప్రదాయాన్ని కొనసాగించింది. ఇది 1718, 1750 సంవత్సరాలలో జరిగిన అగ్నిప్రమాదాలలో దెబ్బతింది. 18వ శతాబ్దంలో, ఉత్తర ముఖభాగం నుండి చిత్రాలతో కూడిన ముందు భాగం గల ఒక వెస్టిబ్యూల్ (ముందు గది) జోడించబడింది. 19వ శతాబ్దంలో, పొయ్యిలను తొలగించారు, తూర్పు, పడమర గోడలలో కిటికీలను అమర్చారు, దక్షిణపు నిష్క్రమణ మార్గాన్ని కిటికీకి మార్చారు, పెంకుటింటి పైకప్పు స్థానంలో రేకు పైకప్పును ఏర్పాటు చేశారు. 1687-1698 కాలంలో ఈ ఇల్లు చెర్నిగోవ్ కల్నల్ యాకోవ్ కొండ్రాటివిచ్ లిజోగుబ్‌కు చెందినది. ఆ తర్వాత ఇది హెట్మాన్ ఇవాన్ స్టెపనోవిచ్ మజేపాకు చెందినది. ఈ భవనం ప్రయోజనం చాలాసార్లు మారింది. [[17 వ శతాబ్దం|17వ శతాబ్దం]] చివరిలో - [[18 వ శతాబ్దం|18వ శతాబ్దం]] ప్రారంభంలో, ఇక్కడ చెర్నిహివ్ కోసాక్ రెజిమెంట్ కార్యాలయం ఉండేది, ఆ తర్వాత - చెర్నిహివ్ సిటీ హాల్, 18వ శతాబ్దం తర్వాత - [[20 వ శతాబ్దం|20వ శతాబ్దం]] ప్రారంభంలో - ఆర్కైవ్ ఉండేది. 1954లో పునరుద్ధరణ తర్వాత, ఈ భవనం చెర్నిహివ్ వాస్తు, చారిత్రక రిజర్వ్‌లో చేర్చబడింది - ఇప్పుడు ఇది "[[ప్రాచీన చెర్నిహివ్]]" అనే జాతీయ చారిత్రక, వాస్తు రిజర్వ్‌గా ఉంది. 1969లో ఆ భవనం మళ్లీ పునరుద్ధరించబడింది. == చిత్రమాలిక == <gallery> File:Lysohub.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Lysohub.png File:Фасад_із_елементами_українського_бароко.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%A4%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B4_%D1%96%D0%B7_%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B8_%D1%83%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%97%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%BE.jpg File:Будинок_полкової_канцелярiї_2012_03.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%91%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%BA_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%97_%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B5%D0%BB%D1%8F%D1%80i%D1%97_2012_03.jpg File:1972_CPA_4148.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:1972_CPA_4148.jpg File:Будинок_полкової_канцелярії_у_Чернігові.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%91%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%BA_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%97_%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B5%D0%BB%D1%8F%D1%80%D1%96%D1%97_%D1%83_%D0%A7%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%96%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D1%96.jpg </gallery> == మూలాలు == {{reflist}} == బయటి లింకులు == * {{Commons-inline|Category:Chernihiv Regional Philharmonic Center}} * [http://www.nota.net.ua/ Official Website] n7p3qhroo0ggyv2hadc2g4md67ugol9 4942532 4942530 2026-08-23T13:20:47Z Nagarani Bethi 60383 /* చిత్రమాలిక */ 4942532 wikitext text/x-wiki {{Infobox building|name=హౌస్ ఆఫ్ లైజోహబ్|native_name=|image=File:Будинок полкової канцелярії 7359.jpg|caption=|location=[[డైట్నెట్స్ పార్క్]], [[చెర్నిహివ్]], [[ఉక్రెయిన్]]|religious_affiliation=|district=|consecration_year=|leadership=|architect=|architectural_style=[[ఉక్రేనియన్ బరోక్]]|completion_date=1690s|construction_cost=|seating_capacity=|length=|width=|width_nave=|height_max=|dome_quantity=|spire_quantity=|embedded={{Infobox historic site |embed = yes |designation1 = ఉక్రెయిన్ జాతీయ |designation1_offname = {{Lang|uk|రెజిమెంటల్ కార్యాలయ భవనం (వై. లైజోహబ్ భవనం)}} (''రెజిమెంటల్ కార్యాలయ భవనం (వై. లైజోహబ్ భవనం)'') |designation1_type = వాస్తుశిల్పం |designation1_number = 250046 }}}} '''హౌస్ ఆఫ్ లైజోహబ్''' (యాకివ్ లోన్, యాకివ్లోన్) అనేది [[ఉక్రెయిన్]] [[చెర్నిహివ్|చెర్నిహివ్‌]]<nowiki/>లోని డైట్నెట్స్ పార్క్‌లో ఉన్న జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన ఒక నిర్మాణ స్మారక చిహ్నం.<ref>{{cite web|title=Дом полковой канцелярии (Дом Мазепы)|url=https://www.komandirovka.ru/sights/chernigov/dom-polkovoy-kantselyarii-dom-mazepyi/|access-date=14 March 2022|website=www.komandirovka.ru}}</ref><ref>{{cite web|title=Дом полковой канцелярии (туры от 640 грн)|url=https://zruchno.travel/ObjectEntity/ObjectEntity?idCrm=95c3429e-fafd-3a2a-8e92-58986ed1f244&lang=ru|access-date=14 March 2022|website=www.zruchno.travel}}</ref><ref>{{cite web|title=Дом Лизогуба|url=http://wiki.ecity.cn.ua/%D0%94%D0%BE%D0%BC_%D0%9B%D0%B8%D0%B7%D0%BE%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%B0|access-date=14 March 2022|website=www.ecity.cn.ua}}</ref> == చరిత్ర == ఉక్రేనియన్ SSR మంత్రి మండలి 24 ఆగస్టు 1963 నాటి డిక్రీ నెం. 970 ద్వారా, 'హౌస్ ఆఫ్ ది రెజిమెంటల్ ఆఫీస్' అని పిలువబడే ఈ భవనానికి, భద్రతా నెం. 814తో జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన వాస్తు స్మారక చిహ్నం హోదా ఇవ్వబడింది.<ref>{{cite web|title=Готель Україна|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/970-63-%D0%BF|access-date=14 March 2022|website=www.rada.gov.ua}}</ref><ref>{{cite web|title=Дом полковой канцелярии (Дом Мазепы), Чернигов|url=https://ua.igotoworld.com/ru/poi_object/76487_dom-polkovoy-kancelyarii-dom-mazepy.htm|access-date=14 March 2022|website=www.igotoworld.com}}</ref> చెర్నిహివ్ ఒబ్లాస్ట్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ పీపుల్స్ డిప్యూటీస్ ఆఫ్ వర్కర్స్ కార్యనిర్వాహక కమిటీ 11/17/1980 నాటి నిర్ణయం నెం. 551 ద్వారా, 'హౌస్' అని పిలువబడే ఈ భవనానికి, భద్రతా నెం. 44తో స్థానిక చారిత్రక స్మారక చిహ్నం హోదా కేటాయించబడింది. ఇక్కడ 18వ శతాబ్దంలో చెర్నిగోవ్ కోసాక్ రెజిమెంట్ కార్యాలయం ఉండేది. చెర్నిహివ్ ప్రాంతీయ రాష్ట్ర పరిపాలన సంస్కృతి, పర్యాటకం, జాతీయతలు, మతాల విభాగం 7 జూన్ 2019 నాటి ఉత్తర్వు నెం. 223 ద్వారా, ఈ స్మారక చిహ్నం పేరు 'హౌస్ ఆఫ్ ది ఛాన్సలరీ ఆఫ్ ది చెర్నిహివ్ కోసాక్ రెజిమెంట్'. భవనంపై ఒక సమాచార ఫలకం ఉంది.<ref>{{cite web|title=Дом полковой канцелярии Черниговского полка|url=https://www.turpravda.com/places/ua/chernigov/Dom_polkovoj_kanceljarii_CHernigovskogo_polka-s3683/|access-date=14 March 2022|website=www.turpravda.com}}</ref> == వివరణ == ఇది 17వ శతాబ్దం చివరి నాటి ఉక్రేనియన్ గృహ నిర్మాణ శైలికి సంబంధించి నేటికీ నిలిచి ఉన్న అతికొద్ది ఉదాహరణలలో ఒకటి; అలాగే, కోసాక్ రెజిమెంట్ల కార్యాలయాలకు సంబంధించిన పరిపాలనా భవనాలలో నేటికీ సంరక్షించబడిన రెండింటిలో ఇది ఒకటి. కోజెలెట్స్‌లోని కీవ్ కోసాక్ రెజిమెంట్ కార్యాలయ భవనం కూడా భద్రపరచబడింది. ఈ భవనం 1690వ దశకంలో, నగర చౌరస్తాకు దక్షిణ వైపున ఉన్న డైటినెట్స్ పార్క్ భూభాగంలో నిర్మించబడింది. ఇది ఒకే అంతస్తు గల, ఇటుకలతో కట్టిన, దీర్ఘచతురస్రాకారపు ఇల్లు, దీనికి గేబుల్ పైకప్పు ఉంటుంది. దీని వాస్తుశైలి [[ఉక్రేనియన్ బరోక్]]. ప్రధాన ముఖభాగం ఉత్తరం వైపుకు ఉంటుంది. చివర ముఖభాగాలు త్రిభుజాకార పెడిమెంట్‌లతో ముగుస్తాయి. చిన్న "తెలుపు", "నలుపు" వెస్టిబ్యూల్స్ ఈ ఇంటిని పురుషుల (పశ్చిమ), స్త్రీల (తూర్పు) వైపులుగా విభజిస్తాయి, ప్రతి వైపు రెండు గదులు ఉంటాయి. ఇది ఒక సాధారణ ఉక్రేనియన్ "రెండు భాగాలుగా ఉన్న గుడిసె" అభివృద్ధి చెందిన ప్రణాళిక. గదుల కింద 6 గదుల నేలమాళిగ ఉంది, దీని ప్రవేశ ద్వారం మొదట లోపలి గోడలలో (వాల్ట్) ఒకదానిలో ఉండేది. మరొక గోడలోని (వాల్ట్) మెట్ల మార్గం అటకకు దారితీస్తుంది. కిటికీలతో కూడిన ఎత్తైన గ్యాబుల్స్ (పైకప్పు పైకప్పులు) ఆధారంగా, బహుశా ఈ ఇంటిని రెండు అంతస్తుల భవనంగా నిర్మించడం ప్రారంభించారని తెలుస్తోంది. భవనం ముఖభాగాల అలంకరణ తూర్పు ముఖభాగం నుండి పశ్చిమ, ప్రధాన ఉత్తర ముఖభాగాల వరకు సుసంపన్నంగా, సంక్లిష్టంగా ఉంటుంది. [[ఇటుక]]<nowiki/>లను నైపుణ్యంగా ఉపయోగించడం 17వ, 18వ శతాబ్దాల లెఫ్ట్ బ్యాంక్ వాస్తుశిల్పం ఒక ప్రత్యేక లక్షణం. ఇది [[ట్రాన్స్‌ఫిగరేషన్ కేథడ్రల్, చెర్నిహివ్|రూపాంతర కేథడ్రల్]], పియాట్నిట్స్క చర్చి, ఇతర కట్టడాల ఇటుకపనిలోని అలంకారపు అల్లికతో ప్రారంభమైన రస్ సంప్రదాయాన్ని కొనసాగించింది. ఇది 1718, 1750 సంవత్సరాలలో జరిగిన అగ్నిప్రమాదాలలో దెబ్బతింది. 18వ శతాబ్దంలో, ఉత్తర ముఖభాగం నుండి చిత్రాలతో కూడిన ముందు భాగం గల ఒక వెస్టిబ్యూల్ (ముందు గది) జోడించబడింది. 19వ శతాబ్దంలో, పొయ్యిలను తొలగించారు, తూర్పు, పడమర గోడలలో కిటికీలను అమర్చారు, దక్షిణపు నిష్క్రమణ మార్గాన్ని కిటికీకి మార్చారు, పెంకుటింటి పైకప్పు స్థానంలో రేకు పైకప్పును ఏర్పాటు చేశారు. 1687-1698 కాలంలో ఈ ఇల్లు చెర్నిగోవ్ కల్నల్ యాకోవ్ కొండ్రాటివిచ్ లిజోగుబ్‌కు చెందినది. ఆ తర్వాత ఇది హెట్మాన్ ఇవాన్ స్టెపనోవిచ్ మజేపాకు చెందినది. ఈ భవనం ప్రయోజనం చాలాసార్లు మారింది. [[17 వ శతాబ్దం|17వ శతాబ్దం]] చివరిలో - [[18 వ శతాబ్దం|18వ శతాబ్దం]] ప్రారంభంలో, ఇక్కడ చెర్నిహివ్ కోసాక్ రెజిమెంట్ కార్యాలయం ఉండేది, ఆ తర్వాత - చెర్నిహివ్ సిటీ హాల్, 18వ శతాబ్దం తర్వాత - [[20 వ శతాబ్దం|20వ శతాబ్దం]] ప్రారంభంలో - ఆర్కైవ్ ఉండేది. 1954లో పునరుద్ధరణ తర్వాత, ఈ భవనం చెర్నిహివ్ వాస్తు, చారిత్రక రిజర్వ్‌లో చేర్చబడింది - ఇప్పుడు ఇది "[[ప్రాచీన చెర్నిహివ్]]" అనే జాతీయ చారిత్రక, వాస్తు రిజర్వ్‌గా ఉంది. 1969లో ఆ భవనం మళ్లీ పునరుద్ధరించబడింది. == అదనపు చారిత్రక, నిర్మాణ విశేషాలు: == * యాకోవ్ లిజోగుబ్ ఆర్థిక పరిస్థితి, మాజెపా ప్రవేశం: కల్నల్ యాకోవ్ లిజోగుబ్ మరణం తరువాత కుటుంబ ఆర్థిక పరిస్థితి సరిగా లేకపోవడంతో, ఆయన భార్య ఈ భవనాన్ని ఉక్రేనియన్ హెట్మాన్ (సైనిక నాయకుడు) ఇవాన్ మాజెపాకు విక్రయించవలసి వచ్చింది. * మాజెపా పతనం - ప్రభుత్వ స్వాదీనం: ఆ తర్వాత హెట్మాన్ ఇవాన్ మాజెపా రష్యన్ జార్ చక్రవర్తి పిటర్-I దృష్టిలో పడి ఆగ్రహానికి గురికావడంతో, ఆయన ఆస్తులన్నీ జప్తు చేయబడ్డాయి. ఈ క్రమంలోనే ఈ భవనం ఉక్రేనియన్ కోసాక్ రెజిమెంట్ ఆధీనంలోకి వెళ్ళింది. * ప్రస్తుత సేకరణలు: ప్రస్తుతం ఈ చారిత్రక కట్టడంలో "వి.వి. టార్నోవ్‌స్కీ" పేరు మీద ఉన్న చెర్నిహివ్ ప్రాంతీయ చారిత్రక మ్యూజియం అరుదైన సేకరణలు, వస్తువులు భద్రపరచబడి ఉన్నాయి. * ప్రసిద్ధ పురాణగాథ (స్థానిక నమ్మకం): ఈ భవనానికింద, పరిసర ప్రాంతాలలో హెట్మాన్ ఇవాన్ మాజెపా బంగారు నిధిని నింపిన పెద్ద పెద్ద బారెల్స్‌ను రహస్యంగా దాచిపెట్టాడని ఒక స్థానిక ప్రాచుర్యం పొందిన నమ్మకం/పురాణం ఉంది. * మోట్రియా కొచుబే భ్రమ: ఇవాన్ మాజెపా జనరల్ కోసాక్ పిసార్ (రచయిత/కార్యదర్శి) కూతురైన మోట్రియా కొచుబే అనే యువతితో ఈ భవనంలోనే రహస్యంగా కలుసుకునేవాడని కథలు ప్రచారంలో ఉన్నాయి. ఆమె తల్లి శపించడం వల్ల మోట్రియా ఆత్మ ప్రతి సంవత్సరం సెప్టెంబర్ 28న ఈ భవనం చుట్టూ తిరుగుతుంటుందని స్థానికులు నమ్ముతారు. * సెడ్నివ్‌లోని మరొక లిజోగుబ్ నివాసం: చెర్నిహివ్ ప్రాంతంలోని సెడ్నివ్ పట్టణంలో కూడా లిజోగుబ్ కుటుంబానికి చెందిన మరో పురాతన రాతి భవనం ఉంది. ఇది ఎడమ గట్టు ఉక్రెయిన్‌లో అత్యంత పురాతనమైన రాతి నివాస భవనంగా గుర్తింపు పొందింది. * తారస్ షెవ్‌చెంచో సందర్శన: సెడ్నివ్‌లోని లిజోగుబ్ ఎస్టేట్‌ను 1846వ సంవత్సరంలో ఉక్రెయిన్ ప్రముఖ కవి, చిత్రకారుడు తారస్ షెవ్‌చెంచో సందర్శించి, అక్కడ ఈ చారిత్రక కట్టడాన్ని తన చిత్రాలలో చిత్రించారు. * స్టెఫాన్ తారనుషెంకో పరిశోధన: 1930 సెప్టెంబర్‌లో ప్రసిద్ధ ఉక్రేనియన్ వాస్తుశిల్ప పరిశోధకుడు స్టెఫాన్ తారనుషెంకో ఈ భవనాన్ని క్షుణ్ణంగా పరిశీలించి, కొలతలు తీసుకుని దీని నిర్మాణ విశేషాలను వెలుగులోకి తెచ్చారు. == చిత్రమాలిక == <gallery> File:Lysohub.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Lysohub.png File:Фасад_із_елементами_українського_бароко.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%A4%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B4_%D1%96%D0%B7_%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B8_%D1%83%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%97%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%BE.jpg File:Будинок_полкової_канцелярiї_2012_03.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%91%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%BA_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%97_%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B5%D0%BB%D1%8F%D1%80i%D1%97_2012_03.jpg File:1972_CPA_4148.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:1972_CPA_4148.jpg File:Будинок_полкової_канцелярії_у_Чернігові.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%91%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%BA_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%97_%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B5%D0%BB%D1%8F%D1%80%D1%96%D1%97_%D1%83_%D0%A7%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%96%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D1%96.jpg </gallery> == మూలాలు == {{reflist}} == బయటి లింకులు == * {{Commons-inline|Category:Chernihiv Regional Philharmonic Center}} * [http://www.nota.net.ua/ Official Website] 4b2fm8wfxf6lbvpyrc43p1ry1il7fk7 0 507625 4942558 2026-08-23T13:43:14Z Nagarani Bethi 60383 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox historic site | image = Crimea Kerch Mrirmekiy archeological site-18.jpg | caption = మిర్మేకియన్ | embedded = {{Infobox historic site |embed = yes |designation1 = ఉక్రెయిన్ జాతీయ |designation1_offname = {{Lang|uk|మిర్మెకియన్ ప్రాచీన నగరం యొక్క పురావస్తు సముదాయం}} (''మిర్మెకియన్ ప్ర...' 4942558 wikitext text/x-wiki {{Infobox historic site | image = Crimea Kerch Mrirmekiy archeological site-18.jpg | caption = మిర్మేకియన్ | embedded = {{Infobox historic site |embed = yes |designation1 = ఉక్రెయిన్ జాతీయ |designation1_offname = {{Lang|uk|మిర్మెకియన్ ప్రాచీన నగరం యొక్క పురావస్తు సముదాయం}} (''మిర్మెకియన్ ప్రాచీన నగరం యొక్క పురావస్తు సముదాయం'') |designation1_type = పురావస్తు శాస్త్రం |designation1_number = 010015-Н }} }} '''మిర్మేకియన్ లేదా మిర్మెసియం''' అనేది [[క్రిమియా]]<nowiki/>లోని ఒక [[ప్రాచీన గ్రీసు, భారతదేశం మధ్య సంబంధాలు|ప్రాచీన గ్రీకు]] వలస ప్రాంతం. ఈ నివాస ప్రాంతం ఆధునిక కెర్చ్ నగరానికి తూర్పు భాగంలో, కరంటిన్నీ కేప్ సమీపంలోని కెర్చ్ అఖాతం ఒడ్డున, ప్రాచీన పాంటికాపేయంకు ఈశాన్యంగా 4 కిలోమీటర్ల దూరంలో స్థాపించబడింది. దీనిని క్రీ.పూ. 6వ శతాబ్దపు ప్రథమార్థంలో మిలేసియన్లు స్థాపించారు.<ref>{{Cite web|title=Myrmekion|url=http://blacksea.ehw.gr/forms/filePage.aspx?lemmaId=10725}}</ref> [[స్ట్రాబో]] ప్రకారం, ఇది పాంటికాపియం నుండి 20 స్టేడియాలు, పార్థినియం నుండి 40 స్టేడియాలు, దానికి ఎదురుగా అకిలియం పట్టణం ఉంది.<ref>{{Cite web|title=Strabo, Geography, BOOK VII., CHAPTER IV.|url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0239:book=7:chapter=4|website=www.perseus.tufts.edu}}</ref> ఆ పట్టణం సమీపంలో అదే పేరుతో ఒక భూశిఖరం ఉండేది.<ref name="Dictionary of Greek and Roman Geography2">{{Cite web|title=Dictionary of Greek and Roman Geography (1854), MAACAH, MUTE´NUM, MYRME´CIUM|url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0064:alphabetic+letter=M:entry+group=15:entry=myrmecium-geo|website=www.perseus.tufts.edu}}</ref> ఇది ఆధునిక యెని-కాలే స్థానంలో ఉంది, అనేక పురాతన అవశేషాలు కనుగొనబడ్డాయి.<ref name="Dictionary of Greek and Roman Geography3">{{Cite web|title=Dictionary of Greek and Roman Geography (1854), MAACAH, MUTE´NUM, MYRME´CIUM|url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0064:alphabetic+letter=M:entry+group=15:entry=myrmecium-geo|website=www.perseus.tufts.edu}}</ref><ref>{{Cite web|title=Strabo, Geography, BOOK VII., CHAPTER IV.|url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0239:book=7:chapter=4&highlight=myrmecium#note-link24|website=www.perseus.tufts.edu}}</ref> క్రీస్తుపూర్వం 5వ శతాబ్దంలో, ఈ పట్టణం వైన్ తయారీలో ప్రత్యేకత కలిగి ఉంది, దాని స్వంత నాణేలను తయారు చేసింది. దాని చుట్టూ దాదాపు 2.5 మీటర్ల మందంతో టవర్ గోడలు ఉన్నాయి. మైర్మెకియోన్ 4వ శతాబ్దం BCలో బోస్పోరన్ రాజులు చేతుల్లోకి వచ్చింది, వారి రాజధాని పాంటికాపేయం నీడలో క్రమంగా క్షీణించింది. V.F నేతృత్వంలోని యాత్ర ద్వారా 1934లో రెగ్యులర్ త్రవ్వకాలు ప్రారంభమయ్యాయి. గైడుకేవిచ్. ఈ ప్రదేశం 1950లలో కజిమియర్జ్ మిచాలోవ్స్కీ నేతృత్వంలోని పోలిష్ పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలచే తవ్వబడింది. 1982, 1994 మధ్య యు.ఎ నేతృత్వంలో ఒక యాత్ర. 1999లో రాష్ట్ర హెర్మిటేజ్ మ్యూజియం పురావస్తు యాత్ర ఈ ప్రదేశంలో పని చేయడం ప్రారంభించింది. == పేరు == నగరం పేరు మూలం రెండు వెర్షన్లు ఉన్నాయి. మొదటిది గ్రీకు మూలం "మిర్మెక్స్" ("చీమ") నుండి వచ్చింది. రెండవది పేరును గ్రీకు పదంతో అనుబంధిస్తుంది, దీని అర్థం "అండర్వాటర్ రీఫ్". మిర్మేకియన్ గురించిన సమాచారం పురాతన మాన్యుస్క్రిప్ట్‌లలో భద్రపరచబడింది. ''సూడో-స్కైలాక్స్ పెరిప్లస్'' (4వ శతాబ్దం BC), తూర్పు క్రిమియా తీరాలను వివరిస్తూ, ఈ ప్రాంతంలోని అత్యంత ముఖ్యమైన నగరాలలో మైర్‌మెకియోన్‌ను (థియోడోసియా, నిమ్‌ఫేయం, పాంటికాపేయం అని పిలుస్తారు, అయితే కొన్నిసార్లు స్ట్రాబో అని కూడా పిలుస్తారు. == చరిత్ర == [[File:Мірмекій._Керч.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%B9._%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%87.jpg|thumb|300x300px| ]] === ప్రాచీన కాలం === మిర్మేకియన్ 6వ శతాబ్దం BC 1వ, 2వ త్రైమాసికాల సరిహద్దులో స్థాపించబడింది. మహానగరం తెలియదు, అయినప్పటికీ పరిశోధకులు అది మిలేటస్ అయి ఉండవచ్చని భావిస్తున్నారు. S. O. జెబెలెవ్ ప్రకారం, ఈ నగరానికి దాని వ్యవస్థాపకుడి పేరు పెట్టారు. యు. O. ద్రాక్ష తోటలు, అయితే, మిర్మేకియన్ సమీపంలోని జలసంధిలోకి పొడుచుకు వచ్చిన రాళ్లకు ఈ పేరును లింక్ చేశాడు. [[File:Crimea_Kerch_Mrirmekiy_archeological_site-09.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Crimea_Kerch_Mrirmekiy_archeological_site-09.jpg|thumb|పురావస్తు సముదాయం "మైర్మెకియ్ ప్రాచీన నగరం"]] జనాభా ఎండిన సముద్రపు పాచితో చేసిన పైకప్పులతో కూడిన చిన్న సెమీ-డగౌట్ నివాసాలలో నివసించారు, ఇది చిన్న రాతి కేప్ దిగ్బంధం ప్రాంతంలో, పశ్చిమాన బే ఒడ్డున మాత్రమే నిర్మించబడింది. 6వ శతాబ్దం BC మధ్యలో, నగరం పెద్ద అగ్నిప్రమాదానికి గురైంది. కొంతకాలం తర్వాత, అక్రోపోలిస్ చుట్టూ రక్షణ గోడ నిర్మించబడింది (పోర్త్‌మియన్ వద్ద ఇదే విధమైనది కనుగొనబడింది). ఈ నగరం ఉత్తర [[నల్ల సముద్రం]] ప్రాంతంలోని రెండు తొలి గ్రీకు కాలనీలలో ఒకటిగా మారింది. 5వ శతాబ్దం BC ప్రారంభంలో, నగరం 6-7 హెక్టార్లకు విస్తరించింది, భూమిపైన పెద్ద ఇళ్ళతో నిర్మించబడింది. క్రీస్తుపూర్వం 5వ శతాబ్దపు మొదటి మూడవ భాగం చివరిలో, నగరం నాశనం చేయబడింది, ఇది సిథియన్ దాడి ఫలితంగా ఉండవచ్చు. దాని భూభాగం నాలుగు రెట్లు ఎక్కువ తగ్గిపోయింది, పూర్వపు క్వార్టర్స్‌పై కొత్త రక్షణ గోడ నిర్మించబడింది, ఇందులో [[బాణం|బాణం తలలు]] కనుగొనబడింది. క్రీస్తుపూర్వం 5వ శతాబ్దం మధ్యకాలం తర్వాత, నగరంలో జీవితం పునరుద్ధరించబడింది, క్రీస్తుపూర్వం 4వ శతాబ్దం మొదటి భాగంలో దాని గరిష్ట స్థాయికి చేరుకుంది. ఆ సమయంలో, నగరం మళ్లీ నిరంతరం అభివృద్ధి చెందింది. ఒక ఆలయం, ప్రజా భవనాలు బహుశా ఇక్కడ ఉన్నాయి; క్రీస్తుపూర్వం 4వ శతాబ్దం మధ్యకాలంలో అవి మళ్లీ అగ్నిప్రమాదంలో నాశనమయ్యాయి. నగరం చుట్టూ కొత్త రక్షణ గోడ ఉంది, అది దాడి నుండి పూర్తిగా రక్షించబడింది. పురాతన స్థావరం గరిష్ట ప్రాంతం 7-8 హెక్టార్లకు చేరుకుంది. క్రీస్తుపూర్వం 3వ-2వ శతాబ్దాలలో నగరం మరొక అభివృద్ధిని చవిచూసింది: ఈ సమయంలో ఒక ప్రత్యేకమైన వస్తువు కనిపించింది - నగరంలో 3 మీటర్ల ఎత్తులో ఉన్న ఒక రాతి గుట్ట. దాని ఆవిర్భావం బహుశా సమీపంలోని అభయారణ్యంతో అనుసంధానించబడి ఉండవచ్చు. చాలా కాలం వరకు, మిర్మేకియన్ స్వతంత్ర ప్రాముఖ్యతను కలిగి లేదు, బహుశా ఒక సెబోస్పోరన్ రాజకుటుంబ సభ్యుడికి చెందిన నివాస ప్రాంతం. క్రీ.పూ. 1వ శతాబ్దం మధ్యకాలంలో, మిథ్రిడేట్స్ VI యూపాటర్ మరణం తర్వాత బోస్పోరన్ రాజ్యంలో చెలరేగిన అంతర్యుద్ధంలో మిర్మెకియన్ (మిర్మేకియన్) ధ్వంసమైంది. క్రీ.శ. 1వ శతాబ్దం ప్రథమార్థంలో ఇక్కడ జీవనం మళ్లీ పుంజుకుంది; ఆ సమయంలో మిర్మెకియన్ అనేక పెద్ద ఎస్టేట్‌లతో కూడిన ప్రాంతంగా ఉండేది. క్రీ.శ. 2వ శతాబ్దం మధ్యకాలంలో అవి ధ్వంసమయ్యాయి, ఆ భూభాగంపై ఒక బోస్పోరన్ రాజు (బహుశా టైబీరియస్ జూలియస్ యూపాటర్) భారీ రాజ సమాధి నిర్మించబడింది; 1834లో 'మిర్మెకియన్ సార్కోఫాగస్' (రాతి శవపేటిక) ఈ సమాధిలోనే లభించింది. కొంతకాలం తర్వాత, మిర్మెకియన్ ప్రాంతంలో మళ్లీ ఎస్టేట్‌లు నిర్మించబడ్డాయి. హెలెనిస్టిక్ కాలం నుండే, మిర్మెకియన్ వైన్ తయారీకి ఒక ప్రాచీన కేంద్రంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇక్కడి [[వైన్]] తయారీ కేంద్రాలలో [[ద్రాక్ష]] పండ్లను కాళ్లతో తొక్కడానికి రెండు (అరుదుగా మూడు) వేదికలు, మిగిలిన రసాన్ని పిండడానికి [[రాయి|రాతి]] యంత్రం ఉండేవి. వివిధ నాణ్యతలు కలిగిన రసం ప్రత్యేకమైన తొట్టెల గదుల్లోకి ప్రవహించేది; వీటి సామర్థ్యం 7–8 వేల లీటర్ల వరకు ఉండేది. పురావస్తు తవ్వకాలలో రోమన్ కాలం నాటి చేపలను ఉప్పులో నిల్వ చేసే తొట్టెలు కూడా బయటపడ్డాయి. === ప్రారంభ మధ్యయుగం === క్రీ.శ. 3వ శతాబ్దం మధ్యకాలం నుండి, గోత్స్ తెగవారు బోస్పోరన్ రాజ్య భూభాగంలోకి ప్రవేశించారు. పట్టణ అభివృద్ధి అస్తవ్యస్తంగా మారింది. భవనాలు విడివిడి ఎస్టేట్‌లుగా ఉండేవి, కొన్నిసార్లు అవి రక్షణ గోడలతో కూడిన కోటల తరహాలో ఉండేవి. 380వ దశకంలో, మిర్మెకియన్‌తో సహా బోస్పోరన్ రాజ్యం హన్స్ దండయాత్రకు గురై పతనమైంది. 4వ శతాబ్దం నాటికి మిర్మెకియన్ ఉనికి కోల్పోయింది: అక్కడి నివాసితులు పాంటికాపేయం రక్షణలోకి తరలివెళ్లారు. 8వ–9వ శతాబ్దాలలో, ఈ ప్రదేశంలో సాల్టోవో-మయాకి సంస్కృతికి చెందిన ఒక నివాస ప్రాంతం ఉండేది, ఇది 10వ శతాబ్దంలో అంతరించిపోయింది. === జెనోయిస్ కాలం === క్రిమియాను మంగోలులు జయించి 'గోల్డెన్ హోర్డ్'లో విలీనం చేసిన తర్వాత, 'కెర్చ్ జలసంధి' సమీపంలోని నివాస ప్రాంతాలు 'సిల్క్ రోడ్' (పట్టు మార్గం)లో కీలక రవాణా కేంద్రాలుగా మారాయి. దీని ఫలితంగా, 13-14 శతాబ్దాలలో ఆ పురాతన నగర స్థానంలో చిన్న చిన్న నివాస ప్రాంతాలు ఏర్పడ్డాయి. 'ఖాన్ ఉజ్‌బెగ్' పాలనలో, 'సోల్ఖత్' చెందిన అమీర్ వాణిజ్య సుంకం చెల్లింపునకు ప్రతిఫలంగా 'బోస్పోరస్' ప్రాంతాన్ని వెనీషియన్లకు అప్పగించారు. అయితే, 1350–1356 మధ్య జరిగిన వెనీషియన్-జెనోయిస్ యుద్ధం ఫలితంగా, బోస్పోరస్ ప్రాంతం జెనోయిస్ ఆధీనంలోకి వచ్చింది. 'మిర్మెకియన్' (మిర్మేకియన్) ఉన్న ప్రదేశంలో జెనోయిస్ ఆధారాలలో 'పోండికో'గా పేర్కొనబడిన ఒక నివాస ప్రాంతం ఏర్పడింది. 'కేప్ క్వారంటైన్' అంచున బయటపడిన 14-15 శతాబ్దాల నాటి ఒక చిన్న కోట అవశేషాలు విశేషమైనవి. ఈ కోట చుట్టూ 2.6 మీటర్ల వెడల్పు గల గోడ, ఒక కందకం నిర్మించబడి రక్షణ కల్పించబడ్డాయి. గోడ లోపలి వైపున నివాస, ఆర్థిక కార్యకలాపాలకు సంబంధించిన భవనాలు ఉండేవి; అవన్నీ అగ్నిప్రమాదంలో కాలిపోయాయి. == మిర్మెకియన్ నివాస ప్రాంతంపై పురావస్తు అధ్యయనం == ఈ నివాస ప్రాంతం నమూనా లేదా ప్రణాళికను 1820లో 'కెర్చ్ మ్యూజియం ఆఫ్ యాంటిక్విటీస్' వ్యవస్థాపకులలో ఒకరైన, శాస్త్రీయ పురావస్తు శాస్త్రం పట్ల ఆసక్తి కలిగిన 'పాల్ డు బ్రక్స్' నమోదు చేశారు. 1834లో మిర్మెకియన్‌లో మొదటి ముఖ్యమైన ఆవిష్కరణ జరిగింది: క్వారంటైన్ గార్డ్ నావికులు జెండా స్తంభాన్ని ఏర్పాటు చేస్తుండగా, మిర్మెకియన్ అక్రోపోలిస్ (ఎత్తైన కోట ప్రాంతం)లోని శిలలను తొలిచి చేసిన సమాధులను కనుగొన్నారు, రెండు పాలరాతి శవపేటికలను గుర్తించారు. వాటిలో ఒకటి — 'అకిలెస్' జీవిత ఘట్టాలను తెలిపే శిల్పాలతో కూడిన భారీ పాలరాతి శవపేటిక — ప్రపంచంలోనే సాటిలేనిది (ప్రస్తుతం ఇది రష్యాలోని 'హెర్మిటేజ్ మ్యూజియం' సేకరణలో ఉంది); దీని గోడలు, కింది భాగం, మూతకు సంబంధించిన శకలాలు మాత్రమే మిగిలి ఉన్నాయి. ఈ శవపేటిక క్రీ.శ. 2వ శతాబ్దంలో ఏథెన్స్‌లోని ఒక కార్యశాలలో తయారు చేయబడిందని భావిస్తున్నారు.<ref>{{Cite web|title=Архівована копія|url=http://ktelegraf.com.ru/8942-axilles-iz-kerchi.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20200708200747/http://ktelegraf.com.ru/8942-axilles-iz-kerchi.html|archive-date=8 July 2020|accessdate=8 July 2020}}</ref> మిర్మెకియన్ (మిర్మేకియన్) వద్ద క్రమబద్ధమైన తవ్వకాలు 1934లో ప్రారంభమయ్యాయి. 2002లో హెల్లెనిస్టిక్ కాలానికి చెందిన మిర్మెకియన్ నిధి (2002) కనుగొనబడింది. === పరిశోధన, అన్వేషణ యాత్రలు === * 1863 — ఓ. యు. లుట్సెంకో, కెర్చ్ మ్యూజియం ఆఫ్ యాంటిక్విటీస్ డైరెక్టర్; 1883, 1885–1889 — ఎఫ్. ఐ. గ్రాస్, కెర్చ్ మ్యూజియం ఆఫ్ యాంటిక్విటీస్ డైరెక్టర్; * 1903, 1906 — వి. వి. ష్కోర్పిల్, కెర్చ్ మ్యూజియం ఆఫ్ యాంటిక్విటీస్ డైరెక్టర్; * 1934–1938, 1946–1950, 1956–1966 — వి. ఎఫ్. గైడుకెవిచ్ నాయకత్వంలో USSR అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్ 'ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ది హిస్టరీ ఆఫ్ మెటీరియల్ కల్చర్' (తరువాత 'ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఆర్కియాలజీ' లెనిన్‌గ్రాడ్ శాఖగా మారింది) చేపట్టిన బోస్పోరన్ యాత్ర పనులు; * 1956–1958 — వి. ఎఫ్. గైడుకెవిచ్, కాజిమిర్జ్ మిచలోవ్స్కీ నాయకత్వంలో సోవియట్-పోలిష్ యాత్ర<ref>Kazimierz Michałowski: Od Edfu do Faras. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1974.</ref>; * 1982–1994 — యు. ఓ. వినోగ్రాడోవ్ నాయకత్వంలో, USSR అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఆర్కియాలజీ (లెనిన్‌గ్రాడ్ శాఖ)కు చెందిన బోస్పోరన్ యాత్రలోని 'మిర్మెకియన్' బృందం జరిపిన తవ్వకాలు (ఈ సంస్థ తదనంతరం రష్యన్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్ పరిధిలోని 'ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ది హిస్టరీ ఆఫ్ మెటీరియల్ కల్చర్'గా మారింది); * 1999 — IHMC RAS ​​మరియు స్టేట్ హెర్మిటేజ్ (సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్, రష్యా)ల సంయుక్త యాత్ర; * 2000 నుండి — జరిపిన తవ్వకాలు బుట్యాగిన్ నేతృత్వంలోని స్టేట్ హెర్మిటేజ్ మిర్మెకియన్ యాత్ర బృందం ద్వారా. == క్రిమియాపై రష్యా ఆక్రమణ తర్వాత == ఫిబ్రవరి–మార్చి 2014లో క్రిమియాపై [[రష్యా]] ఆక్రమణ జరిగిన తర్వాత, ఉక్రేనియన్ చట్టాలను ఉల్లంఘిస్తూ రష్యా పక్షం ఈ స్థావరంలో పనులను చేపట్టింది. 17 అక్టోబర్ 2015 నాటి రష్యన్ ఫెడరేషన్ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వు నం. 2073-r ప్రకారం, మిర్మెకియన్ స్థావరం 'సాంస్కృతిక వారసత్వ ప్రదేశాల ఏకీకృత రాష్ట్ర రిజిస్టర్'లో చేర్చబడింది.<ref>{{Cite web|title=Карточка объекта из ЕГРОКН|url=https://ru-monuments.toolforge.org/get_info.php?id=911540360060006|website=ru-monuments.toolforge.org}}</ref> ఆగస్టు 2015లో, కేప్ క్వారంటైన్ శిల సమీపంలోని స్థావరం ఉత్తర భాగంలో అనేక పంక్తుల శాసనం కలిగిన ఒక సున్నపురాయి పలక కనుగొనబడింది. మిర్మెకియన్‌లో ఇప్పటివరకు లభించిన వాటిలో ఇదే అత్యంత విస్తృతమైన పాఠ్యం కలిగిన శాసనం. 49 సెం.మీ పొడవు, 25 సెం.మీ వెడల్పు, 20 సెం.మీ మందం కలిగిన ఈ పలక, శాసనం లోపలి వైపుకు ఉండేలా రాతి నిర్మాణంలో అమర్చబడి ఉంది. ఈ శాసనం కాలం సుమారుగా క్రీ.పూ. 1వ శతాబ్దం చివరి నుండి క్రీ.శ. 1వ శతాబ్దం ప్రారంభం వరకు ఉంటుందని అంచనా. ఈ పురాతన వస్తువును కెర్చ్‌లోని "తూర్పు క్రిమియా చారిత్రక, సాంస్కృతిక మ్యూజియం-రిజర్వ్" లాపిడేరియంకు తరలించారు.<ref>А. П. Бехтер, А. М. Бутягин. Новый памятник лапидарной графики из Мирмекия. // Вестник древней истории. Том 77. № 4. Москва : 2017. С.</ref> 2017లో, మిర్మెకియన్ (మిర్మేకియన్) వద్ద ఒక కొత్త సమాధి క్షేత్రం కనుగొనబడింది.<ref name=":0">{{Cite web|title=Архівована копія|url=https://nauka.tass.ru/nauka/6772647|archive-url=https://web.archive.org/web/20200710182730/https://nauka.tass.ru/nauka/6772647|archive-date=10 July 2020|accessdate=8 July 2020}}</ref> అదే సంవత్సరంలో, రోమన్ కాలం నాటి ఒక భవన సముదాయం దక్షిణ గోడ కింద, క్రీ.పూ. 4వ శతాబ్దం ద్వితీయార్థానికి చెందిన చెక్కుచెదరని పొరలో, క్రీ.పూ. 4వ శతాబ్దం చివరి పాదానికి చెందిన ఒక సీసపు లేఖ (రెండు వైపులా వ్రాత కలిగినది) లభించింది; దీనిలోని అక్షర విన్యాసం 'అయోనిక్' మాండలికం నుండి 'కోయిన్' భాషా రూపానికి జరిగిన పరివర్తనను సూచిస్తుంది. ఈ పాఠ్యం ఒక వ్యక్తిగత వ్యాపార లేఖ; దీనిని పంపిన వ్యక్తి బహుశా నాణ్యమైన వస్త్రాల రవాణా వ్యాపారంలో నిపుణుడై ఉండవచ్చు. ఈ స్మారక చిహ్నం ప్రత్యేకత ఏమిటంటే, వేర్వేరు గ్రహీతలకు ఉద్దేశించిన రెండు లేఖలు 2.8–3.8 × 10.8 సెం.మీ కొలతలు కలిగిన, గుండ్రని అంచులున్న ఒకే దీర్ఘచతురస్రాకార ఫలకంపై చెక్కబడి ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|title=Архівована копія|url=https://ras.jes.su/vdi/s032103910002911-5-1|archive-url=https://web.archive.org/web/20200710153758/https://ras.jes.su/vdi/s032103910002911-5-1|archive-date=10 July 2020|accessdate=8 July 2020}}</ref> 2017 జూలై 31 నుండి ఆగస్టు 20 వరకు, హెర్మిటేజ్ నాయకత్వం, O. బుట్యాగిన్ కలిసి మిర్మెకియన్ (మిర్మేకియన్) వద్ద "సదరన్ ఎక్స్‌పెడిషన్" (దక్షిణ యాత్ర)ను నిర్వహించారు. ఇందులో హెర్మిటేజ్ సిబ్బంది, [[సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్]] స్టేట్ యూనివర్శిటీకి చెందిన విద్యార్థులు, అధ్యాపకులు, హైయర్ స్కూల్ ఆఫ్ ఎకనామిక్స్ (పెర్మ్, రష్యా) విద్యార్థులు, [[ఫ్రాన్స్]] నుండి వచ్చిన విద్యార్థులు, స్వచ్ఛంద సేవకులు (మొత్తం సుమారు 90 మంది) పాల్గొన్నారు.<ref>{{Cite web|title=Архівована копія|url=https://perm.hse.ru/news/208443785.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20200711045557/https://perm.hse.ru/news/208443785.html|archive-date=11 July 2020|accessdate=8 July 2020}}</ref> 2018 వేసవి చివరలో, మిర్మెకియన్ వద్ద జరిగిన తవ్వకాల చరిత్రలోనే మొట్టమొదటి భారీ విగ్రహం కనుగొనబడిందని వెల్లడైంది: క్రీ.శ. 2వ శతాబ్దానికి చెందిన ఒక ధ్వంసమైన భవన సముదాయం శిథిలాల మధ్య ఈ [[శిల్పం]] లభించింది.<ref>{{Cite web|title=ఆర్కైవ్ చేయబడిన ప్రతి|url=https://kerch.fm/2018/08/28/arheologi-nashli-v-kerchi-antichnuju-statuju-bez-golovy.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20200708195601/https://kerch.fm/2018/08/28/arheologi-nashli-v-kerchi-antichnuju-statuju-bez-golovy.html|archive-date=8 జూలై 2020|accessdate=8 జూలై 2020}}</ref> 1.15 మీటర్ల ఎత్తు, దాదాపు 110 కిలోల బరువు ఉండి, తల, కాళ్లు లేని ఈ విగ్రహం, ప్రాచీన గ్రీకు వైద్య దేవుడైన అస్క్లెపియస్ (రోమన్ పురాణాలలో ఏస్క్లెపియస్)కు చెందినదని నిర్ధారించబడింది. ఈ శిల్పాన్ని "తూర్పు క్రిమియన్ చారిత్రక, సాంస్కృతిక మ్యూజియం-రిజర్వ్"కు తరలించారు.<ref>{{Cite web|title=Архівована копія|url=https://nauka.tass.ru/nauka/6774129|archive-url=https://web.archive.org/web/20200712021425/https://nauka.tass.ru/nauka/6774129|archive-date=12 July 2020|accessdate=8 July 2020}}</ref> ఆ విగ్రహంతో పాటు, మెర్క్యురీ దేవుని ఎముకతో చేసిన చిన్న విగ్రహం, శిల్పకళా విశేషం కలిగిన ఒక శిలాఫలకపు ముక్క, అనేక కాంస్య నాణేలు కూడా లభించాయి.<ref>{{Cite web|title=Архівована копія|url=https://rg.ru/2018/08/28/reg-ufo/pod-kerchiu-v-antichnom-gorodishche-nashli-mramornuiu-statuiu.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20200709002452/https://rg.ru/2018/08/28/reg-ufo/pod-kerchiu-v-antichnom-gorodishche-nashli-mramornuiu-statuiu.html|archive-date=9 July 2020|accessdate=8 July 2020}}</ref> 17 ఆగస్టు 2019న, మిర్మెకియన్ నెక్రోపోలిస్‌లో (పురాతన సమాధుల ప్రదేశం) క్రీ.పూ. 6వ శతాబ్దం ద్వితీయార్థానికి చెందిన ఒక సమాధిని కనుగొన్నట్లు నివేదించబడింది; ఇది క్రిమియాలో గ్రీకు వలసవాదపు మొదటి దశకు సంబంధించినది. ఇందులో మొదట తెరిచిన చిన్న పరిమాణం (సుమారు 70 × 40 సెం.మీ.) గల సమాధి విలక్షణమైనదిగా నిలిచింది, ఎందుకంటే అది ఖాళీగా ఉంది; ఇది ఒకే రాతి దిమ్మెతో చెక్కబడింది. ఆ సమాధి కేవలం ప్రతీకాత్మకమైనది కావచ్చునని లేదా అక్కడ కేవలం చితాభస్మాన్ని మాత్రమే పాతిపెట్టి ఉండవచ్చని భావిస్తున్నారు.<ref name=":03">{{Cite web|title=Архівована копія|url=https://nauka.tass.ru/nauka/6772647|archive-url=https://web.archive.org/web/20200710182730/https://nauka.tass.ru/nauka/6772647|archive-date=10 July 2020|accessdate=8 July 2020}}</ref> అక్రమ తవ్వకాలకు సంబంధించి, డిసెంబర్ 2025లో ఆ తవ్వకాలకు నాయకత్వం వహించిన అలెగ్జాండర్ బుట్యాగిన్ [[పోలాండ్|పోలాండ్‌]]<nowiki/>లో అరెస్టు అయ్యారు.<ref>{{Cite magazine|author=Sophia Kishkovsky|date=2026-03-06|title=Leading Russian archaeologist arrested in Poland over Crimean excavations|url=https://www.theartnewspaper.com/2026/03/06/russian-archaeologist-arrested-in-poland-over-crimean-excavations|magazine=The Art Newspaper}}</ref> మార్చి 2026లో అతన్ని [[ఉక్రెయిన్|ఉక్రెయిన్‌]]<nowiki/>కు అప్పగించడానికి ఆమోదం లభించింది.<ref>{{Cite web|title=Polish court clears extradition of Russian archaeologist to Ukraine|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/18/polish-court-clears-extradition-of-russian-archaeologist-to-ukraine|access-date=2026-03-13|website=Al Jazeera}}</ref> == ఇవి కూడా చూడండి == * ప్రాచీన గ్రీకు నగరాల జాబితా == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్]] [[వర్గం:నగరాలు]] kklp04g9467h8wes7xyk1tr8rnwkdni 2 507626 4942598 2026-08-23T13:45:29Z কল্কি 146037 1st step 4942598 wikitext text/x-wiki repo of articles from raw to publish jpajng3808znxtgqy94qy4dyinijgs7 0 507627 4942627 2026-08-23T13:54:00Z Nagarani Bethi 60383 [[WP:AES|←]]Created page with ''''బెరెజాన్ ద్వీపం''' అనేది [[ఉక్రెయిన్|ఉక్రెయిన్‌]]<nowiki/>లోని మైకోలైవ్ ప్రాంతంలో (మైకోలైవ్ రాయోన్), డ్నీపర్-బగ్ ముఖద్వారం వద్ద [[నల్ల సముద్రం]]<nowiki/>లో ఉంది. ఇది ఒచాకివ్ నగరానికి 8 కిల...' 4942627 wikitext text/x-wiki '''బెరెజాన్ ద్వీపం''' అనేది [[ఉక్రెయిన్|ఉక్రెయిన్‌]]<nowiki/>లోని మైకోలైవ్ ప్రాంతంలో (మైకోలైవ్ రాయోన్), డ్నీపర్-బగ్ ముఖద్వారం వద్ద [[నల్ల సముద్రం]]<nowiki/>లో ఉంది. ఇది ఒచాకివ్ నగరానికి 8 కిలోమీటర్ల దూరంలో, రిబాకివ్కా అనే విహారయాత్ర గ్రామానికి 4 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. డ్నీపర్-బగ్ ముఖద్వారంలోనే ఉన్న 'పెర్వోమైస్కీ' అనే కృత్రిమ [[ద్వీపం]]<nowiki/>తో దీనిని తరచుగా పొరపాటుగా భావిస్తుంటారు. బెరెజాన్ ద్వీపం సుమారు 900 మీటర్ల పొడవు, 320 మీటర్ల వెడల్పు కలిగి ఉంటుంది; దీని ఉత్తర భాగం ఎత్తు 3-6 మీటర్లు ఉండగా, దక్షిణ భాగం ఎత్తు 21 మీటర్లు ఉంటుంది. ఇది ప్రధాన భూభాగం నుండి (గతంలో దీనికి అనుసంధానించబడి ఉండవచ్చు) సుమారు ఒకటిన్నర మైలు మేర విస్తరించి ఉన్న తక్కువ లోతు గల జలాల ద్వారా వేరు చేయబడి ఉంది. బెరెజాన్ ద్వీపం, ఉక్రెయిన్ నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్ వారి చారిత్రక, పురావస్తు సంరక్షణ ప్రాంతమైన "ఓల్బియా"లో ఒక అంతర్భాగం. ఈ ద్వీపంలో జనావాసాలు లేవు. వేసవి కాలంలో, NASU ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఆర్కియాలజీ, స్టేట్ హెర్మిటేజ్ మ్యూజియంకు చెందిన పురావస్తు పరిశోధక బృందాలు ఇక్కడ పని చేసేవి. అనధికారిక తవ్వకాల కారణంగా ఈ పురావస్తు ప్రదేశం తరచుగా ధ్వంసమవుతోంది. <ref>{{Cite web|title=Berezan Island|url=http://ochakov.glo.ua/cultura/ostrov-berezan.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20220408184316/http://ochakov.glo.ua/cultura/ostrov-berezan.html|archive-date=8 April 2022|website=ochakov.glo|language=ru}}</ref> == చరిత్ర == ఉత్తర నల్ల సముద్ర ప్రాంతంలో అత్యంత పురాతనమైన గ్రీకు వలస ప్రాంతాలలో (బహుశా దీనిని 'బోరిస్తెనీస్' అని పిలిచేవారు - ఇది డ్నీపర్ నదికి గ్రీకు పేరు) బెరెజాన్ ఒకటి. క్రీ.పూ. 7వ శతాబ్దం మధ్యకాలంలో ఈ ద్వీపంలో ప్రజలు మొదట నివసించడం ప్రారంభించారు.<ref>[[Eusebius of Caesarea|Eusebius]] states in his [[Chronicon (Eusebius)|Chronikoi kanones]] that the colony was founded in 647–646&nbsp;BC, by settlers from [[Miletus]].</ref> క్రీ.పూ. 5వ శతాబ్దం చివరి నాటికి ఈ ప్రాంతంలో 'ఓల్బియా' ప్రధాన వలస ప్రాంతంగా ఎదిగినప్పుడు, బెరెజాన్ దాదాపుగా వదిలివేయబడింది.<ref>Treister, Michail J.; Vinogradov, Yuri G. "Archaeology on the Northern Coast of the Black Sea", ''American Journal of Archaeology'', Vol.&nbsp;97, No.&nbsp;3. (1993), p.&nbsp;538.</ref> క్రీ.పూ. 5వ శతాబ్దంలో, బెరెజాన్ నది ఉత్తర ప్రవాహ మార్గం గురించి సమాచారాన్ని సేకరించడానికి హెరోడోటస్ ఈ ప్రాంతాన్ని సందర్శించారు. ఈ వలస ప్రాంతం సిథియా ప్రాంతపు అంతర్భాగంతో జరిపిన [[గోధుమ|గోధుమల]] వాణిజ్యం ద్వారా బాగా అభివృద్ధి చెందింది. మధ్యయుగంలో, డ్నీపర్ నది ముఖద్వారాన్ని నియంత్రించే స్థితిలో ఉండటం వల్ల ఈ ద్వీపం అత్యంత సైనిక ప్రాముఖ్యతను కలిగి ఉండేది. కీవన్ రస్ కాలంలో, 'వరాంగియన్ల నుండి గ్రీకుల వరకు సాగే వాణిజ్య మార్గం'లో ఇక్కడ ఒక ముఖ్యమైన స్థావరం ఉండేది. ఇక్కడే వరాంగియన్లు మొదటిసారిగా గ్రీకులతో సంబంధాన్ని ఏర్పరచుకున్నారు. [[దస్త్రం:Greek_colonies_of_the_Northern_Euxine_Sea_(Black_Sea).svg|thumb|350x350px|క్రీ.పూ. 8 నుండి 3వ శతాబ్దం వరకు నల్ల సముద్రం (యుక్సిన్ సముద్రం) ఉత్తర తీరంలో ఉన్న గ్రీకు వలస ప్రాంతాలు. బోరిస్తెనీస్ నగరం బెరెజాన్ ద్వీపంలో (ఓల్బియా సమీపంలో) ఉన్నట్లు చూపబడింది.]] దక్షిణ ఉక్రెయిన్‌లో లభించిన ఏకైక రూనిక్ శాసనం - బెరెజాన్ రూన్‌స్టోన్ - 1905లో ఈ ద్వీపంలో కనుగొనబడింది; ప్రస్తుతం ఇది ఒడెసా హిస్టారికల్ మ్యూజియంలో ప్రదర్శనలో ఉంది. ఈ శాసనం గోట్‌లాండ్ కు చెందిన ఒక వరాంగియన్ వర్తకుని సమాధిపై ఉన్న స్మారక శిలలోని భాగమని తెలుస్తోంది. ఆ శాసనంలోని పాఠ్యం ఇలా ఉంది: "గ్రాని తన భాగస్వామి అయిన కార్ల్ జ్ఞాపకార్థం ఈ సమాధి నిర్మాణాన్ని చేశాడు."<ref>Entry X UaFv1914;47 in [[Rundata]] 2.0</ref> నదీ ముఖద్వారం (దీనిని తూర్పు స్లావిక్ మూలాలు 'బెలోబెరెజ్యే' లేదా 'తెల్లని తీరాలు' అని పిలుస్తాయి)పై ఆధిపత్యం కోసం కీవన్ రస్, బైజాంటియం మధ్య అనేక రస్-[[బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం|బైజంటైన్]] యుద్ధాలు జరిగాయి. చివరకు, 944 నాటి రస్-బైజంటైన్ ఒప్పందం ప్రకారం, రస్ ప్రజలు వేసవి కాలంలో ఈ ద్వీపాన్ని ఉపయోగించుకోవచ్చని, అయితే నదీ ముఖద్వారంలో శీతాకాలపు శిబిరాలను ఏర్పాటు చేయకూడదని లేదా తీరం వెంబడి చేపలు పట్టే చెర్సోనెసోస్ నగర పౌరులను వేధించకూడదని షరతు విధించబడింది. అయినప్పటికీ, బైజాంటియంపై స్వియాటోస్లావ్ I జరిపిన యుద్ధం ముగిసిన తర్వాత, రస్ పాలకుడు తన దళాలను డోరోస్టోలోన్ నుండి బెలోబెరెజ్యేకు తరలించడానికి అనుమతి పొందాడు; అక్కడ అతని సైనికులు 971-972 నాటి కఠినమైన (ఆహార కొరతతో కూడిన) శీతాకాలాన్ని గడిపారు. 14, 15వ శతాబ్దాలలో, బగ్-డ్నీస్టర్ నదుల మధ్య ఉన్న ప్రాంతం మొత్తం లిథువేనియా గ్రాండ్ డచీ లో భాగంగా ఉన్నప్పుడు, ఈ ద్వీపం గురించి చాలా తక్కువ సమాచారం మాత్రమే లభిస్తుంది. 15, 16వ శతాబ్దాల ప్రారంభం నాటికి ఈ ద్వీపం క్రిమియన్ ఖానేట్ పాలనలోకి వచ్చింది, కానీ అప్పుడు అక్కడ ఎవరూ నివసించేవారు కాదు. అదే సమయంలో, జపోరోజియన్ కోసాక్‌లకు ఆ ద్వీపం గురించి తెలుసు; వారు అనేక సముద్రయానాల సమయంలో నౌకలను నిలిపి ఉంచడానికి, విశ్రాంతి తీసుకోవడానికి దానిని ఉపయోగించేవారు.<ref>{{cite book|url=https://www.academia.edu/16576739/%D0%9E%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D1%8C_%D0%B8_%D0%B5%D0%B3%D0%BE_%D1%88%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BC_%D0%B2_1788_%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D1%83_Island_Berezan_and_his_capture_in_1788_._-_2000|title=The assault on the island of Berezan by the Chornomorsky Cossacks (the island of Berezan and its capture in 1788)|last1=Sapojnikov|first1=Igor|date=2000|publisher="Елтон-2" — "Гратек"|isbn=966-7588-11-4|pages=11-12|access-date=4 July 2021}}</ref> 16, 17వ శతాబ్దాలలో క్రిమియన్ టాటార్స్, [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యానికి]] వ్యతిరేకంగా జరిపిన దాడుల సమయంలో, జపోరోజియన్ కోసాక్స్ బెరెజాన్ ద్వీపాన్ని తిరిగి ఒక కోటగా మార్చారు. పొరుగున ఉన్న ఒచకోవ్ నగరం [[రష్యన్ భాష|రష్యన్ల]] వశమైన తర్వాత, ఈ ద్వీపం 'న్యూ రష్యా'లోని మిగిలిన ప్రాంతాలతో పాటు రష్యన్ సామ్రాజ్యంలో విలీనం చేయబడింది. 19వ శతాబ్దం నుండి ఇక్కడ ఉన్న గ్రీకు వలస ప్రాంతం, దాని సమాధి క్షేత్రం (నెక్రోపోలిస్) వద్ద అప్పుడప్పుడు తవ్వకాలు జరుపుతున్నారు; భూమి కోతకు గురికావడం (మరియు సమాధులు దోపిడీకి గురికావడం) వంటి సమస్యలు ఉన్నప్పటికీ, ఈ తవ్వకాలలో విలువైన చారిత్రక ఆధారాలు (పురాతన మట్టి పాత్రలు, శాసనాలు మొదలైనవి) లభించాయి. 1906 మార్చిలో, ప్యోటర్ ష్మిత్ బెరెజాన్ ద్వీపంలో ఉరితీయబడ్డారు. రెండవ ప్రపంచ యుద్ధ సమయంలో, ఒచకివ్ నగరం, ఆ ప్రాంతంతో (రాయోన్) పాటు ఈ ద్వీపం కూడా రొమేనియా ఆధీనంలోని 'ట్రాన్స్‌నిస్ట్రియా గవర్నరేట్'లో భాగంగా మారింది. 2013లో, పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలు ఈ ద్వీపంలో 11వ శతాబ్దం చివరి లేదా 12వ శతాబ్దం ప్రారంభానికి చెందిన ఒక 'ఎన్‌కోల్పియన్' శిలువను కనుగొన్నారు. వరాంగియన్ల నుండి గ్రీకుల వరకు ఉన్న వాణిజ్య మార్గాన్ని రక్షించే ఉద్దేశంతో ఇక్కడ ఒక నివాస ప్రాంతం ఉండేదని చెప్పడానికి ఇది ఒక సాక్ష్యంగా నిలుస్తుంది.<ref>{{Cite web|date=27 November 2013|title=На юге страны впервые нашли древний славянский крест|trans-title=An ancient Slavic cross was first found in the south of the country|url=https://kp.ua/life/426110-na-yuhe-strany-vpervye-nashly-drevnyi-slavianskyi-krest|access-date=21 December 2022|website=kp.ua|language=ru}}</ref> రష్యా వైమానిక దళం బాంబు దాడులు చేయవచ్చనే ఆందోళనల మధ్య, రష్యా దండయాత్రకు ప్రతిస్పందనగా 2023లో ఉక్రెయిన్ ప్రభుత్వం ఈ ద్వీపంలో భూగర్భ మందుగుండు సామగ్రి నిల్వ కేంద్రాన్ని నిర్మించింది. == చిత్రమాలిక == <gallery> దస్త్రం:Археологічні_розкопки_922190.jpg|ద్వీపంలో బోరిస్తెనిడా కు సంబంధించిన పురావస్తు తవ్వకాలు దస్త్రం:Alex-mk-74.jpg|నిరుపయోగంగా మారిన లైట్‌హౌస్‌లు దస్త్రం:Berezan_Island_a_monument_to_Lieutenant_Schmidt.jpg|లెఫ్టినెంట్ ష్మిత్ స్మారకార్థం నిర్మించిన స్తంభం దస్త్రం:Flying_over_Berezan_Island_in_a_Cessna_150L.jpeg|సెస్నా 150L విమానంలో బెరెజాన్ ద్వీపంపై ప్రయాణం </gallery> == మూలాలు == {{Reflist}} 07508by93u6zdwg5dcw46wmotc7b82g 4942628 4942627 2026-08-23T13:56:44Z Nagarani Bethi 60383 4942628 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = బెరెజాన్ ద్వీపం | native_name = | nickname = <!-- or nickname --> | image = Berezan.jpg | image_size = 300px | image_caption = దూరం నుండి కనిపిస్తున్న బెరెజాన్ ద్వీపం. | image_alt = | pushpin_map = Ukraine Mykolaiv Oblast | locator_map = | locator_map_size = | pushpin_label_position = bottom | map_caption = | pushpin_relief = 1 | location = [[నల్ల సముద్రం]] | coordinates = {{coord|46|36|N|31|24.6|E|type:city|display=title,inline}} | archipelago = | total_islands = 1 | major_islands = | area_km2 = 0.24 | area_footnotes = | rank = | length_km = 0.9 | length_footnotes = | width_km = 0.4 | width_footnotes = | coastline_km = <!-- or coastline m --> | coastline_footnotes = | elevation_m = | elevation_footnotes = | highest_mount = <!--name--> | Country_heading = | country = [[ఉక్రెయిన్]] | country_admin_divisions_title = ప్రాంతం | country_admin_divisions = [[మైకోలైవ్ ఓబ్లాస్ట్]] | country_admin_divisions_title_1 = జిల్లా | country_admin_divisions_1 = [[మైకోలైవ్ రేయాన్, మైకోలైవ్ ఒబ్లాస్ట్|మైకోలైవ్ రేయాన్]] | country_admin_divisions_title_2 = Administered by | country_admin_divisions_2 = [[పాంటిక్ ఒల్బియా|ఓల్బియా రిజర్వ్]] | country_capital = | country_largest_city = | country_largest_city_population = | country_leader_title = | country_leader_name = | demonym = | population = నివాసం లేని | population_as_of = 2001 | density_km2 = | density_footnotes = | ethnic_groups = | website = | mapframe = yes | mapframe-zoom = 11 }} '''బెరెజాన్ ద్వీపం''' అనేది [[ఉక్రెయిన్|ఉక్రెయిన్‌]]<nowiki/>లోని మైకోలైవ్ ప్రాంతంలో (మైకోలైవ్ రాయోన్), డ్నీపర్-బగ్ ముఖద్వారం వద్ద [[నల్ల సముద్రం]]<nowiki/>లో ఉంది. ఇది ఒచాకివ్ నగరానికి 8 కిలోమీటర్ల దూరంలో, రిబాకివ్కా అనే విహారయాత్ర గ్రామానికి 4 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. డ్నీపర్-బగ్ ముఖద్వారంలోనే ఉన్న 'పెర్వోమైస్కీ' అనే కృత్రిమ [[ద్వీపం]]<nowiki/>తో దీనిని తరచుగా పొరపాటుగా భావిస్తుంటారు. బెరెజాన్ ద్వీపం సుమారు 900 మీటర్ల పొడవు, 320 మీటర్ల వెడల్పు కలిగి ఉంటుంది; దీని ఉత్తర భాగం ఎత్తు 3-6 మీటర్లు ఉండగా, దక్షిణ భాగం ఎత్తు 21 మీటర్లు ఉంటుంది. ఇది ప్రధాన భూభాగం నుండి (గతంలో దీనికి అనుసంధానించబడి ఉండవచ్చు) సుమారు ఒకటిన్నర మైలు మేర విస్తరించి ఉన్న తక్కువ లోతు గల జలాల ద్వారా వేరు చేయబడి ఉంది. బెరెజాన్ ద్వీపం, ఉక్రెయిన్ నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్ వారి చారిత్రక, పురావస్తు సంరక్షణ ప్రాంతమైన "ఓల్బియా"లో ఒక అంతర్భాగం. ఈ ద్వీపంలో జనావాసాలు లేవు. వేసవి కాలంలో, NASU ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఆర్కియాలజీ, స్టేట్ హెర్మిటేజ్ మ్యూజియంకు చెందిన పురావస్తు పరిశోధక బృందాలు ఇక్కడ పని చేసేవి. అనధికారిక తవ్వకాల కారణంగా ఈ పురావస్తు ప్రదేశం తరచుగా ధ్వంసమవుతోంది. <ref>{{Cite web|title=Berezan Island|url=http://ochakov.glo.ua/cultura/ostrov-berezan.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20220408184316/http://ochakov.glo.ua/cultura/ostrov-berezan.html|archive-date=8 April 2022|website=ochakov.glo|language=ru}}</ref> == చరిత్ర == ఉత్తర నల్ల సముద్ర ప్రాంతంలో అత్యంత పురాతనమైన గ్రీకు వలస ప్రాంతాలలో (బహుశా దీనిని 'బోరిస్తెనీస్' అని పిలిచేవారు - ఇది డ్నీపర్ నదికి గ్రీకు పేరు) బెరెజాన్ ఒకటి. క్రీ.పూ. 7వ శతాబ్దం మధ్యకాలంలో ఈ ద్వీపంలో ప్రజలు మొదట నివసించడం ప్రారంభించారు.<ref>[[Eusebius of Caesarea|Eusebius]] states in his [[Chronicon (Eusebius)|Chronikoi kanones]] that the colony was founded in 647–646&nbsp;BC, by settlers from [[Miletus]].</ref> క్రీ.పూ. 5వ శతాబ్దం చివరి నాటికి ఈ ప్రాంతంలో 'ఓల్బియా' ప్రధాన వలస ప్రాంతంగా ఎదిగినప్పుడు, బెరెజాన్ దాదాపుగా వదిలివేయబడింది.<ref>Treister, Michail J.; Vinogradov, Yuri G. "Archaeology on the Northern Coast of the Black Sea", ''American Journal of Archaeology'', Vol.&nbsp;97, No.&nbsp;3. (1993), p.&nbsp;538.</ref> క్రీ.పూ. 5వ శతాబ్దంలో, బెరెజాన్ నది ఉత్తర ప్రవాహ మార్గం గురించి సమాచారాన్ని సేకరించడానికి హెరోడోటస్ ఈ ప్రాంతాన్ని సందర్శించారు. ఈ వలస ప్రాంతం సిథియా ప్రాంతపు అంతర్భాగంతో జరిపిన [[గోధుమ|గోధుమల]] వాణిజ్యం ద్వారా బాగా అభివృద్ధి చెందింది. మధ్యయుగంలో, డ్నీపర్ నది ముఖద్వారాన్ని నియంత్రించే స్థితిలో ఉండటం వల్ల ఈ ద్వీపం అత్యంత సైనిక ప్రాముఖ్యతను కలిగి ఉండేది. కీవన్ రస్ కాలంలో, 'వరాంగియన్ల నుండి గ్రీకుల వరకు సాగే వాణిజ్య మార్గం'లో ఇక్కడ ఒక ముఖ్యమైన స్థావరం ఉండేది. ఇక్కడే వరాంగియన్లు మొదటిసారిగా గ్రీకులతో సంబంధాన్ని ఏర్పరచుకున్నారు. [[దస్త్రం:Greek_colonies_of_the_Northern_Euxine_Sea_(Black_Sea).svg|thumb|350x350px|క్రీ.పూ. 8 నుండి 3వ శతాబ్దం వరకు నల్ల సముద్రం (యుక్సిన్ సముద్రం) ఉత్తర తీరంలో ఉన్న గ్రీకు వలస ప్రాంతాలు. బోరిస్తెనీస్ నగరం బెరెజాన్ ద్వీపంలో (ఓల్బియా సమీపంలో) ఉన్నట్లు చూపబడింది.]] దక్షిణ ఉక్రెయిన్‌లో లభించిన ఏకైక రూనిక్ శాసనం - బెరెజాన్ రూన్‌స్టోన్ - 1905లో ఈ ద్వీపంలో కనుగొనబడింది; ప్రస్తుతం ఇది ఒడెసా హిస్టారికల్ మ్యూజియంలో ప్రదర్శనలో ఉంది. ఈ శాసనం గోట్‌లాండ్ కు చెందిన ఒక వరాంగియన్ వర్తకుని సమాధిపై ఉన్న స్మారక శిలలోని భాగమని తెలుస్తోంది. ఆ శాసనంలోని పాఠ్యం ఇలా ఉంది: "గ్రాని తన భాగస్వామి అయిన కార్ల్ జ్ఞాపకార్థం ఈ సమాధి నిర్మాణాన్ని చేశాడు."<ref>Entry X UaFv1914;47 in [[Rundata]] 2.0</ref> నదీ ముఖద్వారం (దీనిని తూర్పు స్లావిక్ మూలాలు 'బెలోబెరెజ్యే' లేదా 'తెల్లని తీరాలు' అని పిలుస్తాయి)పై ఆధిపత్యం కోసం కీవన్ రస్, బైజాంటియం మధ్య అనేక రస్-[[బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం|బైజంటైన్]] యుద్ధాలు జరిగాయి. చివరకు, 944 నాటి రస్-బైజంటైన్ ఒప్పందం ప్రకారం, రస్ ప్రజలు వేసవి కాలంలో ఈ ద్వీపాన్ని ఉపయోగించుకోవచ్చని, అయితే నదీ ముఖద్వారంలో శీతాకాలపు శిబిరాలను ఏర్పాటు చేయకూడదని లేదా తీరం వెంబడి చేపలు పట్టే చెర్సోనెసోస్ నగర పౌరులను వేధించకూడదని షరతు విధించబడింది. అయినప్పటికీ, బైజాంటియంపై స్వియాటోస్లావ్ I జరిపిన యుద్ధం ముగిసిన తర్వాత, రస్ పాలకుడు తన దళాలను డోరోస్టోలోన్ నుండి బెలోబెరెజ్యేకు తరలించడానికి అనుమతి పొందాడు; అక్కడ అతని సైనికులు 971-972 నాటి కఠినమైన (ఆహార కొరతతో కూడిన) శీతాకాలాన్ని గడిపారు. 14, 15వ శతాబ్దాలలో, బగ్-డ్నీస్టర్ నదుల మధ్య ఉన్న ప్రాంతం మొత్తం లిథువేనియా గ్రాండ్ డచీ లో భాగంగా ఉన్నప్పుడు, ఈ ద్వీపం గురించి చాలా తక్కువ సమాచారం మాత్రమే లభిస్తుంది. 15, 16వ శతాబ్దాల ప్రారంభం నాటికి ఈ ద్వీపం క్రిమియన్ ఖానేట్ పాలనలోకి వచ్చింది, కానీ అప్పుడు అక్కడ ఎవరూ నివసించేవారు కాదు. అదే సమయంలో, జపోరోజియన్ కోసాక్‌లకు ఆ ద్వీపం గురించి తెలుసు; వారు అనేక సముద్రయానాల సమయంలో నౌకలను నిలిపి ఉంచడానికి, విశ్రాంతి తీసుకోవడానికి దానిని ఉపయోగించేవారు.<ref>{{cite book|url=https://www.academia.edu/16576739/%D0%9E%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D1%8C_%D0%B8_%D0%B5%D0%B3%D0%BE_%D1%88%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BC_%D0%B2_1788_%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D1%83_Island_Berezan_and_his_capture_in_1788_._-_2000|title=The assault on the island of Berezan by the Chornomorsky Cossacks (the island of Berezan and its capture in 1788)|last1=Sapojnikov|first1=Igor|date=2000|publisher="Елтон-2" — "Гратек"|isbn=966-7588-11-4|pages=11-12|access-date=4 July 2021}}</ref> 16, 17వ శతాబ్దాలలో క్రిమియన్ టాటార్స్, [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యానికి]] వ్యతిరేకంగా జరిపిన దాడుల సమయంలో, జపోరోజియన్ కోసాక్స్ బెరెజాన్ ద్వీపాన్ని తిరిగి ఒక కోటగా మార్చారు. పొరుగున ఉన్న ఒచకోవ్ నగరం [[రష్యన్ భాష|రష్యన్ల]] వశమైన తర్వాత, ఈ ద్వీపం 'న్యూ రష్యా'లోని మిగిలిన ప్రాంతాలతో పాటు రష్యన్ సామ్రాజ్యంలో విలీనం చేయబడింది. 19వ శతాబ్దం నుండి ఇక్కడ ఉన్న గ్రీకు వలస ప్రాంతం, దాని సమాధి క్షేత్రం (నెక్రోపోలిస్) వద్ద అప్పుడప్పుడు తవ్వకాలు జరుపుతున్నారు; భూమి కోతకు గురికావడం (మరియు సమాధులు దోపిడీకి గురికావడం) వంటి సమస్యలు ఉన్నప్పటికీ, ఈ తవ్వకాలలో విలువైన చారిత్రక ఆధారాలు (పురాతన మట్టి పాత్రలు, శాసనాలు మొదలైనవి) లభించాయి. 1906 మార్చిలో, ప్యోటర్ ష్మిత్ బెరెజాన్ ద్వీపంలో ఉరితీయబడ్డారు. రెండవ ప్రపంచ యుద్ధ సమయంలో, ఒచకివ్ నగరం, ఆ ప్రాంతంతో (రాయోన్) పాటు ఈ ద్వీపం కూడా రొమేనియా ఆధీనంలోని 'ట్రాన్స్‌నిస్ట్రియా గవర్నరేట్'లో భాగంగా మారింది. 2013లో, పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలు ఈ ద్వీపంలో 11వ శతాబ్దం చివరి లేదా 12వ శతాబ్దం ప్రారంభానికి చెందిన ఒక 'ఎన్‌కోల్పియన్' శిలువను కనుగొన్నారు. వరాంగియన్ల నుండి గ్రీకుల వరకు ఉన్న వాణిజ్య మార్గాన్ని రక్షించే ఉద్దేశంతో ఇక్కడ ఒక నివాస ప్రాంతం ఉండేదని చెప్పడానికి ఇది ఒక సాక్ష్యంగా నిలుస్తుంది.<ref>{{Cite web|date=27 November 2013|title=На юге страны впервые нашли древний славянский крест|trans-title=An ancient Slavic cross was first found in the south of the country|url=https://kp.ua/life/426110-na-yuhe-strany-vpervye-nashly-drevnyi-slavianskyi-krest|access-date=21 December 2022|website=kp.ua|language=ru}}</ref> రష్యా వైమానిక దళం బాంబు దాడులు చేయవచ్చనే ఆందోళనల మధ్య, రష్యా దండయాత్రకు ప్రతిస్పందనగా 2023లో ఉక్రెయిన్ ప్రభుత్వం ఈ ద్వీపంలో భూగర్భ మందుగుండు సామగ్రి నిల్వ కేంద్రాన్ని నిర్మించింది. == చిత్రమాలిక == <gallery> దస్త్రం:Археологічні_розкопки_922190.jpg|ద్వీపంలో బోరిస్తెనిడా కు సంబంధించిన పురావస్తు తవ్వకాలు దస్త్రం:Alex-mk-74.jpg|నిరుపయోగంగా మారిన లైట్‌హౌస్‌లు దస్త్రం:Berezan_Island_a_monument_to_Lieutenant_Schmidt.jpg|లెఫ్టినెంట్ ష్మిత్ స్మారకార్థం నిర్మించిన స్తంభం దస్త్రం:Flying_over_Berezan_Island_in_a_Cessna_150L.jpeg|సెస్నా 150L విమానంలో బెరెజాన్ ద్వీపంపై ప్రయాణం </gallery> == మూలాలు == {{Reflist}} da2nlpjznloz965s8z6r7jvendgazpp 0 507628 4942638 2026-08-23T14:18:39Z Nagarani Bethi 60383 "[[:en:Special:Redirect/revision/1342210639|Bilche-Zolote]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4942638 wikitext text/x-wiki {| class="infobox ib-settlement vcard" ! colspan="2" class="infobox-above" |<div class="fn org">బిల్చే-జోలోట్</div><div class="nickname ib-settlement-native" lang="uk">తెలుపు-రంగు</div><div class="nickname ib-settlement-other-name"><span title="Polish-language text">''బిల్చేజ్ స్లోట్''</span></div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data maptable" |<templatestyles src="Infobox settlement/columns/styles.css" /><div class="ib-settlement-cols"><div class="ib-settlement-cols-row"><div class="ib-settlement-cols-cell">[[దస్త్రం:Coat_of_Arms_Bilche-Zolote_Ternopil_Oblast.png|100x100px|Coat of arms of Bilche-Zolote]]<div class="ib-settlement-caption-link">ఆయుధాల కోటు</div></div></div></div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |[[దస్త్రం:Bilche_Zolote_map.JPG|250x250px|Map of Ukraine with Bilche-Zolote highlighted.]]<div class="ib-settlement-caption">బిల్చే-జోలోట్ తో ఉక్రెయిన్ మ్యాప్ హైలైట్ చేయబడింది.</div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |<div class="switcher-container"><templatestyles src="Module:Location map/styles.css"></templatestyles><div class="center"><div class="locmap" style="width:250px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div style="width:250px;padding:0"><div style="position:relative;width:250px">[[దస్త్రం:Ternopil_Oblast_location_map.svg|class=notpageimage noviewer|360x360px|Bilche-Zolote is located in Ternopil Oblast]]<div class="od notheme" style="top:83.916%;left:66.462%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[దస్త్రం:Red_pog.svg|link=|class=notpageimage noviewer|8x8px|Bilche-Zolote]]</div><div class="pr" style="width:6em;left:5px"><div>బిల్చే-జోలోట్</div></div></div></div><div style="padding-top:0.2em">బిల్చే-జోలోట్ స్థానం</div><span class="switcher-label" style="display:none">టెర్నోపిల్ ఒబ్లాస్ట్ పటాన్ని చూపించు</span></div></div></div><templatestyles src="Module:Location map/styles.css"></templatestyles><div class="center"><div class="locmap" style="width:250px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div style="width:250px;padding:0"><div style="position:relative;width:250px">[[దస్త్రం:Ukraine_administrative_locations_map,_improved.svg|class=notpageimage noviewer|250x250px|Bilche-Zolote is located in Ukraine]]<div class="od notheme" style="top:45.669%;left:22.817%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[దస్త్రం:Red_pog.svg|link=|class=notpageimage noviewer|8x8px|Bilche-Zolote]]</div><div class="pr" style="width:6em;left:5px"><div>బిల్చే-జోలోట్</div></div></div></div><div style="padding-top:0.2em">బిల్చే-జోలోట్ (ఉక్రెయిన్) </div><span class="switcher-label" style="display:none">ఉక్రెయిన్ మ్యాప్ను చూపించు</span></div></div></div></div> |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |సమన్వయాలుః<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles><span class="geo-inline"><span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Bilche-Zolote&params=48_46_21_N_25_52_51_E_type:city_region:UA <span class="geo-default"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">48°46′21′′N 25°52′51′′E<span class="longitude">25°52′51 "E</span></span></span><span class="geo-multi-punct">/&#x2E;</span><span class="geo-nondefault"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">48.77250 ° N 25.88083 ° E</span><span style="display:none"> / <span class="geo">48.77250; 25.88083</span></span></span>]</span></span><indicator name="coordinates"><span id="coordinates">[[Geographic coordinate system|Coordinates]]: {{#parsoid�fragment:7}}<span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Bilche-Zolote&params=48_46_21_N_25_52_51_E_type:city_region:UA <span class="geo-default"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"><span class="latitude">48°46′21″N</span> <span class="longitude">25°52′51″E</span></span></span><span class="geo-multi-punct">&#xfeff; / &#xfeff;</span><span class="geo-nondefault"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">48.77250°N 25.88083°E</span><span style="display:none">&#xfeff; / <span class="geo">48.77250; 25.88083</span></span></span>]</span>[[Category:Pages using gadget WikiMiniAtlas]]</span></indicator> |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |కంట్రీ ఒబ్లాస్ట్ రాయన్<br /><br /> | class="infobox-data" |[[ఉక్రెయిన్]]<br />టెర్నోపిల్ ప్రాంతం<br />చోర్ట్కివ్ రాయన్ |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |ప్రాంతం<div class="ib-settlement-fn"></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="white-space:nowrap;">• మొత్తం&nbsp;&nbsp;</div> | class="infobox-data" |5.993 km² (ID1) sq mi) &nbsp;&nbsp;&nbsp; |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |ఎత్తు<div class="ib-settlement-fn"></div> | class="infobox-data" |193 మీ (633 అడుగులు) &nbsp;&nbsp; |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |జనాభా<div class="ib-settlement-fn"> (2001)<span class="nowrap">&nbsp;</span></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="white-space:nowrap;">• మొత్తం&nbsp;&nbsp;</div> | class="infobox-data" |2,002 |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |• సాంద్రత&nbsp;&nbsp; | class="infobox-data" |334/km² (870/sq mi) &nbsp; |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |[[టైమ్ జోన్|సమయ ప్రాంతం&nbsp;]] | class="infobox-data" |యుటిసి + 2 (EET--->) |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<span class="nowrap">• వేసవి (డిఎస్టి) &nbsp;&nbsp;</span> | class="infobox-data" |యుటిసి + 3 (EEST--> ′) |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |[[పోస్టల్‌కోడ్‌|పోస్టల్ కోడ్]] | class="infobox-data adr" |<div class="postal-code">48733</div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |[[ప్రాంతీయ ఫోన్‌కోడ్|ఏరియా కోడ్&nbsp;]] | class="infobox-data" | +380 47 |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |[[ISO 3166|ISO 3166 కోడ్]] | class="infobox-data nickname" |యుఎ-26 |} '''బిల్చే-జోలోటే''' అనేది టెర్నోపిల్ ఒబ్లాస్ట్ (ప్రావిన్స్) చోర్ట్కివ్ రైయాన్ (జిల్లా) లోపల ఉన్న ఒక [[ఉక్రెయిన్|ఉక్రేనియన్]] గ్రామం. ఇది ఉక్రెయిన్లోని హ్రోమడాల్లో ఒకటైన బిల్చే-జోలోట్ గ్రామీణ హ్రోమడ పరిపాలనకు ఆతిథ్యం ఇస్తుంది.<ref name="admreform_2020_bilchezolote">{{Cite web|title=Бильче-Золотецкая громада|url=https://gromada.info/ru/obschina/bilche-zolotecka/|publisher=Портал об'єднаних громад України|language=Russian}}</ref> ఈ గ్రామీణ సమాజం <nowiki><i id="mwGw">సెరెట్</i></nowiki> నది ప్రక్కనే ఉన్న ఒక చిన్న లోయలో ఉంది, దీని చుట్టూ పొలాలతో కప్పబడిన పీఠభూములు ఉన్నాయి, అప్పుడప్పుడు మిశ్రమ అడవులు విరిగిపోతాయి. బిల్చే-జోలోట్ 1,800 హెక్టార్ల (4,400 ఎకరాలు) విస్తీర్ణంలో ఉన్న ఒక అద్భుతమైన ఉద్యానవనానికి నిలయం, ఇందులో 11 హెక్టార్లు (27 ఎకరాలు) 400 సంవత్సరాల వయస్సు గల కొన్ని చెట్లతో సహా వర్జిన్ కలపతో కప్పబడి ఉంది. బిల్చే-జోలోట్ పెద్ద జిప్సం కార్స్ట్ [[వెర్టెబా గుహ]], అలాగే ముఖ్యమైన [[నవీన శిలా యుగం|నియోలిథిక్]] కుకుటెని-ట్రిపిలియన్ సంస్కృతి పురావస్తు ప్రదేశం,, అనేక దేశాల నుండి పర్యాటకులను, స్పెలంకర్ సందర్శకులను ఆకర్షిస్తుంది. == బిల్చే-జోలోట్ ల్యాండ్స్కేప్ పార్క్ == 19వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో స్థాపించబడిన బిల్చే-జోలోట్ ల్యాండ్స్కేప్ పార్కులో ఎస్టేట్లో కొంత భాగం, స్థానిక కులీన కుటుంబం రాజభవనం ఉన్నాయి. 29 జనవరి 1960న, ఉక్రెయిన్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ మినిస్టర్స్ బిల్చే-జోలోట్ ల్యాండ్స్కేప్ పార్కును ఉక్రేనియన్ నేచురల్ రిజర్వ్ ఫండ్లో చేర్చాలని ఒక తీర్మానాన్ని ఆమోదించింది. == వెర్టెబా, ప్రీస్ట్ గ్రోట్టో గుహలు == బిల్చే-జోలోట్ గ్రామం శివార్లలో ఉన్న [[వెర్టెబా గుహ]] దాని పేరును ఉక్రేనియన్లు "తొట్టి" అనే పదం నుండి పొందుతుంది. వెర్టెబా ఐరోపాలోని అతిపెద్ద గుహలలో ఒకటి, ఇది 7,8 కిలోమీటర్ల (4,8 మైళ్ళు) పొడవు, మొత్తం 6000 క్యూబిక్ మీటర్లు. ఇది చిట్టడవి లాంటి మార్గాలను కలిగి ఉంటుంది, ఇవి తరచుగా సన్నని గోడలతో పాటు విస్తృత గ్యాలరీలతో వేరు చేయబడతాయి. గుహ గోడలు మృదువైనవి, చీకటిగా ఉంటాయి, అరుదైన [[కాల్షియం కార్బోనేట్]] ముడతలు కనిపిస్తాయి. బారెల్స్ రూపాన్ని కలిగి ఉన్న చిన్న స్టాలాక్టైట్లు, అసాధారణ స్టాలగ్మైట్లు కూడా ఉన్నాయి, ఇవన్నీ మూన్మిల్క్ అని పిలువబడే అపారదర్శక నీటి ద్రవంలో పూయబడి ఉంటాయి. == కుకుటెని-ట్రిపిల్లియన్ స్థావరం == 1884లో సప్యే ఎస్టేట్లో జరిగిన ప్రాపంచిక తవ్వకం సమయంలో, వెర్టెబా గుహ ముఖద్వారం సమీపంలో ఉన్న చరిత్రపూర్వ స్థావరం ఖననం చేయబడిన శిధిలాల మీద కార్మికులు పొరపాట్లు చేశారు. సంవత్సరాలుగా, గుహ నేల నుండి 300 కంటే ఎక్కువ చెక్కుచెదరకుండా సిరామిక్ కంటైనర్లు వెలికితీశారు, ఈ నియోలిథిక్ యుగం స్థావరం, మొత్తం 8 హెక్టార్లు (20 ఎకరాలు) కలిగి ఉంది. పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలు ఈ కళాఖండాలను కుకుటెని-ట్రిపిలియన్ సంస్కృతికి చెందినవిగా గుర్తించారు, 4440 నుండి 4100 BC, BC వరకు రెండు వేర్వేరు కాలాల స్థావర కార్యకలాపాలకు ఆధారాలు ఉన్నాయి, ఈ సమాజంలోని సభ్యులు తమ పొలాలను దున్నుతారు, పశువులను పెంచుతారు, వేటాడారు, చేపలు పట్టారు, వస్త్రాలను సృష్టించారు, చాలా క్లిష్టమైన డిజైన్లతో అందమైన, అత్యంత శుద్ధి చేసిన కుండల శైలిని అభివృద్ధి చేశారు. ఆ సమయంలో భూమిపై 15,000 మంది నివాసితులతో ఉన్న వారి స్థావరాలు, ఓవల్ లేదా వృత్తాకార లేఅవుట్లలో నిర్మించబడ్డాయి, కేంద్రీకృత వరుసల ఇళ్ళు పరస్పరం అనుసంధానించబడి, సమాజం కేంద్రం చుట్టూ వలయాలను ఏర్పరుస్తాయి, ఇక్కడ తరచుగా అభయారణ్యం భవనం కనిపిస్తుంది. వారు పెద్ద సంఖ్యలో మట్టి బొమ్మలను వదిలిపెట్టారు, వీటిలో చాలా వరకు మాతృదేవతల విగ్రహాలుగా పరిగణించబడతాయి. 2500 సంవత్సరాలకు పైగా సంస్కృతి అభివృద్ధి చెందింది, ఎటువంటి ఆధారాలు మిగిలి లేవు, అది వారు యుద్ధాన్ని అనుభవించినట్లు సూచిస్తుంది.<ref>{{Citation|last=Tringham|first=Ruth|title=(Un)settling the neolithic|year=2005|editor-last=Bailey|editor-first=Douglass W.|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719142901/http://diva.berkeley.edu/projects/tringham/RET_DigPub/RET_Unsettling_Fire.pdf|chapter=Weaving house life and death into places: a blueprint for a hypermedia narrative|chapter-url=http://diva.berkeley.edu/projects/tringham/RET_DigPub/RET_Unsettling_Fire.pdf|place=Oxford|publisher=Oxbow|isbn=1-84217-179-8|oclc=62472378|archive-date=2011-07-19|author-link=Ruth Tringham|editor2-last=Whittle|editor2-first=Alasdair W.R.|editor3-last=Cummings|editor3-first=Vicki}}</ref> అయితే, [[కంచుయుగం|కాంస్య యుగం]] ప్రారంభంలో వారి సంస్కృతి కనుమరుగైంది, దీనికి కారణాలు ఇప్పటికీ చర్చించబడుతున్నాయి, కానీ బహుశా స్టెప్పెస్ నుండి తూర్పుకు వచ్చిన ఆక్రమణదారుల ఫలితంగా ఉండవచ్చు.<ref>{{Citation|last=Gimbutas|first=Marija Alseikaitė|title=The civilization of the Goddess: the world of Old Europe|url=https://archive.org/details/civilizationofgo0000gimb|year=1991|place=San Francisco|publisher=HarperSanFrancisco|isbn=0-06-250368-5|oclc=123210574|access-date=2009-12-19}}</ref> ఎడ్వర్డ్ పావ్లోవిజ్, గాట్ఫ్రీడ్ ఓసోవ్స్కీ 1889 నుండి 1891 వరకు జరిపిన త్రవ్వకాలతో ప్రారంభించి, సంవత్సరాలుగా ఈ ప్రదేశంలో అనేక ప్రధాన పురావస్తు అన్వేషణలు జరిగాయి. 1898 లో వ్లోడ్జిమియెర్జ్ డెమెట్రీకివిజ్ ఒక తవ్వకం, విశ్లేషణను నిర్వహించాడు. 1952, 1956లో V. N. ఎరావెట్స్, I. E. స్విష్నికోవ్, G. M. వ్లాసోవా 20వ శతాబ్దపు అల్లకల్లోలమైన మొదటి అర్ధభాగంలో నిర్లక్ష్యం చేయబడిన ఈ ప్రదేశం అన్వేషణను తిరిగి ప్రారంభించారు. ఇటీవల, 2000 లో, ఎం. సోహత్స్కీ ఈ ప్రదేశంలో మరింత తవ్వకాలు నిర్వహించారు. స్థావరం ఆక్రమించినప్పుడు మధ్య అంతరం ఉందని ఆవిష్కరణల నుండి ఆధారాలు వెల్లడించాయి. ఇటీవలి స్థావరం సిరామిక్ కనుగొన్న వాటిని ''షిపినెట్స్క్ సమూహం'' అనుసంధానించింది, ఇది తరువాతి నియోలిథిక్ సమయంలో ఈ ప్రాంతంలో అభివృద్ధి చెందిన కుకుటెని-ట్రిపిలియన్ సంస్కృతి ఉప సమూహం. గుహలో వెలికితీసిన చెక్కుచెదరకుండా ఉన్న సిరామిక్ కంటైనర్లతో పాటు, పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలు 35,000 కంటే ఎక్కువ బంకమట్టి శకలాలను కూడా కనుగొన్నారు, వీటిలో అనేక ప్రసిద్ధ కుకుటెని-ట్రిపిలియన్ దేవత బొమ్మలు, 200 ఎముక, చీమల అవశేషాలు, అదనంగా 300 సాధనాలు, ఎముక, రాతితో రూపొందించిన ఇతర వస్తువులు, వీటిలో ఫ్లింట్ పనిముట్లు, ఎముక ఎలుగుబంట్లు, కొన్ని చిన్న రాగి కళాఖండాలు ఉన్నాయి. పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలు ఈ ప్రదేశంలో కుకుటెని-ట్రిపిలియన్ సంస్కృతి కొన్ని ఖననం ప్రదేశాలలో ఒకదాన్ని కనుగొన్నారు, దాదాపు 120 మంది వ్యక్తులు ఉన్నారు. 1890 లలో మొదటి పురావస్తు శాస్త్రవేత్తల బృందం బిల్చే-జోలోట్ వద్ద కుకుటెని-ట్రిపిలియన్ సంస్కృతికి చెందిన అత్యంత ప్రసిద్ధ కళాఖండాలలో ఒకటి కనుగొనబడిందిః సుమారు 3500 BC నుండి ఒక ఎముక పలక వెర్టెబా గుహ లోపల కనుగొనబడింది, ఇది ఒక సిల్హౌట్తో చెక్కబడింది తల్లి దేవత,, ఈ సంస్కృతికి అత్యంత గుర్తింపు పొందిన చిహ్నాలలో ఒకటిగా మారింది.<ref>{{Cite web|title=Пещера Вертеба (Verteba Pestera)|url=http://www.showcaves.com/english/explain/Index/index.html|access-date=26 December 2009|publisher=Showcaves.com|postscript=Taken from the Verteba cave page, which is listed under the Ukraine category for "All entries of showcaves".}}</ref> 1907లో ప్రారంభించి, బిల్చే-జోలోట్ కుకుటెని-ట్రిపిల్లియన్ స్థావరం నుండి పురావస్తు అన్వేషణల సేకరణ స్థానిక పురావస్తు మ్యూజియం ప్రధాన సేకరణగా ఏర్పడింది, ఇది ల్యాండ్స్కేప్ పార్క్ మైదానంలో ఉన్న రాజభవనంలో ఉంచబడింది. పోలిష్ ఆక్రమణ కాలంలో, ఈ పదార్థాలను క్రాకోలోని మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్కియాలజీకి తొలగించారు. పురావస్తు త్రవ్వకాల నుండి ఇటీవలి అన్వేషణలు [https://web.archive.org/web/20091207030158/http://lhm.lviv.ua/eng/history.shtml ల్వివ్ హిస్టారికల్ మ్యూజియం], బోర్ష్చివ్ రీజినల్ మ్యూజియం ఆఫ్ లోకల్ లోరేలో ఉంచబడ్డాయి. == మతం == * సెయింట్ మైఖేల్ చర్చి (1871, OCU, బ్రిక్ * సెయింట్ పరస్కేవా చర్చి (1899, యుజిసిసి, బ్రిక్) == ప్రముఖ వ్యక్తులు == == మూలాలు == {{Reflist}} == మూలాలు == * == బాహ్య లింకులు == * [https://web.archive.org/web/20100326043155/http://uaycef.com/nicola.html క్రిస్టోస్ నికోలా హోమ్ పేజీ] క్రిస్టోస్ నికోలే గురించి జీవితచరిత్ర సమాచారం, హోలోకాస్ట్ సమయంలో ఈ గుహలలో దాక్కున్న ప్రాణాలతో బయటపడిన వారి కథ గురించి వీడియోలు, సమాచారానికి లింక్లు ఉన్నాయి. * ట్రిపిల్లియా-USA-ప్రాజెక్ట్ ది ట్రిపిల్లియన్ సివిలైజేషన్ సొసైటీ (ఆంగ్లంలో) హోమ్పేజీ. * పురాతన సమాజాల నమ్మకాలు, ఆచారాలు, సామాజిక నిర్మాణం, ప్రతీకవాదానికి ప్రత్యేక ప్రాధాన్యతనిస్తూ సాంస్కృతిక పరిశోధనకు ఒక ఇంటర్డిసిప్లినరీ విధానాన్ని పెంపొందించడానికి అంకితమైన పండితుల అంతర్జాతీయ సంస్థ అయిన [https://web.archive.org/web/20100122164908/http://www.archaeomythology.org/index.html ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఆర్కియోమైథాలజీ] ఇన్స్టిట్యూట్ హోమ్పేజీ. వారి దృష్టి చాలా వరకు కుకుటెని-ట్రిపిలియన్ సంస్కృతికి సంబంధించిన అంశాలను కలిగి ఉంటుంది. * ఉక్రెయిన్ నుండి ట్రిపిలియన్ సంస్కృతి ట్రిపిలియన్ కల్చర్ గురించి UK ఆధారిత సమూహం "అరట్టాగర్" నుండి ఒక పేజీ, ఇందులో ఉక్రెయిన్లోని ట్రిపిలియాలోని ట్రిపిలియన్ మ్యూజియంకు బృందం చేసిన పర్యటనకు సంబంధించిన అనేక గొప్ప ఛాయాచిత్రాలు ఉన్నాయి. * [http://weather.in.ua/en/ternopol'skaja/1385 బిల్చే జోలోట్ వాతావరణ పేజీ] (ఆంగ్లంలో) * ట్రిపిలియన్ సంస్కృతి ఉక్రేనియన్ ప్లాటర్ సేకరణ గురించి ఉక్రేనియൻ భాషా పేజీ. * "వెర్టేబా"-"ప్రిస్టానోవిచ్" ట్రిపిల్టివ్ ("వెర్టిబా"-ట్రిపిలియన్ ఆశ్రయం "మైకోలా షాట్ చే, లో కనిపిస్తుందిః урядовий кур 'ур (గవర్నమెంటల్ కొరియర్) 7 ఫిబ్రవరి 2005 (ఉక్రేనియన్ లో). ఇది ఉక్రేనియన్ జాతీయ చరిత్ర మంత్రిత్వ శాఖకు ప్రత్యేక నివేదిక. రచయిత వెర్టెబా గుహ, బిల్చే-జోలోట్ గ్రామం పురావస్తు అన్వేషణల కథన చారిత్రక కథనాన్ని అందిస్తుంది, సంభావ్య పర్యాటక ఆసక్తికి తోడ్పడటానికి ఈ ప్రాంతంలో ఇటీవలి, అంచనా వేసిన మెరుగుదలల గురించి వివరాలను అందిస్తుంది. * బిల్చే-జోలోట్ చరిత్రః నుండిః ఆర్కిటెక్టురాని టా ప్రిరోడాని పామ్ 'యట్కి ఉక్రేని (ఆర్కిటెక్చర్ అండ్ నేచురల్ మాన్యుమెంట్స్ ఆఫ్ ఉక్రెయిన్), పాత భవనాల ఫోటోలతో (ఉక్రేనియన్ లో), పట్టణం సంక్షిప్త చారిత్రక కథనాన్ని అందిస్తుంది. * βιλλύχε-Саяте Сайту (బిల్చే జోలోట్ పేజీ నుండిః வерговна рада украяни-огитсиния мисевого Самоврядуваня в укараини (ఉక్రెయిన్లో ఉక్రెయిన్-అధికారిక వెబ్ సైట్-స్థానిక ప్రభుత్వం) బిల్చే-జోలోట్ (ఉక్రేనియన్) పట్టణానికి డేటాను అందిస్తుంది  * ది వెర్టెబా కేవ్, బోర్స్చివ్ జిల్లా, ఖ్మెల్నిట్స్కీ ప్రాంతం, బిల్చే-జోలోట్, ఉక్రెయిన్ సమీపంలో ఈ సైట్ గుహ ప్రవేశ ద్వారం ఛాయాచిత్రాలను కలిగి ఉంది, అలాగే కుకుటెని-ట్రిపిలియన్ కుండలు పాక్షికంగా గుహ అంతస్తులో ఖననం చేయబడ్డాయి. * టెర్నొపిలిక్ మూడవ డస్లిడ్జెన్ ఒక వెబ్ సైట్ ఉక్రెయిన్ లో అని పిలుస్తారుః Ternopil కొనసాగుతున్న పరిశోధన ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద జిప్సం గుహలు. ఈ ప్రదేశంలో బిల్చే-జోలోట్ వద్ద కనుగొన్న వెర్టెబా గుహ, పురావస్తు కళాఖండాల కొన్ని ఛాయాచిత్రాలు ఉన్నాయి. * ఆఫ్ ది ఫేస్ ఆఫ్ ది ఎర్త్ః ప్రపంచంలోని అతిపెద్ద గుహలలో ఒకదానిలో దాక్కున్న హోలోకాస్ట్ ప్రాణాలతో బయటపడిన వారి బృందం విశేషమైన కథ వేబ్యాక్ మెషీన్లో ఆర్కైవ్ చేయబడింది "ది సీక్రెట్ ఆఫ్ ప్రీస్ట్స్ గ్రోటో" పుస్తక సహ రచయితలలో ఒకరైన పీటర్ లేన్ టేలర్ రాసిన వెబ్ పేజీ, ఇందులో పుస్తకం నుండి కొన్ని సారాంశాలు ఉన్నాయి. * క్రిస్ నికోలా, పీటర్ లేన్ టేలర్ రచించిన ది సీక్రెట్ ఆఫ్ ప్రీస్ట్స్ గ్రోట్టో వెర్టెబా, ప్రీస్ట్స్ గ్రొట్టోలో దాచిన యూదు ప్రాణాలతో బయటపడిన వారి కథ గురించి క్రిస్ నికోలా, అతని సహ రచయిత పీటర్ లేన్ టేలర్తో 2007లో ఇచ్చిన ఇంటర్వ్యూ ఆడియో క్లిప్ పోడ్కాస్ట్. * ది కేవ్-ది సీక్రెట్ ఆఫ్ ప్రీస్ట్స్ గ్రోట్టో రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలో ప్రీస్ట్స్ గ్రొట్టోలో, వెర్టెబా గుహలలో దాచిన యూదు ప్రాణాలతో బయటపడిన వారి గురించి ఒక డాక్యుమెంటరీ కోసం ప్రచార టీజర్ యూట్యూబ్ క్లిప్. దీనిని అనుభవించిన కొంతమంది వ్యక్తులను ఈ క్లిప్లో క్లుప్తంగా ఇంటర్వ్యూ చేశారు. [[వర్గం:ఉక్రెయిన్]] [[వర్గం:నగరాలు]] [[వర్గం:Coordinates on Wikidata]] 354y5dn27bi4m6i50p6yx4tab98ni99 4942640 4942638 2026-08-23T14:19:19Z Nagarani Bethi 60383 4942640 wikitext text/x-wiki {| class="infobox ib-settlement vcard" ! colspan="2" class="infobox-above" |<div class="fn org">బిల్చే-జోలోట్</div><div class="nickname ib-settlement-native" lang="uk">తెలుపు-రంగు</div><div class="nickname ib-settlement-other-name"><span title="Polish-language text">''బిల్చేజ్ స్లోట్''</span></div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data maptable" |<templatestyles src="Infobox settlement/columns/styles.css" /><div class="ib-settlement-cols"><div class="ib-settlement-cols-row"><div class="ib-settlement-cols-cell">[[దస్త్రం:Coat_of_Arms_Bilche-Zolote_Ternopil_Oblast.png|100x100px|Coat of arms of Bilche-Zolote]]<div class="ib-settlement-caption-link">ఆయుధాల కోటు</div></div></div></div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |[[దస్త్రం:Bilche_Zolote_map.JPG|250x250px|Map of Ukraine with Bilche-Zolote highlighted.]]<div class="ib-settlement-caption">బిల్చే-జోలోట్ తో ఉక్రెయిన్ మ్యాప్ హైలైట్ చేయబడింది.</div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |<div class="switcher-container"><templatestyles src="Module:Location map/styles.css"></templatestyles><div class="center"><div class="locmap" style="width:250px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div style="width:250px;padding:0"><div style="position:relative;width:250px">[[దస్త్రం:Ternopil_Oblast_location_map.svg|class=notpageimage noviewer|360x360px|Bilche-Zolote is located in Ternopil Oblast]]<div class="od notheme" style="top:83.916%;left:66.462%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[దస్త్రం:Red_pog.svg|link=|class=notpageimage noviewer|8x8px|Bilche-Zolote]]</div><div class="pr" style="width:6em;left:5px"><div>బిల్చే-జోలోట్</div></div></div></div><div style="padding-top:0.2em">బిల్చే-జోలోట్ స్థానం</div><span class="switcher-label" style="display:none">టెర్నోపిల్ ఒబ్లాస్ట్ పటాన్ని చూపించు</span></div></div></div><templatestyles src="Module:Location map/styles.css"></templatestyles><div class="center"><div class="locmap" style="width:250px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div style="width:250px;padding:0"><div style="position:relative;width:250px">[[దస్త్రం:Ukraine_administrative_locations_map,_improved.svg|class=notpageimage noviewer|250x250px|Bilche-Zolote is located in Ukraine]]<div class="od notheme" style="top:45.669%;left:22.817%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[దస్త్రం:Red_pog.svg|link=|class=notpageimage noviewer|8x8px|Bilche-Zolote]]</div><div class="pr" style="width:6em;left:5px"><div>బిల్చే-జోలోట్</div></div></div></div><div style="padding-top:0.2em">బిల్చే-జోలోట్ (ఉక్రెయిన్) </div><span class="switcher-label" style="display:none">ఉక్రెయిన్ మ్యాప్ను చూపించు</span></div></div></div></div> |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |సమన్వయాలుః<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles><span class="geo-inline"><span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Bilche-Zolote&params=48_46_21_N_25_52_51_E_type:city_region:UA <span class="geo-default"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">48°46′21′′N 25°52′51′′E<span class="longitude">25°52′51 "E</span></span></span><span class="geo-multi-punct">/&#x2E;</span><span class="geo-nondefault"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">48.77250 ° N 25.88083 ° E</span><span style="display:none"> / <span class="geo">48.77250; 25.88083</span></span></span>]</span></span><indicator name="coordinates"><span id="coordinates">[[Geographic coordinate system|Coordinates]]: {{#parsoid�fragment:7}}<span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Bilche-Zolote&params=48_46_21_N_25_52_51_E_type:city_region:UA <span class="geo-default"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"><span class="latitude">48°46′21″N</span> <span class="longitude">25°52′51″E</span></span></span><span class="geo-multi-punct">&#xfeff; / &#xfeff;</span><span class="geo-nondefault"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">48.77250°N 25.88083°E</span><span style="display:none">&#xfeff; / <span class="geo">48.77250; 25.88083</span></span></span>]</span>[[Category:Pages using gadget WikiMiniAtlas]]</span></indicator> |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |కంట్రీ ఒబ్లాస్ట్ రాయన్<br /><br /> | class="infobox-data" |[[ఉక్రెయిన్]]<br />టెర్నోపిల్ ప్రాంతం<br />చోర్ట్కివ్ రాయన్ |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |ప్రాంతం<div class="ib-settlement-fn"></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="white-space:nowrap;">• మొత్తం&nbsp;&nbsp;</div> | class="infobox-data" |5.993 km² (ID1) sq mi) &nbsp;&nbsp;&nbsp; |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |ఎత్తు<div class="ib-settlement-fn"></div> | class="infobox-data" |193 మీ (633 అడుగులు) &nbsp;&nbsp; |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |జనాభా<div class="ib-settlement-fn"> (2001)<span class="nowrap">&nbsp;</span></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="white-space:nowrap;">• మొత్తం&nbsp;&nbsp;</div> | class="infobox-data" |2,002 |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |• సాంద్రత&nbsp;&nbsp; | class="infobox-data" |334/km² (870/sq mi) &nbsp; |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |[[టైమ్ జోన్|సమయ ప్రాంతం&nbsp;]] | class="infobox-data" |యుటిసి + 2 (EET--->) |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<span class="nowrap">• వేసవి (డిఎస్టి) &nbsp;&nbsp;</span> | class="infobox-data" |యుటిసి + 3 (EEST--> ′) |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |[[పోస్టల్‌కోడ్‌|పోస్టల్ కోడ్]] | class="infobox-data adr" |<div class="postal-code">48733</div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |[[ప్రాంతీయ ఫోన్‌కోడ్|ఏరియా కోడ్&nbsp;]] | class="infobox-data" | +380 47 |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |[[ISO 3166|ISO 3166 కోడ్]] | class="infobox-data nickname" |యుఎ-26 |} '''బిల్చే-జోలోటే''' అనేది టెర్నోపిల్ ఒబ్లాస్ట్ (ప్రావిన్స్) చోర్ట్కివ్ రైయాన్ (జిల్లా) లోపల ఉన్న ఒక [[ఉక్రెయిన్|ఉక్రేనియన్]] గ్రామం. ఇది ఉక్రెయిన్లోని హ్రోమడాల్లో ఒకటైన బిల్చే-జోలోట్ గ్రామీణ హ్రోమడ పరిపాలనకు ఆతిథ్యం ఇస్తుంది.<ref name="admreform_2020_bilchezolote">{{Cite web|title=Бильче-Золотецкая громада|url=https://gromada.info/ru/obschina/bilche-zolotecka/|publisher=Портал об'єднаних громад України|language=Russian}}</ref> ఈ గ్రామీణ సమాజం సెరెట్ నది ప్రక్కనే ఉన్న ఒక చిన్న లోయలో ఉంది, దీని చుట్టూ పొలాలతో కప్పబడిన పీఠభూములు ఉన్నాయి, అప్పుడప్పుడు మిశ్రమ అడవులు విరిగిపోతాయి. బిల్చే-జోలోట్ 1,800 హెక్టార్ల (4,400 ఎకరాలు) విస్తీర్ణంలో ఉన్న ఒక అద్భుతమైన ఉద్యానవనానికి నిలయం, ఇందులో 11 హెక్టార్లు (27 ఎకరాలు) 400 సంవత్సరాల వయస్సు గల కొన్ని చెట్లతో సహా వర్జిన్ కలపతో కప్పబడి ఉంది. బిల్చే-జోలోట్ పెద్ద జిప్సం కార్స్ట్ [[వెర్టెబా గుహ]], అలాగే ముఖ్యమైన [[నవీన శిలా యుగం|నియోలిథిక్]] కుకుటెని-ట్రిపిలియన్ సంస్కృతి పురావస్తు ప్రదేశం,, అనేక దేశాల నుండి పర్యాటకులను, స్పెలంకర్ సందర్శకులను ఆకర్షిస్తుంది. == బిల్చే-జోలోట్ ల్యాండ్స్కేప్ పార్క్ == 19వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో స్థాపించబడిన బిల్చే-జోలోట్ ల్యాండ్స్కేప్ పార్కులో ఎస్టేట్లో కొంత భాగం, స్థానిక కులీన కుటుంబం రాజభవనం ఉన్నాయి. 29 జనవరి 1960న, ఉక్రెయిన్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ మినిస్టర్స్ బిల్చే-జోలోట్ ల్యాండ్స్కేప్ పార్కును ఉక్రేనియన్ నేచురల్ రిజర్వ్ ఫండ్లో చేర్చాలని ఒక తీర్మానాన్ని ఆమోదించింది. == వెర్టెబా, ప్రీస్ట్ గ్రోట్టో గుహలు == బిల్చే-జోలోట్ గ్రామం శివార్లలో ఉన్న [[వెర్టెబా గుహ]] దాని పేరును ఉక్రేనియన్లు "తొట్టి" అనే పదం నుండి పొందుతుంది. వెర్టెబా ఐరోపాలోని అతిపెద్ద గుహలలో ఒకటి, ఇది 7,8 కిలోమీటర్ల (4,8 మైళ్ళు) పొడవు, మొత్తం 6000 క్యూబిక్ మీటర్లు. ఇది చిట్టడవి లాంటి మార్గాలను కలిగి ఉంటుంది, ఇవి తరచుగా సన్నని గోడలతో పాటు విస్తృత గ్యాలరీలతో వేరు చేయబడతాయి. గుహ గోడలు మృదువైనవి, చీకటిగా ఉంటాయి, అరుదైన [[కాల్షియం కార్బోనేట్]] ముడతలు కనిపిస్తాయి. బారెల్స్ రూపాన్ని కలిగి ఉన్న చిన్న స్టాలాక్టైట్లు, అసాధారణ స్టాలగ్మైట్లు కూడా ఉన్నాయి, ఇవన్నీ మూన్మిల్క్ అని పిలువబడే అపారదర్శక నీటి ద్రవంలో పూయబడి ఉంటాయి. == కుకుటెని-ట్రిపిల్లియన్ స్థావరం == 1884లో సప్యే ఎస్టేట్లో జరిగిన ప్రాపంచిక తవ్వకం సమయంలో, వెర్టెబా గుహ ముఖద్వారం సమీపంలో ఉన్న చరిత్రపూర్వ స్థావరం ఖననం చేయబడిన శిధిలాల మీద కార్మికులు పొరపాట్లు చేశారు. సంవత్సరాలుగా, గుహ నేల నుండి 300 కంటే ఎక్కువ చెక్కుచెదరకుండా సిరామిక్ కంటైనర్లు వెలికితీశారు, ఈ నియోలిథిక్ యుగం స్థావరం, మొత్తం 8 హెక్టార్లు (20 ఎకరాలు) కలిగి ఉంది. పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలు ఈ కళాఖండాలను కుకుటెని-ట్రిపిలియన్ సంస్కృతికి చెందినవిగా గుర్తించారు, 4440 నుండి 4100 BC, BC వరకు రెండు వేర్వేరు కాలాల స్థావర కార్యకలాపాలకు ఆధారాలు ఉన్నాయి, ఈ సమాజంలోని సభ్యులు తమ పొలాలను దున్నుతారు, పశువులను పెంచుతారు, వేటాడారు, చేపలు పట్టారు, వస్త్రాలను సృష్టించారు, చాలా క్లిష్టమైన డిజైన్లతో అందమైన, అత్యంత శుద్ధి చేసిన కుండల శైలిని అభివృద్ధి చేశారు. ఆ సమయంలో భూమిపై 15,000 మంది నివాసితులతో ఉన్న వారి స్థావరాలు, ఓవల్ లేదా వృత్తాకార లేఅవుట్లలో నిర్మించబడ్డాయి, కేంద్రీకృత వరుసల ఇళ్ళు పరస్పరం అనుసంధానించబడి, సమాజం కేంద్రం చుట్టూ వలయాలను ఏర్పరుస్తాయి, ఇక్కడ తరచుగా అభయారణ్యం భవనం కనిపిస్తుంది. వారు పెద్ద సంఖ్యలో మట్టి బొమ్మలను వదిలిపెట్టారు, వీటిలో చాలా వరకు మాతృదేవతల విగ్రహాలుగా పరిగణించబడతాయి. 2500 సంవత్సరాలకు పైగా సంస్కృతి అభివృద్ధి చెందింది, ఎటువంటి ఆధారాలు మిగిలి లేవు, అది వారు యుద్ధాన్ని అనుభవించినట్లు సూచిస్తుంది.<ref>{{Citation|last=Tringham|first=Ruth|title=(Un)settling the neolithic|year=2005|editor-last=Bailey|editor-first=Douglass W.|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719142901/http://diva.berkeley.edu/projects/tringham/RET_DigPub/RET_Unsettling_Fire.pdf|chapter=Weaving house life and death into places: a blueprint for a hypermedia narrative|chapter-url=http://diva.berkeley.edu/projects/tringham/RET_DigPub/RET_Unsettling_Fire.pdf|place=Oxford|publisher=Oxbow|isbn=1-84217-179-8|oclc=62472378|archive-date=2011-07-19|author-link=Ruth Tringham|editor2-last=Whittle|editor2-first=Alasdair W.R.|editor3-last=Cummings|editor3-first=Vicki}}</ref> అయితే, [[కంచుయుగం|కాంస్య యుగం]] ప్రారంభంలో వారి సంస్కృతి కనుమరుగైంది, దీనికి కారణాలు ఇప్పటికీ చర్చించబడుతున్నాయి, కానీ బహుశా స్టెప్పెస్ నుండి తూర్పుకు వచ్చిన ఆక్రమణదారుల ఫలితంగా ఉండవచ్చు.<ref>{{Citation|last=Gimbutas|first=Marija Alseikaitė|title=The civilization of the Goddess: the world of Old Europe|url=https://archive.org/details/civilizationofgo0000gimb|year=1991|place=San Francisco|publisher=HarperSanFrancisco|isbn=0-06-250368-5|oclc=123210574|access-date=2009-12-19}}</ref> ఎడ్వర్డ్ పావ్లోవిజ్, గాట్ఫ్రీడ్ ఓసోవ్స్కీ 1889 నుండి 1891 వరకు జరిపిన త్రవ్వకాలతో ప్రారంభించి, సంవత్సరాలుగా ఈ ప్రదేశంలో అనేక ప్రధాన పురావస్తు అన్వేషణలు జరిగాయి. 1898 లో వ్లోడ్జిమియెర్జ్ డెమెట్రీకివిజ్ ఒక తవ్వకం, విశ్లేషణను నిర్వహించాడు. 1952, 1956లో V. N. ఎరావెట్స్, I. E. స్విష్నికోవ్, G. M. వ్లాసోవా 20వ శతాబ్దపు అల్లకల్లోలమైన మొదటి అర్ధభాగంలో నిర్లక్ష్యం చేయబడిన ఈ ప్రదేశం అన్వేషణను తిరిగి ప్రారంభించారు. ఇటీవల, 2000 లో, ఎం. సోహత్స్కీ ఈ ప్రదేశంలో మరింత తవ్వకాలు నిర్వహించారు. స్థావరం ఆక్రమించినప్పుడు మధ్య అంతరం ఉందని ఆవిష్కరణల నుండి ఆధారాలు వెల్లడించాయి. ఇటీవలి స్థావరం సిరామిక్ కనుగొన్న వాటిని ''షిపినెట్స్క్ సమూహం'' అనుసంధానించింది, ఇది తరువాతి నియోలిథిక్ సమయంలో ఈ ప్రాంతంలో అభివృద్ధి చెందిన కుకుటెని-ట్రిపిలియన్ సంస్కృతి ఉప సమూహం. గుహలో వెలికితీసిన చెక్కుచెదరకుండా ఉన్న సిరామిక్ కంటైనర్లతో పాటు, పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలు 35,000 కంటే ఎక్కువ బంకమట్టి శకలాలను కూడా కనుగొన్నారు, వీటిలో అనేక ప్రసిద్ధ కుకుటెని-ట్రిపిలియన్ దేవత బొమ్మలు, 200 ఎముక, చీమల అవశేషాలు, అదనంగా 300 సాధనాలు, ఎముక, రాతితో రూపొందించిన ఇతర వస్తువులు, వీటిలో ఫ్లింట్ పనిముట్లు, ఎముక ఎలుగుబంట్లు, కొన్ని చిన్న రాగి కళాఖండాలు ఉన్నాయి. పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలు ఈ ప్రదేశంలో కుకుటెని-ట్రిపిలియన్ సంస్కృతి కొన్ని ఖననం ప్రదేశాలలో ఒకదాన్ని కనుగొన్నారు, దాదాపు 120 మంది వ్యక్తులు ఉన్నారు. 1890 లలో మొదటి పురావస్తు శాస్త్రవేత్తల బృందం బిల్చే-జోలోట్ వద్ద కుకుటెని-ట్రిపిలియన్ సంస్కృతికి చెందిన అత్యంత ప్రసిద్ధ కళాఖండాలలో ఒకటి కనుగొనబడిందిః సుమారు 3500 BC నుండి ఒక ఎముక పలక వెర్టెబా గుహ లోపల కనుగొనబడింది, ఇది ఒక సిల్హౌట్తో చెక్కబడింది తల్లి దేవత,, ఈ సంస్కృతికి అత్యంత గుర్తింపు పొందిన చిహ్నాలలో ఒకటిగా మారింది.<ref>{{Cite web|title=Пещера Вертеба (Verteba Pestera)|url=http://www.showcaves.com/english/explain/Index/index.html|access-date=26 December 2009|publisher=Showcaves.com|postscript=Taken from the Verteba cave page, which is listed under the Ukraine category for "All entries of showcaves".}}</ref> 1907లో ప్రారంభించి, బిల్చే-జోలోట్ కుకుటెని-ట్రిపిల్లియన్ స్థావరం నుండి పురావస్తు అన్వేషణల సేకరణ స్థానిక పురావస్తు మ్యూజియం ప్రధాన సేకరణగా ఏర్పడింది, ఇది ల్యాండ్స్కేప్ పార్క్ మైదానంలో ఉన్న రాజభవనంలో ఉంచబడింది. పోలిష్ ఆక్రమణ కాలంలో, ఈ పదార్థాలను క్రాకోలోని మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్కియాలజీకి తొలగించారు. పురావస్తు త్రవ్వకాల నుండి ఇటీవలి అన్వేషణలు [https://web.archive.org/web/20091207030158/http://lhm.lviv.ua/eng/history.shtml ల్వివ్ హిస్టారికల్ మ్యూజియం], బోర్ష్చివ్ రీజినల్ మ్యూజియం ఆఫ్ లోకల్ లోరేలో ఉంచబడ్డాయి. == మతం == * సెయింట్ మైఖేల్ చర్చి (1871, OCU, బ్రిక్ * సెయింట్ పరస్కేవా చర్చి (1899, యుజిసిసి, బ్రిక్) == ప్రముఖ వ్యక్తులు == == మూలాలు == {{Reflist}} == మూలాలు == * == బాహ్య లింకులు == * [https://web.archive.org/web/20100326043155/http://uaycef.com/nicola.html క్రిస్టోస్ నికోలా హోమ్ పేజీ] క్రిస్టోస్ నికోలే గురించి జీవితచరిత్ర సమాచారం, హోలోకాస్ట్ సమయంలో ఈ గుహలలో దాక్కున్న ప్రాణాలతో బయటపడిన వారి కథ గురించి వీడియోలు, సమాచారానికి లింక్లు ఉన్నాయి. * ట్రిపిల్లియా-USA-ప్రాజెక్ట్ ది ట్రిపిల్లియన్ సివిలైజేషన్ సొసైటీ (ఆంగ్లంలో) హోమ్పేజీ. * పురాతన సమాజాల నమ్మకాలు, ఆచారాలు, సామాజిక నిర్మాణం, ప్రతీకవాదానికి ప్రత్యేక ప్రాధాన్యతనిస్తూ సాంస్కృతిక పరిశోధనకు ఒక ఇంటర్డిసిప్లినరీ విధానాన్ని పెంపొందించడానికి అంకితమైన పండితుల అంతర్జాతీయ సంస్థ అయిన [https://web.archive.org/web/20100122164908/http://www.archaeomythology.org/index.html ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఆర్కియోమైథాలజీ] ఇన్స్టిట్యూట్ హోమ్పేజీ. వారి దృష్టి చాలా వరకు కుకుటెని-ట్రిపిలియన్ సంస్కృతికి సంబంధించిన అంశాలను కలిగి ఉంటుంది. * ఉక్రెయిన్ నుండి ట్రిపిలియన్ సంస్కృతి ట్రిపిలియన్ కల్చర్ గురించి UK ఆధారిత సమూహం "అరట్టాగర్" నుండి ఒక పేజీ, ఇందులో ఉక్రెయిన్లోని ట్రిపిలియాలోని ట్రిపిలియన్ మ్యూజియంకు బృందం చేసిన పర్యటనకు సంబంధించిన అనేక గొప్ప ఛాయాచిత్రాలు ఉన్నాయి. * [http://weather.in.ua/en/ternopol'skaja/1385 బిల్చే జోలోట్ వాతావరణ పేజీ] (ఆంగ్లంలో) * ట్రిపిలియన్ సంస్కృతి ఉక్రేనియన్ ప్లాటర్ సేకరణ గురించి ఉక్రేనియൻ భాషా పేజీ. * "వెర్టేబా"-"ప్రిస్టానోవిచ్" ట్రిపిల్టివ్ ("వెర్టిబా"-ట్రిపిలియన్ ఆశ్రయం "మైకోలా షాట్ చే, లో కనిపిస్తుందిః урядовий кур 'ур (గవర్నమెంటల్ కొరియర్) 7 ఫిబ్రవరి 2005 (ఉక్రేనియన్ లో). ఇది ఉక్రేనియన్ జాతీయ చరిత్ర మంత్రిత్వ శాఖకు ప్రత్యేక నివేదిక. రచయిత వెర్టెబా గుహ, బిల్చే-జోలోట్ గ్రామం పురావస్తు అన్వేషణల కథన చారిత్రక కథనాన్ని అందిస్తుంది, సంభావ్య పర్యాటక ఆసక్తికి తోడ్పడటానికి ఈ ప్రాంతంలో ఇటీవలి, అంచనా వేసిన మెరుగుదలల గురించి వివరాలను అందిస్తుంది. * బిల్చే-జోలోట్ చరిత్రః నుండిః ఆర్కిటెక్టురాని టా ప్రిరోడాని పామ్ 'యట్కి ఉక్రేని (ఆర్కిటెక్చర్ అండ్ నేచురల్ మాన్యుమెంట్స్ ఆఫ్ ఉక్రెయిన్), పాత భవనాల ఫోటోలతో (ఉక్రేనియన్ లో), పట్టణం సంక్షిప్త చారిత్రక కథనాన్ని అందిస్తుంది. * βιλλύχε-Саяте Сайту (బిల్చే జోలోట్ పేజీ నుండిః வерговна рада украяни-огитсиния мисевого Самоврядуваня в укараини (ఉక్రెయిన్లో ఉక్రెయిన్-అధికారిక వెబ్ సైట్-స్థానిక ప్రభుత్వం) బిల్చే-జోలోట్ (ఉక్రేనియన్) పట్టణానికి డేటాను అందిస్తుంది  * ది వెర్టెబా కేవ్, బోర్స్చివ్ జిల్లా, ఖ్మెల్నిట్స్కీ ప్రాంతం, బిల్చే-జోలోట్, ఉక్రెయిన్ సమీపంలో ఈ సైట్ గుహ ప్రవేశ ద్వారం ఛాయాచిత్రాలను కలిగి ఉంది, అలాగే కుకుటెని-ట్రిపిలియన్ కుండలు పాక్షికంగా గుహ అంతస్తులో ఖననం చేయబడ్డాయి. * టెర్నొపిలిక్ మూడవ డస్లిడ్జెన్ ఒక వెబ్ సైట్ ఉక్రెయిన్ లో అని పిలుస్తారుః Ternopil కొనసాగుతున్న పరిశోధన ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద జిప్సం గుహలు. ఈ ప్రదేశంలో బిల్చే-జోలోట్ వద్ద కనుగొన్న వెర్టెబా గుహ, పురావస్తు కళాఖండాల కొన్ని ఛాయాచిత్రాలు ఉన్నాయి. * ఆఫ్ ది ఫేస్ ఆఫ్ ది ఎర్త్ః ప్రపంచంలోని అతిపెద్ద గుహలలో ఒకదానిలో దాక్కున్న హోలోకాస్ట్ ప్రాణాలతో బయటపడిన వారి బృందం విశేషమైన కథ వేబ్యాక్ మెషీన్లో ఆర్కైవ్ చేయబడింది "ది సీక్రెట్ ఆఫ్ ప్రీస్ట్స్ గ్రోటో" పుస్తక సహ రచయితలలో ఒకరైన పీటర్ లేన్ టేలర్ రాసిన వెబ్ పేజీ, ఇందులో పుస్తకం నుండి కొన్ని సారాంశాలు ఉన్నాయి. * క్రిస్ నికోలా, పీటర్ లేన్ టేలర్ రచించిన ది సీక్రెట్ ఆఫ్ ప్రీస్ట్స్ గ్రోట్టో వెర్టెబా, ప్రీస్ట్స్ గ్రొట్టోలో దాచిన యూదు ప్రాణాలతో బయటపడిన వారి కథ గురించి క్రిస్ నికోలా, అతని సహ రచయిత పీటర్ లేన్ టేలర్తో 2007లో ఇచ్చిన ఇంటర్వ్యూ ఆడియో క్లిప్ పోడ్కాస్ట్. * ది కేవ్-ది సీక్రెట్ ఆఫ్ ప్రీస్ట్స్ గ్రోట్టో రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలో ప్రీస్ట్స్ గ్రొట్టోలో, వెర్టెబా గుహలలో దాచిన యూదు ప్రాణాలతో బయటపడిన వారి గురించి ఒక డాక్యుమెంటరీ కోసం ప్రచార టీజర్ యూట్యూబ్ క్లిప్. దీనిని అనుభవించిన కొంతమంది వ్యక్తులను ఈ క్లిప్లో క్లుప్తంగా ఇంటర్వ్యూ చేశారు. [[వర్గం:ఉక్రెయిన్]] [[వర్గం:నగరాలు]] [[వర్గం:Coordinates on Wikidata]] oxgtpxgtfunh6zk5zukhkdo947wsfjd 4942642 4942640 2026-08-23T14:21:58Z Nagarani Bethi 60383 4942642 wikitext text/x-wiki {| class="infobox ib-settlement vcard" ! colspan="2" class="infobox-above" |<div class="fn org">బిల్చే-జోలోట్</div><div class="nickname ib-settlement-native" lang="uk">తెలుపు-రంగు</div><div class="nickname ib-settlement-other-name"><span title="Polish-language text">''బిల్చేజ్ స్లోట్''</span></div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data maptable" |<templatestyles src="Infobox settlement/columns/styles.css" /><div class="ib-settlement-cols"><div class="ib-settlement-cols-row"><div class="ib-settlement-cols-cell">[[దస్త్రం:Coat_of_Arms_Bilche-Zolote_Ternopil_Oblast.png|100x100px|Coat of arms of Bilche-Zolote]]<div class="ib-settlement-caption-link">ఆయుధాల కోటు</div></div></div></div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |[[దస్త్రం:Bilche_Zolote_map.JPG|250x250px|Map of Ukraine with Bilche-Zolote highlighted.]]<div class="ib-settlement-caption">బిల్చే-జోలోట్ తో ఉక్రెయిన్ మ్యాప్ హైలైట్ చేయబడింది.</div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |<div class="switcher-container"><templatestyles src="Module:Location map/styles.css"></templatestyles><div class="center"><div class="locmap" style="width:250px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div style="width:250px;padding:0"><div style="position:relative;width:250px">[[దస్త్రం:Ternopil_Oblast_location_map.svg|class=notpageimage noviewer|360x360px|Bilche-Zolote is located in Ternopil Oblast]]<div class="od notheme" style="top:83.916%;left:66.462%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[దస్త్రం:Red_pog.svg|link=|class=notpageimage noviewer|8x8px|Bilche-Zolote]]</div><div class="pr" style="width:6em;left:5px"><div>బిల్చే-జోలోట్</div></div></div></div><div style="padding-top:0.2em">బిల్చే-జోలోట్ స్థానం</div><span class="switcher-label" style="display:none">టెర్నోపిల్ ఒబ్లాస్ట్ పటాన్ని చూపించు</span></div></div></div><templatestyles src="Module:Location map/styles.css"></templatestyles><div class="center"><div class="locmap" style="width:250px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div style="width:250px;padding:0"><div style="position:relative;width:250px">[[దస్త్రం:Ukraine_administrative_locations_map,_improved.svg|class=notpageimage noviewer|250x250px|Bilche-Zolote is located in Ukraine]]<div class="od notheme" style="top:45.669%;left:22.817%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[దస్త్రం:Red_pog.svg|link=|class=notpageimage noviewer|8x8px|Bilche-Zolote]]</div><div class="pr" style="width:6em;left:5px"><div>బిల్చే-జోలోట్</div></div></div></div><div style="padding-top:0.2em">బిల్చే-జోలోట్ (ఉక్రెయిన్) </div><span class="switcher-label" style="display:none">ఉక్రెయిన్ మ్యాప్ను చూపించు</span></div></div></div></div> |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |సమన్వయాలుః<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles><span class="geo-inline"><span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Bilche-Zolote&params=48_46_21_N_25_52_51_E_type:city_region:UA <span class="geo-default"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">48°46′21′′N 25°52′51′′E<span class="longitude">25°52′51 "E</span></span></span><span class="geo-multi-punct">/&#x2E;</span><span class="geo-nondefault"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">48.77250 ° N 25.88083 ° E</span><span style="display:none"> / <span class="geo">48.77250; 25.88083</span></span></span>]</span></span><indicator name="coordinates"><span id="coordinates">[[Geographic coordinate system|Coordinates]]: {{#parsoid�fragment:7}}<span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Bilche-Zolote&params=48_46_21_N_25_52_51_E_type:city_region:UA <span class="geo-default"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"><span class="latitude">48°46′21″N</span> <span class="longitude">25°52′51″E</span></span></span><span class="geo-multi-punct">&#xfeff; / &#xfeff;</span><span class="geo-nondefault"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">48.77250°N 25.88083°E</span><span style="display:none">&#xfeff; / <span class="geo">48.77250; 25.88083</span></span></span>]</span>[[Category:Pages using gadget WikiMiniAtlas]]</span></indicator> |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |కంట్రీ ఒబ్లాస్ట్ రాయన్<br /><br /> | class="infobox-data" |[[ఉక్రెయిన్]]<br />టెర్నోపిల్ ప్రాంతం<br />చోర్ట్కివ్ రాయన్ |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |ప్రాంతం<div class="ib-settlement-fn"></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="white-space:nowrap;">• మొత్తం&nbsp;&nbsp;</div> | class="infobox-data" |5.993 km² (ID1) sq mi) &nbsp;&nbsp;&nbsp; |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |ఎత్తు<div class="ib-settlement-fn"></div> | class="infobox-data" |193 మీ (633 అడుగులు) &nbsp;&nbsp; |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |జనాభా<div class="ib-settlement-fn"> (2001)<span class="nowrap">&nbsp;</span></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="white-space:nowrap;">• మొత్తం&nbsp;&nbsp;</div> | class="infobox-data" |2,002 |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |• సాంద్రత&nbsp;&nbsp; | class="infobox-data" |334/km² (870/sq mi) &nbsp; |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |[[టైమ్ జోన్|సమయ ప్రాంతం&nbsp;]] | class="infobox-data" |యుటిసి + 2 (EET--->) |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<span class="nowrap">• వేసవి (డిఎస్టి) &nbsp;&nbsp;</span> | class="infobox-data" |యుటిసి + 3 (EEST--> ′) |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |[[పోస్టల్‌కోడ్‌|పోస్టల్ కోడ్]] | class="infobox-data adr" |<div class="postal-code">48733</div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |[[ప్రాంతీయ ఫోన్‌కోడ్|ఏరియా కోడ్&nbsp;]] | class="infobox-data" | +380 47 |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |[[ISO 3166|ISO 3166 కోడ్]] | class="infobox-data nickname" |యుఎ-26 |} '''బిల్చే-జోలోటే''' అనేది టెర్నోపిల్ ఒబ్లాస్ట్ (ప్రావిన్స్) చోర్ట్కివ్ రైయాన్ (జిల్లా) లోపల ఉన్న ఒక [[ఉక్రెయిన్|ఉక్రేనియన్]] గ్రామం. ఇది ఉక్రెయిన్లోని హ్రోమడాల్లో ఒకటైన బిల్చే-జోలోట్ గ్రామీణ హ్రోమడ పరిపాలనకు ఆతిథ్యం ఇస్తుంది.<ref name="admreform_2020_bilchezolote">{{Cite web|title=Бильче-Золотецкая громада|url=https://gromada.info/ru/obschina/bilche-zolotecka/|publisher=Портал об'єднаних громад України|language=Russian}}</ref> ఈ గ్రామీణ సమాజం సెరెట్ నది ప్రక్కనే ఉన్న ఒక చిన్న లోయలో ఉంది, దీని చుట్టూ పొలాలతో కప్పబడిన పీఠభూములు ఉన్నాయి, అప్పుడప్పుడు మిశ్రమ అడవులు విరిగిపోతాయి. బిల్చే-జోలోట్ 1,800 హెక్టార్ల (4,400 ఎకరాలు) విస్తీర్ణంలో ఉన్న ఒక అద్భుతమైన ఉద్యానవనానికి నిలయం, ఇందులో 11 హెక్టార్లు (27 ఎకరాలు) 400 సంవత్సరాల వయస్సు గల కొన్ని చెట్లతో సహా వర్జిన్ కలపతో కప్పబడి ఉంది. బిల్చే-జోలోట్ పెద్ద జిప్సం కార్స్ట్ [[వెర్టెబా గుహ]], అలాగే ముఖ్యమైన [[నవీన శిలా యుగం|నియోలిథిక్]] కుకుటెని-ట్రిపిలియన్ సంస్కృతి పురావస్తు ప్రదేశం,, అనేక దేశాల నుండి పర్యాటకులను, స్పెలంకర్ సందర్శకులను ఆకర్షిస్తుంది. == బిల్చే-జోలోట్ ల్యాండ్స్కేప్ పార్క్ == 19వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో స్థాపించబడిన బిల్చే-జోలోట్ ల్యాండ్స్కేప్ పార్కులో ఎస్టేట్లో కొంత భాగం, స్థానిక కులీన కుటుంబం రాజభవనం ఉన్నాయి. 29 జనవరి 1960న, ఉక్రెయిన్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ మినిస్టర్స్ బిల్చే-జోలోట్ ల్యాండ్స్కేప్ పార్కును ఉక్రేనియన్ నేచురల్ రిజర్వ్ ఫండ్లో చేర్చాలని ఒక తీర్మానాన్ని ఆమోదించింది. == వెర్టెబా, ప్రీస్ట్ గ్రోట్టో గుహలు == బిల్చే-జోలోట్ గ్రామం శివార్లలో ఉన్న [[వెర్టెబా గుహ]] దాని పేరును ఉక్రేనియన్లు "తొట్టి" అనే పదం నుండి పొందుతుంది. వెర్టెబా ఐరోపాలోని అతిపెద్ద గుహలలో ఒకటి, ఇది 7,8 కిలోమీటర్ల (4,8 మైళ్ళు) పొడవు, మొత్తం 6000 క్యూబిక్ మీటర్లు. ఇది చిట్టడవి లాంటి మార్గాలను కలిగి ఉంటుంది, ఇవి తరచుగా సన్నని గోడలతో పాటు విస్తృత గ్యాలరీలతో వేరు చేయబడతాయి. గుహ గోడలు మృదువైనవి, చీకటిగా ఉంటాయి, అరుదైన [[కాల్షియం కార్బోనేట్]] ముడతలు కనిపిస్తాయి. బారెల్స్ రూపాన్ని కలిగి ఉన్న చిన్న స్టాలాక్టైట్లు, అసాధారణ స్టాలగ్మైట్లు కూడా ఉన్నాయి, ఇవన్నీ మూన్మిల్క్ అని పిలువబడే అపారదర్శక నీటి ద్రవంలో పూయబడి ఉంటాయి. == కుకుటెని-ట్రిపిల్లియన్ స్థావరం == 1884లో సప్యే ఎస్టేట్లో జరిగిన ప్రాపంచిక తవ్వకం సమయంలో, వెర్టెబా గుహ ముఖద్వారం సమీపంలో ఉన్న చరిత్రపూర్వ స్థావరం ఖననం చేయబడిన శిధిలాల మీద కార్మికులు పొరపాట్లు చేశారు. సంవత్సరాలుగా, గుహ నేల నుండి 300 కంటే ఎక్కువ చెక్కుచెదరకుండా సిరామిక్ కంటైనర్లు వెలికితీశారు, ఈ నియోలిథిక్ యుగం స్థావరం, మొత్తం 8 హెక్టార్లు (20 ఎకరాలు) కలిగి ఉంది. పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలు ఈ కళాఖండాలను కుకుటెని-ట్రిపిలియన్ సంస్కృతికి చెందినవిగా గుర్తించారు, 4440 నుండి 4100 BC, BC వరకు రెండు వేర్వేరు కాలాల స్థావర కార్యకలాపాలకు ఆధారాలు ఉన్నాయి, ఈ సమాజంలోని సభ్యులు తమ పొలాలను దున్నుతారు, పశువులను పెంచుతారు, వేటాడారు, చేపలు పట్టారు, వస్త్రాలను సృష్టించారు, చాలా క్లిష్టమైన డిజైన్లతో అందమైన, అత్యంత శుద్ధి చేసిన కుండల శైలిని అభివృద్ధి చేశారు. ఆ సమయంలో భూమిపై 15,000 మంది నివాసితులతో ఉన్న వారి స్థావరాలు, ఓవల్ లేదా వృత్తాకార లేఅవుట్లలో నిర్మించబడ్డాయి, కేంద్రీకృత వరుసల ఇళ్ళు పరస్పరం అనుసంధానించబడి, సమాజం కేంద్రం చుట్టూ వలయాలను ఏర్పరుస్తాయి, ఇక్కడ తరచుగా అభయారణ్యం భవనం కనిపిస్తుంది. వారు పెద్ద సంఖ్యలో మట్టి బొమ్మలను వదిలిపెట్టారు, వీటిలో చాలా వరకు మాతృదేవతల విగ్రహాలుగా పరిగణించబడతాయి. 2500 సంవత్సరాలకు పైగా సంస్కృతి అభివృద్ధి చెందింది, ఎటువంటి ఆధారాలు మిగిలి లేవు, అది వారు యుద్ధాన్ని అనుభవించినట్లు సూచిస్తుంది.<ref>{{Citation|last=Tringham|first=Ruth|title=(Un)settling the neolithic|year=2005|editor-last=Bailey|editor-first=Douglass W.|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719142901/http://diva.berkeley.edu/projects/tringham/RET_DigPub/RET_Unsettling_Fire.pdf|chapter=Weaving house life and death into places: a blueprint for a hypermedia narrative|chapter-url=http://diva.berkeley.edu/projects/tringham/RET_DigPub/RET_Unsettling_Fire.pdf|place=Oxford|publisher=Oxbow|isbn=1-84217-179-8|oclc=62472378|archive-date=2011-07-19|author-link=Ruth Tringham|editor2-last=Whittle|editor2-first=Alasdair W.R.|editor3-last=Cummings|editor3-first=Vicki}}</ref> అయితే, [[కంచుయుగం|కాంస్య యుగం]] ప్రారంభంలో వారి సంస్కృతి కనుమరుగైంది, దీనికి కారణాలు ఇప్పటికీ చర్చించబడుతున్నాయి, కానీ బహుశా స్టెప్పెస్ నుండి తూర్పుకు వచ్చిన ఆక్రమణదారుల ఫలితంగా ఉండవచ్చు.<ref>{{Citation|last=Gimbutas|first=Marija Alseikaitė|title=The civilization of the Goddess: the world of Old Europe|url=https://archive.org/details/civilizationofgo0000gimb|year=1991|place=San Francisco|publisher=HarperSanFrancisco|isbn=0-06-250368-5|oclc=123210574|access-date=2009-12-19}}</ref> ఎడ్వర్డ్ పావ్లోవిజ్, గాట్ఫ్రీడ్ ఓసోవ్స్కీ 1889 నుండి 1891 వరకు జరిపిన త్రవ్వకాలతో ప్రారంభించి, సంవత్సరాలుగా ఈ ప్రదేశంలో అనేక ప్రధాన పురావస్తు అన్వేషణలు జరిగాయి. 1898 లో వ్లోడ్జిమియెర్జ్ డెమెట్రీకివిజ్ ఒక తవ్వకం, విశ్లేషణను నిర్వహించాడు. 1952, 1956లో V. N. ఎరావెట్స్, I. E. స్విష్నికోవ్, G. M. వ్లాసోవా 20వ శతాబ్దపు అల్లకల్లోలమైన మొదటి అర్ధభాగంలో నిర్లక్ష్యం చేయబడిన ఈ ప్రదేశం అన్వేషణను తిరిగి ప్రారంభించారు. ఇటీవల, 2000 లో, ఎం. సోహత్స్కీ ఈ ప్రదేశంలో మరింత తవ్వకాలు నిర్వహించారు. స్థావరం ఆక్రమించినప్పుడు మధ్య అంతరం ఉందని ఆవిష్కరణల నుండి ఆధారాలు వెల్లడించాయి. ఇటీవలి స్థావరం సిరామిక్ కనుగొన్న వాటిని ''షిపినెట్స్క్ సమూహం'' అనుసంధానించింది, ఇది తరువాతి నియోలిథిక్ సమయంలో ఈ ప్రాంతంలో అభివృద్ధి చెందిన కుకుటెని-ట్రిపిలియన్ సంస్కృతి ఉప సమూహం. గుహలో వెలికితీసిన చెక్కుచెదరకుండా ఉన్న సిరామిక్ కంటైనర్లతో పాటు, పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలు 35,000 కంటే ఎక్కువ బంకమట్టి శకలాలను కూడా కనుగొన్నారు, వీటిలో అనేక ప్రసిద్ధ కుకుటెని-ట్రిపిలియన్ దేవత బొమ్మలు, 200 ఎముక, చీమల అవశేషాలు, అదనంగా 300 సాధనాలు, ఎముక, రాతితో రూపొందించిన ఇతర వస్తువులు, వీటిలో ఫ్లింట్ పనిముట్లు, ఎముక ఎలుగుబంట్లు, కొన్ని చిన్న రాగి కళాఖండాలు ఉన్నాయి. పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలు ఈ ప్రదేశంలో కుకుటెని-ట్రిపిలియన్ సంస్కృతి కొన్ని ఖననం ప్రదేశాలలో ఒకదాన్ని కనుగొన్నారు, దాదాపు 120 మంది వ్యక్తులు ఉన్నారు. 1890 లలో మొదటి పురావస్తు శాస్త్రవేత్తల బృందం బిల్చే-జోలోట్ వద్ద కుకుటెని-ట్రిపిలియన్ సంస్కృతికి చెందిన అత్యంత ప్రసిద్ధ కళాఖండాలలో ఒకటి కనుగొనబడిందిః సుమారు 3500 BC నుండి ఒక ఎముక పలక వెర్టెబా గుహ లోపల కనుగొనబడింది, ఇది ఒక సిల్హౌట్తో చెక్కబడింది తల్లి దేవత,, ఈ సంస్కృతికి అత్యంత గుర్తింపు పొందిన చిహ్నాలలో ఒకటిగా మారింది.<ref>{{Cite web|title=Пещера Вертеба (Verteba Pestera)|url=http://www.showcaves.com/english/explain/Index/index.html|access-date=26 December 2009|publisher=Showcaves.com|postscript=Taken from the Verteba cave page, which is listed under the Ukraine category for "All entries of showcaves".}}</ref> 1907లో ప్రారంభించి, బిల్చే-జోలోట్ కుకుటెని-ట్రిపిల్లియన్ స్థావరం నుండి పురావస్తు అన్వేషణల సేకరణ స్థానిక పురావస్తు మ్యూజియం ప్రధాన సేకరణగా ఏర్పడింది, ఇది ల్యాండ్స్కేప్ పార్క్ మైదానంలో ఉన్న రాజభవనంలో ఉంచబడింది. పోలిష్ ఆక్రమణ కాలంలో, ఈ పదార్థాలను క్రాకోలోని మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్కియాలజీకి తొలగించారు. పురావస్తు త్రవ్వకాల నుండి ఇటీవలి అన్వేషణలు [https://web.archive.org/web/20091207030158/http://lhm.lviv.ua/eng/history.shtml ల్వివ్ హిస్టారికల్ మ్యూజియం], బోర్ష్చివ్ రీజినల్ మ్యూజియం ఆఫ్ లోకల్ లోరేలో ఉంచబడ్డాయి. == మతం == * సెయింట్ మైఖేల్ చర్చి (1871, OCU, బ్రిక్ * సెయింట్ పరస్కేవా చర్చి (1899, యుజిసిసి, బ్రిక్) == ప్రముఖ వ్యక్తులు == * ఇవాన్ వెర్ఖ్రాట్స్కీ (1846-1919), ఉక్రేనియన్ శాస్త్రవేత్త మరియు విద్యావేత్త, షెవ్చెంకో సైంటిఫిక్ సొసైటీ సభ్యుడు * మైఖైలో సోఖాట్స్కీ (జననం 1959), ఉక్రేనియన్ పురావస్తు శాస్త్రవేత్త, స్థానిక చరిత్రకారుడు, గుహల పరిశోధకుడు, ప్రజా ప్రముఖుడు == మూలాలు == {{Reflist}} == బాహ్య లింకులు == * [https://web.archive.org/web/20100326043155/http://uaycef.com/nicola.html క్రిస్టోస్ నికోలా హోమ్ పేజీ] క్రిస్టోస్ నికోలే గురించి జీవితచరిత్ర సమాచారం, హోలోకాస్ట్ సమయంలో ఈ గుహలలో దాక్కున్న ప్రాణాలతో బయటపడిన వారి కథ గురించి వీడియోలు, సమాచారానికి లింక్లు ఉన్నాయి. * ట్రిపిల్లియా-USA-ప్రాజెక్ట్ ది ట్రిపిల్లియన్ సివిలైజేషన్ సొసైటీ (ఆంగ్లంలో) హోమ్పేజీ. * పురాతన సమాజాల నమ్మకాలు, ఆచారాలు, సామాజిక నిర్మాణం, ప్రతీకవాదానికి ప్రత్యేక ప్రాధాన్యతనిస్తూ సాంస్కృతిక పరిశోధనకు ఒక ఇంటర్డిసిప్లినరీ విధానాన్ని పెంపొందించడానికి అంకితమైన పండితుల అంతర్జాతీయ సంస్థ అయిన [https://web.archive.org/web/20100122164908/http://www.archaeomythology.org/index.html ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఆర్కియోమైథాలజీ] ఇన్స్టిట్యూట్ హోమ్పేజీ. వారి దృష్టి చాలా వరకు కుకుటెని-ట్రిపిలియన్ సంస్కృతికి సంబంధించిన అంశాలను కలిగి ఉంటుంది. * ఉక్రెయిన్ నుండి ట్రిపిలియన్ సంస్కృతి ట్రిపిలియన్ కల్చర్ గురించి UK ఆధారిత సమూహం "అరట్టాగర్" నుండి ఒక పేజీ, ఇందులో ఉక్రెయిన్లోని ట్రిపిలియాలోని ట్రిపిలియన్ మ్యూజియంకు బృందం చేసిన పర్యటనకు సంబంధించిన అనేక గొప్ప ఛాయాచిత్రాలు ఉన్నాయి. * [http://weather.in.ua/en/ternopol'skaja/1385 బిల్చే జోలోట్ వాతావరణ పేజీ] (ఆంగ్లంలో) * ట్రిపిలియన్ సంస్కృతి ఉక్రేనియన్ ప్లాటర్ సేకరణ గురించి ఉక్రేనియൻ భాషా పేజీ. * "వెర్టేబా"-"ప్రిస్టానోవిచ్" ట్రిపిల్టివ్ ("వెర్టిబా"-ట్రిపిలియన్ ఆశ్రయం "మైకోలా షాట్ చే, లో కనిపిస్తుందిః урядовий кур 'ур (గవర్నమెంటల్ కొరియర్) 7 ఫిబ్రవరి 2005 (ఉక్రేనియన్ లో). ఇది ఉక్రేనియన్ జాతీయ చరిత్ర మంత్రిత్వ శాఖకు ప్రత్యేక నివేదిక. రచయిత వెర్టెబా గుహ, బిల్చే-జోలోట్ గ్రామం పురావస్తు అన్వేషణల కథన చారిత్రక కథనాన్ని అందిస్తుంది, సంభావ్య పర్యాటక ఆసక్తికి తోడ్పడటానికి ఈ ప్రాంతంలో ఇటీవలి, అంచనా వేసిన మెరుగుదలల గురించి వివరాలను అందిస్తుంది. * బిల్చే-జోలోట్ చరిత్రః నుండిః ఆర్కిటెక్టురాని టా ప్రిరోడాని పామ్ 'యట్కి ఉక్రేని (ఆర్కిటెక్చర్ అండ్ నేచురల్ మాన్యుమెంట్స్ ఆఫ్ ఉక్రెయిన్), పాత భవనాల ఫోటోలతో (ఉక్రేనియన్ లో), పట్టణం సంక్షిప్త చారిత్రక కథనాన్ని అందిస్తుంది. * βιλλύχε-Саяте Сайту (బిల్చే జోలోట్ పేజీ నుండిః வерговна рада украяни-огитсиния мисевого Самоврядуваня в укараини (ఉక్రెయిన్లో ఉక్రెయిన్-అధికారిక వెబ్ సైట్-స్థానిక ప్రభుత్వం) బిల్చే-జోలోట్ (ఉక్రేనియన్) పట్టణానికి డేటాను అందిస్తుంది  * ది వెర్టెబా కేవ్, బోర్స్చివ్ జిల్లా, ఖ్మెల్నిట్స్కీ ప్రాంతం, బిల్చే-జోలోట్, ఉక్రెయిన్ సమీపంలో ఈ సైట్ గుహ ప్రవేశ ద్వారం ఛాయాచిత్రాలను కలిగి ఉంది, అలాగే కుకుటెని-ట్రిపిలియన్ కుండలు పాక్షికంగా గుహ అంతస్తులో ఖననం చేయబడ్డాయి. * టెర్నొపిలిక్ మూడవ డస్లిడ్జెన్ ఒక వెబ్ సైట్ ఉక్రెయిన్ లో అని పిలుస్తారుః Ternopil కొనసాగుతున్న పరిశోధన ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద జిప్సం గుహలు. ఈ ప్రదేశంలో బిల్చే-జోలోట్ వద్ద కనుగొన్న వెర్టెబా గుహ, పురావస్తు కళాఖండాల కొన్ని ఛాయాచిత్రాలు ఉన్నాయి. * ఆఫ్ ది ఫేస్ ఆఫ్ ది ఎర్త్ః ప్రపంచంలోని అతిపెద్ద గుహలలో ఒకదానిలో దాక్కున్న హోలోకాస్ట్ ప్రాణాలతో బయటపడిన వారి బృందం విశేషమైన కథ వేబ్యాక్ మెషీన్లో ఆర్కైవ్ చేయబడింది "ది సీక్రెట్ ఆఫ్ ప్రీస్ట్స్ గ్రోటో" పుస్తక సహ రచయితలలో ఒకరైన పీటర్ లేన్ టేలర్ రాసిన వెబ్ పేజీ, ఇందులో పుస్తకం నుండి కొన్ని సారాంశాలు ఉన్నాయి. * క్రిస్ నికోలా, పీటర్ లేన్ టేలర్ రచించిన ది సీక్రెట్ ఆఫ్ ప్రీస్ట్స్ గ్రోట్టో వెర్టెబా, ప్రీస్ట్స్ గ్రొట్టోలో దాచిన యూదు ప్రాణాలతో బయటపడిన వారి కథ గురించి క్రిస్ నికోలా, అతని సహ రచయిత పీటర్ లేన్ టేలర్తో 2007లో ఇచ్చిన ఇంటర్వ్యూ ఆడియో క్లిప్ పోడ్కాస్ట్. * ది కేవ్-ది సీక్రెట్ ఆఫ్ ప్రీస్ట్స్ గ్రోట్టో రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలో ప్రీస్ట్స్ గ్రొట్టోలో, వెర్టెబా గుహలలో దాచిన యూదు ప్రాణాలతో బయటపడిన వారి గురించి ఒక డాక్యుమెంటరీ కోసం ప్రచార టీజర్ యూట్యూబ్ క్లిప్. దీనిని అనుభవించిన కొంతమంది వ్యక్తులను ఈ క్లిప్లో క్లుప్తంగా ఇంటర్వ్యూ చేశారు. [[వర్గం:ఉక్రెయిన్]] [[వర్గం:నగరాలు]] [[వర్గం:Coordinates on Wikidata]] 648cf9a9cx3vmzrpuwuev9kt6zd8g55 0 507629 4942644 2026-08-23T14:25:18Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox protected area | name =డ్నీస్టర్ కాన్యన్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం | alt_name = ఉక్రేనియన్: డెస్నియాన్స్కో-స్టరోగుత్స్కియ్ | iucn_category = II | image = Деснянсько-Старогутський Нацпарк 023.jpg | image_caption = డ్నీస్టర్ కాన్యన్ జా...' 4942644 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name =డ్నీస్టర్ కాన్యన్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం | alt_name = ఉక్రేనియన్: డెస్నియాన్స్కో-స్టరోగుత్స్కియ్ | iucn_category = II | image = Деснянсько-Старогутський Нацпарк 023.jpg | image_caption = డ్నీస్టర్ కాన్యన్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం | image_size = 300 | pushpin_map = | pushpin_relief = yes | map_caption = Location of Park | location = సుమీ ఓబ్లాస్ట్ | nearest_city = సెరెడినా-బుడా | coordinates = {{coord|52|9|57|N|33|24|59|E|region:UK|format=dms|display=inline,title}} | coords_ref = | area = 16,215 హెక్టార్లు (40,068 ఎకరాలు; 162 చదరపు కిలోమీటర్లు; 63 చదరపు మైళ్ళు ) | established = {{start date|1999}} | visitation_num = | visitation_year = | visitation_ref = | website = http://www.nppds.inf.ua/index.html | governing_body = పర్యావరణ & సహజ వనరుల మంత్రిత్వ శాఖ (ఉక్రెయిన్) }} డెస్నా -స్టారా హుటా జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం([[ఉక్రెయిన్]] Δεσνανσύκο-Старогутський насиональний πριροδνιя παρκ, రోమన్ భాషలో National Nature పార్క్) ఈశాన్య ఉక్రెయిన్‌లోని డెస్నా నది మధ్య భాగాన్ని కలిగి ఉంది, ఇది తూర్పు పోల్స్ ప్రాంతంలోని వివిధ చిత్తడి నేలలు, మిశ్రమ అటవీ ప్రకృతి దృశ్యాలను సూచిస్తుంది.<ref name="unesco">{{Cite web|title=Desnianskyi|url=http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/environment/ecological-sciences/biosphere-reserves/europe-north-america/ukraine/desnianskyi/|access-date=September 22, 2018|publisher=UNESCO Man and Biosphere Programme|language=en}}</ref> ఈ [[జాతీయ ఉద్యానవనం]] రెండు విభాగాలు ఉన్నాయి, ఒకటి డెస్నా వరద మైదానాలలో, మరొకటి రష్యన్ సరిహద్దులోని బ్రియాన్స్క్ అడవి దక్షిణ ప్రాంతంలో ఉంది. ఈ ప్రాంతం సాపేక్షంగా శుభ్రంగా, పర్యావరణపరంగా, రేడియోలాజికల్ జోన్ నుండి స్పష్టంగా, పారిశ్రామిక-కాని ప్రాంతంలో ఉంది.<ref name="parksite-vacation">{{Cite web|title=Desna-Starohutskyi National Nature Park|url=http://www.nppds.inf.ua/vidpochinok.html|access-date=September 22, 2018|publisher=Park Site|language=uk}}</ref> ఈ ఉద్యానవనం సుమీ ఒబ్లాస్ట్ షోస్ట్కా రాయన్ పరిపాలనా జిల్లాలో ఉంది.<ref name="parksite">{{Cite web|title=Desna-Starohutskyi National Nature Park|url=http://www.nppds.inf.ua/index.html|access-date=September 22, 2018|publisher=Park Site|language=uk}}</ref> ఈ ఉద్యానవనంలో ఒక భాగం అంతర్జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన రామ్సర్ చిత్తడి నేల ప్రదేశం "డెస్నా నది వరద మైదానాలు".<ref name="ramsar">{{Cite web|title=Desna River Floodplains|url=https://rsis.ramsar.org/ris/1398|access-date=September 24, 2018|publisher=Ramsar Site Information Service|language=en}}</ref> ఇది యునెస్కో మ్యాన్ అండ్ బయోస్పియర్ (MAB) రిజర్వ్ ప్రోగ్రామ్ 2009 లో నియమించబడిన డెస్నా బయోస్పియర్ రిజర్వ్‌లో కూడా భాగం.<ref name="unesco" /> == స్థలాకృతి == [[దస్త్రం:Разнотравье_в_Десняно-Старогутском_заповеднике.jpg|ఎడమ|thumb|300x300px|దేస్నా-స్టారా హుటా ఎన్ఎన్పి లోని పచ్చిక మైదానం, అడవి]] డెస్నా-స్టారా హుటా నేషనల్ నేచర్ పార్క్ మధ్య డెస్నా నది లోయలో ఉంది, ఇది సుమారు 300 కిలోమీటర్ల ఎగువన ఉంది, ఇక్కడ నుండి డెస్నా [[కీవ్]] సమీపంలో డ్[[Dnieper|నీపర్]] నదిని కలుస్తుంది. ఈ ఉద్యానవనంలోని భూభాగం చివరి మంచు యుగంలో ఇసుక, కంకర హిమనదీయ నిక్షేపాల ద్వారా నిర్మించబడింది. ఈ చదునైన భూభాగంలో నదులు, వంకరగా తిరిగే డెస్నా ఆక్స్బో సరస్సులు, విస్తృతమైన చిత్తడి నేలలు, చిత్తడి నేలలను కూడా కలిగి ఉంది. ఈ ప్రదేశం [[పోలాండ్]] ప్రాంతం తూర్పు అంచున ఉంది, ఇది పశ్చిమాన పోలాండ్ నుండి తూర్పున సెంట్రల్ రష్యన్ ఎత్తైన ప్రాంతాల వరకు చేరుకుంటుంది.<ref name="parksite-nature">{{Cite web|title=Natural Conditions, Desna-Starohutskyi NNP|url=http://www.nppds.inf.ua/index.html|access-date=September 23, 2018|publisher=Park Site|language=uk}}</ref> == వాతావరణం, పర్యావరణ ప్రాంతం == డెస్నా-స్టారా హుటా వాతావ,రణం ''తేమతో కూడిన ఖండాంతర వాతావరణం, వెచ్చని వేసవి'' (కొప్పెన్ వాతావరణ వర్గీకరణ). ఈ వాతావరణం తేలికపాటి వేసవి, చల్లని, మంచు శీతాకాలాలతో రోజువారీ, కాలానుగుణంగా ఉష్ణోగ్రతలో పెద్ద మార్పులతో వర్గీకరించబడుతుంది.<ref>{{Cite web|last=Kottek|first=M.|last2=Grieser|first2=J.|last3=Beck|first3=C.|last4=Rudolf|first4=B.|last5=Rubel|first5=F.|date=2006|title=World Map of Koppen-Geiger Climate Classification Updated|url=http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/pdf/Paper_2006.pdf|access-date=September 14, 2019|publisher=Gebrüder Borntraeger 2006|language=en}}</ref><ref name="kop-data">{{Cite web|title=Dataset - Koppen climate classifications|url=https://datacatalog.worldbank.org/dataset/world-maps-k%C3%B6ppen-geiger-climate-classification|access-date=September 14, 2019|publisher=World Bank|language=en}}</ref> ఈ ఉద్యానవనం మధ్య యూరోపియన్ మిశ్రమ అడవుల పర్యావరణ ప్రాంతంలో ఉంది.<ref name="ecomap">{{Cite web|title=Map of Ecoregions 2017|url=https://ecoregions2017.appspot.com/|access-date=September 14, 2019|publisher=Resolve, using WWF data|language=en}}</ref> == వృక్షజాలం, జంతుజాలం == పార్క్ పశ్చిమ భాగం, దేస్నా నదిపై సాపేక్షంగా స్వచ్ఛమైన నీటిని కలిగి ఉంది, ఎందుకంటే ఈ సమయంలో దేస్నా నదిని ఆనకట్ట చేయలేదు. ఈ ప్రాంతంలో పొడవైన గడ్డి, ఆల్డర్ చిత్తడి నేలలు, బూడిద, ఓక్, ఆస్పెన్ అటవీ ప్రదేశాలతో కూడిన విస్తృత పచ్చికభూములు ఉన్నాయి. ఈ ఉద్యానవనం యొక్క తూర్పు (స్టారా హుటా) విభాగంలో బ్రియాన్స్క్ అటవీ దక్షిణ భాగం రష్యా వరకు విస్తరించి ఉంది. స్టారా హుటా విభాగం ఎక్కువగా [[పైన్]] అడవి, కొన్ని విశాలమైన ఆకు చెట్ల స్టాండ్లు ఉన్నాయి.<ref name="parksite-nature" /> సాధారణ పెద్ద క్షీరదాలు ఎల్క్, రో జింక, అడవి పందులు, [[ఉడుత|ఉడుతలు]], కుందేలు, తోడేళ్ళు. ఇటీవలి సంవత్సరాలలో, చిత్తడి ప్రాంతాలలో బీవర్లు తిరిగి కనిపించాయి. ఈ ఉద్యానవనంలో 134 జాతుల పక్షులు సంతానోత్పత్తి చేస్తున్నట్లు నమోదు చేయబడింది. జల సమూహాలలో హాని కలిగించే స్టెర్లెట్, దాదాపుగా బెదిరింపులకు గురైన యురేషియా ఓటర్ ఉన్నాయి. == ప్రజా వినియోగం == అద్దెకు వేడిచేసిన క్యాబిన్లు, పడవలు, చేపలు పట్టడం, శిబిరాలు అందుబాటులో ఉన్న ప్రతి ప్రధాన విభాగంలో వినోద సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. పార్క్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ నమోదు చేసుకోవడానికి, పార్క్ నియమాల సమీక్ష కోసం సందర్శకుల కేంద్రాన్ని సంప్రదించాలని అభ్యర్థిస్తుంది.<ref name="parksite-vacation" /> డెస్నా విభాగంలో "విజితివ్కా డెస్నీ" అనే విద్యా పర్యావరణ కాలిబాట ఉంది, ఇది డెస్నా వరద మైదాన టెర్రస్లలోని వివిధ ఆవాసాల గుండా వెళుతుంది.<ref name="parksite-trail">{{Cite web|title=Ecological trail "Visnikska Desna"|url=http://www.nppds.inf.ua/ecostegka.html|access-date=September 22, 2018|publisher=Park Site|language=uk}}</ref> లైబ్రరీ వీడియోలతో సందర్శకుల కేంద్రం ఉంది, పార్క్ శాస్త్రవేత్తలు స్థానిక పాఠశాల సమూహాల కోసం విద్యా కార్యక్రమాలను స్పాన్సర్ చేస్తారు. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రాంతాలు}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] rnqoqfy58gze3fcvhsf5v1wkvd9b9j2 4942649 4942644 2026-08-23T14:34:13Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4942649 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name =డ్నీస్టర్ కాన్యన్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం | alt_name = ఉక్రేనియన్: డెస్నియాన్స్కో-స్టరోగుత్స్కియ్ | iucn_category = II | image = Деснянсько-Старогутський Нацпарк 023.jpg | image_caption = డ్నీస్టర్ కాన్యన్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం | image_size = 300 | pushpin_map = | pushpin_relief = yes | map_caption = Location of Park | location = సుమీ ఓబ్లాస్ట్ | nearest_city = సెరెడినా-బుడా | coordinates = {{coord|52|9|57|N|33|24|59|E|region:UK|format=dms|display=inline,title}} | coords_ref = | area = 16,215 హెక్టార్లు (40,068 ఎకరాలు; 162 చదరపు కిలోమీటర్లు; 63 చదరపు మైళ్ళు ) | established = {{start date|1999}} | visitation_num = | visitation_year = | visitation_ref = | website = http://www.nppds.inf.ua/index.html | governing_body = పర్యావరణ & సహజ వనరుల మంత్రిత్వ శాఖ (ఉక్రెయిన్) }} '''డ్నీస్టర్''' '''కాన్యన్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం''' (ఉక్రేనియన్ : Національний природний парк «Дністровський каньйон» , రోమనైజ్డ్:  Dnistrovs'kyj kan'jon) ఉక్రెయిన్‌లోని అతిపెద్ద కాన్యన్ అయిన డ్నీస్టర్ నది మధ్య భాగం వెంబడి విస్తరించి ఉంది. ఇది పశ్చిమ ఉక్రెయిన్‌లోని కార్పాతియన్ పర్వతాలకు తూర్పున సుమారు 75 కి.మీ. కీవ్‌కు నైరుతి దిశలో సుమారు 400 కి.మీ. దూరంలో ఉన్న, ఉక్రేనియన్ అటవీ-గడ్డి మైదాన ప్రాంతంలోని సాపేక్షంగా అభివృద్ధి చెందని భాగాన్ని పరిరక్షిస్తుంది. ఈ కాన్యన్ ప్రపంచంలోని రెండు పొడవైన గుహలతో సహా, దాని విభిన్న భౌగోళిక నిర్మాణాలకు ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇది టెర్నోపిల్ ఓబ్లాస్ట్‌లోని చోర్ట్‌కివ్ రైయోన్ పరిపాలనా జిల్లాలో ఉంది.<ref name="parksite2">{{Cite web|title=Dniester Canyon National Nature Park|url=http://dnistercanyon.pp.ua/index.php/en/|publisher=Park Site|language=en|access-date=February 27, 2019}}</ref><ref name="decree">{{Cite web|title=Decree of the President of Ukraine establishing NNP Dniester Canyon|url=https://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=96%2F2010|publisher=Verhovna Rada of Ukraine|language=uk|access-date=March 12, 2019}}</ref> == స్థలాకృతి == [[దస్త్రం:Разнотравье_в_Десняно-Старогутском_заповеднике.jpg|ఎడమ|thumb|300x300px|దేస్నా-స్టారా హుటా ఎన్ఎన్పి లోని పచ్చిక మైదానం, అడవి]] పశ్చిమ ఉక్రెయిన్‌లో వాయువ్య నుండి ఆగ్నేయానికి ప్రవహిస్తున్నందున ఈ ఉద్యానవనం సరిహద్దులు 100 కి. మీ. ల వరకు డ్నీస్టర్ నదిని అనుసరిస్తాయి. ఈ పొడవులో ఎక్కువ భాగం, ఈ ఉద్యానవనం నదిపై కేంద్రీకృతమై 5-10 కి. మీ. వెడల్పు మాత్రమే కలిగి ఉంది. ఈ ఉద్యానవనంలో ట్రావెర్టైన్ రాతిలో 50కి పైగా ముఖ్యమైన గుహలు ఉన్నాయి. వీటిలో ఓజెర్నా (105 కి. మీ.) & ఆప్టిమిస్టిక్నా (230 కి. మీ) గుహలు ఉన్నాయి.ఉక్రెయిన్ లో అతిపెద్ద జలపాతం-జురిన్స్కీ - పార్క్ లో ఉంది. ఉక్రెయిన్‌లోని చాలా జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనాల మాదిరిగానే, ప్రధాన ఉద్యానవనంలో అనేక చిన్న ప్రకృతి నిల్వలు, స్థానిక ఉద్యానవనాలు, చారిత్రక కట్టడాలు, ప్రజల సందర్శనకు తెరిచిన సహజ ఆకర్షణలు ఉన్నాయి. == వాతావరణం, పర్యావరణ ప్రాంతం == డ్నీస్టర్ కాన్యన్ ప్రాంతానికి అధికారిక వాతావరణ వర్గీకరణ ' తేమతో కూడిన ఖండాంతర వాతావరణం – వెచ్చని వేసవి ఉప-రకం' ( కోపెన్ వాతావరణ వర్గీకరణ Dfb). ఇందులో కాలానుగుణంగా ఉష్ణోగ్రతలలో పెద్ద వ్యత్యాసాలు, వెచ్చని వేసవి ఉంటాయి (కనీసం నాలుగు నెలల సగటు ఉష్ణోగ్రత 10 °సి (50 °ఎఫ్) కంటే ఎక్కువగా ఉంటుంది , కానీ ఏ నెలలోనూ సగటు ఉష్ణోగ్రత 22 °సి (72 °ఎఫ్) కంటే ఎక్కువగా ఉండదు). ఈ పార్క్ మధ్య ఐరోపా మిశ్రమ అడవుల పర్యావరణ ప్రాంతం దక్షిణపు అంచున ఉంది.    == ప్రజా వినియోగం == ఈ ఉద్యానవనం నాలుగు మండలాలుగా విభజించబడింది: ఒక రిజర్వు జోన్, ఒక నియంత్రిత వినోద జోన్, ఒక స్థిర వినోద జోన్, ఒక వ్యాపార జోన్. అనేక పర్యాటక మార్గాలు ఉన్నాయి, చాలా భూభాగం సేవల కోసం అభివృద్ధి చెందిన ప్రాంతాలకు సమీపంలో ఉంది. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రాంతాలు}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] old4ckeshuqug3qerk25lt54ugdb993 4942651 4942649 2026-08-23T14:35:16Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4942651 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name =డ్నీస్టర్ కాన్యన్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం | alt_name = ఉక్రేనియన్: డెస్నియాన్స్కో-స్టరోగుత్స్కియ్ | iucn_category = II | image = Деснянсько-Старогутський Нацпарк 023.jpg | image_caption = డ్నీస్టర్ కాన్యన్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం | image_size = 300 | pushpin_map = | pushpin_relief = yes | map_caption = Location of Park | location = సుమీ ఓబ్లాస్ట్ | nearest_city = సెరెడినా-బుడా | coordinates = {{coord|52|9|57|N|33|24|59|E|region:UK|format=dms|display=inline,title}} | coords_ref = | area = 16,215 హెక్టార్లు (40,068 ఎకరాలు; 162 చదరపు కిలోమీటర్లు; 63 చదరపు మైళ్ళు ) | established = {{start date|1999}} | visitation_num = | visitation_year = | visitation_ref = | website = http://www.nppds.inf.ua/index.html | governing_body = పర్యావరణ & సహజ వనరుల మంత్రిత్వ శాఖ (ఉక్రెయిన్) }} '''డ్నీస్టర్''' '''కాన్యన్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం''' (ఉక్రేనియన్ : Національний природний парк «Дністровський каньйон» , రోమనైజ్డ్:  Dnistrovs'kyj kan'jon) ఉక్రెయిన్‌లోని అతిపెద్ద కాన్యన్ అయిన డ్నీస్టర్ నది మధ్య భాగం వెంబడి విస్తరించి ఉంది. ఇది పశ్చిమ ఉక్రెయిన్‌లోని కార్పాతియన్ పర్వతాలకు తూర్పున సుమారు 75 కి.మీ. కీవ్‌కు నైరుతి దిశలో సుమారు 400 కి.మీ. దూరంలో ఉన్న, ఉక్రేనియన్ అటవీ-గడ్డి మైదాన ప్రాంతంలోని సాపేక్షంగా అభివృద్ధి చెందని భాగాన్ని పరిరక్షిస్తుంది. ఈ కాన్యన్ ప్రపంచంలోని రెండు పొడవైన గుహలతో సహా, దాని విభిన్న భౌగోళిక నిర్మాణాలకు ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇది టెర్నోపిల్ ఓబ్లాస్ట్‌లోని చోర్ట్‌కివ్ రైయోన్ పరిపాలనా జిల్లాలో ఉంది.<ref name="parksite2">{{Cite web|title=Dniester Canyon National Nature Park|url=http://dnistercanyon.pp.ua/index.php/en/|publisher=Park Site|language=en|access-date=February 27, 2019}}</ref><ref name="decree">{{Cite web|title=Decree of the President of Ukraine establishing NNP Dniester Canyon|url=https://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=96%2F2010|publisher=Verhovna Rada of Ukraine|language=uk|access-date=March 12, 2019}}</ref><ref name="Dnister Canyon National Nature Park">{{cite news|url=https://wownature.in.ua/en/parks-and-reserves/dniester-canyon-national-nature-park/|title=Dnister Canyon National Nature Park|date=23 August 2026|access-date=23 August 2026|archive-date=|publisher=Nature Reserve Fund of Ukraine}}</ref> == స్థలాకృతి == [[దస్త్రం:Разнотравье_в_Десняно-Старогутском_заповеднике.jpg|ఎడమ|thumb|300x300px|దేస్నా-స్టారా హుటా ఎన్ఎన్పి లోని పచ్చిక మైదానం, అడవి]] పశ్చిమ ఉక్రెయిన్‌లో వాయువ్య నుండి ఆగ్నేయానికి ప్రవహిస్తున్నందున ఈ ఉద్యానవనం సరిహద్దులు 100 కి. మీ. ల వరకు డ్నీస్టర్ నదిని అనుసరిస్తాయి. ఈ పొడవులో ఎక్కువ భాగం, ఈ ఉద్యానవనం నదిపై కేంద్రీకృతమై 5-10 కి. మీ. వెడల్పు మాత్రమే కలిగి ఉంది. ఈ ఉద్యానవనంలో ట్రావెర్టైన్ రాతిలో 50కి పైగా ముఖ్యమైన గుహలు ఉన్నాయి. వీటిలో ఓజెర్నా (105 కి. మీ.) & ఆప్టిమిస్టిక్నా (230 కి. మీ) గుహలు ఉన్నాయి.ఉక్రెయిన్ లో అతిపెద్ద జలపాతం-జురిన్స్కీ - పార్క్ లో ఉంది. ఉక్రెయిన్‌లోని చాలా జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనాల మాదిరిగానే, ప్రధాన ఉద్యానవనంలో అనేక చిన్న ప్రకృతి నిల్వలు, స్థానిక ఉద్యానవనాలు, చారిత్రక కట్టడాలు, ప్రజల సందర్శనకు తెరిచిన సహజ ఆకర్షణలు ఉన్నాయి. == వాతావరణం, పర్యావరణ ప్రాంతం == డ్నీస్టర్ కాన్యన్ ప్రాంతానికి అధికారిక వాతావరణ వర్గీకరణ ' తేమతో కూడిన ఖండాంతర వాతావరణం – వెచ్చని వేసవి ఉప-రకం' ( కోపెన్ వాతావరణ వర్గీకరణ Dfb). ఇందులో కాలానుగుణంగా ఉష్ణోగ్రతలలో పెద్ద వ్యత్యాసాలు, వెచ్చని వేసవి ఉంటాయి (కనీసం నాలుగు నెలల సగటు ఉష్ణోగ్రత 10 °సి (50 °ఎఫ్) కంటే ఎక్కువగా ఉంటుంది , కానీ ఏ నెలలోనూ సగటు ఉష్ణోగ్రత 22 °సి (72 °ఎఫ్) కంటే ఎక్కువగా ఉండదు). ఈ పార్క్ మధ్య ఐరోపా మిశ్రమ అడవుల పర్యావరణ ప్రాంతం దక్షిణపు అంచున ఉంది.    == ప్రజా వినియోగం == ఈ ఉద్యానవనం నాలుగు మండలాలుగా విభజించబడింది: ఒక రిజర్వు జోన్, ఒక నియంత్రిత వినోద జోన్, ఒక స్థిర వినోద జోన్, ఒక వ్యాపార జోన్. అనేక పర్యాటక మార్గాలు ఉన్నాయి, చాలా భూభాగం సేవల కోసం అభివృద్ధి చెందిన ప్రాంతాలకు సమీపంలో ఉంది. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రాంతాలు}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] tsi8s5m4x2zjwja046q38rc06m8qk93 0 507630 4942646 2026-08-23T14:27:11Z Nagarani Bethi 60383 "[[:en:Special:Redirect/revision/1360482301|Bilsk hillfort]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4942646 wikitext text/x-wiki {{Hillforts}}{{Infobox historic site | name = బిల్స్క్ హిల్ఫోర్ట్ | native_name = | image = Bilske gorogische.JPG | alt = పొలంలో మట్టి ప్రాకారాలు | caption = పశ్చిమ బిల్స్క్ స్థావరం ప్రాకారాలు | coordinates = {{Coord|50|5|35|N|34|37|54|E}} | location = [[పోల్టవా ఒబ్లాస్ట్|పోల్టవా]], [[సుమీ ఒబ్లాస్ట్|సుమీ]] ప్రాంతాలు, [[ఉక్రెయిన్]] | area = {{cvt|4400|ha}} | designation1 = ఉక్రెయిన్ జాతీయ | designation1_offname = {{Lang|uk|కొమ్ప్లెక్స్ పమ్యాటోక్ టెరిటోరిష్ ఇ ఒక్రూగి బిల్స్కోగో గోరోడిష}} (''బిల్స్క్ హిల్‌ఫోర్ట్, దాని పరిసరాల భూభాగంలోని స్మారక చిహ్నాల సముదాయం'') | designation1_type = పురావస్తు శాస్త్రం | designation1_number = 160018-Н | designation2 = ఉక్రెయిన్ జాతీయ | designation2_offname = {{Lang|uk|ఉక్రిప్లెనియా బిల్స్కోగో గోరోడిష}} (''బిల్స్క్ హిల్‌ఫోర్ట్ యొక్క కోటలు'') | designation2_type = పురావస్తు శాస్త్రం | designation2_number = 180018-Н }} '''బిల్స్క్ హిల్‌ఫోర్ట్''' అనేది సిథియన్ కాలం (క్రీ. పూ. 8వ శతాబ్దం చివరి నుండి 3వ శతాబ్దం ప్రారంభం వరకు) లోని ఒక [[కొండ]] [[కోట]], ఇది వోర్స్క్లా నది మధ్యలో ఉన్న కొండపై ఉంది, పోల్టావా ఒబ్లాస్ట్లోని బిల్స్క్, సుమీ ఒబ్లాస్ట్ కుజెమిన్ [యుకె] గ్రామాలకు సమీపంలో పెసెల్ సుఖా హ్రన్ కుడి ఉపనది. ఈ కొండ కోటలో మూడు బలవర్థకమైన స్థావరాలు ఉన్నాయి (కుజెమిన్, పశ్చిమ బిల్స్క్, తూర్పు బిల్స్క్ స్థావరాలు), ఒక రక్షణ గోడతో ఐక్యమై ఉన్నాయి (గ్రేట్ బిల్స్క్ హిల్ఫోర్ట్). ఈ కొండ కోట మొత్తం వైశాల్యం 4400 హెక్టార్లు. &nbsp;ప్రాకారాల పొడవు 33,833 మీ. ఆ సమయంలో, ఐరోపాలో వాటి కంటే పెద్ద స్థావరాలు లేదా కోటలు లేవు. అనేకమంది పండితులు బిల్స్క్ ప్రదేశాన్ని [[హెరోడోటస్]] పేర్కొన్న సిథియన్ నగరమైన గెలోనస్తో గుర్తించారు (అయితే ఈ అభిప్రాయం వివాదాస్పదమైంది). ఇది సిథియన్ బలవర్థకమైన స్థావరాల వోర్స్క్లా సమూహానికి కేంద్రం.&nbsp; == పరిశోధన చరిత్ర == బిల్స్క్ గ్రామానికి సమీపంలో [[మట్టి]] కోటల ఉనికి గురించి మొదటి ప్రస్తావనలు 16-18వ శతాబ్దాలకు చెందినవి. ఉదాహరణకు, 17వ శతాబ్దానికి చెందిన గుయిల్లౌమ్ డి బ్యూప్లాన్ రూపొందించిన ఉక్రెయిన్ మ్యాప్ బిల్స్క్ సమీపంలో ఒక పురాతన స్థావరాన్ని గుర్తించింది. ఈ సమయంలో, స్థావరం, ప్రక్కనే ఉన్న ఖననం ప్రదేశంలో అనేక అక్రమ తవ్వకాలు ప్రారంభమయ్యాయి, మట్టి కోటలను ఉప్పుటేరు తవ్వకం కోసం చురుకుగా ఉపయోగించారు, ఇది వాటి పాక్షిక నాశనానికి దారితీసింది. బిల్స్క్ కొండ కోట భూభాగంపై కోటల గురించి, కనుగొన్న వాటి గురించి నిర్దిష్ట సమాచారాన్ని మొదట ఉక్రేనియన్ ఎథ్నోగ్రాఫర్ ఓపనాస్ షాఫ్రోన్స్కీ [యుకె] అందించారు, అతను వ్యక్తిగత పరిశీలనల ఆధారంగా, బిల్స్క్ సమీపంలో రెండు పురాతన కొండ కోటలు ఉన్నాయని, వాటిని అనుసంధానించే భూమి రేఖ ఉందని నివేదించారు. పరిశోధకుడు కోటలను కొలిచి, పశ్చిమ బిల్స్క్ స్థావరంలో బాణాల తలలను కనుగొన్నాడు. కోటలు ఎప్పుడు, ఎవరి ద్వారా నిర్మించబడ్డాయో తెలుసుకోవడానికి షాఫ్రోన్స్కీ ప్రయత్నించాడు, కానీ "పురాతన కాలం నాటి చీకటి కారణంగా ప్రతిదీ అస్పష్టంగా ఉంది" అని ముగించాడు.1857లో బిల్స్క్ స్థావరం గురించి కొంత సమాచారాన్ని ఫిలారెట్ గుమిలేవ్స్కీ నివేదించారు, ఆయన పశ్చిమ, తూర్పు స్థావరాల గురించి ప్రస్తావించారు, అయితే, షాఫ్రోన్స్కీ వలె కాకుండా, వాటిని రక్షణాత్మక నిర్మాణాల ఒకే సముదాయంగా చూడలేదు. బిల్స్క్ కొండ కోట భూభాగంపై కోటల గురించి, కనుగొన్న వాటి గురించి నిర్దిష్ట సమాచారాన్ని మొదట ఉక్రేనియన్ ఎథ్నోగ్రాఫర్ ఓపనాస్ షాఫ్రోన్స్కీ [యుకె] అందించారు, అతను వ్యక్తిగత పరిశీలనల ఆధారంగా, బిల్స్క్ సమీపంలో రెండు పురాతన కొండ కోటలు ఉన్నాయని, వాటిని అనుసంధానించే భూమి రేఖ ఉందని నివేదించారు. పరిశోధకుడు కోటలను కొలిచి, పశ్చిమ బిల్స్క్ స్థావరంలో బాణాల తలలను కనుగొన్నాడు. కోటలు ఎప్పుడు, ఎవరి ద్వారా నిర్మించబడ్డాయో తెలుసుకోవడానికి షాఫ్రోన్స్కీ ప్రయత్నించాడు, కానీ "పురాతన కాలం నాటి చీకటి కారణంగా ప్రతిదీ అస్పష్టంగా ఉంది" అని ముగించాడు.1857లో బిల్స్క్ స్థావరం గురించి కొంత సమాచారాన్ని ఫిలారెట్ గుమిలేవ్స్కీ నివేదించారు, ఆయన పశ్చిమ, తూర్పు స్థావరాల గురించి ప్రస్తావించారు, అయితే, షాఫ్రోన్స్కీ వలె కాకుండా, వాటిని రక్షణాత్మక నిర్మాణాల ఒకే సముదాయంగా చూడలేదు. తరువాత, అలెక్సీ బాబ్రిన్స్కీ స్థావరం భూభాగంలో ప్రత్యేక పురావస్తు పరిశోధనను నిర్వహించాడు. తన పరిశోధనల ఆధారంగా, అతను ఒక కథనాన్ని ప్రచురించాడు, దీనిలో పాశ్చాత్య స్థావరం రూపాన్ని వివరంగా వివరించి, ఒక ప్రణాళికాబద్ధమైన ప్రణాళికను ప్రచురించారు. బాబ్రిన్స్కీ గ్రేట్ హిల్ఫోర్ట్ ప్రాకారాలను ప్రస్తావించాడు, కానీ అతను పాశ్చాత్య స్థావరాన్ని "బిల్స్క్ హిల్ఫోర్ట్" అని మాత్రమే పిలుస్తాడు (అతను తూర్పు స్థావరాన్ని సముదాయం నుండి వేరుగా భావించాడు). ఈ స్థావరంపై సిథియన్ పొర ఉనికిపై దృష్టిని ఆకర్షించిన మొదటి పరిశోధకుడు బాబ్రిన్స్కీ. బిల్స్క్ హిల్ఫోర్ట్ ప్రణాళికాత్మక ప్రణాళికలను కూడా కుజెమిన్ స్థావరం గురించి ఇంకా తెలియని వాసిల్ లియాకోరోన్స్కీ ప్రచురించాడు,, గ్రేట్ బిల్స్క్ కొండ కోట ప్రాకారాలను సర్పెంట్స్ వాల్ లో భాగంగా తప్పుగా గ్రహించాడు. ఈ ప్రదేశంలో మొదటి పురావస్తు త్రవ్వకాలు 1906లో వాసిలీ గోరోడ్ట్సోవ్ చే నిర్వహించబడ్డాయి, వీరు పాశ్చాత్య స్థావరం, గ్రేట్ హిల్ఫోర్ట్ ప్రత్యేక విభాగాలను, అలాగే ఈ ప్రదేశానికి సమీపంలో ఉన్న 22 కుర్గాన్లను అన్వేషించారు. అన్వేషణల సమయంలో, బిల్స్క్ హిల్ఫోర్ట్ అనేది గ్రేట్ హిల్ఫోర్ట్ ప్రాకారాలచే ఏకం చేయబడిన మూడు కోటలతో కూడిన రక్షణాత్మక సముదాయం అని పరిశోధకుడు స్థాపించాడు. 1954 నుండి, బోరిస్ ష్రమ్కో నేతృత్వంలోని ఖార్కివ్ విశ్వవిద్యాలయం దండయాత్రల ద్వారా ఈ స్మారక చిహ్నం క్రమబద్ధమైన పరిశోధన నిర్వహించబడింది. బోరిస్ గ్రాకోవ్ నేతృత్వంలోని మాస్కో విశ్వవిద్యాలయం యాత్ర 1958-1960 త్రవ్వకాల్లో పాల్గొంది. లో 1968, దొనేత్సక్ విశ్వవిద్యాలయం యాత్ర అల్లా మోరుజెంకో నేతృత్వంలో పాశ్చాత్య స్థావరం పనిచేశారు. లో 1987, ఖార్కివ్ విశ్వవిద్యాలయం యాత్ర ఇరినా శ్రామ్కో నాయకత్వం వహించారు. దానికి సమాంతరంగా, 1992-2006 లో, ఒక ఉమ్మడి [[ఉక్రేనియన్ వాస్తుశిల్పం|ఉక్రేనియన్]]-[[జర్మన్]] దండయాత్ర బిల్స్క్ హిల్ఫోర్ట్ వద్ద పనిచేసింది, దీనికి వ్యాచెస్లావ్ ముర్జిన్, ఈవి చెర్నెంకో, బిల్స్క్ హిల్ఫోర్ట్ వద్ద స్థిరమైన త్రవ్వకాలు ఇరీనా ష్రమ్కో నాయకత్వంలో ఖార్కివ్ నేషనల్ యూనివర్శిటీ సిథియన్ యాత్ర నిర్వహించబడుతున్నాయి. 19 మే 2005న, బిల్స్క్ హిస్టారిక్-కల్చరల్ రిజర్వ్ సృష్టించబడింది. [[దస్త్రం:Більське_городище_відкриває_свої_таємниці.jpg|alt=Більське городище відкриває свої таємниці|thumb|243x243px|కొండ కోట వద్ద సిథియన్-శైలి సంస్థాపనలు]] == వివరణ == [[దస్త్రం:Амфороподібні_скляні_підвіски_з_Більського_городища,_Більська_археологічна_експедиція_ІА_НАНУ_2021.jpg|thumb|అంఫోరా ఆకారపు గాజు లాకెట్లు]] గ్రేట్ బిల్స్క్ హిల్ఫోర్ట్ భూభాగంలోని పురాతన సాంస్కృతిక పొరలు జ్రుబ్నా సంస్కృతి, కాంస్య యుగం బోండరిఖా సంస్కృతి చెందినవి. క్రీస్తుపూర్వం 8 వ-7 వ శతాబ్దంలో, మొదటి సిథియన్ స్మారక చిహ్నాలు బిల్స్క్ కొండ కోట సరిహద్దులలో కనిపిస్తాయి. ఇప్పటికే క్రీస్తుపూర్వం 7 వ-6 వ శతాబ్దంలో, రెండు ప్రాథమిక కోటలను నిర్మించారుః పశ్చిమ, సుఖా హ్రన్ కుడి ఒడ్డున,, తూర్పు, వోర్స్క్లా కుడి ఒడ్డులో, తరువాత గ్రేట్ బిల్స్క్ హిల్ఫోర్ట్ రక్షణాత్మక నిర్మాణాలు ఏకం చేయబడ్డాయి. తరువాత, క్రీస్తుపూర్వం 5వ శతాబ్దంలో, కుజెమిన్ కోట నిర్మాణం పూర్తయింది. బిల్స్క్ హిల్ఫోర్ట్ అన్ని భాగాలు శక్తివంతమైన చెక్క, మట్టి రక్షణ నిర్మాణాలతో రక్షించబడ్డాయి, వీటిలో లోతైన గుంటలు, ఎత్తైన ప్రాకారాలు ఉన్నాయి, ఇవి టవర్ల వెనుక చెక్క గోడలకు కిరీటం కట్టాయి. పశ్చిమ కోటల రక్షణ నిర్మాణాల మొత్తం పొడవు 3,270 మీ, తూర్పు కోటల నిర్మాణం 3,870 మీ, కుజెమిన్ కోటల నిర్మాణం 898 మీ,, గ్రేట్ బిల్స్క్ కోటల నిర్మాణం 25,995 మీ. బిల్స్క్ హిల్ఫోర్ట్ సిథియన్ కాలంలో ఒక ముఖ్యమైన రాజకీయ, సాంస్కృతిక కేంద్రంగా ఉండేది, ఇక్కడ బహుళ జాతి జనాభా నివసించేవారుః బుడిని, గెలోనియన్లు, న్యూరి, బహుశా ఇతర జాతి సమూహాలు. ఈ ప్రదేశంలో జరిపిన త్రవ్వకాల్లో, పాక్షిక-గుంటలు, భూమి పైన ఉన్న నివాసాల అవశేషాలు కనుగొనబడ్డాయి, అధ్యయనం చేయబడ్డాయి, ఆర్థిక ప్రయోజనాల కోసం వివిధ వ్యవసాయ [[ఇల్లు|భవనాలు]]-నేలమాళిగలు, [[ధాన్యం|ధాన్యపు]] గుంటలు, గిడ్డంగులు, ఎండబెట్టడం గదులు మొదలైనవి, శిల్పుల వర్క్షాప్ల అవశేషాలు-కమ్మరులు, కాంస్య ఫౌండ్రీలు, [[ఆభరణాలు]], [[కుమ్మరులు]], ఎముక చెక్కినవారు మొదలైనవి. బలిపీఠాలు, [[దేవాలయం|దేవాలయాల]] అవశేషాలు ఉన్నాయి, వాటిలో ఒకదానిలో కొన్ని ఖగోళ పరిశీలనలు కూడా జరిగాయి. ఈ ప్రదేశంలో అనేక సిరామిక్ శిల్పాలు-ఆంత్రోపోమార్ఫిక్, జూమోర్ఫిక్, ఆర్నిథోమార్ఫిక్ బొమ్మలు కూడా కనుగొనబడ్డాయి. ఇతర మూలాంశ వస్తువులు స్థానిక జనాభాలో వ్యవసాయ సంతానోత్పత్తి ఆరాధనల ఉనికిని సూచిస్తాయి. [[వ్యవసాయం]], తోటపని, పశువుల పెంపకం, [[వేట]], వివిధ చేతిపనులు, గృహ పరిశ్రమలు, [[వాణిజ్యం]] కారణంగా బిల్స్క్ స్థావరాల జనాభా ఉనికిలో ఉంది. స్థానిక జనాభా వాణిజ్య సంబంధాలు చాలా తీవ్రంగా, పెద్ద ఎత్తున ఉండేవి. ఈ స్థావరం అనుకూలమైన భౌగోళిక స్థానం విస్తృతమైన నది, భూ మార్గాల వ్యవస్థను ఉపయోగించడానికి వీలు కల్పించింది. ప్రధాన నదీ మార్గం వోర్స్క్లా వెంబడి కుజెమిన్ కోట సమీపంలో ఉన్న ఓడరేవు నుండి డ్నీపర్ వరకు, తరువాత డ్నీపర్-బగ్ ఎస్ట్యూరీ తీరంలో ఉన్న గ్రీకు నగరమైన ఓల్బియాకు దారితీసింది. భూ మార్గం-వోర్స్క్లాలో ఒక ఫోర్డ్ ద్వారా-పురాతన మురావ్స్కీ ట్రైల్ వైపు వెళుతుంది, ఇది స్టెప్పీస్ గుండా క్రిమియా వెళ్లింది, ఇక్కడ అనేక పురాతన గ్రీకు నగరాలు ఉన్నాయి. వోర్స్క్లా నది కుడి ఒడ్డున ఉన్న పీఠభూమి వెంబడి పెరెవోలోచ్నా క్రాసింగ్, పెసెల్, సులా నదుల మధ్య ప్రవాహం వరకు ఉన్న రోడ్లు, వాటి శాఖలు కూడా చాలా ముఖ్యమైనవి-రోమడానివ్స్కీ రూట్ , ఇది నైరుతి, పశ్చిమ వాణిజ్య మార్గాలను కుడి-ఒడ్డున ఉన్న అటవీ-గడ్డి పొరుగువారితో క్రెమెంచుక్, హ్రాడిజ్క్ క్రాసింగ్ల ద్వారా అనుసంధానించింది. ఈ స్థావరంలో దిగుమతి చేసుకున్న ఉత్పత్తుల అనేక అన్వేషణలు, ముఖ్యంగా పురాతన పెయింట్ చేసిన వంటకాలు, అంఫోరాలు, గాజుసామాను, పురాతన ప్రపంచంలోని అనేక కేంద్రాలతో సంబంధాలను సూచిస్తాయి. దాని చారిత్రక అభివృద్ధి సమయంలో, అనేకమంది పరిశోధకుల అభిప్రాయం ప్రకారం, బిల్స్క్ హిల్ఫోర్ట్ గిరిజన యూనియన్ కేంద్రం నుండి పట్టణ కేంద్రంగా మారింది, ఇది [[హెరోడోటస్]] పేర్కొన్న గెలోనస్ నగరంతో గుర్తించబడింది. దాని అభివృద్ధి ఆధారంగా చేతిపనులు, వాణిజ్యం, కానీ 3 వ శతాబ్దం BC లో, ముఖ్యమైన రాజకీయ, ఆర్థిక మార్పులు వాతావరణ కారకాలు ప్రభావం కారణంగా తూర్పు ఐరోపా దక్షిణాన సంభవించింది, బిల్స్క్ హిల్ఫోర్ట్ జనాభా ఆర్థిక, సాంస్కృతిక సంబంధాలు దెబ్బతిన్నాయి, స్థానిక చేతిపనుల, వాణిజ్య క్షీణత దారితీసింది. వ్యవసాయ భూముల ఉత్పాదకత గణనీయంగా తగ్గింది. ఈ స్థావరంలోని జీవితం క్రమంగా క్షీణించి, ఒక ముఖ్యమైన కేంద్రంగా దాని ఉనికిని ముగించింది. తరువాతి కాలంలో, కీవ్, చెర్న్యాఖివ్, పెన్కీవ్కా సంస్కృతుల చిన్న స్థావరాలు ఈ స్థావరం భూభాగంలో ఉండేవి. సాల్టివ్, రోమ్నీ [యుకె] సంస్కృతుల కొన్ని వివిక్త అన్వేషణలు, వివిక్త పెచెనెగ్ పురాతన వస్తువులు ఉన్నాయి. తూర్పు స్థావరం వద్ద, కీవన్ రస్ కాలం నుండి ఒక స్థావరం జాడలు కూడా ఉన్నాయి, ఇవి 12వ-13వ శతాబ్దాల నుండి వృత్తాకార నాళాల శకలాలు, బాణం తలలు, నీటి మోసే ఫైబులా, ఒక స్పర్ ద్వారా సూచించబడతాయి. గ్రేట్ ఫోర్టిఫికేషన్లో, 17వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ఉక్రేనియన్ మధ్య యుగాల చివరి నుండి సాంస్కృతిక పొరలు తెలిసినవి. అవి ఉప్పునీటి వెలికితీత అభివృద్ధికి, కుడి-ఒడ్డున ఉన్న [[ఉక్రెయిన్]], కోసాక్ల నుండి వలస వచ్చిన వారిచే ఈ భూభాగం స్థిరనివాసానికి సంబంధించినవి. <gallery perrow="4"> దస్త్రం:Частина_Східного_укріплення_Більського_городища.jpg|తూర్పు బిల్స్క్ స్థావరం ప్రాకారాలు దస్త్రం:Укріплення_в_Куземині.jpg|కుజెమిన్ స్థావరం ప్రాకారాలు దస్త్రం:Найвищий_вал_Великого_укріплення_Більського_городища_(урочище_"Царина_Могила").jpg|త్సరినా మొహిలా, బిల్స్క్ కొండకోట అత్యంత ఎత్తైన ప్రదేశం దస్త్రం:Урочище_Барвінкова_гора.jpg|తూర్పు బిల్స్క్ స్థావరం సమీపంలోని బార్వింకోవా హోరా సమాధి స్థలం దస్త్రం:Поховання_22.jpg|బార్వింకోవా హోరాలో ఖననం దస్త్రం:Реконструкція_стародавнього_житла._Вид_з_іншого_боку.jpg|పురాతన నివాసం పునర్నిర్మాణం దస్త్రం:Sword_with_gold_Handle_BILSK.jpg|బంగారు పిడి ఉన్న కత్తి దస్త్రం:Бронзовий_казан_скіфського_часу_з_Більського_городища.jpg|సిథియన్ కంచు కుండ </gallery> == మూలాలు == {{Reflist}} == బాహ్య లింకులు == * అధికారిక వెబ్సైట్ "Byllwysh": [https://bilsk.com.ua/ https://bilsk.com.ua] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201021093532/https://bilsk.com.ua/|date=21 жовтня 2020}} 2020-10-21 at the Wayback Machine * ''వి.  &nbsp;యు.  &nbsp;మార్జిన్''.. ↑ ↑ ↑ ↑ LEVE-RODIINE {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160505223411/http://www.history.org.ua/index.php?encyclop&termin=Bilske_horodysche|date=5 травня 2016}} 2016-05-05 at the Wayback Machine// ENCIKLOPEDIA STORY YUKRAYNI:u 10 t.  / రెడ్కోల్.: వి.  ఎ.  సరళంగా (సరళంగా).  అమెరికా చరిత్రలోనే మొదటిది.  - కె.  : నోకోవా డూమ్కా, 2003.  - టి.  1: 1 A-V.  - ఎస్.  293.  - <nowiki>ISBN 966-00-0734-5</nowiki>. * ØRODIDINE {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160506065351/http://esu.com.ua/search_articles.php?id=40941|date=6 травня 2016}} 2016-05-06 at the Wayback Machine/±ESUNఎస్యూ * వెబ్క్యామ్ లో ఆర్కైవ్ చేయబడింది 2014-06-06 at the Wayback Machine * "ఫిలం ఓ బెల్స్కోమ్ పుస్తకం" "Mysto scifiv-GELON {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140524021152/http://www.youtube.com/watch?v=Hb_N4jp93EQ|date=24 травня 2014}} 2014-05-24 at the Wayback Machine" * "చిత్రం/చిత్రం" "యూరోక్ మూలం. విలాస్క్ పుస్తకం" "{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140523215658/http://www.youtube.com/watch?v=EJ0V9lCTrTU|date=23 травня 2014}} 2014-05-23 at the Wayback Machine. లోపల I.  &nbsp;బి.  &nbsp;పోల్స్క్వేమ్ అధికారిక భాషలు, అనువర్తనాలు * "ταινστονί ταίνσττον" τηινσтвеный γοροδ γελον {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140718014116/http://www.youtube.com/watch?v=MhHQJjixj7o|date=18 липня 2014}} 2014-07-18 at the Wayback Machine " (ταρστος ID1], περσιί ναστοιοναλύνыy καναλ (τηίναλονίς καραιναλις κάναλ). ఎ.  &nbsp;వి.  &nbsp;మెత్తని * "Олексонандр Анилеким сляком ониляким" {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140504225237/http://www.ukurier.gov.ua/uk/articles/muravskim-shlyahom-do-bilskogo-gorodisha/p/|date=4 травня 2014}} 2014-05-04 at the Wayback Machine// урядовия Курьер [газета] вид 19.04.2014 * ఆర్కైవ్ చేసినది 2016-04-03 at the Wayback Machine, 25.07-15.08.2014 * Фильмо о борисе Срамко {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140606145308/http://www.youtube.com/watch?v=hgJHOOgbELc|date=6 червня 2014}} 2014-06-06 at the Wayback Machine, ఆంగ్ల చిత్రం "ботрис Срaмко" (2013) లో వీక్షించారు. * సినిమా [https://www.youtube.com/watch?v=kSwE8cSXVyI బి.  &nbsp;]   ఎ. Срамко и бельском городиче Archived 2014-06-30 at the Wayback Machine{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140630072819/http://www.youtube.com/watch?v=kSwE8cSXVyI|date=30 червня 2014}} * రాన్క్ ఒక లాటవి 15.08.2013 r. &nbsp;"బిల్" అనే పుస్తకాన్ని ప్రచురించారు[https://www.youtube.com/watch?v=yBGTL_96W9w "బిళ్ళ"ఐ. ఐ.  &nbsp;&nbsp;రాష్ట్రం] * సైక్లింగ్వి. వి., సివాల్వ్ ఎ. ఎన్., సెర్డ్యూచెంకో ఎం. ఎన్. "పరిశుద్ధాత్మకు దేవుడు శిక్ష విధించును" (ఆంగ్లం).  &nbsp;- కె.: చెప్ జెలెన్స్కై వి. ఎల్., 2016.  &nbsp;480కి., లేదా.  &nbsp;{{ISBN|978-966-97520-5-5}} * ఈ పుస్తకాన్ని 30 సంవత్సరాలకు పైగా ప్రచురించారు. [https://www.youtube.com/watch?v=Jvt_m6beO8Q రష్యన్ మోర్గాన్, 2016.&nbsp;]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161129155143/https://www.youtube.com/watch?v=Jvt_m6beO8Q|date=29 листопада 2016}} * వల్కేట్ల వ్యవస్థ వల్కేట్లు ఆర్కైవ్ చేయబడింది 2021-08-17 at the Wayback Machine * సి. ఎ., కంప్లెక్స్ యాంటిచ్నిక్ ఎంఫోర్ జ్జ్ రోజ్కోపోక్ ZAKHINOGO укриплення бильського городика {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220131071635/https://www.academia.edu/2327296/_._._2005.-_2005.-_._268-275._Zadnikov_S.A._A_complex_antique_amphoras_from_pit_6_of_the_ash_pan_5_of_the_WesternBelsk_settlement_Antiquities_2005_|date=31 січня 2022}} 2022-01-31 at the Wayback Machine * నేను. బి., реннные πероод в истотовського гелону {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220131071637/https://www.academia.edu/3729786/_._._5_100-_.-_._2006.-_._33-56_Shramko_IB_Early_period_in_the_history_Gelon_by_Herodot_based_on_excavations_ash_number_5_|date=31 січня 2022}} 2022-01-31 at the Wayback Machine (the meterialami розкопок зольника No.&nbsp;- కె., 2006.- ఎస్. 33-56 * [https://web.archive.org/web/20080724080427/http://www.formuseum.info/2007/02/27/text4.html కళాశాలలు కళాశాలలు] * వెలిక్కి రేడియో పరిశోధన సంస్థ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111102174739/http://www.kurgan.kiev.ua/Skiftown.html|date=2 листопада 2011}} 2011-11-02 at the Wayback Machine * [http://www.museum-ukraine.org.ua/index.php?go=News&in=view&id=2867 ఈ మేరకు అమెరికా ప్రభుత్వం "సాంకేతిక విజ్ఞానం" అనే సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని అభివృద్ధి చేసింది.] * ఆర్కైవ్ చేయబడింది 2008-10-07 at the Wayback Machine [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌]] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని కోటలు]] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] r71934mqfdrkuozr1a2h65lp1ng0077 4942647 4942646 2026-08-23T14:27:59Z Nagarani Bethi 60383 4942647 wikitext text/x-wiki {{Infobox historic site | name = బిల్స్క్ హిల్ఫోర్ట్ | native_name = | image = Bilske gorogische.JPG | alt = పొలంలో మట్టి ప్రాకారాలు | caption = పశ్చిమ బిల్స్క్ స్థావరం ప్రాకారాలు | coordinates = {{Coord|50|5|35|N|34|37|54|E}} | location = [[పోల్టవా ఒబ్లాస్ట్|పోల్టవా]], [[సుమీ ఒబ్లాస్ట్|సుమీ]] ప్రాంతాలు, [[ఉక్రెయిన్]] | area = {{cvt|4400|ha}} | designation1 = ఉక్రెయిన్ జాతీయ | designation1_offname = {{Lang|uk|కొమ్ప్లెక్స్ పమ్యాటోక్ టెరిటోరిష్ ఇ ఒక్రూగి బిల్స్కోగో గోరోడిష}} (''బిల్స్క్ హిల్‌ఫోర్ట్, దాని పరిసరాల భూభాగంలోని స్మారక చిహ్నాల సముదాయం'') | designation1_type = పురావస్తు శాస్త్రం | designation1_number = 160018-Н | designation2 = ఉక్రెయిన్ జాతీయ | designation2_offname = {{Lang|uk|ఉక్రిప్లెనియా బిల్స్కోగో గోరోడిష}} (''బిల్స్క్ హిల్‌ఫోర్ట్ యొక్క కోటలు'') | designation2_type = పురావస్తు శాస్త్రం | designation2_number = 180018-Н }} '''బిల్స్క్ హిల్‌ఫోర్ట్''' అనేది సిథియన్ కాలం (క్రీ. పూ. 8వ శతాబ్దం చివరి నుండి 3వ శతాబ్దం ప్రారంభం వరకు) లోని ఒక [[కొండ]] [[కోట]], ఇది వోర్స్క్లా నది మధ్యలో ఉన్న కొండపై ఉంది, పోల్టావా ఒబ్లాస్ట్లోని బిల్స్క్, సుమీ ఒబ్లాస్ట్ కుజెమిన్ [యుకె] గ్రామాలకు సమీపంలో పెసెల్ సుఖా హ్రన్ కుడి ఉపనది. ఈ కొండ కోటలో మూడు బలవర్థకమైన స్థావరాలు ఉన్నాయి (కుజెమిన్, పశ్చిమ బిల్స్క్, తూర్పు బిల్స్క్ స్థావరాలు), ఒక రక్షణ గోడతో ఐక్యమై ఉన్నాయి (గ్రేట్ బిల్స్క్ హిల్ఫోర్ట్). ఈ కొండ కోట మొత్తం వైశాల్యం 4400 హెక్టార్లు. &nbsp;ప్రాకారాల పొడవు 33,833 మీ. ఆ సమయంలో, ఐరోపాలో వాటి కంటే పెద్ద స్థావరాలు లేదా కోటలు లేవు. అనేకమంది పండితులు బిల్స్క్ ప్రదేశాన్ని [[హెరోడోటస్]] పేర్కొన్న సిథియన్ నగరమైన గెలోనస్తో గుర్తించారు (అయితే ఈ అభిప్రాయం వివాదాస్పదమైంది). ఇది సిథియన్ బలవర్థకమైన స్థావరాల వోర్స్క్లా సమూహానికి కేంద్రం.&nbsp; == పరిశోధన చరిత్ర == బిల్స్క్ గ్రామానికి సమీపంలో [[మట్టి]] కోటల ఉనికి గురించి మొదటి ప్రస్తావనలు 16-18వ శతాబ్దాలకు చెందినవి. ఉదాహరణకు, 17వ శతాబ్దానికి చెందిన గుయిల్లౌమ్ డి బ్యూప్లాన్ రూపొందించిన ఉక్రెయిన్ మ్యాప్ బిల్స్క్ సమీపంలో ఒక పురాతన స్థావరాన్ని గుర్తించింది. ఈ సమయంలో, స్థావరం, ప్రక్కనే ఉన్న ఖననం ప్రదేశంలో అనేక అక్రమ తవ్వకాలు ప్రారంభమయ్యాయి, మట్టి కోటలను ఉప్పుటేరు తవ్వకం కోసం చురుకుగా ఉపయోగించారు, ఇది వాటి పాక్షిక నాశనానికి దారితీసింది. బిల్స్క్ కొండ కోట భూభాగంపై కోటల గురించి, కనుగొన్న వాటి గురించి నిర్దిష్ట సమాచారాన్ని మొదట ఉక్రేనియన్ ఎథ్నోగ్రాఫర్ ఓపనాస్ షాఫ్రోన్స్కీ [యుకె] అందించారు, అతను వ్యక్తిగత పరిశీలనల ఆధారంగా, బిల్స్క్ సమీపంలో రెండు పురాతన కొండ కోటలు ఉన్నాయని, వాటిని అనుసంధానించే భూమి రేఖ ఉందని నివేదించారు. పరిశోధకుడు కోటలను కొలిచి, పశ్చిమ బిల్స్క్ స్థావరంలో బాణాల తలలను కనుగొన్నాడు. కోటలు ఎప్పుడు, ఎవరి ద్వారా నిర్మించబడ్డాయో తెలుసుకోవడానికి షాఫ్రోన్స్కీ ప్రయత్నించాడు, కానీ "పురాతన కాలం నాటి చీకటి కారణంగా ప్రతిదీ అస్పష్టంగా ఉంది" అని ముగించాడు.1857లో బిల్స్క్ స్థావరం గురించి కొంత సమాచారాన్ని ఫిలారెట్ గుమిలేవ్స్కీ నివేదించారు, ఆయన పశ్చిమ, తూర్పు స్థావరాల గురించి ప్రస్తావించారు, అయితే, షాఫ్రోన్స్కీ వలె కాకుండా, వాటిని రక్షణాత్మక నిర్మాణాల ఒకే సముదాయంగా చూడలేదు. బిల్స్క్ కొండ కోట భూభాగంపై కోటల గురించి, కనుగొన్న వాటి గురించి నిర్దిష్ట సమాచారాన్ని మొదట ఉక్రేనియన్ ఎథ్నోగ్రాఫర్ ఓపనాస్ షాఫ్రోన్స్కీ [యుకె] అందించారు, అతను వ్యక్తిగత పరిశీలనల ఆధారంగా, బిల్స్క్ సమీపంలో రెండు పురాతన కొండ కోటలు ఉన్నాయని, వాటిని అనుసంధానించే భూమి రేఖ ఉందని నివేదించారు. పరిశోధకుడు కోటలను కొలిచి, పశ్చిమ బిల్స్క్ స్థావరంలో బాణాల తలలను కనుగొన్నాడు. కోటలు ఎప్పుడు, ఎవరి ద్వారా నిర్మించబడ్డాయో తెలుసుకోవడానికి షాఫ్రోన్స్కీ ప్రయత్నించాడు, కానీ "పురాతన కాలం నాటి చీకటి కారణంగా ప్రతిదీ అస్పష్టంగా ఉంది" అని ముగించాడు.1857లో బిల్స్క్ స్థావరం గురించి కొంత సమాచారాన్ని ఫిలారెట్ గుమిలేవ్స్కీ నివేదించారు, ఆయన పశ్చిమ, తూర్పు స్థావరాల గురించి ప్రస్తావించారు, అయితే, షాఫ్రోన్స్కీ వలె కాకుండా, వాటిని రక్షణాత్మక నిర్మాణాల ఒకే సముదాయంగా చూడలేదు. తరువాత, అలెక్సీ బాబ్రిన్స్కీ స్థావరం భూభాగంలో ప్రత్యేక పురావస్తు పరిశోధనను నిర్వహించాడు. తన పరిశోధనల ఆధారంగా, అతను ఒక కథనాన్ని ప్రచురించాడు, దీనిలో పాశ్చాత్య స్థావరం రూపాన్ని వివరంగా వివరించి, ఒక ప్రణాళికాబద్ధమైన ప్రణాళికను ప్రచురించారు. బాబ్రిన్స్కీ గ్రేట్ హిల్ఫోర్ట్ ప్రాకారాలను ప్రస్తావించాడు, కానీ అతను పాశ్చాత్య స్థావరాన్ని "బిల్స్క్ హిల్ఫోర్ట్" అని మాత్రమే పిలుస్తాడు (అతను తూర్పు స్థావరాన్ని సముదాయం నుండి వేరుగా భావించాడు). ఈ స్థావరంపై సిథియన్ పొర ఉనికిపై దృష్టిని ఆకర్షించిన మొదటి పరిశోధకుడు బాబ్రిన్స్కీ. బిల్స్క్ హిల్ఫోర్ట్ ప్రణాళికాత్మక ప్రణాళికలను కూడా కుజెమిన్ స్థావరం గురించి ఇంకా తెలియని వాసిల్ లియాకోరోన్స్కీ ప్రచురించాడు,, గ్రేట్ బిల్స్క్ కొండ కోట ప్రాకారాలను సర్పెంట్స్ వాల్ లో భాగంగా తప్పుగా గ్రహించాడు. ఈ ప్రదేశంలో మొదటి పురావస్తు త్రవ్వకాలు 1906లో వాసిలీ గోరోడ్ట్సోవ్ చే నిర్వహించబడ్డాయి, వీరు పాశ్చాత్య స్థావరం, గ్రేట్ హిల్ఫోర్ట్ ప్రత్యేక విభాగాలను, అలాగే ఈ ప్రదేశానికి సమీపంలో ఉన్న 22 కుర్గాన్లను అన్వేషించారు. అన్వేషణల సమయంలో, బిల్స్క్ హిల్ఫోర్ట్ అనేది గ్రేట్ హిల్ఫోర్ట్ ప్రాకారాలచే ఏకం చేయబడిన మూడు కోటలతో కూడిన రక్షణాత్మక సముదాయం అని పరిశోధకుడు స్థాపించాడు. 1954 నుండి, బోరిస్ ష్రమ్కో నేతృత్వంలోని ఖార్కివ్ విశ్వవిద్యాలయం దండయాత్రల ద్వారా ఈ స్మారక చిహ్నం క్రమబద్ధమైన పరిశోధన నిర్వహించబడింది. బోరిస్ గ్రాకోవ్ నేతృత్వంలోని మాస్కో విశ్వవిద్యాలయం యాత్ర 1958-1960 త్రవ్వకాల్లో పాల్గొంది. లో 1968, దొనేత్సక్ విశ్వవిద్యాలయం యాత్ర అల్లా మోరుజెంకో నేతృత్వంలో పాశ్చాత్య స్థావరం పనిచేశారు. లో 1987, ఖార్కివ్ విశ్వవిద్యాలయం యాత్ర ఇరినా శ్రామ్కో నాయకత్వం వహించారు. దానికి సమాంతరంగా, 1992-2006 లో, ఒక ఉమ్మడి [[ఉక్రేనియన్ వాస్తుశిల్పం|ఉక్రేనియన్]]-[[జర్మన్]] దండయాత్ర బిల్స్క్ హిల్ఫోర్ట్ వద్ద పనిచేసింది, దీనికి వ్యాచెస్లావ్ ముర్జిన్, ఈవి చెర్నెంకో, బిల్స్క్ హిల్ఫోర్ట్ వద్ద స్థిరమైన త్రవ్వకాలు ఇరీనా ష్రమ్కో నాయకత్వంలో ఖార్కివ్ నేషనల్ యూనివర్శిటీ సిథియన్ యాత్ర నిర్వహించబడుతున్నాయి. 19 మే 2005న, బిల్స్క్ హిస్టారిక్-కల్చరల్ రిజర్వ్ సృష్టించబడింది. [[దస్త్రం:Більське_городище_відкриває_свої_таємниці.jpg|alt=Більське городище відкриває свої таємниці|thumb|243x243px|కొండ కోట వద్ద సిథియన్-శైలి సంస్థాపనలు]] == వివరణ == [[దస్త్రం:Амфороподібні_скляні_підвіски_з_Більського_городища,_Більська_археологічна_експедиція_ІА_НАНУ_2021.jpg|thumb|అంఫోరా ఆకారపు గాజు లాకెట్లు]] గ్రేట్ బిల్స్క్ హిల్ఫోర్ట్ భూభాగంలోని పురాతన సాంస్కృతిక పొరలు జ్రుబ్నా సంస్కృతి, కాంస్య యుగం బోండరిఖా సంస్కృతి చెందినవి. క్రీస్తుపూర్వం 8 వ-7 వ శతాబ్దంలో, మొదటి సిథియన్ స్మారక చిహ్నాలు బిల్స్క్ కొండ కోట సరిహద్దులలో కనిపిస్తాయి. ఇప్పటికే క్రీస్తుపూర్వం 7 వ-6 వ శతాబ్దంలో, రెండు ప్రాథమిక కోటలను నిర్మించారుః పశ్చిమ, సుఖా హ్రన్ కుడి ఒడ్డున,, తూర్పు, వోర్స్క్లా కుడి ఒడ్డులో, తరువాత గ్రేట్ బిల్స్క్ హిల్ఫోర్ట్ రక్షణాత్మక నిర్మాణాలు ఏకం చేయబడ్డాయి. తరువాత, క్రీస్తుపూర్వం 5వ శతాబ్దంలో, కుజెమిన్ కోట నిర్మాణం పూర్తయింది. బిల్స్క్ హిల్ఫోర్ట్ అన్ని భాగాలు శక్తివంతమైన చెక్క, మట్టి రక్షణ నిర్మాణాలతో రక్షించబడ్డాయి, వీటిలో లోతైన గుంటలు, ఎత్తైన ప్రాకారాలు ఉన్నాయి, ఇవి టవర్ల వెనుక చెక్క గోడలకు కిరీటం కట్టాయి. పశ్చిమ కోటల రక్షణ నిర్మాణాల మొత్తం పొడవు 3,270 మీ, తూర్పు కోటల నిర్మాణం 3,870 మీ, కుజెమిన్ కోటల నిర్మాణం 898 మీ,, గ్రేట్ బిల్స్క్ కోటల నిర్మాణం 25,995 మీ. బిల్స్క్ హిల్ఫోర్ట్ సిథియన్ కాలంలో ఒక ముఖ్యమైన రాజకీయ, సాంస్కృతిక కేంద్రంగా ఉండేది, ఇక్కడ బహుళ జాతి జనాభా నివసించేవారుః బుడిని, గెలోనియన్లు, న్యూరి, బహుశా ఇతర జాతి సమూహాలు. ఈ ప్రదేశంలో జరిపిన త్రవ్వకాల్లో, పాక్షిక-గుంటలు, భూమి పైన ఉన్న నివాసాల అవశేషాలు కనుగొనబడ్డాయి, అధ్యయనం చేయబడ్డాయి, ఆర్థిక ప్రయోజనాల కోసం వివిధ వ్యవసాయ [[ఇల్లు|భవనాలు]]-నేలమాళిగలు, [[ధాన్యం|ధాన్యపు]] గుంటలు, గిడ్డంగులు, ఎండబెట్టడం గదులు మొదలైనవి, శిల్పుల వర్క్షాప్ల అవశేషాలు-కమ్మరులు, కాంస్య ఫౌండ్రీలు, [[ఆభరణాలు]], [[కుమ్మరులు]], ఎముక చెక్కినవారు మొదలైనవి. బలిపీఠాలు, [[దేవాలయం|దేవాలయాల]] అవశేషాలు ఉన్నాయి, వాటిలో ఒకదానిలో కొన్ని ఖగోళ పరిశీలనలు కూడా జరిగాయి. ఈ ప్రదేశంలో అనేక సిరామిక్ శిల్పాలు-ఆంత్రోపోమార్ఫిక్, జూమోర్ఫిక్, ఆర్నిథోమార్ఫిక్ బొమ్మలు కూడా కనుగొనబడ్డాయి. ఇతర మూలాంశ వస్తువులు స్థానిక జనాభాలో వ్యవసాయ సంతానోత్పత్తి ఆరాధనల ఉనికిని సూచిస్తాయి. [[వ్యవసాయం]], తోటపని, పశువుల పెంపకం, [[వేట]], వివిధ చేతిపనులు, గృహ పరిశ్రమలు, [[వాణిజ్యం]] కారణంగా బిల్స్క్ స్థావరాల జనాభా ఉనికిలో ఉంది. స్థానిక జనాభా వాణిజ్య సంబంధాలు చాలా తీవ్రంగా, పెద్ద ఎత్తున ఉండేవి. ఈ స్థావరం అనుకూలమైన భౌగోళిక స్థానం విస్తృతమైన నది, భూ మార్గాల వ్యవస్థను ఉపయోగించడానికి వీలు కల్పించింది. ప్రధాన నదీ మార్గం వోర్స్క్లా వెంబడి కుజెమిన్ కోట సమీపంలో ఉన్న ఓడరేవు నుండి డ్నీపర్ వరకు, తరువాత డ్నీపర్-బగ్ ఎస్ట్యూరీ తీరంలో ఉన్న గ్రీకు నగరమైన ఓల్బియాకు దారితీసింది. భూ మార్గం-వోర్స్క్లాలో ఒక ఫోర్డ్ ద్వారా-పురాతన మురావ్స్కీ ట్రైల్ వైపు వెళుతుంది, ఇది స్టెప్పీస్ గుండా క్రిమియా వెళ్లింది, ఇక్కడ అనేక పురాతన గ్రీకు నగరాలు ఉన్నాయి. వోర్స్క్లా నది కుడి ఒడ్డున ఉన్న పీఠభూమి వెంబడి పెరెవోలోచ్నా క్రాసింగ్, పెసెల్, సులా నదుల మధ్య ప్రవాహం వరకు ఉన్న రోడ్లు, వాటి శాఖలు కూడా చాలా ముఖ్యమైనవి-రోమడానివ్స్కీ రూట్ , ఇది నైరుతి, పశ్చిమ వాణిజ్య మార్గాలను కుడి-ఒడ్డున ఉన్న అటవీ-గడ్డి పొరుగువారితో క్రెమెంచుక్, హ్రాడిజ్క్ క్రాసింగ్ల ద్వారా అనుసంధానించింది. ఈ స్థావరంలో దిగుమతి చేసుకున్న ఉత్పత్తుల అనేక అన్వేషణలు, ముఖ్యంగా పురాతన పెయింట్ చేసిన వంటకాలు, అంఫోరాలు, గాజుసామాను, పురాతన ప్రపంచంలోని అనేక కేంద్రాలతో సంబంధాలను సూచిస్తాయి. దాని చారిత్రక అభివృద్ధి సమయంలో, అనేకమంది పరిశోధకుల అభిప్రాయం ప్రకారం, బిల్స్క్ హిల్ఫోర్ట్ గిరిజన యూనియన్ కేంద్రం నుండి పట్టణ కేంద్రంగా మారింది, ఇది [[హెరోడోటస్]] పేర్కొన్న గెలోనస్ నగరంతో గుర్తించబడింది. దాని అభివృద్ధి ఆధారంగా చేతిపనులు, వాణిజ్యం, కానీ 3 వ శతాబ్దం BC లో, ముఖ్యమైన రాజకీయ, ఆర్థిక మార్పులు వాతావరణ కారకాలు ప్రభావం కారణంగా తూర్పు ఐరోపా దక్షిణాన సంభవించింది, బిల్స్క్ హిల్ఫోర్ట్ జనాభా ఆర్థిక, సాంస్కృతిక సంబంధాలు దెబ్బతిన్నాయి, స్థానిక చేతిపనుల, వాణిజ్య క్షీణత దారితీసింది. వ్యవసాయ భూముల ఉత్పాదకత గణనీయంగా తగ్గింది. ఈ స్థావరంలోని జీవితం క్రమంగా క్షీణించి, ఒక ముఖ్యమైన కేంద్రంగా దాని ఉనికిని ముగించింది. తరువాతి కాలంలో, కీవ్, చెర్న్యాఖివ్, పెన్కీవ్కా సంస్కృతుల చిన్న స్థావరాలు ఈ స్థావరం భూభాగంలో ఉండేవి. సాల్టివ్, రోమ్నీ [యుకె] సంస్కృతుల కొన్ని వివిక్త అన్వేషణలు, వివిక్త పెచెనెగ్ పురాతన వస్తువులు ఉన్నాయి. తూర్పు స్థావరం వద్ద, కీవన్ రస్ కాలం నుండి ఒక స్థావరం జాడలు కూడా ఉన్నాయి, ఇవి 12వ-13వ శతాబ్దాల నుండి వృత్తాకార నాళాల శకలాలు, బాణం తలలు, నీటి మోసే ఫైబులా, ఒక స్పర్ ద్వారా సూచించబడతాయి. గ్రేట్ ఫోర్టిఫికేషన్లో, 17వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ఉక్రేనియన్ మధ్య యుగాల చివరి నుండి సాంస్కృతిక పొరలు తెలిసినవి. అవి ఉప్పునీటి వెలికితీత అభివృద్ధికి, కుడి-ఒడ్డున ఉన్న [[ఉక్రెయిన్]], కోసాక్ల నుండి వలస వచ్చిన వారిచే ఈ భూభాగం స్థిరనివాసానికి సంబంధించినవి. == చిత్రమాలిక == <gallery perrow="4"> దస్త్రం:Частина_Східного_укріплення_Більського_городища.jpg|తూర్పు బిల్స్క్ స్థావరం ప్రాకారాలు దస్త్రం:Укріплення_в_Куземині.jpg|కుజెమిన్ స్థావరం ప్రాకారాలు దస్త్రం:Найвищий_вал_Великого_укріплення_Більського_городища_(урочище_"Царина_Могила").jpg|త్సరినా మొహిలా, బిల్స్క్ కొండకోట అత్యంత ఎత్తైన ప్రదేశం దస్త్రం:Урочище_Барвінкова_гора.jpg|తూర్పు బిల్స్క్ స్థావరం సమీపంలోని బార్వింకోవా హోరా సమాధి స్థలం దస్త్రం:Поховання_22.jpg|బార్వింకోవా హోరాలో ఖననం దస్త్రం:Реконструкція_стародавнього_житла._Вид_з_іншого_боку.jpg|పురాతన నివాసం పునర్నిర్మాణం దస్త్రం:Sword_with_gold_Handle_BILSK.jpg|బంగారు పిడి ఉన్న కత్తి దస్త్రం:Бронзовий_казан_скіфського_часу_з_Більського_городища.jpg|సిథియన్ కంచు కుండ </gallery> == మూలాలు == {{Reflist}} == బాహ్య లింకులు == * అధికారిక వెబ్సైట్ "Byllwysh": [https://bilsk.com.ua/ https://bilsk.com.ua] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201021093532/https://bilsk.com.ua/|date=21 жовтня 2020}} 2020-10-21 at the Wayback Machine * ''వి.  &nbsp;యు.  &nbsp;మార్జిన్''.. ↑ ↑ ↑ ↑ LEVE-RODIINE {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160505223411/http://www.history.org.ua/index.php?encyclop&termin=Bilske_horodysche|date=5 травня 2016}} 2016-05-05 at the Wayback Machine// ENCIKLOPEDIA STORY YUKRAYNI:u 10 t.  / రెడ్కోల్.: వి.  ఎ.  సరళంగా (సరళంగా).  అమెరికా చరిత్రలోనే మొదటిది.  - కె.  : నోకోవా డూమ్కా, 2003.  - టి.  1: 1 A-V.  - ఎస్.  293.  - <nowiki>ISBN 966-00-0734-5</nowiki>. * ØRODIDINE {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160506065351/http://esu.com.ua/search_articles.php?id=40941|date=6 травня 2016}} 2016-05-06 at the Wayback Machine/±ESUNఎస్యూ * వెబ్క్యామ్ లో ఆర్కైవ్ చేయబడింది 2014-06-06 at the Wayback Machine * "ఫిలం ఓ బెల్స్కోమ్ పుస్తకం" "Mysto scifiv-GELON {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140524021152/http://www.youtube.com/watch?v=Hb_N4jp93EQ|date=24 травня 2014}} 2014-05-24 at the Wayback Machine" * "చిత్రం/చిత్రం" "యూరోక్ మూలం. విలాస్క్ పుస్తకం" "{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140523215658/http://www.youtube.com/watch?v=EJ0V9lCTrTU|date=23 травня 2014}} 2014-05-23 at the Wayback Machine. లోపల I.  &nbsp;బి.  &nbsp;పోల్స్క్వేమ్ అధికారిక భాషలు, అనువర్తనాలు * "ταινστονί ταίνσττον" τηινσтвеный γοροδ γελον {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140718014116/http://www.youtube.com/watch?v=MhHQJjixj7o|date=18 липня 2014}} 2014-07-18 at the Wayback Machine " (ταρστος ID1], περσιί ναστοιοναλύνыy καναλ (τηίναλονίς καραιναλις κάναλ). ఎ.  &nbsp;వి.  &nbsp;మెత్తని * "Олексонандр Анилеким сляком ониляким" {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140504225237/http://www.ukurier.gov.ua/uk/articles/muravskim-shlyahom-do-bilskogo-gorodisha/p/|date=4 травня 2014}} 2014-05-04 at the Wayback Machine// урядовия Курьер [газета] вид 19.04.2014 * ఆర్కైవ్ చేసినది 2016-04-03 at the Wayback Machine, 25.07-15.08.2014 * Фильмо о борисе Срамко {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140606145308/http://www.youtube.com/watch?v=hgJHOOgbELc|date=6 червня 2014}} 2014-06-06 at the Wayback Machine, ఆంగ్ల చిత్రం "ботрис Срaмко" (2013) లో వీక్షించారు. * సినిమా [https://www.youtube.com/watch?v=kSwE8cSXVyI బి.  &nbsp;]   ఎ. Срамко и бельском городиче Archived 2014-06-30 at the Wayback Machine{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140630072819/http://www.youtube.com/watch?v=kSwE8cSXVyI|date=30 червня 2014}} * రాన్క్ ఒక లాటవి 15.08.2013 r. &nbsp;"బిల్" అనే పుస్తకాన్ని ప్రచురించారు[https://www.youtube.com/watch?v=yBGTL_96W9w "బిళ్ళ"ఐ. ఐ.  &nbsp;&nbsp;రాష్ట్రం] * సైక్లింగ్వి. వి., సివాల్వ్ ఎ. ఎన్., సెర్డ్యూచెంకో ఎం. ఎన్. "పరిశుద్ధాత్మకు దేవుడు శిక్ష విధించును" (ఆంగ్లం).  &nbsp;- కె.: చెప్ జెలెన్స్కై వి. ఎల్., 2016.  &nbsp;480కి., లేదా.  &nbsp;{{ISBN|978-966-97520-5-5}} * ఈ పుస్తకాన్ని 30 సంవత్సరాలకు పైగా ప్రచురించారు. [https://www.youtube.com/watch?v=Jvt_m6beO8Q రష్యన్ మోర్గాన్, 2016.&nbsp;]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161129155143/https://www.youtube.com/watch?v=Jvt_m6beO8Q|date=29 листопада 2016}} * వల్కేట్ల వ్యవస్థ వల్కేట్లు ఆర్కైవ్ చేయబడింది 2021-08-17 at the Wayback Machine * సి. ఎ., కంప్లెక్స్ యాంటిచ్నిక్ ఎంఫోర్ జ్జ్ రోజ్కోపోక్ ZAKHINOGO укриплення бильського городика {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220131071635/https://www.academia.edu/2327296/_._._2005.-_2005.-_._268-275._Zadnikov_S.A._A_complex_antique_amphoras_from_pit_6_of_the_ash_pan_5_of_the_WesternBelsk_settlement_Antiquities_2005_|date=31 січня 2022}} 2022-01-31 at the Wayback Machine * నేను. బి., реннные πероод в истотовського гелону {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220131071637/https://www.academia.edu/3729786/_._._5_100-_.-_._2006.-_._33-56_Shramko_IB_Early_period_in_the_history_Gelon_by_Herodot_based_on_excavations_ash_number_5_|date=31 січня 2022}} 2022-01-31 at the Wayback Machine (the meterialami розкопок зольника No.&nbsp;- కె., 2006.- ఎస్. 33-56 * [https://web.archive.org/web/20080724080427/http://www.formuseum.info/2007/02/27/text4.html కళాశాలలు కళాశాలలు] * వెలిక్కి రేడియో పరిశోధన సంస్థ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111102174739/http://www.kurgan.kiev.ua/Skiftown.html|date=2 листопада 2011}} 2011-11-02 at the Wayback Machine * [http://www.museum-ukraine.org.ua/index.php?go=News&in=view&id=2867 ఈ మేరకు అమెరికా ప్రభుత్వం "సాంకేతిక విజ్ఞానం" అనే సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని అభివృద్ధి చేసింది.] * ఆర్కైవ్ చేయబడింది 2008-10-07 at the Wayback Machine [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌]] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని కోటలు]] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] oenukj9b8xes3x54zpuyalw3oi3wvdo 4942648 4942647 2026-08-23T14:30:58Z Nagarani Bethi 60383 4942648 wikitext text/x-wiki {{Infobox historic site | name = బిల్స్క్ హిల్ఫోర్ట్ | native_name = | image = Bilske gorogische.JPG | alt = పొలంలో మట్టి ప్రాకారాలు | caption = పశ్చిమ బిల్స్క్ స్థావరం ప్రాకారాలు | coordinates = {{Coord|50|5|35|N|34|37|54|E}} | location = [[పోల్టవా ఒబ్లాస్ట్|పోల్టవా]], [[సుమీ ఒబ్లాస్ట్|సుమీ]] ప్రాంతాలు, [[ఉక్రెయిన్]] | area = {{cvt|4400|ha}} | designation1 = ఉక్రెయిన్ జాతీయ | designation1_offname = {{Lang|uk|కొమ్ప్లెక్స్ పమ్యాటోక్ టెరిటోరిష్ ఇ ఒక్రూగి బిల్స్కోగో గోరోడిష}} (''బిల్స్క్ హిల్‌ఫోర్ట్, దాని పరిసరాల భూభాగంలోని స్మారక చిహ్నాల సముదాయం'') | designation1_type = పురావస్తు శాస్త్రం | designation1_number = 160018-Н | designation2 = ఉక్రెయిన్ జాతీయ | designation2_offname = {{Lang|uk|ఉక్రిప్లెనియా బిల్స్కోగో గోరోడిష}} (''బిల్స్క్ హిల్‌ఫోర్ట్ యొక్క కోటలు'') | designation2_type = పురావస్తు శాస్త్రం | designation2_number = 180018-Н }} '''బిల్స్క్ హిల్‌ఫోర్ట్''' అనేది సిథియన్ కాలం (క్రీ. పూ. 8వ శతాబ్దం చివరి నుండి 3వ శతాబ్దం ప్రారంభం వరకు) లోని ఒక [[కొండ]] [[కోట]], ఇది వోర్స్క్లా నది మధ్యలో ఉన్న కొండపై ఉంది, పోల్టావా ఒబ్లాస్ట్లోని బిల్స్క్, సుమీ ఒబ్లాస్ట్ కుజెమిన్ [యుకె] గ్రామాలకు సమీపంలో పెసెల్ సుఖా హ్రన్ కుడి ఉపనది. ఈ కొండ కోటలో మూడు బలవర్థకమైన స్థావరాలు ఉన్నాయి (కుజెమిన్, పశ్చిమ బిల్స్క్, తూర్పు బిల్స్క్ స్థావరాలు), ఒక రక్షణ గోడతో ఐక్యమై ఉన్నాయి (గ్రేట్ బిల్స్క్ హిల్ఫోర్ట్). ఈ కొండ కోట మొత్తం వైశాల్యం 4400 హెక్టార్లు. &nbsp;ప్రాకారాల పొడవు 33,833 మీ. ఆ సమయంలో, ఐరోపాలో వాటి కంటే పెద్ద స్థావరాలు లేదా కోటలు లేవు.<ref>https://old.bigenc.ru/archeology/text/1874256</ref> అనేకమంది పండితులు బిల్స్క్ ప్రదేశాన్ని [[హెరోడోటస్]] పేర్కొన్న సిథియన్ నగరమైన గెలోనస్తో గుర్తించారు (అయితే ఈ అభిప్రాయం వివాదాస్పదమైంది). ఇది సిథియన్ బలవర్థకమైన స్థావరాల వోర్స్క్లా సమూహానికి కేంద్రం.<ref name="ReferenceB">Гаврилюк Н.&nbsp;О., Словник-довідник з археології.&nbsp;— Kyiv, 1996.&nbsp;— p. 431.</ref> == పరిశోధన చరిత్ర == బిల్స్క్ గ్రామానికి సమీపంలో [[మట్టి]] కోటల ఉనికి గురించి మొదటి ప్రస్తావనలు 16-18వ శతాబ్దాలకు చెందినవి. ఉదాహరణకు, 17వ శతాబ్దానికి చెందిన గుయిల్లౌమ్ డి బ్యూప్లాన్ రూపొందించిన ఉక్రెయిన్ మ్యాప్ బిల్స్క్ సమీపంలో ఒక పురాతన స్థావరాన్ని గుర్తించింది.<ref>Боплан Г.&nbsp;Л., Описание Украины.&nbsp;— St. Petersburg, 1832.&nbsp;— p. 179</ref> ఈ సమయంలో, స్థావరం, ప్రక్కనే ఉన్న ఖననం ప్రదేశంలో అనేక అక్రమ తవ్వకాలు ప్రారంభమయ్యాయి, మట్టి కోటలను ఉప్పుటేరు తవ్వకం కోసం చురుకుగా ఉపయోగించారు, ఇది వాటి పాక్షిక నాశనానికి దారితీసింది.<ref name="ReferenceA">Шрамко Б.&nbsp;А., Бельское городище скифской эпохи (город Гелон).&nbsp;— Kyiv, 1987.&nbsp;— p. 183</ref> బిల్స్క్ కొండ కోట భూభాగంపై కోటల గురించి, కనుగొన్న వాటి గురించి నిర్దిష్ట సమాచారాన్ని మొదట ఉక్రేనియన్ ఎథ్నోగ్రాఫర్ ఓపనాస్ షాఫ్రోన్స్కీ [యుకె] అందించారు, అతను వ్యక్తిగత పరిశీలనల ఆధారంగా, బిల్స్క్ సమీపంలో రెండు పురాతన కొండ కోటలు ఉన్నాయని, వాటిని అనుసంధానించే భూమి రేఖ ఉందని నివేదించారు. పరిశోధకుడు కోటలను కొలిచి, పశ్చిమ బిల్స్క్ స్థావరంలో బాణాల తలలను కనుగొన్నాడు. కోటలు ఎప్పుడు, ఎవరి ద్వారా నిర్మించబడ్డాయో తెలుసుకోవడానికి షాఫ్రోన్స్కీ ప్రయత్నించాడు, కానీ "పురాతన కాలం నాటి చీకటి కారణంగా ప్రతిదీ అస్పష్టంగా ఉంది" అని ముగించాడు.<ref>Шафонский А.&nbsp;Ф., Черниговского наместничества топографическое описание с кратким географическим и историческим описанием Малые Росии, из частей коей оное наместничество составлено.&nbsp;— Kyiv, 1851.&nbsp;— p. 697</ref>1857లో బిల్స్క్ స్థావరం గురించి కొంత సమాచారాన్ని ఫిలారెట్ గుమిలేవ్స్కీ నివేదించారు, ఆయన పశ్చిమ, తూర్పు స్థావరాల గురించి ప్రస్తావించారు, అయితే, షాఫ్రోన్స్కీ వలె కాకుండా, వాటిని రక్షణాత్మక నిర్మాణాల ఒకే సముదాయంగా చూడలేదు.<ref>Гумилевский Г.&nbsp;Д., Историко-статистическое описание Харьковской епархии.&nbsp;— Moscow, 1857.&nbsp;— Part 3.&nbsp;— p. 604</ref> తరువాత, అలెక్సీ బాబ్రిన్స్కీ స్థావరం భూభాగంలో ప్రత్యేక పురావస్తు పరిశోధనను నిర్వహించాడు. తన పరిశోధనల ఆధారంగా, అతను ఒక కథనాన్ని ప్రచురించాడు, దీనిలో పాశ్చాత్య స్థావరం రూపాన్ని వివరంగా వివరించి, ఒక ప్రణాళికాబద్ధమైన ప్రణాళికను ప్రచురించారు. బాబ్రిన్స్కీ గ్రేట్ హిల్ఫోర్ట్ ప్రాకారాలను ప్రస్తావించాడు, కానీ అతను పాశ్చాత్య స్థావరాన్ని "బిల్స్క్ హిల్ఫోర్ట్" అని మాత్రమే పిలుస్తాడు (అతను తూర్పు స్థావరాన్ని సముదాయం నుండి వేరుగా భావించాడు). ఈ స్థావరంపై సిథియన్ పొర ఉనికిపై దృష్టిని ఆకర్షించిన మొదటి పరిశోధకుడు బాబ్రిన్స్కీ.<ref>Бобринский А.&nbsp;А., Сведения о различных курганах и земляных сооружениях, находящихся в Зеньковском у. Полтавской губ. в окрестностях села Глинища и на границе Полтавской и Харьковской губернии // Отчёт археологической комиссии за 1895 г.&nbsp;— St. Petersburg, 1897.&nbsp;— p. 125.</ref> బిల్స్క్ హిల్ఫోర్ట్ ప్రణాళికాత్మక ప్రణాళికలను కూడా కుజెమిన్ స్థావరం గురించి ఇంకా తెలియని వాసిల్ లియాకోరోన్స్కీ ప్రచురించాడు,, గ్రేట్ బిల్స్క్ కొండ కోట ప్రాకారాలను సర్పెంట్స్ వాల్ లో భాగంగా తప్పుగా గ్రహించాడు.<ref>Ляскоронский В.&nbsp;Г., Городища, курганы и длинные (змиевые) валы по течению рек Псла и Ворсклы // Труды XIII Археологического съезда.&nbsp;— 1907.&nbsp;— Т. 1.&nbsp;— p. 158–198</ref> ఈ ప్రదేశంలో మొదటి పురావస్తు త్రవ్వకాలు 1906లో వాసిలీ గోరోడ్ట్సోవ్ చే నిర్వహించబడ్డాయి, వీరు పాశ్చాత్య స్థావరం, గ్రేట్ హిల్ఫోర్ట్ ప్రత్యేక విభాగాలను, అలాగే ఈ ప్రదేశానికి సమీపంలో ఉన్న 22 కుర్గాన్లను అన్వేషించారు. అన్వేషణల సమయంలో, బిల్స్క్ హిల్ఫోర్ట్ అనేది గ్రేట్ హిల్ఫోర్ట్ ప్రాకారాలచే ఏకం చేయబడిన మూడు కోటలతో కూడిన రక్షణాత్మక సముదాయం అని పరిశోధకుడు స్థాపించాడు. 1954 నుండి, బోరిస్ ష్రమ్కో నేతృత్వంలోని ఖార్కివ్ విశ్వవిద్యాలయం దండయాత్రల ద్వారా ఈ స్మారక చిహ్నం క్రమబద్ధమైన పరిశోధన నిర్వహించబడింది. బోరిస్ గ్రాకోవ్ నేతృత్వంలోని మాస్కో విశ్వవిద్యాలయం యాత్ర 1958-1960 త్రవ్వకాల్లో పాల్గొంది. లో 1968, దొనేత్సక్ విశ్వవిద్యాలయం యాత్ర అల్లా మోరుజెంకో నేతృత్వంలో పాశ్చాత్య స్థావరం పనిచేశారు. లో 1987, ఖార్కివ్ విశ్వవిద్యాలయం యాత్ర ఇరినా శ్రామ్కో నాయకత్వం వహించారు. దానికి సమాంతరంగా, 1992-2006 లో, ఒక ఉమ్మడి [[ఉక్రేనియన్ వాస్తుశిల్పం|ఉక్రేనియన్]]-[[జర్మన్]] దండయాత్ర బిల్స్క్ హిల్ఫోర్ట్ వద్ద పనిచేసింది, దీనికి వ్యాచెస్లావ్ ముర్జిన్, ఈవి చెర్నెంకో, బిల్స్క్ హిల్ఫోర్ట్ వద్ద స్థిరమైన త్రవ్వకాలు ఇరీనా ష్రమ్కో నాయకత్వంలో ఖార్కివ్ నేషనల్ యూనివర్శిటీ సిథియన్ యాత్ర నిర్వహించబడుతున్నాయి. 19 మే 2005న, బిల్స్క్ హిస్టారిక్-కల్చరల్ రిజర్వ్ సృష్టించబడింది. [[దస్త్రం:Більське_городище_відкриває_свої_таємниці.jpg|alt=Більське городище відкриває свої таємниці|thumb|243x243px|కొండ కోట వద్ద సిథియన్-శైలి సంస్థాపనలు]] == వివరణ == [[దస్త్రం:Амфороподібні_скляні_підвіски_з_Більського_городища,_Більська_археологічна_експедиція_ІА_НАНУ_2021.jpg|thumb|అంఫోరా ఆకారపు గాజు లాకెట్లు]] గ్రేట్ బిల్స్క్ హిల్ఫోర్ట్ భూభాగంలోని పురాతన సాంస్కృతిక పొరలు జ్రుబ్నా సంస్కృతి, కాంస్య యుగం బోండరిఖా సంస్కృతి చెందినవి. క్రీస్తుపూర్వం 8 వ-7 వ శతాబ్దంలో, మొదటి సిథియన్ స్మారక చిహ్నాలు బిల్స్క్ కొండ కోట సరిహద్దులలో కనిపిస్తాయి. ఇప్పటికే క్రీస్తుపూర్వం 7 వ-6 వ శతాబ్దంలో, రెండు ప్రాథమిక కోటలను నిర్మించారుః పశ్చిమ, సుఖా హ్రన్ కుడి ఒడ్డున,, తూర్పు, వోర్స్క్లా కుడి ఒడ్డులో, తరువాత గ్రేట్ బిల్స్క్ హిల్ఫోర్ట్ రక్షణాత్మక నిర్మాణాలు ఏకం చేయబడ్డాయి. తరువాత, క్రీస్తుపూర్వం 5వ శతాబ్దంలో, కుజెమిన్ కోట నిర్మాణం పూర్తయింది. బిల్స్క్ హిల్ఫోర్ట్ అన్ని భాగాలు శక్తివంతమైన చెక్క, మట్టి రక్షణ నిర్మాణాలతో రక్షించబడ్డాయి, వీటిలో లోతైన గుంటలు, ఎత్తైన ప్రాకారాలు ఉన్నాయి, ఇవి టవర్ల వెనుక చెక్క గోడలకు కిరీటం కట్టాయి. పశ్చిమ కోటల రక్షణ నిర్మాణాల మొత్తం పొడవు 3,270 మీ, తూర్పు కోటల నిర్మాణం 3,870 మీ, కుజెమిన్ కోటల నిర్మాణం 898 మీ,, గ్రేట్ బిల్స్క్ కోటల నిర్మాణం 25,995 మీ. బిల్స్క్ హిల్ఫోర్ట్ సిథియన్ కాలంలో ఒక ముఖ్యమైన రాజకీయ, సాంస్కృతిక కేంద్రంగా ఉండేది, ఇక్కడ బహుళ జాతి జనాభా నివసించేవారుః బుడిని, గెలోనియన్లు, న్యూరి, బహుశా ఇతర జాతి సమూహాలు. ఈ ప్రదేశంలో జరిపిన త్రవ్వకాల్లో, పాక్షిక-గుంటలు, భూమి పైన ఉన్న నివాసాల అవశేషాలు కనుగొనబడ్డాయి, అధ్యయనం చేయబడ్డాయి, ఆర్థిక ప్రయోజనాల కోసం వివిధ వ్యవసాయ [[ఇల్లు|భవనాలు]]-నేలమాళిగలు, [[ధాన్యం|ధాన్యపు]] గుంటలు, గిడ్డంగులు, ఎండబెట్టడం గదులు మొదలైనవి, శిల్పుల వర్క్షాప్ల అవశేషాలు-కమ్మరులు, కాంస్య ఫౌండ్రీలు, [[ఆభరణాలు]], [[కుమ్మరులు]], ఎముక చెక్కినవారు మొదలైనవి. బలిపీఠాలు, [[దేవాలయం|దేవాలయాల]] అవశేషాలు ఉన్నాయి, వాటిలో ఒకదానిలో కొన్ని ఖగోళ పరిశీలనలు కూడా జరిగాయి. ఈ ప్రదేశంలో అనేక సిరామిక్ శిల్పాలు-ఆంత్రోపోమార్ఫిక్, జూమోర్ఫిక్, ఆర్నిథోమార్ఫిక్ బొమ్మలు కూడా కనుగొనబడ్డాయి. ఇతర మూలాంశ వస్తువులు స్థానిక జనాభాలో వ్యవసాయ సంతానోత్పత్తి ఆరాధనల ఉనికిని సూచిస్తాయి. [[వ్యవసాయం]], తోటపని, పశువుల పెంపకం, [[వేట]], వివిధ చేతిపనులు, గృహ పరిశ్రమలు, [[వాణిజ్యం]] కారణంగా బిల్స్క్ స్థావరాల జనాభా ఉనికిలో ఉంది. స్థానిక జనాభా వాణిజ్య సంబంధాలు చాలా తీవ్రంగా, పెద్ద ఎత్తున ఉండేవి. ఈ స్థావరం అనుకూలమైన భౌగోళిక స్థానం విస్తృతమైన నది, భూ మార్గాల వ్యవస్థను ఉపయోగించడానికి వీలు కల్పించింది. ప్రధాన నదీ మార్గం వోర్స్క్లా వెంబడి కుజెమిన్ కోట సమీపంలో ఉన్న ఓడరేవు నుండి డ్నీపర్ వరకు, తరువాత డ్నీపర్-బగ్ ఎస్ట్యూరీ తీరంలో ఉన్న గ్రీకు నగరమైన ఓల్బియాకు దారితీసింది. భూ మార్గం-వోర్స్క్లాలో ఒక ఫోర్డ్ ద్వారా-పురాతన మురావ్స్కీ ట్రైల్ వైపు వెళుతుంది, ఇది స్టెప్పీస్ గుండా క్రిమియా వెళ్లింది, ఇక్కడ అనేక పురాతన గ్రీకు నగరాలు ఉన్నాయి. వోర్స్క్లా నది కుడి ఒడ్డున ఉన్న పీఠభూమి వెంబడి పెరెవోలోచ్నా క్రాసింగ్, పెసెల్, సులా నదుల మధ్య ప్రవాహం వరకు ఉన్న రోడ్లు, వాటి శాఖలు కూడా చాలా ముఖ్యమైనవి-రోమడానివ్స్కీ రూట్ , ఇది నైరుతి, పశ్చిమ వాణిజ్య మార్గాలను కుడి-ఒడ్డున ఉన్న అటవీ-గడ్డి పొరుగువారితో క్రెమెంచుక్, హ్రాడిజ్క్ క్రాసింగ్ల ద్వారా అనుసంధానించింది. ఈ స్థావరంలో దిగుమతి చేసుకున్న ఉత్పత్తుల అనేక అన్వేషణలు, ముఖ్యంగా పురాతన పెయింట్ చేసిన వంటకాలు, అంఫోరాలు, గాజుసామాను, పురాతన ప్రపంచంలోని అనేక కేంద్రాలతో సంబంధాలను సూచిస్తాయి. దాని చారిత్రక అభివృద్ధి సమయంలో, అనేకమంది పరిశోధకుల అభిప్రాయం ప్రకారం, బిల్స్క్ హిల్ఫోర్ట్ గిరిజన యూనియన్ కేంద్రం నుండి పట్టణ కేంద్రంగా మారింది, ఇది [[హెరోడోటస్]] పేర్కొన్న గెలోనస్ నగరంతో గుర్తించబడింది. దాని అభివృద్ధి ఆధారంగా చేతిపనులు, వాణిజ్యం, కానీ 3 వ శతాబ్దం BC లో, ముఖ్యమైన రాజకీయ, ఆర్థిక మార్పులు వాతావరణ కారకాలు ప్రభావం కారణంగా తూర్పు ఐరోపా దక్షిణాన సంభవించింది, బిల్స్క్ హిల్ఫోర్ట్ జనాభా ఆర్థిక, సాంస్కృతిక సంబంధాలు దెబ్బతిన్నాయి, స్థానిక చేతిపనుల, వాణిజ్య క్షీణత దారితీసింది. వ్యవసాయ భూముల ఉత్పాదకత గణనీయంగా తగ్గింది. ఈ స్థావరంలోని జీవితం క్రమంగా క్షీణించి, ఒక ముఖ్యమైన కేంద్రంగా దాని ఉనికిని ముగించింది. తరువాతి కాలంలో, కీవ్, చెర్న్యాఖివ్, పెన్కీవ్కా సంస్కృతుల చిన్న స్థావరాలు ఈ స్థావరం భూభాగంలో ఉండేవి. సాల్టివ్, రోమ్నీ [యుకె] సంస్కృతుల కొన్ని వివిక్త అన్వేషణలు, వివిక్త పెచెనెగ్ పురాతన వస్తువులు ఉన్నాయి. తూర్పు స్థావరం వద్ద, కీవన్ రస్ కాలం నుండి ఒక స్థావరం జాడలు కూడా ఉన్నాయి, ఇవి 12వ-13వ శతాబ్దాల నుండి వృత్తాకార నాళాల శకలాలు, బాణం తలలు, నీటి మోసే ఫైబులా, ఒక స్పర్ ద్వారా సూచించబడతాయి. గ్రేట్ ఫోర్టిఫికేషన్లో, 17వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ఉక్రేనియన్ మధ్య యుగాల చివరి నుండి సాంస్కృతిక పొరలు తెలిసినవి. అవి ఉప్పునీటి వెలికితీత అభివృద్ధికి, కుడి-ఒడ్డున ఉన్న [[ఉక్రెయిన్]], కోసాక్ల నుండి వలస వచ్చిన వారిచే ఈ భూభాగం స్థిరనివాసానికి సంబంధించినవి. == చిత్రమాలిక == <gallery perrow="4"> దస్త్రం:Частина_Східного_укріплення_Більського_городища.jpg|తూర్పు బిల్స్క్ స్థావరం ప్రాకారాలు దస్త్రం:Укріплення_в_Куземині.jpg|కుజెమిన్ స్థావరం ప్రాకారాలు దస్త్రం:Найвищий_вал_Великого_укріплення_Більського_городища_(урочище_"Царина_Могила").jpg|త్సరినా మొహిలా, బిల్స్క్ కొండకోట అత్యంత ఎత్తైన ప్రదేశం దస్త్రం:Урочище_Барвінкова_гора.jpg|తూర్పు బిల్స్క్ స్థావరం సమీపంలోని బార్వింకోవా హోరా సమాధి స్థలం దస్త్రం:Поховання_22.jpg|బార్వింకోవా హోరాలో ఖననం దస్త్రం:Реконструкція_стародавнього_житла._Вид_з_іншого_боку.jpg|పురాతన నివాసం పునర్నిర్మాణం దస్త్రం:Sword_with_gold_Handle_BILSK.jpg|బంగారు పిడి ఉన్న కత్తి దస్త్రం:Бронзовий_казан_скіфського_часу_з_Більського_городища.jpg|సిథియన్ కంచు కుండ </gallery> == మూలాలు == {{Reflist}} == బాహ్య లింకులు == * అధికారిక వెబ్సైట్ "Byllwysh": [https://bilsk.com.ua/ https://bilsk.com.ua] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201021093532/https://bilsk.com.ua/|date=21 жовтня 2020}} 2020-10-21 at the Wayback Machine * ''వి.  &nbsp;యు.  &nbsp;మార్జిన్''.. ↑ ↑ ↑ ↑ LEVE-RODIINE {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160505223411/http://www.history.org.ua/index.php?encyclop&termin=Bilske_horodysche|date=5 травня 2016}} 2016-05-05 at the Wayback Machine// ENCIKLOPEDIA STORY YUKRAYNI:u 10 t.  / రెడ్కోల్.: వి.  ఎ.  సరళంగా (సరళంగా).  అమెరికా చరిత్రలోనే మొదటిది.  - కె.  : నోకోవా డూమ్కా, 2003.  - టి.  1: 1 A-V.  - ఎస్.  293.  - <nowiki>ISBN 966-00-0734-5</nowiki>. * ØRODIDINE {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160506065351/http://esu.com.ua/search_articles.php?id=40941|date=6 травня 2016}} 2016-05-06 at the Wayback Machine/±ESUNఎస్యూ * వెబ్క్యామ్ లో ఆర్కైవ్ చేయబడింది 2014-06-06 at the Wayback Machine * "ఫిలం ఓ బెల్స్కోమ్ పుస్తకం" "Mysto scifiv-GELON {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140524021152/http://www.youtube.com/watch?v=Hb_N4jp93EQ|date=24 травня 2014}} 2014-05-24 at the Wayback Machine" * "చిత్రం/చిత్రం" "యూరోక్ మూలం. విలాస్క్ పుస్తకం" "{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140523215658/http://www.youtube.com/watch?v=EJ0V9lCTrTU|date=23 травня 2014}} 2014-05-23 at the Wayback Machine. లోపల I.  &nbsp;బి.  &nbsp;పోల్స్క్వేమ్ అధికారిక భాషలు, అనువర్తనాలు * "ταινστονί ταίνσττον" τηινσтвеный γοροδ γελον {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140718014116/http://www.youtube.com/watch?v=MhHQJjixj7o|date=18 липня 2014}} 2014-07-18 at the Wayback Machine " (ταρστος ID1], περσιί ναστοιοναλύνыy καναλ (τηίναλονίς καραιναλις κάναλ). ఎ.  &nbsp;వి.  &nbsp;మెత్తని * "Олексонандр Анилеким сляком ониляким" {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140504225237/http://www.ukurier.gov.ua/uk/articles/muravskim-shlyahom-do-bilskogo-gorodisha/p/|date=4 травня 2014}} 2014-05-04 at the Wayback Machine// урядовия Курьер [газета] вид 19.04.2014 * ఆర్కైవ్ చేసినది 2016-04-03 at the Wayback Machine, 25.07-15.08.2014 * Фильмо о борисе Срамко {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140606145308/http://www.youtube.com/watch?v=hgJHOOgbELc|date=6 червня 2014}} 2014-06-06 at the Wayback Machine, ఆంగ్ల చిత్రం "ботрис Срaмко" (2013) లో వీక్షించారు. * సినిమా [https://www.youtube.com/watch?v=kSwE8cSXVyI బి.  &nbsp;]   ఎ. Срамко и бельском городиче Archived 2014-06-30 at the Wayback Machine{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140630072819/http://www.youtube.com/watch?v=kSwE8cSXVyI|date=30 червня 2014}} * రాన్క్ ఒక లాటవి 15.08.2013 r. &nbsp;"బిల్" అనే పుస్తకాన్ని ప్రచురించారు[https://www.youtube.com/watch?v=yBGTL_96W9w "బిళ్ళ"ఐ. ఐ.  &nbsp;&nbsp;రాష్ట్రం] * సైక్లింగ్వి. వి., సివాల్వ్ ఎ. ఎన్., సెర్డ్యూచెంకో ఎం. ఎన్. "పరిశుద్ధాత్మకు దేవుడు శిక్ష విధించును" (ఆంగ్లం).  &nbsp;- కె.: చెప్ జెలెన్స్కై వి. ఎల్., 2016.  &nbsp;480కి., లేదా.  &nbsp;{{ISBN|978-966-97520-5-5}} * ఈ పుస్తకాన్ని 30 సంవత్సరాలకు పైగా ప్రచురించారు. [https://www.youtube.com/watch?v=Jvt_m6beO8Q రష్యన్ మోర్గాన్, 2016.&nbsp;]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161129155143/https://www.youtube.com/watch?v=Jvt_m6beO8Q|date=29 листопада 2016}} * వల్కేట్ల వ్యవస్థ వల్కేట్లు ఆర్కైవ్ చేయబడింది 2021-08-17 at the Wayback Machine * సి. ఎ., కంప్లెక్స్ యాంటిచ్నిక్ ఎంఫోర్ జ్జ్ రోజ్కోపోక్ ZAKHINOGO укриплення бильського городика {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220131071635/https://www.academia.edu/2327296/_._._2005.-_2005.-_._268-275._Zadnikov_S.A._A_complex_antique_amphoras_from_pit_6_of_the_ash_pan_5_of_the_WesternBelsk_settlement_Antiquities_2005_|date=31 січня 2022}} 2022-01-31 at the Wayback Machine * నేను. బి., реннные πероод в истотовського гелону {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220131071637/https://www.academia.edu/3729786/_._._5_100-_.-_._2006.-_._33-56_Shramko_IB_Early_period_in_the_history_Gelon_by_Herodot_based_on_excavations_ash_number_5_|date=31 січня 2022}} 2022-01-31 at the Wayback Machine (the meterialami розкопок зольника No.&nbsp;- కె., 2006.- ఎస్. 33-56 * [https://web.archive.org/web/20080724080427/http://www.formuseum.info/2007/02/27/text4.html కళాశాలలు కళాశాలలు] * వెలిక్కి రేడియో పరిశోధన సంస్థ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111102174739/http://www.kurgan.kiev.ua/Skiftown.html|date=2 листопада 2011}} 2011-11-02 at the Wayback Machine * [http://www.museum-ukraine.org.ua/index.php?go=News&in=view&id=2867 ఈ మేరకు అమెరికా ప్రభుత్వం "సాంకేతిక విజ్ఞానం" అనే సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని అభివృద్ధి చేసింది.] * ఆర్కైవ్ చేయబడింది 2008-10-07 at the Wayback Machine [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌]] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని కోటలు]] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] 96993rscbyq30pnz3nhobbiqaqr0f4z 0 507631 4942659 2026-08-23T14:59:57Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox protected area | name = డ్వోరిచ్నా జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం | alt_name = ద్వొరిచాన్స్కియ్ నాషోనల్నియ్ ప్రిరోడ్నియ్ పార్క్ | iucn_category = II | image = Dvorichansky.JPG | image_caption = | pushpin_map = | pushpin_relief = yes | location = కుపియన్స్క్ రేయాన్ ,...' 4942659 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name = డ్వోరిచ్నా జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం | alt_name = ద్వొరిచాన్స్కియ్ నాషోనల్నియ్ ప్రిరోడ్నియ్ పార్క్ | iucn_category = II | image = Dvorichansky.JPG | image_caption = | pushpin_map = | pushpin_relief = yes | location = కుపియన్స్క్ రేయాన్ , ఖార్కివ్ ఒబ్లాస్ట్ | nearest_city = ద్వోరిచ్నా | coordinates = {{coords|49.8522|37.7333|display=inline,title}} | area = 3,131 హెక్టార్లు (31.31 చదరపు కిలోమీటర్లు) | established =2009 | visitation_num = | visitation_year = | website = https://web.archive.org/web/20131016144419/<br/>http://inforegion.kh.ua/ru/949:nacionalnji-prirodnji-park-dvurechanskii | governing_body = }} '''డ్వోరిచ్నా నేషనల్ పార్క్''' (ఉక్రేనియన్: Δvoríchna National Park) అనేది తూర్పు ఉక్రెయిన్ ఓస్కిల్ నది కుడి ఒడ్డున ఉన్న ఉక్రెయిన్‌లో ఉన్న ఒక [[జాతీయ ఉద్యానవనం]]. ఇది 2009లో అధ్యక్షుడి ఉత్తర్వు ఫలితంగా సృష్టించబడింది. ఈ ఉద్యానవనం రష్యా సరిహద్దు సమీపంలో ఉన్న కుపియన్స్క్ రైయాన్, ఖార్కివ్ ఒబ్లాస్ట్ ఉంది.<ref>{{Cite web|title=На Сході України &#124; Хайвей|url=http://h.ua/story/347954/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120113224103/http://h.ua/story/347954|archive-date=2012-01-13|access-date=2012-11-14|publisher=H.ua}}</ref> ఇది 3,131 హెక్టార్ల ప్రభుత్వ యాజమాన్యంలోని భూమిని కలిగి ఉంది.<ref>{{Cite web|date=2009-12-30|title=У Харківській області створено нові національні природні парки &#124; Природа України|url=http://pryroda.in.ua/blog/novi-nacparky-kharkiv-09/|access-date=2012-11-14|publisher=Pryroda.in.ua}}</ref><ref name="parksite">{{Cite web|title=Dvorichanskyi National Park (Internet Archive)|url=http://inforegion.kh.ua/ru/949:nacionalnji-prirodnji-park-dvurechanskii|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131016144419/http://inforegion.kh.ua/ru/949:nacionalnji-prirodnji-park-dvurechanskii|archive-date=October 16, 2013|access-date=August 24, 2019}}</ref> == స్థలాకృతి == ఈ భూభాగం అనేక లోయలు, ఏటవాలులతో విచ్ఛిన్నమైన భూస్వరూపాన్ని కలిగి ఉంది. == వృక్షజాలం & జంతుజాలం == సున్నపురాయి రాయి, చాక్ గడ్డి మైదానంలోని నేలలు ఒక ప్రత్యేకమైన [[పర్యావరణ వ్యవస్థ]] సృష్టిస్తాయి. ఈ ఉద్యానవనం ''ఆర్టెమిసియా నుటాన్స్'', ఆర్టెమిసియ సాల్సోలోయిడ్స్, ఆర్టెసిసియా హోలోలెకా, ''హైసోపస్ క్రెటేషియస్'', స్క్రోఫులేరియా క్రెటేషియా, ''మాథియోలా ఫ్రాగ్రాన్స్'', లినమ్ యుసిటాటిసిమం, ''ఆండ్రోసేస్ కోసో-పోల్జాన్స్కీ'' సహా మొక్కల జాతులకు నివాసంగా ఉంది. ఈ ప్రాంతంలో 30% మొక్కల జాతులు స్థానికంగా ఉన్నాయి. ఈ ఉద్యానవనం అనేక మర్మో కాలనీలకు నిలయం.<ref>{{Cite web|title=На Сході України &#124; Хайвей|url=http://h.ua/story/347954/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120113224103/http://h.ua/story/347954|archive-date=2012-01-13|access-date=2012-11-14|publisher=H.ua}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రాంతాలు}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] 3fq0ymx2v3njmtlq3yaigoflvt2bqys 4942660 4942659 2026-08-23T15:01:48Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4942660 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name = డ్వోరిచ్నా జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం | alt_name = ద్వొరిచాన్స్కియ్ నాషోనల్నియ్ ప్రిరోడ్నియ్ పార్క్ | iucn_category = II | image = Dvorichansky.JPG | image_caption = | pushpin_map = | pushpin_relief = yes | location = కుపియన్స్క్ రేయాన్ , ఖార్కివ్ ఒబ్లాస్ట్ | nearest_city = ద్వోరిచ్నా | coordinates = {{coords|49.8522|37.7333|display=inline,title}} | area = 3,131 హెక్టార్లు (31.31 చదరపు కిలోమీటర్లు) | established =2009 | visitation_num = | visitation_year = | website = https://web.archive.org/web/20131016144419/<br/>http://inforegion.kh.ua/ru/949:nacionalnji-prirodnji-park-dvurechanskii | governing_body = }} '''డ్వోరిచ్నా నేషనల్ పార్క్''' (ఉక్రేనియన్: Δvoríchna National Park) అనేది తూర్పు ఉక్రెయిన్ ఓస్కిల్ నది కుడి ఒడ్డున ఉన్న ఉక్రెయిన్‌లో ఉన్న ఒక [[జాతీయ ఉద్యానవనం]]. ఇది 2009లో అధ్యక్షుడి ఉత్తర్వు ఫలితంగా సృష్టించబడింది. ఈ ఉద్యానవనం రష్యా సరిహద్దు సమీపంలో ఉన్న కుపియన్స్క్ రైయాన్, ఖార్కివ్ ఒబ్లాస్ట్ ఉంది.<ref>{{Cite web|title=На Сході України &#124; Хайвей|url=http://h.ua/story/347954/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120113224103/http://h.ua/story/347954|archive-date=2012-01-13|access-date=2012-11-14|publisher=H.ua}}</ref> ఇది 3,131 హెక్టార్ల ప్రభుత్వ యాజమాన్యంలోని భూమిని కలిగి ఉంది.<ref>{{Cite web|date=2009-12-30|title=У Харківській області створено нові національні природні парки &#124; Природа України|url=http://pryroda.in.ua/blog/novi-nacparky-kharkiv-09/|access-date=2012-11-14|publisher=Pryroda.in.ua}}</ref><ref name="parksite">{{Cite web|title=Dvorichanskyi National Park (Internet Archive)|url=http://inforegion.kh.ua/ru/949:nacionalnji-prirodnji-park-dvurechanskii|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131016144419/http://inforegion.kh.ua/ru/949:nacionalnji-prirodnji-park-dvurechanskii|archive-date=October 16, 2013|access-date=August 24, 2019}}</ref> == స్థలాకృతి == ఈ భూభాగం అనేక లోయలు, ఏటవాలులతో విచ్ఛిన్నమైన భూస్వరూపాన్ని కలిగి ఉంది.<ref name="Dvorichanskyi National Nature Park">{{cite news|url=https://wownature.in.ua/en/parks-and-reserves/dvorichanskyi-national-nature-park/|title=Dvorichanskyi National Nature Park|date=23 August 2026|access-date=23 August 2026|publisher=Nature Reserve Fund of Ukraine}}</ref> == వృక్షజాలం & జంతుజాలం == సున్నపురాయి రాయి, చాక్ గడ్డి మైదానంలోని నేలలు ఒక ప్రత్యేకమైన [[పర్యావరణ వ్యవస్థ]] సృష్టిస్తాయి. ఈ ఉద్యానవనం ''ఆర్టెమిసియా నుటాన్స్'', ఆర్టెమిసియ సాల్సోలోయిడ్స్, ఆర్టెసిసియా హోలోలెకా, ''హైసోపస్ క్రెటేషియస్'', స్క్రోఫులేరియా క్రెటేషియా, ''మాథియోలా ఫ్రాగ్రాన్స్'', లినమ్ యుసిటాటిసిమం, ''ఆండ్రోసేస్ కోసో-పోల్జాన్స్కీ'' సహా మొక్కల జాతులకు నివాసంగా ఉంది. ఈ ప్రాంతంలో 30% మొక్కల జాతులు స్థానికంగా ఉన్నాయి. ఈ ఉద్యానవనం అనేక మర్మో కాలనీలకు నిలయం.<ref>{{Cite web|title=На Сході України &#124; Хайвей|url=http://h.ua/story/347954/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120113224103/http://h.ua/story/347954|archive-date=2012-01-13|access-date=2012-11-14|publisher=H.ua}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రాంతాలు}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] 5cfuz62wh8i6u289tr5obnxdpmyjtxf 0 507632 4942667 2026-08-23T15:46:47Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox protected area | name = జరిల్హాచ్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం | alt_name={{langx|uk|Джарилгацький національний природний парк}} | iucn_category = II | image = Джарилгач, коса.jpg | image_caption = జరిల్హాచ్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం | image_size = 300 | pushpin_map = | pushpin_relief...' 4942667 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name = జరిల్హాచ్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం | alt_name={{langx|uk|Джарилгацький національний природний парк}} | iucn_category = II | image = Джарилгач, коса.jpg | image_caption = జరిల్హాచ్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం | image_size = 300 | pushpin_map = | pushpin_relief = yes | map_caption = Location of Park | location = ఖెర్సన్ ఒబ్లాస్ట్ , స్కాడోవ్స్క్ రేయాన్ | nearest_city = స్కాడోవ్స్క్ | coordinates = {{coords|46.01667|N|32.9333|E|display=inline,title}} | coords_ref = | area = 10,000 హెక్టార్లు (24,711 ఎకరాలు ; 100 చదరపు కిలోమీటర్లు ; 39 చదరపు మైళ్ళు ) | established = 2009 | visitation_num = | visitation_year = | visitation_ref = | website= {{URL|nppd.com.ua}} | governing_body = పర్యావరణ & సహజ వనరుల మంత్రిత్వ శాఖ (ఉక్రెయిన్) | mapframe = yes | mapframe-zoom = 9 | mapframe-marker = park | mapframe-wikidata = yes }} '''జరిల్హాచ్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్''' (ఉక్రేనియన్: Δjharilgatshwkiy натиональний πριρodniy πARκ′) అనేది [[ఉక్రెయిన్]] [[జాతీయ ఉద్యానవనం]], ఇది [[నల్ల సముద్రం]] ఉత్తర భాగంలో ఉన్న జరిల్హాచ్ ద్వీపం ప్రక్కనే ఉన్న కార్కినిట్ బేను కలిగి ఉంది. అనేక చిన్న సరస్సులలో స్వచ్ఛమైన ఇసుక బీచ్‌లకు, ఖనిజ నీటి బుగ్గలకు ప్రసిద్ధి చెందిన డ్జారిల్హాచ్ నల్ల సముద్రంలో అతిపెద్ద ద్వీపం. [[2022 ఉక్రెయిన్‌పై రష్యా దాడి|ఉక్రెయిన్‌పై రష్యా దండయాత్ర]] సమయంలో ఈ ప్రాంతాన్ని రష్యన్లు ఆక్రమించారు, వారు ఈ ద్వీపాన్ని ప్రధాన భూభాగానికి అనుసంధానించి, ఆపై జాతీయ ఉద్యానవనాన్ని నాశనం చేశారు. == చరిత్ర == ఈ ప్రాంతం ఉత్తర నల్ల సముద్ర తీర ప్రకృతి ఆవాసాలకు పర్యావరణ సున్నితమైన ప్రతినిధిగా ఉన్నందున ఈ ఉద్యానవనంలోని భాగాలు దాదాపు 100 సంవత్సరాలుగా ప్రకృతి నిల్వలుగా రక్షించబడ్డాయి. పరిపాలనాపరంగా, ఈ ఉద్యానవనం ఖేర్సన్ ఓబ్లాస్ట్‌లోని స్కాడోవ్స్క్ జిల్లాలో ఉంది.<ref name="parksite">{{Cite web|title=Національний природний парк «Джарилгацький»|trans-title=Dzharylhach National Nature Park|url=http://nppd.com.ua/|access-date=January 10, 2019|publisher=Official Park Site|language=uk}}</ref> [[2022 ఉక్రెయిన్‌పై రష్యా దాడి|ఉక్రెయిన్‌పై రష్యా దండయాత్ర]] సమయంలో, ఈ ప్రాంతాన్ని మార్చి 2022లో రష్యా ఆక్రమించింది.<ref>{{Cite web|date=2022-03-09|title=Rosjanie zajęli Skadowsk w rejonie chersońskim. Zakaz organizowania proukraińskich wieców|url=https://forsal.pl/swiat/ukraina/artykuly/8376256,rosjanie-zajeli-skadowsk-w-rejonie-chersonskim.html|access-date=2024-04-07|website=forsal.pl|language=pl}}</ref> 2023 వసంతకాలంలో రష్యన్లు ఈ ద్వీపానికి ఒక భూ వంతెనను సృష్టించారు. ఈ ప్రాంతాన్ని సైనిక శిక్షణా ప్రాంతంగా రూపొందించారు, అదే సమయంలో దీనిని వాణిజ్య వేట కోసం కూడా ప్రారంభించారు.<ref>{{Cite web|last=Szefer|first=Maciej|date=2023-05-20|title="Ukraińskie Malediwy" w rękach Rosjan. Grozi im zagłada|url=https://wiadomosci.wp.pl/rosjanie-zajeli-ukrainskie-malediwy-robia-tam-poligon-6899973547277184a|access-date=2024-04-07|website=wiadomosci.wp.pl|language=pl}}</ref><ref>{{Cite web|date=2023-08-16|title=Na skutek działań rosyjskich wojsk spłonął teren parku narodowego Dżaryłgacz|url=https://www.pap.pl/aktualnosci/na-skutek-dzialan-rosyjskich-wojsk-splonal-teren-parku-narodowego-dzarylgacz|access-date=2024-03-24|website=[[Polska Agencja Prasowa]]|language=pl}}</ref> ఆగష్టు 4,5 తేదీలలో రష్యా సైనిక కార్యకలాపాల ఫలితంగా పెద్ద అగ్నిప్రమాదం సంభవించింది, ఇది చాలా ప్రాంతాన్ని కాల్చివేసింది.<ref>{{Cite web|date=2023-08-16|title=Na skutek działań rosyjskich wojsk spłonął teren parku narodowego Dżaryłgacz|url=https://www.pap.pl/aktualnosci/na-skutek-dzialan-rosyjskich-wojsk-splonal-teren-parku-narodowego-dzarylgacz|access-date=2024-03-24|website=[[Polska Agencja Prasowa]]|language=pl}}</ref> 2023 నవంబర్ 6న ఉక్రెయిన్ పర్యావరణ పరిరక్షణ & సహజ వనరుల మంత్రిత్వ శాఖ ఖేర్సన్ ఒబ్లాస్ట్‌ను రష్యా ఆక్రమించిన సమయంలో "రష్యన్ సాయుధ దురాక్రమణ" కారణంగా ఈ ఉద్యానవనం పూర్తిగా నాశనమైందని నివేదించింది.<ref name="Dzharylhach706273">{{Cite web|date=6 November 2023|title=The occupiers completely destroyed the Dzharylhach National Park and two wetlands|url=https://www.epravda.com.ua/news/2023/11/6/706273/|access-date=6 November 2023|publisher=[[Ekonomichna Pravda]]|language=Ukrainian}}</ref> == స్థలాకృతి == జారిల్‌హాచ్ ద్వీపం అనేది దక్షిణాన ఉన్న క్రిమియన్ ద్వీపకల్పానికి, ఉత్తరాన ఉన్న ప్రధాన భూభాగానికి మధ్య ఉన్న అఖాతంలో పడమర నుండి తూర్పుకు విస్తరించి ఉన్న ఇసుక, ఇసుక దిబ్బలతో కూడిన పొడవైన, సన్నని రేఖ. నీటి మట్టం తక్కువగా ఉన్న సమయాల్లో, ఈ ఇసుక దిబ్బలు బయటపడి, ప్రధాన భూభాగం ఒక సన్నని భూభాగంగా ద్వీపంతో కలిసిపోతాయి . తీరప్రాంత జలాలు చాలా నిస్సారంగా ఉంటాయి, సాధారణంగా 1 మీటరు కంటే తక్కువ లోతులో ఉంటాయి.<ref name="Ramsar2">{{Cite web|title=Karkinitska and Dzharylgatska Bays|url=https://rsis.ramsar.org/ris/1394|access-date=10 September 2019|website=[[Ramsar Convention|Ramsar]] Sites Information Service}} (if the link expires, please use the [https://rsis.ramsar.org/ris-search search function] at ramsar.org)</ref> ఈ ద్వీపం ప్రత్యేకమైన ఉప్పు నేలను సోలోనెట్జ్ అని పిలుస్తారు . ఈ అఖాతం రామ్‌సర్ సైట్ అయిన కర్కినిట్స్కా, జారిల్‌గాట్స్కా అఖాతాలలో భాగం.<ref name="Ramsar2" /> == వాతావరణం, పర్యావరణ ప్రాంతం == జరిల్హాచ్ ప్రాంతానికి అధికారిక వాతావరణ హోదా తేమతో కూడిన ఖండాంతర వాతావరణం - వేడి వేసవి ఉప-రకం ( కోపెన్ వాతావరణ వర్గీకరణ Dfa), ఇందులో పెద్ద కాలానుగుణ ఉష్ణోగ్రత వ్యత్యాసాలు, వేడి వేసవి ఉంటాయి (కనీసం నాలుగు నెలలు సగటున 10 °సి (50 °ఎఫ్) కంటే ఎక్కువగా ఉంటాయి , వాటిలో కనీసం ఒక నెల 22 °సి (72 °ఎఫ్) కంటే ఎక్కువగా ఉంటుంది ).<ref>{{cite web|last1=Kottek|first1=M.|last2=Grieser|first2=J.|last3=Beck|first3=C.|last4=Rudolf|first4=B.|last5=Rubel|first5=F.|date=2006|title=World Map of Koppen-Geiger Climate Classification Updated|url=http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/pdf/Paper_2006.pdf|access-date=September 14, 2019|publisher=Gebrüder Borntraeger 2006}}</ref><ref name="kop-data">{{cite web|title=Dataset - Koppen climate classifications|url=https://datacatalog.worldbank.org/dataset/world-maps-k%C3%B6ppen-geiger-climate-classification|access-date=September 14, 2019|publisher=World Bank}}</ref> జనవరిలో సగటు ఉష్ణోగ్రత −2.6 °సి (27.3 °ఎఫ్) ఉంటుంది, 1–5 రోజుల పాటు అఖాతంలో తేలియాడే మంచు కనిపించవచ్చు. జూలైలో సగటు ఉష్ణోగ్రత 22.9 °సి (73.2 °ఎఫ్) ఉంటుంది , ఇది సాధారణంగా 5 నెలల పాటు ఉండే వేడి వేసవి కాలం మధ్యలో ఉంటుంది. సంవత్సరానికి సగటున 223 రోజులు 6–12 m/s వేగంతో గాలులు వీస్తాయి; సంపూర్ణ ప్రశాంతత చాలా అరుదు.<ref name="parksite" /> == వృక్షజాలం, జంతుజాలం == [[దస్త్రం:Муфлони_на_о._Джарилгач.jpg|ఎడమ|thumb|300x300px|పార్కులో అంతరించిపోతున్న అడవి గొర్రెల జాతి అయిన మౌఫ్లాన్]] ద్వీపంలోని మొక్కలు పర్యావరణానికి ప్రత్యేకమైనవి, వీటిలో సామ్మోఫైట్స్ (వదులుగా, మారుతున్న ఇసుక హాలోఫైట్స్ పెరిగే మొక్కలు) (తాజా, లవణీయత చిత్తడి నేలల్లో లవణీయత ఆవాసాలకు అనుగుణంగా ఉండే మొక్కలు), తీరప్రాంత పచ్చికభూములు, సముద్రతీర గడ్డి మైదానాల ప్రతినిధి వృక్షజాలం, సినాన్థ్రోప్స్ (మానవులకు సామీప్యతతో సంబంధం ఉన్న అడవి మొక్కలు, ఈ సందర్భంలో చెట్టు, పొద తోటలు) ఉన్నాయి. పార్క్ భూ సరిహద్దులలో 72 కుటుంబాలలో 500 కి పైగా జాతుల వాస్కులర్ మొక్కలు నమోదు చేయబడ్డాయి.<ref name="parksite" /><ref name="Ramsar2" /> ఈ ఉద్యానవనంలో 80కి పైగా అకశేరుక జాతులు ఉన్నాయి. ఈ ప్రాంతంలో రక్షిత దట్టమైన పొదలతో కూడిన అనేక నిస్సార తీర ప్రాంతాలు ఉన్నందున, ఇది క్రేఫిష్, పీతలు, చేపలకు ప్రసిద్ధి చెందింది. ఈ సముద్ర తీరం మస్సెల్స్, చేపలకు ప్రసిద్ధి చెందింది. అడవి జంతువులలో జింక, పంది, మౌఫ్లాన్ (ఒక రకమైన అడవి గొర్రెలు) ఉన్నాయి.<ref name="parksite" /> మే 2022లో ఉక్రెయిన్‌పై రష్యా 2022 దండయాత్రలో ఈ పార్క్ ఒక క్రియాశీల పోరాట క్షేత్రంగా మారింది, దాని 56 కిలోమీటర్లకు పైగా  తీరప్రాంతాలలో మందుపాతరలు అమర్చబడ్డాయి.<ref name="nuttallenvironmentUkraine">{{Cite web|last=Nuttall|first=Philippa|date=2022-05-21|title=How Vladimir Putin weaponised the environment in Ukraine|url=https://www.newstatesman.com/long-reads/2022/05/how-vladimir-putin-weaponised-environment-in-ukraine|access-date=2022-07-06|publisher=[[The New Statesman]]}}</ref> 6 నవంబర్ 2023న ఉక్రెయిన్ పర్యావరణ పరిరక్షణ & సహజ వనరుల మంత్రిత్వ శాఖ, ఖేర్సన్ ఒబ్లాస్ట్‌ను రష్యా ఆక్రమించిన సమయంలో "రష్యన్ సాయుధ దురాక్రమణ" కారణంగా ఈ పార్క్ పూర్తిగా ధ్వంసమైందని నివేదించింది.<ref name="Dzharylhach706273" /> == ప్రజా వినియోగం == పార్క్ నిర్వహణ పిల్లలు, పాఠశాల సమూహాల కోసం విద్యా కార్యక్రమాలను, అలాగే ప్రజా-అవగాహన కార్యకలాపాలు, పర్యావరణ పర్యటనలను స్పాన్సర్ చేస్తుంది. ఈ ఉద్యానవనం చిన్న ఫీజులు, పర్యావరణ సున్నితమైన మండలాల రక్షణకు లోబడి బీచ్లకు సమతుల్య వినోద ప్రవేశాన్ని కూడా స్పాన్సర్ చేస్తుంది.<ref name="parksite" /> ఈ ప్రాంతం జలపక్షులకు ముఖ్యమైనది. హాని కలిగించే ఎర్ర రొమ్ముల గూస్ ఈ ప్రాంతానికి స్థానికమైనది <ref name="Ramsar2" /> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రాంతాలు}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రాంతాలు}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] dnljxmgh8560eqpjoeggrgtaxr8vbdk 0 507633 4942669 2026-08-23T16:15:43Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox protected area | name = గ్రాండ్ మెడో జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం | alt_name = ఉక్రేనియన్ : Великий లుగ్<br /> (వెలికీ లుహ్) | iucn_category = II | image = НПП "Великий Луг".jpg | image_caption = డ్నీపర్ నదిపై ఉన్న గ్రేట్ మెడో నేషనల్ నేచర్ పార...' 4942669 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name = గ్రాండ్ మెడో జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం | alt_name = ఉక్రేనియన్ : Великий లుగ్<br /> (వెలికీ లుహ్) | iucn_category = II | image = НПП "Великий Луг".jpg | image_caption = డ్నీపర్ నదిపై ఉన్న గ్రేట్ మెడో నేషనల్ నేచర్ పార్క్ | image_size = 300 | pushpin_map = | pushpin_relief = yes | map_caption = Location within Ukraine | location = జపోరిజ్జియా ఒబ్లాస్ట్ , వాసిలివ్కా రేయాన్ | nearest_city = వాసిలివ్కా | coordinates = {{coords|47.3822|N|34.9869|E|display=inline,intitle}} | coords_ref = | area = 16,756 హెక్టార్లు (41,405 ఎకరాలు ; 168 చదరపు కిలోమీటర్లు ; 65 చదరపు మైళ్ళు ) | established = 2006 | visitation_num = | visitation_year = | visitation_ref = | website = {{URL|http://www.grandmeadow.org.ua/}} | governing_body = పర్యావరణ & సహజ వనరుల మంత్రిత్వ శాఖ }} '''గ్రాండ్ మేడో నేషనల్ నేచర్ పార్క్''' (ఉక్రేనియన్ః насиональний парк "великий луг", రోమనీకరించబడిందిః Velykyj Luh′) ఆగ్నేయ [[ఉక్రెయిన్]] చారిత్రాత్మక గడ్డి మైదానాలను కలిగి ఉంది. ఇది డ్నీపర్ నది కఖోవ్కా రిజర్వాయర్ దక్షిణ ఒడ్డున ఉంది, దీనిని డ్నీపర్ జలవిద్యుత్ కేంద్రం రూపొందించింది. తీరంలోని పచ్చికభూములు, రెల్లు పడకలు తూర్పు ఐరోపాలో పక్షులకు అతిపెద్ద వలస ప్రదేశాలలో ఒకటిగా ఉన్నాయి.<ref name="Ramsar1">{{Cite web|title=Ramsar Site Sim Maiakiv Floodplain|url=https://rsis.ramsar.org/ris/2273|access-date=June 1, 2019|publisher=Ramsar Convention}}</ref> ఈ పార్క్ జపోరిజ్జియా ఒబ్లాస్ట్‌లోని వాసిలివ్కా రైయోన్ పరిపాలనా జిల్లాలో ఉంది .<ref name="parksite">{{Cite web|title=National Nature Park Great Meadow|url=http://www.grandmeadow.org.ua/|access-date=January 10, 2019|publisher=Official Park Site|language=uk}}</ref> == స్థలాకృతి == ఈ పార్క్ ఎక్కువగా డినిపర్ నదికి దక్షిణ వైపున ఉన్న టెర్రస్ వరద మైదానంలో ఉంది. చారిత్రాత్మకంగా గ్రేట్ మెడో అని పిలువబడే ఈ టెర్రస్‌లో ఎక్కువ భాగం జలాశయం నిర్మాణం వల్ల మునిగిపోయింది, అందువల్ల పార్క్ భూభాగం ఎక్కువగా తీరం వెంబడి ఉన్న కొండచరియలు, తీరప్రాంతాలుగా ఉంది. పార్క్‌లోని పర్యావరణపరంగా రక్షిత ప్రాంతాలలో ఒకటి సిమ్ మైయాకివ్ వరద మైదానం, ఇది రామ్‌సర్ చిత్తడి నేల ప్రదేశం . ఇది జలాశయం ఉపనదులలో ఒకదాని ముఖద్వారం వద్ద ఉన్న స్టెప్పీ-అడవి, రెల్లు పొదలలో అధిక స్థాయిలో జీవవైవిధ్యాన్ని కలిగి ఉంది.<ref name="Ramsar1" /> ఈ ప్రదేశం నల్ల సముద్రం లోతట్టు ప్రాంతం పెద్ద ప్రాంతానికి వాయువ్య దిశలో ఉంది.<ref name="parksite-geology">{{Cite web|title=Geology of Great Meadow NNP|url=http://grandmeadow.org.ua/index.php/publisher/articleview/frmArticleID/48/|access-date=March 30, 2019|publisher=Great Meadow NNP official staff|language=uk}}</ref> 2023లో [[2022 ఉక్రెయిన్‌పై రష్యా దాడి|ఉక్రెయిన్పై రష్యా దండయాత్ర]] సమయంలో కఖోవ్కా ఆనకట్ట నాశనం అయిన తరువాత, కఖోవ్క రిజర్వాయర్ పారుతున్న తరువాత ఈ ఉద్యానవనం పూర్తిగా ఎండిపోయిందని ఉక్రేనియన్ పర్యావరణ మంత్రిత్వ శాఖ నివేదించింది, ఇది కరువు భయాలను పెంచింది.<ref>{{Cite news|url=https://kyivindependent.com/ministry-dnipro-river-returns-to-its-banks-in-kherson-after-flooding-caused-by-kakhovka-dam-explosion/|title=Ministry: Dnipro River returns to its banks after flooding caused by Kakhovka Dam explosion|date=25 June 2023|work=The Kyiv Independent}}</ref> == వాతావరణం, పర్యావరణ ప్రాంతం == గ్రేట్ మెడో ప్రాంతానికి అధికారిక వాతావరణ హోదా తేమతో కూడిన ఖండాంతర వాతావరణం - వెచ్చని వేసవి ఉప-రకం ( కోపెన్ వాతావరణ వర్గీకరణ Dfb), ఇందులో పెద్ద కాలానుగుణ ఉష్ణోగ్రత వ్యత్యాసాలు, వెచ్చని వేసవి ఉంటాయి (కనీసం నాలుగు నెలలు సగటున 10 °సి (50 °ఎఫ్) కంటే ఎక్కువగా ఉంటాయి , కానీ ఏ నెలలోనూ సగటున 22 °సి (72 °ఎఫ్) కంటే ఎక్కువగా ఉండదు) .<ref>{{Cite web|last=Kottek|first=M.|last2=Grieser|first2=J.|last3=Beck|first3=C.|last4=Rudolf|first4=B.|last5=Rubel|first5=F.|date=2006|title=World Map of Koppen-Geiger Climate Classification Updated|url=http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/pdf/Paper_2006.pdf|access-date=September 14, 2019|publisher=Gebrüder Borntraeger 2006}}</ref><ref name="kop-data">{{Cite web|title=Dataset - Koppen climate classifications|url=https://datacatalog.worldbank.org/dataset/world-maps-k%C3%B6ppen-geiger-climate-classification|access-date=September 14, 2019|publisher=World Bank}}</ref> ఈ పార్క్ పోంటిక్-కాస్పియన్ స్టెప్పీ ఎకోరీజియన్‌లో ఉంది.    == వృక్షజాలం, జంతుజాలం == ఈ ఉద్యానవనం నీటి పక్షులకు ముఖ్యమైన వలస, గూడు కట్టడం, మేత ప్రాంతం. కార్స్ట్ స్థలాకృతి నీటిని వడపోత చేయడానికి ఒక యంత్రాంగాన్ని అందిస్తుంది, అధిక వైవిధ్య నీటి కవరేజీతో కూడిన వరద మైదానం పశుగ్రాసం మైదానాలను అందిస్తుంది, సున్నపురాయి తీరప్రాంత శిఖరాలు పక్షులకు గూడు ప్రాంతాలను అందిస్తాయి.<ref name="Ramsar2">{{Cite web|title=Ramsar Information Sheet, Sim Maiakiv Floodplain|url=https://rsis.ramsar.org/RISapp/files/RISrep/UA2273RIS_1611_en.pdf|access-date=June 1, 2019|publisher=Ramsar Convention on Wetlands}}</ref> టెర్రస్ వెచ్చని, చదునైన, నిస్సారమైన భాగం నీటిలో మునిగి ఉండటం వలన చేపలు ఆహారం తీసుకోవడానికి విస్తృతమైన ఆవాసాన్ని అందిస్తుంది. ఈ ప్రాంతంలోని ప్రత్యేకమైన కార్స్ట్ సింక్‌హోల్స్ పెద్ద సమూహాలకు అనేక జాతుల గబ్బిలాలకు మద్దతు ఇస్తాయి.<ref name="Ramsar2" /> == ప్రజా వినియోగం == ఈ పార్కును ప్రకృతి పరిరక్షణ, వినోదం, సాంస్కృతిక, చారిత్రక పర్యాటకం, అధ్యయనం కోసం ప్రత్యేక విభాగాలు, బఫర్ జోన్‌లను చేర్చడానికి రూపొందించారు. పార్కులోని సిబ్బంది స్థానిక పిల్లలు, పెద్దల కోసం విద్యా, పర్యావరణ అవగాహన కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తారు. ఈ పార్కులో ప్రస్తుతం నాలుగు ఆరోగ్య కార్యకలాపాల మార్గాలు, ఒక హైకింగ్/సైకిల్ మార్గం, నాలుగు పర్యావరణ అధ్యయన మార్గాలు ఉన్నాయి.<ref name="parksite" /> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రాంతాలు}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] 3np538kqxuqvuqpqoywjk5dff36sdhy 0 507634 4942679 2026-08-23T16:35:37Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox protected area | name = హాలిచ్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం | alt_name= ఉక్రేనియన్: గ్యాలిస్కియ్ నషియోనల్ పార్క్ | iucn_category = II | image = Р. Лімниця.jpg | image_caption = హాలిచ్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్‌లోని లిమ్నిట్సియా నది | image_s...' 4942679 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name = హాలిచ్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం | alt_name= ఉక్రేనియన్: గ్యాలిస్కియ్ నషియోనల్ పార్క్ | iucn_category = II | image = Р. Лімниця.jpg | image_caption = హాలిచ్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్‌లోని లిమ్నిట్సియా నది | image_size = 300 | pushpin_map = | pushpin_relief = yes | map_caption = Location of Park | location = ఇవానో-ఫ్రాన్కివ్స్క్ రేయాన్ , ఇవానో-ఫ్రాంకివ్స్క్ ఒబ్లాస్ట్ | nearest_city = ఇవానో-ఫ్రాంకివ్స్క్ | coordinates = {{coords|49.1394|N|24.7317|E|display=inline,title}} | coords_ref = | area = 14,685 హెక్టార్లు (36,287 ఎకరాలు; 147 చదరపు కిలోమీటర్లు; 57 చదరపు మైళ్ళు) | established = 2004 | visitation_num = | visitation_year = | visitation_ref = | website= http://www.halychpark.if.ua/ | governing_body = పర్యావరణ & సహజ వనరుల మంత్రిత్వ శాఖ (ఉక్రెయిన్) }} [[ఉక్రెయిన్|ఉక్రేనియన్]] కార్పాతియన్లు, తూర్పు యూరోపియన్ మైదానం నైరుతి భాగం మధ్య సరిహద్దు ప్రాంతాల అటవీ, గడ్డి మైదానాలు, పచ్చిక మైదానాలు, చిత్తడి నేలలను హైలైట్ చేస్తుంది. ఈ [[జాతీయ ఉద్యానవనం]] పశ్చిమ ఉక్రెయిన్‌లోని ఇవానో-ఫ్రాంకివ్స్క్ ఒబ్లాస్ట్‌లోని ఇవానో- ఫ్రాంకివ్స్క్ రైయోన్ పరిపాలనా జిల్లాలో ఉంది.<ref name="parksite">{{Cite web|title=Halych National Nature Park|url=http://www.halychpark.if.ua/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190604050607/http://www.halychpark.if.ua/|archive-date=June 4, 2019|access-date=June 3, 2019|publisher=Halych NNP (Official Site)|language=uk}}</ref> == స్థలాకృతి == [[దస్త్రం:Касова_гора._Вид_зі_східного_схилу.jpg|ఎడమ|thumb|300x300px|పార్కులోని క్యాష్ మౌంటైన్ నుండి దృశ్యం]] ఈ ఉద్యానవనం కార్పాతియన్ పర్వతాల ఉత్తర వాలు దిగువ భాగంలో ఉంది. ఈ ఉద్యానవనం భూభాగం డ్నీస్టర్ నది వెంట అనేక పెద్ద ఉపనదుల వెంట కొండల వరకు 16 భూభాగాల ప్యాచ్వర్క్.<ref name="eou">{{Cite web|title=Halych National Nature Park|url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CH%5CA%5CHalychNationalNaturePark.htm|access-date=June 3, 2019|publisher=Encyclopedia of Ukraine|language=en}}</ref> == వాతావరణం, పర్యావరణ ప్రాంతం == హాలిచ్ ప్రాంతానికి అధికారిక వాతావరణ హోదా " తేమతో కూడిన ఖండాంతర వాతావరణం - వెచ్చని వేసవి ఉప రకం" (కోపెన్ వాతావరణ వర్గీకరణ Dfb), ఇందులో పెద్ద కాలానుగుణ ఉష్ణోగ్రత వ్యత్యాసాలు, వెచ్చని వేసవి ఉంటాయి (కనీసం నాలుగు నెలలు సగటున 10 °సి (50 °ఎఫ్) కంటే ఎక్కువగా ఉంటాయి , కానీ ఏ నెలలోనూ సగటున 22 °సి (72 °ఎఫ్) కంటే ఎక్కువగా ఉండదు). జనవరిలో సగటు ఉష్ణోగ్రత −4 °సి (25 °ఎఫ్),  జూలైలో 18 °సి (64 °ఎఫ్) ఉంటుంది. వార్షిక వర్షపాతం 600–800 మిల్లీమీటర్లు (24–31 అంగుళాలు), ఇందులో 70% వెచ్చని నెలల్లో కురుస్తుంది.<ref name="parksite" /> == వృక్షజాలం, జంతుజాలం == హలీచ్ ఎన్ఎన్పి రెండు ముఖ్యమైన పర్యావరణ ప్రాంతాల సరిహద్దులో ఉంది-మధ్య యూరోపియన్ మిశ్రమ అడవుల పర్యావరణ ప్రాంతం, కార్పాతియన్ పర్వత అడవుల పర్యావరణ విభాగం. అటువంటి పరివర్తన ప్రాంతంలో వృక్షజాలం, జంతుజాలం కలవడం వల్ల, ఈ ఉద్యానవనం గొప్ప జీవవైవిధ్యాన్ని ప్రదర్శిస్తుంది. ఈ ఉద్యానవనంలో దాదాపు 70% అటవీ ప్రాంతం, అదనంగా 15% చిత్తడి నేలలు ఉన్నాయి. అటవీ ప్రాంతం ప్రధానంగా [[Oak|ఓక్]]-హార్న్బీమ్, ఓక్-[[Beech|బీచ్]].<ref name="eou2">{{Cite web|title=Halych National Nature Park|url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CH%5CA%5CHalychNationalNaturePark.htm|access-date=June 3, 2019|publisher=Encyclopedia of Ukraine|language=en}}</ref> == ప్రజా వినియోగం == [[దస్త్రం:Halych_National_Park_-_Museum-6168.jpg|ఎడమ|thumb|300x300px|హలీచ్ నేషనల్ పార్క్ లో మ్యూజియం]] ఈ ఉద్యానవనంలో హైకింగ్, పర్యావరణ విద్య కోసం విస్తృతమైన కాలిబాటలు ఉన్నాయి.<ref name="parksite" /> ఈ మైదానంలో ఒక ప్రకృతి సంగ్రహాలయం ఉంది ('ది నేచర్ ఆఫ్ గలీషియన్ ఎర్త్') హాలీచ్ (గలీసియా-గోరా 1). ఇది స్థానిక ఆవాసాల డియోరామాలతో సహా 199 ప్రదర్శనలు, 180 కి పైగా జంతువుల ప్రదర్శనలను కలిగి ఉంది. ఈ ఉద్యానవనం అనారోగ్యంతో లేదా గాయపడిన వన్యప్రాణుల సంరక్షణ కోసం జంతువుల రక్షణ కేంద్రాన్ని కూడా స్పాన్సర్ చేస్తుంది, దీనిని ప్రజలు సందర్శించవచ్చు. ఉద్యానవనంలోకి ప్రవేశించడానికి, కాలిబాటలు, ఎంచుకున్న ఆకర్షణల ఉపయోగం కోసం ఒక చిన్న రుసుము ఉంటుంది.   == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రాంతాలు}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] 5e92ewpb4c16go9nk2ojdxzofyjgoaj 4942680 4942679 2026-08-23T16:35:52Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* వృక్షజాలం, జంతుజాలం */ 4942680 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name = హాలిచ్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం | alt_name= ఉక్రేనియన్: గ్యాలిస్కియ్ నషియోనల్ పార్క్ | iucn_category = II | image = Р. Лімниця.jpg | image_caption = హాలిచ్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్‌లోని లిమ్నిట్సియా నది | image_size = 300 | pushpin_map = | pushpin_relief = yes | map_caption = Location of Park | location = ఇవానో-ఫ్రాన్కివ్స్క్ రేయాన్ , ఇవానో-ఫ్రాంకివ్స్క్ ఒబ్లాస్ట్ | nearest_city = ఇవానో-ఫ్రాంకివ్స్క్ | coordinates = {{coords|49.1394|N|24.7317|E|display=inline,title}} | coords_ref = | area = 14,685 హెక్టార్లు (36,287 ఎకరాలు; 147 చదరపు కిలోమీటర్లు; 57 చదరపు మైళ్ళు) | established = 2004 | visitation_num = | visitation_year = | visitation_ref = | website= http://www.halychpark.if.ua/ | governing_body = పర్యావరణ & సహజ వనరుల మంత్రిత్వ శాఖ (ఉక్రెయిన్) }} [[ఉక్రెయిన్|ఉక్రేనియన్]] కార్పాతియన్లు, తూర్పు యూరోపియన్ మైదానం నైరుతి భాగం మధ్య సరిహద్దు ప్రాంతాల అటవీ, గడ్డి మైదానాలు, పచ్చిక మైదానాలు, చిత్తడి నేలలను హైలైట్ చేస్తుంది. ఈ [[జాతీయ ఉద్యానవనం]] పశ్చిమ ఉక్రెయిన్‌లోని ఇవానో-ఫ్రాంకివ్స్క్ ఒబ్లాస్ట్‌లోని ఇవానో- ఫ్రాంకివ్స్క్ రైయోన్ పరిపాలనా జిల్లాలో ఉంది.<ref name="parksite">{{Cite web|title=Halych National Nature Park|url=http://www.halychpark.if.ua/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190604050607/http://www.halychpark.if.ua/|archive-date=June 4, 2019|access-date=June 3, 2019|publisher=Halych NNP (Official Site)|language=uk}}</ref> == స్థలాకృతి == [[దస్త్రం:Касова_гора._Вид_зі_східного_схилу.jpg|ఎడమ|thumb|300x300px|పార్కులోని క్యాష్ మౌంటైన్ నుండి దృశ్యం]] ఈ ఉద్యానవనం కార్పాతియన్ పర్వతాల ఉత్తర వాలు దిగువ భాగంలో ఉంది. ఈ ఉద్యానవనం భూభాగం డ్నీస్టర్ నది వెంట అనేక పెద్ద ఉపనదుల వెంట కొండల వరకు 16 భూభాగాల ప్యాచ్వర్క్.<ref name="eou">{{Cite web|title=Halych National Nature Park|url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CH%5CA%5CHalychNationalNaturePark.htm|access-date=June 3, 2019|publisher=Encyclopedia of Ukraine|language=en}}</ref> == వాతావరణం, పర్యావరణ ప్రాంతం == హాలిచ్ ప్రాంతానికి అధికారిక వాతావరణ హోదా " తేమతో కూడిన ఖండాంతర వాతావరణం - వెచ్చని వేసవి ఉప రకం" (కోపెన్ వాతావరణ వర్గీకరణ Dfb), ఇందులో పెద్ద కాలానుగుణ ఉష్ణోగ్రత వ్యత్యాసాలు, వెచ్చని వేసవి ఉంటాయి (కనీసం నాలుగు నెలలు సగటున 10 °సి (50 °ఎఫ్) కంటే ఎక్కువగా ఉంటాయి , కానీ ఏ నెలలోనూ సగటున 22 °సి (72 °ఎఫ్) కంటే ఎక్కువగా ఉండదు). జనవరిలో సగటు ఉష్ణోగ్రత −4 °సి (25 °ఎఫ్),  జూలైలో 18 °సి (64 °ఎఫ్) ఉంటుంది. వార్షిక వర్షపాతం 600–800 మిల్లీమీటర్లు (24–31 అంగుళాలు), ఇందులో 70% వెచ్చని నెలల్లో కురుస్తుంది.<ref name="parksite" /> == వృక్షజాలం, జంతుజాలం == హలీచ్ ఎన్ఎన్పి రెండు ముఖ్యమైన పర్యావరణ ప్రాంతాల సరిహద్దులో ఉంది-మధ్య యూరోపియన్ మిశ్రమ అడవుల పర్యావరణ ప్రాంతం, కార్పాతియన్ పర్వత అడవుల పర్యావరణ విభాగం. అటువంటి పరివర్తన ప్రాంతంలో వృక్షజాలం, జంతుజాలం కలవడం వల్ల, ఈ ఉద్యానవనం గొప్ప జీవవైవిధ్యాన్ని ప్రదర్శిస్తుంది. ఈ ఉద్యానవనంలో దాదాపు 70% అటవీ ప్రాంతం, అదనంగా 15% చిత్తడి నేలలు ఉన్నాయి. అటవీ ప్రాంతం ప్రధానంగా ఓక్-హార్న్బీమ్, ఓక్-బీచ్.<ref name="eou2">{{Cite web|title=Halych National Nature Park|url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CH%5CA%5CHalychNationalNaturePark.htm|access-date=June 3, 2019|publisher=Encyclopedia of Ukraine|language=en}}</ref> == ప్రజా వినియోగం == [[దస్త్రం:Halych_National_Park_-_Museum-6168.jpg|ఎడమ|thumb|300x300px|హలీచ్ నేషనల్ పార్క్ లో మ్యూజియం]] ఈ ఉద్యానవనంలో హైకింగ్, పర్యావరణ విద్య కోసం విస్తృతమైన కాలిబాటలు ఉన్నాయి.<ref name="parksite" /> ఈ మైదానంలో ఒక ప్రకృతి సంగ్రహాలయం ఉంది ('ది నేచర్ ఆఫ్ గలీషియన్ ఎర్త్') హాలీచ్ (గలీసియా-గోరా 1). ఇది స్థానిక ఆవాసాల డియోరామాలతో సహా 199 ప్రదర్శనలు, 180 కి పైగా జంతువుల ప్రదర్శనలను కలిగి ఉంది. ఈ ఉద్యానవనం అనారోగ్యంతో లేదా గాయపడిన వన్యప్రాణుల సంరక్షణ కోసం జంతువుల రక్షణ కేంద్రాన్ని కూడా స్పాన్సర్ చేస్తుంది, దీనిని ప్రజలు సందర్శించవచ్చు. ఉద్యానవనంలోకి ప్రవేశించడానికి, కాలిబాటలు, ఎంచుకున్న ఆకర్షణల ఉపయోగం కోసం ఒక చిన్న రుసుము ఉంటుంది.   == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రాంతాలు}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] 75rshgpf7b89lbg78zfaxdc0u11wmvj 0 507635 4942682 2026-08-23T16:39:19Z Nagarani Bethi 60383 "[[:en:Special:Redirect/revision/1360493603|Porthmion]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4942682 wikitext text/x-wiki {{Infobox historic site | name = పోర్థ్మియోన్ | native_name = | image = Порфмій (7).jpg | coordinates = {{Coord|45|22|09|N|36|36|57|E|scale:500|display=inline,title}} | location = [[కెర్చ్ పెనిన్సులా]], [[క్రిమియా]] | built = క్రీ.పూ. 6వ శతాబ్దం చివరిలో | area = c. 0.65 ha }} '''పోర్థ్మియోన్''' అనేది [[క్రిమియా]] బోస్పోరన్ రాజ్యానికి చెందిన [[పురాతన గ్రీసు|పురాతన గ్రీకు]] స్థావరం. ఇది క్రీస్తుపూర్వం 6 వ శతాబ్దం చివరలో ఒక ఫెర్రీ క్రాసింగ్ సమీపంలో ఉద్భవించింది, పురాతన నగరం అవశేషాలను సంరక్షించే పురావస్తు ప్రదేశం, ఇది సుమారు 0.65 హెక్టార్ల విస్తీర్ణంలో ఉంది. ఈ నగరం క్రీ. పూ. 1వ శతాబ్దం వరకు ఉనికిలో ఉంది.<ref>{{Cite web|title=Порфмий.|url=https://www.archmap.ru/mondescr/porfmy.htm|access-date=2026-01-01|website=www.archmap.ru}}</ref> ఇది కెర్చ్ ద్వీపకల్పం, క్రోని పర్వతం (క్రోని) దక్షిణ పర్వత ప్రాంతాలలో ఉంది. == స్థానం == పోర్థ్మియోన్ బోస్పోరాన్ నగరం కెర్చ్ జలసంధి తీరానికి సమీపంలో ఉన్న ఎత్తైన రాతి [[పీఠభూమి]] ఉన్న పురాతన బలవర్థకమైన స్థావరం అవశేషాలతో పరిశోధకులు గుర్తించారు, జుకోవ్కా, నెబెజ్పెచ్నే (ఒపాస్నొయె) గ్రామాల మధ్య.<ref>{{Cite web|title=Археологическая карта Крыма. Лист L-37-86 п.им.Войкова.|url=http://www.archmap.ru/86.htm|access-date=2016-12-03|website=www.archmap.ru}}</ref> ఈ స్థావరం సుమారు 400 మీటర్ల పొడవైన కొండపై ఉంది. == పరిశోధన == ఈ పురాతన నగరాన్ని మొదటిసారిగా 1952లో కెర్చ్ ద్వీపకల్పంలో స్మారక చిహ్నాల రక్షణ కోసం స్థానిక చరిత్రకారుడు, పబ్లిక్ ఇన్స్పెక్టర్ అయిన వి. వి. వెసెలోవ్ కనుగొన్నారు.<ref name=":0">{{Cite web|last=Vachtina|first=Marina Ju.|title=Archaic Buildings of Porthmion|url=https://antikmuseet.au.dk/fileadmin/www.antikmuseet.au.dk/Pontosfiler/BSS_1/BSS1_06_Vachtina.pdf}}</ref> మొదటి తవ్వకాలు 1953 లో USSR అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఆర్కియాలజీ లెనిన్గ్రాడ్ బ్రాంచ్ బోస్పోరాన్ ఆర్కియాలజికల్ ఎక్స్పెడిషన్ (ఇప్పుడు ఇన్స్టిట్యూట్ ఫర్ ది హిస్టరీ ఆఫ్ మెటీరియల్ కల్చర్, రష్యన్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్స్) V. F. గైడుకేవిచ్ నాయకత్వంలో నిర్వహించారు. తరువాతి సంవత్సరాల్లో, అదే యాత్రకు చెందిన ప్రత్యేక బృందం ఈ ప్రదేశాన్ని క్రమం తప్పకుండా అధ్యయనం చేసింది. 1985 వరకు, తవ్వకాలకు ఇ. జి. కస్తనాయన్ నాయకత్వం వహించారు.<ref name=":0" /> పురావస్తు పరిశోధన తదుపరి దశలో, పోర్థ్మియోన్ ఉనికి ప్రారంభ కాలానికి సంబంధించిన పొరలు, నిర్మాణాలకు, అలాగే చుట్టుపక్కల ప్రాంతాల సర్వేలకు ప్రాథమిక శ్రద్ధ ఇవ్వబడింది. పది సంవత్సరాలకు పైగా విరామం తరువాత 2002లో మూడవ పరిశోధన దశ ప్రారంభమైంది, ఈ సమయంలో పోర్థ్మియోన్ సమాధి పరిశోధనలు ప్రారంభించబడ్డాయి. == పోర్థ్మియోన్ చారిత్రక వృత్తాంతాలు == ఈ పేరును కలిగి ఉన్న ఒక స్థావరం గురించి సమాచారం సూడో-అర్రియన్, బైజాంటియమ్ స్టెఫానస్ వంటి పురాతన లిఖిత ప్రతుల రచనలలో కనుగొనబడింది.<ref name=":0" /> నగరం పేరు మూలం పారదర్శకంగా గ్రీకు పదం πορθμος (ποθμοδς) నుండి ఉద్భవించింది, పండితులలో ఎటువంటి సందేహాలను లేవనెత్తదు.<ref name=":0" /> వాస్తవానికి, లిఖిత, పురావస్తు ఆధారాలు నగరానికి సమీపంలో ఉన్న కెర్చ్ జలసంధి సాంప్రదాయ క్రాసింగ్లలో ఒకదానిని పునర్నిర్మించడానికి అనుమతిస్తాయి-పురాతన కాలంలో కుబన్ ప్రాంతాన్ని క్రిమియా, విస్తృత ఉత్తర నల్ల సముద్ర ప్రాంతంతో అనుసంధానించే ఒక ముఖ్యమైన మార్గం.<ref name=":0" /> === 6 వ-5 వ శతాబ్దాల BC నుండి కనుగొన్నవి === పోర్థ్మియోన్ మొదటి రక్షణాత్మక నిర్మాణాలు దాని పునాది వేసిన వెంటనే నిర్మించబడ్డాయని త్రవ్వకాల్లో తేలింది. క్రీస్తుపూర్వం 6వ శతాబ్దం రెండవ సగం నుండి క్రీస్తుపూర్చి 5వ శతాబ్దం మొదటి మూడవ భాగం వరకు ఉన్న పురాతన నిర్మాణ అవశేషాలు ప్రధానంగా స్థావరం తూర్పు, ఆగ్నేయ భాగాలలో కనుగొనబడ్డాయి, ఇవి 400 m² కంటే ఎక్కువ విస్తీర్ణంలో ఉన్నాయి.<ref name=":0" /> పురాతన కోటల జాడలు ఇక్కడ గుర్తించబడ్డాయి-ఇవి ఈ ప్రదేశానికి మొట్టమొదటివి మాత్రమే కాదు, బోస్పోరస్లో తెలిసిన మొట్టమొదటి వాటిలో కూడా ఉన్నాయి. తూర్పు పురాతన రక్షణ గోడ అత్యంత హాని కలిగించే విధానంలో నిర్మించబడింది, ఇక్కడ సహజ ఎత్తు నెమ్మదిగా వాలు ఉంటుంది. రాతి క్రమరహితంగా ఉంటుంది, ఆ కాలానికి విలక్షణమైనది. గోడ సోక్లే గరిష్ట సంరక్షించబడిన ఎత్తు 1.2 మీటర్లు, దీని మందం 1.0-1.1 మీటర్లు. కూలిపోయిన అవశేషాల ఆధారంగా, గోడ ఎగువ భాగం బురద ఇటుకతో తయారు చేయబడింది.<ref name=":0" /> గోడ దక్షిణ చివర సహజ రాతి అవుట్పుట్లతో జతచేయబడి, బురుజును పోలి ఉండే విరిగిన గీతను ఏర్పరుస్తుంది. గోడ లోపలి భాగంలో, స్థావరానికి మించిన సహజ వాలులో ప్రవాహ నీటిని నిర్దేశించడానికి ఒక పారుదల కాలువ నిర్మించబడింది. దీని అవశేషాలు సుమారు 10 మీటర్ల వరకు విస్తరించి, కాలువ లోతు 0.4 మీటర్ల వరకు ఉంటుంది.<ref name=":0" /> దక్షిణ రక్షణ రేఖ మరింత పేలవంగా సంరక్షించబడింది. ఇక్కడ, పీఠభూమి నిటారుగా ఉన్న దక్షిణ అంచు వెంట కోటలు నడిచాయి, భారీ సహజ సున్నపురాయి బ్లాకులను చేర్చాయి. కొన్ని ప్రదేశాలలో ఇవి సుమారుగా ఆకారంలో ఉండగా, ఇతర ప్రాంతాలలో ఖాళీలు చిన్న రాళ్లతో నిండి ఉండగా, సహజ సున్నపురాయి వెలుపలి భాగాలు రాతి పనులతో "పూర్తయ్యాయి". ఈ అసలు నిర్మాణం శకలాలుగా మాత్రమే మనుగడ సాగిస్తుంది, అయితే దాని మార్గాన్ని సుమారు 20 మీటర్ల వరకు స్పష్టంగా గుర్తించవచ్చు.<ref name=":0" /> ప్రారంభ రక్షణ గోడ మరొక భాగం సైట్ నైరుతి భాగంలో హెలెనిస్టిక్ నివాస గృహాల తవ్వకాల్లో కనుగొనబడింది. ఈ సందర్భంలో, పురాతన గోడలోని ఒక భాగాన్ని తరువాత నివాస భవనంలో భాగంగా తిరిగి ఉపయోగించారు.<ref name=":0" /> మొదటి దశ ముగింపులో, క్రీస్తుపూర్వం 6 వ-5 వ శతాబ్దాల ప్రారంభంలో, పోర్థ్మియోన్ దాని మొదటి విపత్తును అనుభవించిందిః పురాతన అవశేషాలతో అన్ని ప్రాంతాలలో, అగ్ని స్పష్టమైన జాడలు గుర్తించబడ్డాయి. కాలిన పొర 3 సెంటీమీటర్ల వరకు మందం చేరుకుంటుంది, ఈ స్థాయి నుండి కనుగొన్న బలమైన వేడి నష్టం చూపిస్తుంది. &nbsp;తూర్పు రక్షణ గోడ సమీపంలో, స్థావరం వెలుపల, [[కపాలం|మానవ పుర్రె]] చిన్న శకలాలు కనుగొనబడ్డాయి. ఈ కాలానికి చెందిన అన్వేషణలలో రెండు గుర్రాల పగ్గాలను పట్టుకున్న సిథియన్ను వర్ణించే బాకు, లెకీథోయి ఉన్నాయి. క్రీ పూ 6 వ శతాబ్దం చివరి నుండి 5 వ శతాబ్దం ప్రారంభం వరకు మంటలు, విధ్వంసం తరువాత, ఒక కొత్త దశ ప్రారంభమైంది. ఇతర బోస్పోరన్ ప్రదేశాల నుండి తెలిసిన పద్ధతులను ఉపయోగించి నిర్మించిన భవనాలు కనిపించాయి. తూర్పు రక్షణ గోడ లోపలి (పశ్చిమ వైపు) లో కనీసం తొమ్మిది చిన్న గదులతో కూడిన పెద్ద భూ-పై-నివాస సముదాయం జోడించబడింది. గోడ సొక్లెస్ చిన్న సున్నపురాయి రాళ్లతో సాధారణ రాతి, బంకమట్టి, మొండెళ్లతో నిర్మించబడ్డాయి-ఎగువ భాగాలు బహుశా బురద ఇటుకలు అయి ఉండవచ్చు. అనేక గదులలో, గోడ రాతి ని 0.5-0.7 m ఎత్తు వరకు భద్రపరచబడింది. ఒక గది నేలను 0.5-0.6 m పొడవు, సిరామిక్ శకలాల వరకు సున్నపురాయి పలకలతో సుగమం చేశారు. ఈ గదులలో లభించిన పదార్థాలు 6వ శతాబ్దం చివరి త్రైమాసికం నుండి క్రీ. పూ. 5వ శతాబ్దం మొదటి మూడవ భాగం వరకు ఉన్నాయి. తూర్పున 5 మీటర్ల దూరంలో తూర్పు రక్షణ గోడ వెలుపల ఏర్పడిన ఒక చిన్న బూడిద డంప్ (బహుశా ఈ సముదాయంతో సంబంధం కలిగి ఉన్న బూడిద దిబ్బ) క్రీస్తుపూర్వం 5వ శతాబ్దం ప్రారంభానికి చెందిన పదార్థాలను కలిగి ఉంది. క్రీస్తుపూర్వం 5వ శతాబ్దం మొదటి మూడవ భాగం చివరలో పోర్థ్మియాన్ వద్ద నమోదు చేయబడిన మంటలు, విధ్వంసం ఇతర యూరోపియన్ బోస్పోరన్ ప్రదేశాలలో సమాంతరంగా ఉన్నాయి, ఈ కాలంలో బోస్పోరస్ కఠినమైన వాస్తవాలను ప్రతిబింబిస్తాయి. === 3 వ-1 వ శతాబ్దం BC నుండి కనుగొన్నవి === క్రీస్తుపూర్వం 3వ శతాబ్దం రెండవ భాగంలో, సుమారు అర హెక్టార్ల విస్తీర్ణంలో ఒక కొత్త నగరం ఉద్భవించింది, క్రీస్తుపూర్చి 1వ శతాబ్దం మూడవ త్రైమాసికం వరకు ఉనికిలో ఉంది. దీని రక్షణ గోడలు, 2.40-2.50 m మందంతో, పెద్ద సున్నపురాయి బ్లాకుల నుండి క్రమరహిత రాతి నిర్మాణంలో నిర్మించబడ్డాయి, శిథిలాల రాయి, మట్టితో నిండిన ఖాళీలు మోర్టార్గా ఉపయోగించబడ్డాయి. గోడలు శిథిలాల పునాదిపై నిలబడి ఉన్నాయి. కోట వాయువ్య మూలలో, 9.75x9 మీటర్ల కొలిచే ఒక దీర్ఘచతురస్రాకార గోపురం వెలికితీశారు. దీని గోడలు నగర గోడల మాదిరిగానే సాంకేతికతను ఉపయోగించి నిర్మించబడ్డాయి. గోపురం బయటి (ఉత్తర గోడ) 2.5 మీటర్ల మందంతో ఉండగా, మిగిలినవి 2.5 మీటర్ల మందంగా ఉన్నాయి. అదనపు వెలుపలి వైపు 0.6 మీటర్ల మందంతో ఉత్తర గోడ బలోపేతం చేయబడింది. గోపురం లోపలి భాగం రాతి పలకలతో నిర్మించబడింది, లోపల ఒక కుక్క ఖననం కనుగొనబడింది. తవ్వకం సమయంలో, పంతికాపియాన్ లో పెద్ద సంఖ్యలో రాగి నాణేలు-ఎక్కువగా చిన్న విలువలు-కనుగొనబడ్డాయి, ఇవి ఇక్కడ నగర నివాసులు, చుట్టుపక్కల గ్రామీణ స్థావరాల మధ్య వాణిజ్యం జరిగిందని సూచిస్తున్నాయి. తవ్వకాలు వీధి నెట్వర్క్ను వెల్లడిస్తాయి. ఈ నగరాన్ని ఎనిమిది దీర్ఘచతురస్రాకార బ్లాకులుగా విభజించారు. మూడు రేఖాంశ వీధులు, ఒక్కొక్కటి 1.7 మీటర్ల వెడల్పు, మొత్తం స్థావరం అంతటా తూర్పు-పడమరగా నడిచి, దానిని నాలుగు వరుసలగా విభజించాయి. 1.5 మీటర్ల వెడల్పు గల మూడు లంబ దారులు, వాటిని కలిపేస్తాయి-మధ్య దారిలో నగరం సగానికి విభజించబడింది. తూర్పు మార్గం తూర్పు రక్షణ గోడ వెంట నడిచింది, పశ్చిమ మార్గం నివాస గృహాలను పశ్చిమ రక్షణ గోడకు అనుసంధానించబడిన గదుల నుండి వేరు చేసింది. బ్లాక్ వెడల్పులు 11 మీటర్లు, పశ్చిమ బ్లాక్లు 42 మీటర్ల పొడవు, తూర్పు బ్లాక్లు కొంచెం పొడవుగా ఉండేవి. నివాస భవనాల తవ్వకాలు రోజువారీ జీవిత వివరాలను వెల్లడించాయి. అంచుపై అమర్చిన పొయ్యిలు. లేదా చదునైన రాళ్లతో చుట్టబడిన పొయ్యిలు, మట్టితో పూసినవి కొన్ని గదుల్లో కనుగొనబడ్డాయి, ఇవి బ్రెజియర్లకు మద్దతు ఇస్తాయి. ఒక గదిలో రెండు ధరించిన షెల్-సున్నపురాయి బ్లాకులతో తయారు చేసిన పొయ్యి, వాటి మధ్య ఒక ఫైర్బాక్స్ ఉండేది. సమీపంలో ఘన రాతి రాతి (0.45 × 0.45 మీ) ప్రణాళికతో ఏర్పడిన వంటగది టేబుల్ బేస్, చెక్క టేబుల్టాప్కు మద్దతు ఇచ్చే 0.50 మీ ఎత్తు, అలాగే పెంపుడు జంతువులకు రాతి "ఫీడర్" ఉంది. కొన్ని గదులలో, పశువులకు ఆహారపు తొట్టెలుగా భావించే విభజనలు కనుగొనబడ్డాయి, ఇది చల్లని కాలంలో జంతువులను ఇంటి లోపల ఉంచినట్లు సూచిస్తుంది. ఇతర అన్వేషణలలో పిథోస్ (గోడ శకలాలుగా మాత్రమే సంరక్షించబడింది), తక్కువ పలకలు, బహుశా బెంచ్ మద్దతు లేదా అల్మారాలుగా ఉపయోగించబడతాయి, గృహ వైన్ ఉత్పత్తి కోసం పోర్టబుల్ రాతి వైన్ప్రెస్, ముద్రణాలయం నుండి ద్రాక్షను తప్పనిసరిగా పారవేయడానికి ఉపయోగించే ఆంఫోరా శకలాలు ఉన్నాయి. రెండు గదుల ఇంట్లో ఒక వినియోగ గదిలో, పశువుల కోసం ఒక దుకాణం లేదా బైర్ గుర్తించబడింది. అనేక గదులు మహిళల రోజువారీ జీవితానికి సంబంధించిన ఎర్రటి మట్టి బాల్సమేరియం, మగ్గం బరువులతో సహా సారూప్య వస్తువులను అందించాయి. తరువాత ఉద్భవించిన ఇలురాటన్ మాదిరిగానే, పురాతన పోర్థ్మియోన్ దాని రక్షణాత్మక గోడలతో కలిసి ఒకే ప్రణాళిక ప్రకారం నిర్మించిన కోట-నగరం. ఇది ప్రస్తుతం హెలెనిస్టిక్ కాలం నుండి ఈ రకమైన ఏకైక స్మారక చిహ్నం. క్రీస్తుపూర్వం 3వ శతాబ్దం రెండవ భాగంలో నగరం, దాని కోటల ఏకకాల ప్రణాళిక నిర్మాణం, ఈ స్థావరం ఉద్దేశపూర్వకంగా జలసంధి దాటడాన్ని రక్షించడానికి ఒక కోటగా స్థాపించబడిందని సూచిస్తుంది. ఈ సందర్భంలో, జనాభాలో ప్రధానంగా బోస్పోరన్ రాజ్యం యూరోపియన్ భూభాగాలకు చేరుకునే మార్గాలను రక్షించే బాధ్యత కలిగిన సైనిక స్థిరనివాసులు ఉండేవారు. === తగ్గుముఖం === క్రీస్తుపూర్వం 1వ శతాబ్దం మధ్యలో, ఈ నగరం విడిచిపెట్టబడింది, మళ్లీ పునర్నిర్మించబడలేదు. ఈ కాలం నుండి విధ్వంసం లేదా అగ్నిప్రమాదానికి సంబంధించిన ఆధారాలు ఏవీ గుర్తించబడలేదు, ఇది దాని నివాసులచే విడిచిపెట్టబడిందని సూచిస్తుంది.<ref name=":0" /> మిథ్రిడాటిక్ యుద్ధాల తరువాత బోస్పోరన్ చరిత్రలో అల్లకల్లోలమైన కాలం రాజకీయ అస్థిరతకు దారితీసింది, బహుశా, రాష్ట్ర విధాన ప్రాధాన్యతల పునస్థాపనకు దారితీసింది. పోర్థ్మియాన్ను విడిచిపెట్టి, దాని రక్షణ దళం ఉపసంహరణ, తీరానికి దూరంగా, ద్వీపకల్పంలో మరింత లోతుగా, ఇలురాటన్, ఆర్టెజియాన్ స్థావరం వద్ద ఉన్న కోట వంటి కొత్త బలవర్థకమైన స్థావరాల ఆవిర్భావంతో సమానంగా జరిగింది. == గ్యాలరీ == <gallery mode="nolines"> దస్త్రం:Порфмій_(3).jpg దస్త్రం:Порфмій_(5).jpg దస్త్రం:Порфмій_(8).jpg దస్త్రం:Порфмій_(9).jpg దస్త్రం:Помфий_406.jpg </gallery> == మూలాలు == {{Reflist}} === సాధారణ సూచనలు === * యుక్రెయిన్ ప్రాచీన చరిత్ర, టెక్స్ట్బుక్ః 2 వాల్యూమ్లలో/టోలోచ్కో పి. పి. (రచయిత బృందం అధిపతి కోజాక్ డి. ఎన్., క్రిజిత్స్కీ ఎస్. డి., ఇతరులు-కైవ్ః లైబిడ్, 1994. - పుస్తకం 1 * బోల్తునోవా A. I. పోర్ఫ్మియస్ త్రవ్వకాలు// AO 1968. ఎం., 1969. pp. 303-304.&nbsp; * వాఖ్తినా ఎమ్. యు. ప్రారంభ పోర్ఫ్మియస్ అధ్యయనాలు (పురాతన సంస్కృతి సమస్యలలో త్రవ్వకాల ఆధారంగా). టిడి కాన్. సింఫేరోపోల్, 1988. pp. 197-198.&nbsp; * వాఖ్తినా ఎమ్. యు. పోర్ఫ్మియం బోస్పోరాన్ నగరంపై కొత్త సమాచారం (1986 నుండి 1992 వరకు జరిపిన తవ్వకాల ఆధారంగా) పురాతన కాలం, మధ్య యుగాలలో సిమ్మెరియన్ బోస్పోరస్, పోంటస్. ప్రోసీడింగ్స్ ఆఫ్ ది II బోస్పోరాన్ రీడింగ్స్. కెర్చ్, 2001. pp. 11-15.&nbsp; * వాఖ్తినా ఎమ్. యు. పోర్ఫ్మియా అత్యంత పురాతన కోటల తేదీపై/కెర్చ్ మ్యూజియం ఆఫ్ యాంటిక్విటీస్ 175 సంవత్సరాలు. అంతర్జాతీయ సమావేశం కార్యకలాపాలు. కెర్చ్, 2001. pp. 43-45.&nbsp; * వాఖ్తినా ఎమ్. యు. పురాతన పోర్ఫ్మియస్// పురాతన కాలం, మధ్య యుగాలలో కోట అత్యంత పురాతన రక్షణాత్మక నిర్మాణాలపై. టిడి. సెయింట్ పీటర్స్బర్గ్, 1995. pp. 32-33.&nbsp; * వాఖ్తినా ఎమ్. యు. తూర్పు క్రిమియాలోని పోర్ఫ్మియం పురాతన స్థావరం తవ్వకాల నుండి ఒక ప్రత్యేకమైన పురాతన సముదాయం// పురాతన కాలం, మధ్య యుగాలలో సిమ్మెరియన్ బోస్పోరస్, బార్బేరియన్ ప్రపంచం. IV బోస్పోరాన్ రీడింగ్స్ ప్రొసీడింగ్స్. కెర్చ్, 2003. pp. 45-50.&nbsp; * వాఖ్తినా ఎమ్. యు. 1992 లో పోర్ఫ్మియస్ త్రవ్వకాలు// క్రిమియన్ మ్యూజియం. 1994 (1995). నెం. 1. పి. 135-136. * వాఖ్తినా ఎమ్. యు., వినోగ్రాడోవ్ యు. ఎ. గోరోన్చరోవ్స్కీ వి. ఎ. బోస్పోరస్ యాత్ర. AO 1986, M, 1988, pp. 259-260.&nbsp; * వాఖ్తినా ఎమ్. యు., కస్తనాయన్ E. G. రీసెర్చ్ ఆఫ్ పోర్ఫ్మియాః కొన్ని ఫలితాలు, అవకాశాలు// CPSU XXVII కాంగ్రెస్ నిర్ణయాల వెలుగులో సోవియట్ పురావస్తు శాస్త్రం పనులుః TD. మాస్కో, 1987. pp. 60-61.&nbsp; * వాఖ్తినా ఎమ్. యు., వినోగ్రాడోవ్ యు. A. సిమ్మెరియన్ బోస్పోరస్// బోస్పోరన్ దృగ్విషయం ప్రారంభ కోట గురించి మరోసారిః ప్రాంతం వలసరాజ్యం, విధానాల ఏర్పాటు, రాష్ట్ర ఏర్పాటు. T. I. సెయింట్ పీటర్స్బర్గ్, 2001. పి. పి. * వాఖ్తినా ఎమ్. యు. పోర్ఫ్మియస్// బోస్పోరాన్ దృగ్విషయం సమీపంలోని ఒక ఎస్టేట్ నుండి గృహ అభయారణ్యం నుండి పదార్థాలు. అంత్యక్రియల స్మారక చిహ్నాలు, అభయారణ్యాలు. T. I. సెయింట్ పీటర్స్బర్గ్, 2002. pp. 94-98.&nbsp; * వాఖ్తినా ఎమ్. యు. పురాతన పోర్ఫ్మియాపై (1986 నుండి 1990 వరకు తవ్వకాల పదార్థాల ఆధారంగా, 2002-2005]// బోస్సోర్ అధ్యయనాలు. వాల్యూ. XIII. సింఫేరోపోల్-కెర్చ్, 2006. pp. 31-46&nbsp; * వాఖ్తినా ఎమ్. యు. పోర్ఫ్మి-సిమ్మెరియన్ బోస్పోరస్/బోస్పోరాన్ అధ్యయనాల దాటుతున్న ఒక గ్రీకు నగరం. 2009. 22వ స్థానంలో ఉంది. పి. 91-126. * V. సిన్యాగినో ప్రాంతంలో పురాతన స్థావరాలు (పార్థేనియస్, పోర్ఫ్మియస్ స్థానం సమస్యపై// పురావస్తు శాస్త్రం, బోస్పోరస్ చరిత్ర. ఐ. సింఫేరోపోల్, 1952. pp. 227-237.&nbsp; * పోర్ఫ్మియస్// సెకండ్ ఆల్-రష్యన్ న్యూమిస్మాటిక్ కాన్ఫరెన్స్ త్రవ్వకాల నుండి గిలెవిచ్ ఎ. ఎమ్. నాణేలు. ఏప్రిల్ 6-8,1994. టిడి కాన్. సెయింట్ పీటర్స్బర్గ్, 1994. పి. 41 - * కస్తనాయన్ E. G. రిజల్ట్స్ ఆఫ్ ది స్టడీ ఆఫ్ పోర్ఫ్మియస్/TD XIV ఇంటర్నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ ఆఫ్ క్లాసికిస్ట్స్ ఆఫ్ సోషలిస్ట్ కంట్రీస్. యెరెవాన్, 1976. pp. 180-182.&nbsp; * కస్తనాయన్, E. G., రిజల్ట్స్ ఆఫ్ ది హెలెనిస్టిక్ పీరియడ్ ఎక్స్కవేషన్స్ ఆఫ్ పోర్థ్మియం. సోవియట్ పురావస్తు శాస్త్రవేత్తల తాజా ఆవిష్కరణలు. పార్ట్ 2, కీవ్, 1975. * కస్తనాయన్ ఇ. జి. హెలెనిస్టిక్ శకానికి చెందిన పోర్థ్మియా త్రవ్వకాల ఫలితాలు// సోవియట్ పురావస్తు శాస్త్రవేత్తల తాజా ఆవిష్కరణలు. పార్ట్ II. 1975. పి. * పోర్ఫ్మియా// విడిఐ నుండి కస్తనాయన్ ఇ. జి. గ్రేవెస్టోన్ శాసనం, 2. 1987. pp. 85-87.&nbsp; * కాస్టెనాన్ ఇ. జీ. వృత్తి. పోలాండ్ విశ్వవిద్యాలయం మెడిటరేనియన్ సెంటర్ ఆఫ్ ఆర్కియాలజీ. టి. 26. ప్రయాణం, ప్రయాణం. XIII.1983, p. 162-168.&nbsp; * కస్తనాయన్ ఇ. జి. వర్క్స్ ఆఫ్ ది పోర్ఫ్మియన్ డిటాచ్మెంట్ ఆఫ్ ది బోస్పోరాన్ ఎక్స్పెడిషన్// AO 1971 గోదా. ఎం., 1972. pp. 334-335.&nbsp; * కస్తనాయన్ ఇ. జి. పోర్ఫ్మియస్ త్రవ్వకాలు 1953లో// SA, 3. 1958. P.203-207. * కస్తనాయన్ ఇ. జి. 1968లో పోర్ఫ్మియస్ త్రవ్వకాలు/KSIA, 130. 1972. pp. 77-82.&nbsp; * {{Cite book|url=https://www.google.com/books/edition/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%BB/_Qzq0AEACAAJ?hl=en|title=Археологические исследования на Украине в 1968 г: информационные сообщения|last=Kastanyan|first=E. G.|date=1971|location=Kyiv–Uzhgorod–Dnepropetrovsk|pages=187–191|language=ru|trans-title=Archaeological research in Ukraine|chapter=Excavations of Porfmius}} * ఉత్తర నల్ల సముద్ర ప్రాంతంలోని పోర్ఫ్మియా/టెర్రకోట నుండి కస్తనాయన్ ఇ. జి. టెర్రకోట. SAI G 1-11. పార్ట్ II. మాస్కో, 1970. pp. 118-119.&nbsp; * కస్తనాయన్ ఈ. జి., అస్కిర్కినా టి. ఎఫ్., బెలోవా ఎన్. ఎస్., గోరంచరోవ్స్కీ వి. ఎ., ఇతరులు. పోర్ఫ్మియా త్రవ్వకాలు// జెఎస్సి 1975. ఎం., 1976. S.332-333. * కస్తనాయన్ ఇ. జి., అస్కిర్కినా టి. ఎఫ్., బెలోవా ఎన్. ఎస్., ఇతరులు. పోర్ఫ్మియా త్రవ్వకాలు// జెఎస్సి 1976. ఎం., 1977. S.301. * కస్తనాయన్ ఇ. జి., అస్కిర్కినా టి. ఎఫ్., బెలోవా ఎన్. ఎస్., షాబ్ ఐ. యు. పోర్ఫ్మియా/JSC 1977 త్రవ్వకాలు. ఎం., 1978. S.327-328. * కస్తనాయన్ ఇ. జి., అస్కిర్కినా టి. ఎఫ్., బెలోవా ఎన్. ఎస్., షాబ్ ఐ. యు. పోర్ఫ్మియా// JSC 1978 త్రవ్వకాలు. ఎం., 1979. S.333-334. * తోఖ్తసీవ్ ఎస్. ఆర్. పోర్ఫ్మియస్/పురాతన నల్ల సముద్ర ప్రాంతం నుండి అంకితమైన గ్రాఫిటో. కె. ఎస్. ఓ. ఓ. ఒడెస్సా, 1993. pp. 74-75.&nbsp; * షుర్గయా ఐ. జి. పోర్ఫ్మి// ఉత్తర నల్ల సముద్ర ప్రాంతం పురాతన రాష్ట్రాలు. USSR పురావస్తు శాస్త్రం. మాస్కో, 1984. pp. 69-70.&nbsp; * బ్రాండ్ డి. బోస్పోరాన్ క్రాసింగ్స్ః పోర్థ్మియన్, పార్థేనియన్, అఖిల్లియన్, హెరాక్లియన్// యాంటిక్విటీస్ ఆఫ్ ది బోస్పోరస్. టి. 13. 2009. పి. 97-112 [[వర్గం:Coordinates on Wikidata]] [[వర్గం:Pages using gadget WikiMiniAtlas]] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌]] 5e23gjtgttqxlwb482wzjwisfzpe2sm 4942683 4942682 2026-08-23T16:41:10Z Nagarani Bethi 60383 4942683 wikitext text/x-wiki {{Infobox historic site | name = పోర్థ్మియోన్ | native_name = | image = Порфмій (7).jpg | coordinates = {{Coord|45|22|09|N|36|36|57|E|scale:500|display=inline,title}} | location = [[కెర్చ్ పెనిన్సులా]], [[క్రిమియా]] | built = క్రీ.పూ. 6వ శతాబ్దం చివరిలో | area = c. 0.65 ha }} '''పోర్థ్మియోన్''' అనేది [[క్రిమియా]] బోస్పోరన్ రాజ్యానికి చెందిన [[పురాతన గ్రీసు|పురాతన గ్రీకు]] స్థావరం. ఇది క్రీస్తుపూర్వం 6 వ శతాబ్దం చివరలో ఒక ఫెర్రీ క్రాసింగ్ సమీపంలో ఉద్భవించింది, పురాతన నగరం అవశేషాలను సంరక్షించే పురావస్తు ప్రదేశం, ఇది సుమారు 0.65 హెక్టార్ల విస్తీర్ణంలో ఉంది. ఈ నగరం క్రీ. పూ. 1వ శతాబ్దం వరకు ఉనికిలో ఉంది.<ref>{{Cite web|title=Порфмий.|url=https://www.archmap.ru/mondescr/porfmy.htm|access-date=2026-01-01|website=www.archmap.ru}}</ref> ఇది కెర్చ్ ద్వీపకల్పం, క్రోని పర్వతం (క్రోని) దక్షిణ పర్వత ప్రాంతాలలో ఉంది. == స్థానం == పోర్థ్మియోన్ బోస్పోరాన్ నగరం కెర్చ్ జలసంధి తీరానికి సమీపంలో ఉన్న ఎత్తైన రాతి [[పీఠభూమి]] ఉన్న పురాతన బలవర్థకమైన స్థావరం అవశేషాలతో పరిశోధకులు గుర్తించారు, జుకోవ్కా, నెబెజ్పెచ్నే (ఒపాస్నొయె) గ్రామాల మధ్య.<ref>{{Cite web|title=Археологическая карта Крыма. Лист L-37-86 п.им.Войкова.|url=http://www.archmap.ru/86.htm|access-date=2016-12-03|website=www.archmap.ru}}</ref> ఈ స్థావరం సుమారు 400 మీటర్ల పొడవైన కొండపై ఉంది. == పరిశోధన == ఈ పురాతన నగరాన్ని మొదటిసారిగా 1952లో కెర్చ్ ద్వీపకల్పంలో స్మారక చిహ్నాల రక్షణ కోసం స్థానిక చరిత్రకారుడు, పబ్లిక్ ఇన్స్పెక్టర్ అయిన వి. వి. వెసెలోవ్ కనుగొన్నారు.<ref name=":0">{{Cite web|last=Vachtina|first=Marina Ju.|title=Archaic Buildings of Porthmion|url=https://antikmuseet.au.dk/fileadmin/www.antikmuseet.au.dk/Pontosfiler/BSS_1/BSS1_06_Vachtina.pdf}}</ref> మొదటి తవ్వకాలు 1953 లో USSR అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఆర్కియాలజీ లెనిన్గ్రాడ్ బ్రాంచ్ బోస్పోరాన్ ఆర్కియాలజికల్ ఎక్స్పెడిషన్ (ఇప్పుడు ఇన్స్టిట్యూట్ ఫర్ ది హిస్టరీ ఆఫ్ మెటీరియల్ కల్చర్, రష్యన్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్స్) V. F. గైడుకేవిచ్ నాయకత్వంలో నిర్వహించారు. తరువాతి సంవత్సరాల్లో, అదే యాత్రకు చెందిన ప్రత్యేక బృందం ఈ ప్రదేశాన్ని క్రమం తప్పకుండా అధ్యయనం చేసింది. 1985 వరకు, తవ్వకాలకు ఇ. జి. కస్తనాయన్ నాయకత్వం వహించారు.<ref name=":0" /> పురావస్తు పరిశోధన తదుపరి దశలో, పోర్థ్మియోన్ ఉనికి ప్రారంభ కాలానికి సంబంధించిన పొరలు, నిర్మాణాలకు, అలాగే చుట్టుపక్కల ప్రాంతాల సర్వేలకు ప్రాథమిక శ్రద్ధ ఇవ్వబడింది. పది సంవత్సరాలకు పైగా విరామం తరువాత 2002లో మూడవ పరిశోధన దశ ప్రారంభమైంది, ఈ సమయంలో పోర్థ్మియోన్ సమాధి పరిశోధనలు ప్రారంభించబడ్డాయి. == పోర్థ్మియోన్ చారిత్రక వృత్తాంతాలు == ఈ పేరును కలిగి ఉన్న ఒక స్థావరం గురించి సమాచారం సూడో-అర్రియన్, బైజాంటియమ్ స్టెఫానస్ వంటి పురాతన లిఖిత ప్రతుల రచనలలో కనుగొనబడింది.<ref name=":0" /> నగరం పేరు మూలం పారదర్శకంగా గ్రీకు పదం πορθμος (ποθμοδς) నుండి ఉద్భవించింది, పండితులలో ఎటువంటి సందేహాలను లేవనెత్తదు.<ref name=":0" /> వాస్తవానికి, లిఖిత, పురావస్తు ఆధారాలు నగరానికి సమీపంలో ఉన్న కెర్చ్ జలసంధి సాంప్రదాయ క్రాసింగ్లలో ఒకదానిని పునర్నిర్మించడానికి అనుమతిస్తాయి-పురాతన కాలంలో కుబన్ ప్రాంతాన్ని క్రిమియా, విస్తృత ఉత్తర నల్ల సముద్ర ప్రాంతంతో అనుసంధానించే ఒక ముఖ్యమైన మార్గం.<ref name=":0" /> === 6 వ-5 వ శతాబ్దాల BC నుండి కనుగొన్నవి === పోర్థ్మియోన్ మొదటి రక్షణాత్మక నిర్మాణాలు దాని పునాది వేసిన వెంటనే నిర్మించబడ్డాయని త్రవ్వకాల్లో తేలింది. క్రీస్తుపూర్వం 6వ శతాబ్దం రెండవ సగం నుండి క్రీస్తుపూర్చి 5వ శతాబ్దం మొదటి మూడవ భాగం వరకు ఉన్న పురాతన నిర్మాణ అవశేషాలు ప్రధానంగా స్థావరం తూర్పు, ఆగ్నేయ భాగాలలో కనుగొనబడ్డాయి, ఇవి 400 m² కంటే ఎక్కువ విస్తీర్ణంలో ఉన్నాయి.<ref name=":0" /> పురాతన కోటల జాడలు ఇక్కడ గుర్తించబడ్డాయి-ఇవి ఈ ప్రదేశానికి మొట్టమొదటివి మాత్రమే కాదు, బోస్పోరస్లో తెలిసిన మొట్టమొదటి వాటిలో కూడా ఉన్నాయి. తూర్పు పురాతన రక్షణ గోడ అత్యంత హాని కలిగించే విధానంలో నిర్మించబడింది, ఇక్కడ సహజ ఎత్తు నెమ్మదిగా వాలు ఉంటుంది. రాతి క్రమరహితంగా ఉంటుంది, ఆ కాలానికి విలక్షణమైనది. గోడ సోక్లే గరిష్ట సంరక్షించబడిన ఎత్తు 1.2 మీటర్లు, దీని మందం 1.0-1.1 మీటర్లు. కూలిపోయిన అవశేషాల ఆధారంగా, గోడ ఎగువ భాగం బురద ఇటుకతో తయారు చేయబడింది.<ref name=":0" /> గోడ దక్షిణ చివర సహజ రాతి అవుట్పుట్లతో జతచేయబడి, బురుజును పోలి ఉండే విరిగిన గీతను ఏర్పరుస్తుంది. గోడ లోపలి భాగంలో, స్థావరానికి మించిన సహజ వాలులో ప్రవాహ నీటిని నిర్దేశించడానికి ఒక పారుదల కాలువ నిర్మించబడింది. దీని అవశేషాలు సుమారు 10 మీటర్ల వరకు విస్తరించి, కాలువ లోతు 0.4 మీటర్ల వరకు ఉంటుంది.<ref name=":0" /> దక్షిణ రక్షణ రేఖ మరింత పేలవంగా సంరక్షించబడింది. ఇక్కడ, పీఠభూమి నిటారుగా ఉన్న దక్షిణ అంచు వెంట కోటలు నడిచాయి, భారీ సహజ సున్నపురాయి బ్లాకులను చేర్చాయి. కొన్ని ప్రదేశాలలో ఇవి సుమారుగా ఆకారంలో ఉండగా, ఇతర ప్రాంతాలలో ఖాళీలు చిన్న రాళ్లతో నిండి ఉండగా, సహజ సున్నపురాయి వెలుపలి భాగాలు రాతి పనులతో "పూర్తయ్యాయి". ఈ అసలు నిర్మాణం శకలాలుగా మాత్రమే మనుగడ సాగిస్తుంది, అయితే దాని మార్గాన్ని సుమారు 20 మీటర్ల వరకు స్పష్టంగా గుర్తించవచ్చు.<ref name=":0" /> ప్రారంభ రక్షణ గోడ మరొక భాగం సైట్ నైరుతి భాగంలో హెలెనిస్టిక్ నివాస గృహాల తవ్వకాల్లో కనుగొనబడింది. ఈ సందర్భంలో, పురాతన గోడలోని ఒక భాగాన్ని తరువాత నివాస భవనంలో భాగంగా తిరిగి ఉపయోగించారు.<ref name=":0" /> మొదటి దశ ముగింపులో, క్రీస్తుపూర్వం 6 వ-5 వ శతాబ్దాల ప్రారంభంలో, పోర్థ్మియోన్ దాని మొదటి విపత్తును అనుభవించిందిః పురాతన అవశేషాలతో అన్ని ప్రాంతాలలో, అగ్ని స్పష్టమైన జాడలు గుర్తించబడ్డాయి. కాలిన పొర 3 సెంటీమీటర్ల వరకు మందం చేరుకుంటుంది, ఈ స్థాయి నుండి కనుగొన్న బలమైన వేడి నష్టం చూపిస్తుంది. &nbsp;తూర్పు రక్షణ గోడ సమీపంలో, స్థావరం వెలుపల, [[కపాలం|మానవ పుర్రె]] చిన్న శకలాలు కనుగొనబడ్డాయి. ఈ కాలానికి చెందిన అన్వేషణలలో రెండు గుర్రాల పగ్గాలను పట్టుకున్న సిథియన్ను వర్ణించే బాకు, లెకీథోయి ఉన్నాయి. క్రీ పూ 6 వ శతాబ్దం చివరి నుండి 5 వ శతాబ్దం ప్రారంభం వరకు మంటలు, విధ్వంసం తరువాత, ఒక కొత్త దశ ప్రారంభమైంది. ఇతర బోస్పోరన్ ప్రదేశాల నుండి తెలిసిన పద్ధతులను ఉపయోగించి నిర్మించిన భవనాలు కనిపించాయి. తూర్పు రక్షణ గోడ లోపలి (పశ్చిమ వైపు) లో కనీసం తొమ్మిది చిన్న గదులతో కూడిన పెద్ద భూ-పై-నివాస సముదాయం జోడించబడింది. గోడ సొక్లెస్ చిన్న సున్నపురాయి రాళ్లతో సాధారణ రాతి, బంకమట్టి, మొండెళ్లతో నిర్మించబడ్డాయి-ఎగువ భాగాలు బహుశా బురద ఇటుకలు అయి ఉండవచ్చు. అనేక గదులలో, గోడ రాతి ని 0.5-0.7 m ఎత్తు వరకు భద్రపరచబడింది. ఒక గది నేలను 0.5-0.6 m పొడవు, సిరామిక్ శకలాల వరకు సున్నపురాయి పలకలతో సుగమం చేశారు. ఈ గదులలో లభించిన పదార్థాలు 6వ శతాబ్దం చివరి త్రైమాసికం నుండి క్రీ. పూ. 5వ శతాబ్దం మొదటి మూడవ భాగం వరకు ఉన్నాయి. తూర్పున 5 మీటర్ల దూరంలో తూర్పు రక్షణ గోడ వెలుపల ఏర్పడిన ఒక చిన్న బూడిద డంప్ (బహుశా ఈ సముదాయంతో సంబంధం కలిగి ఉన్న బూడిద దిబ్బ) క్రీస్తుపూర్వం 5వ శతాబ్దం ప్రారంభానికి చెందిన పదార్థాలను కలిగి ఉంది. క్రీస్తుపూర్వం 5వ శతాబ్దం మొదటి మూడవ భాగం చివరలో పోర్థ్మియాన్ వద్ద నమోదు చేయబడిన మంటలు, విధ్వంసం ఇతర యూరోపియన్ బోస్పోరన్ ప్రదేశాలలో సమాంతరంగా ఉన్నాయి, ఈ కాలంలో బోస్పోరస్ కఠినమైన వాస్తవాలను ప్రతిబింబిస్తాయి. === 3 వ-1 వ శతాబ్దం BC నుండి కనుగొన్నవి === క్రీస్తుపూర్వం 3వ శతాబ్దం రెండవ భాగంలో, సుమారు అర హెక్టార్ల విస్తీర్ణంలో ఒక కొత్త నగరం ఉద్భవించింది, క్రీస్తుపూర్చి 1వ శతాబ్దం మూడవ త్రైమాసికం వరకు ఉనికిలో ఉంది. దీని రక్షణ గోడలు, 2.40-2.50 m మందంతో, పెద్ద సున్నపురాయి బ్లాకుల నుండి క్రమరహిత రాతి నిర్మాణంలో నిర్మించబడ్డాయి, శిథిలాల రాయి, మట్టితో నిండిన ఖాళీలు మోర్టార్గా ఉపయోగించబడ్డాయి. గోడలు శిథిలాల పునాదిపై నిలబడి ఉన్నాయి. కోట వాయువ్య మూలలో, 9.75x9 మీటర్ల కొలిచే ఒక దీర్ఘచతురస్రాకార గోపురం వెలికితీశారు. దీని గోడలు నగర గోడల మాదిరిగానే సాంకేతికతను ఉపయోగించి నిర్మించబడ్డాయి. గోపురం బయటి (ఉత్తర గోడ) 2.5 మీటర్ల మందంతో ఉండగా, మిగిలినవి 2.5 మీటర్ల మందంగా ఉన్నాయి. అదనపు వెలుపలి వైపు 0.6 మీటర్ల మందంతో ఉత్తర గోడ బలోపేతం చేయబడింది. గోపురం లోపలి భాగం రాతి పలకలతో నిర్మించబడింది, లోపల ఒక కుక్క ఖననం కనుగొనబడింది. తవ్వకం సమయంలో, పంతికాపియాన్ లో పెద్ద సంఖ్యలో రాగి నాణేలు-ఎక్కువగా చిన్న విలువలు-కనుగొనబడ్డాయి, ఇవి ఇక్కడ నగర నివాసులు, చుట్టుపక్కల గ్రామీణ స్థావరాల మధ్య వాణిజ్యం జరిగిందని సూచిస్తున్నాయి. తవ్వకాలు వీధి నెట్వర్క్ను వెల్లడిస్తాయి. ఈ నగరాన్ని ఎనిమిది దీర్ఘచతురస్రాకార బ్లాకులుగా విభజించారు. మూడు రేఖాంశ వీధులు, ఒక్కొక్కటి 1.7 మీటర్ల వెడల్పు, మొత్తం స్థావరం అంతటా తూర్పు-పడమరగా నడిచి, దానిని నాలుగు వరుసలగా విభజించాయి. 1.5 మీటర్ల వెడల్పు గల మూడు లంబ దారులు, వాటిని కలిపేస్తాయి-మధ్య దారిలో నగరం సగానికి విభజించబడింది. తూర్పు మార్గం తూర్పు రక్షణ గోడ వెంట నడిచింది, పశ్చిమ మార్గం నివాస గృహాలను పశ్చిమ రక్షణ గోడకు అనుసంధానించబడిన గదుల నుండి వేరు చేసింది. బ్లాక్ వెడల్పులు 11 మీటర్లు, పశ్చిమ బ్లాక్లు 42 మీటర్ల పొడవు, తూర్పు బ్లాక్లు కొంచెం పొడవుగా ఉండేవి. నివాస భవనాల తవ్వకాలు రోజువారీ జీవిత వివరాలను వెల్లడించాయి. అంచుపై అమర్చిన పొయ్యిలు. లేదా చదునైన రాళ్లతో చుట్టబడిన పొయ్యిలు, మట్టితో పూసినవి కొన్ని గదుల్లో కనుగొనబడ్డాయి, ఇవి బ్రెజియర్లకు మద్దతు ఇస్తాయి. ఒక గదిలో రెండు ధరించిన షెల్-సున్నపురాయి బ్లాకులతో తయారు చేసిన పొయ్యి, వాటి మధ్య ఒక ఫైర్బాక్స్ ఉండేది. సమీపంలో ఘన రాతి రాతి (0.45 × 0.45 మీ) ప్రణాళికతో ఏర్పడిన వంటగది టేబుల్ బేస్, చెక్క టేబుల్టాప్కు మద్దతు ఇచ్చే 0.50 మీ ఎత్తు, అలాగే పెంపుడు జంతువులకు రాతి "ఫీడర్" ఉంది. కొన్ని గదులలో, పశువులకు ఆహారపు తొట్టెలుగా భావించే విభజనలు కనుగొనబడ్డాయి, ఇది చల్లని కాలంలో జంతువులను ఇంటి లోపల ఉంచినట్లు సూచిస్తుంది. ఇతర అన్వేషణలలో పిథోస్ (గోడ శకలాలుగా మాత్రమే సంరక్షించబడింది), తక్కువ పలకలు, బహుశా బెంచ్ మద్దతు లేదా అల్మారాలుగా ఉపయోగించబడతాయి, గృహ వైన్ ఉత్పత్తి కోసం పోర్టబుల్ రాతి వైన్ప్రెస్, ముద్రణాలయం నుండి ద్రాక్షను తప్పనిసరిగా పారవేయడానికి ఉపయోగించే ఆంఫోరా శకలాలు ఉన్నాయి. రెండు గదుల ఇంట్లో ఒక వినియోగ గదిలో, పశువుల కోసం ఒక దుకాణం లేదా బైర్ గుర్తించబడింది. అనేక గదులు మహిళల రోజువారీ జీవితానికి సంబంధించిన ఎర్రటి మట్టి బాల్సమేరియం, మగ్గం బరువులతో సహా సారూప్య వస్తువులను అందించాయి. తరువాత ఉద్భవించిన ఇలురాటన్ మాదిరిగానే, పురాతన పోర్థ్మియోన్ దాని రక్షణాత్మక గోడలతో కలిసి ఒకే ప్రణాళిక ప్రకారం నిర్మించిన కోట-నగరం. ఇది ప్రస్తుతం హెలెనిస్టిక్ కాలం నుండి ఈ రకమైన ఏకైక స్మారక చిహ్నం. క్రీస్తుపూర్వం 3వ శతాబ్దం రెండవ భాగంలో నగరం, దాని కోటల ఏకకాల ప్రణాళిక నిర్మాణం, ఈ స్థావరం ఉద్దేశపూర్వకంగా జలసంధి దాటడాన్ని రక్షించడానికి ఒక కోటగా స్థాపించబడిందని సూచిస్తుంది. ఈ సందర్భంలో, జనాభాలో ప్రధానంగా బోస్పోరన్ రాజ్యం యూరోపియన్ భూభాగాలకు చేరుకునే మార్గాలను రక్షించే బాధ్యత కలిగిన సైనిక స్థిరనివాసులు ఉండేవారు. === తగ్గుముఖం === క్రీస్తుపూర్వం 1వ శతాబ్దం మధ్యలో, ఈ నగరం విడిచిపెట్టబడింది, మళ్లీ పునర్నిర్మించబడలేదు. ఈ కాలం నుండి విధ్వంసం లేదా అగ్నిప్రమాదానికి సంబంధించిన ఆధారాలు ఏవీ గుర్తించబడలేదు, ఇది దాని నివాసులచే విడిచిపెట్టబడిందని సూచిస్తుంది.<ref name=":0" /> మిథ్రిడాటిక్ యుద్ధాల తరువాత బోస్పోరన్ చరిత్రలో అల్లకల్లోలమైన కాలం రాజకీయ అస్థిరతకు దారితీసింది, బహుశా, రాష్ట్ర విధాన ప్రాధాన్యతల పునస్థాపనకు దారితీసింది. పోర్థ్మియాన్ను విడిచిపెట్టి, దాని రక్షణ దళం ఉపసంహరణ, తీరానికి దూరంగా, ద్వీపకల్పంలో మరింత లోతుగా, ఇలురాటన్, ఆర్టెజియాన్ స్థావరం వద్ద ఉన్న కోట వంటి కొత్త బలవర్థకమైన స్థావరాల ఆవిర్భావంతో సమానంగా జరిగింది. == గ్యాలరీ == <gallery mode="nolines"> దస్త్రం:Порфмій_(3).jpg దస్త్రం:Порфмій_(5).jpg దస్త్రం:Порфмій_(8).jpg దస్త్రం:Порфмій_(9).jpg దస్త్రం:Помфий_406.jpg </gallery> == మూలాలు == {{Reflist}} === సాధారణ సూచనలు === * యుక్రెయిన్ ప్రాచీన చరిత్ర, టెక్స్ట్బుక్ః 2 వాల్యూమ్లలో/టోలోచ్కో పి. పి. (రచయిత బృందం అధిపతి కోజాక్ డి. ఎన్., క్రిజిత్స్కీ ఎస్. డి., ఇతరులు-కైవ్ః లైబిడ్, 1994. - పుస్తకం 1 * బోల్తునోవా A. I. పోర్ఫ్మియస్ త్రవ్వకాలు// AO 1968. ఎం., 1969. pp. 303-304.&nbsp; * వాఖ్తినా ఎమ్. యు. ప్రారంభ పోర్ఫ్మియస్ అధ్యయనాలు (పురాతన సంస్కృతి సమస్యలలో త్రవ్వకాల ఆధారంగా). టిడి కాన్. సింఫేరోపోల్, 1988. pp. 197-198.&nbsp; * వాఖ్తినా ఎమ్. యు. పోర్ఫ్మియం బోస్పోరాన్ నగరంపై కొత్త సమాచారం (1986 నుండి 1992 వరకు జరిపిన తవ్వకాల ఆధారంగా) పురాతన కాలం, మధ్య యుగాలలో సిమ్మెరియన్ బోస్పోరస్, పోంటస్. ప్రోసీడింగ్స్ ఆఫ్ ది II బోస్పోరాన్ రీడింగ్స్. కెర్చ్, 2001. pp. 11-15.&nbsp; * వాఖ్తినా ఎమ్. యు. పోర్ఫ్మియా అత్యంత పురాతన కోటల తేదీపై/కెర్చ్ మ్యూజియం ఆఫ్ యాంటిక్విటీస్ 175 సంవత్సరాలు. అంతర్జాతీయ సమావేశం కార్యకలాపాలు. కెర్చ్, 2001. pp. 43-45.&nbsp; * వాఖ్తినా ఎమ్. యు. పురాతన పోర్ఫ్మియస్// పురాతన కాలం, మధ్య యుగాలలో కోట అత్యంత పురాతన రక్షణాత్మక నిర్మాణాలపై. టిడి. సెయింట్ పీటర్స్బర్గ్, 1995. pp. 32-33.&nbsp; * వాఖ్తినా ఎమ్. యు. తూర్పు క్రిమియాలోని పోర్ఫ్మియం పురాతన స్థావరం తవ్వకాల నుండి ఒక ప్రత్యేకమైన పురాతన సముదాయం// పురాతన కాలం, మధ్య యుగాలలో సిమ్మెరియన్ బోస్పోరస్, బార్బేరియన్ ప్రపంచం. IV బోస్పోరాన్ రీడింగ్స్ ప్రొసీడింగ్స్. కెర్చ్, 2003. pp. 45-50.&nbsp; * వాఖ్తినా ఎమ్. యు. 1992 లో పోర్ఫ్మియస్ త్రవ్వకాలు// క్రిమియన్ మ్యూజియం. 1994 (1995). నెం. 1. పి. 135-136. * వాఖ్తినా ఎమ్. యు., వినోగ్రాడోవ్ యు. ఎ. గోరోన్చరోవ్స్కీ వి. ఎ. బోస్పోరస్ యాత్ర. AO 1986, M, 1988, pp. 259-260.&nbsp; * వాఖ్తినా ఎమ్. యు., కస్తనాయన్ E. G. రీసెర్చ్ ఆఫ్ పోర్ఫ్మియాః కొన్ని ఫలితాలు, అవకాశాలు// CPSU XXVII కాంగ్రెస్ నిర్ణయాల వెలుగులో సోవియట్ పురావస్తు శాస్త్రం పనులుః TD. మాస్కో, 1987. pp. 60-61.&nbsp; * వాఖ్తినా ఎమ్. యు., వినోగ్రాడోవ్ యు. A. సిమ్మెరియన్ బోస్పోరస్// బోస్పోరన్ దృగ్విషయం ప్రారంభ కోట గురించి మరోసారిః ప్రాంతం వలసరాజ్యం, విధానాల ఏర్పాటు, రాష్ట్ర ఏర్పాటు. T. I. సెయింట్ పీటర్స్బర్గ్, 2001. పి. పి. * వాఖ్తినా ఎమ్. యు. పోర్ఫ్మియస్// బోస్పోరాన్ దృగ్విషయం సమీపంలోని ఒక ఎస్టేట్ నుండి గృహ అభయారణ్యం నుండి పదార్థాలు. అంత్యక్రియల స్మారక చిహ్నాలు, అభయారణ్యాలు. T. I. సెయింట్ పీటర్స్బర్గ్, 2002. pp. 94-98.&nbsp; * వాఖ్తినా ఎమ్. యు. పురాతన పోర్ఫ్మియాపై (1986 నుండి 1990 వరకు తవ్వకాల పదార్థాల ఆధారంగా, 2002-2005]// బోస్సోర్ అధ్యయనాలు. వాల్యూ. XIII. సింఫేరోపోల్-కెర్చ్, 2006. pp. 31-46&nbsp; * వాఖ్తినా ఎమ్. యు. పోర్ఫ్మి-సిమ్మెరియన్ బోస్పోరస్/బోస్పోరాన్ అధ్యయనాల దాటుతున్న ఒక గ్రీకు నగరం. 2009. 22వ స్థానంలో ఉంది. పి. 91-126. * V. సిన్యాగినో ప్రాంతంలో పురాతన స్థావరాలు (పార్థేనియస్, పోర్ఫ్మియస్ స్థానం సమస్యపై// పురావస్తు శాస్త్రం, బోస్పోరస్ చరిత్ర. ఐ. సింఫేరోపోల్, 1952. pp. 227-237.&nbsp; * పోర్ఫ్మియస్// సెకండ్ ఆల్-రష్యన్ న్యూమిస్మాటిక్ కాన్ఫరెన్స్ త్రవ్వకాల నుండి గిలెవిచ్ ఎ. ఎమ్. నాణేలు. ఏప్రిల్ 6-8,1994. టిడి కాన్. సెయింట్ పీటర్స్బర్గ్, 1994. పి. 41 - * కస్తనాయన్ E. G. రిజల్ట్స్ ఆఫ్ ది స్టడీ ఆఫ్ పోర్ఫ్మియస్/TD XIV ఇంటర్నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ ఆఫ్ క్లాసికిస్ట్స్ ఆఫ్ సోషలిస్ట్ కంట్రీస్. యెరెవాన్, 1976. pp. 180-182.&nbsp; * కస్తనాయన్, E. G., రిజల్ట్స్ ఆఫ్ ది హెలెనిస్టిక్ పీరియడ్ ఎక్స్కవేషన్స్ ఆఫ్ పోర్థ్మియం. సోవియట్ పురావస్తు శాస్త్రవేత్తల తాజా ఆవిష్కరణలు. పార్ట్ 2, కీవ్, 1975. * కస్తనాయన్ ఇ. జి. హెలెనిస్టిక్ శకానికి చెందిన పోర్థ్మియా త్రవ్వకాల ఫలితాలు// సోవియట్ పురావస్తు శాస్త్రవేత్తల తాజా ఆవిష్కరణలు. పార్ట్ II. 1975. పి. * పోర్ఫ్మియా// విడిఐ నుండి కస్తనాయన్ ఇ. జి. గ్రేవెస్టోన్ శాసనం, 2. 1987. pp. 85-87.&nbsp; * కాస్టెనాన్ ఇ. జీ. వృత్తి. పోలాండ్ విశ్వవిద్యాలయం మెడిటరేనియన్ సెంటర్ ఆఫ్ ఆర్కియాలజీ. టి. 26. ప్రయాణం, ప్రయాణం. XIII.1983, p. 162-168.&nbsp; * కస్తనాయన్ ఇ. జి. వర్క్స్ ఆఫ్ ది పోర్ఫ్మియన్ డిటాచ్మెంట్ ఆఫ్ ది బోస్పోరాన్ ఎక్స్పెడిషన్// AO 1971 గోదా. ఎం., 1972. pp. 334-335.&nbsp; * కస్తనాయన్ ఇ. జి. పోర్ఫ్మియస్ త్రవ్వకాలు 1953లో// SA, 3. 1958. P.203-207. * కస్తనాయన్ ఇ. జి. 1968లో పోర్ఫ్మియస్ త్రవ్వకాలు/KSIA, 130. 1972. pp. 77-82.&nbsp; * {{Cite book|url=https://www.google.com/books/edition/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%BB/_Qzq0AEACAAJ?hl=en|title=Археологические исследования на Украине в 1968 г: информационные сообщения|last=Kastanyan|first=E. G.|date=1971|location=Kyiv–Uzhgorod–Dnepropetrovsk|pages=187–191|language=ru|trans-title=Archaeological research in Ukraine|chapter=Excavations of Porfmius}} * ఉత్తర నల్ల సముద్ర ప్రాంతంలోని పోర్ఫ్మియా/టెర్రకోట నుండి కస్తనాయన్ ఇ. జి. టెర్రకోట. SAI G 1-11. పార్ట్ II. మాస్కో, 1970. pp. 118-119.&nbsp; * కస్తనాయన్ ఈ. జి., అస్కిర్కినా టి. ఎఫ్., బెలోవా ఎన్. ఎస్., గోరంచరోవ్స్కీ వి. ఎ., ఇతరులు. పోర్ఫ్మియా త్రవ్వకాలు// జెఎస్సి 1975. ఎం., 1976. S.332-333. * కస్తనాయన్ ఇ. జి., అస్కిర్కినా టి. ఎఫ్., బెలోవా ఎన్. ఎస్., ఇతరులు. పోర్ఫ్మియా త్రవ్వకాలు// జెఎస్సి 1976. ఎం., 1977. S.301. * కస్తనాయన్ ఇ. జి., అస్కిర్కినా టి. ఎఫ్., బెలోవా ఎన్. ఎస్., షాబ్ ఐ. యు. పోర్ఫ్మియా/JSC 1977 త్రవ్వకాలు. ఎం., 1978. S.327-328. * కస్తనాయన్ ఇ. జి., అస్కిర్కినా టి. ఎఫ్., బెలోవా ఎన్. ఎస్., షాబ్ ఐ. యు. పోర్ఫ్మియా// JSC 1978 త్రవ్వకాలు. ఎం., 1979. S.333-334. * తోఖ్తసీవ్ ఎస్. ఆర్. పోర్ఫ్మియస్/పురాతన నల్ల సముద్ర ప్రాంతం నుండి అంకితమైన గ్రాఫిటో. కె. ఎస్. ఓ. ఓ. ఒడెస్సా, 1993. pp. 74-75.&nbsp; * షుర్గయా ఐ. జి. పోర్ఫ్మి// ఉత్తర నల్ల సముద్ర ప్రాంతం పురాతన రాష్ట్రాలు. USSR పురావస్తు శాస్త్రం. మాస్కో, 1984. pp. 69-70.&nbsp; * బ్రాండ్ డి. బోస్పోరాన్ క్రాసింగ్స్ః పోర్థ్మియన్, పార్థేనియన్, అఖిల్లియన్, హెరాక్లియన్// యాంటిక్విటీస్ ఆఫ్ ది బోస్పోరస్. టి. 13. 2009. పి. 97-112 [[వర్గం:Coordinates on Wikidata]] [[వర్గం:Pages using gadget WikiMiniAtlas]] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌]] gosl16t59emk8ev7n7jypck451icqyz 0 507636 4942684 2026-08-23T16:43:59Z Nagarani Bethi 60383 "[[:en:Special:Redirect/revision/1364717987|Pontic Olbia]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4942684 wikitext text/x-wiki {{Infobox historic site | name = పోంటిక్ ఓల్బియా | image = AncientTownOlvia.jpg | alt = ముందు భాగంలో చిన్న కట్టడాల గోడల అవశేషాలు కనిపిస్తుండగా, వెనుక భాగంలో దక్షిణ బగ్ నదీముఖం కనిపిస్తుంది. | caption = ఓల్బియా శిధిలాలు | coordinates = {{coord|46|41|33|N|31|54|13|E|display=inline,title}} | location = [[పరుటైన్]], [[మైకోలైవ్ ఒబ్లాస్ట్]], ఉక్రెయిన్ | area = {{convert|50|ha|abbr=on}} | height = | built = [[క్రీ.పూ. 7వ శతాబ్దం]] }} '''పోంటిక్ ఓల్బియా''' అనేది [[ఉక్రెయిన్]] లోని దక్షిణ బగ్ ఎస్ట్యూరీ (హైపానిస్ లేదా παις) ఒడ్డు [[పురాతన గ్రీసు|పురాతన గ్రీకు]] నగరం పురావస్తు ప్రదేశం. &nbsp;ఈ పురావస్తు ప్రదేశం జాతీయ చారిత్రక, పురావస్తు రిజర్వ్ గా రక్షించబడింది. ఈ రిజర్వ్ ఉక్రెయిన్ నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్ పరిశోధన, విజ్ఞాన సంస్థగా ఉంది. 1938-1993 లో ఇది ఒక విభాగంగా NASU ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఆర్కియాలజీలో భాగంగా ఉండేది. హెలెనిక్ నగరాన్ని క్రీస్తుపూర్వం 7వ శతాబ్దంలో మిలేటస్కు చెందిన వలసవాదులు స్థాపించారు. [[గ్రీస్]] తృణధాన్యాలు, చేపలు, బానిసలను ఎగుమతి చేయడానికి, సిథియా అట్టిక్ వస్తువులను దిగుమతి చేయడానికి [[నల్ల సముద్రం]] ప్రధాన ఎంపోరియా దాని నౌకాశ్రయం ఒకటి.<ref>''Encyclopedia of Ancient Greece'' (ed. by Nigel Guy Wilson). Routledge (UK), 2005. {{ISBN|0-415-97334-1}}. Page 510.</ref> == లేఅవుట్ == [[దస్త్రం:Greek_colonies_of_the_Northern_Euxine_Sea_(Black_Sea).svg|thumb|300x300px|నల్ల సముద్రం ఉత్తర తీరం వెంబడి ఉన్న ఓల్బియా, ఇతర గ్రీకు కాలనీలు (యుక్సిన్ సీ) 8 వ నుండి 3 వ శతాబ్దం BCE]] గ్రీకు కాలనీ ప్రదేశం యాభై హెక్టార్ల విస్తీర్ణంలో ఉంది, దాని కోటలు ఒక మైలు పొడవు, అర మైలు వెడల్పు గల ఐసోసెల్స్ త్రిభుజాన్ని ఏర్పరుస్తాయి.<ref name="Boardman251">{{Cite book|url=https://archive.org/details/greeksoverseas00boar|title=The Greeks Overseas: Their Early Colonies and Trade|last=Boardman|first=John|publisher=Thames and Hudson Ltd|year=1980|isbn=9780500250693|location=London|pages=[https://archive.org/details/greeksoverseas00boar/page/251 251]|url-access=registration}}</ref> ఈ ప్రాంతం అనేక గ్రామాలకు (ఆధునిక విక్టోరోవ్కా, డ్నీప్రోవ్స్కోయి) కూడా కేంద్రంగా ఉంది, వీటిని గ్రీకులు స్థిరపడినట్లుగా భావిస్తున్నారు.<ref name="Boardman251" /> పట్టణానికి సంబంధించి, దిగువ పట్టణం (ఇప్పుడు ఎక్కువగా బగ్ నదిలో మునిగిపోయింది) ప్రధానంగా డాక్ యార్డులు, చేతివృత్తులవారి ఇళ్ళు ఆక్రమించాయి. ఎగువ పట్టణం ఒక ప్రధాన నివాస ప్రాంతం, ఇది చదరపు బ్లాకులతో కూడి అగోరాపై కేంద్రీకృతమై ఉంది. ఈ పట్టణం టవర్లతో కూడిన రక్షణాత్మక రాతి గోడతో చుట్టబడి ఉంది. ఎగువ పట్టణం పురాతన కాలంలో ఈ ప్రదేశంలో మొదటి స్థావరం కూడా.<ref name="Boardman251" /> ఈ పట్టణం 6 వ శతాబ్దం నుండి గ్రిడ్ ప్రణాళికపై నిర్మించబడిందని ఆధారాలు ఉన్నాయి-ఇది స్మిర్నా పట్టణం తరువాత మొదటిది.<ref name="Boardman251" /> స్థిరనివాసం తరువాత కాలం నాటికి, నగరంలో ఒక అక్రోపోలిస్, క్రీ పూ 6 వ శతాబ్దం నుండి ఒక మతపరమైన అభయారణ్యం కూడా ఉన్నాయి.<ref name="Boardman251" /> 5వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో, [[అపోలో|అపోలో డెల్ఫినియోస్]] కు ఒక ఆలయం కూడా ఈ ప్రదేశంలో నిర్మించబడింది.<ref name="Boardman251" /> == చరిత్ర == === ప్రాచీన, శాస్త్రీయ కాలాలు === గ్రీకు కాలనీ వాణిజ్యపరంగా చాలా ముఖ్యమైనది, ఒక సహస్రాబ్ది పాటు కొనసాగింది. ఈ ప్రదేశంలో గ్రీకు స్థిరనివాసానికి మొదటి సాక్ష్యం [[బెరెజాన్ ద్వీపం]] నుండి వచ్చింది, ఇక్కడ 7వ శతాబ్దం చివరి నాటి కుండలు కనుగొనబడ్డాయి.<ref name="Boardman250">{{Cite book|url=https://archive.org/details/greeksoverseas00boar|title=The Greeks Overseas: Their Early Colonies and Trade|last=Boardman|first=John|publisher=Thames and Hudson Ltd|year=1980|isbn=9780500250693|location=London|pages=[https://archive.org/details/greeksoverseas00boar/page/250 250]|url-access=registration}}</ref> గ్రీకులో ఈ పేరుకు "సంతోషంగా" లేదా "ధనవంతుడు" అని అర్థం. ఇది పూర్వపు స్థానిక స్థావరం ఉన్న ప్రదేశంగా ఉండి ఉండవచ్చు, పురాతన కాలంలో ఒక ద్వీపం కాకుండా ఒక ద్వీపకల్పంగా కూడా ఉండవచ్చు.<ref name="Boardman250" /> బెరెజాన్ పట్టణం క్రీస్తుపూర్వం 5 వ శతాబ్దం వరకు ఉనికిలో ఉందని ఇప్పుడు భావిస్తున్నారు, ఇది ప్రధాన భూభాగంలో పెరుగుతున్న ఓల్బియన్ స్థావరంలో విలీనం చేయబడి ఉండవచ్చు.<ref name="Boardman250" /> క్రీస్తుపూర్వం 5వ శతాబ్దంలో, ఈ కాలనీని [[హెరోడోటస్]] సందర్శించాడు, అతను పురాతన కాలం నుండి నగరం, దాని నివాసుల గురించి మా ఉత్తమ వివరణను అందించాడు. ఇది క్రీస్తుపూర్వం 5వ శతాబ్దంలో గోర్గాన్ తలలతో వృత్తాకార టోకెన్లు, లీపింగ్ డాల్ఫిన్ల ఆకారంలో ప్రత్యేకమైన నాణేల రూపంలో విలక్షణమైన కాస్ట్ కాంస్య డబ్బును ఉత్పత్తి చేసింది.<ref>{{Cite web|title=Olbia|url=http://www.museum.com.ua/en/istor/sev-zap/olviya/olvia.htm|publisher=Odessa Numismatic Museum}}</ref> [[పురాతన గ్రీసు|గ్రీకు ప్రపంచం]] సాధారణమైన, గుండ్రని నాణేలను పరిగణనలోకి తీసుకుంటే ఇవి అసాధారణమైనవి. [[అపోలో|అపోలో డెల్ఫినియోస్]] ఆలయంలో ఉపయోగించిన త్యాగం టోకెన్ల నుండి ఈ రకమైన డబ్బు ఉద్భవించిందని చెబుతారు. ప్రారంభ గ్రీకు మతం, ముఖ్యంగా ఆర్ఫిక్ మిస్టరీస్, మధ్య ఆసియా [[షామానిజం|షమానిస్టిక్]] పద్ధతులచే ఎక్కువగా ప్రభావితమైందని ఎమ్ఎల్ వెస్ట్ ఊహించారు. ఓల్బియాలో వెలికితీసిన గణనీయమైన మొత్తంలో ఆర్ఫిక్ గ్రాఫిటీ ఈ కాలనీ ఒక ప్రధాన సంప్రదింపు కేంద్రంగా ఉందని రుజువు చేస్తుంది.<ref>West, M. L., ''The Orphic Poems'', Oxford : Clarendon Press, 1983. {{ISBN|0198148542}}. Cf. p.146</ref> ప్రారంభ గ్రీకు మతం, ముఖ్యంగా ఆర్ఫిక్ మిస్టరీస్, మధ్య ఆసియా [[షామానిజం|షమానిస్టిక్]] పద్ధతులచే ఎక్కువగా ప్రభావితమైందని ఎమ్ఎల్ వెస్ట్ ఊహించారు. ఓల్బియాలో వెలికితీసిన గణనీయమైన మొత్తంలో ఆర్ఫిక్ గ్రాఫిటీ ఈ కాలనీ ఒక ప్రధాన సంప్రదింపు కేంద్రంగా ఉందని రుజువు చేస్తుంది.<ref>West, M. L., ''The Orphic Poems'', Oxford : Clarendon Press, 1983. {{ISBN|0198148542}}. Cf. p.146</ref> === హెలెనిస్టిక్, రోమన్ కాలాలు === [[దస్త్రం:Borysthenes_coins.jpg|కుడి|thumb|300x300px|ఓల్బియా (క్రీ. పూ. 3 వ-1 వ శతాబ్దం) నుండి రెండు నాణేలు నది-దేవుడు బోరిస్టనీస్ గడ్డం తలను వర్ణిస్తాయి<ref>Sear, David R. (1978). ''Greek Coins and Their Values ''. Volume I: Europe (pp. 168, coin # 1685). Seaby Ltd., London. {{ISBN|0 900652 46 2}}</ref>]] క్రీ పూ 4 వ శతాబ్దంలో ఈ పట్టణం ప్రజాస్వామ్య రాజ్యాంగాన్ని స్వీకరించిన తరువాత, మిలేటస్తో దాని సంబంధాలు ఒక ఒప్పందం ద్వారా నియంత్రించబడ్డాయి, ఇది క్రీ పూ 4వ శతాబ్దంలో [[అలెగ్జాండర్|అలెగ్జాండర్ ది గ్రేట్]] జనరల్ జోపిరియన్ వ్యతిరేకంగా రెండు రాష్ట్రాలు తమ కార్యకలాపాలను సమన్వయం చేసుకోవడానికి వీలు కల్పించింది. 3వ శతాబ్దం చివరి నాటికి, ఈ పట్టణం ఆర్థికంగా క్షీణించింది [గమనిక 1], సిథియా రాజు స్కిలురస్ ఆధిపత్యాన్ని అంగీకరించింది. ఇది మిథ్రిడేట్స్ యుపేటర్ ఆధ్వర్యంలో అభివృద్ధి చెందింది, కానీ బ్యూరెబిస్టా ఆధ్వర్యంలో గెటే చేత తొలగించబడింది, ఇది ఒక విపత్తు, ఇది ఓల్బియా ఆర్థిక ప్రాముఖ్యతను ఆకస్మిక ముగింపుకు తీసుకువచ్చింది. స్థిరపడిన ప్రాంతంలో మూడింట రెండు వంతులను కోల్పోయిన తరువాత, ఓల్బియాను రోమన్లు పునరుద్ధరించారు, అయితే చిన్న స్థాయిలో, బహుశా ఎక్కువగా అనాగరిక జనాభాతో. ప్రుసా డియో ఈ పట్టణాన్ని సందర్శించి, తన బోరిస్టెనిక్ ఉపన్యాసంలో (ఈ పట్టణాన్ని తరచుగా బోరిస్టెనెస్ అని పిలిచేవారు, నది పేరు మీద. రోమన్ ప్రావిన్స్ ఆఫ్ లోయర్ మోయ్సియా విలీనం చేయబడిన ఈ స్థావరం, చివరికి క్రీ. శ. 4 వ శతాబ్దంలో వదిలివేయబడింది, గోతిక్ యుద్ధాల సమయంలో కనీసం రెండుసార్లు కాలిపోయింది. == తవ్వకం == [[దస్త్రం:SARMATIA,_Olbia._Circa_5th-4th_Century_BC.jpg|thumb|ప్రత్యేకమైన ఓల్బియన్ "డాల్ఫిన్" నాణెం, సిర్కా 5వ-4వ శతాబ్దం BC]] పురావస్తు సంరక్షణగా నియమించబడిన ఓల్బియా ప్రదేశం మైకోలైవ్ రాయన్ పరుటైన్ గ్రామానికి సమీపంలో ఉంది. 1902 కి ముందు, ఈ ప్రదేశం కౌంట్స్ ముసిన్-పుష్కిన్స్ యాజమాన్యంలో ఉండేది, వారు తమ ఎస్టేట్లో తవ్వకాలను అనుమతించలేదు. 1901 నుండి 1915 వరకు, 1924 నుండి 1926 వరకు బోరిస్ ఫార్మకోవ్స్కీ ఆధ్వర్యంలో వృత్తిపరమైన తవ్వకాలు జరిగాయి. ఈ ప్రదేశం ఎన్నడూ ఆక్రమించబడలేదు కాబట్టి, పురావస్తు అన్వేషణలు (ముఖ్యంగా శాసనాలు, శిల్పాలు) గొప్పవిగా నిరూపించబడ్డాయి. నేడు పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలు [[నల్ల సముద్రం]] ద్వారా క్షీణిస్తున్న ఈ ప్రదేశాన్ని అన్వేషించమని ఒత్తిడి చేస్తున్నారు. 2016లో ఆల్ఫ్రెడ్ ట్వార్డెక్కి నేతృత్వంలోని వార్సాలోని నేషనల్ మ్యూజియం పోలిష్ ఆర్కియాలజికల్ మిషన్ "ఓల్బియా" ఓల్బియాలో తవ్వకాలు ప్రారంభమయ్యాయి. ఈ కాలానికి చెందిన అనేక ముఖ్యమైన ఆవిష్కరణలు రష్యాలోని [[సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్|సెయింట్ పీటర్స్బర్గ్]] [[స్టేట్ హెర్మిటేజ్ మ్యూజియం|హెర్మిటేజ్ మ్యూజియం]] కనిపిస్తాయి. ఈ పట్టణం నుండి గుర్తించదగిన అన్వేషణలలో తరువాతి అక్రోపోలిస్ ప్రాంతం నుండి మంచి సంరక్షణ స్థితిలో ఉన్న ఒక పురాతన గ్రీకు ఇల్లు, ఒక బానిసను పొందేందుకు చేసిన ప్రయత్నం గురించి ఫిర్యాదు చేస్తూ క్రీపూ 500 నాటి ఒక ప్రధాన పలకపై వ్రాసిన ఒక వ్యక్తిగత లేఖ ఉన్నాయి.<ref name="Boardman250" /> == మరింత చదవండి == * {{Cite book|title=Classical Olbia and the Scythian World: From the Sixth Century BC to the Second Century AD|publisher=Oxford University Press|year=2007|isbn=978-0-19-726404-1|editor-last=Braund|editor-first=David|series=Proceedings of the British Academy|volume=142|location=Oxford|doi=10.5871/bacad/9780197264041.001.0001|editor-last2=Kryzhitskiy|editor-first2=S. D.}} * {{Cite book|url=http://www.pontos.dk/publications/books/BSS%208|title=Meetings of Cultures in the Black Sea Region: Between Conflict and Coexistence|last=Karjaka|first=Alexander V.|publisher=Aarhus University Press|year=2008|isbn=978-87-7934-419-8|editor-last=Bilde|editor-first=Pia Guldager|series=Black Sea Studies|volume=8|location=Aarhus|pages=163–180|chapter=The Defense Wall in the Northern Part of the Lower City of Olbia Pontike|editor-last2=Petersen|editor-first2=Jane Hjarl}} * {{Cite book|url=http://www.pontos.dk/publications/books/BSS%208|title=Meetings of Cultures in the Black Sea Region: Between Conflict and Coexistence|last=Karjaka|first=Alexander V.|publisher=Aarhus University Press|year=2008|isbn=978-87-7934-419-8|editor-last=Bilde|editor-first=Pia Guldager|series=Black Sea Studies|volume=8|location=Aarhus|pages=181–192|chapter=The Demarcation System of the Agricultural Environment of Olbia Pontike|editor-last2=Petersen|editor-first2=Jane Hjarl}} * {{Cite paper|title=The Harbour of Olbia}} * {{Cite paper|title=An Inscription of Mithradates VI Eupator's Governor from Olbia|url=https://rcin.org.pl/dlibra/docmetadata?showContent=true&id=54812}} * {{Cite paper|title=Ceramics from Sinope in Olbia Pontica}} * {{Cite book|url=http://www.pontos.dk/publications/books/BSS%208|title=Meetings of Cultures in the Black Sea Region: Between Conflict and Coexistence|last=Osborne|first=Robin|publisher=Aarhus University Press|year=2008|isbn=978-87-7934-419-8|editor-last=Bilde|editor-first=Pia Guldager|series=Black Sea Studies|volume=8|location=Aarhus|pages=333–346|chapter=Reciprocal Strategies: Imperialism, Barbarism and Trade in Archaic and Classical Olbia|editor-last2=Petersen|editor-first2=Jane Hjarl}} == బాహ్య లింకులు == {{Commons category|Olbia (Ukraine)}} * [http://www.wildwinds.com/coins/greece/sarmatia/olbia/ ఒలబియాలోని సర్మతియా పురాతన నాణేలు] * ఆంగ్ల అనువాదంలో [http://www.attalus.org/docs/search.html#olbia ఓల్బియా గ్రీకు శాసనాలు] * Pyotr Karyshkovsky Coins of Olbia: ఎస్సే ఆఫ్ మానిటరీ సర్క్యులేషన్ ఆఫ్ ది నార్త్-వెస్ట్రన్ బ్లాక్ సీ రీజియన్ ఇన్ యాంటిక్ ఎపోచ్. [https://www.academia.edu/14134588/%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%82%D1%8B_%D0%9E%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%B8%D0%B8._--_Coins_Olbia ''ఒలబియా నాణేలుః పురాతన యుగంలో వాయువ్య నల్ల సముద్ర ప్రాంతం ద్రవ్య ప్రసరణ వ్యాసం. ''1988లో.]  {{ISBN|5-12-000104-1}}ISBN [[Special:BookSources/5-12-000104-1|<bdi>5-12-000104-1</bdi>]].&nbsp; * ఒలబియాలో కోయినజ్, ద్రవ్య ప్రసరణ (6 వ శతాబ్దం BC-4 వ శతాబ్దం AD) -ఒడెస్సా (2003).  {{ISBN|966-96181-0-X}}ISBN [[Special:BookSources/966-96181-0-X|<bdi>966-96181-0-X</bdi>]].&nbsp; * [http://blackseaproject.mnw.art.pl/en/mission-olbia/ పోలిష్ పురావస్తు మిషన్ "ఓల్బియా" ప్రదేశం] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్]] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని కోటలు]] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] [[వర్గం:సంగ్రహాలయాలు]] 5xfqdxqoq7y9m9m3u8yl5qbx6boo615 4942686 4942684 2026-08-23T16:45:25Z Nagarani Bethi 60383 4942686 wikitext text/x-wiki {{Infobox historic site | name = పోంటిక్ ఓల్బియా | image = AncientTownOlvia.jpg | alt = ముందు భాగంలో చిన్న కట్టడాల గోడల అవశేషాలు కనిపిస్తుండగా, వెనుక భాగంలో దక్షిణ బగ్ నదీముఖం కనిపిస్తుంది. | caption = ఓల్బియా శిధిలాలు | coordinates = {{coord|46|41|33|N|31|54|13|E|display=inline,title}} | location = [[పరుటైన్]], [[మైకోలైవ్ ఒబ్లాస్ట్]], ఉక్రెయిన్ | area = {{convert|50|ha|abbr=on}} | height = | built = [[క్రీ.పూ. 7వ శతాబ్దం]] }} '''పోంటిక్ ఓల్బియా''' అనేది [[ఉక్రెయిన్]] లోని దక్షిణ బగ్ ఎస్ట్యూరీ (హైపానిస్ లేదా παις) ఒడ్డు [[పురాతన గ్రీసు|పురాతన గ్రీకు]] నగరం పురావస్తు ప్రదేశం. ఈ పురావస్తు ప్రదేశం జాతీయ చారిత్రక, పురావస్తు రిజర్వ్ గా రక్షించబడింది. ఈ రిజర్వ్ ఉక్రెయిన్ నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్ పరిశోధన, విజ్ఞాన సంస్థగా ఉంది. 1938-1993 లో ఇది ఒక విభాగంగా NASU ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఆర్కియాలజీలో భాగంగా ఉండేది. హెలెనిక్ నగరాన్ని క్రీస్తుపూర్వం 7వ శతాబ్దంలో మిలేటస్కు చెందిన వలసవాదులు స్థాపించారు. [[గ్రీస్]] తృణధాన్యాలు, చేపలు, బానిసలను ఎగుమతి చేయడానికి, సిథియా అట్టిక్ వస్తువులను దిగుమతి చేయడానికి [[నల్ల సముద్రం]] ప్రధాన ఎంపోరియా దాని నౌకాశ్రయం ఒకటి.<ref>''Encyclopedia of Ancient Greece'' (ed. by Nigel Guy Wilson). Routledge (UK), 2005. {{ISBN|0-415-97334-1}}. Page 510.</ref> == లేఅవుట్ == [[దస్త్రం:Greek_colonies_of_the_Northern_Euxine_Sea_(Black_Sea).svg|thumb|300x300px|నల్ల సముద్రం ఉత్తర తీరం వెంబడి ఉన్న ఓల్బియా, ఇతర గ్రీకు కాలనీలు (యుక్సిన్ సీ) 8 వ నుండి 3 వ శతాబ్దం BCE]] గ్రీకు కాలనీ ప్రదేశం యాభై హెక్టార్ల విస్తీర్ణంలో ఉంది, దాని కోటలు ఒక మైలు పొడవు, అర మైలు వెడల్పు గల ఐసోసెల్స్ త్రిభుజాన్ని ఏర్పరుస్తాయి.<ref name="Boardman251">{{Cite book|url=https://archive.org/details/greeksoverseas00boar|title=The Greeks Overseas: Their Early Colonies and Trade|last=Boardman|first=John|publisher=Thames and Hudson Ltd|year=1980|isbn=9780500250693|location=London|pages=[https://archive.org/details/greeksoverseas00boar/page/251 251]|url-access=registration}}</ref> ఈ ప్రాంతం అనేక గ్రామాలకు (ఆధునిక విక్టోరోవ్కా, డ్నీప్రోవ్స్కోయి) కూడా కేంద్రంగా ఉంది, వీటిని గ్రీకులు స్థిరపడినట్లుగా భావిస్తున్నారు.<ref name="Boardman251" /> పట్టణానికి సంబంధించి, దిగువ పట్టణం (ఇప్పుడు ఎక్కువగా బగ్ నదిలో మునిగిపోయింది) ప్రధానంగా డాక్ యార్డులు, చేతివృత్తులవారి ఇళ్ళు ఆక్రమించాయి. ఎగువ పట్టణం ఒక ప్రధాన నివాస ప్రాంతం, ఇది చదరపు బ్లాకులతో కూడి అగోరాపై కేంద్రీకృతమై ఉంది. ఈ పట్టణం టవర్లతో కూడిన రక్షణాత్మక రాతి గోడతో చుట్టబడి ఉంది. ఎగువ పట్టణం పురాతన కాలంలో ఈ ప్రదేశంలో మొదటి స్థావరం కూడా.<ref name="Boardman251" /> ఈ పట్టణం 6 వ శతాబ్దం నుండి గ్రిడ్ ప్రణాళికపై నిర్మించబడిందని ఆధారాలు ఉన్నాయి-ఇది స్మిర్నా పట్టణం తరువాత మొదటిది.<ref name="Boardman251" /> స్థిరనివాసం తరువాత కాలం నాటికి, నగరంలో ఒక అక్రోపోలిస్, క్రీ పూ 6 వ శతాబ్దం నుండి ఒక మతపరమైన అభయారణ్యం కూడా ఉన్నాయి.<ref name="Boardman251" /> 5వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో, [[అపోలో|అపోలో డెల్ఫినియోస్]] కు ఒక ఆలయం కూడా ఈ ప్రదేశంలో నిర్మించబడింది.<ref name="Boardman251" /> == చరిత్ర == === ప్రాచీన, శాస్త్రీయ కాలాలు === గ్రీకు కాలనీ వాణిజ్యపరంగా చాలా ముఖ్యమైనది, ఒక సహస్రాబ్ది పాటు కొనసాగింది. ఈ ప్రదేశంలో గ్రీకు స్థిరనివాసానికి మొదటి సాక్ష్యం [[బెరెజాన్ ద్వీపం]] నుండి వచ్చింది, ఇక్కడ 7వ శతాబ్దం చివరి నాటి కుండలు కనుగొనబడ్డాయి.<ref name="Boardman250">{{Cite book|url=https://archive.org/details/greeksoverseas00boar|title=The Greeks Overseas: Their Early Colonies and Trade|last=Boardman|first=John|publisher=Thames and Hudson Ltd|year=1980|isbn=9780500250693|location=London|pages=[https://archive.org/details/greeksoverseas00boar/page/250 250]|url-access=registration}}</ref> గ్రీకులో ఈ పేరుకు "సంతోషంగా" లేదా "ధనవంతుడు" అని అర్థం. ఇది పూర్వపు స్థానిక స్థావరం ఉన్న ప్రదేశంగా ఉండి ఉండవచ్చు, పురాతన కాలంలో ఒక ద్వీపం కాకుండా ఒక ద్వీపకల్పంగా కూడా ఉండవచ్చు.<ref name="Boardman250" /> బెరెజాన్ పట్టణం క్రీస్తుపూర్వం 5 వ శతాబ్దం వరకు ఉనికిలో ఉందని ఇప్పుడు భావిస్తున్నారు, ఇది ప్రధాన భూభాగంలో పెరుగుతున్న ఓల్బియన్ స్థావరంలో విలీనం చేయబడి ఉండవచ్చు.<ref name="Boardman250" /> క్రీస్తుపూర్వం 5వ శతాబ్దంలో, ఈ కాలనీని [[హెరోడోటస్]] సందర్శించాడు, అతను పురాతన కాలం నుండి నగరం, దాని నివాసుల గురించి మా ఉత్తమ వివరణను అందించాడు. ఇది క్రీస్తుపూర్వం 5వ శతాబ్దంలో గోర్గాన్ తలలతో వృత్తాకార టోకెన్లు, లీపింగ్ డాల్ఫిన్ల ఆకారంలో ప్రత్యేకమైన నాణేల రూపంలో విలక్షణమైన కాస్ట్ కాంస్య డబ్బును ఉత్పత్తి చేసింది.<ref>{{Cite web|title=Olbia|url=http://www.museum.com.ua/en/istor/sev-zap/olviya/olvia.htm|publisher=Odessa Numismatic Museum}}</ref> [[పురాతన గ్రీసు|గ్రీకు ప్రపంచం]] సాధారణమైన, గుండ్రని నాణేలను పరిగణనలోకి తీసుకుంటే ఇవి అసాధారణమైనవి. [[అపోలో|అపోలో డెల్ఫినియోస్]] ఆలయంలో ఉపయోగించిన త్యాగం టోకెన్ల నుండి ఈ రకమైన డబ్బు ఉద్భవించిందని చెబుతారు. ప్రారంభ గ్రీకు మతం, ముఖ్యంగా ఆర్ఫిక్ మిస్టరీస్, మధ్య ఆసియా [[షామానిజం|షమానిస్టిక్]] పద్ధతులచే ఎక్కువగా ప్రభావితమైందని ఎమ్ఎల్ వెస్ట్ ఊహించారు. ఓల్బియాలో వెలికితీసిన గణనీయమైన మొత్తంలో ఆర్ఫిక్ గ్రాఫిటీ ఈ కాలనీ ఒక ప్రధాన సంప్రదింపు కేంద్రంగా ఉందని రుజువు చేస్తుంది.<ref>West, M. L., ''The Orphic Poems'', Oxford : Clarendon Press, 1983. {{ISBN|0198148542}}. Cf. p.146</ref> ప్రారంభ గ్రీకు మతం, ముఖ్యంగా ఆర్ఫిక్ మిస్టరీస్, మధ్య ఆసియా [[షామానిజం|షమానిస్టిక్]] పద్ధతులచే ఎక్కువగా ప్రభావితమైందని ఎమ్ఎల్ వెస్ట్ ఊహించారు. ఓల్బియాలో వెలికితీసిన గణనీయమైన మొత్తంలో ఆర్ఫిక్ గ్రాఫిటీ ఈ కాలనీ ఒక ప్రధాన సంప్రదింపు కేంద్రంగా ఉందని రుజువు చేస్తుంది.<ref>West, M. L., ''The Orphic Poems'', Oxford : Clarendon Press, 1983. {{ISBN|0198148542}}. Cf. p.146</ref> === హెలెనిస్టిక్, రోమన్ కాలాలు === [[దస్త్రం:Borysthenes_coins.jpg|కుడి|thumb|300x300px|ఓల్బియా (క్రీ. పూ. 3 వ-1 వ శతాబ్దం) నుండి రెండు నాణేలు నది-దేవుడు బోరిస్టనీస్ గడ్డం తలను వర్ణిస్తాయి<ref>Sear, David R. (1978). ''Greek Coins and Their Values ''. Volume I: Europe (pp. 168, coin # 1685). Seaby Ltd., London. {{ISBN|0 900652 46 2}}</ref>]] క్రీ పూ 4 వ శతాబ్దంలో ఈ పట్టణం ప్రజాస్వామ్య రాజ్యాంగాన్ని స్వీకరించిన తరువాత, మిలేటస్తో దాని సంబంధాలు ఒక ఒప్పందం ద్వారా నియంత్రించబడ్డాయి, ఇది క్రీ పూ 4వ శతాబ్దంలో [[అలెగ్జాండర్|అలెగ్జాండర్ ది గ్రేట్]] జనరల్ జోపిరియన్ వ్యతిరేకంగా రెండు రాష్ట్రాలు తమ కార్యకలాపాలను సమన్వయం చేసుకోవడానికి వీలు కల్పించింది. 3వ శతాబ్దం చివరి నాటికి, ఈ పట్టణం ఆర్థికంగా క్షీణించింది [గమనిక 1], సిథియా రాజు స్కిలురస్ ఆధిపత్యాన్ని అంగీకరించింది. ఇది మిథ్రిడేట్స్ యుపేటర్ ఆధ్వర్యంలో అభివృద్ధి చెందింది, కానీ బ్యూరెబిస్టా ఆధ్వర్యంలో గెటే చేత తొలగించబడింది, ఇది ఒక విపత్తు, ఇది ఓల్బియా ఆర్థిక ప్రాముఖ్యతను ఆకస్మిక ముగింపుకు తీసుకువచ్చింది. స్థిరపడిన ప్రాంతంలో మూడింట రెండు వంతులను కోల్పోయిన తరువాత, ఓల్బియాను రోమన్లు పునరుద్ధరించారు, అయితే చిన్న స్థాయిలో, బహుశా ఎక్కువగా అనాగరిక జనాభాతో. ప్రుసా డియో ఈ పట్టణాన్ని సందర్శించి, తన బోరిస్టెనిక్ ఉపన్యాసంలో (ఈ పట్టణాన్ని తరచుగా బోరిస్టెనెస్ అని పిలిచేవారు, నది పేరు మీద. రోమన్ ప్రావిన్స్ ఆఫ్ లోయర్ మోయ్సియా విలీనం చేయబడిన ఈ స్థావరం, చివరికి క్రీ. శ. 4 వ శతాబ్దంలో వదిలివేయబడింది, గోతిక్ యుద్ధాల సమయంలో కనీసం రెండుసార్లు కాలిపోయింది. == తవ్వకం == [[దస్త్రం:SARMATIA,_Olbia._Circa_5th-4th_Century_BC.jpg|thumb|ప్రత్యేకమైన ఓల్బియన్ "డాల్ఫిన్" నాణెం, సిర్కా 5వ-4వ శతాబ్దం BC]] పురావస్తు సంరక్షణగా నియమించబడిన ఓల్బియా ప్రదేశం మైకోలైవ్ రాయన్ పరుటైన్ గ్రామానికి సమీపంలో ఉంది. 1902 కి ముందు, ఈ ప్రదేశం కౌంట్స్ ముసిన్-పుష్కిన్స్ యాజమాన్యంలో ఉండేది, వారు తమ ఎస్టేట్లో తవ్వకాలను అనుమతించలేదు. 1901 నుండి 1915 వరకు, 1924 నుండి 1926 వరకు బోరిస్ ఫార్మకోవ్స్కీ ఆధ్వర్యంలో వృత్తిపరమైన తవ్వకాలు జరిగాయి. ఈ ప్రదేశం ఎన్నడూ ఆక్రమించబడలేదు కాబట్టి, పురావస్తు అన్వేషణలు (ముఖ్యంగా శాసనాలు, శిల్పాలు) గొప్పవిగా నిరూపించబడ్డాయి. నేడు పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలు [[నల్ల సముద్రం]] ద్వారా క్షీణిస్తున్న ఈ ప్రదేశాన్ని అన్వేషించమని ఒత్తిడి చేస్తున్నారు. 2016లో ఆల్ఫ్రెడ్ ట్వార్డెక్కి నేతృత్వంలోని వార్సాలోని నేషనల్ మ్యూజియం పోలిష్ ఆర్కియాలజికల్ మిషన్ "ఓల్బియా" ఓల్బియాలో తవ్వకాలు ప్రారంభమయ్యాయి. ఈ కాలానికి చెందిన అనేక ముఖ్యమైన ఆవిష్కరణలు రష్యాలోని [[సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్|సెయింట్ పీటర్స్బర్గ్]] [[స్టేట్ హెర్మిటేజ్ మ్యూజియం|హెర్మిటేజ్ మ్యూజియం]] కనిపిస్తాయి. ఈ పట్టణం నుండి గుర్తించదగిన అన్వేషణలలో తరువాతి అక్రోపోలిస్ ప్రాంతం నుండి మంచి సంరక్షణ స్థితిలో ఉన్న ఒక పురాతన గ్రీకు ఇల్లు, ఒక బానిసను పొందేందుకు చేసిన ప్రయత్నం గురించి ఫిర్యాదు చేస్తూ క్రీపూ 500 నాటి ఒక ప్రధాన పలకపై వ్రాసిన ఒక వ్యక్తిగత లేఖ ఉన్నాయి.<ref name="Boardman250" /> == మూలాలు == {{Reflist}} == మరింత చదవండి == * {{Cite book|title=Classical Olbia and the Scythian World: From the Sixth Century BC to the Second Century AD|publisher=Oxford University Press|year=2007|isbn=978-0-19-726404-1|editor-last=Braund|editor-first=David|series=Proceedings of the British Academy|volume=142|location=Oxford|doi=10.5871/bacad/9780197264041.001.0001|editor-last2=Kryzhitskiy|editor-first2=S. D.}} * {{Cite book|url=http://www.pontos.dk/publications/books/BSS%208|title=Meetings of Cultures in the Black Sea Region: Between Conflict and Coexistence|last=Karjaka|first=Alexander V.|publisher=Aarhus University Press|year=2008|isbn=978-87-7934-419-8|editor-last=Bilde|editor-first=Pia Guldager|series=Black Sea Studies|volume=8|location=Aarhus|pages=163–180|chapter=The Defense Wall in the Northern Part of the Lower City of Olbia Pontike|editor-last2=Petersen|editor-first2=Jane Hjarl}} * {{Cite book|url=http://www.pontos.dk/publications/books/BSS%208|title=Meetings of Cultures in the Black Sea Region: Between Conflict and Coexistence|last=Karjaka|first=Alexander V.|publisher=Aarhus University Press|year=2008|isbn=978-87-7934-419-8|editor-last=Bilde|editor-first=Pia Guldager|series=Black Sea Studies|volume=8|location=Aarhus|pages=181–192|chapter=The Demarcation System of the Agricultural Environment of Olbia Pontike|editor-last2=Petersen|editor-first2=Jane Hjarl}} * {{Cite paper|title=The Harbour of Olbia}} * {{Cite paper|title=An Inscription of Mithradates VI Eupator's Governor from Olbia|url=https://rcin.org.pl/dlibra/docmetadata?showContent=true&id=54812}} * {{Cite paper|title=Ceramics from Sinope in Olbia Pontica}} * {{Cite book|url=http://www.pontos.dk/publications/books/BSS%208|title=Meetings of Cultures in the Black Sea Region: Between Conflict and Coexistence|last=Osborne|first=Robin|publisher=Aarhus University Press|year=2008|isbn=978-87-7934-419-8|editor-last=Bilde|editor-first=Pia Guldager|series=Black Sea Studies|volume=8|location=Aarhus|pages=333–346|chapter=Reciprocal Strategies: Imperialism, Barbarism and Trade in Archaic and Classical Olbia|editor-last2=Petersen|editor-first2=Jane Hjarl}} == బాహ్య లింకులు == {{Commons category|Olbia (Ukraine)}} * [http://www.wildwinds.com/coins/greece/sarmatia/olbia/ ఒలబియాలోని సర్మతియా పురాతన నాణేలు] * ఆంగ్ల అనువాదంలో [http://www.attalus.org/docs/search.html#olbia ఓల్బియా గ్రీకు శాసనాలు] * Pyotr Karyshkovsky Coins of Olbia: ఎస్సే ఆఫ్ మానిటరీ సర్క్యులేషన్ ఆఫ్ ది నార్త్-వెస్ట్రన్ బ్లాక్ సీ రీజియన్ ఇన్ యాంటిక్ ఎపోచ్. [https://www.academia.edu/14134588/%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%82%D1%8B_%D0%9E%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%B8%D0%B8._--_Coins_Olbia ''ఒలబియా నాణేలుః పురాతన యుగంలో వాయువ్య నల్ల సముద్ర ప్రాంతం ద్రవ్య ప్రసరణ వ్యాసం. ''1988లో.]  {{ISBN|5-12-000104-1}}ISBN [[Special:BookSources/5-12-000104-1|<bdi>5-12-000104-1</bdi>]].&nbsp; * ఒలబియాలో కోయినజ్, ద్రవ్య ప్రసరణ (6 వ శతాబ్దం BC-4 వ శతాబ్దం AD) -ఒడెస్సా (2003).  {{ISBN|966-96181-0-X}}ISBN [[Special:BookSources/966-96181-0-X|<bdi>966-96181-0-X</bdi>]].&nbsp; * [http://blackseaproject.mnw.art.pl/en/mission-olbia/ పోలిష్ పురావస్తు మిషన్ "ఓల్బియా" ప్రదేశం] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్]] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని కోటలు]] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] [[వర్గం:సంగ్రహాలయాలు]] qogsyk2gvook7xkuutski8n8un8lvim 0 507637 4942687 2026-08-23T16:47:23Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox protected area | name =హెట్మాన్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం | alt_name= ఉక్రేనియన్: గీట్మాన్స్కియ్ నాషోనల్నియ్ ప్రిరోడ్నియ్ పార్క్ | iucn_category = II | image = Vorskla River.JPG | image_caption =హెట్మాన్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం | i...' 4942687 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name =హెట్మాన్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం | alt_name= ఉక్రేనియన్: గీట్మాన్స్కియ్ నాషోనల్నియ్ ప్రిరోడ్నియ్ పార్క్ | iucn_category = II | image = Vorskla River.JPG | image_caption =హెట్మాన్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం | image_size = 300 | pushpin_map = | pushpin_relief = yes | map_caption = ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రదేశం | location = ఓఖ్టిర్కా రేయాన్, సుమీ ఒబ్లాస్ట్ | nearest_city = ట్రోస్టియానెట్స్ | coordinates = {{coords|50.4867|N|34.9831|E|display=inline,title}} | coords_ref = | area = 23,360 హెక్టార్లు (57,724 ఎకరాలు; 234 చదరపు కిలోమీటర్లు; 90 చదరపు మైళ్ళు) | established = 2009 | visitation_num = | visitation_year = | visitation_ref = | website= http://getmanski.info/index.php/ukr/ | governing_body = పర్యావరణ & సహజ వనరుల మంత్రిత్వ శాఖ (ఉక్రెయిన్) }} '''హెట్మాన్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్''' (ఉక్రెయిన్: гетьманський насиональний природния парк) అనేది ఉక్రెయిన్ [[జాతీయ ఉద్యానవనం]], ఇది వోర్స్క్లా నది కుడి ఒడ్డున వరద మైదానాలు, టెర్రస్లను అనుసరిస్తుంది. ఈ ఉద్యానవనం సుమీ ఒబ్లాస్ట్‌లోని ఓఖ్టిర్కా రేయాన్‌లో ఈ పార్క్ పరిపాలనాపరమైనది.<ref name="parksite">{{Cite web|title=Hetman National Nature Park|url=http://getmanski.info/index.php/ukr/|access-date=January 10, 2019|publisher=Official Park Site|language=uk}}</ref> ఈ ఉద్యానవనం ఏప్రిల్ 27,2009న ఎడమ తీర అటవీ-గడ్డి మైదానంలోని విలక్షణమైన, ప్రత్యేకమైన సహజ సముదాయాలను సంరక్షించడం, పునరుత్పత్తి చేయడం, హేతుబద్ధంగా ఉపయోగించడం లక్ష్యంగా సృష్టించబడింది, ఇవి ముఖ్యమైన ప్రకృతి పరిరక్షణ, శాస్త్రీయ, సౌందర్య, వినోద, ఆరోగ్య-మెరుగుదల ప్రాముఖ్యతను కలిగి ఉన్నాయి, "ఆన్ ది నేచర్ రిజర్వ్ ఫండ్ ఆఫ్ ఉక్రెయిన్" అనే ఉక్రెయిన్ చట్టం ఆర్టికల్ 53 ప్రకారం.<ref name="Указ">[http://zakon1.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=273%2F2009 Указ Президента України від 27 квітня 2009 року N 273/2009 «Про створення Гетьманського національного природного парку»]</ref><ref>{{Cite web|title=Закон України «Про природно-заповідний фонд України»|url=http://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=2456-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513090536/https://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=2456-12|archive-date=13 May 2021|access-date=29 April 2009}}</ref> == స్థలాకృతి == రష్యా సరిహద్దు వద్ద వోర్స్క్లా నది పశ్చిమ, దక్షిణ దిశలలో ప్రవహించడంతో ఈ పార్క్ మొదలవుతుంది, సుమీ ఓబ్లాస్ట్ గుండా దాని 122 కిలోమీటర్ల పొడవునా నదిని అనుసరిస్తుంది. విభాగాల మధ్య రోడ్లు లేదా జనావాస గ్రామాల కోసం కొన్ని చిన్న విరామాలు ఉన్నాయి. వాటి భూభాగం చాలావరకు సమతలంగా ఉండి, కొన్ని కొండలు, లోయలను కలిగి ఉంటుంది. == వాతావరణం, పర్యావరణ ప్రాంతం == హెట్మాన్ ప్రాంతం వాతావరణం ''తేమతో కూడిన ఖండాంతర వాతావరణం, వెచ్చని వేసవి'' (కొప్పెన్ వాతావరణ వర్గీకరణ). ఈ వాతావరణం తేలికపాటి వేసవి మరియు చల్లని, మంచు శీతాకాలాలతో రోజువారీ & కాలానుగుణంగా ఉష్ణోగ్రతలో పెద్ద మార్పులతో వర్గీకరించబడుతుంది.<ref>{{Cite web|last=Kottek|first=M.|last2=Grieser|first2=J.|last3=Beck|first3=C.|last4=Rudolf|first4=B.|last5=Rubel|first5=F.|date=2006|title=World Map of Koppen-Geiger Climate Classification Updated|url=http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/pdf/Paper_2006.pdf|access-date=September 14, 2019|publisher=Gebrüder Borntraeger 2006|language=en}}</ref><ref name="kop-data">{{Cite web|title=Dataset - Koppen climate classifications|url=https://datacatalog.worldbank.org/dataset/world-maps-k%C3%B6ppen-geiger-climate-classification|access-date=September 14, 2019|publisher=World Bank|language=en}}</ref> ''హెట్మాన్ తూర్పు యూరోపియన్ అటవీ స్టెప్పీ'' పర్యావరణ ప్రాంతంలో ఉంది, ఇది ఉక్రెయిన్ మధ్య నుండి యురల్ పర్వతాల వరకు విస్తరించి ఉన్న చెదురుమదురు అడవులు, గడ్డి మైదానాల సమూహం.<ref name="ecomap">{{Cite web|title=Map of Ecoregions 2017|url=https://ecoregions2017.appspot.com/|access-date=September 14, 2019|publisher=Resolve, using WWF data|language=en}}</ref> == వృక్షజాలం, జంతుజాలం, శిలీంధ్రాలు == నదీ లోయ వరద మైదానాలు, మెట్ల వంటి చిత్తడి నేలలు, అటవీ-గడ్డి మైదానాల వృక్ష సమూహాలకు మద్దతు ఇస్తుంది. అడవి చెట్లలో ఎక్కువగా ఓక్ , లిండెన్ , యాష్ , ఆస్పెన్ , విల్లో , చెర్రీ , బిర్చ్‌బార్క్, పైన్, బిర్చ్ ఉన్నాయి.<ref name="parksite-ecotours">{{Cite web|title=Hetman National Nature Park - Ecotours|url=http://getmanski.info/index.php/ukr/territories/stezhki/ekologo-piznavalni/439-divosvit-slobozhanshchini|access-date=June 16, 2019|publisher=Official Park Site|language=uk}}</ref> పుట్టగొడుగుల రాజ్యంలో గొప్ప వైవిధ్యం ఉంది. పార్క్ భూభాగంలో, మాక్రోమైసెట్స్ - సూక్ష్మ పుట్టగొడుగుల అనేక జాతుల పెరుగుదల గురించి తెలుసు. వాటిలో కొన్ని, పగడపు వంటి హెరిటియం, డాగ్స్ మ్యూటిన్ వంటివి, ఉక్రెయిన్ రెడ్ బుక్‌లో జాబితా చేయబడ్డాయి.<ref>Гетьманський парк на Ворсклою / Л. Ступчак // День. - 2021. - 17-18 грудня (№ 147-178). - С. 32.</ref><ref name=":02">Гетьманський національний природний парк http://www.getmanski.info/index.php/ukr/golovna-storinka/8-ukr/2-laskavo-prosimo-do-getmanskogo-parku {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211223132243/http://www.getmanski.info/index.php/ukr/golovna-storinka/8-ukr/2-laskavo-prosimo-do-getmanskogo-parku|date=23 грудня 2021}}</ref> == ప్రజా వినియోగం == హైకింగ్ మార్గాలు, గైడెడ్ ఎకలాజికల్ ఎక్స్‌కర్షన్ మార్గాలు అందుబాటులో ఉన్నాయి, నదిపై కయాకింగ్ మార్గాలు ఉన్నాయి. ఈ పార్క్ స్థానిక పాఠశాల సమూహాల కోసం విద్యా కార్యక్రమాలకు, ప్రకృతి పరిరక్షణకు సంబంధించిన ప్రజా అవగాహన ప్రచారాలకు మద్దతు ఇస్తుంది.<ref name="parksite" /> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రాంతాలు}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] 1r8jx9nkq11wjc86wjyitezwzy5bldi 0 507638 4942688 2026-08-23T16:49:40Z Nagarani Bethi 60383 "[[:en:Special:Redirect/revision/1360285783|Settlements of the Cucuteni–Trypillia culture]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4942688 wikitext text/x-wiki   [[దస్త్రం:Cucuteni-Tripol'ye_Culture_Outline_Map.png|thumb|240x240px|కుకుటెని-ట్రిపిల్లియా సంస్కృతి యొక్క సుమారు గరిష్ట పరిధిని చూపించే మ్యాప్ (అన్ని కాలాలు తేలికపాటి పసుపు ఉక్రెయిన్ను వర్ణిస్తుంది.]] '''కుకుటెని-ట్రిపిలియా సంస్కృతి స్థావరాలు''' అధ్యయనం ఐరోపా ప్రారంభ చరిత్రపై ముఖ్యమైన అంతర్దృష్టులను అందిస్తుంది. సుమారు క్రీ పూ 5500 నుండి 2750 వరకు [[నవీన శిలా యుగం|నియోలిథిక్ యుగం]], [[తామ్ర శిలా యుగం|రాగి యుగం]] ప్రస్తుత ఆగ్నేయ యూరోపియన్ దేశాలలో ఉన్న కుకుటేని-ట్రిపిలియా సంస్కృతి, వారి సాంస్కృతిక, సాంకేతిక లక్షణాలకు ధృవీకరించే పురావస్తు కళాఖండాల సంపదను కలిగి ఉన్న వేలాది స్థావరాల శిధిలాలను వదిలివేసింది.<ref name="Mallory">{{Cite book|url=https://archive.org/details/insearchofindoeu00jpma|title=In search of the Indo-Europeans: language, archaeology and myth|last=Mallory|first=James P|publisher=Thames and Hudson|year=1989|isbn=0-500-05052-X|location=London|oclc=246601873|url-access=registration}}</ref> == స్థావరాలు == తాజా పరిశోధన (2014) ప్రకారం కొన్ని అతిపెద్ద మెగా సైట్లలో 3000 నిర్మాణాలు, 20,000 నుండి 46,000 నివాసులు ఉండే అవకాశం ఉంది. మైదానెట్స్కేలో దాదాపు 3,000 ఇళ్లు, 12,000 నుండి 46,000 మధ్య జనాభా ఉండి ఉండవచ్చు, సగటు జనాభా సంఖ్య 29,000. [[డోబ్రోవోడి]], తాలియాంకి 16,200, 21,000 జనాభా వరకు ఉన్నట్లు అంచనా.<ref>{{Cite paper|last=Diachenko|first=Aleksandr|title=The gravity model: monitoring the formation and development of the Tripolye culture giant-settlements in Ukraine}}</ref><ref>{{Cite paper|last=Rassmann|first=Knut|title=High precision Tripolye settlement plans, demographic estimations and settlement organization}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=-3twCwAAQBAJ&q=Taljanky+15%2C600%E2%80%9321%2C000&pg=PT347|title=Trypillia Mega-Sites and European Prehistory: 4100-3400 BCE|last=Müller|first=Johannes|last2=Rassmann|first2=Knut|last3=Videiko|first3=Mykhailo|date=22 January 2016|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-24791-3}}</ref> మొత్తం పరిమాణం పరంగా, ఉక్రెయిన్లోని ఉమన్ రాయన్ సుమారు 340 హెక్టార్లు-840 ఎకరాల విస్తీర్ణంలో ఉన్న తాలియాంకి (15,000 జనాభాతో) వంటి కొన్ని కుకుటెని-ట్రిపిలియా సైట్లు, ఫలవంతమైన క్రెసెంట్ లోని [[సుమేరు నాగరికత|సుమెర్]] ప్రసిద్ధ నగర-రాష్ట్రాల కంటే పెద్దవిగా (లేదా బహుశా పెద్దవిగా) ఉన్నాయి. ఈ తూర్పు యూరోపియన్ స్థావరాలు సుమేరియన్ నగరాలకు అర సహస్రాబ్ది కంటే ముందే ఉన్నాయి. అంతర్గత సామాజిక భేదం లేదా ప్రత్యేకత కోసం నిశ్చయాత్మక ఆధారాలు లేకపోవడం వల్ల విద్యావేత్తలు కుకుటెని-ట్రిపిలియా సంస్కృతి భారీ స్థావరాలను "నగరాలు" గా పేర్కొనలేదు. అయితే, ఈ స్థావరాలను ప్రోటో-సిటీలుగా గుర్తించాలా వద్దా అనే దానిపై పండితుల మధ్య కొంత చర్చ ఉంది.<ref name="Videĭko">{{Cite book|url=http://www.iananu.kiev.ua/privatl/pages/Widejko/txt/cities.html|title=History of Discovery and Investigations|last=Videĭko|first=Mikhailo Yu|publisher=Tovarystvo Kolo-Ra|year=2002|location=Kyiv|pages=103–125|language=uk|script-title=uk:''Трипільські протоміста. Історія досліджень''|trans-title=Trypillian proto-cities: History of investigations|oclc=52587844}}</ref> [[దస్త్రం:Burned_House_Horizon_Map.PNG|ఎడమ|thumb|రూత్ ట్రింగ్హామ్ రచన ఆధారంగా కాలిపోయిన ఇంటి దిగంతం సుమారు పరిధిని కళాకారుడు వర్ణించారురూత్ ట్రింగమ్]] కుకుటెని-ట్రిపిలియా స్థావరాలు సాధారణంగా ఈ ప్రదేశాన్ని రక్షించడానికి [[భూస్వరూప శాస్త్రం|భౌగోళిక శాస్త్రం]] సహజ అడ్డంకులను అందించిన ప్రదేశంలో ఉన్నాయి, ముఖ్యంగా ఎత్తైన నదీ డాబాలు లేదా లోయ అంచులను ఉపయోగించాయి. సహజ అడ్డంకులు [[కంచె|కంచెలు]], భూకంపాలు, గుంటలు లేదా మరింత విస్తృతమైన చెక్క, బంకమట్టి ప్రాకారాలతో భర్తీ చేయబడ్డాయి.<ref name="Bailey">{{Cite book|url=http://www.routledge.com/9780415331517|title=Prehistoric figurines: representation and corporeality in the Neolithic|last=Bailey|first=Douglass W.|publisher=Routledge|year=2005|location=London; New York|oclc=56686499}}</ref>:: 103  ఈ స్థావరాలలో కనుగొనబడిన కోటల పాత్ర బహుశా తెగ పెంపుడు జంతువుల మందను అడవి మాంసాహారుల నుండి రక్షించడం.<ref>{{Cite book|url=http://www.archaeopress.com/defaultBar.asp|title=Tîrpeşti: from prehistory to history in eastern Romania|last=Marinescu-Bîlcu|first=Silvia|publisher=British archaeological reports (B.A.R.)|year=1981|isbn=0-86054-125-8|series=British archaeological reports international series|volume=107|location=Oxford|language=en|translator-last=Bolomey|translator-first=Georgeta|oclc=16546798}}</ref> ఇతర పరికల్పనలు ఏమిటంటే, కోటలు శత్రువుల దాడుల నుండి రక్షణ కోసం లేదా సమాజాన్ని సమీకరించే సాధనంగా ఉండేవి.<ref name="Bailey" />:: 112  అయితే, ఈ కోటల పాత్ర ఇప్పటికీ పండితుల మధ్య చర్చనీయాంశంగా ఉంది. కుకుటెని-ట్రిపిలియా స్థావరాల నిర్మాణానికి అత్యంత సాధారణ అమరిక ఏమిటంటే, చాలా భవనాలను కేంద్ర నిర్మాణం చుట్టూ వృత్తాకార నమూనాలో ఉంచడం-ఈ అమరికకు కొన్ని ఉదాహరణలు టార్పెస్టి, ఐయోబ్లోనా, బెరెజివ్కా, ఒనోప్రియవ్కా, రాస్కానీలలో కనుగొనబడ్డాయి.<ref name="Bailey" />103: తొలి గ్రామాలలో పది నుండి పదిహేను వాటిల్-అండ్-డౌబ్ గృహాలు ఉండేవి. వారి ఉచ్ఛస్థితిలో, స్థావరాలు అనేక వందల పెద్ద గుడిసెలను, కొన్నిసార్లు రెండు అంతస్తులతో విస్తరించాయి. ఈ ఇళ్ళు సాధారణంగా ఓవెన్ ద్వారా వేడి చేయబడతాయి, గుండ్రని కిటికీలు కలిగి ఉంటాయి. కొన్ని గుడిసెలలో బట్టీలను ఉపయోగించారు, వీటిని కుకుటెని-ట్రిపిలియా సంస్కృతి ప్రసిద్ధి చెందిన విలక్షణమైన కుండలను కాల్చడానికి ఉపయోగించారు. ఈ స్థావరాలు కాలానుగుణంగా విధ్వంసం, పునర్నిర్మాణ చర్యలకు గురయ్యాయి, ఎందుకంటే అవి ప్రతి 60-80 సంవత్సరాలకు ఒకసారి దహనం చేయబడ్డాయి, పునర్నిర్మించబడ్డాయి. కొంతమంది పండితులు ఈ స్థావరాల నివాసులు ప్రతి ఇల్లు సేంద్రీయ, దాదాపు సజీవమైన అస్తిత్వాన్ని సూచిస్తుందని నమ్ముతున్నారని సిద్ధాంతీకరించారు. ప్రతి ఇల్లు, దాని సిరామిక్ కుండీలపై, ఓవెన్లు, బొమ్మలు, పాడైపోయే పదార్థాలతో తయారు చేసిన అసంఖ్యాక వస్తువులు ఒకే జీవిత వృత్తాన్ని పంచుకున్నాయి, స్థావరంలోని అన్ని భవనాలు భౌతికంగా ఒక పెద్ద సంకేత సంస్థగా కలిసి ఉన్నాయి. జీవుల మాదిరిగానే, ఈ స్థావరాలు మరణం, పునర్జన్మ జీవిత చక్రాన్ని కలిగి ఉన్నట్లు చూడవచ్చు.<ref>{{Citation|last=Gheorghiu|first=Dragoş|title=Explorations into the conditions of spiritual creativity in prehistoric Malta|pages=269–284|year=2006|editor-last=Barrowclough|editor-first=David A.|archive-url=https://web.archive.org/web/20080511200022/http://www.arch.cam.ac.uk/cult/|series=Cult in context: comparative approaches to prehistoric and ethnographic religious practices|chapter=A fire cult in South European Chalcolithic traditions? On the relationship between ritual contexts and the instrumentality of fire|chapter-url=http://www.arch.cam.ac.uk/cult/|place=Oxford|publisher=Oxbow|isbn=978-1-84217-303-9|oclc=309578661|archive-date=11 May 2008|editor2-last=Malone|editor2-first=Caroline}}</ref> స్థావరాలు పెరిగేకొద్దీ, ఇళ్ళు రెండు దీర్ఘవృత్తాకార వరుసలలో ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి, వీటిని 70-100 మీటర్ల (ID1) అడుగుల స్థలంతో వేరు చేశారు. &nbsp;ప్రతి కుటుంబం ఒక స్థావరంలో ఉండటానికి బదులుగా, దేశంలోని పట్టణానికి, పొరుగువారికి దూరంగా నివసిస్తున్నట్లుగా ఈ సమాజాలలో ప్రతి కుటుంబం దాదాపు పూర్తిగా స్వయం సహాయకంగా ఉండేది. ఈ స్థావరాలలో ప్రజా మౌలిక సదుపాయాల కొరత కారణంగా నివాసితులు తమ నివాస స్థలాలలో అన్ని అంశాలను చేర్చుకోవలసి వచ్చింది-ఓవెన్లు, బట్టీల, పని, నిద్రించే ప్రాంతాలు అన్నీ కుటుంబం పవిత్ర బలిపీఠాల మాదిరిగానే ఉండేవి. ఈ భవనాలలో పవిత్రమైనవి, అపవిత్రమైనవి రెండూ ఉన్నాయి, కొంతమంది అధికారులు తమ నివాసులను జీవులుగా భావించే ఆలోచనకు మద్దతుగా దీనిని చూస్తారు.<ref name="Menotti">{{Citation|last=Menotti|first=Francesco|title=WAC-6 Sixth World Archaeological Congress|url=http://www.ucd.ie/wac-6/|year=2007|series=6th [[World Archaeological Congress]] (WAC6)|chapter=The Tripolye house, a sacred and profane coexistence!|contribution-url=http://www.wac6.org/livesite/item.php?itemID=1683&itemType=PAPER|place=Dublin|oclc=368044032}}</ref> స్థావరాలు పెరిగేకొద్దీ, ఇళ్ళు రెండు దీర్ఘవృత్తాకార వరుసలలో ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి, వీటిని 70-100 మీటర్ల (ID1) అడుగుల స్థలంతో వేరు చేశారు. &nbsp;ప్రతి కుటుంబం ఒక స్థావరంలో ఉండటానికి బదులుగా, దేశంలోని పట్టణానికి, పొరుగువారికి దూరంగా నివసిస్తున్నట్లుగా ఈ సమాజాలలో ప్రతి కుటుంబం దాదాపు పూర్తిగా స్వయం సహాయకంగా ఉండేది. ఈ స్థావరాలలో ప్రజా మౌలిక సదుపాయాల కొరత కారణంగా నివాసితులు తమ నివాస స్థలాలలో అన్ని అంశాలను చేర్చుకోవలసి వచ్చింది-ఓవెన్లు, బట్టీల, పని, నిద్రించే ప్రాంతాలు అన్నీ కుటుంబం పవిత్ర బలిపీఠాల మాదిరిగానే ఉండేవి. ఈ భవనాలలో పవిత్రమైనవి, అపవిత్రమైనవి రెండూ ఉన్నాయి, కొంతమంది అధికారులు తమ నివాసులను జీవులుగా భావించే ఆలోచనకు మద్దతుగా దీనిని చూస్తారు.<ref name="Menotti" /> == అతిపెద్ద స్థావరాలు == [[దస్త్రం:Maidanetske_-_Cover_Ohlrau_Dissertation_by_Susanne_Beyer.jpg|thumb|354x354px|మైండెట్స్కే ca వద్ద కుకుటెని-ట్రిపిల్లియా మెగా-సైట్ ప్రధాన వృత్తి దశ పునర్నిర్మాణం. 3800 BC.]] 1960 లలో సైనిక స్థలచరిత్రకారుడు కె. వి. షిష్కిన్ కొన్ని వైమానిక ఛాయాచిత్రాల నుండి విచిత్రమైన మచ్చలు ఉన్నట్లు గమనించినప్పుడు భారీ స్థావరాల ఉనికి కనుగొనబడింది.<ref name="Videĭko" /> పెద్ద కుకుటెని-ట్రిపిలియా స్థావరాల ఏర్పాటు వెనుక ప్రేరణకు సంబంధించి పండితులు రెండు సిద్ధాంతాలను ప్రతిపాదించారుః * ఆక్రమణదారుల బెదిరింపు లేదా బహిరంగ గడ్డి ప్రాంతాల ప్రజల దాడులకు ప్రతిస్పందనగా అవి సృష్టించబడ్డాయి. * సహజ అభివృద్ధి, వృద్ధి ఫలితంగా అవి కనిపించాయి, ఇందులో ఇతర కుకుటెని-ట్రిపిలియా స్థావరాల నుండి అంతర్-గిరిజన యుద్ధ ముప్పు కూడా ఉంది, ఎందుకంటే జనాభా పెరుగుదల ఈ ప్రాంతంలోని పరిమిత వనరులపై ఆర్థిక, సామాజిక ఒత్తిళ్లను కలిగించింది.<ref name="Videĭko" /> ఉక్రేనియన్ పురావస్తు శాస్త్రవేత్త ఇవాన్ టి. చెర్జాకోవ్ కుకుటెని-ట్రిపిలియా స్థావరాల పెద్ద పరిమాణాన్ని వారి వ్యవసాయ వ్యవస్థకు ఆపాదించారు, ఇది సంవత్సరాలుగా వాతావరణ మార్పుల ద్వారా ప్రభావితమైంది.<ref name="Mantu" /> సమీపంలోని నల్ల సముద్రం సముద్ర మట్టంలో చారిత్రక, ఆధునిక మార్పులను పరిశీలించడం ద్వారా దీనిని చూడవచ్చు.<ref name="Mantu">{{Cite paper|last=Mantu|first=Cornelia-Magda|title=Cucuteni–Tripolye cultural complex: Relations and synchronisms with other contemporaneous cultures from the Black Sea area|url=http://cisa.uaic.ro/saa/no7.htm}}</ref> ఈ పెద్ద స్థావరాలలో కొన్నిః * 3700 BCE-21,000 నివాసులు, 2,700 ఇళ్ళు వరకు, 450 హెక్టార్ల (1100 ఎకరాల) విస్తీర్ణంలో ఉంది.<ref name="Khol">{{Cite paper}}</ref> తాలియాంకి 3700 BCE లో అతిపెద్ద ట్రిపిలియా స్థావరం. 1981లో సాధారణ తవ్వకాలు ప్రారంభమైన తరువాత, 42కి పైగా నివాసాలు, కొన్ని గుంటలను అన్వేషించారు. * 3800 BCE-16,200 నివాసుల వరకు, 250 హెక్టార్ల (600 ఎకరాల) విస్తీర్ణంలో, 5 నివాసాల అవశేషాలను అన్వేషించారు.<ref name="Khol" /> * [[మైదానెట్స్కే|మైండెట్స్కే]], ఉక్రెయిన్-c. 3700 BCE-17,500 నివాసులు, 6200 మంది అత్యంత ఆమోదయోగ్యమైనవారు, 34 ఇళ్ళు, 12 గుంటలను 3,000 ఇళ్ళు వరకు అన్వేషించారు, 270 హెక్టార్ల (660 ఎకరాలు) విస్తీర్ణంలో ఉంది.<ref>{{Cite book|title=Maidanets'ke. Development and decline of a Trypillia mega-site in Central Ukraine|last=Ohlrau|first=René|publisher=Sidestone Press|year=2020|isbn=978-90-8890-848-4|series=Scales of Transformation|location=Leiden|page=235|doi=10.59641/h0912kt}}</ref><ref name="Videĭko" /><ref name="Khol" /> * నెబెలివ్కా, ఉక్రెయిన్-క్రీ. పూ. 4000,300 హెక్టార్ల (740 ఎకరాలు), 15,000 నివాసితులు.<ref name="Videĭko" /><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=iXpwCwAAQBAJ&pg=PA133|title=Trypillia Mega-Sites and European Prehistory: 4100-3400 BCE|last=Müller|first=Johannes|last2=Rassmann|first2=Knut|last3=Videiko|first3=Mykhailo Yu|date=22 January 2016|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-24792-0}}</ref> జాన్ చాప్మన్, మైఖైలో వీడియికో నిర్వహించిన 2009 బ్రిటిష్-ఉక్రేనియన్ పురావస్తు యాత్ర, కిరోవోగ్రాడ్ డొమైన్లోని నెబెలివ్కా 300 హెక్టార్ల మెగా-సైట్ పై దృష్టి సారించింది, 50 కి పైగా కాలిన నిర్మాణాలు, తక్కువ సంఖ్యలో కాలిపోని నిర్మాణాలతో 15 హెక్టార్ల జియోఫిజిక్స్ ప్లాట్ ఉత్పత్తిని ప్రారంభించింది. ఒక ఇంటి అవశేషాలను తవ్వారు. ట్రిపిలియా సంస్కృతి బి II కాలానికి చెందిన ఈ స్థావరం క్రీ పూ 4000 లో అతిపెద్దది. క్రీ పూ 4300 లో ప్రారంభమైన కుకుటెని-ట్రిపిలియా సంస్కృతి భారీ స్థావరాలతో, చాలా పెద్ద స్థావరాలు దాదాపు 2000 సంవత్సరాల పాటు కొనసాగాయి. 2014 నాటికి, [[మోల్డోవా]], [[ఉక్రెయిన్]], [[రొమేనియా]] ఇప్పటివరకు 2440 కంటే ఎక్కువ కుకుటెని-ట్రిపిలియా స్థావరాలు కనుగొనబడ్డాయి. ఈ స్థావరాలలో 194 (8%) క్రి. పూ. 5000-2700 మధ్య 10 హెక్టార్ల కంటే ఎక్కువ విస్తీర్ణంలో ఉన్నాయి, 29 కంటే ఎక్కువ స్థావరాలు 100-450 హెక్టార్ల పరిధిలో, 2,800 గృహాలను కలిగి ఉన్నాయి.<ref>{{Cite book|url=http://www.trypillia.com/index.php?option=com_content&view=article&id=104:videiko-m-yu-trypillia-culture-proto-cities-after-40-years-of-investigations&catid=54:archaeology&Itemid=66|title=Trypillia culture proto-cities after 40 years of investigations|last=Videiko, M. Yu|publisher=Trypillian Civilization journal|year=2011}}</ref><ref>{{Cite paper|url=https://www.academia.edu/7972909|title=Trypillian giant settlements|last=Rudenko|first=Anatoly}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=pA1-3KfkpuwC&pg=PA44|title=The Making of Bronze Age Eurasia|last=Kohl|first=Philip L.|publisher=Cambridge University Press|year=2007|isbn=978-1-139-46199-3}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=yglkwD7pKV8C&pg=PA78|title=The History of Central Asia: The Age of the Steppe Warriors|last=Baumer|first=Christoph|last2=Tauris|first2=I.B.|publisher=Bloomsbury Academic|year=2012|isbn=978-1-78076-060-5}}</ref> ఈ స్థావరాలు ప్రధానంగా పరిపాలనా, సైనిక, [[మతం|మతపరమైన]] కేంద్రాలుగా ఉండేవి, చేతిపనుల కోసం కాదు. విలక్షణమైన ట్రిపిలియా సోపానక్రమం 15,000 మంది జనాభా, 100 హెక్టార్లకు పైగా జనాభాతో ఒక ఆధిపత్య "[[రాజధాని]]" గా ఉండేది-ఈ రాజధాని చుట్టూ సాధారణంగా 10-40 హెక్టార్ల పరిమాణ పరిధిలో [[ఉపగ్రహ నగరం|ఉపగ్రహ పట్టణాలు]], 2 నుండి 7 హెక్టార్ల పరిధిలో గ్రామాలు ఉండేవి. రాజధాని-నియంత్రిత భూభాగాలు కేంద్రం నుండి 20 కిమీ (12,5 మైళ్ళు) దూరంలో ఉన్నాయి.<ref>{{Cite paper|url=http://www.trypillia.com/index.php?option=com_content&view=article&id=104:videiko-m-yu-trypillia-culture-proto-cities-after-40-years-of-investigations&catid=54:archaeology&Itemid=66|title=Trypillia culture proto-cities: After 40 years of investigations}}</ref> ఈ స్థావరాలు రాష్ట్ర స్థాయి సంఘాల అవకాశంతో మూడు-స్థాయి సెటిల్మెంట్ సోపానక్రమాన్ని కలిగి ఉన్నాయని తాజా పరిశోధన సూచిస్తుంది. తవ్వకాల్లో కనుగొన్న భారీ నిర్మాణాలు సమావేశాలు లేదా వేడుకల కోసం [[భవనం|ప్రజా భవనాలు]] ఉన్నట్లు సూచిస్తున్నాయి. సుమారు గరిష్ట జనాభా సమయాలతో అతిపెద్ద స్థావరాల జాబితా క్రింద ఇవ్వబడింది. గుర్తుంచుకోండి, ప్రాచీన స్థావరాల జనాభా అంచనాలను ఎల్లప్పుడూ జాగ్రత్తగా తీసుకోవాలి, పండితులను బట్టి వేర్వేరు వివరణలు ఉండాలి. {| class="wikitable sortable" !5000-4600 BCE !4300-4000 BCE !4000-3600 BCE !3600-3200 BCE !3200-2750 BCE |- |[[Mogylna|మోగిల్నా]]. 500–800 | | | | |- | |వెసియోలే కుట్. 5,000–7,500 | | | |- | |నెబెలివ్కా. 10,000–15,000 | | | |- | |[[ట్రిపిలియా]]. 6,600–10,000 | | | |- | |[[Myropillya|మైరోపిల్లియా]]. 6,600–10,000 | | | |- | |[[Kharkivka|ఖార్కివ్కా]]. 3,300–6,500 | | | |- | |[[Glubochek|గ్లూబోచెక్]]. 3,300–6,500 | | | |- | |[[Pianeshkove|ప్యానేష్కోవ్]]. 3,300–6,500 | | | |- | |[[Vil'khovets|విల్ 'ఖోవెట్స్]]. 3,300–6,500 | | | |- | |ఫెడోరోవ్కా, ఉక్రెయిన్. 3,300–6,500 | | | |- | | |టోమశోవ్కా. 6,600–10,000 | | |- | | |[[మైదానెట్స్కే|మేడేనేట్స్]]. 10,000–46,000 | | |- | | |[[డోబ్రోవోడి]]. 10,000–16,200 | | |- | | |తలియాన్. 6,300–15,000–30,000 | | |- | | |క్రిస్టినివ్కా. 3,300–6,500 | | |- | | |Volodymyrivka. 3,300–6,500 | | |- | | |[[Peregonivka|పెరెగోనివ్కా]]. 3,300–6,500 | | |- | | |[[Vladyslavcyk|వ్లాడిస్లావ్సైక్]]. 3,300–6,500 | | |- | | |కోసెనివ్కా. 3,300–6,500 | | |- | | | |[[Chychyrkozivka|చైచిర్కోజివ్కా]]. 10,000–15,000 | |- | | | |[[Kvitky|క్విట్]]. 5,000–7,500 | |- | | | |సర్వనామం. 3,300–6,500 | |- | | | |Yaltushkiv. 3,300–6,500 | |- | | | |[[Sushkivka|సుష్కివ్కా]]. 3,300–6,500 | |- | | | |[[Stina, Ukraine|స్టినా, ఉక్రెయిన్]]. 3,300–6,500 | |- | | | |రోమన్. 3,300–6,500 | |- | | | |[[Rozsokhuvatka|రోజ్సోఖువట్కా]]. 3,300–6,500 | |- | | | |[[Apolyanka|అపోలింకా]]. 3,300–6,500 | |- | | | | |[[Apolyanka|అపోలింకా]]. 3,300–6,500 |- | | | | |కోచెర్జింట్. 3,300–6,500 |- |} <gallery widths="180" heights="140" perrow="5"> దస్త్రం:CucuteniHousingInterconectedHouses.jpg|1996లో ఉక్రేనియన్ పండితుడు మిఖైలో విడెయికో చేసిన పరిశోధన ఆధారంగా మేడనెట్స్ నివాస ప్రాంతంలో పరస్పరం అనుసంధానించబడిన కుకుటేని-ట్రిపిల్లియన్ గృహాలు.<ref name="Khol2">{{Cite journal |last=Khol |first=Philip L. |year=2002 |title=Archeological transformations: crossing the pastoral/agricultural bridge |url=http://poj.peeters-leuven.be/content.php?url=article&id=121&journal_code=IA |journal=Iranica Antiqua |location=Leiden |publisher=E.J. Brill |volume=37 |pages=151–190 |oclc=60616426 |access-date=21 November 2009}}</ref> దస్త్రం:CucuteniInteriorReconstruction.JPG|రొమేనియాలోని ఆర్కియాలజీ మ్యూజియం పియాత్రా నీమ్స్‌లోని కుకుటేని-ట్రిపిలియన్ ఇంటి ఇంటీరియర్ పునర్నిర్మాణం. దస్త్రం:ScaleRepoductionOfaCucutenivillage.JPG|కుకుటేని–ట్రిపిల్లియా గ్రామం నమూనా ప్రతిరూపం. దస్త్రం:Trypillian_house2.jpg|కుకుటేని-ట్రిపిల్లియన్ ఇంటి మట్టి నమూనా, పై-కుడి భాగంలో కుండల బట్టీని, ఎడమ వైపున శిలువ ఆకారంలో ఉన్న వంట పొయ్యిని చూపిస్తుంది. దస్త్రం:Reconstruction_(public_house_-_sanctuary)_Maydanets.jpg| మేడనెట్స్ నుండి పబ్లిక్ హౌస్ - పుణ్యక్షేత్రం పునర్నిర్మాణం. </gallery> == సెటిల్మెంట్ వ్యవస్థ ముగింపు == అంతిమంగా, పెద్ద ఎత్తున ఉన్న కుకుటెని-ట్రిపిలియా స్థావరాలు వారి సమాజ పతనానికి దోహదపడి ఉండవచ్చు, కానీ ఎందుకు అనే దానిపై రెండు వ్యతిరేక ఆలోచనలు ఉన్నాయి. పర్యావరణ కారకాల వల్ల అవి కూలిపోతాయని ఒక సిద్ధాంతం పేర్కొంది. <ref>{{Cite book|title=The horse, the wheel, and language: How Bronze Age riders from the Eurasian steppes shaped the modern world|last=Anthony|first=David W.|publisher=Princeton University Press|year=2007|isbn=978-0-691-05887-0|location=Princeton, NJ}}</ref> క్రీస్తుపూర్వం 3200 లో ప్రపంచవ్యాప్తంగా నాటకీయ వాతావరణ మార్పు కారణంగా, కుకుటెని-ట్రిపిలియా సంస్కృతి ప్రాంతం వినాశకరమైన డస్ట్ బౌల్ కరువులో మునిగిపోయేది. ఆహారాన్ని ఉత్పత్తి చేయడానికి వ్యవసాయంపై ఆధారపడటంతో, ఈ పెద్ద ఎత్తున స్థావరాల నివాసితులకు ఆహారం అందించడం నిలకడగా ఉండేది, ఇది కుకుటెని-ట్రిపిలియా వ్యవసాయ సమాజం నాటకీయ ముగింపుకు దారితీసింది, దాని స్థానంలో ప్రోటో-ఇండో-యూరోపియన్ల మరింత కరువు-తగిన మతసంబంధ సంచార సమాజం ఏర్పడింది. ఆర్థిక వ్యవస్థ చాలా ఉత్పాదకంగా ఉందని నిరూపించబడినందున, సామాజిక కారకాలు క్షీణతకు నిర్ణయాత్మకమైనవి.<ref>{{Cite paper|date=26 December 2023|title=Isotopes prove advanced, integral crop production, and stockbreeding strategies nourished Trypillia mega-populations}}</ref><ref name=":0">{{Cite paper|date=April 2024|title=Trypillia mega-sites: a social levelling concept?}}</ref> కీల్ విశ్వవిద్యాలయం ([[Collaborative Research Centre 1266|సహకార పరిశోధన కేంద్రం 1266]]) పరిశోధకుల ఇటీవలి ఫలితాలు, అనేక "మెగాసైట్ల" భూభౌతిక సర్వే, త్రవ్వకాల ఆధారంగా, అభివృద్ధి చెందుతున్న క్రమానుగత నిర్ణయాత్మక నమూనాలు రాజకీయంగా స్వయంప్రతిపత్తి కలిగిన విభజన వంశాలలో వ్యవస్థీకృతమైన సంఘాలచే తిరస్కరించబడినందున ఇవి కొంతవరకు సామాజిక విచ్ఛిత్తి ప్రక్రియ కారణంగా క్షీణించాయని సూచిస్తున్నాయి.<ref>{{Cite paper|date=25 September 2019|title=Governing Tripolye: Integrative architecture in Tripolye settlements}}</ref><ref name=":0" /> == పురావస్తు అన్వేషణలు == 2026లో, ఈశాన్య రొమేనియాలోని బోటోసాని కౌంటీలో ఉన్న స్టౌసెని-హోల్మ్ అనే చరిత్రపూర్వ నివాస ప్రాంతంలో తవ్వకాలు జరుపుతున్న పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలు, సుమారుగా క్రీ.పూ. 4000–3900 కాలానికి చెందిన [[కుకుటేని-ట్రిపిలియా సంస్కృతి|కుకుటేని–ట్రిపిలియా సంస్కృతికి]] సంబంధించిన ఒక పెద్ద సామూహిక భవనాన్ని కనుగొన్నారు. ఈ నిర్మాణం సుమారు {{Convert abbreviated|350|m2|ft2}} విస్తీర్ణంలో ఉంది , దీనితో ఇది సుమారు 45 ఇళ్లు ఉన్న ఒక నివాస ప్రాంతంలోని చుట్టుపక్కల గృహాల కంటే మూడు రెట్లు కంటే ఎక్కువ పెద్దదిగా ఉంది. భూభౌతిక సర్వేలు, తవ్వకాలలో పునాది కందకాలు, పెద్ద గుంతలు, గణనీయమైన మట్టి నేల బయటపడ్డాయి, అయితే వంట లేదా నిల్వ ఏర్పాట్లు వంటి గృహ సౌకర్యాలు లేకపోవడం దీనిని సాధారణ నివాసాల నుండి వేరుగా నిలబెట్టింది. పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలు మట్టిపాత్రల శకలాలు, రాతి అవశేషాలు, కాలిపోయిన ధాన్యాలు, నల్ల హెన్‌బేన్ విత్తనాలను వెలికితీశారు, కానీ ఉన్నత వర్గాల నివాసానికి లేదా ప్రత్యేక గృహ కార్యకలాపాలకు సంబంధించిన ఎలాంటి ఆధారాలు కనుగొనలేదు. అందువల్ల ఈ భవనం ఒక సామూహిక లేదా ప్రజా నిర్మాణం అని, అది సమావేశ స్థలంగా, ఉత్సవాల ప్రదేశంగా లేదా సామూహిక కార్యకలాపాలు జరిగే ప్రదేశంగా ఉపయోగపడి ఉండవచ్చని భావిస్తున్నారు. ఈ ఆవిష్కరణ కుకుటేని-ట్రిపిలియా సమాజాల సామాజిక వ్యవస్థీకరణపై పరిశోధనకు దోహదపడుతుంది, పెద్ద సామూహిక భవనాలు ప్రధాన స్థావరాలలో మాత్రమే కాకుండా చిన్న సమాజాలలో కూడా ఉన్నాయని సూచిస్తుంది. <ref>{{Cite web|last=Moeed|first=Abdul|date=2026-05-23|title=6,000-Year-Old Prehistoric Megastructure in Romania Challenges Everything About Europe's First Civilizations|url=https://greekreporter.com/2026/05/23/prehistoric-megastructure-romania/|access-date=2026-05-29|website=GreekReporter.com|language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Tuhin|first=Muhammad|date=2026-04-16|title=Archaeologists Uncovered a Massive 6,000 Year Old Mystery Building in Romania|url=https://www.sciencenewstoday.org/archaeologists-uncovered-a-massive-6000-year-old-mystery-building-in-romania|access-date=2026-05-29|website=Science News Today|language=en-US}}</ref> == మూలాలు == {{Reflist|25em}} == బాహ్య లింకులు == * కుకుటేని సంస్కృతి ఫ్రెంచ్ ప్రభుత్వ సాంస్కృతిక మంత్రిత్వ శాఖ యొక్క కుకుటేని సంస్కృతిపై పేజీ (ఆంగ్లంలో). [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌]] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని కోటలు]] hqjt05k22vvvavxzwu8sj6m2s2bvbhx 4942689 4942688 2026-08-23T16:52:05Z Nagarani Bethi 60383 4942689 wikitext text/x-wiki   [[దస్త్రం:Cucuteni-Tripol'ye_Culture_Outline_Map.png|thumb|240x240px|కుకుటెని-ట్రిపిల్లియా సంస్కృతి యొక్క సుమారు గరిష్ట పరిధిని చూపించే మ్యాప్ (అన్ని కాలాలు తేలికపాటి పసుపు ఉక్రెయిన్ను వర్ణిస్తుంది.]] '''కుకుటెని-ట్రిపిలియా సంస్కృతి స్థావరాలు''' అధ్యయనం [[ఐరోపా]] ప్రారంభ చరిత్రపై ముఖ్యమైన అంతర్దృష్టులను అందిస్తుంది. సుమారు క్రీ పూ 5500 నుండి 2750 వరకు [[నవీన శిలా యుగం|నియోలిథిక్ యుగం]], [[తామ్ర శిలా యుగం|రాగి యుగం]] ప్రస్తుత ఆగ్నేయ యూరోపియన్ దేశాలలో ఉన్న కుకుటేని-ట్రిపిలియా సంస్కృతి, వారి సాంస్కృతిక, సాంకేతిక లక్షణాలకు ధృవీకరించే పురావస్తు కళాఖండాల సంపదను కలిగి ఉన్న వేలాది స్థావరాల శిధిలాలను వదిలివేసింది.<ref name="Mallory">{{Cite book|url=https://archive.org/details/insearchofindoeu00jpma|title=In search of the Indo-Europeans: language, archaeology and myth|last=Mallory|first=James P|publisher=Thames and Hudson|year=1989|isbn=0-500-05052-X|location=London|oclc=246601873|url-access=registration}}</ref> == స్థావరాలు == తాజా పరిశోధన (2014) ప్రకారం కొన్ని అతిపెద్ద మెగా సైట్లలో 3000 నిర్మాణాలు, 20,000 నుండి 46,000 నివాసులు ఉండే అవకాశం ఉంది. మైదానెట్స్కేలో దాదాపు 3,000 ఇళ్లు, 12,000 నుండి 46,000 మధ్య జనాభా ఉండి ఉండవచ్చు, సగటు జనాభా సంఖ్య 29,000. [[డోబ్రోవోడి]], తాలియాంకి 16,200, 21,000 జనాభా వరకు ఉన్నట్లు అంచనా.<ref>{{Cite paper|last=Diachenko|first=Aleksandr|title=The gravity model: monitoring the formation and development of the Tripolye culture giant-settlements in Ukraine}}</ref><ref>{{Cite paper|last=Rassmann|first=Knut|title=High precision Tripolye settlement plans, demographic estimations and settlement organization}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=-3twCwAAQBAJ&q=Taljanky+15%2C600%E2%80%9321%2C000&pg=PT347|title=Trypillia Mega-Sites and European Prehistory: 4100-3400 BCE|last=Müller|first=Johannes|last2=Rassmann|first2=Knut|last3=Videiko|first3=Mykhailo|date=22 January 2016|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-24791-3}}</ref> మొత్తం పరిమాణం పరంగా, ఉక్రెయిన్లోని ఉమన్ రాయన్ సుమారు 340 హెక్టార్లు-840 ఎకరాల విస్తీర్ణంలో ఉన్న తాలియాంకి (15,000 జనాభాతో) వంటి కొన్ని కుకుటెని-ట్రిపిలియా సైట్లు, ఫలవంతమైన క్రెసెంట్ లోని [[సుమేరు నాగరికత|సుమెర్]] ప్రసిద్ధ నగర-రాష్ట్రాల కంటే పెద్దవిగా (లేదా బహుశా పెద్దవిగా) ఉన్నాయి. ఈ తూర్పు యూరోపియన్ స్థావరాలు సుమేరియన్ నగరాలకు అర సహస్రాబ్ది కంటే ముందే ఉన్నాయి. అంతర్గత సామాజిక భేదం లేదా ప్రత్యేకత కోసం నిశ్చయాత్మక ఆధారాలు లేకపోవడం వల్ల విద్యావేత్తలు కుకుటెని-ట్రిపిలియా సంస్కృతి భారీ స్థావరాలను "నగరాలు" గా పేర్కొనలేదు. అయితే, ఈ స్థావరాలను ప్రోటో-సిటీలుగా గుర్తించాలా వద్దా అనే దానిపై పండితుల మధ్య కొంత చర్చ ఉంది.<ref name="Videĭko">{{Cite book|url=http://www.iananu.kiev.ua/privatl/pages/Widejko/txt/cities.html|title=History of Discovery and Investigations|last=Videĭko|first=Mikhailo Yu|publisher=Tovarystvo Kolo-Ra|year=2002|location=Kyiv|pages=103–125|language=uk|script-title=uk:''Трипільські протоміста. Історія досліджень''|trans-title=Trypillian proto-cities: History of investigations|oclc=52587844}}</ref> [[దస్త్రం:Burned_House_Horizon_Map.PNG|ఎడమ|thumb|రూత్ ట్రింగ్హామ్ రచన ఆధారంగా కాలిపోయిన ఇంటి దిగంతం సుమారు పరిధిని కళాకారుడు వర్ణించారురూత్ ట్రింగమ్]] కుకుటెని-ట్రిపిలియా స్థావరాలు సాధారణంగా ఈ ప్రదేశాన్ని రక్షించడానికి [[భూస్వరూప శాస్త్రం|భౌగోళిక శాస్త్రం]] సహజ అడ్డంకులను అందించిన ప్రదేశంలో ఉన్నాయి, ముఖ్యంగా ఎత్తైన నదీ డాబాలు లేదా లోయ అంచులను ఉపయోగించాయి. సహజ అడ్డంకులు [[కంచె|కంచెలు]], భూకంపాలు, గుంటలు లేదా మరింత విస్తృతమైన చెక్క, బంకమట్టి ప్రాకారాలతో భర్తీ చేయబడ్డాయి.<ref name="Bailey">{{Cite book|url=http://www.routledge.com/9780415331517|title=Prehistoric figurines: representation and corporeality in the Neolithic|last=Bailey|first=Douglass W.|publisher=Routledge|year=2005|location=London; New York|oclc=56686499}}</ref>:: 103  ఈ స్థావరాలలో కనుగొనబడిన కోటల పాత్ర బహుశా తెగ పెంపుడు జంతువుల మందను అడవి మాంసాహారుల నుండి రక్షించడం.<ref>{{Cite book|url=http://www.archaeopress.com/defaultBar.asp|title=Tîrpeşti: from prehistory to history in eastern Romania|last=Marinescu-Bîlcu|first=Silvia|publisher=British archaeological reports (B.A.R.)|year=1981|isbn=0-86054-125-8|series=British archaeological reports international series|volume=107|location=Oxford|language=en|translator-last=Bolomey|translator-first=Georgeta|oclc=16546798}}</ref> ఇతర పరికల్పనలు ఏమిటంటే, కోటలు శత్రువుల దాడుల నుండి రక్షణ కోసం లేదా సమాజాన్ని సమీకరించే సాధనంగా ఉండేవి.<ref name="Bailey" />:: 112  అయితే, ఈ కోటల పాత్ర ఇప్పటికీ పండితుల మధ్య చర్చనీయాంశంగా ఉంది. కుకుటెని-ట్రిపిలియా స్థావరాల నిర్మాణానికి అత్యంత సాధారణ అమరిక ఏమిటంటే, చాలా భవనాలను కేంద్ర నిర్మాణం చుట్టూ వృత్తాకార నమూనాలో ఉంచడం-ఈ అమరికకు కొన్ని ఉదాహరణలు టార్పెస్టి, ఐయోబ్లోనా, బెరెజివ్కా, ఒనోప్రియవ్కా, రాస్కానీలలో కనుగొనబడ్డాయి.<ref name="Bailey" />103: తొలి గ్రామాలలో పది నుండి పదిహేను వాటిల్-అండ్-డౌబ్ గృహాలు ఉండేవి. వారి ఉచ్ఛస్థితిలో, స్థావరాలు అనేక వందల పెద్ద గుడిసెలను, కొన్నిసార్లు రెండు అంతస్తులతో విస్తరించాయి. ఈ ఇళ్ళు సాధారణంగా ఓవెన్ ద్వారా వేడి చేయబడతాయి, గుండ్రని కిటికీలు కలిగి ఉంటాయి. కొన్ని గుడిసెలలో బట్టీలను ఉపయోగించారు, వీటిని కుకుటెని-ట్రిపిలియా సంస్కృతి ప్రసిద్ధి చెందిన విలక్షణమైన కుండలను కాల్చడానికి ఉపయోగించారు. ఈ స్థావరాలు కాలానుగుణంగా విధ్వంసం, పునర్నిర్మాణ చర్యలకు గురయ్యాయి, ఎందుకంటే అవి ప్రతి 60-80 సంవత్సరాలకు ఒకసారి దహనం చేయబడ్డాయి, పునర్నిర్మించబడ్డాయి. కొంతమంది పండితులు ఈ స్థావరాల నివాసులు ప్రతి ఇల్లు సేంద్రీయ, దాదాపు సజీవమైన అస్తిత్వాన్ని సూచిస్తుందని నమ్ముతున్నారని సిద్ధాంతీకరించారు. ప్రతి ఇల్లు, దాని సిరామిక్ కుండీలపై, ఓవెన్లు, బొమ్మలు, పాడైపోయే పదార్థాలతో తయారు చేసిన అసంఖ్యాక వస్తువులు ఒకే జీవిత వృత్తాన్ని పంచుకున్నాయి, స్థావరంలోని అన్ని భవనాలు భౌతికంగా ఒక పెద్ద సంకేత సంస్థగా కలిసి ఉన్నాయి. జీవుల మాదిరిగానే, ఈ స్థావరాలు మరణం, పునర్జన్మ జీవిత చక్రాన్ని కలిగి ఉన్నట్లు చూడవచ్చు.<ref>{{Citation|last=Gheorghiu|first=Dragoş|title=Explorations into the conditions of spiritual creativity in prehistoric Malta|pages=269–284|year=2006|editor-last=Barrowclough|editor-first=David A.|archive-url=https://web.archive.org/web/20080511200022/http://www.arch.cam.ac.uk/cult/|series=Cult in context: comparative approaches to prehistoric and ethnographic religious practices|chapter=A fire cult in South European Chalcolithic traditions? On the relationship between ritual contexts and the instrumentality of fire|chapter-url=http://www.arch.cam.ac.uk/cult/|place=Oxford|publisher=Oxbow|isbn=978-1-84217-303-9|oclc=309578661|archive-date=11 May 2008|editor2-last=Malone|editor2-first=Caroline}}</ref> స్థావరాలు పెరిగేకొద్దీ, ఇళ్ళు రెండు దీర్ఘవృత్తాకార వరుసలలో ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి, వీటిని 70-100 మీటర్ల (ID1) అడుగుల స్థలంతో వేరు చేశారు. &nbsp;ప్రతి కుటుంబం ఒక స్థావరంలో ఉండటానికి బదులుగా, దేశంలోని పట్టణానికి, పొరుగువారికి దూరంగా నివసిస్తున్నట్లుగా ఈ సమాజాలలో ప్రతి కుటుంబం దాదాపు పూర్తిగా స్వయం సహాయకంగా ఉండేది. ఈ స్థావరాలలో ప్రజా మౌలిక సదుపాయాల కొరత కారణంగా నివాసితులు తమ నివాస స్థలాలలో అన్ని అంశాలను చేర్చుకోవలసి వచ్చింది-ఓవెన్లు, బట్టీల, పని, నిద్రించే ప్రాంతాలు అన్నీ కుటుంబం పవిత్ర బలిపీఠాల మాదిరిగానే ఉండేవి. ఈ భవనాలలో పవిత్రమైనవి, అపవిత్రమైనవి రెండూ ఉన్నాయి, కొంతమంది అధికారులు తమ నివాసులను జీవులుగా భావించే ఆలోచనకు మద్దతుగా దీనిని చూస్తారు.<ref name="Menotti">{{Citation|last=Menotti|first=Francesco|title=WAC-6 Sixth World Archaeological Congress|url=http://www.ucd.ie/wac-6/|year=2007|series=6th [[World Archaeological Congress]] (WAC6)|chapter=The Tripolye house, a sacred and profane coexistence!|contribution-url=http://www.wac6.org/livesite/item.php?itemID=1683&itemType=PAPER|place=Dublin|oclc=368044032}}</ref> స్థావరాలు పెరిగేకొద్దీ, ఇళ్ళు రెండు దీర్ఘవృత్తాకార వరుసలలో ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి, వీటిని 70-100 మీటర్ల (ID1) అడుగుల స్థలంతో వేరు చేశారు. &nbsp;ప్రతి కుటుంబం ఒక స్థావరంలో ఉండటానికి బదులుగా, దేశంలోని పట్టణానికి, పొరుగువారికి దూరంగా నివసిస్తున్నట్లుగా ఈ సమాజాలలో ప్రతి కుటుంబం దాదాపు పూర్తిగా స్వయం సహాయకంగా ఉండేది. ఈ స్థావరాలలో ప్రజా మౌలిక సదుపాయాల కొరత కారణంగా నివాసితులు తమ నివాస స్థలాలలో అన్ని అంశాలను చేర్చుకోవలసి వచ్చింది-ఓవెన్లు, బట్టీల, పని, నిద్రించే ప్రాంతాలు అన్నీ కుటుంబం పవిత్ర బలిపీఠాల మాదిరిగానే ఉండేవి. ఈ భవనాలలో పవిత్రమైనవి, అపవిత్రమైనవి రెండూ ఉన్నాయి, కొంతమంది అధికారులు తమ నివాసులను జీవులుగా భావించే ఆలోచనకు మద్దతుగా దీనిని చూస్తారు.<ref name="Menotti" /> == అతిపెద్ద స్థావరాలు == [[దస్త్రం:Maidanetske_-_Cover_Ohlrau_Dissertation_by_Susanne_Beyer.jpg|thumb|354x354px|మైండెట్స్కే ca వద్ద కుకుటెని-ట్రిపిల్లియా మెగా-సైట్ ప్రధాన వృత్తి దశ పునర్నిర్మాణం. 3800 BC.]] 1960 లలో సైనిక స్థలచరిత్రకారుడు కె. వి. షిష్కిన్ కొన్ని వైమానిక ఛాయాచిత్రాల నుండి విచిత్రమైన మచ్చలు ఉన్నట్లు గమనించినప్పుడు భారీ స్థావరాల ఉనికి కనుగొనబడింది.<ref name="Videĭko" /> పెద్ద కుకుటెని-ట్రిపిలియా స్థావరాల ఏర్పాటు వెనుక ప్రేరణకు సంబంధించి పండితులు రెండు సిద్ధాంతాలను ప్రతిపాదించారుః * ఆక్రమణదారుల బెదిరింపు లేదా బహిరంగ గడ్డి ప్రాంతాల ప్రజల దాడులకు ప్రతిస్పందనగా అవి సృష్టించబడ్డాయి. * సహజ అభివృద్ధి, వృద్ధి ఫలితంగా అవి కనిపించాయి, ఇందులో ఇతర కుకుటెని-ట్రిపిలియా స్థావరాల నుండి అంతర్-గిరిజన యుద్ధ ముప్పు కూడా ఉంది, ఎందుకంటే జనాభా పెరుగుదల ఈ ప్రాంతంలోని పరిమిత వనరులపై ఆర్థిక, సామాజిక ఒత్తిళ్లను కలిగించింది.<ref name="Videĭko" /> ఉక్రేనియన్ పురావస్తు శాస్త్రవేత్త ఇవాన్ టి. చెర్జాకోవ్ కుకుటెని-ట్రిపిలియా స్థావరాల పెద్ద పరిమాణాన్ని వారి వ్యవసాయ వ్యవస్థకు ఆపాదించారు, ఇది సంవత్సరాలుగా వాతావరణ మార్పుల ద్వారా ప్రభావితమైంది.<ref name="Mantu" /> సమీపంలోని నల్ల సముద్రం సముద్ర మట్టంలో చారిత్రక, ఆధునిక మార్పులను పరిశీలించడం ద్వారా దీనిని చూడవచ్చు.<ref name="Mantu">{{Cite paper|last=Mantu|first=Cornelia-Magda|title=Cucuteni–Tripolye cultural complex: Relations and synchronisms with other contemporaneous cultures from the Black Sea area|url=http://cisa.uaic.ro/saa/no7.htm}}</ref> ఈ పెద్ద స్థావరాలలో కొన్నిః * 3700 BCE-21,000 నివాసులు, 2,700 ఇళ్ళు వరకు, 450 హెక్టార్ల (1100 ఎకరాల) విస్తీర్ణంలో ఉంది.<ref name="Khol">{{Cite paper}}</ref> తాలియాంకి 3700 BCE లో అతిపెద్ద ట్రిపిలియా స్థావరం. 1981లో సాధారణ తవ్వకాలు ప్రారంభమైన తరువాత, 42కి పైగా నివాసాలు, కొన్ని గుంటలను అన్వేషించారు. * 3800 BCE-16,200 నివాసుల వరకు, 250 హెక్టార్ల (600 ఎకరాల) విస్తీర్ణంలో, 5 నివాసాల అవశేషాలను అన్వేషించారు.<ref name="Khol" /> * [[మైదానెట్స్కే|మైండెట్స్కే]], ఉక్రెయిన్-c. 3700 BCE-17,500 నివాసులు, 6200 మంది అత్యంత ఆమోదయోగ్యమైనవారు, 34 ఇళ్ళు, 12 గుంటలను 3,000 ఇళ్ళు వరకు అన్వేషించారు, 270 హెక్టార్ల (660 ఎకరాలు) విస్తీర్ణంలో ఉంది.<ref>{{Cite book|title=Maidanets'ke. Development and decline of a Trypillia mega-site in Central Ukraine|last=Ohlrau|first=René|publisher=Sidestone Press|year=2020|isbn=978-90-8890-848-4|series=Scales of Transformation|location=Leiden|page=235|doi=10.59641/h0912kt}}</ref><ref name="Videĭko" /><ref name="Khol" /> * నెబెలివ్కా, ఉక్రెయిన్-క్రీ. పూ. 4000,300 హెక్టార్ల (740 ఎకరాలు), 15,000 నివాసితులు.<ref name="Videĭko" /><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=iXpwCwAAQBAJ&pg=PA133|title=Trypillia Mega-Sites and European Prehistory: 4100-3400 BCE|last=Müller|first=Johannes|last2=Rassmann|first2=Knut|last3=Videiko|first3=Mykhailo Yu|date=22 January 2016|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-24792-0}}</ref> జాన్ చాప్మన్, మైఖైలో వీడియికో నిర్వహించిన 2009 బ్రిటిష్-ఉక్రేనియన్ పురావస్తు యాత్ర, కిరోవోగ్రాడ్ డొమైన్లోని నెబెలివ్కా 300 హెక్టార్ల మెగా-సైట్ పై దృష్టి సారించింది, 50 కి పైగా కాలిన నిర్మాణాలు, తక్కువ సంఖ్యలో కాలిపోని నిర్మాణాలతో 15 హెక్టార్ల జియోఫిజిక్స్ ప్లాట్ ఉత్పత్తిని ప్రారంభించింది. ఒక ఇంటి అవశేషాలను తవ్వారు. ట్రిపిలియా సంస్కృతి బి II కాలానికి చెందిన ఈ స్థావరం క్రీ పూ 4000 లో అతిపెద్దది. క్రీ పూ 4300 లో ప్రారంభమైన కుకుటెని-ట్రిపిలియా సంస్కృతి భారీ స్థావరాలతో, చాలా పెద్ద స్థావరాలు దాదాపు 2000 సంవత్సరాల పాటు కొనసాగాయి. 2014 నాటికి, [[మోల్డోవా]], [[ఉక్రెయిన్]], [[రొమేనియా]] ఇప్పటివరకు 2440 కంటే ఎక్కువ కుకుటెని-ట్రిపిలియా స్థావరాలు కనుగొనబడ్డాయి. ఈ స్థావరాలలో 194 (8%) క్రి. పూ. 5000-2700 మధ్య 10 హెక్టార్ల కంటే ఎక్కువ విస్తీర్ణంలో ఉన్నాయి, 29 కంటే ఎక్కువ స్థావరాలు 100-450 హెక్టార్ల పరిధిలో, 2,800 గృహాలను కలిగి ఉన్నాయి.<ref>{{Cite book|url=http://www.trypillia.com/index.php?option=com_content&view=article&id=104:videiko-m-yu-trypillia-culture-proto-cities-after-40-years-of-investigations&catid=54:archaeology&Itemid=66|title=Trypillia culture proto-cities after 40 years of investigations|last=Videiko, M. Yu|publisher=Trypillian Civilization journal|year=2011}}</ref><ref>{{Cite paper|url=https://www.academia.edu/7972909|title=Trypillian giant settlements|last=Rudenko|first=Anatoly}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=pA1-3KfkpuwC&pg=PA44|title=The Making of Bronze Age Eurasia|last=Kohl|first=Philip L.|publisher=Cambridge University Press|year=2007|isbn=978-1-139-46199-3}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=yglkwD7pKV8C&pg=PA78|title=The History of Central Asia: The Age of the Steppe Warriors|last=Baumer|first=Christoph|last2=Tauris|first2=I.B.|publisher=Bloomsbury Academic|year=2012|isbn=978-1-78076-060-5}}</ref> ఈ స్థావరాలు ప్రధానంగా పరిపాలనా, సైనిక, [[మతం|మతపరమైన]] కేంద్రాలుగా ఉండేవి, చేతిపనుల కోసం కాదు. విలక్షణమైన ట్రిపిలియా సోపానక్రమం 15,000 మంది జనాభా, 100 హెక్టార్లకు పైగా జనాభాతో ఒక ఆధిపత్య "[[రాజధాని]]" గా ఉండేది-ఈ రాజధాని చుట్టూ సాధారణంగా 10-40 హెక్టార్ల పరిమాణ పరిధిలో [[ఉపగ్రహ నగరం|ఉపగ్రహ పట్టణాలు]], 2 నుండి 7 హెక్టార్ల పరిధిలో గ్రామాలు ఉండేవి. రాజధాని-నియంత్రిత భూభాగాలు కేంద్రం నుండి 20 కిమీ (12,5 మైళ్ళు) దూరంలో ఉన్నాయి.<ref>{{Cite paper|url=http://www.trypillia.com/index.php?option=com_content&view=article&id=104:videiko-m-yu-trypillia-culture-proto-cities-after-40-years-of-investigations&catid=54:archaeology&Itemid=66|title=Trypillia culture proto-cities: After 40 years of investigations}}</ref> ఈ స్థావరాలు రాష్ట్ర స్థాయి సంఘాల అవకాశంతో మూడు-స్థాయి సెటిల్మెంట్ సోపానక్రమాన్ని కలిగి ఉన్నాయని తాజా పరిశోధన సూచిస్తుంది. తవ్వకాల్లో కనుగొన్న భారీ నిర్మాణాలు సమావేశాలు లేదా వేడుకల కోసం [[భవనం|ప్రజా భవనాలు]] ఉన్నట్లు సూచిస్తున్నాయి. సుమారు గరిష్ట జనాభా సమయాలతో అతిపెద్ద స్థావరాల జాబితా క్రింద ఇవ్వబడింది. గుర్తుంచుకోండి, ప్రాచీన స్థావరాల జనాభా అంచనాలను ఎల్లప్పుడూ జాగ్రత్తగా తీసుకోవాలి, పండితులను బట్టి వేర్వేరు వివరణలు ఉండాలి. {| class="wikitable sortable" !క్రీ.పూ. 5000-4600 !క్రీ.పూ. 4300-4000 !క్రీ.పూ. 4000-3600 !క్రీ.పూ. 3600-3200 !క్రీ.పూ. 3200-2750 |- |మోగిల్నా. 500–800 | | | | |- | |వెసియోలే కుట్. 5,000–7,500 | | | |- | |నెబెలివ్కా. 10,000–15,000 | | | |- | |[[ట్రిపిలియా]]. 6,600–10,000 | | | |- | |మైరోపిల్లియా. 6,600–10,000 | | | |- | |ఖార్కివ్కా. 3,300–6,500 | | | |- | |గ్లూబోచెక్. 3,300–6,500 | | | |- | |ప్యానేష్కోవ్. 3,300–6,500 | | | |- | |విల్ 'ఖోవెట్స్. 3,300–6,500 | | | |- | |ఫెడోరోవ్కా, ఉక్రెయిన్. 3,300–6,500 | | | |- | | |టోమశోవ్కా. 6,600–10,000 | | |- | | |[[మైదానెట్స్కే|మేడేనేట్స్]]. 10,000–46,000 | | |- | | |[[డోబ్రోవోడి]]. 10,000–16,200 | | |- | | |తలియాన్. 6,300–15,000–30,000 | | |- | | |క్రిస్టినివ్కా. 3,300–6,500 | | |- | | |వోలోడిమిరివ్కా. 3,300–6,500 | | |- | | |పెరెగోనివ్కా. 3,300–6,500 | | |- | | |వ్లాడిస్లావ్సైక్. 3,300–6,500 | | |- | | |కోసెనివ్కా. 3,300–6,500 | | |- | | | |చైచిర్కోజివ్కా. 10,000–15,000 | |- | | | |క్విట్. 5,000–7,500 | |- | | | |సర్వనామం. 3,300–6,500 | |- | | | |యల్తుష్కివ్. 3,300–6,500 | |- | | | |సుష్కివ్కా. 3,300–6,500 | |- | | | |స్టినా, ఉక్రెయిన్. 3,300–6,500 | |- | | | |రోమన్. 3,300–6,500 | |- | | | |రోజ్సోఖువట్కా. 3,300–6,500 | |- | | | |అపోలింకా. 3,300–6,500 | |- | | | | |అపోలింకా. 3,300–6,500 |- | | | | |కోచెర్జింట్. 3,300–6,500 |- |} <gallery widths="180" heights="140" perrow="5"> దస్త్రం:CucuteniHousingInterconectedHouses.jpg|1996లో ఉక్రేనియన్ పండితుడు మిఖైలో విడెయికో చేసిన పరిశోధన ఆధారంగా మేడనెట్స్ నివాస ప్రాంతంలో పరస్పరం అనుసంధానించబడిన కుకుటేని-ట్రిపిల్లియన్ గృహాలు.<ref name="Khol2">{{Cite journal |last=Khol |first=Philip L. |year=2002 |title=Archeological transformations: crossing the pastoral/agricultural bridge |url=http://poj.peeters-leuven.be/content.php?url=article&id=121&journal_code=IA |journal=Iranica Antiqua |location=Leiden |publisher=E.J. Brill |volume=37 |pages=151–190 |oclc=60616426 |access-date=21 November 2009}}</ref> దస్త్రం:CucuteniInteriorReconstruction.JPG|రొమేనియాలోని ఆర్కియాలజీ మ్యూజియం పియాత్రా నీమ్స్‌లోని కుకుటేని-ట్రిపిలియన్ ఇంటి ఇంటీరియర్ పునర్నిర్మాణం. దస్త్రం:ScaleRepoductionOfaCucutenivillage.JPG|కుకుటేని–ట్రిపిల్లియా గ్రామం నమూనా ప్రతిరూపం. దస్త్రం:Trypillian_house2.jpg|కుకుటేని-ట్రిపిల్లియన్ ఇంటి మట్టి నమూనా, పై-కుడి భాగంలో కుండల బట్టీని, ఎడమ వైపున శిలువ ఆకారంలో ఉన్న వంట పొయ్యిని చూపిస్తుంది. దస్త్రం:Reconstruction_(public_house_-_sanctuary)_Maydanets.jpg| మేడనెట్స్ నుండి పబ్లిక్ హౌస్ - పుణ్యక్షేత్రం పునర్నిర్మాణం. </gallery> == సెటిల్మెంట్ వ్యవస్థ ముగింపు == అంతిమంగా, పెద్ద ఎత్తున ఉన్న కుకుటెని-ట్రిపిలియా స్థావరాలు వారి సమాజ పతనానికి దోహదపడి ఉండవచ్చు, కానీ ఎందుకు అనే దానిపై రెండు వ్యతిరేక ఆలోచనలు ఉన్నాయి. పర్యావరణ కారకాల వల్ల అవి కూలిపోతాయని ఒక సిద్ధాంతం పేర్కొంది. <ref>{{Cite book|title=The horse, the wheel, and language: How Bronze Age riders from the Eurasian steppes shaped the modern world|last=Anthony|first=David W.|publisher=Princeton University Press|year=2007|isbn=978-0-691-05887-0|location=Princeton, NJ}}</ref> క్రీస్తుపూర్వం 3200 లో ప్రపంచవ్యాప్తంగా నాటకీయ వాతావరణ మార్పు కారణంగా, కుకుటెని-ట్రిపిలియా సంస్కృతి ప్రాంతం వినాశకరమైన డస్ట్ బౌల్ కరువులో మునిగిపోయేది. ఆహారాన్ని ఉత్పత్తి చేయడానికి వ్యవసాయంపై ఆధారపడటంతో, ఈ పెద్ద ఎత్తున స్థావరాల నివాసితులకు ఆహారం అందించడం నిలకడగా ఉండేది, ఇది కుకుటెని-ట్రిపిలియా వ్యవసాయ సమాజం నాటకీయ ముగింపుకు దారితీసింది, దాని స్థానంలో ప్రోటో-ఇండో-యూరోపియన్ల మరింత కరువు-తగిన మతసంబంధ సంచార సమాజం ఏర్పడింది. ఆర్థిక వ్యవస్థ చాలా ఉత్పాదకంగా ఉందని నిరూపించబడినందున, సామాజిక కారకాలు క్షీణతకు నిర్ణయాత్మకమైనవి.<ref>{{Cite paper|date=26 December 2023|title=Isotopes prove advanced, integral crop production, and stockbreeding strategies nourished Trypillia mega-populations}}</ref><ref name=":0">{{Cite paper|date=April 2024|title=Trypillia mega-sites: a social levelling concept?}}</ref> కీల్ విశ్వవిద్యాలయం ([[Collaborative Research Centre 1266|సహకార పరిశోధన కేంద్రం 1266]]) పరిశోధకుల ఇటీవలి ఫలితాలు, అనేక "మెగాసైట్ల" భూభౌతిక సర్వే, త్రవ్వకాల ఆధారంగా, అభివృద్ధి చెందుతున్న క్రమానుగత నిర్ణయాత్మక నమూనాలు రాజకీయంగా స్వయంప్రతిపత్తి కలిగిన విభజన వంశాలలో వ్యవస్థీకృతమైన సంఘాలచే తిరస్కరించబడినందున ఇవి కొంతవరకు సామాజిక విచ్ఛిత్తి ప్రక్రియ కారణంగా క్షీణించాయని సూచిస్తున్నాయి.<ref>{{Cite paper|date=25 September 2019|title=Governing Tripolye: Integrative architecture in Tripolye settlements}}</ref><ref name=":0" /> == పురావస్తు అన్వేషణలు == 2026లో, ఈశాన్య రొమేనియాలోని బోటోసాని కౌంటీలో ఉన్న స్టౌసెని-హోల్మ్ అనే చరిత్రపూర్వ నివాస ప్రాంతంలో తవ్వకాలు జరుపుతున్న పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలు, సుమారుగా క్రీ.పూ. 4000–3900 కాలానికి చెందిన [[కుకుటేని-ట్రిపిలియా సంస్కృతి|కుకుటేని–ట్రిపిలియా సంస్కృతికి]] సంబంధించిన ఒక పెద్ద సామూహిక భవనాన్ని కనుగొన్నారు. ఈ నిర్మాణం సుమారు {{Convert abbreviated|350|m2|ft2}} విస్తీర్ణంలో ఉంది , దీనితో ఇది సుమారు 45 ఇళ్లు ఉన్న ఒక నివాస ప్రాంతంలోని చుట్టుపక్కల గృహాల కంటే మూడు రెట్లు కంటే ఎక్కువ పెద్దదిగా ఉంది. భూభౌతిక సర్వేలు, తవ్వకాలలో పునాది కందకాలు, పెద్ద గుంతలు, గణనీయమైన మట్టి నేల బయటపడ్డాయి, అయితే వంట లేదా నిల్వ ఏర్పాట్లు వంటి గృహ సౌకర్యాలు లేకపోవడం దీనిని సాధారణ నివాసాల నుండి వేరుగా నిలబెట్టింది. పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలు మట్టిపాత్రల శకలాలు, రాతి అవశేషాలు, కాలిపోయిన ధాన్యాలు, నల్ల హెన్‌బేన్ విత్తనాలను వెలికితీశారు, కానీ ఉన్నత వర్గాల నివాసానికి లేదా ప్రత్యేక గృహ కార్యకలాపాలకు సంబంధించిన ఎలాంటి ఆధారాలు కనుగొనలేదు. అందువల్ల ఈ భవనం ఒక సామూహిక లేదా ప్రజా నిర్మాణం అని, అది సమావేశ స్థలంగా, ఉత్సవాల ప్రదేశంగా లేదా సామూహిక కార్యకలాపాలు జరిగే ప్రదేశంగా ఉపయోగపడి ఉండవచ్చని భావిస్తున్నారు. ఈ ఆవిష్కరణ కుకుటేని-ట్రిపిలియా సమాజాల సామాజిక వ్యవస్థీకరణపై పరిశోధనకు దోహదపడుతుంది, పెద్ద సామూహిక భవనాలు ప్రధాన స్థావరాలలో మాత్రమే కాకుండా చిన్న సమాజాలలో కూడా ఉన్నాయని సూచిస్తుంది. <ref>{{Cite web|last=Moeed|first=Abdul|date=2026-05-23|title=6,000-Year-Old Prehistoric Megastructure in Romania Challenges Everything About Europe's First Civilizations|url=https://greekreporter.com/2026/05/23/prehistoric-megastructure-romania/|access-date=2026-05-29|website=GreekReporter.com|language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Tuhin|first=Muhammad|date=2026-04-16|title=Archaeologists Uncovered a Massive 6,000 Year Old Mystery Building in Romania|url=https://www.sciencenewstoday.org/archaeologists-uncovered-a-massive-6000-year-old-mystery-building-in-romania|access-date=2026-05-29|website=Science News Today|language=en-US}}</ref> == మూలాలు == {{Reflist|25em}} == బాహ్య లింకులు == * కుకుటేని సంస్కృతి ఫ్రెంచ్ ప్రభుత్వ సాంస్కృతిక మంత్రిత్వ శాఖ యొక్క కుకుటేని సంస్కృతిపై పేజీ (ఆంగ్లంలో). [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌]] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని కోటలు]] ljbsem45xycmykj9v5zr7z39hwwe1tv 0 507639 4942694 2026-08-23T16:55:55Z Nagarani Bethi 60383 "[[:en:Special:Redirect/revision/1364979240|Scythian Neapolis]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4942694 wikitext text/x-wiki {{Infobox historic site | name = సిథియన్ నియాపోలిస్ | image = Simferopol, Scythian Neapolis, 2016.06.17 (04) (29608182661).jpg | caption = [[స్కిలరస్]] సమాధిగా భావించబడుతున్న ప్రదేశం 2016 ఛాయాచిత్రం | coordinates = {{coord|44|56|34|N|34|07|14|E|display=inline,title}} | location = [[సిమ్ఫెరోపోల్]], [[క్రిమియా]] | area = | height = | built = క్రీ.పూ. 3వ శతాబ్దం | owner = ఉక్రెయిన్ (''డి జ్యూర్''), రష్యా }} '''సిథియన్ నియాపోలిస్''' ('''కెర్మెంచిక్)''' క్రీస్తుపూర్వం 3 వ శతాబ్దం చివరి నుండి 3 వ శతాబ్దపు రెండవ సగం వరకు [[క్రిమియా|క్రిమియన్ ద్వీపకల్పం]] ఉనికిలో ఉన్న ఒక ఇరానియన్ స్థావరం. ఇది గతంలో టౌరిక్ చెర్సోనెసస్ పట్టణంగా పరిగణించబడింది, సిథియన్ రాజులు నివసించే కోట, రాజభవనంగా [[స్ట్రాబో]] దీనిని పేర్కొన్నారు.{{Sfn|Bashilov|Davis-Kimball|Yablonsky|1995}}ఇది లేట్ సిథియన్ రాజ్యానికి రాజధానిగా, గ్రేట్ సిథియా రాజధానిగా పరిగణించబడుతుంది.{{Sfn|Ivantchik|2019}}పురావస్తు శిధిలాలు ప్రస్తుత సింఫేరోపోల్ శివార్లలో ఉన్నాయి. ఈ నగరం స్కిలురస్, పాలకస్ నేతృత్వంలోని క్రిమియా సిథియన్ తెగలకు కేంద్రంగా ఉండేది. ఈ పట్టణం దిగువ డ్నీపర్, క్రిమియా మధ్య ఉన్న భూములను కవర్ చేస్తూ ఒక చిన్న రాజ్యాన్ని పరిపాలించింది. క్రీస్తుపూర్వం 4 వ శతాబ్దం చివరి నుండి క్రీస్తుపూర్చి 3 వ శతాబ్దం ప్రారంభం మధ్యకాలంలో, కిజిల్-కోబా సంస్కృతి సిథియన్ కళాఖండాలు కనుగొనబడకముందే సిథియన్ నియాపోలిస్ ప్రాంతాన్ని ఆక్రమించిందని చరిత్రకారులు సూచిస్తున్నారు. ఈ స్థావరాన్ని 1945లో షుల్ట్జ్, గోలోవ్కినా మొదటిసారిగా తవ్వారు.{{Sfn|Rice|1957}}{{Sfn|Zaytsev|2004}} == భౌగోళికం == సిథియన్ నియాపోలిస్ సింఫేరోపోల్ లోని పెట్రోవ్స్కీ రాక్స్ పై ఒక పీఠభూమిపై ఉంది.{{Sfn|Bashilov|Davis-Kimball|Yablonsky|1995}}దీని వాతావరణం దీర్ఘ, పొడి, గాలితో నిండిన వేసవి, శీతాకాలాలను కలిగి ఉండడంతో పాటు మితమైన అవపాతం స్థాయిలను కలిగి ఉన్నట్లు వర్ణించబడింది. రాజధాని ప్రాంతం అడవులు, గొప్ప వృక్షసంపదతో విభిన్నంగా ఉండేది, ఇందులో ఓక్, పైన్, పోప్లర్, కోట చుట్టూ ఆల్డర్ వంటి కలప ఉన్నాయి.{{Sfn|Zaytsev|2004}} == చరిత్ర == సిథియన్ సంస్కృతి మాత్రమే కాకుండా 'నిశ్చల టౌరి', 'గ్రీకు నగరాల చోరాయ్ హెలెనైజ్డ్ జనాభా' కూడా ఉన్న సిథియన్ నియాపోలిస్ సాంస్కృతిక ప్రకృతి దృశ్యం వైవిధ్యమైనది. ఇవంట్చిక్ (2019) ప్రకారం, సిథియన్ నియాపోలిస్లో నివసించే వారితో సహా ఆ కాలంలోని సిథియన్లు క్రీస్తుపూర్వం 4 వ శతాబ్దపు 'సిథియన్ల' సంచార రాజ్యంతో పోలిస్తే హెలెనిస్టిక్ రాష్ట్రాలకు దగ్గరగా ఉండేవారు.{{Sfn|Ivantchik|2019}}ఈ ప్రాంతంలో క్రానియాలజీ పరిశోధన నుండి లభించిన ఆధారాలు కూడా సిథియన్ నియాపోలిస్లో వేర్వేరు మూలాలకు చెందిన వ్యక్తుల రెండు సమూహాలకు తక్కువ కాకుండా ఉండేవని సూచిస్తున్నాయి.{{Sfn|Makarov|2019}} హెలెనిస్టిక్ కాలంలో, క్రీస్తుపూర్వం మధ్య, వ్యవసాయం, పశువుల పెంపకం చిన్న సంకేతాలు మాత్రమే ఉన్నాయి, ఈ కాలంలో సిథియన్ నియాపోలిస్లో నివసించిన వ్యక్తులు పాక్షికంగా స్థిరపడ్డారు. భవనాలు లేకపోవడం, 'అలంకారమైన పొలాలలో గుర్రపు స్వారీ చేసేవారి చిత్రాలు, వంట వ్యర్థాలలో కనిపించే జంతువుల ఎముకల మిశ్రమం' ప్యాలెస్ కాంప్లెక్స్లో మరింత సూచిస్తున్నాయి. 'పలకలు, జగ్స్, కప్పులు, దీపాలు, బలిపీఠాలు, టెర్రకోట బొమ్మల' పురావస్తు ఆధారాలు కుండల తయారీ జరిగిందని, ఇది ప్రధానంగా స్థానికంగా వర్తకం చేయబడి, ఆచరణాత్మకంగా ఉపయోగించబడుతుందని వివరిస్తున్నాయి. ఇతర చరిత్రకారులు దీనిని 'కొంతవరకు అనాలోచితమైనది' అని వ్యాఖ్యానించారు.{{Sfn|Rice|1957}}చేతితో తయారు చేసిన వంటసామగ్రి, ప్రసాధన సామగ్రి (ట్వీజర్లు, అద్దాలు, సాధనాలు (కత్తులు, నూలుతున్న చక్రాలు, సూదులు) ఈ కాలం నుండి కనుగొనబడిన పురావస్తు వస్తువులు అని ఇది ప్రదర్శించబడింది. ఈ కాలంలో గుర్తించిన దిగుమతులలో 'రోడ్స్, సినోపా, చెర్సొనెసోస్, నిడోస్' నుండి ఆంఫోరేలు అలాగే టేబుల్వేర్, ఆంఫోరీ, 'అచ్చుతో తయారు చేసిన కప్పులు' ఉన్నాయి, ఈ వస్తువులు అక్కడ కనుగొనబడినందున దక్షిణ ప్యాలెస్ వారికి ప్రధాన స్థానభ్రంశం. సిథియన్ నియాపోలిస్ నివాసులు ఈ కాలంలో చాలా సరళమైన జీవితాన్ని గడుపుతారు, ఆహార తయారీ, వెచ్చదనం కోసం బహిరంగ మంటలను ఉపయోగిస్తున్నారు. దక్షిణ ప్యాలెస్ దీనికి మినహాయింపు, వివిధ రకాల గ్రీకు సెరామిక్స్, గ్రీకు పడకలు, దిగుమతి చేసుకున్న కాంస్య అద్దాలతో సహా విలాసవంతమైన వస్తువులు కనుగొనబడ్డాయి. జైత్సేవ్ (2004) కూడా పాచికలు ఒక ప్రసిద్ధ ఆట అని నమ్ముతారు, ప్యాలెస్ మెగారన్లలో ఒకదానిలో 30 కంటే ఎక్కువ గొర్రెలు ఆస్ట్రగలి కనుగొనబడ్డాయి.{{Sfn|Zaytsev|2004}} క్రీ పూ 2 వ శతాబ్దం చివరి నుండి క్రీ శ 1 వ శతాబ్దం మధ్యకాలం మధ్య సిథియన్ నియాపోలిస్లో ఉన్న వ్యక్తులలో మరింత అనాగరిక భౌతిక సంస్కృతి ఉండేది. పురావస్తు ఆధారాల ద్వారా చేతిపనులలో ఎటువంటి అభివృద్ధి కనిపించలేదు, కుండలు, ఎముక, కలప పనిముట్లు, నూలు, వస్త్రం ఇప్పటికీ అంతర్గతంగా ఉపయోగించబడుతున్నాయి, తక్కువ సంఖ్యలో ఉత్పత్తి చేయబడుతున్నాయి. గోధుమ, ఎర్ర-స్లిప్ టేబుల్వేర్, ప్రత్యేక ఆభరణాలు, పూసలు, రోమన్ వస్తువులు, ఈజిప్టు ఫెయెన్స్ వంటి దిగుమతులు ఈ సమయంలో వర్తకం చేయబడిన పెద్ద రకాల వస్తువులను వివరిస్తాయి, ప్రత్యేకంగా 1 వ శతాబ్దం CE సమయంలో పేర్కొంటాయి. పశువుల పెంపకం పెరిగినప్పటికీ, సిథియన్ నియాపోలిస్లోని వ్యవసాయ భూముల అంతటా ఎముకలు కనుగొనడం ద్వారా రుజువు చేయబడింది, ఈ కాలంలో ధాన్యం ప్రాసెసింగ్ కోసం ఉపయోగించే కొన్ని ముడి రాతి రోకులు మినహా, సాధనాలు లేకపోవడం వల్ల వ్యవసాయం సమృద్ధిగా లేదు.{{Sfn|Zaytsev|2004}} [[దస్త్రం:Scythian_Warriors.jpg|ఎడమ|thumb|సిథియన్ యోధులు]] సిథియన్ నియాపోలిస్ నివాసులు 1వ శతాబ్దం రెండవ భాగంలో, 2వ శతాబ్దం మూడవ త్రైమాసికంలో, మిశ్రమ వ్యవసాయ, సంచార ప్రకృతి దృశ్యం నుండి ప్రధానంగా సంచార ప్రాంతానికి మారారు, కోట లేఅవుట్లో మార్పులు, దీనిని ప్రదర్శించే ప్రణాళికలతో. ఈ సమయంలో, దిగుమతి చేసుకున్న వస్తువులు అనేక ఎర్ర-స్లిప్ కుండలు, గాజు నాళాలు, లోహ వస్తువులతో కూడిన ప్రాధమిక పురావస్తు అన్వేషణగా ఉండేవి, వీటిలో 'ఎనామెల్ రోమన్ బ్రోచెస్' (జైట్సేవ్లో ఉదహరించిన వైసోట్స్కాయా, 2004) ఉన్నాయి. ఈ కాలంలో రోజువారీ జీవితంలో అద్దాలు, కేశాలంకరణ కోసం కర్లింగ్ ఐరన్లు, నైపుణ్యంలో వైవిధ్యమైన గుర్రపు పరికరాలు వంటి సాధారణ మహిళా ప్రసాధన వస్తువులు ఉండేవి. వంటసామాను స్థానికంగా లభించేవి, చేతితో తయారు చేసిన జగ్స్, కుండలు, ఓపెన్ వెస్సల్స్, కప్పులు, కొన్ని దిగుమతి చేసుకున్న ఎర్ర-స్లిప్ ప్లేట్లు, జగ్స్, కప్పులు కూడా కనుగొనబడ్డాయి. యుద్ధ కవచంలో పొడవైన, చిన్న సర్మటియన్-శైలి కత్తులు, ఇనుప బాణం తలలు ఉన్నాయి. ఈ సమయంలో గ్రాఫిటీ కనుగొనబడింది, ఇది వాటి అర్థంపై చర్చను ప్రేరేపించింది. వేడుకల సమయంలో నివాసితులు వ్యక్తిగత 'ఆటోగ్రాఫ్లు' అని సూచిస్తూ O. D. దషేవ్స్కాయ (1962) తో వారి అర్థంపై చర్చ జరిగింది, అయితే ఇతర చరిత్రకారులు అవి కర్మాత్మక అర్ధాన్ని కలిగి ఉన్నాయని లేదా సర్మటియన్ విజేతల రచనలు అని సిద్ధాంతీకరించారు (వైసోట్స్కాయా, పుజ్డ్రోవ్స్కీ జైస్టెవ్, 2004 లో ఉదహరించారు. సాంస్కృతికంగా, ఈ కాలం సర్మటియన్ సంస్కృతి, పొరుగున ఉన్న బోస్ఫరస్, చెర్సొనెసోస్ స్థావరాలచే ఎక్కువగా ప్రభావితమైందని జైత్సేవ్ (2004) పేర్కొన్నాడు.{{Sfn|Zaytsev|2004}} 2 వ శతాబ్దం చివరి నుండి 3 వ శతాబ్దం మధ్యకాలం వరకు, ఇది గోథ్లు ఈ స్థావరాన్ని నాశనం చేయడానికి ముందు చివరి కాలం, సిథియన్ నియాపోలిస్ నుండి పురావస్తు ఆధారాలు, గణనీయమైన ధాన్యం నిల్వ కారణంగా ఈ స్థావరాన్ని 'వ్యవసాయ కేంద్రంగా' పరిగణించడంతో దాని వ్యవసాయ రంగం అభివృద్ధి చెందిందని సూచిస్తున్నాయి. నల్ల సముద్రం ప్రాంతంలో సమూహ స్థావరాల సాధారణ లక్షణాలను జనాభా ప్రదర్శించిందని జైస్టేవ్ (2004) పేర్కొన్నాడు-'జీవనశైలిలో క్షీణత, మొత్తం అనాగరికత, లోతైన మత సమన్వయవాదం'. శాశ్వత ధాన్యపు గడ్డి, చేతి మిల్లులు, ఆదిమ ధాన్యం-రోకలి, అలాగే కార్బనైజ్డ్ ఆపిల్, తీగలు పురావస్తు ఉనికి, ఇవి విటికల్చర్, హార్టికల్చర్ ఉనికిని ప్రదర్శిస్తాయి, ఈ సమయంలో స్థిరమైన, స్థిరపడిన వ్యవసాయ రంగాన్ని మరింత ప్రదర్శిస్తుంది. త్రవ్వకాలు జరిపినవారు గుర్రాలు, ఆవులు, మేకలు, గొర్రెల ఎముకలను కనుగొన్నారు, వేట ఆటలు జరిగాయని, ఈ స్థావరం ఆర్థిక వ్యవస్థలో పాత్ర పోషించాయని చరిత్రకారులు సూచిస్తున్నారు. ఈ కాలంలో గృహ ఆధారిత కుండలు, ఎముక, ఉన్ని, నూలు, వస్త్రంతో చేసిన వస్తువులు ఇప్పటికీ స్పష్టంగా కనిపించాయి, అయితే బోస్ఫరస్ నుండి ఎర్ర-స్లిప్ ఆంఫోరా జగ్స్ దిగుమతులు, చెర్సొనెసోస్ నుండి ఎర్ర స్లిప్ కుండలు కూడా పొరుగు స్థావరాలతో వాణిజ్యం ఇప్పటికీ జరుగుతోందని సూచిస్తున్నాయి.{{Sfn|Zaytsev|2004}}ఈ ఆంఫోరేలలో కొన్ని రోడ్స్, సినిడస్, కాస్, సినోప్ నుండి దిగుమతి చేసుకున్న వైన్లను కలిగి ఉన్నాయి.{{Sfn|Rice|1957}} == మతం == [[దస్త్రం:IndoScythiansDyonisos.jpg|thumb|ఇండో-సిథియన్లు గ్రీకు దేవుడు డయోనిసోస్ను అరియడ్నేతో రథంలో నెట్టివేస్తారు.]] సిథియన్ల మత విశ్వాసాలను చరిత్రకారులు పూర్తిగా అర్థం చేసుకోలేదు, అయితే చాలా మంది వారు మరణానంతర జీవితంపై నమ్మకం ఉన్న బహుదేవతారాధకులని నమ్ముతారు.{{Sfn|Shally-Jensen|2017|p=}} సిథియన్ నియాపోలిస్లోని తూర్పు నెక్రోపోలిస్లో ఉన్న సమాధుల లోపల సమూహ సమాధులు వంటి శ్మశానవాటికల్లో కనిపించే సమాధి వస్తువులు దీనికి నిదర్శనం. ఈ సమాధులు సంపద పరంగా నిర్మించబడ్డాయి, 'లోతైన, అత్యంత ధనికమైనవి... చిన్న వస్తువులతో లోతులేనివి' కనుగొనబడ్డాయి. ఈ సమాధులలో కనిపించే సమాధి వస్తువులలో చేతితో తయారు చేసిన కుండలు, కత్తులు, చిన్న ఉంగరాలు, పూసలు వంటి ఆభరణాలు, చెవిపోగులు, చిన్న గంటలు, లాకెట్లు ఉన్నాయి.{{Sfn|Kazarnitsky|2017}} == ఆర్కిటెక్చర్ == [[దస్త్రం:Neapolis_Crimea.jpg|ఎడమ|thumb|సిథియన్ నియాపోలిస్, 2008]] సిథియన్ కాలంలో, ఒక పెద్ద రాతి గోడ ఈ స్థావరాన్ని సర్మటియన్లకు వ్యతిరేకంగా రక్షణ పద్ధతిగా చుట్టుముట్టింది, రెండు రక్షణ టవర్లతో చుట్టుముట్టబడిన ఒక పెద్ద ద్వారం కలిగి ఉంది.{{Sfn|Rice|1957}}గోడల లోపల సిథియన్ నియాపోలిస్ ప్రభుత్వ భవనాలను కలిగి ఉంది, ఇవి గ్రీకు వాస్తుశిల్పం, నిర్మాణ పద్ధతుల ద్వారా వివిధ స్థాయిలలో ప్రభావితమయ్యాయి, రాజధానులు, పెయింట్ చేసిన ప్లాస్టర్, విగ్రహాలు, టైల్డ్ పైకప్పులతో నిలువు వరుసల పురావస్తు లక్షణాలతో భవనాల ద్వారా ప్రదర్శించబడతాయి. పట్టణంలోని ఉత్తర భాగంలో నివాస విభాగం ఉండేది, మధ్యస్థ ఆదాయ కుటుంబాలకు చిన్న ఇళ్ళు సర్వసాధారణం, ధనిక కుటుంబాలకు చెందిన ఇళ్ళు చాలా తక్కువగా ఉండేవి.{{Sfn|Bashilov|Davis-Kimball|Yablonsky|1995}}సిథియన్లు ఆక్రమించిన వివిధ కాలాలలో ఈ స్థావరం అనేకసార్లు నాశనం చేయబడింది, కొన్ని మంటల వల్ల కాకుండా మిథ్రాడేట్స్ జనరల్ డియోఫాంటోస్ చేత కూడా నాశనం చేయబడ్డాయి.{{Sfn|Ivantchik|2019}} జైట్సేవ్ (2004) క్రైజిట్స్కీ (1993) ను ఉదహరిస్తూ సిథియన్ నియాపోలిస్లో ఉన్న వాస్తుశిల్పం హెలెనిస్టిక్ కాలం 'గ్రీకు/బార్బేరియన్ నిర్మాణ సంప్రదాయాల మిశ్రమాన్ని కలిగి ఉందని' పేర్కొన్నాడు. ఈ సమయంలో సాంకేతికతలు 'సాపేక్షంగా ప్రాచీనమైనవి', అవి లేని ఇటుకలు, కలప, సున్నపురాయి, బంకమట్టి వంటి పదార్థాలు ప్రాధమికమైనవి. ఈ కాలంలో నివాసాలు/ఇళ్ళు, రక్షణాత్మక గోడల నిర్మాణ పద్ధతులు భిన్నంగా లేవు, నైపుణ్యం కలిగిన మేసన్లు, వడ్రంగులు లేకపోవడం 'ఉపరితల, స్థాయి వ్యత్యాసాల' ద్వారా గుర్తించబడుతుంది. దీనికి మినహాయింపు దక్షిణ ప్యాలెస్, మెగారన్ పారామితులు రెండు అంతస్తుల నిర్మాణాన్ని, టైల్డ్ పైకప్పు, మందపాటి గోడలను వివరించే పురావస్తు ఆధారాలను సూచిస్తాయి. తదుపరి నిర్మాణ దశల్లో 'బాగా ప్రాసెస్ చేయబడిన సున్నపురాయి పలకలు, బ్లాకులు', ఆర్గోటస్ హీరో, స్కైలురోస్ సమాధి, మాన్యుమెంటల్ సదరన్ ఫాకేడ్ వంటి ముఖ్యమైన దక్షిణ రాజభవన భవనాలు వంటి పదార్థాలు గ్రీకు నిర్మాణ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వృత్తిపరంగా నిర్మించబడ్డాయి.{{Sfn|Zaytsev|2004}} కాలక్రమేణా, సిథియన్ నియాపోలిస్లోని నిర్మాణ పద్ధతులు కంచు, పాలరాయి వంటి మరింత అధునాతన పదార్థాలను పొందుతున్న రాజభవన సముదాయాలతో అభివృద్ధి చెందలేదు, నివాసాలు, ధాన్యపు గదులతో పోలిస్తే 'నిర్మాణ, నిర్మాణ నైపుణ్యాల బాగా క్షీణత' గమనించబడింది.{{Sfn|Rice|1957}} ఇది సిథియన్ నియాపోలిస్లో నివసించే వ్యక్తుల మారుతున్న పరిస్థితుల ఫలితంగా ఉండవచ్చు, ఎందుకంటే ఈ స్థావరం నాశనం కావడానికి ముందు అనాగరిక జనాభా పెద్ద మార్పులను ఎదుర్కొంది.{{Sfn|Zaytsev|2004}} == ప్రధాన సైట్లు == === కింగ్ స్కిలురోస్ సమాధి === [[దస్త్రం:Skiluros.jpg|ఎడమ|thumb|సిథియన్ కింగ్ స్కిలురోస్, సిథియన్ నియాపోలిస్, క్రిమియా నుండి ఉపశమనం, 2 BCE]] కింగ్ స్కిలురోస్ సమాధిని 1946 లో పిఎన్ షుల్జ్, ఎన్ఎన్ పోగ్రెబోవా, ఓఐ డోంబ్రోవ్స్కీ, ఇఎ బోలోటనికోవా, ఎఎన్ కరాసేవ్, ఖ.క్రిస్, టి. యా కోబెట్జ్, వి. ఎ. గోలోవ్కినా, టి. ఎ. గ్లోబెంకో. క్రీస్తుపూర్వం 115 లో సెంట్రల్ గేట్ల సమీపంలో నిర్మించబడింది, ఇది సిథియన్ నియాపోలిస్లో నిర్మించిన రెండవ సమాధి, దాని స్థానం సిథియన్ నియోపోలిస్ గోడలకు మించినది.{{Sfn|Ivantchik|2018}}స్కిలురోస్ మృతదేహాన్ని బంగారు ఫలకాలతో అలంకరించబడిన 'సెమీ-గోళాకార టోపీ' ధరించి, రహస్య నేలపై ఉంచారు. పొత్తికడుపు ప్రాంతానికి పడటానికి ముందు అతని ఛాతీపై ఉంచిన అనేక వెండి, కాంస్య బ్రోచ్లు, ఇనుప హెల్మెట్ కూడా తవ్వబడ్డాయి, అయితే దాని అసలు స్థానం తెలియదు.{{Sfn|Zaytsev|2004}}సమాధి లోపల లభించిన ఒక శాసనం నుండి 4 నుండి 8 పంక్తుల అర్థంపై విద్యాపరమైన వివాదం ఉంది, కొంతమంది చరిత్రకారులు ఆ పంక్తులు కింగ్ స్కిలురోస్ను కాకుండా అర్గోటాస్ను వివరిస్తున్నాయని నమ్ముతారు.{{Sfn|Makarov|2019}} === అర్గోటాస్ సమాధి === [[దస్త్రం:Skilur&Palak_-_Scythian_Neapolis.jpg|thumb|స్కైలురోస్, పాలకస్ ఉపశమనం]] ఈ సమాధిని స్కిలురోస్ సమాధి ముందు నిర్మించారు, 1999లో తవ్వకాలు జరిగాయి. క్రీస్తుపూర్వం 128 లో నగరం మంటలను నాశనం చేసిన తరువాత, రాజభవనంతో పాటు ఇది నిర్మించబడింది, డోరిక్ రాజధానులు, సమాధి లోపల కనుగొనబడిన అనేక గ్రీకు ఉపశమనాలు, శిల్పాలు, శాసనాలు, నిర్మాణ వివరాలతో వాస్తుశిల్పంపై గ్రీకు ప్రభావాన్ని వివరించే నిర్మాణాలలో ఇది ఒకటి. ఈ నిర్మాణం సిథియన్ కులీన అర్గోటాస్, లేట్ సిథియన్ చరిత్రపై కొత్త అంతర్దృష్టులను అందించింది. ఇది చతురస్రాకారంలో ఉండి, రాజ భవనానికి సమీపంలో నిర్మించబడింది, ఇక్కడ ఎక్కువ భాగం శిల్పాలు, శిల్పాలు కనుగొనబడ్డాయి. ఇవాంట్చిక్ (2019) వంటి చరిత్రకారులు ఈ నిర్మాణం నిర్మించబడినందున, ఆ సమయంలో స్థావరం, సిథియన్ ప్రభువులలో అర్గోటాస్ ప్రధాన పాత్ర పోషిస్తుందని సిద్ధాంతీకరించారు. సమాధిలో కనుగొనబడిన ఒక శాసనం, ప్రత్యేకంగా 4 నుండి 8 పంక్తులు, చరిత్రకారుల మధ్య విద్యాపరమైన చర్చను ప్రేరేపించింది, కొంతమంది దీనిని కింగ్ స్కిలురోస్ గురించి నమ్ముతారు, మరికొందరు ఈ ఎపిటాఫ్ సిథియన్ ప్రభువులలో ఒక వ్యక్తి, భాగమైన అర్గోటాస్ గురించి సూచిస్తున్నారు.{{Sfn|Makarov|2019}}మకారోవ్ (2019) ప్రకారం అర్గోటాస్ సిథియన్ల పాలక వర్గం నుండి వచ్చాడని, క్రీ పూ 2 వ శతాబ్దం రెండవ భాగంలో బోస్పోరస్, సిథియా రాజ కుటుంబాల మధ్య సన్నిహిత సంబంధాన్ని ప్రతిబింబిస్తుందని పేర్కొన్నాడు. ఈ శాసనం నియాపోలిస్ సిథియన్ రాజు తమను సిథియా పాలకుడిగా భావించాడని, అలాగే 'స్నేహపూర్వక సంబంధాలను' కొనసాగిస్తున్న సిథియాలోని బాహ్య విధానాల దృష్టిని సూచిస్తుందని ఆధారాలు అందిస్తున్నాయి.{{Sfn|Ivantchik|2019}} == మూలాలు == {{Reflist}} === ఉల్లేఖనాలు === {{Reflist|20em}} === గ్రంథ పట్టిక ===   == బాహ్య లింకులు == {{Commons category|Scythian Neapolis}} * [http://neapolis-scythian.ru/english/index.html అధికారిక వెబ్సైట్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170703144957/http://neapolis-scythian.ru/english/index.html|date=2017-07-03}} 2017-07-03 at the Wayback Machine *   [[వర్గం:Articles containing Ukrainian-language text]] [[వర్గం:Coordinates on Wikidata]] [[వర్గం:Pages using gadget WikiMiniAtlas]] lmwvxpixyxywuk19ar4foto054i8hun 4942695 4942694 2026-08-23T16:56:26Z Nagarani Bethi 60383 4942695 wikitext text/x-wiki {{Infobox historic site | name = సిథియన్ నియాపోలిస్ | image = Simferopol, Scythian Neapolis, 2016.06.17 (04) (29608182661).jpg | caption = [[స్కిలరస్]] సమాధిగా భావించబడుతున్న ప్రదేశం 2016 ఛాయాచిత్రం | coordinates = {{coord|44|56|34|N|34|07|14|E|display=inline,title}} | location = [[సిమ్ఫెరోపోల్]], [[క్రిమియా]] | area = | height = | built = క్రీ.పూ. 3వ శతాబ్దం | owner = ఉక్రెయిన్ (''డి జ్యూర్''), రష్యా }} '''సిథియన్ నియాపోలిస్''' ('''కెర్మెంచిక్)''' క్రీస్తుపూర్వం 3 వ శతాబ్దం చివరి నుండి 3 వ శతాబ్దపు రెండవ సగం వరకు [[క్రిమియా|క్రిమియన్ ద్వీపకల్పం]] ఉనికిలో ఉన్న ఒక ఇరానియన్ స్థావరం. ఇది గతంలో టౌరిక్ చెర్సోనెసస్ పట్టణంగా పరిగణించబడింది, సిథియన్ రాజులు నివసించే కోట, రాజభవనంగా [[స్ట్రాబో]] దీనిని పేర్కొన్నారు.{{Sfn|Bashilov|Davis-Kimball|Yablonsky|1995}}ఇది లేట్ సిథియన్ రాజ్యానికి రాజధానిగా, గ్రేట్ సిథియా రాజధానిగా పరిగణించబడుతుంది.{{Sfn|Ivantchik|2019}}పురావస్తు శిధిలాలు ప్రస్తుత సింఫేరోపోల్ శివార్లలో ఉన్నాయి. ఈ నగరం స్కిలురస్, పాలకస్ నేతృత్వంలోని క్రిమియా సిథియన్ తెగలకు కేంద్రంగా ఉండేది. ఈ పట్టణం దిగువ డ్నీపర్, క్రిమియా మధ్య ఉన్న భూములను కవర్ చేస్తూ ఒక చిన్న రాజ్యాన్ని పరిపాలించింది. క్రీస్తుపూర్వం 4 వ శతాబ్దం చివరి నుండి క్రీస్తుపూర్చి 3 వ శతాబ్దం ప్రారంభం మధ్యకాలంలో, కిజిల్-కోబా సంస్కృతి సిథియన్ కళాఖండాలు కనుగొనబడకముందే సిథియన్ నియాపోలిస్ ప్రాంతాన్ని ఆక్రమించిందని చరిత్రకారులు సూచిస్తున్నారు. ఈ స్థావరాన్ని 1945లో షుల్ట్జ్, గోలోవ్కినా మొదటిసారిగా తవ్వారు.{{Sfn|Rice|1957}}{{Sfn|Zaytsev|2004}} == భౌగోళికం == సిథియన్ నియాపోలిస్ సింఫేరోపోల్ లోని పెట్రోవ్స్కీ రాక్స్ పై ఒక పీఠభూమిపై ఉంది.{{Sfn|Bashilov|Davis-Kimball|Yablonsky|1995}}దీని వాతావరణం దీర్ఘ, పొడి, గాలితో నిండిన వేసవి, శీతాకాలాలను కలిగి ఉండడంతో పాటు మితమైన అవపాతం స్థాయిలను కలిగి ఉన్నట్లు వర్ణించబడింది. రాజధాని ప్రాంతం అడవులు, గొప్ప వృక్షసంపదతో విభిన్నంగా ఉండేది, ఇందులో ఓక్, పైన్, పోప్లర్, కోట చుట్టూ ఆల్డర్ వంటి కలప ఉన్నాయి.{{Sfn|Zaytsev|2004}} == చరిత్ర == సిథియన్ సంస్కృతి మాత్రమే కాకుండా 'నిశ్చల టౌరి', 'గ్రీకు నగరాల చోరాయ్ హెలెనైజ్డ్ జనాభా' కూడా ఉన్న సిథియన్ నియాపోలిస్ సాంస్కృతిక ప్రకృతి దృశ్యం వైవిధ్యమైనది. ఇవంట్చిక్ (2019) ప్రకారం, సిథియన్ నియాపోలిస్లో నివసించే వారితో సహా ఆ కాలంలోని సిథియన్లు క్రీస్తుపూర్వం 4 వ శతాబ్దపు 'సిథియన్ల' సంచార రాజ్యంతో పోలిస్తే హెలెనిస్టిక్ రాష్ట్రాలకు దగ్గరగా ఉండేవారు.{{Sfn|Ivantchik|2019}}ఈ ప్రాంతంలో క్రానియాలజీ పరిశోధన నుండి లభించిన ఆధారాలు కూడా సిథియన్ నియాపోలిస్లో వేర్వేరు మూలాలకు చెందిన వ్యక్తుల రెండు సమూహాలకు తక్కువ కాకుండా ఉండేవని సూచిస్తున్నాయి.{{Sfn|Makarov|2019}} హెలెనిస్టిక్ కాలంలో, క్రీస్తుపూర్వం మధ్య, వ్యవసాయం, పశువుల పెంపకం చిన్న సంకేతాలు మాత్రమే ఉన్నాయి, ఈ కాలంలో సిథియన్ నియాపోలిస్లో నివసించిన వ్యక్తులు పాక్షికంగా స్థిరపడ్డారు. భవనాలు లేకపోవడం, 'అలంకారమైన పొలాలలో గుర్రపు స్వారీ చేసేవారి చిత్రాలు, వంట వ్యర్థాలలో కనిపించే జంతువుల ఎముకల మిశ్రమం' ప్యాలెస్ కాంప్లెక్స్లో మరింత సూచిస్తున్నాయి. 'పలకలు, జగ్స్, కప్పులు, దీపాలు, బలిపీఠాలు, టెర్రకోట బొమ్మల' పురావస్తు ఆధారాలు కుండల తయారీ జరిగిందని, ఇది ప్రధానంగా స్థానికంగా వర్తకం చేయబడి, ఆచరణాత్మకంగా ఉపయోగించబడుతుందని వివరిస్తున్నాయి. ఇతర చరిత్రకారులు దీనిని 'కొంతవరకు అనాలోచితమైనది' అని వ్యాఖ్యానించారు.{{Sfn|Rice|1957}}చేతితో తయారు చేసిన వంటసామగ్రి, ప్రసాధన సామగ్రి (ట్వీజర్లు, అద్దాలు, సాధనాలు (కత్తులు, నూలుతున్న చక్రాలు, సూదులు) ఈ కాలం నుండి కనుగొనబడిన పురావస్తు వస్తువులు అని ఇది ప్రదర్శించబడింది. ఈ కాలంలో గుర్తించిన దిగుమతులలో 'రోడ్స్, సినోపా, చెర్సొనెసోస్, నిడోస్' నుండి ఆంఫోరేలు అలాగే టేబుల్వేర్, ఆంఫోరీ, 'అచ్చుతో తయారు చేసిన కప్పులు' ఉన్నాయి, ఈ వస్తువులు అక్కడ కనుగొనబడినందున దక్షిణ ప్యాలెస్ వారికి ప్రధాన స్థానభ్రంశం. సిథియన్ నియాపోలిస్ నివాసులు ఈ కాలంలో చాలా సరళమైన జీవితాన్ని గడుపుతారు, ఆహార తయారీ, వెచ్చదనం కోసం బహిరంగ మంటలను ఉపయోగిస్తున్నారు. దక్షిణ ప్యాలెస్ దీనికి మినహాయింపు, వివిధ రకాల గ్రీకు సెరామిక్స్, గ్రీకు పడకలు, దిగుమతి చేసుకున్న కాంస్య అద్దాలతో సహా విలాసవంతమైన వస్తువులు కనుగొనబడ్డాయి. జైత్సేవ్ (2004) కూడా పాచికలు ఒక ప్రసిద్ధ ఆట అని నమ్ముతారు, ప్యాలెస్ మెగారన్లలో ఒకదానిలో 30 కంటే ఎక్కువ గొర్రెలు ఆస్ట్రగలి కనుగొనబడ్డాయి.{{Sfn|Zaytsev|2004}} క్రీ పూ 2 వ శతాబ్దం చివరి నుండి క్రీ శ 1 వ శతాబ్దం మధ్యకాలం మధ్య సిథియన్ నియాపోలిస్లో ఉన్న వ్యక్తులలో మరింత అనాగరిక భౌతిక సంస్కృతి ఉండేది. పురావస్తు ఆధారాల ద్వారా చేతిపనులలో ఎటువంటి అభివృద్ధి కనిపించలేదు, కుండలు, ఎముక, కలప పనిముట్లు, నూలు, వస్త్రం ఇప్పటికీ అంతర్గతంగా ఉపయోగించబడుతున్నాయి, తక్కువ సంఖ్యలో ఉత్పత్తి చేయబడుతున్నాయి. గోధుమ, ఎర్ర-స్లిప్ టేబుల్వేర్, ప్రత్యేక ఆభరణాలు, పూసలు, రోమన్ వస్తువులు, ఈజిప్టు ఫెయెన్స్ వంటి దిగుమతులు ఈ సమయంలో వర్తకం చేయబడిన పెద్ద రకాల వస్తువులను వివరిస్తాయి, ప్రత్యేకంగా 1 వ శతాబ్దం CE సమయంలో పేర్కొంటాయి. పశువుల పెంపకం పెరిగినప్పటికీ, సిథియన్ నియాపోలిస్లోని వ్యవసాయ భూముల అంతటా ఎముకలు కనుగొనడం ద్వారా రుజువు చేయబడింది, ఈ కాలంలో ధాన్యం ప్రాసెసింగ్ కోసం ఉపయోగించే కొన్ని ముడి రాతి రోకులు మినహా, సాధనాలు లేకపోవడం వల్ల వ్యవసాయం సమృద్ధిగా లేదు.{{Sfn|Zaytsev|2004}}[[దస్త్రం:Scythian_Warriors.jpg|ఎడమ|thumb|సిథియన్ యోధులు]] సిథియన్ నియాపోలిస్ నివాసులు 1వ శతాబ్దం రెండవ భాగంలో, 2వ శతాబ్దం మూడవ త్రైమాసికంలో, మిశ్రమ వ్యవసాయ, సంచార ప్రకృతి దృశ్యం నుండి ప్రధానంగా సంచార ప్రాంతానికి మారారు, కోట లేఅవుట్లో మార్పులు, దీనిని ప్రదర్శించే ప్రణాళికలతో. ఈ సమయంలో, దిగుమతి చేసుకున్న వస్తువులు అనేక ఎర్ర-స్లిప్ కుండలు, గాజు నాళాలు, లోహ వస్తువులతో కూడిన ప్రాధమిక పురావస్తు అన్వేషణగా ఉండేవి, వీటిలో 'ఎనామెల్ రోమన్ బ్రోచెస్' (జైట్సేవ్లో ఉదహరించిన వైసోట్స్కాయా, 2004) ఉన్నాయి. ఈ కాలంలో రోజువారీ జీవితంలో అద్దాలు, కేశాలంకరణ కోసం కర్లింగ్ ఐరన్లు, నైపుణ్యంలో వైవిధ్యమైన గుర్రపు పరికరాలు వంటి సాధారణ మహిళా ప్రసాధన వస్తువులు ఉండేవి. వంటసామాను స్థానికంగా లభించేవి, చేతితో తయారు చేసిన జగ్స్, కుండలు, ఓపెన్ వెస్సల్స్, కప్పులు, కొన్ని దిగుమతి చేసుకున్న ఎర్ర-స్లిప్ ప్లేట్లు, జగ్స్, కప్పులు కూడా కనుగొనబడ్డాయి. యుద్ధ కవచంలో పొడవైన, చిన్న సర్మటియన్-శైలి కత్తులు, ఇనుప బాణం తలలు ఉన్నాయి. ఈ సమయంలో గ్రాఫిటీ కనుగొనబడింది, ఇది వాటి అర్థంపై చర్చను ప్రేరేపించింది. వేడుకల సమయంలో నివాసితులు వ్యక్తిగత 'ఆటోగ్రాఫ్లు' అని సూచిస్తూ O. D. దషేవ్స్కాయ (1962) తో వారి అర్థంపై చర్చ జరిగింది, అయితే ఇతర చరిత్రకారులు అవి కర్మాత్మక అర్ధాన్ని కలిగి ఉన్నాయని లేదా సర్మటియన్ విజేతల రచనలు అని సిద్ధాంతీకరించారు (వైసోట్స్కాయా, పుజ్డ్రోవ్స్కీ జైస్టెవ్, 2004 లో ఉదహరించారు. సాంస్కృతికంగా, ఈ కాలం సర్మటియన్ సంస్కృతి, పొరుగున ఉన్న బోస్ఫరస్, చెర్సొనెసోస్ స్థావరాలచే ఎక్కువగా ప్రభావితమైందని జైత్సేవ్ (2004) పేర్కొన్నాడు.{{Sfn|Zaytsev|2004}} 2 వ శతాబ్దం చివరి నుండి 3 వ శతాబ్దం మధ్యకాలం వరకు, ఇది గోథ్లు ఈ స్థావరాన్ని నాశనం చేయడానికి ముందు చివరి కాలం, సిథియన్ నియాపోలిస్ నుండి పురావస్తు ఆధారాలు, గణనీయమైన ధాన్యం నిల్వ కారణంగా ఈ స్థావరాన్ని 'వ్యవసాయ కేంద్రంగా' పరిగణించడంతో దాని వ్యవసాయ రంగం అభివృద్ధి చెందిందని సూచిస్తున్నాయి. నల్ల సముద్రం ప్రాంతంలో సమూహ స్థావరాల సాధారణ లక్షణాలను జనాభా ప్రదర్శించిందని జైస్టేవ్ (2004) పేర్కొన్నాడు-'జీవనశైలిలో క్షీణత, మొత్తం అనాగరికత, లోతైన మత సమన్వయవాదం'. శాశ్వత ధాన్యపు గడ్డి, చేతి మిల్లులు, ఆదిమ ధాన్యం-రోకలి, అలాగే కార్బనైజ్డ్ ఆపిల్, తీగలు పురావస్తు ఉనికి, ఇవి విటికల్చర్, హార్టికల్చర్ ఉనికిని ప్రదర్శిస్తాయి, ఈ సమయంలో స్థిరమైన, స్థిరపడిన వ్యవసాయ రంగాన్ని మరింత ప్రదర్శిస్తుంది. త్రవ్వకాలు జరిపినవారు గుర్రాలు, ఆవులు, మేకలు, గొర్రెల ఎముకలను కనుగొన్నారు, వేట ఆటలు జరిగాయని, ఈ స్థావరం ఆర్థిక వ్యవస్థలో పాత్ర పోషించాయని చరిత్రకారులు సూచిస్తున్నారు. ఈ కాలంలో గృహ ఆధారిత కుండలు, ఎముక, ఉన్ని, నూలు, వస్త్రంతో చేసిన వస్తువులు ఇప్పటికీ స్పష్టంగా కనిపించాయి, అయితే బోస్ఫరస్ నుండి ఎర్ర-స్లిప్ ఆంఫోరా జగ్స్ దిగుమతులు, చెర్సొనెసోస్ నుండి ఎర్ర స్లిప్ కుండలు కూడా పొరుగు స్థావరాలతో వాణిజ్యం ఇప్పటికీ జరుగుతోందని సూచిస్తున్నాయి.{{Sfn|Zaytsev|2004}}ఈ ఆంఫోరేలలో కొన్ని రోడ్స్, సినిడస్, కాస్, సినోప్ నుండి దిగుమతి చేసుకున్న వైన్లను కలిగి ఉన్నాయి.{{Sfn|Rice|1957}} == మతం == [[దస్త్రం:IndoScythiansDyonisos.jpg|thumb|ఇండో-సిథియన్లు గ్రీకు దేవుడు డయోనిసోస్ను అరియడ్నేతో రథంలో నెట్టివేస్తారు.]] సిథియన్ల మత విశ్వాసాలను చరిత్రకారులు పూర్తిగా అర్థం చేసుకోలేదు, అయితే చాలా మంది వారు మరణానంతర జీవితంపై నమ్మకం ఉన్న బహుదేవతారాధకులని నమ్ముతారు.{{Sfn|Shally-Jensen|2017|p=}} సిథియన్ నియాపోలిస్లోని తూర్పు నెక్రోపోలిస్లో ఉన్న సమాధుల లోపల సమూహ సమాధులు వంటి శ్మశానవాటికల్లో కనిపించే సమాధి వస్తువులు దీనికి నిదర్శనం. ఈ సమాధులు సంపద పరంగా నిర్మించబడ్డాయి, 'లోతైన, అత్యంత ధనికమైనవి... చిన్న వస్తువులతో లోతులేనివి' కనుగొనబడ్డాయి. ఈ సమాధులలో కనిపించే సమాధి వస్తువులలో చేతితో తయారు చేసిన కుండలు, కత్తులు, చిన్న ఉంగరాలు, పూసలు వంటి ఆభరణాలు, చెవిపోగులు, చిన్న గంటలు, లాకెట్లు ఉన్నాయి.{{Sfn|Kazarnitsky|2017}} == ఆర్కిటెక్చర్ == [[దస్త్రం:Neapolis_Crimea.jpg|ఎడమ|thumb|సిథియన్ నియాపోలిస్, 2008]] సిథియన్ కాలంలో, ఒక పెద్ద రాతి గోడ ఈ స్థావరాన్ని సర్మటియన్లకు వ్యతిరేకంగా రక్షణ పద్ధతిగా చుట్టుముట్టింది, రెండు రక్షణ టవర్లతో చుట్టుముట్టబడిన ఒక పెద్ద ద్వారం కలిగి ఉంది.{{Sfn|Rice|1957}}గోడల లోపల సిథియన్ నియాపోలిస్ ప్రభుత్వ భవనాలను కలిగి ఉంది, ఇవి గ్రీకు వాస్తుశిల్పం, నిర్మాణ పద్ధతుల ద్వారా వివిధ స్థాయిలలో ప్రభావితమయ్యాయి, రాజధానులు, పెయింట్ చేసిన ప్లాస్టర్, విగ్రహాలు, టైల్డ్ పైకప్పులతో నిలువు వరుసల పురావస్తు లక్షణాలతో భవనాల ద్వారా ప్రదర్శించబడతాయి. పట్టణంలోని ఉత్తర భాగంలో నివాస విభాగం ఉండేది, మధ్యస్థ ఆదాయ కుటుంబాలకు చిన్న ఇళ్ళు సర్వసాధారణం, ధనిక కుటుంబాలకు చెందిన ఇళ్ళు చాలా తక్కువగా ఉండేవి.{{Sfn|Bashilov|Davis-Kimball|Yablonsky|1995}}సిథియన్లు ఆక్రమించిన వివిధ కాలాలలో ఈ స్థావరం అనేకసార్లు నాశనం చేయబడింది, కొన్ని మంటల వల్ల కాకుండా మిథ్రాడేట్స్ జనరల్ డియోఫాంటోస్ చేత కూడా నాశనం చేయబడ్డాయి.{{Sfn|Ivantchik|2019}} జైట్సేవ్ (2004) క్రైజిట్స్కీ (1993) ను ఉదహరిస్తూ సిథియన్ నియాపోలిస్లో ఉన్న వాస్తుశిల్పం హెలెనిస్టిక్ కాలం 'గ్రీకు/బార్బేరియన్ నిర్మాణ సంప్రదాయాల మిశ్రమాన్ని కలిగి ఉందని' పేర్కొన్నాడు. ఈ సమయంలో సాంకేతికతలు 'సాపేక్షంగా ప్రాచీనమైనవి', అవి లేని ఇటుకలు, కలప, సున్నపురాయి, బంకమట్టి వంటి పదార్థాలు ప్రాధమికమైనవి. ఈ కాలంలో నివాసాలు/ఇళ్ళు, రక్షణాత్మక గోడల నిర్మాణ పద్ధతులు భిన్నంగా లేవు, నైపుణ్యం కలిగిన మేసన్లు, వడ్రంగులు లేకపోవడం 'ఉపరితల, స్థాయి వ్యత్యాసాల' ద్వారా గుర్తించబడుతుంది. దీనికి మినహాయింపు దక్షిణ ప్యాలెస్, మెగారన్ పారామితులు రెండు అంతస్తుల నిర్మాణాన్ని, టైల్డ్ పైకప్పు, మందపాటి గోడలను వివరించే పురావస్తు ఆధారాలను సూచిస్తాయి. తదుపరి నిర్మాణ దశల్లో 'బాగా ప్రాసెస్ చేయబడిన సున్నపురాయి పలకలు, బ్లాకులు', ఆర్గోటస్ హీరో, స్కైలురోస్ సమాధి, మాన్యుమెంటల్ సదరన్ ఫాకేడ్ వంటి ముఖ్యమైన దక్షిణ రాజభవన భవనాలు వంటి పదార్థాలు గ్రీకు నిర్మాణ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వృత్తిపరంగా నిర్మించబడ్డాయి.{{Sfn|Zaytsev|2004}} కాలక్రమేణా, సిథియన్ నియాపోలిస్లోని నిర్మాణ పద్ధతులు కంచు, పాలరాయి వంటి మరింత అధునాతన పదార్థాలను పొందుతున్న రాజభవన సముదాయాలతో అభివృద్ధి చెందలేదు, నివాసాలు, ధాన్యపు గదులతో పోలిస్తే 'నిర్మాణ, నిర్మాణ నైపుణ్యాల బాగా క్షీణత' గమనించబడింది.{{Sfn|Rice|1957}} ఇది సిథియన్ నియాపోలిస్లో నివసించే వ్యక్తుల మారుతున్న పరిస్థితుల ఫలితంగా ఉండవచ్చు, ఎందుకంటే ఈ స్థావరం నాశనం కావడానికి ముందు అనాగరిక జనాభా పెద్ద మార్పులను ఎదుర్కొంది.{{Sfn|Zaytsev|2004}} == ప్రధాన సైట్లు == === కింగ్ స్కిలురోస్ సమాధి === [[దస్త్రం:Skiluros.jpg|ఎడమ|thumb|సిథియన్ కింగ్ స్కిలురోస్, సిథియన్ నియాపోలిస్, క్రిమియా నుండి ఉపశమనం, 2 BCE]] కింగ్ స్కిలురోస్ సమాధిని 1946 లో పిఎన్ షుల్జ్, ఎన్ఎన్ పోగ్రెబోవా, ఓఐ డోంబ్రోవ్స్కీ, ఇఎ బోలోటనికోవా, ఎఎన్ కరాసేవ్, ఖ.క్రిస్, టి. యా కోబెట్జ్, వి. ఎ. గోలోవ్కినా, టి. ఎ. గ్లోబెంకో. క్రీస్తుపూర్వం 115 లో సెంట్రల్ గేట్ల సమీపంలో నిర్మించబడింది, ఇది సిథియన్ నియాపోలిస్లో నిర్మించిన రెండవ సమాధి, దాని స్థానం సిథియన్ నియోపోలిస్ గోడలకు మించినది.{{Sfn|Ivantchik|2018}}స్కిలురోస్ మృతదేహాన్ని బంగారు ఫలకాలతో అలంకరించబడిన 'సెమీ-గోళాకార టోపీ' ధరించి, రహస్య నేలపై ఉంచారు. పొత్తికడుపు ప్రాంతానికి పడటానికి ముందు అతని ఛాతీపై ఉంచిన అనేక వెండి, కాంస్య బ్రోచ్లు, ఇనుప హెల్మెట్ కూడా తవ్వబడ్డాయి, అయితే దాని అసలు స్థానం తెలియదు.{{Sfn|Zaytsev|2004}}సమాధి లోపల లభించిన ఒక శాసనం నుండి 4 నుండి 8 పంక్తుల అర్థంపై విద్యాపరమైన వివాదం ఉంది, కొంతమంది చరిత్రకారులు ఆ పంక్తులు కింగ్ స్కిలురోస్ను కాకుండా అర్గోటాస్ను వివరిస్తున్నాయని నమ్ముతారు.{{Sfn|Makarov|2019}} === అర్గోటాస్ సమాధి === [[దస్త్రం:Skilur&Palak_-_Scythian_Neapolis.jpg|thumb|స్కైలురోస్, పాలకస్ ఉపశమనం]] ఈ సమాధిని స్కిలురోస్ సమాధి ముందు నిర్మించారు, 1999లో తవ్వకాలు జరిగాయి. క్రీస్తుపూర్వం 128 లో నగరం మంటలను నాశనం చేసిన తరువాత, రాజభవనంతో పాటు ఇది నిర్మించబడింది, డోరిక్ రాజధానులు, సమాధి లోపల కనుగొనబడిన అనేక గ్రీకు ఉపశమనాలు, శిల్పాలు, శాసనాలు, నిర్మాణ వివరాలతో వాస్తుశిల్పంపై గ్రీకు ప్రభావాన్ని వివరించే నిర్మాణాలలో ఇది ఒకటి. ఈ నిర్మాణం సిథియన్ కులీన అర్గోటాస్, లేట్ సిథియన్ చరిత్రపై కొత్త అంతర్దృష్టులను అందించింది. ఇది చతురస్రాకారంలో ఉండి, రాజ భవనానికి సమీపంలో నిర్మించబడింది, ఇక్కడ ఎక్కువ భాగం శిల్పాలు, శిల్పాలు కనుగొనబడ్డాయి. ఇవాంట్చిక్ (2019) వంటి చరిత్రకారులు ఈ నిర్మాణం నిర్మించబడినందున, ఆ సమయంలో స్థావరం, సిథియన్ ప్రభువులలో అర్గోటాస్ ప్రధాన పాత్ర పోషిస్తుందని సిద్ధాంతీకరించారు. సమాధిలో కనుగొనబడిన ఒక శాసనం, ప్రత్యేకంగా 4 నుండి 8 పంక్తులు, చరిత్రకారుల మధ్య విద్యాపరమైన చర్చను ప్రేరేపించింది, కొంతమంది దీనిని కింగ్ స్కిలురోస్ గురించి నమ్ముతారు, మరికొందరు ఈ ఎపిటాఫ్ సిథియన్ ప్రభువులలో ఒక వ్యక్తి, భాగమైన అర్గోటాస్ గురించి సూచిస్తున్నారు.{{Sfn|Makarov|2019}}మకారోవ్ (2019) ప్రకారం అర్గోటాస్ సిథియన్ల పాలక వర్గం నుండి వచ్చాడని, క్రీ పూ 2 వ శతాబ్దం రెండవ భాగంలో బోస్పోరస్, సిథియా రాజ కుటుంబాల మధ్య సన్నిహిత సంబంధాన్ని ప్రతిబింబిస్తుందని పేర్కొన్నాడు. ఈ శాసనం నియాపోలిస్ సిథియన్ రాజు తమను సిథియా పాలకుడిగా భావించాడని, అలాగే 'స్నేహపూర్వక సంబంధాలను' కొనసాగిస్తున్న సిథియాలోని బాహ్య విధానాల దృష్టిని సూచిస్తుందని ఆధారాలు అందిస్తున్నాయి.{{Sfn|Ivantchik|2019}} == మూలాలు == {{Reflist}} === ఉల్లేఖనాలు === {{Reflist|20em}} === గ్రంథ పట్టిక ===   == బాహ్య లింకులు == {{Commons category|Scythian Neapolis}} * [http://neapolis-scythian.ru/english/index.html అధికారిక వెబ్సైట్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170703144957/http://neapolis-scythian.ru/english/index.html|date=2017-07-03}} 2017-07-03 at the Wayback Machine *   [[వర్గం:Articles containing Ukrainian-language text]] [[వర్గం:Coordinates on Wikidata]] [[వర్గం:Pages using gadget WikiMiniAtlas]] 2yjuu1ua1duqc85t9noo97samw9qail 4942696 4942695 2026-08-23T17:00:54Z Nagarani Bethi 60383 /* గ్రంథ పట్టిక */ 4942696 wikitext text/x-wiki {{Infobox historic site | name = సిథియన్ నియాపోలిస్ | image = Simferopol, Scythian Neapolis, 2016.06.17 (04) (29608182661).jpg | caption = [[స్కిలరస్]] సమాధిగా భావించబడుతున్న ప్రదేశం 2016 ఛాయాచిత్రం | coordinates = {{coord|44|56|34|N|34|07|14|E|display=inline,title}} | location = [[సిమ్ఫెరోపోల్]], [[క్రిమియా]] | area = | height = | built = క్రీ.పూ. 3వ శతాబ్దం | owner = ఉక్రెయిన్ (''డి జ్యూర్''), రష్యా }} '''సిథియన్ నియాపోలిస్''' ('''కెర్మెంచిక్)''' క్రీస్తుపూర్వం 3 వ శతాబ్దం చివరి నుండి 3 వ శతాబ్దపు రెండవ సగం వరకు [[క్రిమియా|క్రిమియన్ ద్వీపకల్పం]] ఉనికిలో ఉన్న ఒక ఇరానియన్ స్థావరం. ఇది గతంలో టౌరిక్ చెర్సోనెసస్ పట్టణంగా పరిగణించబడింది, సిథియన్ రాజులు నివసించే కోట, రాజభవనంగా [[స్ట్రాబో]] దీనిని పేర్కొన్నారు.{{Sfn|Bashilov|Davis-Kimball|Yablonsky|1995}}ఇది లేట్ సిథియన్ రాజ్యానికి [[రాజధాని]]<nowiki/>గా, గ్రేట్ సిథియా రాజధానిగా పరిగణించబడుతుంది.{{Sfn|Ivantchik|2019}}పురావస్తు శిధిలాలు ప్రస్తుత సింఫేరోపోల్ శివార్లలో ఉన్నాయి. ఈ నగరం స్కిలురస్, పాలకస్ నేతృత్వంలోని క్రిమియా సిథియన్ తెగలకు కేంద్రంగా ఉండేది. ఈ పట్టణం దిగువ డ్నీపర్, క్రిమియా మధ్య ఉన్న భూములను కవర్ చేస్తూ ఒక చిన్న రాజ్యాన్ని పరిపాలించింది. క్రీస్తుపూర్వం 4 వ శతాబ్దం చివరి నుండి క్రీస్తుపూర్చి 3 వ శతాబ్దం ప్రారంభం మధ్యకాలంలో, కిజిల్-కోబా సంస్కృతి సిథియన్ కళాఖండాలు కనుగొనబడకముందే సిథియన్ నియాపోలిస్ ప్రాంతాన్ని ఆక్రమించిందని చరిత్రకారులు సూచిస్తున్నారు. ఈ స్థావరాన్ని 1945లో షుల్ట్జ్, గోలోవ్కినా మొదటిసారిగా తవ్వారు.{{Sfn|Rice|1957}}{{Sfn|Zaytsev|2004}} == భౌగోళికం == సిథియన్ నియాపోలిస్ సింఫేరోపోల్ లోని పెట్రోవ్స్కీ రాక్స్ పై ఒక పీఠభూమిపై ఉంది.{{Sfn|Bashilov|Davis-Kimball|Yablonsky|1995}}దీని వాతావరణం దీర్ఘ, పొడి, గాలితో నిండిన వేసవి, శీతాకాలాలను కలిగి ఉండడంతో పాటు మితమైన అవపాతం స్థాయిలను కలిగి ఉన్నట్లు వర్ణించబడింది. రాజధాని ప్రాంతం అడవులు, గొప్ప వృక్షసంపదతో విభిన్నంగా ఉండేది, ఇందులో ఓక్, పైన్, పోప్లర్, కోట చుట్టూ ఆల్డర్ వంటి కలప ఉన్నాయి.{{Sfn|Zaytsev|2004}} == చరిత్ర == సిథియన్ సంస్కృతి మాత్రమే కాకుండా 'నిశ్చల టౌరి', 'గ్రీకు నగరాల చోరాయ్ హెలెనైజ్డ్ జనాభా' కూడా ఉన్న సిథియన్ నియాపోలిస్ సాంస్కృతిక ప్రకృతి దృశ్యం వైవిధ్యమైనది. ఇవంట్చిక్ (2019) ప్రకారం, సిథియన్ నియాపోలిస్లో నివసించే వారితో సహా ఆ కాలంలోని సిథియన్లు క్రీస్తుపూర్వం 4 వ శతాబ్దపు 'సిథియన్ల' సంచార రాజ్యంతో పోలిస్తే హెలెనిస్టిక్ రాష్ట్రాలకు దగ్గరగా ఉండేవారు.{{Sfn|Ivantchik|2019}}ఈ ప్రాంతంలో క్రానియాలజీ పరిశోధన నుండి లభించిన ఆధారాలు కూడా సిథియన్ నియాపోలిస్లో వేర్వేరు మూలాలకు చెందిన వ్యక్తుల రెండు సమూహాలకు తక్కువ కాకుండా ఉండేవని సూచిస్తున్నాయి.{{Sfn|Makarov|2019}} హెలెనిస్టిక్ కాలంలో, క్రీస్తుపూర్వం మధ్య, వ్యవసాయం, పశువుల పెంపకం చిన్న సంకేతాలు మాత్రమే ఉన్నాయి, ఈ కాలంలో సిథియన్ నియాపోలిస్లో నివసించిన వ్యక్తులు పాక్షికంగా స్థిరపడ్డారు. భవనాలు లేకపోవడం, 'అలంకారమైన పొలాలలో గుర్రపు స్వారీ చేసేవారి చిత్రాలు, వంట వ్యర్థాలలో కనిపించే జంతువుల ఎముకల మిశ్రమం' ప్యాలెస్ కాంప్లెక్స్లో మరింత సూచిస్తున్నాయి. 'పలకలు, జగ్స్, కప్పులు, దీపాలు, బలిపీఠాలు, [[టెర్రకోట]] బొమ్మల' పురావస్తు ఆధారాలు కుండల తయారీ జరిగిందని, ఇది ప్రధానంగా స్థానికంగా వర్తకం చేయబడి, ఆచరణాత్మకంగా ఉపయోగించబడుతుందని వివరిస్తున్నాయి. ఇతర చరిత్రకారులు దీనిని 'కొంతవరకు అనాలోచితమైనది' అని వ్యాఖ్యానించారు.{{Sfn|Rice|1957}}చేతితో తయారు చేసిన వంటసామగ్రి, ప్రసాధన సామగ్రి (ట్వీజర్లు, అద్దాలు, సాధనాలు (కత్తులు, నూలుతున్న చక్రాలు, సూదులు) ఈ కాలం నుండి కనుగొనబడిన పురావస్తు వస్తువులు అని ఇది ప్రదర్శించబడింది. ఈ కాలంలో గుర్తించిన దిగుమతులలో 'రోడ్స్, సినోపా, చెర్సొనెసోస్, నిడోస్' నుండి ఆంఫోరేలు అలాగే టేబుల్వేర్, ఆంఫోరీ, 'అచ్చుతో తయారు చేసిన కప్పులు' ఉన్నాయి, ఈ వస్తువులు అక్కడ కనుగొనబడినందున దక్షిణ ప్యాలెస్ వారికి ప్రధాన స్థానభ్రంశం. సిథియన్ నియాపోలిస్ నివాసులు ఈ కాలంలో చాలా సరళమైన జీవితాన్ని గడుపుతారు, ఆహార తయారీ, వెచ్చదనం కోసం బహిరంగ మంటలను ఉపయోగిస్తున్నారు. దక్షిణ ప్యాలెస్ దీనికి మినహాయింపు, వివిధ రకాల గ్రీకు సెరామిక్స్, గ్రీకు పడకలు, దిగుమతి చేసుకున్న కాంస్య అద్దాలతో సహా విలాసవంతమైన వస్తువులు కనుగొనబడ్డాయి. జైత్సేవ్ (2004) కూడా పాచికలు ఒక ప్రసిద్ధ ఆట అని నమ్ముతారు, ప్యాలెస్ మెగారన్లలో ఒకదానిలో 30 కంటే ఎక్కువ గొర్రెలు ఆస్ట్రగలి కనుగొనబడ్డాయి.{{Sfn|Zaytsev|2004}} క్రీ పూ 2 వ శతాబ్దం చివరి నుండి క్రీ శ 1 వ శతాబ్దం మధ్యకాలం మధ్య సిథియన్ నియాపోలిస్లో ఉన్న వ్యక్తులలో మరింత అనాగరిక భౌతిక సంస్కృతి ఉండేది. పురావస్తు ఆధారాల ద్వారా చేతిపనులలో ఎటువంటి అభివృద్ధి కనిపించలేదు, కుండలు, ఎముక, కలప పనిముట్లు, నూలు, వస్త్రం ఇప్పటికీ అంతర్గతంగా ఉపయోగించబడుతున్నాయి, తక్కువ సంఖ్యలో ఉత్పత్తి చేయబడుతున్నాయి. [[గోధుమ]], ఎర్ర-స్లిప్ టేబుల్వేర్, ప్రత్యేక ఆభరణాలు, పూసలు, రోమన్ వస్తువులు, ఈజిప్టు ఫెయెన్స్ వంటి దిగుమతులు ఈ సమయంలో వర్తకం చేయబడిన పెద్ద రకాల వస్తువులను వివరిస్తాయి, ప్రత్యేకంగా 1 వ శతాబ్దం CE సమయంలో పేర్కొంటాయి. పశువుల పెంపకం పెరిగినప్పటికీ, సిథియన్ నియాపోలిస్లోని వ్యవసాయ భూముల అంతటా ఎముకలు కనుగొనడం ద్వారా రుజువు చేయబడింది, ఈ కాలంలో ధాన్యం ప్రాసెసింగ్ కోసం ఉపయోగించే కొన్ని ముడి రాతి రోకులు మినహా, సాధనాలు లేకపోవడం వల్ల వ్యవసాయం సమృద్ధిగా లేదు.{{Sfn|Zaytsev|2004}}[[దస్త్రం:Scythian_Warriors.jpg|ఎడమ|thumb|సిథియన్ యోధులు]] సిథియన్ నియాపోలిస్ నివాసులు 1వ శతాబ్దం రెండవ భాగంలో, 2వ శతాబ్దం మూడవ త్రైమాసికంలో, మిశ్రమ వ్యవసాయ, సంచార ప్రకృతి దృశ్యం నుండి ప్రధానంగా సంచార ప్రాంతానికి మారారు, కోట లేఅవుట్లో మార్పులు, దీనిని ప్రదర్శించే ప్రణాళికలతో. ఈ సమయంలో, దిగుమతి చేసుకున్న వస్తువులు అనేక ఎర్ర-స్లిప్ కుండలు, గాజు నాళాలు, లోహ వస్తువులతో కూడిన ప్రాధమిక పురావస్తు అన్వేషణగా ఉండేవి, వీటిలో 'ఎనామెల్ రోమన్ బ్రోచెస్' (జైట్సేవ్లో ఉదహరించిన వైసోట్స్కాయా, 2004) ఉన్నాయి. ఈ కాలంలో రోజువారీ జీవితంలో అద్దాలు, కేశాలంకరణ కోసం కర్లింగ్ ఐరన్లు, నైపుణ్యంలో వైవిధ్యమైన గుర్రపు పరికరాలు వంటి సాధారణ మహిళా ప్రసాధన వస్తువులు ఉండేవి. వంటసామాను స్థానికంగా లభించేవి, చేతితో తయారు చేసిన జగ్స్, [[కుండ|కుండలు]], ఓపెన్ వెస్సల్స్, కప్పులు, కొన్ని దిగుమతి చేసుకున్న ఎర్ర-స్లిప్ ప్లేట్లు, జగ్స్, కప్పులు కూడా కనుగొనబడ్డాయి. యుద్ధ కవచంలో పొడవైన, చిన్న సర్మటియన్-శైలి కత్తులు, ఇనుప బాణం తలలు ఉన్నాయి. ఈ సమయంలో గ్రాఫిటీ కనుగొనబడింది, ఇది వాటి అర్థంపై చర్చను ప్రేరేపించింది. వేడుకల సమయంలో నివాసితులు వ్యక్తిగత 'ఆటోగ్రాఫ్లు' అని సూచిస్తూ O. D. దషేవ్స్కాయ (1962) తో వారి అర్థంపై చర్చ జరిగింది, అయితే ఇతర చరిత్రకారులు అవి కర్మాత్మక అర్ధాన్ని కలిగి ఉన్నాయని లేదా సర్మటియన్ విజేతల రచనలు అని సిద్ధాంతీకరించారు (వైసోట్స్కాయా, పుజ్డ్రోవ్స్కీ జైస్టెవ్, 2004 లో ఉదహరించారు. సాంస్కృతికంగా, ఈ కాలం సర్మటియన్ సంస్కృతి, పొరుగున ఉన్న బోస్ఫరస్, చెర్సొనెసోస్ స్థావరాలచే ఎక్కువగా ప్రభావితమైందని జైత్సేవ్ (2004) పేర్కొన్నాడు.{{Sfn|Zaytsev|2004}} 2 వ శతాబ్దం చివరి నుండి 3 వ శతాబ్దం మధ్యకాలం వరకు, ఇది గోథ్లు ఈ స్థావరాన్ని నాశనం చేయడానికి ముందు చివరి కాలం, సిథియన్ నియాపోలిస్ నుండి పురావస్తు ఆధారాలు, గణనీయమైన ధాన్యం నిల్వ కారణంగా ఈ స్థావరాన్ని 'వ్యవసాయ కేంద్రంగా' పరిగణించడంతో దాని వ్యవసాయ రంగం అభివృద్ధి చెందిందని సూచిస్తున్నాయి. నల్ల సముద్రం ప్రాంతంలో సమూహ స్థావరాల సాధారణ లక్షణాలను జనాభా ప్రదర్శించిందని జైస్టేవ్ (2004) పేర్కొన్నాడు-'జీవనశైలిలో క్షీణత, మొత్తం అనాగరికత, లోతైన మత సమన్వయవాదం'. శాశ్వత ధాన్యపు గడ్డి, చేతి మిల్లులు, ఆదిమ ధాన్యం-రోకలి, అలాగే కార్బనైజ్డ్ ఆపిల్, తీగలు పురావస్తు ఉనికి, ఇవి విటికల్చర్, హార్టికల్చర్ ఉనికిని ప్రదర్శిస్తాయి, ఈ సమయంలో స్థిరమైన, స్థిరపడిన వ్యవసాయ రంగాన్ని మరింత ప్రదర్శిస్తుంది. త్రవ్వకాలు జరిపినవారు [[గుర్రాలు]], [[ఆవు|ఆవులు]], [[మేక|మేకలు]], [[పొట్టేలు|గొర్రెల]] ఎముకలను కనుగొన్నారు, వేట ఆటలు జరిగాయని, ఈ స్థావరం ఆర్థిక వ్యవస్థలో పాత్ర పోషించాయని చరిత్రకారులు సూచిస్తున్నారు. ఈ కాలంలో గృహ ఆధారిత కుండలు, ఎముక, ఉన్ని, నూలు, వస్త్రంతో చేసిన వస్తువులు ఇప్పటికీ స్పష్టంగా కనిపించాయి, అయితే బోస్ఫరస్ నుండి ఎర్ర-స్లిప్ ఆంఫోరా జగ్స్ దిగుమతులు, చెర్సొనెసోస్ నుండి ఎర్ర స్లిప్ కుండలు కూడా పొరుగు స్థావరాలతో వాణిజ్యం ఇప్పటికీ జరుగుతోందని సూచిస్తున్నాయి.{{Sfn|Zaytsev|2004}}ఈ ఆంఫోరేలలో కొన్ని రోడ్స్, సినిడస్, కాస్, సినోప్ నుండి దిగుమతి చేసుకున్న వైన్లను కలిగి ఉన్నాయి.{{Sfn|Rice|1957}} == మతం == [[దస్త్రం:IndoScythiansDyonisos.jpg|thumb|ఇండో-సిథియన్లు గ్రీకు దేవుడు డయోనిసోస్ను అరియడ్నేతో రథంలో నెట్టివేస్తారు.]] సిథియన్ల మత విశ్వాసాలను చరిత్రకారులు పూర్తిగా అర్థం చేసుకోలేదు, అయితే చాలా మంది వారు మరణానంతర జీవితంపై నమ్మకం ఉన్న బహుదేవతారాధకులని నమ్ముతారు.{{Sfn|Shally-Jensen|2017|p=}} సిథియన్ నియాపోలిస్లోని తూర్పు నెక్రోపోలిస్లో ఉన్న సమాధుల లోపల సమూహ సమాధులు వంటి శ్మశానవాటికల్లో కనిపించే సమాధి వస్తువులు దీనికి నిదర్శనం. ఈ సమాధులు సంపద పరంగా నిర్మించబడ్డాయి, 'లోతైన, అత్యంత ధనికమైనవి... చిన్న వస్తువులతో లోతులేనివి' కనుగొనబడ్డాయి. ఈ సమాధులలో కనిపించే సమాధి వస్తువులలో చేతితో తయారు చేసిన కుండలు, కత్తులు, చిన్న ఉంగరాలు, పూసలు వంటి [[ఆభరణాలు]], చెవిపోగులు, చిన్న గంటలు, లాకెట్లు ఉన్నాయి.{{Sfn|Kazarnitsky|2017}} == ఆర్కిటెక్చర్ == [[దస్త్రం:Neapolis_Crimea.jpg|ఎడమ|thumb|సిథియన్ నియాపోలిస్, 2008]] సిథియన్ కాలంలో, ఒక పెద్ద [[రాయి|రాతి]] గోడ ఈ స్థావరాన్ని సర్మటియన్లకు వ్యతిరేకంగా రక్షణ పద్ధతిగా చుట్టుముట్టింది, రెండు రక్షణ టవర్లతో చుట్టుముట్టబడిన ఒక పెద్ద ద్వారం కలిగి ఉంది.{{Sfn|Rice|1957}}గోడల లోపల సిథియన్ నియాపోలిస్ ప్రభుత్వ భవనాలను కలిగి ఉంది, ఇవి గ్రీకు వాస్తుశిల్పం, నిర్మాణ పద్ధతుల ద్వారా వివిధ స్థాయిలలో ప్రభావితమయ్యాయి, రాజధానులు, పెయింట్ చేసిన ప్లాస్టర్, [[విగ్రహం|విగ్రహాలు]], టైల్డ్ పైకప్పులతో నిలువు వరుసల పురావస్తు లక్షణాలతో భవనాల ద్వారా ప్రదర్శించబడతాయి. పట్టణంలోని ఉత్తర భాగంలో నివాస విభాగం ఉండేది, మధ్యస్థ ఆదాయ కుటుంబాలకు చిన్న ఇళ్ళు సర్వసాధారణం, ధనిక కుటుంబాలకు చెందిన ఇళ్ళు చాలా తక్కువగా ఉండేవి.{{Sfn|Bashilov|Davis-Kimball|Yablonsky|1995}}సిథియన్లు ఆక్రమించిన వివిధ కాలాలలో ఈ స్థావరం అనేకసార్లు నాశనం చేయబడింది, కొన్ని మంటల వల్ల కాకుండా మిథ్రాడేట్స్ జనరల్ డియోఫాంటోస్ చేత కూడా నాశనం చేయబడ్డాయి.{{Sfn|Ivantchik|2019}} జైట్సేవ్ (2004) క్రైజిట్స్కీ (1993) ను ఉదహరిస్తూ సిథియన్ నియాపోలిస్లో ఉన్న వాస్తుశిల్పం హెలెనిస్టిక్ కాలం 'గ్రీకు/బార్బేరియన్ నిర్మాణ సంప్రదాయాల మిశ్రమాన్ని కలిగి ఉందని' పేర్కొన్నాడు. ఈ సమయంలో సాంకేతికతలు 'సాపేక్షంగా ప్రాచీనమైనవి', అవి లేని ఇటుకలు, కలప, సున్నపురాయి, బంకమట్టి వంటి పదార్థాలు ప్రాధమికమైనవి. ఈ కాలంలో నివాసాలు/ఇళ్ళు, రక్షణాత్మక గోడల నిర్మాణ పద్ధతులు భిన్నంగా లేవు, నైపుణ్యం కలిగిన మేసన్లు, వడ్రంగులు లేకపోవడం 'ఉపరితల, స్థాయి వ్యత్యాసాల' ద్వారా గుర్తించబడుతుంది. దీనికి మినహాయింపు దక్షిణ ప్యాలెస్, మెగారన్ పారామితులు రెండు అంతస్తుల నిర్మాణాన్ని, టైల్డ్ పైకప్పు, మందపాటి గోడలను వివరించే పురావస్తు ఆధారాలను సూచిస్తాయి. తదుపరి నిర్మాణ దశల్లో 'బాగా ప్రాసెస్ చేయబడిన సున్నపురాయి పలకలు, బ్లాకులు', ఆర్గోటస్ హీరో, స్కైలురోస్ సమాధి, మాన్యుమెంటల్ సదరన్ ఫాకేడ్ వంటి ముఖ్యమైన దక్షిణ రాజభవన భవనాలు వంటి పదార్థాలు గ్రీకు నిర్మాణ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వృత్తిపరంగా నిర్మించబడ్డాయి.{{Sfn|Zaytsev|2004}} కాలక్రమేణా, సిథియన్ నియాపోలిస్లోని నిర్మాణ పద్ధతులు కంచు, పాలరాయి వంటి మరింత అధునాతన పదార్థాలను పొందుతున్న రాజభవన సముదాయాలతో అభివృద్ధి చెందలేదు, నివాసాలు, [[ధాన్యం|ధాన్యపు]] గదులతో పోలిస్తే 'నిర్మాణ, నిర్మాణ నైపుణ్యాల బాగా క్షీణత' గమనించబడింది.{{Sfn|Rice|1957}} ఇది సిథియన్ నియాపోలిస్లో నివసించే వ్యక్తుల మారుతున్న పరిస్థితుల ఫలితంగా ఉండవచ్చు, ఎందుకంటే ఈ స్థావరం నాశనం కావడానికి ముందు అనాగరిక [[జనాభా]] పెద్ద మార్పులను ఎదుర్కొంది.{{Sfn|Zaytsev|2004}} == ప్రధాన సైట్లు == === కింగ్ స్కిలురోస్ సమాధి === [[దస్త్రం:Skiluros.jpg|ఎడమ|thumb|సిథియన్ కింగ్ స్కిలురోస్, సిథియన్ నియాపోలిస్, క్రిమియా నుండి ఉపశమనం, 2 BCE]] కింగ్ స్కిలురోస్ సమాధిని 1946 లో పిఎన్ షుల్జ్, ఎన్ఎన్ పోగ్రెబోవా, ఓఐ డోంబ్రోవ్స్కీ, ఇఎ బోలోటనికోవా, ఎఎన్ కరాసేవ్, ఖ.క్రిస్, టి. యా కోబెట్జ్, వి. ఎ. గోలోవ్కినా, టి. ఎ. గ్లోబెంకో. క్రీస్తుపూర్వం 115 లో సెంట్రల్ గేట్ల సమీపంలో నిర్మించబడింది, ఇది సిథియన్ నియాపోలిస్లో నిర్మించిన రెండవ [[సమాధి]], దాని స్థానం సిథియన్ నియోపోలిస్ గోడలకు మించినది.{{Sfn|Ivantchik|2018}}స్కిలురోస్ మృతదేహాన్ని బంగారు ఫలకాలతో అలంకరించబడిన 'సెమీ-గోళాకార టోపీ' ధరించి, రహస్య నేలపై ఉంచారు. పొత్తికడుపు ప్రాంతానికి పడటానికి ముందు అతని ఛాతీపై ఉంచిన అనేక [[వెండి]], [[కాంస్య శిల్పం|కాంస్య]] బ్రోచ్లు, ఇనుప హెల్మెట్ కూడా తవ్వబడ్డాయి, అయితే దాని అసలు స్థానం తెలియదు.{{Sfn|Zaytsev|2004}}సమాధి లోపల లభించిన ఒక శాసనం నుండి 4 నుండి 8 పంక్తుల అర్థంపై విద్యాపరమైన వివాదం ఉంది, కొంతమంది చరిత్రకారులు ఆ పంక్తులు కింగ్ స్కిలురోస్ను కాకుండా అర్గోటాస్ను వివరిస్తున్నాయని నమ్ముతారు.{{Sfn|Makarov|2019}} === అర్గోటాస్ సమాధి === [[దస్త్రం:Skilur&Palak_-_Scythian_Neapolis.jpg|thumb|స్కైలురోస్, పాలకస్ ఉపశమనం]] ఈ సమాధిని స్కిలురోస్ సమాధి ముందు నిర్మించారు, 1999లో తవ్వకాలు జరిగాయి. క్రీస్తుపూర్వం 128 లో నగరం మంటలను నాశనం చేసిన తరువాత, రాజభవనంతో పాటు ఇది నిర్మించబడింది, డోరిక్ రాజధానులు, సమాధి లోపల కనుగొనబడిన అనేక గ్రీకు ఉపశమనాలు, [[శిల్పం|శిల్పాలు]], శాసనాలు, నిర్మాణ వివరాలతో వాస్తుశిల్పంపై గ్రీకు ప్రభావాన్ని వివరించే నిర్మాణాలలో ఇది ఒకటి. ఈ నిర్మాణం సిథియన్ కులీన అర్గోటాస్, లేట్ సిథియన్ చరిత్రపై కొత్త అంతర్దృష్టులను అందించింది. ఇది చతురస్రాకారంలో ఉండి, రాజ భవనానికి సమీపంలో నిర్మించబడింది, ఇక్కడ ఎక్కువ భాగం శిల్పాలు, శిల్పాలు కనుగొనబడ్డాయి. ఇవాంట్చిక్ (2019) వంటి చరిత్రకారులు ఈ నిర్మాణం నిర్మించబడినందున, ఆ సమయంలో స్థావరం, సిథియన్ ప్రభువులలో అర్గోటాస్ ప్రధాన పాత్ర పోషిస్తుందని సిద్ధాంతీకరించారు. సమాధిలో కనుగొనబడిన ఒక శాసనం, ప్రత్యేకంగా 4 నుండి 8 పంక్తులు, చరిత్రకారుల మధ్య విద్యాపరమైన చర్చను ప్రేరేపించింది, కొంతమంది దీనిని కింగ్ స్కిలురోస్ గురించి నమ్ముతారు, మరికొందరు ఈ ఎపిటాఫ్ సిథియన్ ప్రభువులలో ఒక వ్యక్తి, భాగమైన అర్గోటాస్ గురించి సూచిస్తున్నారు.{{Sfn|Makarov|2019}}మకారోవ్ (2019) ప్రకారం అర్గోటాస్ సిథియన్ల పాలక వర్గం నుండి వచ్చాడని, క్రీ పూ 2 వ శతాబ్దం రెండవ భాగంలో బోస్పోరస్, సిథియా రాజ కుటుంబాల మధ్య సన్నిహిత సంబంధాన్ని ప్రతిబింబిస్తుందని పేర్కొన్నాడు. ఈ శాసనం నియాపోలిస్ సిథియన్ రాజు తమను సిథియా పాలకుడిగా భావించాడని, అలాగే 'స్నేహపూర్వక సంబంధాలను' కొనసాగిస్తున్న సిథియాలోని బాహ్య విధానాల దృష్టిని సూచిస్తుందని ఆధారాలు అందిస్తున్నాయి.{{Sfn|Ivantchik|2019}} == మూలాలు == {{Reflist}} === గ్రంథ పట్టిక === {{refbegin}} * {{cite book|url=|title=Nomads of the Eurasian Steppes in the Early Iron Age|last1=Bashilov|first1=V. A.|last2=Davis-Kimball|first2=Jeannine|last3=Yablonsky|first3=Leonid T.|date=1995|publisher=Zinat Press|isbn=978-1-885-97900-1|location=[[Berkeley, California|Berkeley]], [[United States]]|page=|author-link2=Jeannine Davis-Kimball}}{{sfn|Bashilov|Davis-Kimball|Yablonsky|1995}} * {{cite web|last=Ivantchik|first=Askold|author-link=Askold Ivantchik|date=April 25, 2018|title=Scythians|url=http://www.iranicaonline.org/articles/scythians|website=[[Encyclopædia Iranica]]}} * {{cite journal |last=Ivantchik |first=Askold I. |author-link=Askold Ivantchik |date=2019 |title=The Scythian Kingdom in the Crimea in the 2nd Century BC and Its Relations with the Greek States in the North Pontic Region |url=https://brill.com/view/journals/acss/25/2/article-p220_2.xml |journal=[[Ancient Civilizations from Scythia to Siberia]] |volume=25 |issue=2 |pages=220–254 |doi=10.1163/15700577-12341351 |url-access=subscription |s2cid=213768209}} * {{cite journal |last=Kazarnitsky |first=Alexey A. |date=2017 |title=Craniology and the Funerary Rite of the Population of Scythian Neapolis |url=https://brill.com/view/journals/acss/23/2/article-p210_210.xml |journal=[[Ancient Civilizations from Scythia to Siberia]] |volume=23 |issue=2 |pages=210–224 |doi=10.1163/15700577-12341317 |url-access=subscription}} * {{cite journal |last=Makarov |first=Igor A. |date=2019 |title=On the Epitaph for Argotas from Neapolis Scythica |url=https://brill.com/view/journals/acss/25/2/article-p205_1.xml |journal=[[Ancient Civilizations from Scythia to Siberia]] |volume=25 |issue=3 |pages=205–219 |doi=10.1163/15700577-12341350 |url-access=subscription |s2cid=226788077}} *{{cite book|url=|title=The Ancient World: Extraordinary People in Extraordinary Societies|last=Shally-Jensen|first=Michael|date=2017|publisher=Salem Press|isbn=978-1-682-17189-9|location=[[Ipswich, Massachusetts|Ipswich]], [[United States]]; [[Amenia (town), New York|Amenia]], [[United States]]|page=|author-link=}} * {{cite book|url=|title=The Scythians|last=Rice|first=T. T.|date=1957|publisher=[[Greenwood Publishing Group|Praeger Publishers]]|isbn=|location=[[New York City]], [[United States]]|page=|author-link=Tamara Talbot Rice}} * {{cite book|url=|title=The Scythian Neapolis (2nd Century BC to 3rd century AD) : Investigations into the Graeco-Barbarian City on the Northern Black Sea Coast|last=Zaytsev|first=Yury P.|date=2004|publisher=[[British Archaeological Reports]]|isbn=978-1-841-71579-7|location=[[Oxford]], [[United Kingdom]]|page=|author-link=}} {{refend}} == బాహ్య లింకులు == {{Commons category|Scythian Neapolis}} * [http://neapolis-scythian.ru/english/index.html అధికారిక వెబ్సైట్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170703144957/http://neapolis-scythian.ru/english/index.html|date=2017-07-03}} 2017-07-03 at the Wayback Machine *   [[వర్గం:ఉక్రెయిన్]] 6egdlqd693thop0rx3kavju1kokvvok 4942744 4942696 2026-08-23T18:24:06Z Nagarani Bethi 60383 4942744 wikitext text/x-wiki {{Infobox historic site | name = సిథియన్ నియాపోలిస్ | image = Simferopol, Scythian Neapolis, 2016.06.17 (04) (29608182661).jpg | caption = [[స్కిలరస్]] సమాధిగా భావించబడుతున్న ప్రదేశం 2016 ఛాయాచిత్రం | coordinates = {{coord|44|56|34|N|34|07|14|E|display=inline,title}} | location = [[సిమ్ఫెరోపోల్]], [[క్రిమియా]] | area = | height = | built = క్రీ.పూ. 3వ శతాబ్దం | owner = ఉక్రెయిన్ (''డి జ్యూర్''), రష్యా }} '''సిథియన్ నియాపోలిస్''' ('''కెర్మెంచిక్)''' క్రీస్తుపూర్వం 3 వ శతాబ్దం చివరి నుండి 3 వ శతాబ్దపు రెండవ సగం వరకు [[క్రిమియా|క్రిమియన్ ద్వీపకల్పం]] ఉనికిలో ఉన్న ఒక ఇరానియన్ స్థావరం. ఇది గతంలో టౌరిక్ చెర్సోనెసస్ పట్టణంగా పరిగణించబడింది, సిథియన్ రాజులు నివసించే కోట, రాజభవనంగా [[స్ట్రాబో]] దీనిని పేర్కొన్నారు.{{Sfn|Bashilov|Davis-Kimball|Yablonsky|1995}}ఇది [[సిథియా మైనర్ (క్రిమియా)|లేట్ సిథియన్ రాజ్యానికి]] [[రాజధాని]]<nowiki/>గా, గ్రేట్ సిథియా రాజధానిగా పరిగణించబడుతుంది.{{Sfn|Ivantchik|2019}}పురావస్తు శిధిలాలు ప్రస్తుత సింఫేరోపోల్ శివార్లలో ఉన్నాయి. ఈ నగరం స్కిలురస్, పాలకస్ నేతృత్వంలోని క్రిమియా సిథియన్ తెగలకు కేంద్రంగా ఉండేది. ఈ పట్టణం దిగువ డ్నీపర్, క్రిమియా మధ్య ఉన్న భూములను కవర్ చేస్తూ ఒక చిన్న రాజ్యాన్ని పరిపాలించింది. క్రీస్తుపూర్వం 4 వ శతాబ్దం చివరి నుండి క్రీస్తుపూర్చి 3 వ శతాబ్దం ప్రారంభం మధ్యకాలంలో, కిజిల్-కోబా సంస్కృతి సిథియన్ కళాఖండాలు కనుగొనబడకముందే సిథియన్ నియాపోలిస్ ప్రాంతాన్ని ఆక్రమించిందని చరిత్రకారులు సూచిస్తున్నారు. ఈ స్థావరాన్ని 1945లో షుల్ట్జ్, గోలోవ్కినా మొదటిసారిగా తవ్వారు.{{Sfn|Rice|1957}}{{Sfn|Zaytsev|2004}} == భౌగోళికం == సిథియన్ నియాపోలిస్ సింఫేరోపోల్ లోని పెట్రోవ్స్కీ రాక్స్ పై ఒక పీఠభూమిపై ఉంది.{{Sfn|Bashilov|Davis-Kimball|Yablonsky|1995}}దీని వాతావరణం దీర్ఘ, పొడి, గాలితో నిండిన వేసవి, శీతాకాలాలను కలిగి ఉండడంతో పాటు మితమైన అవపాతం స్థాయిలను కలిగి ఉన్నట్లు వర్ణించబడింది. రాజధాని ప్రాంతం అడవులు, గొప్ప వృక్షసంపదతో విభిన్నంగా ఉండేది, ఇందులో ఓక్, పైన్, పోప్లర్, కోట చుట్టూ ఆల్డర్ వంటి కలప ఉన్నాయి.{{Sfn|Zaytsev|2004}} == చరిత్ర == సిథియన్ సంస్కృతి మాత్రమే కాకుండా 'నిశ్చల టౌరి', 'గ్రీకు నగరాల చోరాయ్ హెలెనైజ్డ్ జనాభా' కూడా ఉన్న సిథియన్ నియాపోలిస్ సాంస్కృతిక ప్రకృతి దృశ్యం వైవిధ్యమైనది. ఇవంట్చిక్ (2019) ప్రకారం, సిథియన్ నియాపోలిస్లో నివసించే వారితో సహా ఆ కాలంలోని సిథియన్లు క్రీస్తుపూర్వం 4 వ శతాబ్దపు 'సిథియన్ల' సంచార రాజ్యంతో పోలిస్తే హెలెనిస్టిక్ రాష్ట్రాలకు దగ్గరగా ఉండేవారు.{{Sfn|Ivantchik|2019}}ఈ ప్రాంతంలో క్రానియాలజీ పరిశోధన నుండి లభించిన ఆధారాలు కూడా సిథియన్ నియాపోలిస్లో వేర్వేరు మూలాలకు చెందిన వ్యక్తుల రెండు సమూహాలకు తక్కువ కాకుండా ఉండేవని సూచిస్తున్నాయి.{{Sfn|Makarov|2019}} హెలెనిస్టిక్ కాలంలో, క్రీస్తుపూర్వం మధ్య, వ్యవసాయం, పశువుల పెంపకం చిన్న సంకేతాలు మాత్రమే ఉన్నాయి, ఈ కాలంలో సిథియన్ నియాపోలిస్లో నివసించిన వ్యక్తులు పాక్షికంగా స్థిరపడ్డారు. భవనాలు లేకపోవడం, 'అలంకారమైన పొలాలలో గుర్రపు స్వారీ చేసేవారి చిత్రాలు, వంట వ్యర్థాలలో కనిపించే జంతువుల ఎముకల మిశ్రమం' ప్యాలెస్ కాంప్లెక్స్లో మరింత సూచిస్తున్నాయి. 'పలకలు, జగ్స్, కప్పులు, దీపాలు, బలిపీఠాలు, [[టెర్రకోట]] బొమ్మల' పురావస్తు ఆధారాలు కుండల తయారీ జరిగిందని, ఇది ప్రధానంగా స్థానికంగా వర్తకం చేయబడి, ఆచరణాత్మకంగా ఉపయోగించబడుతుందని వివరిస్తున్నాయి. ఇతర చరిత్రకారులు దీనిని 'కొంతవరకు అనాలోచితమైనది' అని వ్యాఖ్యానించారు.{{Sfn|Rice|1957}}చేతితో తయారు చేసిన వంటసామగ్రి, ప్రసాధన సామగ్రి (ట్వీజర్లు, అద్దాలు, సాధనాలు (కత్తులు, నూలుతున్న చక్రాలు, సూదులు) ఈ కాలం నుండి కనుగొనబడిన పురావస్తు వస్తువులు అని ఇది ప్రదర్శించబడింది. ఈ కాలంలో గుర్తించిన దిగుమతులలో 'రోడ్స్, సినోపా, చెర్సొనెసోస్, నిడోస్' నుండి ఆంఫోరేలు అలాగే టేబుల్వేర్, ఆంఫోరీ, 'అచ్చుతో తయారు చేసిన కప్పులు' ఉన్నాయి, ఈ వస్తువులు అక్కడ కనుగొనబడినందున దక్షిణ ప్యాలెస్ వారికి ప్రధాన స్థానభ్రంశం. సిథియన్ నియాపోలిస్ నివాసులు ఈ కాలంలో చాలా సరళమైన జీవితాన్ని గడుపుతారు, ఆహార తయారీ, వెచ్చదనం కోసం బహిరంగ మంటలను ఉపయోగిస్తున్నారు. దక్షిణ ప్యాలెస్ దీనికి మినహాయింపు, వివిధ రకాల గ్రీకు సెరామిక్స్, గ్రీకు పడకలు, దిగుమతి చేసుకున్న కాంస్య అద్దాలతో సహా విలాసవంతమైన వస్తువులు కనుగొనబడ్డాయి. జైత్సేవ్ (2004) కూడా పాచికలు ఒక ప్రసిద్ధ ఆట అని నమ్ముతారు, ప్యాలెస్ మెగారన్లలో ఒకదానిలో 30 కంటే ఎక్కువ గొర్రెలు ఆస్ట్రగలి కనుగొనబడ్డాయి.{{Sfn|Zaytsev|2004}} క్రీ పూ 2 వ శతాబ్దం చివరి నుండి క్రీ శ 1 వ శతాబ్దం మధ్యకాలం మధ్య సిథియన్ నియాపోలిస్లో ఉన్న వ్యక్తులలో మరింత అనాగరిక భౌతిక సంస్కృతి ఉండేది. పురావస్తు ఆధారాల ద్వారా చేతిపనులలో ఎటువంటి అభివృద్ధి కనిపించలేదు, కుండలు, ఎముక, కలప పనిముట్లు, నూలు, వస్త్రం ఇప్పటికీ అంతర్గతంగా ఉపయోగించబడుతున్నాయి, తక్కువ సంఖ్యలో ఉత్పత్తి చేయబడుతున్నాయి. [[గోధుమ]], ఎర్ర-స్లిప్ టేబుల్వేర్, ప్రత్యేక ఆభరణాలు, పూసలు, రోమన్ వస్తువులు, ఈజిప్టు ఫెయెన్స్ వంటి దిగుమతులు ఈ సమయంలో వర్తకం చేయబడిన పెద్ద రకాల వస్తువులను వివరిస్తాయి, ప్రత్యేకంగా 1 వ శతాబ్దం CE సమయంలో పేర్కొంటాయి. పశువుల పెంపకం పెరిగినప్పటికీ, సిథియన్ నియాపోలిస్లోని వ్యవసాయ భూముల అంతటా ఎముకలు కనుగొనడం ద్వారా రుజువు చేయబడింది, ఈ కాలంలో ధాన్యం ప్రాసెసింగ్ కోసం ఉపయోగించే కొన్ని ముడి రాతి రోకులు మినహా, సాధనాలు లేకపోవడం వల్ల వ్యవసాయం సమృద్ధిగా లేదు.{{Sfn|Zaytsev|2004}}[[దస్త్రం:Scythian_Warriors.jpg|ఎడమ|thumb|సిథియన్ యోధులు]] సిథియన్ నియాపోలిస్ నివాసులు 1వ శతాబ్దం రెండవ భాగంలో, 2వ శతాబ్దం మూడవ త్రైమాసికంలో, మిశ్రమ వ్యవసాయ, సంచార ప్రకృతి దృశ్యం నుండి ప్రధానంగా సంచార ప్రాంతానికి మారారు, కోట లేఅవుట్లో మార్పులు, దీనిని ప్రదర్శించే ప్రణాళికలతో. ఈ సమయంలో, దిగుమతి చేసుకున్న వస్తువులు అనేక ఎర్ర-స్లిప్ కుండలు, గాజు నాళాలు, లోహ వస్తువులతో కూడిన ప్రాధమిక పురావస్తు అన్వేషణగా ఉండేవి, వీటిలో 'ఎనామెల్ రోమన్ బ్రోచెస్' (జైట్సేవ్లో ఉదహరించిన వైసోట్స్కాయా, 2004) ఉన్నాయి. ఈ కాలంలో రోజువారీ జీవితంలో అద్దాలు, కేశాలంకరణ కోసం కర్లింగ్ ఐరన్లు, నైపుణ్యంలో వైవిధ్యమైన గుర్రపు పరికరాలు వంటి సాధారణ మహిళా ప్రసాధన వస్తువులు ఉండేవి. వంటసామాను స్థానికంగా లభించేవి, చేతితో తయారు చేసిన జగ్స్, [[కుండ|కుండలు]], ఓపెన్ వెస్సల్స్, కప్పులు, కొన్ని దిగుమతి చేసుకున్న ఎర్ర-స్లిప్ ప్లేట్లు, జగ్స్, కప్పులు కూడా కనుగొనబడ్డాయి. యుద్ధ కవచంలో పొడవైన, చిన్న సర్మటియన్-శైలి కత్తులు, ఇనుప బాణం తలలు ఉన్నాయి. ఈ సమయంలో గ్రాఫిటీ కనుగొనబడింది, ఇది వాటి అర్థంపై చర్చను ప్రేరేపించింది. వేడుకల సమయంలో నివాసితులు వ్యక్తిగత 'ఆటోగ్రాఫ్లు' అని సూచిస్తూ O. D. దషేవ్స్కాయ (1962) తో వారి అర్థంపై చర్చ జరిగింది, అయితే ఇతర చరిత్రకారులు అవి కర్మాత్మక అర్ధాన్ని కలిగి ఉన్నాయని లేదా సర్మటియన్ విజేతల రచనలు అని సిద్ధాంతీకరించారు (వైసోట్స్కాయా, పుజ్డ్రోవ్స్కీ జైస్టెవ్, 2004 లో ఉదహరించారు. సాంస్కృతికంగా, ఈ కాలం సర్మటియన్ సంస్కృతి, పొరుగున ఉన్న బోస్ఫరస్, చెర్సొనెసోస్ స్థావరాలచే ఎక్కువగా ప్రభావితమైందని జైత్సేవ్ (2004) పేర్కొన్నాడు.{{Sfn|Zaytsev|2004}} 2 వ శతాబ్దం చివరి నుండి 3 వ శతాబ్దం మధ్యకాలం వరకు, ఇది గోథ్లు ఈ స్థావరాన్ని నాశనం చేయడానికి ముందు చివరి కాలం, సిథియన్ నియాపోలిస్ నుండి పురావస్తు ఆధారాలు, గణనీయమైన ధాన్యం నిల్వ కారణంగా ఈ స్థావరాన్ని 'వ్యవసాయ కేంద్రంగా' పరిగణించడంతో దాని వ్యవసాయ రంగం అభివృద్ధి చెందిందని సూచిస్తున్నాయి. నల్ల సముద్రం ప్రాంతంలో సమూహ స్థావరాల సాధారణ లక్షణాలను జనాభా ప్రదర్శించిందని జైస్టేవ్ (2004) పేర్కొన్నాడు-'జీవనశైలిలో క్షీణత, మొత్తం అనాగరికత, లోతైన మత సమన్వయవాదం'. శాశ్వత ధాన్యపు గడ్డి, చేతి మిల్లులు, ఆదిమ ధాన్యం-రోకలి, అలాగే కార్బనైజ్డ్ ఆపిల్, తీగలు పురావస్తు ఉనికి, ఇవి విటికల్చర్, హార్టికల్చర్ ఉనికిని ప్రదర్శిస్తాయి, ఈ సమయంలో స్థిరమైన, స్థిరపడిన వ్యవసాయ రంగాన్ని మరింత ప్రదర్శిస్తుంది. త్రవ్వకాలు జరిపినవారు [[గుర్రాలు]], [[ఆవు|ఆవులు]], [[మేక|మేకలు]], [[పొట్టేలు|గొర్రెల]] ఎముకలను కనుగొన్నారు, వేట ఆటలు జరిగాయని, ఈ స్థావరం ఆర్థిక వ్యవస్థలో పాత్ర పోషించాయని చరిత్రకారులు సూచిస్తున్నారు. ఈ కాలంలో గృహ ఆధారిత కుండలు, ఎముక, ఉన్ని, నూలు, వస్త్రంతో చేసిన వస్తువులు ఇప్పటికీ స్పష్టంగా కనిపించాయి, అయితే బోస్ఫరస్ నుండి ఎర్ర-స్లిప్ ఆంఫోరా జగ్స్ దిగుమతులు, చెర్సొనెసోస్ నుండి ఎర్ర స్లిప్ కుండలు కూడా పొరుగు స్థావరాలతో వాణిజ్యం ఇప్పటికీ జరుగుతోందని సూచిస్తున్నాయి.{{Sfn|Zaytsev|2004}}ఈ ఆంఫోరేలలో కొన్ని రోడ్స్, సినిడస్, కాస్, సినోప్ నుండి దిగుమతి చేసుకున్న వైన్లను కలిగి ఉన్నాయి.{{Sfn|Rice|1957}} == మతం == [[దస్త్రం:IndoScythiansDyonisos.jpg|thumb|ఇండో-సిథియన్లు గ్రీకు దేవుడు డయోనిసోస్ను అరియడ్నేతో రథంలో నెట్టివేస్తారు.]] సిథియన్ల మత విశ్వాసాలను చరిత్రకారులు పూర్తిగా అర్థం చేసుకోలేదు, అయితే చాలా మంది వారు మరణానంతర జీవితంపై నమ్మకం ఉన్న బహుదేవతారాధకులని నమ్ముతారు.{{Sfn|Shally-Jensen|2017|p=}} సిథియన్ నియాపోలిస్లోని తూర్పు నెక్రోపోలిస్లో ఉన్న సమాధుల లోపల సమూహ సమాధులు వంటి శ్మశానవాటికల్లో కనిపించే సమాధి వస్తువులు దీనికి నిదర్శనం. ఈ సమాధులు సంపద పరంగా నిర్మించబడ్డాయి, 'లోతైన, అత్యంత ధనికమైనవి... చిన్న వస్తువులతో లోతులేనివి' కనుగొనబడ్డాయి. ఈ సమాధులలో కనిపించే సమాధి వస్తువులలో చేతితో తయారు చేసిన కుండలు, కత్తులు, చిన్న ఉంగరాలు, పూసలు వంటి [[ఆభరణాలు]], చెవిపోగులు, చిన్న గంటలు, లాకెట్లు ఉన్నాయి.{{Sfn|Kazarnitsky|2017}} == ఆర్కిటెక్చర్ == [[దస్త్రం:Neapolis_Crimea.jpg|ఎడమ|thumb|సిథియన్ నియాపోలిస్, 2008]] సిథియన్ కాలంలో, ఒక పెద్ద [[రాయి|రాతి]] గోడ ఈ స్థావరాన్ని సర్మటియన్లకు వ్యతిరేకంగా రక్షణ పద్ధతిగా చుట్టుముట్టింది, రెండు రక్షణ టవర్లతో చుట్టుముట్టబడిన ఒక పెద్ద ద్వారం కలిగి ఉంది.{{Sfn|Rice|1957}}గోడల లోపల సిథియన్ నియాపోలిస్ ప్రభుత్వ భవనాలను కలిగి ఉంది, ఇవి గ్రీకు వాస్తుశిల్పం, నిర్మాణ పద్ధతుల ద్వారా వివిధ స్థాయిలలో ప్రభావితమయ్యాయి, రాజధానులు, పెయింట్ చేసిన ప్లాస్టర్, [[విగ్రహం|విగ్రహాలు]], టైల్డ్ పైకప్పులతో నిలువు వరుసల పురావస్తు లక్షణాలతో భవనాల ద్వారా ప్రదర్శించబడతాయి. పట్టణంలోని ఉత్తర భాగంలో నివాస విభాగం ఉండేది, మధ్యస్థ ఆదాయ కుటుంబాలకు చిన్న ఇళ్ళు సర్వసాధారణం, ధనిక కుటుంబాలకు చెందిన ఇళ్ళు చాలా తక్కువగా ఉండేవి.{{Sfn|Bashilov|Davis-Kimball|Yablonsky|1995}}సిథియన్లు ఆక్రమించిన వివిధ కాలాలలో ఈ స్థావరం అనేకసార్లు నాశనం చేయబడింది, కొన్ని మంటల వల్ల కాకుండా మిథ్రాడేట్స్ జనరల్ డియోఫాంటోస్ చేత కూడా నాశనం చేయబడ్డాయి.{{Sfn|Ivantchik|2019}} జైట్సేవ్ (2004) క్రైజిట్స్కీ (1993) ను ఉదహరిస్తూ సిథియన్ నియాపోలిస్లో ఉన్న వాస్తుశిల్పం హెలెనిస్టిక్ కాలం 'గ్రీకు/బార్బేరియన్ నిర్మాణ సంప్రదాయాల మిశ్రమాన్ని కలిగి ఉందని' పేర్కొన్నాడు. ఈ సమయంలో సాంకేతికతలు 'సాపేక్షంగా ప్రాచీనమైనవి', అవి లేని ఇటుకలు, కలప, సున్నపురాయి, బంకమట్టి వంటి పదార్థాలు ప్రాధమికమైనవి. ఈ కాలంలో నివాసాలు/ఇళ్ళు, రక్షణాత్మక గోడల నిర్మాణ పద్ధతులు భిన్నంగా లేవు, నైపుణ్యం కలిగిన మేసన్లు, వడ్రంగులు లేకపోవడం 'ఉపరితల, స్థాయి వ్యత్యాసాల' ద్వారా గుర్తించబడుతుంది. దీనికి మినహాయింపు దక్షిణ ప్యాలెస్, మెగారన్ పారామితులు రెండు అంతస్తుల నిర్మాణాన్ని, టైల్డ్ పైకప్పు, మందపాటి గోడలను వివరించే పురావస్తు ఆధారాలను సూచిస్తాయి. తదుపరి నిర్మాణ దశల్లో 'బాగా ప్రాసెస్ చేయబడిన సున్నపురాయి పలకలు, బ్లాకులు', ఆర్గోటస్ హీరో, స్కైలురోస్ సమాధి, మాన్యుమెంటల్ సదరన్ ఫాకేడ్ వంటి ముఖ్యమైన దక్షిణ రాజభవన భవనాలు వంటి పదార్థాలు గ్రీకు నిర్మాణ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వృత్తిపరంగా నిర్మించబడ్డాయి.{{Sfn|Zaytsev|2004}} కాలక్రమేణా, సిథియన్ నియాపోలిస్లోని నిర్మాణ పద్ధతులు కంచు, పాలరాయి వంటి మరింత అధునాతన పదార్థాలను పొందుతున్న రాజభవన సముదాయాలతో అభివృద్ధి చెందలేదు, నివాసాలు, [[ధాన్యం|ధాన్యపు]] గదులతో పోలిస్తే 'నిర్మాణ, నిర్మాణ నైపుణ్యాల బాగా క్షీణత' గమనించబడింది.{{Sfn|Rice|1957}} ఇది సిథియన్ నియాపోలిస్లో నివసించే వ్యక్తుల మారుతున్న పరిస్థితుల ఫలితంగా ఉండవచ్చు, ఎందుకంటే ఈ స్థావరం నాశనం కావడానికి ముందు అనాగరిక [[జనాభా]] పెద్ద మార్పులను ఎదుర్కొంది.{{Sfn|Zaytsev|2004}} == ప్రధాన సైట్లు == === కింగ్ స్కిలురోస్ సమాధి === [[దస్త్రం:Skiluros.jpg|ఎడమ|thumb|సిథియన్ కింగ్ స్కిలురోస్, సిథియన్ నియాపోలిస్, క్రిమియా నుండి ఉపశమనం, 2 BCE]] కింగ్ స్కిలురోస్ సమాధిని 1946 లో పిఎన్ షుల్జ్, ఎన్ఎన్ పోగ్రెబోవా, ఓఐ డోంబ్రోవ్స్కీ, ఇఎ బోలోటనికోవా, ఎఎన్ కరాసేవ్, ఖ.క్రిస్, టి. యా కోబెట్జ్, వి. ఎ. గోలోవ్కినా, టి. ఎ. గ్లోబెంకో. క్రీస్తుపూర్వం 115 లో సెంట్రల్ గేట్ల సమీపంలో నిర్మించబడింది, ఇది సిథియన్ నియాపోలిస్లో నిర్మించిన రెండవ [[సమాధి]], దాని స్థానం సిథియన్ నియోపోలిస్ గోడలకు మించినది.{{Sfn|Ivantchik|2018}}స్కిలురోస్ మృతదేహాన్ని బంగారు ఫలకాలతో అలంకరించబడిన 'సెమీ-గోళాకార టోపీ' ధరించి, రహస్య నేలపై ఉంచారు. పొత్తికడుపు ప్రాంతానికి పడటానికి ముందు అతని ఛాతీపై ఉంచిన అనేక [[వెండి]], [[కాంస్య శిల్పం|కాంస్య]] బ్రోచ్లు, ఇనుప హెల్మెట్ కూడా తవ్వబడ్డాయి, అయితే దాని అసలు స్థానం తెలియదు.{{Sfn|Zaytsev|2004}}సమాధి లోపల లభించిన ఒక శాసనం నుండి 4 నుండి 8 పంక్తుల అర్థంపై విద్యాపరమైన వివాదం ఉంది, కొంతమంది చరిత్రకారులు ఆ పంక్తులు కింగ్ స్కిలురోస్ను కాకుండా అర్గోటాస్ను వివరిస్తున్నాయని నమ్ముతారు.{{Sfn|Makarov|2019}} === అర్గోటాస్ సమాధి === [[దస్త్రం:Skilur&Palak_-_Scythian_Neapolis.jpg|thumb|స్కైలురోస్, పాలకస్ ఉపశమనం]] ఈ సమాధిని స్కిలురోస్ సమాధి ముందు నిర్మించారు, 1999లో తవ్వకాలు జరిగాయి. క్రీస్తుపూర్వం 128 లో నగరం మంటలను నాశనం చేసిన తరువాత, రాజభవనంతో పాటు ఇది నిర్మించబడింది, డోరిక్ రాజధానులు, సమాధి లోపల కనుగొనబడిన అనేక గ్రీకు ఉపశమనాలు, [[శిల్పం|శిల్పాలు]], శాసనాలు, నిర్మాణ వివరాలతో వాస్తుశిల్పంపై గ్రీకు ప్రభావాన్ని వివరించే నిర్మాణాలలో ఇది ఒకటి. ఈ నిర్మాణం సిథియన్ కులీన అర్గోటాస్, లేట్ సిథియన్ చరిత్రపై కొత్త అంతర్దృష్టులను అందించింది. ఇది చతురస్రాకారంలో ఉండి, రాజ భవనానికి సమీపంలో నిర్మించబడింది, ఇక్కడ ఎక్కువ భాగం శిల్పాలు, శిల్పాలు కనుగొనబడ్డాయి. ఇవాంట్చిక్ (2019) వంటి చరిత్రకారులు ఈ నిర్మాణం నిర్మించబడినందున, ఆ సమయంలో స్థావరం, సిథియన్ ప్రభువులలో అర్గోటాస్ ప్రధాన పాత్ర పోషిస్తుందని సిద్ధాంతీకరించారు. సమాధిలో కనుగొనబడిన ఒక శాసనం, ప్రత్యేకంగా 4 నుండి 8 పంక్తులు, చరిత్రకారుల మధ్య విద్యాపరమైన చర్చను ప్రేరేపించింది, కొంతమంది దీనిని కింగ్ స్కిలురోస్ గురించి నమ్ముతారు, మరికొందరు ఈ ఎపిటాఫ్ సిథియన్ ప్రభువులలో ఒక వ్యక్తి, భాగమైన అర్గోటాస్ గురించి సూచిస్తున్నారు.{{Sfn|Makarov|2019}}మకారోవ్ (2019) ప్రకారం అర్గోటాస్ సిథియన్ల పాలక వర్గం నుండి వచ్చాడని, క్రీ పూ 2 వ శతాబ్దం రెండవ భాగంలో బోస్పోరస్, సిథియా రాజ కుటుంబాల మధ్య సన్నిహిత సంబంధాన్ని ప్రతిబింబిస్తుందని పేర్కొన్నాడు. ఈ శాసనం నియాపోలిస్ సిథియన్ రాజు తమను సిథియా పాలకుడిగా భావించాడని, అలాగే 'స్నేహపూర్వక సంబంధాలను' కొనసాగిస్తున్న సిథియాలోని బాహ్య విధానాల దృష్టిని సూచిస్తుందని ఆధారాలు అందిస్తున్నాయి.{{Sfn|Ivantchik|2019}} == మూలాలు == {{Reflist}} === గ్రంథ పట్టిక === {{refbegin}} * {{cite book|url=|title=Nomads of the Eurasian Steppes in the Early Iron Age|last1=Bashilov|first1=V. A.|last2=Davis-Kimball|first2=Jeannine|last3=Yablonsky|first3=Leonid T.|date=1995|publisher=Zinat Press|isbn=978-1-885-97900-1|location=[[Berkeley, California|Berkeley]], [[United States]]|page=|author-link2=Jeannine Davis-Kimball}}{{sfn|Bashilov|Davis-Kimball|Yablonsky|1995}} * {{cite web|last=Ivantchik|first=Askold|author-link=Askold Ivantchik|date=April 25, 2018|title=Scythians|url=http://www.iranicaonline.org/articles/scythians|website=[[Encyclopædia Iranica]]}} * {{cite journal |last=Ivantchik |first=Askold I. |author-link=Askold Ivantchik |date=2019 |title=The Scythian Kingdom in the Crimea in the 2nd Century BC and Its Relations with the Greek States in the North Pontic Region |url=https://brill.com/view/journals/acss/25/2/article-p220_2.xml |journal=[[Ancient Civilizations from Scythia to Siberia]] |volume=25 |issue=2 |pages=220–254 |doi=10.1163/15700577-12341351 |url-access=subscription |s2cid=213768209}} * {{cite journal |last=Kazarnitsky |first=Alexey A. |date=2017 |title=Craniology and the Funerary Rite of the Population of Scythian Neapolis |url=https://brill.com/view/journals/acss/23/2/article-p210_210.xml |journal=[[Ancient Civilizations from Scythia to Siberia]] |volume=23 |issue=2 |pages=210–224 |doi=10.1163/15700577-12341317 |url-access=subscription}} * {{cite journal |last=Makarov |first=Igor A. |date=2019 |title=On the Epitaph for Argotas from Neapolis Scythica |url=https://brill.com/view/journals/acss/25/2/article-p205_1.xml |journal=[[Ancient Civilizations from Scythia to Siberia]] |volume=25 |issue=3 |pages=205–219 |doi=10.1163/15700577-12341350 |url-access=subscription |s2cid=226788077}} *{{cite book|url=|title=The Ancient World: Extraordinary People in Extraordinary Societies|last=Shally-Jensen|first=Michael|date=2017|publisher=Salem Press|isbn=978-1-682-17189-9|location=[[Ipswich, Massachusetts|Ipswich]], [[United States]]; [[Amenia (town), New York|Amenia]], [[United States]]|page=|author-link=}} * {{cite book|url=|title=The Scythians|last=Rice|first=T. T.|date=1957|publisher=[[Greenwood Publishing Group|Praeger Publishers]]|isbn=|location=[[New York City]], [[United States]]|page=|author-link=Tamara Talbot Rice}} * {{cite book|url=|title=The Scythian Neapolis (2nd Century BC to 3rd century AD) : Investigations into the Graeco-Barbarian City on the Northern Black Sea Coast|last=Zaytsev|first=Yury P.|date=2004|publisher=[[British Archaeological Reports]]|isbn=978-1-841-71579-7|location=[[Oxford]], [[United Kingdom]]|page=|author-link=}} {{refend}} == బాహ్య లింకులు == {{Commons category|Scythian Neapolis}} * [http://neapolis-scythian.ru/english/index.html అధికారిక వెబ్సైట్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170703144957/http://neapolis-scythian.ru/english/index.html|date=2017-07-03}} 2017-07-03 at the Wayback Machine *   [[వర్గం:ఉక్రెయిన్]] 7tczxokeq9pz0rbgfzrxp8589rfo579 0 507640 4942697 2026-08-23T17:03:27Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 [[WP:AES|←]]Created page with '{{infobox protected area | name = హోలోసివ్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం | alt_name = నాసియోనల్ పార్క్ «గోలోసియస్» | iucn_category = II | logo = Holosiiv National Nature Park.jpg | image = Госоївський парк.JPG | image_caption = హోలోసివ్ పార్క్ | pushpin_map = | pushpin_relief = yes | mapframe = | map_caption =...' 4942697 wikitext text/x-wiki {{infobox protected area | name = హోలోసివ్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం | alt_name = నాసియోనల్ పార్క్ «గోలోసియస్» | iucn_category = II | logo = Holosiiv National Nature Park.jpg | image = Госоївський парк.JPG | image_caption = హోలోసివ్ పార్క్ | pushpin_map = | pushpin_relief = yes | mapframe = | map_caption = Location of Reserve | location = [[ఉక్రెయిన్]] | nearest_city =[[కీవ్]] | coordinates = {{coord|50|17|50|N|30|33|37|E|format=dms|display=inline,title}} | area = 1,879 హెక్టార్లు (7 చదరపు మైళ్ళు ) | website = {{url|https://nppg.gov.ua/index.php/uk}} }} '''హోలోసివ్''' '''నేషనల్ నేచర్ పార్క్''' (ఉక్రేనియన్: натсиональний парк "голосиявський", రోమనీకరించబడిందిః Natsionalnyi pryrodnyi ఉద్యానవనం "హోలోసివ్") ఉక్రెయిన్‌లోని [[కీవ్]] నగర పట్టణ ప్రాంతం చుట్టూ ఉన్న అటవీ రక్షిత అవశేషంగా ఉంది. ఇది కీవ్ కొండలపై, డ్నీస్టర్-డ్నీపర్ అటవీ-గడ్డి మైదాన ప్రాంతంలోని, ఉత్తర-డ్నీపెర్ లోతట్టు ప్రాంతం, ఎడమ-బ్యాంకు డ్నీపెరులో గడ్డి మైదాన ప్రాంతం, హోలోసివ్స్కీ జిల్లాలో ఉంది. దీని మొత్తం వైశాల్యం 4525.52 హెక్టార్లు, వీటిలో 1879.43 హెక్టార్లు శాశ్వత వినియోగంలో ఉన్నాయి. దీనిని ఉక్రెయిన్ పర్యావరణ & సహజ వనరుల మంత్రిత్వ శాఖ నిర్వహిస్తుంది.<ref name="menru-1">{{Cite web|title=National Natural Park "Goloseevsky"|url=http://cons.parus.ua/map/doc/098XP8A74F/Pro-vnesennya-zmin-do-Polozhennya-pro-natsionalnii-prirodnii-park-Golosiyivskii.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160506075145/http://cons.parus.ua/map/doc/098XP8A74F/Pro-vnesennya-zmin-do-Polozhennya-pro-natsionalnii-prirodnii-park-Golosiyivskii.html|archive-date=6 May 2016|access-date=29 June 2016|website=MENRU - Order 04.08.2014 N 244|publisher=Ministry of Ecology and Natural Resources}}</ref> వివిధ రకాల ప్రకృతి దృశ్యాలు, ముఖ్యమైన [[జీవవైవిధ్యం]], సరస్సులు, చిత్తడి నేలలు, ఇంకా చారిత్రక, సాంస్కృతిక, జాతిపరమైన స్మారక చిహ్నాలు శాస్త్రీయ పరిశోధన, పర్యావరణ వ్యవస్థల పర్యవేక్షణ, పరిరక్షణ, అలాగే పర్యావరణ మార్గాల స్థానికుల ఉపయోగం కోసం పార్క్ ప్రాంతం అధిక ప్రాముఖ్యతను నిర్వచిస్తాయి. == స్థలాకృతి == ఈ ఉద్యానవనంలో కైవ్ నగరం దక్షిణ భాగంలో ఉన్న అనేక ప్రాదేశికంగా డిస్కనెక్ట్ చేయబడిన అడవులు ఉన్నాయి. ఈ ఉద్యానవనం అటవీ-గడ్డి మైదానానికి చెందినది, దీని ప్రధాన ప్రాంతం అటవీ ప్రాంతంతో నిండి ఉంది-4232.8 హెక్టార్లు (భూభాగంలో 90% కంటే ఎక్కువ). చిత్తడి నేలలు 66.2 హెక్టార్లు, మిగిలిన 45.9 హెక్టార్లు నీరు.<ref name="parksite">{{Cite web|title=Holosyiyiskyy NPP|url=http://pzf.menr.gov.ua/%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%81%D1%97%D1%97%D0%B2%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D0%BD%D0%BF%D0%BF.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304122031/http://pzf.menr.gov.ua/%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%81%D1%97%D1%97%D0%B2%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D0%BD%D0%BF%D0%BF.html|archive-date=4 March 2016|access-date=29 June 2016|website=Official Website of Nature Park|publisher=HOLOSYIYIVSKYY NPP}}</ref> ఒక స్థలనామంగా ఇది మొట్టమొదట 1541లో [[కీవ్ పెచెర్స్క్ లావ్రా|కైవ్ పెచెర్స్క్ లావ్రా]] డొమైన్‌గా ప్రస్తావించబడింది. 1617 లో ఒక ఖుతిర్ హోలోసివ్ ఉంది. ఈ ప్రాంతం డెమివ్కా, టెరెమ్కీ, ఫియోఫానియా, మైషోలోవ్కా, డోబ్రీ ష్లియాఖ్, పైరోహివ్, సంబుర్కీ, కైతైవ్ వంటి కైవ్ పరిసరాల మధ్య ఉంది. సోవియట్ కాలంలో మతంపై జరిగిన హింసల తరువాత , పూర్వపు మఠాల ప్రాంతాలలో ఒక స్థానిక వ్యవసాయ సంస్థ స్థాపించబడింది. ఇది గతంలో కీవ్ పాలిటెక్నిక్ ఇన్స్టిట్యూట్ (నేడు ఉక్రెయిన్ జాతీయ జీవ, పర్యావరణ శాస్త్రాల విశ్వవిద్యాలయం )లో భాగంగా ఉండేది. 1950-1960లలో హోలోసివ్ వుడ్స్‌లోని కొంత భూభాగంలో ఉక్రెయిన్ ఎక్స్‌పోసెంటర్, రైల్స్కీ హోలోసివ్ సిటీ పార్క్ సృష్టించబడ్డాయి. ఆ తరువాత అక్కడ ఉక్రెయిన్ జాతీయ విజ్ఞాన అకాడమీకి చెందిన అనేక సంస్థలు నిర్మించబడ్డాయి. దీని నైరుతి భాగాలు ప్రత్యేక ఫియోఫానియా పరిసర ప్రాంతంగా అభివృద్ధి చేయబడ్డాయి, ఇది సెయింట్ మైఖేల్ కీవ్ మఠం యొక్క నివాస ప్రాంతంగా ప్రసిద్ధి చెందింది . ఫియోఫానియా, హోలోసివ్ నుండి యూరోపియన్ మార్గం E40 ద్వారా వేరు చేయబడింది. ఈ మార్గం పైరోహివ్, విటా-లిటోవ్స్కా మధ్య కీవ్ కొండల ప్రధాన శిఖరం గుండా వెళుతూ , డినిపర్ నది ఒడ్డు వెంబడి నగరం మధ్య వైపు ఉత్తరంగా మళ్లుతుంది. == ప్రాంతం, వాతావరణం == ఈ ఉద్యానవనం మధ్య యూరోపియన్ మిశ్రమ అడవుల పర్యావరణ ప్రాంతం తూర్పు అంచున ఉంది, తూర్పు యూరోపియన్ అటవీ గడ్డి మైదాన పర్యావరణ ప్రాంతం పశ్చిమ ప్రాంతాలను కలుస్తుంది.<ref name="ecomap">{{Cite web|title=Map of Ecoregions 2017|url=https://ecoregions2017.appspot.com/|access-date=September 14, 2019|publisher=Resolve, using WWF data|language=en}}</ref> హోలోసివ్స్కీ పార్క్ వాతావరణం ''తేమతో కూడిన ఖండాంతర వాతావరణం, వెచ్చని వేసవి'' (కొప్పెన్ వాతావరణ వర్గీకరణ). ఈ వాతావరణం తేలికపాటి వేసవి, చల్లని, మంచు శీతాకాలాలతో రోజువారీ, కాలానుగుణంగా ఉష్ణోగ్రతలో పెద్ద మార్పులతో వర్గీకరించబడుతుంది.<ref>{{Cite web|last=Kottek|first=M.|last2=Grieser|first2=J.|last3=Beck|first3=C.|last4=Rudolf|first4=B.|last5=Rubel|first5=F.|date=2006|title=World Map of Koppen-Geiger Climate Classification Updated|url=http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/pdf/Paper_2006.pdf|access-date=September 14, 2019|publisher=Gebrüder Borntraeger 2006|language=en}}</ref><ref name="kop-data">{{Cite web|title=Dataset - Koppen climate classifications|url=https://datacatalog.worldbank.org/dataset/world-maps-k%C3%B6ppen-geiger-climate-classification|access-date=September 14, 2019|publisher=World Bank|language=en}}</ref> == వృక్షజాలం, జంతుజాలం == ఈ ఉద్యానవనంలోని వృక్షజాలంలో 650 జాతుల వాస్కులర్ మొక్కలు, 118 జాతుల నాచు, 60 కంటే ఎక్కువ జాతుల [[శిలీంధ్రం|శిలీంధ్రాలు]] ఉన్నాయి. వీటిలో కొన్ని జాతులు అంతర్జాతీయ, జాతీయ లేదా ప్రాంతీయ స్థాయి పరిరక్షణ హోదాను కలిగి ఉన్నాయి. ఈ ఉద్యానవనంలో పెరిగే వాస్కులర్ మొక్కలలో, 5 జాతులు యూరోపియన్ వన్యప్రాణులు, సహజ ఆవాసాల పరిరక్షణపై బెర్న్ కన్వెన్షన్' అనుబంధం Iలో, 1 జాతి 'యూరోపియన్ ప్రాంతీయ రెడ్ లిస్ట్'లో, 24 జాతులు 'ఉక్రెయిన్ రెడ్ బుక్'లో జాబితా చేయబడ్డాయి,  29 జాతులు ప్రాంతీయంగా అరుదైనవి. జంతుజాలంలో 31 జాతుల భూసంబంధమైన [[మొలస్కా|మొలస్క్లు]], 190 జాతుల కీటకాలు, 181 జాతుల [[సకశేరుకాలు]] (21 జాతుల అస్థి చేపలు, 10 జాతుల [[ఉభయచరము|ఉభయచరాలు]], 6 జాతుల [[సరీసృపాలు]], 100 జాతుల పక్షులు, 44 క్షీరద జాతులు) ఉన్నాయి. ఈ ఉద్యానవనంలో అంతర్జాతీయంగా, జాతీయంగా, ప్రాంతీయంగా రక్షించబడిన అనేక సకశేరుక, [[అకశేరుకాలు|అకశేరుక]] జంతువులు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నాయి. * IUCN రెడ్ లిస్ట్‌లో 9 జాతులు ఉన్నాయి (4 సకశేరుకాలు, 5 అకశేరుకాలు); * బెర్న్ కన్వెన్షన్ అనెక్స్ II లో 93 జాతులు ఉన్నాయి (వరుసగా 89 & 4); * వాషింగ్టన్ కన్వెన్షన్‌లో 11 జాతులు జాబితా చేయబడ్డాయి ; * బాన్ కన్వెన్షన్‌లో 46 జాతులు ఉన్నాయి (యూరోబాట్స్ ఒప్పందం - 10 జాతులు, ఏఈడబ్ల్యూఏ - 11 జాతులు); * 13 జాతులు యూరోపియన్ రెడ్ లిస్ట్‌లో ఉన్నాయి (వరుసగా 4 & 9); * 2 జాతులు యూరోపియన్ రెడ్ లిస్ట్ ఆఫ్ బటర్‌ఫ్లైస్‌కు చెందినవి; * ఉక్రెయిన్ రెడ్ బుక్‌లో 35 జాతులు ఉన్నాయి (20 సకశేరుకాలు, 15 అకశేరుకాలు); * కీవ్‌లో రక్షించబడుతున్న జాబితాలో 11 సకశేరుక జాతులు ఉన్నాయి.<ref name="parksite" /> పార్కులోని జాతీయ రెడ్ బుక్ జాబితాలోని సకశేరుకాలలో ఇవి ఉన్నాయి: యూరోపియన్ ఆకుపచ్చ బల్లి, నునుపు పాము, పొట్టి కాలి పాము గద్ద, పెద్ద మచ్చల గద్ద, స్టాక్ డోవ్, తెల్ల వీపు గల వడ్రంగిపిట్ట, మిల్లర్ నీటి ష్రూ, సెరోటిన్ గబ్బిలం, నాథుసియస్ పిపిస్ట్రెల్, కుల్స్ పిపిస్ట్రెల్, సాధారణ పిపిస్ట్రెల్, సోప్రానో పిపిస్ట్రెల్, సాధారణ నాక్ట్యూల్, లీస్లర్ గబ్బిలం, గోధుమ పొడవు చెవుల గబ్బిలం, రియర్‌మౌస్, డాబెంటన్ గబ్బిలం, స్టోట్, యూరోపియన్ పోల్‌క్యాట్, ఓటర్. జాతీయ రెడ్ బుక్ లోని అకశేరుక జాతులలో ఇవి ఉన్నాయి: ఫారెస్ట్ క్యాటర్పిల్లర్ హంటర్, స్టాగ్ బీటిల్, మస్క్ బీటిల్, హెర్మిట్ బీటిల్, నియోప్రిస్టిలోఫస్ డిప్రెస్సస్ (లాటిన్), స్వాలోటెయిల్, సదరన్ ఫెస్టూన్, క్లౌడెడ్ అపోలో, డ్యూక్ ఆఫ్ బర్గుండి, పాప్లర్ అడ్మిరల్, బ్లూ అండర్‌వింగ్, జానస్ ఫెమోరాటస్ (లాటిన్), మెగారిస్సా సూపర్‌బా (లాటిన్), కార్పెంటర్ బీ, రెజిస్కోలియా మాకులాటా (లాటిన్). == చరిత్ర == హోలోసివ్ లేదా హోలోసియెవో అని పిలువబడే ఒక సుందరమైన, సౌకర్యవంతమైన ప్రదేశం 16వ శతాబ్దం ప్రారంభం నుండి ప్రస్తావించబడింది. ఈ పేరు యొక్క మూలం సాధారణంగా 17వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో, హోలోసివ్‌స్కీ స్కిట్ వ్యవస్థాపకుడైన పీటర్ మొహిలా ఆదేశం మేరకు చెట్లు లేని భూభాగంలో చెట్లను నాటడంతో ముడిపడి ఉంటుంది. అయితే, అటవీ భూమి, హులాసియివ్‌స్కీ వ్యవసాయ క్షేత్రం గురించి మరింత పురాతనమైన ప్రస్తావనలు ఉన్నాయి. అందువల్ల, ఈ స్థానిక పేరు "సియాటి హుల్" ("విత్తనాలు నాటడం") అనే పదబంధం నుండి ఉద్భవించి ఉండవచ్చు, కానీ "హోలోసియాటి" ("చెట్లు లేని భూమిలో మొక్కలు నాటడం") నుండి కాదు. ఉక్రెయిన్ అధ్యక్షుడు విక్టర్ యుష్చెంకో 27 ఆగస్టు 2007 నాటి డిక్రీ నెం. 794 ప్రకారం కీవ్ నగరంలో హోలోసివ్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం సృష్టించబడింది. ఈ ఉద్యానవనం ఉక్రెయిన్ పర్యావరణ పరిరక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ ఆధీనంలో ఉంది. ఈ ఉద్యానవనం మొత్తం వైశాల్యం 4,525.52 హెక్టార్లు, ఇందులో 1,879.43 హెక్టార్లు శాశ్వత ఉపయోగం కోసం కేటాయించబడ్డాయి.<ref>[http://zakon4.rada.gov.ua/laws/show/794/2007 УКАЗ ПРЕЗИДЕНТА УКРАЇНИ Про створення національного природного парку «Голосіївський» { Із змінами, внесеними згідно з Указом Президента N 976/2008 (976/2008) від 30.10.2008 }]</ref> 2014 మే 1న ఉక్రెయిన్ తాత్కాలిక అధ్యక్షుడు "హోలోసివ్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్ సరిహద్దులను మార్చడంపై" ఉక్రెయిన్ అధ్యక్షుడి డిక్రీ నెం. 446/2014పై సంతకం చేశారు. ఈ డిక్రీ ద్వారా, స్వియాటోషిన్ ఫారెస్ట్ పార్క్ ఫామ్‌లోని 6462.62 హెక్టార్ల అడవులు హోలోసివ్ నేచురల్ పార్క్ భూభాగంలో చేర్చబడ్డాయి.<ref>[http://www.president.gov.ua/documents/4462014-17154 Указ Президента України №&nbsp;446/2014]</ref> == ఆకర్షణలు == ప్రధాన చారిత్రక, సాంస్కృతిక ఆకర్షణలు జాతీయ ఉద్యానవనంలో ఉన్నాయి, దీనికి దగ్గరగా ఉన్నాయి: * పవిత్ర త్రిత్వ మఠం (పురాతన గుహలతో కూడిన కైతైవ్స్కా ఎడారి) 18వ & 20వ శతాబ్దాలు. * 17వ శతాబ్దంలో స్థాపించబడి, 20వ శతాబ్దం చివరిలో 21వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో పునర్నిర్మించబడిన పవిత్ర రక్షణ మఠం (ఎడారులు హోలోసివ్స్కా). * ఉక్రెయిన్ జాతీయ విజ్ఞాన అకాడమీ ప్రధాన ఖగోళ వేధశాల , దీనిలోని కొన్ని భవనాలు వరుసగా 1841-1845 మధ్య నిర్మించబడ్డాయి. * 1925-1931లో నిర్మించిన వ్యవసాయ అకాడమీ (ప్రస్తుతం నేషనల్ యూనివర్సిటీ ఆఫ్ లైఫ్ అండ్ ఎన్విరాన్‌మెంటల్ సైన్సెస్ ) భవనాల సముదాయం . * 1929-1935 మధ్య నిర్మించబడిన, 85 కిలోమీటర్ల పొడవు గల భారీ కోట అయిన కీవ్ కోట ప్రాంతం (KyUR) ఒక భాగం . ఈ కోట ప్రాంతం, దాని పార్శ్వాలను ద్నీప్రో నది వైపు ఆనించి, కీవ్ నగరాన్ని అర్ధ వృత్తాకారంలో ఆక్రమించింది. ఈ బంకర్ల దక్షిణ భాగంలో పురాతన "సర్ప గని" అవశేషాలు చెక్కబడి ఉన్నాయి. ఈ రక్షణ మండలం యొక్క లోతు 5 కిలోమీటర్ల వరకు ఉంటుంది. మొత్తం 217 బంకర్లు నిర్మించబడ్డాయి; వాటిలో 7 జాతీయ ఉద్యానవనాలలో ఉన్నాయి. == గ్యాలరీ == <gallery class="center"> దస్త్రం:Голосіївський_ліс._Весна.JPG దస్త్రం:Голосіївський_ліс_7.jpg దస్త్రం:Голосіївський_ліс,_один_з_Китаєвських_ставків.jpg దస్త్రం:Національний_природний_парк_«Голосіївський»,_грабовий_ліс_восени.JPG దస్త్రం:Голосіївський_ліс!.JPG దస్త్రం:Голосіївський_ліс15.JPG దస్త్రం:Голосіївський_ліс20.JPG దస్త్రం:Голосіївський_ліс12.JPG </gallery> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రాంతాలు}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] 1xxs43i4frtromwdzbjch8j5m0z8up1 0 507641 4942701 2026-08-23T17:14:07Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox protected area | name = హోలీ మౌంటైన్స్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్ | alt_name={{langx|uk|Національний природний парк «Святі Гори»}} | iucn_category = II | image = Svjatogorsk, Lavra 3.jpg | image_caption = ముందుభాగంలో హోలీ మౌంటెన్స్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్ & స్వియాటో...' 4942701 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name = హోలీ మౌంటైన్స్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్ | alt_name={{langx|uk|Національний природний парк «Святі Гори»}} | iucn_category = II | image = Svjatogorsk, Lavra 3.jpg | image_caption = ముందుభాగంలో హోలీ మౌంటెన్స్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్ & స్వియాటోహిర్స్క్ లావ్రా | image_size = 300 | pushpin_map = | pushpin_relief = yes | map_caption = Location of Park | location = లైమాన్ రేయాన్, దొనేత్సక్ ఒబ్లాస్ట్, ఉక్రెయిన్ | nearest_city = స్వియాటోహిర్స్క్ | coordinates = {{coords|48.91667|N|37.78330|E|display=inline,title}} | coords_ref = | area = 40,609 హెక్టార్లు (100,347 ఎకరాలు ; 406 చదరపు కిలోమీటర్లు ; 157 చదరపు మైళ్ళు ) | established = 1997 | visitation_num = | visitation_year = | visitation_ref = | website= http://npp-svyatygory.com.ua/basic.html | governing_body =పర్యావరణ & సహజ వనరుల మంత్రిత్వ శాఖ (ఉక్రెయిన్) }} '''హోలీ మౌంటైన్స్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్''' (ఉక్రేనియన్: насиональний природния святи гори, రోమనీకరించబడింది: Sv 'ati Hory′) తూర్పు [[ఉక్రెయిన్]] డొనెట్స్ నది చాక్ శిఖరాలు, నది టెర్రస్ల వెంట ఉంది.<ref name="dobropil">{{Cite web|title=Svyati Gory NNP|url=https://dobro-biblio.ucoz.ru/publ/donbass/priroda/national_natural_park_quot_svyati_gory_quot/33-1-0-268|access-date=27 May 2019|publisher=Dobropil Central Library}}</ref> ఈ [[జాతీయ ఉద్యానవనం]] సరిహద్దులు డొనెట్స్ ఒడ్డున విస్తరించి ఉన్న అటవీ ప్రాంతాల చిన్న భాగం. ఉక్రెయిన్‌లోని హోలీ మౌంటైన్స్ స్వియాటోహిర్స్క్ లావ్రా మఠంతో సహా అనేక పురావస్తు, సహజ, చారిత్రక, వినోద ప్రదేశాలు ఉన్నాయి. ఈ ఉద్యానవనం స్లోవియాన్స్క్ (11,957 హెక్టార్లు), లైమన్ (27,665 హెక్టార్లు) & బఖ్ముత్ పరిపాలనా జిల్లాలలో ఉంది ; ఇవన్నీ డోనెట్స్క్ ఒబ్లాస్ట్ ఉత్తర భాగంలో ఉన్నాయి.<ref name="parksite">{{Cite web|title=National Nature Park Holy Mountains|url=http://npp-svyatygory.com.ua/basic.html|access-date=10 January 2019|publisher=Official Park Site|language=uk}}</ref> == స్థలాకృతి == డొనెట్స్ నది ఉద్యానవనానికి ఉత్తరాన ఉన్న రష్యన్ ఎత్తైన ప్రదేశాలలో ఉద్భవించి, ఉక్రెయిన్ గుండా ఆగ్నేయంగా ప్రవహించి, తిరిగి రష్యాలోకి ప్రవహిస్తుంది. స్వియాటి హోరి పార్క్ ఉక్రేనియన్ సెక్టార్ మధ్యలో, గడ్డి మైదానాలు, పర్వతాలు, ఎత్తైన ప్రాంతాలు, చిత్తడి నేలల భూభాగంలో ఉంది. ఉద్యానవనంలోని నది ఎడమ ఒడ్డున ఎక్కువగా వరద [[Terrace (geology)|టెర్రస్]] పాటు అనేక సరస్సులు, వసంతకాలంలో నీరు నింపే ప్రవాహాలు ఉన్నాయి.<ref name="parksite" /> కుడి ఒడ్డున ఉన్న ప్రాంతాలు నది పైన 120-130 మీటర్ల ఎత్తులో ఉన్న సుద్ద కొండలపై ఉన్నాయి. ప్రతి ఐదేళ్ళకు 5,8 మీటర్ల ఎత్తుతో ప్రతి సంవత్సరం సగటున 2.5 మీటర్ల వరదలు సంభవిస్తాయి.<ref name="dobropil" /> == వాతావరణం, పర్యావరణ ప్రాంతం == పవిత్ర పర్వతాల పార్క్ యొక్క వాతావరణం తేమతో కూడిన ఖండాంతర వాతావరణం, వెచ్చని వేసవికాలం ( కోపెన్ వాతావరణ వర్గీకరణ (Dfb) ). ఈ వాతావరణం పగలు, కాలానుగుణంగా ఉష్ణోగ్రతలో పెద్ద హెచ్చుతగ్గుల ద్వారా వర్గీకరించబడుతుంది, తేలికపాటి వేసవికాలం, చల్లని, మంచుతో కూడిన శీతాకాలం ఉంటాయి.<ref>{{Cite web|last=Kottek|first=M.|last2=Grieser|first2=J.|last3=Beck|first3=C.|last4=Rudolf|first4=B.|last5=Rubel|first5=F.|date=2006|title=World Map of Koppen-Geiger Climate Classification Updated|url=http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/pdf/Paper_2006.pdf|access-date=14 September 2019|publisher=Gebrüder Borntraeger 2006}}</ref><ref name="kop-data">{{Cite web|title=Dataset - Koppen climate classifications|url=https://datacatalog.worldbank.org/dataset/world-maps-k%C3%B6ppen-geiger-climate-classification|access-date=14 September 2019|publisher=World Bank}}</ref> ఈ ఉద్యానవనం పశ్చిమాన రొమేనియా నుండి దక్షిణ ఉరల్ పర్వతాల ప్రాంతం వరకు విస్తరించి ఉన్న పచ్చిక మైదానం అయిన పోంటిక్-కాస్పియన్ గడ్డి మైదానం ఉంది.<ref name="ecomap">{{Cite web|title=Map of Ecoregions 2017|url=https://ecoregions2017.appspot.com/|access-date=14 September 2019|publisher=Resolve, using WWF data}}</ref> == వృక్షజాలం, జంతుజాలం == పార్కులో 91% వరకు అడవులు, మరో 2.5% విల్లో - ఆల్డర్ చిత్తడి నేలలు, 1.5% పచ్చిక బయళ్ళు ఉన్నాయి. ఈ పార్కులో వృక్ష, జంతు జాతుల గొప్ప వైవిధ్యం ఉంది, ఉక్రెయిన్‌లోని మూడింట ఒక వంతు కంటే ఎక్కువ జాతులు పార్కు సరిహద్దుల్లోనే కనిపిస్తాయి.<ref name="dobropil" /> ఎడమ ఒడ్డున ఉన్న ఆకురాల్చే అడవులలో 90-110 సంవత్సరాల వయస్సు గల ఓక్ (మూడింట ఒక వంతు చెట్లు), యాష్ , లైమ్, మాపుల్ చెట్లు కనిపిస్తాయి. మొదటి మెట్లు తరచుగా పైన్ చెట్ల సమూహాలతో ఇసుకగా ఉంటాయి . సాధారణంగా స్టెప్పీ ప్రాంతంలో అరుదుగా ఉన్నప్పటికీ, ఈ ప్రాంతంలోని అడవులు పర్వతమయమైన భూభాగం, సహజ నీటి వనరుల నుండి ప్రయోజనం పొందుతాయి. పార్కులోని గుల్మ జాతులు స్టెప్పీ జాతుల వైపు మొగ్గు చూపుతాయి. పార్కులో 943 జాతుల మొక్కలు నమోదు చేయబడ్డాయి, వీటిలో అనేక అవశేష (క్రెటేషియస్), స్థానిక (20 నమోదు చేయబడిన) జాతులు ఉన్నాయి.<ref name="dobropil" /> ఈ ఉద్యానవనంలో 40 జాతుల చేపలు, 200 కి పైగా పక్షులు, 10 సరీసృపాలు, 48 క్షీరదాలు నమోదు చేయబడ్డాయి. ఈ ఉద్యానవనంలో [[నక్క]], మార్టెన్, తోడేళ్ళతో సహా దోపిడీ క్షీరదాలు అధిక సంఖ్యలో ఉన్నాయి. నక్కలు తమ గుహలను ఉద్యానవన సరిహద్దుల లోపల తయారు చేస్తాయి, కానీ సమీపంలోని వ్యవసాయ భూముల వరకు ఉంటాయి. == ప్రజా వినియోగం == ఈ ఉద్యానవనంలో సుమారు 85% వినోద ఉపయోగం కోసం అందుబాటులో ఉంది-హైకింగ్, నియమించబడిన ప్రాంతాలలో క్యాంపింగ్, చారిత్రక, పర్యావరణ పర్యటనలు. ముఖ్యంగా ముఖ్యమైన లేదా సున్నితమైన ప్రదేశాలను రక్షించడానికి పార్కులో 6% ప్రజలకు పరిమితులు లేవు.<ref name="parksite-basic">{{Cite web|title=Information - NNP Svyaty Gory|url=http://npp-svyatygory.com.ua/basic.html|access-date=27 May 2019|publisher=Official Park Site|language=uk}}</ref> ఉక్రెయిన్‌పై 2022లో రష్యా కొనసాగిస్తున్న దండయాత్ర ఈ ప్రాంతంలో సైనిక కార్యకలాపాల కారణంగా అటవీ మంటల కారణంగా ఈ జాతీయ ఉద్యానవనం ప్రమాదంలో ఉంది.<ref>{{Cite web|date=6 May 2022|title=UNESCO Reserve and National Park are on fire from hostilities!|url=https://uncg.org.ua/en/unesco-reserve-and-national-park-are-on-fire-from-hostilities/}}</ref> అక్టోబర్ 2024లో, ఒక [[రాయిటర్స్]] నివేదిక ఉక్రేనియన్ అధికారులను ఉటంకిస్తూ, పార్క్ నిర్వహణకు చెందిన దాదాపు 12,000 హెక్టార్ల పార్కులో, సుమారు 80% మంటలు లేదా ఆయుధాల వల్ల దెబ్బతిన్నాయి లేదా నాశనమయ్యాయి.<ref>{{Cite web|last=Peter|first=Thomas|last2=Hunder|first2=Max|date=10 October 2024|title=Ukraine's vast forests devastated in hellscape of war|url=https://www.reuters.com/investigates/special-report/ukraine-crisis-environment-forests/|access-date=10 October 2024|website=[[Reuters]]}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రాంతాలు}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] 7yr2f8mki0s9d105uagx4j3gbnjnl5z 0 507642 4942706 2026-08-23T17:31:05Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox protected area | name =హోమిల్షా వుడ్స్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్ | alt_name=ఉక్రేనియన్ : నాసియోనాల్నియ్ ప్రిరోడ్నియ్ పార్క్ «గోమిలిష'న్సికి లిసి» | iucn_category = II | image = Gom1.jpg | image_caption = హోమిల్షా వుడ్స్ నేషనల్ నే...' 4942706 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name =హోమిల్షా వుడ్స్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్ | alt_name=ఉక్రేనియన్ : నాసియోనాల్నియ్ ప్రిరోడ్నియ్ పార్క్ «గోమిలిష'న్సికి లిసి» | iucn_category = II | image = Gom1.jpg | image_caption = హోమిల్షా వుడ్స్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్ | image_size = 300 | pushpin_map = | pushpin_relief = yes | map_caption = Location of Park | location = చుహువ్ రేయాన్ , ఖార్కివ్ ఒబ్లాస్ట్ | nearest_city = | coordinates = {{coord|49|35|N|36|20|E|display=inline,title}} | coords_ref = | area = 14,314 హెక్టార్లు (35,371 ఎకరాలు; 143 చదరపు కిలోమీటర్లు; 55 చదరపు మైళ్ళు) | established = 2004 | visitation_num = | visitation_year = | visitation_ref = | website= http://www.gomilsha.org.ua/jupgrade/index.php | governing_body = పర్యావరణ & సహజ వనరుల మంత్రిత్వ శాఖ (ఉక్రెయిన్) }} '''హోమిల్షా వుడ్స్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్''' (ఉక్రేనియన్: натиональния насиония "гомильшанськи лиси", రోమనీకరించబడిందిః Homil 'сans' ki lisy ') [[ఉక్రెయిన్]] [[జాతీయ ఉద్యానవనం]], ఇది డొనెట్స్ నది లోయలో స్థిరపడిన అడవులను కలిగి ఉంది. ఈ ప్రదేశం చాలా కాలం నుండి రక్షిత ప్రాంతంగా ఉంది, పీటర్ ది గ్రేట్ స్థానిక భూభాగాన్ని నౌకలను నిర్మించడానికి కలప కోసం 'రక్షిత ఓడ తోట' గా పేర్కొనడంతో ప్రారంభమైంది. అటవీ-గడ్డి భూమిగా ఈ ప్రదేశానికి అధిక పర్యావరణ విలువ కూడా ఉంది. పరిపాలనాపరంగా, ఈ ఉద్యానవనం ఖార్కివ్ ఒబ్లాస్ట్‌లోని చుహుయివ్ రైయాన్‌లో , ఖార్కివ్ ప్రాంతీయ నగరానికి దక్షిణంగా సుమారు 50 కి.మీ దూరంలో ఉంది.<ref name="parksite">{{Cite web|title=Homilsha Woods National Nature Park|url=http://www.gomilsha.org.ua/jupgrade/index.php|access-date=June 12, 2019|publisher=Official Park Site|language=uk}}</ref> == స్థలాకృతి == ఈ పార్క్ డోనెట్స్ నది, గోమోల్షీ నది మధ్య భాగాల రెండు ఒడ్డుల వెంబడి ఉన్న అనేక రక్షిత వినోద ప్రదేశాలతో కూడి ఉంది. నది యొక్క కుడి ఒడ్డు మధ్య రష్యన్ ఉన్నత భూముల యొక్క కొండ ప్రాంతాలు, ఇవి నదికి 100 మీటర్ల ఎత్తు వరకు ఉంటాయి. ఎడమ ఒడ్డు సాధారణంగా తూర్పు యూరోపియన్ మైదానం చదునైన మైదానం. ఈ ప్రదేశంలో కంచు యుగం (క్రీ.పూ. రెండవ సహస్రాబ్ది) నుండి కైవన్ రస్ కాలం వరకు ఉక్రేనియన్ చరిత్రలోని అన్ని యుగాలకు చెందిన అనేక పురావస్తు ప్రదేశాలు, చారిత్రక ప్రాముఖ్యత కలిగిన స్మారక చిహ్నాలు ఉన్నాయి.<ref name="parksite" /> == వాతావరణం, పర్యావరణ ప్రాంతం == హోమిల్షా వుడ్స్ ప్రాంతంలో ''తేమతో కూడిన ఖండాంతర వాతావరణం, వెచ్చని వేసవి'' (కొప్పెన్ వాతావరణ వర్గీకరణ) ఉంది. ఈ వాతావరణం తేలికపాటి వేసవి, చల్లని, మంచు శీతాకాలాలతో రోజువారీ, కాలానుగుణంగా ఉష్ణోగ్రతలో పెద్ద మార్పులతో వర్గీకరించబడుతుంది.<ref name=":0">{{Cite web|last=Kottek|first=M.|last2=Grieser|first2=J.|last3=Beck|first3=C.|last4=Rudolf|first4=B.|last5=Rubel|first5=F.|date=2006|title=World Map of Koppen-Geiger Climate Classification Updated|url=http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/pdf/Paper_2006.pdf|access-date=September 14, 2019|publisher=Gebrüder Borntraeger 2006|language=en}}</ref><ref name="kop-data">{{Cite web|title=Dataset - Koppen climate classifications|url=https://datacatalog.worldbank.org/dataset/world-maps-k%C3%B6ppen-geiger-climate-classification|access-date=September 14, 2019|publisher=World Bank|language=en}}</ref> ఈ ప్రాంతంలో సాధారణ వర్షపాతం సగటున  సంవత్సరానికి 450 మి.మీ. ఉంటుంది. ఆగస్టులో సగటు ఉష్ణోగ్రత 21.5 °C (70.7 °F) ఉంటుంది. ''హోమిల్షా వుడ్స్ తూర్పు యూరోపియన్ అటవీ స్టెప్పీ'' ఎకోరీజియన్ (ఉత్తరాన), ''పోంటిక్-కాస్పియన్ స్టెప్పీ'' ఎకోరీజియన్ (దక్షిణాన) మధ్య పరివర్తన మండలంలో ఉంది.<ref name="ecomap">{{Cite web|title=Map of Ecoregions 2017|url=https://ecoregions2017.appspot.com/|access-date=September 14, 2019|publisher=Resolve, using WWF data|language=en}}</ref> == జీవవైవిధ్యం == ఈ భూభాగం కొండలు, లోయలలో ఒకటి, కుడి ఒడ్డున వాలులలో మాపుల్-యాష్-ఓక్ అడవులు, ఎడమ ఒడ్డున ఇసుక టెర్రస్లలో పైన్ అడవులు ఉన్నాయి.<ref name="parksite" /> అటవీ ప్రాంతాలు అనేక చిన్న సరస్సులతో తడి, పొడి పచ్చికభూములతో సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి.<ref name="parksite" /> 500 హెక్టార్ల అటవీ ప్రాంతం 130-150 సంవత్సరాల నాటిది, కొన్ని ఓక్స్ 200-300 సంవత్సరాల నాటివి. '''జంతువులు'''. సరస్సులు, ప్రవాహాలలో 50 జాతుల చేపలు, 153 జాతుల పక్షులు, 53 జాతుల క్షీరదాలు కనిపిస్తాయి. '''క్రోమిస్టా'''. 80 కంటే ఎక్కువ జాతుల క్రోమిస్టాన్లు (చారిత్రాత్మకంగా శిలీంధ్రాలతో తప్పుగా వర్గీకరించబడిన జీవులు) ఈ ఉద్యానవనం నుండి నమోదు చేయబడ్డాయి. వీటిలో చాలా వరకు జీవించి ఉన్న మొక్కల కణజాలాలలో సంభవిస్తాయి, మరికొన్ని చేపల పరాన్నజీవులు. '''ఫంగస్'''. ఈ ఉద్యానవనం నుండి 1200 కంటే ఎక్కువ శిలీంధ్ర జాతులు నమోదు చేయబడ్డాయి. వీటిలో మైకోర్హిజల్ శిలీంధ్రాలు, జీవించి ఉన్న మొక్కల కణజాలంలో లేదా వాటిపై శిలీంధ్రం, ఎక్కువగా చనిపోయిన మొక్కల పదార్థంపైనే కాకుండా పేడపై కూడా సాప్రోట్రోఫ్లు, కీళ్ళనొప్పులు లేదా ఇతర శిలీంధ్రాలపై పెరిగే కొన్ని జాతులు ఉన్నాయి. '''మొక్కలు.''' ఈ ఉద్యానవనంలో 850 జాతుల మొక్కలు నమోదు చేయబడ్డాయి, వీటిలో 138 అరుదైనవిగా జాబితా చేయబడ్డాయి. '''ప్రొటిస్టా'''. 160 కంటే ఎక్కువ జాతుల బురద-అచ్చులు (గతంలో శిలీంధ్రాలతో వర్గీకరించబడిన ఒక చిన్న ప్రొటిస్టుల సమూహం కూడా నమోదు చేయబడింది.<ref>{{Cite paper}}</ref> == ప్రజా వినియోగం == ఐదు ప్రధాన హైకింగ్ మార్గాలు ఉన్నాయి, గైడెడ్ విహారయాత్రలు అందుబాటులో ఉన్నాయి. చిన్న హైకింగ్ మార్గాలు చారిత్రక, సాంస్కృతిక స్మారక చిహ్నాలను చేరుకుంటాయి. ఉద్యానవన నిర్వహణ విద్యా కార్యక్రమాలతో పాటు శాస్త్రీయ, పరిశోధనా ప్రాజెక్టులను స్పాన్సర్ చేస్తుంది. ఈ ఉద్యానవనం గుండా నది వెంబడి గుర్తించబడిన ప్రదేశాలలో బస ఉంది. నియమించబడిన ప్రాంతాల్లో ఈత అనుమతించబడుతుంది.<ref name=":0" /> "హోమిల్షాన్ అడవులు" జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం ప్రకృతి పరిరక్షణలో ఒక ప్రత్యేక స్థానాన్ని ఆక్రమించింది. ఇక్కడ రక్షిత ప్రాంతం చాలా విజయవంతంగా కేటాయించబడింది - ఉద్యానవనం నడిబొడ్డున, ఇది ప్రజలు సందర్శించడానికి ఇబ్బందులను సృష్టించింది. ఉద్యానవనానికి దారితీసే రహదారులు అడ్డంకులతో నిరోధించబడ్డాయి, భద్రతా సంకేతాలు ఉన్నాయి. అదనంగా, ఉద్యానవనం శాస్త్రీయ సిబ్బంది సూచన మేరకు, ఈ ఉద్యానవనం భూభాగాన్ని నిర్వహించే ప్రాజెక్ట్‌లో సూచించబడిన ఆర్థిక జోన్, నియంత్రిత వినోద జోన్‌లో, "ప్రత్యేకంగా విలువైన సహజ ప్రాంతాలు" అని పిలువబడే 10 నుండి 120 హెక్టార్ల ప్రత్యేక రక్షిత ప్రాంతాలు కేటాయించబడ్డాయి. నియమం ప్రకారం, వాటిపై ఏదైనా ఘన, ఎంపిక చేసిన నరికివేత, వినోదం, చిన్న నిర్మాణ రూపాల ఏర్పాటు నిషేధించబడ్డాయి, స్టెప్పీ రిజర్వ్‌లలో వలె మే-జూన్‌లో కాకుండా, శరదృతువులో సాధారణ గడ్డి కోత జరుగుతుంది.<ref>{{Cite web|date=2015-01-12|title=Положительный опыт влияния заповедности и заповедных зон на охрану биоразнообразия {{!}} Киевский эколого-культурный центр|url=http://ecoethics.ru/polozhitelnyiy-opyit-vliyaniya-zapovednosti-i-zapovednyih-zon-na-ohranu-bioraznoobraziya-2/|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20150112135158/http://ecoethics.ru/polozhitelnyiy-opyit-vliyaniya-zapovednosti-i-zapovednyih-zon-na-ohranu-bioraznoobraziya-2/|archive-date=2015-01-12|access-date=2022-07-06}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రాంతాలు}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] 58pkv06kuzj752g410jfjelpqf8m438 0 507643 4942707 2026-08-23T17:33:44Z Nagarani Bethi 60383 "[[:en:Special:Redirect/revision/1364646514|Khortytsia Castle]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4942707 wikitext text/x-wiki '''ఖోర్టీషియా కోట''' 1550ల మధ్యలో ప్రిన్స్ డిమిట్రో వైష్నెవెట్స్కీ నిర్మించబడిన ఒక కోట.{{Sfn|Plokhy|2022|p=101}}{{Sfn|Mytsyk|2003}}1557 అక్టోబరులో, క్రిమియన్ టాటర్ దళాలు ఈ కోటను ధ్వంసం చేశాయి.{{Sfn|Mytsyk|2003}} 18వ శతాబ్దం నుండి, కొంతమంది చరిత్రకారులు ఈ కోటను మొదటి జాపోరిజియాన్ సిచ్, "ఖోర్టిట్సియా సిచ్" అని పిలుస్తారు, [3) కానీ చాలా మంది దేశీయ చరిత్రకారులు దీనిని తిరస్కరించారు, ఇది మూలాల ద్వారా ధృవీకరించబడలేదు.{{Sfn|Mytsyk|2013}} ఏదేమైనా, దాని స్వల్ప ఉనికి ఉన్నప్పటికీ, ఉక్రేనియన్ కోసాక్ల అభివృద్ధిలో లేదా కనీసం ఆ ప్రక్రియ ప్రజాదరణ పొందిన కల్పనలో ఖోర్టిట్సియా కోట ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించింది.{{Sfn|Plokhy|2022|p=101}} == స్థానం == [[దస్త్రం:Археологічний_комплекс_"Острів_Байда".jpg|thumb|"బైదా ద్వీపం" (2012లో చిత్రీకరించబడింది) చారిత్రక ఆధారాలలో పేర్కొన్న "లిటిల్ ఖోర్టిట్సియా ద్వీపం" కోసం అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన ఇద్దరు అభ్యర్థులలో ఒకటి. 20వ శతాబ్దం చివరి వరకు దీనిని "కాంట్సెరివ్స్కీ ద్వీపం" అని పిలిచేవారు, ఈ గుర్తింపుకు అనుకూలంగా వైష్నెవెట్స్కీ మారుపేరు "బైదా" పేరు మార్చబడింది.]] ఈ కోట ఖచ్చితమైన స్థానం అనిశ్చితంగా ఉంది .{{Sfn|Mytsyk|2013}}కోట నిర్మాణం స్థానాన్ని స్పష్టంగా సూచించే ఏకైక లిఖిత ఆధారాలు 16వ శతాబ్దపు జోచిం బీల్స్కీ ''క్రోనికా పోల్స్కా'', అతని తండ్రి మార్సిన్ బీల్స్కీ, ఇవి దిగువ డ్నిప్రో లిటిల్ (మాలా [[ఖోర్టిట్సియా]]) ద్వీపాన్ని ప్రస్తావించాయి. ఫ్రీడమ్ ఆఫ్ ది జాపోరిజ్జియన్ కోసాక్స్ (1890,1918) లో డిమిట్రో యావోర్నిట్స్కీ ''క్రోనికా పోల్స్కా మార్సినా బీల్స్కీగో'' చెప్పినట్లు ఉటంకించారుః{{Pull quote|ఆ కోజాంకీకి సమీపంలో ఖోర్చికా అనే మరో ద్వీపం ఉంది, అక్కడ పూర్వం వైష్నెవెట్స్కీ నివసించి టాటార్లకు తీవ్ర నష్టం కలిగించాడు, అందుకే అతని కారణంగా వారు మాపై తరచుగా దండెత్తడానికి సాహసించలేదు.}}"లిటిల్ ఖోర్టిట్సియా" తో గుర్తించబడిన అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన కాంట్సెరివ్స్కీ ద్వీపం, 20 వ శతాబ్దం రెండవ భాగంలో వైష్నెవెట్స్కీ ("బైడా" అనే పేరు) గౌరవార్థం "బైడా ద్వీపం " గా పేరు మార్చబడింది.{{Sfn|Mytsyk|2013}}"లిటిల్ ఖోర్టిట్సియా" కు రెండవ అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన అభ్యర్థి కిచకాస్ క్రాసింగ్ (ఇప్పుడు డ్నీపర్ రిజర్వాయర్ ద్వారా వరదలు) సమీపంలో ఉన్న స్టెప్పీ ఒక ప్రాంతం.{{Sfn|Mytsyk|2013}}మొదటి సంస్కరణ ప్రయోజనం ఏమిటంటే ఇది పురావస్తు సామగ్రిపై ఆధారపడి ఉంటుంది, మరోవైపు, రెండవ సంస్కరణ మద్దతుదారులు బైడా ద్వీపం స్థలాకృతి స్థానం ప్రిన్స్ వైష్నెవెట్స్కీ "కోట" కు కేటాయించిన పనికి అనుగుణంగా లేదని ఎత్తి చూపారు.{{Sfn|Mytsyk|2013}} == చరిత్ర == [[దస్త్రం:Dmytro_'Baida'_Vyshnevetsky_(Portrait,_18th_century,_National_Museum_of_the_History_of_Ukraine).png|thumb|277x277px|డ్మిట్రో వైష్నెవెట్స్కీ. 18వ శతాబ్దపు అనామక చిత్రకళ.]] 16వ శతాబ్దపు మొదటి దశాబ్దాల ప్రారంభంలోనే, సరిహద్దు పెద్దలు, కోసాక్ నాయకులు దిగువ డ్నిప్రో ఒక కోటను స్థాపించాలని లిథువేనియన్ రాష్ట్ర అధికారులకు ప్రతిపాదించారు (కానీ ప్రయోజనం లేకపోయింది, ఇది ఉక్రెయిన్పై క్రిమియన్ టాటర్ దాడులను నిరోధిస్తుంది. అదే సమయంలో, లిథువేనియన్ గ్రాండ్ డ్యూకల్ అధికారులు క్రిమియన్ ఖాన్ నుండి క్రిమియన్ ఖానేట్ను ప్రభావితం చేసే నల్ల సముద్రంలోకి డ్నిప్రో వెంట కోసాక్ దాడులను ఆపమని 1492 లోనే డిమాండ్లను అందుకున్నారు, మొదటిసారిగా "కోసాక్స్" అనే పదం ఉనికిలో ఉన్న లిఖిత మూలాలలో ప్రస్తావించబడింది.{{Sfn|Plokhy|2022|pp=100–101}}ఈ పరస్పర దాడి, ఎదురు దాడి సందర్భంలో, లిథువేనియన్ సరిహద్దు అధికారులు క్రిమియన్ టాటర్ దాడులకు వ్యతిరేకంగా సరిహద్దును రక్షించడానికి కోసాక్లను ఉపయోగించడానికి ప్రయత్నిస్తున్నారు, అదే సమయంలో క్రిమియన్ ఖానేట్ను ఇబ్బంది పెట్టకుండా కోసాక్ దాడులను ఆపడానికి కూడా ప్రయత్నిస్తున్నారు.{{Sfn|Plokhy|2022|p=101}}1553లో (లేదా 1554లో) లిథువేనియా గ్రాండ్ డ్యూక్ సిగిస్మండ్ II అగస్టస్, దిగువ ప్రవాహంలో దాడులు నిర్వహించడానికి కోసాక్ దండయాత్రలను ఆపడానికి ఒక చిన్న కోటను నిర్మించడానికి డ్నిప్రో రాపిడ్లకు మించి, స్టారోస్టా (కనివ్, చెర్కసీకి కెప్టెన్) ప్రిన్స్ డిమిట్రో వైష్నెవెట్స్కీ పంపాడు.{{Sfn|Mytsyk|2003}}{{Sfn|Plokhy|2022|p=101}}విరుద్ధంగా, అతను ఈ కోటను నిర్మించడానికి తన కోసాక్ సేవకులను ఉపయోగించాడు.{{Sfn|Plokhy|2022|p=101}}దీని నిర్మాణం 1555లో ప్రారంభమైనట్లు నివేదించబడింది.{{Sfn|Mytsyk|2003}} 1556లో, వైష్నెవెట్స్కీ సైనిక దళం కోటపై రెండు టర్కిష్ దాడులను తిప్పికొట్టింది.{{Sfn|Mytsyk|2003}}అదే సంవత్సరం, అతను ఒట్టోమన్ వ్యతిరేక సంకీర్ణం గురించి చర్చించడానికి మాస్కోకు ఇద్దరు రాయబారులను పంపాడు.{{Sfn|Mytsyk|2003}} అతను దిగువ డ్నిప్రో ప్రాంతంలోని ఒట్టోమన్ కోటలకు వ్యతిరేకంగా విజయవంతమైన పోరాటాలకు నాయకత్వం వహించాడు. స్వాధీనం చేసుకున్న ఫిరంగులను ఖోర్టీషియా టియాన్ , ఓఓచాకివ్ రవాణా చేశారు.[2]{{Sfn|Mytsyk|2003}}దీనికి ప్రతిస్పందనగా, జనవరి 1557లో, క్రిమియన్ ఖాన్ డెవ్లెట్ I గిరాయ్, అతని గుంపు 24 రోజుల పాటు ఖోర్టిట్సియా కోటను స్వాధీనం చేసుకోవడానికి విఫల ప్రయత్నం చేసి, దానిని 24 రోజుల పాటు ముట్టడిలో ఉంచారు. తరువాత ఆయన ఇలా వివరించాడుః "క్రిమియా రాజు, క్రిమియా ప్రజలందరితో కలిసి, ఖోర్టిట్షియా ద్వీపంలోని నా నగరాన్ని ముట్టడించి, 24 రోజులు ముట్టడించారు. దేవుని దయతో... నేను దాడిని తిప్పికొట్టి, జార్ అత్యుత్తమ వ్యక్తులను ఓడించాను, జార్ గొప్ప అవమానంతో నా నుండి వైదొలిగాడు". 1557 అక్టోబరులో, క్రిమియన్ ఖాన్, క్రిమియన్ టాటర్, నోగాయ్, ఒట్టోమన్, మోల్డావియన్ దళాలతో కలిసి లిటిల్ ఖోర్టిట్సియాను మళ్లీ ముట్టడించాడు.{{Sfn|Mytsyk|2003}}సుల్తాన్ నౌకలు ద్వీపం దగ్గర ఆగిపోయాయి. వైష్నెవెట్స్కీ, కోసాక్కులు తీవ్రమైన ముట్టడిని తట్టుకోవలసి వచ్చింది. అయితే, దళాలు అసమానంగా ఉండి, వారి సరఫరాలు అయిపోయాయి. కోసాక్కులు చెల్లాచెదురుగా తిరగడం ప్రారంభించారు, కాబట్టి వారు వెనక్కి తగ్గవలసి వచ్చింది. 'వస్తువులు అయిపోయాయి, కోసాక్కులు చెదరగొట్టబడ్డారు కాబట్టి అతను డ్నిప్రో, ఖోర్టిట్సియా ద్వీపాన్ని విడిచిపెట్టాడని' యువరాజు ఇవాన్ ది టెరిబుల్కు నివేదించాడు. వైష్నెవెట్స్కీ మొనాస్టైర్స్కీ ద్వీపానికి తిరిగి వెళ్ళాడు.{{Sfn|Mytsyk|2003}} తరువాతి సంవత్సరం, మాస్కోకు చెందిన ఇవాన్ ది టెర్రిబుల్ పక్షాన చేరిన వైష్నెవెట్స్కీ, అజోవ్, లోయర్ డాన్, కెర్చ్ సమీపంలో ఒట్టోమన్ వ్యతిరేక పోరాటాలలో పాల్గొన్నాడు. {{Sfn|Mytsyk|2003}} అయితే, ఇవాన్ ది టెర్రిబుల్ బాల్టిక్ రాష్ట్రాలపై లివోనియన్ యుద్ధాన్ని (1558–1583) ప్రారంభించినప్పుడు, దాదాపుగా మస్కోవైట్ దళాలన్నీ ఉక్రెయిన్, ఉత్తర కాకసస్ నుండి ఉపసంహరించుకోబడ్డాయి, దీంతో వైష్నెవెట్స్కీ ఒంటరిగా మిగిలిపోయాడు. {{Sfn|Mytsyk|2003}} ఏప్రిల్ 1562 లో, ఒట్టోమన్లకు వ్యతిరేకంగా పోరాటాన్ని కొనసాగించమని ఇవాన్‌ను వేడుకోవడానికి అతను మాస్కోను సందర్శించాడు, కానీ ఇవాన్ అతని అభ్యర్థనను తిరస్కరించాడు. {{Sfn|Mytsyk|2003}} నిరాశకు గురైన వైష్నెవెట్స్కీ, లిథువేనియా, పోలాండ్‌కు చెందిన సిగిస్మండ్ అగస్టస్ సేవకు తిరిగి వచ్చాడు, 1563లో ఒట్టోమన్ మోల్డావియాకు వ్యతిరేకంగా జరిగిన దండయాత్రలో బందీగా పట్టుబడి అక్కడే ఉరితీయబడ్డాడు. {{Sfn|Mytsyk|2003}} [[దస్త్రం:Chortyca_Ostrow_Blaeu_1664.png|thumb|"చోర్టికా ఓస్ట్రో" (అట్లాస్ మైయర్లో ఖోర్టిత్సియా ద్వీపం) (1664), మొదట [[గుయిల్లౌమ్ లే వస్సూర్ డి బ్యూప్లాన్|బ్యూప్లాన్]] గీసినది.]] తన 1660 డిస్క్రిప్షన్ ఆఫ్ ఉక్రెయిన్లో, [[గుయిల్లౌమ్ లే వస్సూర్ డి బ్యూప్లాన్|బ్యూప్లాన్]] ఇలా రాశాడుః{{Pull quote|అర లీగ్ దిగువన ''చోర్టిజ్కా'' [ఖోర్టిట్సియా] శిరస్సు ఉంది, కానీ నేను ఆ వైపుకు ఇంకా ముందుకు వెళ్ళలేదు కాబట్టి, ఇతరుల నుండి తెలుసుకున్న సమాచారాన్ని మాత్రమే మీకు చెబుతాను, అందువల్ల నేను దానిని కాదనలేనిదిగా చెప్పడం లేదు. ఆ ద్వీపం దాని గొప్ప ఎత్తు కారణంగా గణనీయమైనదని, దాదాపుగా నిటారుగా ఉన్న కొండచరియలతో చుట్టుముట్టబడి ఉండటం వలన, దానికి చేరుకోవడం అంత సులభం కాదని అంటారు. ఇది రెండు లీగ్‌ల పొడవు, అర లీగ్ వెడల్పు ఉంటుంది, ముఖ్యంగా పై చివరన, ఎందుకంటే పశ్చిమం వైపుకు వెళ్ళేకొద్దీ అది ఇరుకై, పల్లంగా మారుతుంది: దీనికి వరదలు రావు, ఓక్ చెట్లు సమృద్ధిగా ఉన్నాయి, ''టార్టార్ల''పై ఒక కాపలా గోపురంలా ఉండే పట్టణాన్ని నిర్మించడానికి ఇది చాలా మంచి ప్రదేశం. ఈ ద్వీపం దిగువన [డ్నీప్రో] నది చాలా వెడల్పుగా ప్రవహిస్తుంది.|author=గుయిలౌమ్ లే వాస్యూర్ డి బ్యూప్లాన్|source=''ఉక్రెయిన్ వివరణ'' <small>(1660; 1704 ఆంగ్ల అనువాదం నుండి స్వీకరించబడింది).</small>}} == మొదటి సిచ్ ప్రశ్న == === అర్థశాస్త్రం === ''సిచ్'' అనే పదానికి అర్థం, అనువర్తనం గురించి పండితుల మధ్య వివాదం ఉంది .{{Sfn|Kuzyk|2013}}మొట్టమొదటిసారిగా సిచ్ స్వతంత్రంగా నివసిస్తున్న, స్వీయ-పాలక జాపోరిజియాన్ కోసాక్ల బలవర్థకమైన స్థావరంగా గుర్తించబడింది, వారు కోసాక్ రాడాస్ తమ సొంత నాయకులను ఎన్నుకుంటారు, ఇది 1672 లో చోర్టోంలిక్ సిచ్.{{Sfn|Kuzyk|2013}}''సిచ్'' అనే పదం లేదా ''సిచ్'' అనే పదము లేని ఇలాంటి పరిస్థితి గురించి ఇంతకు ముందు ప్రస్తావించినట్లయితే ("ప్రోటో-సిచ్" అని పిలవబడేది) విద్వాంసుల చర్చకు లోబడి ఉంటుంది.{{Sfn|Kuzyk|2013}}ఉదాహరణకు, ఎరిక్ లాసోటా వాన్ స్టెబ్లా తన డైరీలో జర్మన్ పదం ఫెల్డ్లాగర్ (సైనిక శిబిరం, లేదా సంచారుల స్థిరనివాసం) ను ఉపయోగించాడు, తరువాత ఉక్రేనియన్, రష్యన్ సంచికలు మాత్రమే "సిచ్"గా అనువదించబడ్డాయి.{{Sfn|Kuzyk|2013}} ఈ రోజు వరకు, డిమిట్రో వైష్నెవెట్స్కీ ఖోర్టిట్సియా కోటను మొదటి జాపోరిజియాన్ సిచ్తో గుర్తించడానికి మూలాలలో ప్రత్యక్ష ఆధారాలు కనుగొనబడలేదు, అయినప్పటికీ కొంతమంది పరిశోధకులు ఖోర్టిత్సియాలో సిచ్ కోటలు ఉన్నాయని ఆరోపించారు.{{Sfn|Mytsyk|2013}}అయితే, ఖచ్చితమైనదిగా చెప్పాలంటే, 1550ల మధ్యలో ఇక్కడ 'సిచ్' లేదని, కానీ 'పట్టణం' లేదా 'కోట' ఉందని డాక్యుమెంటరీ మూలాలు నమోదు చేశాయి.{{Sfn|Mytsyk|2013}}తమ ప్రచారాలకు బయలుదేరే ముందు, వారు తిరిగి వచ్చిన తరువాత 'కోసాక్కులు ఇక్కడే సమావేశమయ్యారు' అని కూడా ఊహించబడింది. అయినప్పటికీ, ఎస్. హెచ్. పరిశోధన ద్వారా చూపబడింది. ఒట్టోమన్ ఆర్కైవ్ల ఆధారంగా లెమెరెస్-కెల్కేజ్, వైష్నెవెట్స్కీ సైన్యంలో 'కోసాక్కులు' కూడా ప్రస్తావించబడలేదు, అజోవ్ సమీపంలో సైనిక చర్య సంక్షిప్త ఎపిసోడ్ కాకుండా, 'సిచ్ కోసాక్స్' (1585 వరకు నమోదు చేయని పదబంధం).{{Sfn|Kuzyk|2013}} బదులుగా, 'దిమిత్రష్కా' యోధులను తరచుగా 'రస్' లేదా 'అవిశ్వాసులు' అని పిలుస్తారు. అదే మూలాలు ఉన్నప్పటికీ, ఇతర సందర్భాల్లో, 'పోలిష్', 'ముస్కోవైట్', 'రస్' 'కోసాక్స్' గురించి పదేపదే ప్రస్తావించారు. [[దస్త్రం:Запорожская_Сечь_карта.jpg|thumb|ఈ 2007 రష్యన్ భాషా పటం ఎగువ-కుడి మూలలో, ఒక "ఖోర్టిట్సియా సిచ్" 1552 నుండి 1558 వరకు ఉనికిలో ఉన్నట్లు గుర్తించబడింది.]] ఇంకా, ప్రస్తుతం 1550ల మధ్యకాలం నుండి తెలిసిన మూలాలు 'సిచ్' ను స్పష్టంగా ప్రస్తావించడంలో విఫలం కావడమే కాకుండా, ఖోర్టిట్సియాపై 'కిష్' గురించి, లేదా కిష్ ఓటమాన్ల గురించి లేదా వారి ప్రజాస్వామ్య ఎన్నికల సంప్రదాయాల గురించి కూడా ప్రస్తావించలేదు. బదులుగా, సిచ్ కోసాక్స్ చేత ఎన్నుకోబడిన నాయకుడిగా కాకుండా, డిమిట్రో వైష్నెవెట్స్కీని ఏకైక పాలకుడిగా పత్రాలలో వర్ణించారు. అంతేకాకుండా, పోలిష్ రాజు సిగిస్మండ్ II అగస్టస్ స్వయంగా వైష్నెవెట్స్కీకి రాసిన లేఖలలో ఒకదానిలో (1557 వసంత-వేసవికి చెందిన డిమిట్రో యావోర్నిట్స్కీ) నిర్మించబడిన కోట కోసాక్ వ్యతిరేక స్వభావాన్ని నొక్కిచెప్పారుః 'దుష్ట ప్రజలను-ఇబ్బంది పెట్టేవారిని... కోసాక్కులు గొర్రెల కాపరులను వేధించకుండా, టర్కిష్ సుల్తాన్ ఉలస్కు హాని చేయకుండా నిరోధించడం. టెటియానా కుజిక్ (2013, చివరిగా నవీకరించబడింది 2021) ప్రధాన నాలుగు స్థానాలను వివరించారుః [8] * కొంతమంది పరిశోధకులు (యు. మైట్సిక్, వి. సెర్హిచుక్, హెచ్. ష్విడ్కో, ఎన్. యాకోవెంకో) మొదటి జాపోరిజియాన్ సిచ్ను ప్రిన్స్ డి. వైష్నెవెట్స్కీ ఖోర్టిట్సియా కోట అని పిలుస్తారు. * ఇతరులు, సిచ్ ఆన్ టోమాకివ్కా ద్వీపం (ఎ. హుర్బిక్, జి. సెర్హీయెంకో, వి. ష్చేర్బక్) * "అయితే, కొందరు టోమాకివ్కా సిచ్, బజవ్లుక్ సిచ్ లను ఒక చారిత్రక పురాణంగా భావిస్తారు, 17వ శతాబ్దం 2వ సగం వరకు ప్రత్యేకంగా" "సిచ్స్" "-కోసాక్కులు పరిస్థితుల పరంగా కేంద్రీకృతమై ఉన్న బలవర్థకమైన శిబిరాలు ఉండేవని పేర్కొన్నారు". * "లేదా మూడు జాపోరిజియాన్ సిచ్ లను మాత్రమే" "ప్రోటో-స్టేట్ ఫార్మేషన్స్" "గా గుర్తిస్తుందిః బాజావ్లుక్, చోర్టోంలిక్, పిడ్పిల్నెన్స్కా (నోవా సిచ్ ఐ. స్టోరోజెంకో".{{Sfn|Kuzyk|2013}} === నివాసితులు, జాడలు === సంప్రదాయం ప్రకారం, వైష్నెవెట్స్కీ మాలా ద్వీపంలో ఒక కోటను నిర్మించాడు, ఇది నిరంతరం 300 మంది సైనికులను కలిగి ఉండేది. కోసాక్కులు, బాయర్లు, సేవకులు, ఇతర సైనిక సిబ్బంది ఖోర్టిట్సియా కోట రక్షణ దళంలో ఉన్నారు. లిటిల్ ఖోర్టిట్సియాలోని కోట, సుమారు ఒక సంవత్సరం పాటు నిలబడి, ఎటువంటి జాడను వదిలివేయలేదు, అయితే టోమాకివ్కా ద్వీపంలో మొట్టమొదటి సిచ్ దాదాపు రెండు దశాబ్దాల తరువాత ప్రస్తావించబడింది (అయినప్పటికీ ఇది 1540 నాటికి స్థాపించబడి ఉండవచ్చు).   అయినప్పటికీ, జానపద సంప్రదాయంలో, వైష్నెవెట్స్కీ మొదటి కోసాక్ "హెట్మాన్" గా ప్రముఖ నాయకుడిగా మారాడు, ఈ బిరుదు సాధారణంగా పోలిష్ సైన్యం సుప్రీం కమాండర్కు కేటాయించబడింది.{{Sfn|Plokhy|2022|p=101}} బయట నుండి, వైష్నెవెట్స్కీ కోట తరువాత ప్రసిద్ధి చెందిన నిర్మాణ సముదాయాల నుండి భిన్నంగా ఉండాలి-డ్నీపర్లో కోసాక్ బలమైన స్థావరాలు. కోసాక్లతో పాటు, సైనిక స్థావరం సభ్యులు-బాయర్లు, సేవకులు, పాదచారులు ఉన్నారు. అదే సమయంలో, దక్షిణ సరిహద్దు ప్రాంతాల నిర్దిష్ట పరిస్థితులలో ఒకే సమాజంగా జీవించడం, జాపోరిజియాన్ సమాజంలో విలక్షణమైన సైనిక-రాజకీయ సంస్థ ఆవిర్భావానికి, దాని నమూనాకు దోహదపడింది. ఎం. ఎఫ్. వ్లాడిమిర్స్కీ-బుడానోవ్ గమనించినట్లుగా, ఖోర్టిట్సియా కోట "అట్టడుగు స్థాయి స్వాతంత్ర్య-అన్వేషకులకు బలమైన స్థావరంగా మారింది, వారు తరువాత భవిష్యత్ సిచ్ విత్తనంగా పనిచేశారు". మైఖైలో హ్రుషెవ్స్కీ చేసిన వాదన కూడా ఆమోదయోగ్యమైనదిగా అనిపిస్తుందిః డిమిట్రో వైష్నెవెట్స్కీ చారిత్రక విజయాలకు అంకితమైన ఒక వ్యాసంలో, అతను యువరాజును "కొత్త ఉక్రేనియన్ ప్లెబియన్ రిపబ్లిక్ ఊయల ఆధ్యాత్మిక తండ్రి" గా పేర్కొన్నాడు. లియుబోమిర్ వైనార్, ఖోర్టిట్సియా ద్వీపంలోని కోటను "జాపోరిజియాన్ కోసాక్ల సైనిక, ఆర్థిక జీవితం అభివృద్ధి చెందిన కోసాక్ సిచ్ మొదటి నమూనా" గా భావించారు.ఇది 1560, 1570లలో టోమాకివ్కా ద్వీపంలో స్థిరపడిన కోసాక్ కోటకు ఒక రకమైన నమూనాగా ఖోర్టిట్సియా కోట మారిందని సూచిస్తుంది, దీనిని జాపోరిజియాన్ సిచ్ అని పిలుస్తారు. సాపేక్షంగా తక్కువ ఉనికి ఉన్నప్పటికీ, ఖోర్టిట్సియా కోట ఉక్రేనియన్ కోసాక్ల పరిణామం, వారి ర్యాంకుల పెరుగుదలపై గణనీయమైన ప్రభావాన్ని చూపింది. 20 నవంబర్ 1568 నాటి కోసాక్కులకు రాసిన లేఖలో, సిగిస్మండ్ II అగస్టస్ మొదటిసారిగా ఉక్రేనియన్ జనాభాలో ఒక ప్రత్యేకమైన సమూహంగా వారిని ఉద్దేశించి ఇలా పేర్కొన్నాడుః "మా అనుమతి లేదా మా గవర్నర్లు, ఉక్రెయిన్లోని స్థానిక అధికారుల జ్ఞానం లేకుండా, ఉక్రెయిన్లో మా కోటలు, స్థావరాల నుండి, డ్నిప్రోలో దిగువ భాగంలో, పొలాలలో, ఇతర ప్రవేశ ప్రదేశాలలో సమావేశమై, మీరు గందరగోళాన్ని కలిగిస్తున్నారని మాకు తెలుసుః సరిహద్దు ప్రాంతాలలో, వివిధ ప్రవేశ ప్రదేశాలలో చట్టవిరుద్ధంగా నివసిస్తూ, టర్కిష్ సుల్తాన్, గొర్రెల కాపరులు, పెరెకోప్ సుల్తాన్ టాటర్లను ఎదుర్కొంటున్నారని, వారి ఉలస్, శిబిరాలలో మిమ్మల్ని మీరు కనుగొన్నారని, వారికి గొప్ప హాని, దోపిడీని కలిగిస్తున్నారు, తద్వారా మా ఎస్టేట్ల సరిహద్దులను శత్రువుల నుండి ప్రమాదానికి గురి చేస్తున్నారు".{{Sfn|Tygielski|Kopczynski|2017|p=62}} == మూలాలు == {{Reflist}} == గ్రంథ పట్టిక == === ప్రాథమిక వనరులు === * మార్సిన్, జోచిం బీల్స్కీ, క్రోనికా పోల్స్కా మార్సినా బీల్స్కీగో నౌ వైడానా (1597). [https://academica.edu.pl/reading/readSingle?page=194&uid=89456685 వాల్యూమ్ 8, పేజీ 194]. ** (ఆధునిక ఉక్రేనియన్ అనువాదం С. ричпосполитська историограφя украяни (XVI-середина XVII ст. - క్రిస్టియన్ సైన్స్, 2008. - చ. 2 (రెండు సార్లు). - ఎస్. 326]. === సాహిత్యం === *  {{cite encyclopedia|last=Mytsyk|first=Yuri Andriyovych|title=Вишневецький Дмитро Iванович|trans-title=Dmytro Ivanovych Vyshnevetsky|url=https://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?Z21ID=&I21DBN=EIU&P21DBN=EIU&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=eiu_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=TRN=&S21COLORTERMS=0&S21STR=Vyshnevetskyj_D|encyclopedia=[[Encyclopedia of History of Ukraine]]|date=2003|volume=1|page=|publisher=[[Institute of History of Ukraine]]|location=[[Kyiv]]|language=uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20260621134034/https://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?Z21ID=&I21DBN=EIU&P21DBN=EIU&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=eiu_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=TRN=&S21COLORTERMS=0&S21STR=Vyshnevetskyj_D|archive-date=21 June 2026|access-date=21 June 2026|url-status=live}} *  {{cite encyclopedia|last=Mytsyk|first=Yuri Andriyovych|title=Хортиця|trans-title=Khortycja|url=https://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?Z21ID=&I21DBN=EIU&P21DBN=EIU&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=eiu_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=TRN=&S21COLORTERMS=0&S21STR=Khortytsia|encyclopedia=[[Encyclopedia of History of Ukraine]]|date=2013|volume=10|page=|publisher=[[Institute of History of Ukraine]]|location=[[Kyiv]]|language=uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20260621125445/https://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?Z21ID=&I21DBN=EIU&P21DBN=EIU&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=eiu_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=TRN=&S21COLORTERMS=0&S21STR=Khortytsia|archive-date=21 June 2026|access-date=21 June 2026|url-status=live}} * {{cite encyclopedia|last=Kuzyk|first=Tetyana Leonidivna|title=Січ, як термін|trans-title=Sich, as a term|url=https://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?Z21ID=&I21DBN=EIU&P21DBN=EIU&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=eiu_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=TRN=&S21COLORTERMS=0&S21STR=Sich|encyclopedia=[[Encyclopedia of History of Ukraine]]|date=2013|volume=9|page=|publisher=[[Institute of History of Ukraine]]|location=[[Kyiv]]|language=uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20260621142324/https://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?Z21ID=&I21DBN=EIU&P21DBN=EIU&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=eiu_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=TRN=&S21COLORTERMS=0&S21STR=Sich|archive-date=21 June 2026|access-date=21 June 2026|url-status=live}} * {{Cite book|title=The Gates of Europe: A History of Ukraine|last=Plokhy|first=Serhii|date=2022|publisher=Basic Books|isbn=978-0-465-07394-8|publication-place=New York, NY|pages=414|author-link=Serhii Plokhy}} * {{Cite book|url=https://www.academia.edu/42239305/Under_a_common_sky_Ethnic_groups_of_Commonwealth_of_Poland_and_Lithuania_ed_by_Micha%C5%82_Kopczy%C5%84ski_and_Wojciech_Tygielski_|title=Under a Common Sky. The Nations of the Commonwealth of Poland and Lithuania|last=Tygielski|first=Wojciech|last2=Kopczynski|first2=Michał|date=2017|publisher=PIASA Books, Polish History Museum|location=New York – Warsaw|pages=271|access-date=20 June 2026}} * {{Cite book|url=http://history.org.ua/LiberUA/966-7482-48-0/966-7482-48-0.pdf|title=Твори у 20 томах. Том 2.|last=Yavornytsky|first=Dmytro Ivanovych|date=2005|publisher=Tandem-U|isbn=966-7482-48-0|publication-place=Kyiv/Zaporizhzhia|pages=384|language=uk|trans-title=Works in 20 Volumes. Volume 2.|author-link=Dmytro Yavornytsky}} * (PDF: కొర్తిష్వాక్ సిచ్ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160313040822/http://history.org.ua/LiberUA/978-966-00-1359-9/978-966-00-1359-9.pdf|date=13 March 2016}} 13 March 2016 at the Wayback Machine)   * {{Cite web|title=Генеза та шляхи розвитку запорозького козацтва|trans-title=The genesis and development of the Zaporizhian Cossacks|url=http://www.haidamaka.org.ua/0144.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20090107045905/http://www.haidamaka.org.ua/0144.html|archive-date=7 January 2009|language=uk}} == బాహ్య లింకులు ==  ఉక్రేనియన్వికీకోటుదీనికి సంబంధించిన ఉల్లేఖనాలు ఉన్నాయిఃచారిత్రక పరికరాలు * Кортитська Сич {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170210041048/http://leksika.com.ua/14860110/legal/hortitska_sich|date=10 лютого 2017}} 2017-02-10 at the Wayback Machine// జ్యూరిడిచ్నా ఎన్సైక్లోపీడియా [లీగల్ ఎన్సైక్ళోపీడియా] వాల్యూమ్ 6. [[వర్గం:ఉక్రెయిన్]] [[వర్గం:16వ శతాబ్దం]] [[వర్గం:Harv and Sfn no-target errors]] 71iilp0b1k3i99cyvrhkqpg2b5j247o 4942708 4942707 2026-08-23T17:34:22Z Nagarani Bethi 60383 4942708 wikitext text/x-wiki '''ఖోర్టీషియా కోట''' 1550ల మధ్యలో ప్రిన్స్ డిమిట్రో వైష్నెవెట్స్కీ నిర్మించబడిన ఒక కోట.{{Sfn|Plokhy|2022|p=101}}{{Sfn|Mytsyk|2003}}1557 అక్టోబరులో, క్రిమియన్ టాటర్ దళాలు ఈ కోటను ధ్వంసం చేశాయి.{{Sfn|Mytsyk|2003}} 18వ శతాబ్దం నుండి, కొంతమంది చరిత్రకారులు ఈ కోటను మొదటి జాపోరిజియాన్ సిచ్, "ఖోర్టిట్సియా సిచ్" అని పిలుస్తారు, [3) కానీ చాలా మంది దేశీయ చరిత్రకారులు దీనిని తిరస్కరించారు, ఇది మూలాల ద్వారా ధృవీకరించబడలేదు.{{Sfn|Mytsyk|2013}} ఏదేమైనా, దాని స్వల్ప ఉనికి ఉన్నప్పటికీ, ఉక్రేనియన్ కోసాక్ల అభివృద్ధిలో లేదా కనీసం ఆ ప్రక్రియ ప్రజాదరణ పొందిన కల్పనలో ఖోర్టిట్సియా కోట ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించింది.{{Sfn|Plokhy|2022|p=101}} == స్థానం == [[దస్త్రం:Археологічний_комплекс_"Острів_Байда".jpg|thumb|"బైదా ద్వీపం" (2012లో చిత్రీకరించబడింది) చారిత్రక ఆధారాలలో పేర్కొన్న "లిటిల్ ఖోర్టిట్సియా ద్వీపం" కోసం అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన ఇద్దరు అభ్యర్థులలో ఒకటి. 20వ శతాబ్దం చివరి వరకు దీనిని "కాంట్సెరివ్స్కీ ద్వీపం" అని పిలిచేవారు, ఈ గుర్తింపుకు అనుకూలంగా వైష్నెవెట్స్కీ మారుపేరు "బైదా" పేరు మార్చబడింది.]] ఈ కోట ఖచ్చితమైన స్థానం అనిశ్చితంగా ఉంది .{{Sfn|Mytsyk|2013}}కోట నిర్మాణం స్థానాన్ని స్పష్టంగా సూచించే ఏకైక లిఖిత ఆధారాలు 16వ శతాబ్దపు జోచిం బీల్స్కీ ''క్రోనికా పోల్స్కా'', అతని తండ్రి మార్సిన్ బీల్స్కీ, ఇవి దిగువ డ్నిప్రో లిటిల్ (మాలా [[ఖోర్టిట్సియా]]) ద్వీపాన్ని ప్రస్తావించాయి. ఫ్రీడమ్ ఆఫ్ ది జాపోరిజ్జియన్ కోసాక్స్ (1890,1918) లో డిమిట్రో యావోర్నిట్స్కీ ''క్రోనికా పోల్స్కా మార్సినా బీల్స్కీగో'' చెప్పినట్లు ఉటంకించారుః{{Pull quote|ఆ కోజాంకీకి సమీపంలో ఖోర్చికా అనే మరో ద్వీపం ఉంది, అక్కడ పూర్వం వైష్నెవెట్స్కీ నివసించి టాటార్లకు తీవ్ర నష్టం కలిగించాడు, అందుకే అతని కారణంగా వారు మాపై తరచుగా దండెత్తడానికి సాహసించలేదు.}}"లిటిల్ ఖోర్టిట్సియా" తో గుర్తించబడిన అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన కాంట్సెరివ్స్కీ ద్వీపం, 20 వ శతాబ్దం రెండవ భాగంలో వైష్నెవెట్స్కీ ("బైడా" అనే పేరు) గౌరవార్థం "బైడా ద్వీపం " గా పేరు మార్చబడింది.{{Sfn|Mytsyk|2013}}"లిటిల్ ఖోర్టిట్సియా" కు రెండవ అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన అభ్యర్థి కిచకాస్ క్రాసింగ్ (ఇప్పుడు డ్నీపర్ రిజర్వాయర్ ద్వారా వరదలు) సమీపంలో ఉన్న స్టెప్పీ ఒక ప్రాంతం.{{Sfn|Mytsyk|2013}}మొదటి సంస్కరణ ప్రయోజనం ఏమిటంటే ఇది పురావస్తు సామగ్రిపై ఆధారపడి ఉంటుంది, మరోవైపు, రెండవ సంస్కరణ మద్దతుదారులు బైడా ద్వీపం స్థలాకృతి స్థానం ప్రిన్స్ వైష్నెవెట్స్కీ "కోట" కు కేటాయించిన పనికి అనుగుణంగా లేదని ఎత్తి చూపారు.{{Sfn|Mytsyk|2013}} == చరిత్ర == [[దస్త్రం:Dmytro_'Baida'_Vyshnevetsky_(Portrait,_18th_century,_National_Museum_of_the_History_of_Ukraine).png|thumb|277x277px|డ్మిట్రో వైష్నెవెట్స్కీ. 18వ శతాబ్దపు అనామక చిత్రకళ.]] 16వ శతాబ్దపు మొదటి దశాబ్దాల ప్రారంభంలోనే, సరిహద్దు పెద్దలు, కోసాక్ నాయకులు దిగువ డ్నిప్రో ఒక కోటను స్థాపించాలని లిథువేనియన్ రాష్ట్ర అధికారులకు ప్రతిపాదించారు (కానీ ప్రయోజనం లేకపోయింది, ఇది ఉక్రెయిన్పై క్రిమియన్ టాటర్ దాడులను నిరోధిస్తుంది. అదే సమయంలో, లిథువేనియన్ గ్రాండ్ డ్యూకల్ అధికారులు క్రిమియన్ ఖాన్ నుండి క్రిమియన్ ఖానేట్ను ప్రభావితం చేసే నల్ల సముద్రంలోకి డ్నిప్రో వెంట కోసాక్ దాడులను ఆపమని 1492 లోనే డిమాండ్లను అందుకున్నారు, మొదటిసారిగా "కోసాక్స్" అనే పదం ఉనికిలో ఉన్న లిఖిత మూలాలలో ప్రస్తావించబడింది.{{Sfn|Plokhy|2022|pp=100–101}}ఈ పరస్పర దాడి, ఎదురు దాడి సందర్భంలో, లిథువేనియన్ సరిహద్దు అధికారులు క్రిమియన్ టాటర్ దాడులకు వ్యతిరేకంగా సరిహద్దును రక్షించడానికి కోసాక్లను ఉపయోగించడానికి ప్రయత్నిస్తున్నారు, అదే సమయంలో క్రిమియన్ ఖానేట్ను ఇబ్బంది పెట్టకుండా కోసాక్ దాడులను ఆపడానికి కూడా ప్రయత్నిస్తున్నారు.{{Sfn|Plokhy|2022|p=101}}1553లో (లేదా 1554లో) లిథువేనియా గ్రాండ్ డ్యూక్ సిగిస్మండ్ II అగస్టస్, దిగువ ప్రవాహంలో దాడులు నిర్వహించడానికి కోసాక్ దండయాత్రలను ఆపడానికి ఒక చిన్న కోటను నిర్మించడానికి డ్నిప్రో రాపిడ్లకు మించి, స్టారోస్టా (కనివ్, చెర్కసీకి కెప్టెన్) ప్రిన్స్ డిమిట్రో వైష్నెవెట్స్కీ పంపాడు.{{Sfn|Mytsyk|2003}}{{Sfn|Plokhy|2022|p=101}}విరుద్ధంగా, అతను ఈ కోటను నిర్మించడానికి తన కోసాక్ సేవకులను ఉపయోగించాడు.{{Sfn|Plokhy|2022|p=101}}దీని నిర్మాణం 1555లో ప్రారంభమైనట్లు నివేదించబడింది.{{Sfn|Mytsyk|2003}} 1556లో, వైష్నెవెట్స్కీ సైనిక దళం కోటపై రెండు టర్కిష్ దాడులను తిప్పికొట్టింది.{{Sfn|Mytsyk|2003}}అదే సంవత్సరం, అతను ఒట్టోమన్ వ్యతిరేక సంకీర్ణం గురించి చర్చించడానికి మాస్కోకు ఇద్దరు రాయబారులను పంపాడు.{{Sfn|Mytsyk|2003}} అతను దిగువ డ్నిప్రో ప్రాంతంలోని ఒట్టోమన్ కోటలకు వ్యతిరేకంగా విజయవంతమైన పోరాటాలకు నాయకత్వం వహించాడు. స్వాధీనం చేసుకున్న ఫిరంగులను ఖోర్టీషియా టియాన్ , ఓఓచాకివ్ రవాణా చేశారు.[2]{{Sfn|Mytsyk|2003}}దీనికి ప్రతిస్పందనగా, జనవరి 1557లో, క్రిమియన్ ఖాన్ డెవ్లెట్ I గిరాయ్, అతని గుంపు 24 రోజుల పాటు ఖోర్టిట్సియా కోటను స్వాధీనం చేసుకోవడానికి విఫల ప్రయత్నం చేసి, దానిని 24 రోజుల పాటు ముట్టడిలో ఉంచారు. తరువాత ఆయన ఇలా వివరించాడుః "క్రిమియా రాజు, క్రిమియా ప్రజలందరితో కలిసి, ఖోర్టిట్షియా ద్వీపంలోని నా నగరాన్ని ముట్టడించి, 24 రోజులు ముట్టడించారు. దేవుని దయతో... నేను దాడిని తిప్పికొట్టి, జార్ అత్యుత్తమ వ్యక్తులను ఓడించాను, జార్ గొప్ప అవమానంతో నా నుండి వైదొలిగాడు". 1557 అక్టోబరులో, క్రిమియన్ ఖాన్, క్రిమియన్ టాటర్, నోగాయ్, ఒట్టోమన్, మోల్డావియన్ దళాలతో కలిసి లిటిల్ ఖోర్టిట్సియాను మళ్లీ ముట్టడించాడు.{{Sfn|Mytsyk|2003}}సుల్తాన్ నౌకలు ద్వీపం దగ్గర ఆగిపోయాయి. వైష్నెవెట్స్కీ, కోసాక్కులు తీవ్రమైన ముట్టడిని తట్టుకోవలసి వచ్చింది. అయితే, దళాలు అసమానంగా ఉండి, వారి సరఫరాలు అయిపోయాయి. కోసాక్కులు చెల్లాచెదురుగా తిరగడం ప్రారంభించారు, కాబట్టి వారు వెనక్కి తగ్గవలసి వచ్చింది. 'వస్తువులు అయిపోయాయి, కోసాక్కులు చెదరగొట్టబడ్డారు కాబట్టి అతను డ్నిప్రో, ఖోర్టిట్సియా ద్వీపాన్ని విడిచిపెట్టాడని' యువరాజు ఇవాన్ ది టెరిబుల్కు నివేదించాడు. వైష్నెవెట్స్కీ మొనాస్టైర్స్కీ ద్వీపానికి తిరిగి వెళ్ళాడు.{{Sfn|Mytsyk|2003}} తరువాతి సంవత్సరం, మాస్కోకు చెందిన ఇవాన్ ది టెర్రిబుల్ పక్షాన చేరిన వైష్నెవెట్స్కీ, అజోవ్, లోయర్ డాన్, కెర్చ్ సమీపంలో ఒట్టోమన్ వ్యతిరేక పోరాటాలలో పాల్గొన్నాడు. {{Sfn|Mytsyk|2003}} అయితే, ఇవాన్ ది టెర్రిబుల్ బాల్టిక్ రాష్ట్రాలపై లివోనియన్ యుద్ధాన్ని (1558–1583) ప్రారంభించినప్పుడు, దాదాపుగా మస్కోవైట్ దళాలన్నీ ఉక్రెయిన్, ఉత్తర కాకసస్ నుండి ఉపసంహరించుకోబడ్డాయి, దీంతో వైష్నెవెట్స్కీ ఒంటరిగా మిగిలిపోయాడు. {{Sfn|Mytsyk|2003}} ఏప్రిల్ 1562 లో, ఒట్టోమన్లకు వ్యతిరేకంగా పోరాటాన్ని కొనసాగించమని ఇవాన్‌ను వేడుకోవడానికి అతను మాస్కోను సందర్శించాడు, కానీ ఇవాన్ అతని అభ్యర్థనను తిరస్కరించాడు. {{Sfn|Mytsyk|2003}} నిరాశకు గురైన వైష్నెవెట్స్కీ, లిథువేనియా, పోలాండ్‌కు చెందిన సిగిస్మండ్ అగస్టస్ సేవకు తిరిగి వచ్చాడు, 1563లో ఒట్టోమన్ మోల్డావియాకు వ్యతిరేకంగా జరిగిన దండయాత్రలో బందీగా పట్టుబడి అక్కడే ఉరితీయబడ్డాడు. {{Sfn|Mytsyk|2003}} [[దస్త్రం:Chortyca_Ostrow_Blaeu_1664.png|thumb|"చోర్టికా ఓస్ట్రో" (అట్లాస్ మైయర్లో ఖోర్టిత్సియా ద్వీపం) (1664), మొదట [[గుయిల్లౌమ్ లే వస్సూర్ డి బ్యూప్లాన్|బ్యూప్లాన్]] గీసినది.]] తన 1660 డిస్క్రిప్షన్ ఆఫ్ ఉక్రెయిన్లో, [[గుయిల్లౌమ్ లే వస్సూర్ డి బ్యూప్లాన్|బ్యూప్లాన్]] ఇలా రాశాడుః{{Pull quote|అర లీగ్ దిగువన ''చోర్టిజ్కా'' [ఖోర్టిట్సియా] శిరస్సు ఉంది, కానీ నేను ఆ వైపుకు ఇంకా ముందుకు వెళ్ళలేదు కాబట్టి, ఇతరుల నుండి తెలుసుకున్న సమాచారాన్ని మాత్రమే మీకు చెబుతాను, అందువల్ల నేను దానిని కాదనలేనిదిగా చెప్పడం లేదు. ఆ ద్వీపం దాని గొప్ప ఎత్తు కారణంగా గణనీయమైనదని, దాదాపుగా నిటారుగా ఉన్న కొండచరియలతో చుట్టుముట్టబడి ఉండటం వలన, దానికి చేరుకోవడం అంత సులభం కాదని అంటారు. ఇది రెండు లీగ్‌ల పొడవు, అర లీగ్ వెడల్పు ఉంటుంది, ముఖ్యంగా పై చివరన, ఎందుకంటే పశ్చిమం వైపుకు వెళ్ళేకొద్దీ అది ఇరుకై, పల్లంగా మారుతుంది: దీనికి వరదలు రావు, ఓక్ చెట్లు సమృద్ధిగా ఉన్నాయి, ''టార్టార్ల''పై ఒక కాపలా గోపురంలా ఉండే పట్టణాన్ని నిర్మించడానికి ఇది చాలా మంచి ప్రదేశం. ఈ ద్వీపం దిగువన [డ్నీప్రో] నది చాలా వెడల్పుగా ప్రవహిస్తుంది.|author=గుయిలౌమ్ లే వాస్యూర్ డి బ్యూప్లాన్|source=''ఉక్రెయిన్ వివరణ'' <small>(1660; 1704 ఆంగ్ల అనువాదం నుండి స్వీకరించబడింది).</small>}} == మొదటి సిచ్ ప్రశ్న == === అర్థశాస్త్రం === ''సిచ్'' అనే పదానికి అర్థం, అనువర్తనం గురించి పండితుల మధ్య వివాదం ఉంది .{{Sfn|Kuzyk|2013}}మొట్టమొదటిసారిగా సిచ్ స్వతంత్రంగా నివసిస్తున్న, స్వీయ-పాలక జాపోరిజియాన్ కోసాక్ల బలవర్థకమైన స్థావరంగా గుర్తించబడింది, వారు కోసాక్ రాడాస్ తమ సొంత నాయకులను ఎన్నుకుంటారు, ఇది 1672 లో చోర్టోంలిక్ సిచ్.{{Sfn|Kuzyk|2013}}''సిచ్'' అనే పదం లేదా ''సిచ్'' అనే పదము లేని ఇలాంటి పరిస్థితి గురించి ఇంతకు ముందు ప్రస్తావించినట్లయితే ("ప్రోటో-సిచ్" అని పిలవబడేది) విద్వాంసుల చర్చకు లోబడి ఉంటుంది.{{Sfn|Kuzyk|2013}}ఉదాహరణకు, ఎరిక్ లాసోటా వాన్ స్టెబ్లా తన డైరీలో జర్మన్ పదం ఫెల్డ్లాగర్ (సైనిక శిబిరం, లేదా సంచారుల స్థిరనివాసం) ను ఉపయోగించాడు, తరువాత ఉక్రేనియన్, రష్యన్ సంచికలు మాత్రమే "సిచ్"గా అనువదించబడ్డాయి.{{Sfn|Kuzyk|2013}} ఈ రోజు వరకు, డిమిట్రో వైష్నెవెట్స్కీ ఖోర్టిట్సియా కోటను మొదటి జాపోరిజియాన్ సిచ్తో గుర్తించడానికి మూలాలలో ప్రత్యక్ష ఆధారాలు కనుగొనబడలేదు, అయినప్పటికీ కొంతమంది పరిశోధకులు ఖోర్టిత్సియాలో సిచ్ కోటలు ఉన్నాయని ఆరోపించారు.{{Sfn|Mytsyk|2013}}అయితే, ఖచ్చితమైనదిగా చెప్పాలంటే, 1550ల మధ్యలో ఇక్కడ 'సిచ్' లేదని, కానీ 'పట్టణం' లేదా 'కోట' ఉందని డాక్యుమెంటరీ మూలాలు నమోదు చేశాయి.{{Sfn|Mytsyk|2013}}తమ ప్రచారాలకు బయలుదేరే ముందు, వారు తిరిగి వచ్చిన తరువాత 'కోసాక్కులు ఇక్కడే సమావేశమయ్యారు' అని కూడా ఊహించబడింది. అయినప్పటికీ, ఎస్. హెచ్. పరిశోధన ద్వారా చూపబడింది. ఒట్టోమన్ ఆర్కైవ్ల ఆధారంగా లెమెరెస్-కెల్కేజ్, వైష్నెవెట్స్కీ సైన్యంలో 'కోసాక్కులు' కూడా ప్రస్తావించబడలేదు, అజోవ్ సమీపంలో సైనిక చర్య సంక్షిప్త ఎపిసోడ్ కాకుండా, 'సిచ్ కోసాక్స్' (1585 వరకు నమోదు చేయని పదబంధం).{{Sfn|Kuzyk|2013}} బదులుగా, 'దిమిత్రష్కా' యోధులను తరచుగా 'రస్' లేదా 'అవిశ్వాసులు' అని పిలుస్తారు. అదే మూలాలు ఉన్నప్పటికీ, ఇతర సందర్భాల్లో, 'పోలిష్', 'ముస్కోవైట్', 'రస్' 'కోసాక్స్' గురించి పదేపదే ప్రస్తావించారు. [[దస్త్రం:Запорожская_Сечь_карта.jpg|thumb|ఈ 2007 రష్యన్ భాషా పటం ఎగువ-కుడి మూలలో, ఒక "ఖోర్టిట్సియా సిచ్" 1552 నుండి 1558 వరకు ఉనికిలో ఉన్నట్లు గుర్తించబడింది.]] ఇంకా, ప్రస్తుతం 1550ల మధ్యకాలం నుండి తెలిసిన మూలాలు 'సిచ్' ను స్పష్టంగా ప్రస్తావించడంలో విఫలం కావడమే కాకుండా, ఖోర్టిట్సియాపై 'కిష్' గురించి, లేదా కిష్ ఓటమాన్ల గురించి లేదా వారి ప్రజాస్వామ్య ఎన్నికల సంప్రదాయాల గురించి కూడా ప్రస్తావించలేదు. బదులుగా, సిచ్ కోసాక్స్ చేత ఎన్నుకోబడిన నాయకుడిగా కాకుండా, డిమిట్రో వైష్నెవెట్స్కీని ఏకైక పాలకుడిగా పత్రాలలో వర్ణించారు. అంతేకాకుండా, పోలిష్ రాజు సిగిస్మండ్ II అగస్టస్ స్వయంగా వైష్నెవెట్స్కీకి రాసిన లేఖలలో ఒకదానిలో (1557 వసంత-వేసవికి చెందిన డిమిట్రో యావోర్నిట్స్కీ) నిర్మించబడిన కోట కోసాక్ వ్యతిరేక స్వభావాన్ని నొక్కిచెప్పారుః 'దుష్ట ప్రజలను-ఇబ్బంది పెట్టేవారిని... కోసాక్కులు గొర్రెల కాపరులను వేధించకుండా, టర్కిష్ సుల్తాన్ ఉలస్కు హాని చేయకుండా నిరోధించడం. టెటియానా కుజిక్ (2013, చివరిగా నవీకరించబడింది 2021) ప్రధాన నాలుగు స్థానాలను వివరించారుః [8] * కొంతమంది పరిశోధకులు (యు. మైట్సిక్, వి. సెర్హిచుక్, హెచ్. ష్విడ్కో, ఎన్. యాకోవెంకో) మొదటి జాపోరిజియాన్ సిచ్ను ప్రిన్స్ డి. వైష్నెవెట్స్కీ ఖోర్టిట్సియా కోట అని పిలుస్తారు. * ఇతరులు, సిచ్ ఆన్ టోమాకివ్కా ద్వీపం (ఎ. హుర్బిక్, జి. సెర్హీయెంకో, వి. ష్చేర్బక్) * "అయితే, కొందరు టోమాకివ్కా సిచ్, బజవ్లుక్ సిచ్ లను ఒక చారిత్రక పురాణంగా భావిస్తారు, 17వ శతాబ్దం 2వ సగం వరకు ప్రత్యేకంగా" "సిచ్స్" "-కోసాక్కులు పరిస్థితుల పరంగా కేంద్రీకృతమై ఉన్న బలవర్థకమైన శిబిరాలు ఉండేవని పేర్కొన్నారు". * "లేదా మూడు జాపోరిజియాన్ సిచ్ లను మాత్రమే" "ప్రోటో-స్టేట్ ఫార్మేషన్స్" "గా గుర్తిస్తుందిః బాజావ్లుక్, చోర్టోంలిక్, పిడ్పిల్నెన్స్కా (నోవా సిచ్ ఐ. స్టోరోజెంకో".{{Sfn|Kuzyk|2013}} === నివాసితులు, జాడలు === సంప్రదాయం ప్రకారం, వైష్నెవెట్స్కీ మాలా ద్వీపంలో ఒక కోటను నిర్మించాడు, ఇది నిరంతరం 300 మంది సైనికులను కలిగి ఉండేది. కోసాక్కులు, బాయర్లు, సేవకులు, ఇతర సైనిక సిబ్బంది ఖోర్టిట్సియా కోట రక్షణ దళంలో ఉన్నారు. లిటిల్ ఖోర్టిట్సియాలోని కోట, సుమారు ఒక సంవత్సరం పాటు నిలబడి, ఎటువంటి జాడను వదిలివేయలేదు, అయితే టోమాకివ్కా ద్వీపంలో మొట్టమొదటి సిచ్ దాదాపు రెండు దశాబ్దాల తరువాత ప్రస్తావించబడింది (అయినప్పటికీ ఇది 1540 నాటికి స్థాపించబడి ఉండవచ్చు).   అయినప్పటికీ, జానపద సంప్రదాయంలో, వైష్నెవెట్స్కీ మొదటి కోసాక్ "హెట్మాన్" గా ప్రముఖ నాయకుడిగా మారాడు, ఈ బిరుదు సాధారణంగా పోలిష్ సైన్యం సుప్రీం కమాండర్కు కేటాయించబడింది.{{Sfn|Plokhy|2022|p=101}} బయట నుండి, వైష్నెవెట్స్కీ కోట తరువాత ప్రసిద్ధి చెందిన నిర్మాణ సముదాయాల నుండి భిన్నంగా ఉండాలి-డ్నీపర్లో కోసాక్ బలమైన స్థావరాలు. కోసాక్లతో పాటు, సైనిక స్థావరం సభ్యులు-బాయర్లు, సేవకులు, పాదచారులు ఉన్నారు. అదే సమయంలో, దక్షిణ సరిహద్దు ప్రాంతాల నిర్దిష్ట పరిస్థితులలో ఒకే సమాజంగా జీవించడం, జాపోరిజియాన్ సమాజంలో విలక్షణమైన సైనిక-రాజకీయ సంస్థ ఆవిర్భావానికి, దాని నమూనాకు దోహదపడింది. ఎం. ఎఫ్. వ్లాడిమిర్స్కీ-బుడానోవ్ గమనించినట్లుగా, ఖోర్టిట్సియా కోట "అట్టడుగు స్థాయి స్వాతంత్ర్య-అన్వేషకులకు బలమైన స్థావరంగా మారింది, వారు తరువాత భవిష్యత్ సిచ్ విత్తనంగా పనిచేశారు". మైఖైలో హ్రుషెవ్స్కీ చేసిన వాదన కూడా ఆమోదయోగ్యమైనదిగా అనిపిస్తుందిః డిమిట్రో వైష్నెవెట్స్కీ చారిత్రక విజయాలకు అంకితమైన ఒక వ్యాసంలో, అతను యువరాజును "కొత్త ఉక్రేనియన్ ప్లెబియన్ రిపబ్లిక్ ఊయల ఆధ్యాత్మిక తండ్రి" గా పేర్కొన్నాడు. లియుబోమిర్ వైనార్, ఖోర్టిట్సియా ద్వీపంలోని కోటను "జాపోరిజియాన్ కోసాక్ల సైనిక, ఆర్థిక జీవితం అభివృద్ధి చెందిన కోసాక్ సిచ్ మొదటి నమూనా" గా భావించారు.ఇది 1560, 1570లలో టోమాకివ్కా ద్వీపంలో స్థిరపడిన కోసాక్ కోటకు ఒక రకమైన నమూనాగా ఖోర్టిట్సియా కోట మారిందని సూచిస్తుంది, దీనిని జాపోరిజియాన్ సిచ్ అని పిలుస్తారు. సాపేక్షంగా తక్కువ ఉనికి ఉన్నప్పటికీ, ఖోర్టిట్సియా కోట ఉక్రేనియన్ కోసాక్ల పరిణామం, వారి ర్యాంకుల పెరుగుదలపై గణనీయమైన ప్రభావాన్ని చూపింది. 20 నవంబర్ 1568 నాటి కోసాక్కులకు రాసిన లేఖలో, సిగిస్మండ్ II అగస్టస్ మొదటిసారిగా ఉక్రేనియన్ జనాభాలో ఒక ప్రత్యేకమైన సమూహంగా వారిని ఉద్దేశించి ఇలా పేర్కొన్నాడుః "మా అనుమతి లేదా మా గవర్నర్లు, ఉక్రెయిన్లోని స్థానిక అధికారుల జ్ఞానం లేకుండా, ఉక్రెయిన్లో మా కోటలు, స్థావరాల నుండి, డ్నిప్రోలో దిగువ భాగంలో, పొలాలలో, ఇతర ప్రవేశ ప్రదేశాలలో సమావేశమై, మీరు గందరగోళాన్ని కలిగిస్తున్నారని మాకు తెలుసుః సరిహద్దు ప్రాంతాలలో, వివిధ ప్రవేశ ప్రదేశాలలో చట్టవిరుద్ధంగా నివసిస్తూ, టర్కిష్ సుల్తాన్, గొర్రెల కాపరులు, పెరెకోప్ సుల్తాన్ టాటర్లను ఎదుర్కొంటున్నారని, వారి ఉలస్, శిబిరాలలో మిమ్మల్ని మీరు కనుగొన్నారని, వారికి గొప్ప హాని, దోపిడీని కలిగిస్తున్నారు, తద్వారా మా ఎస్టేట్ల సరిహద్దులను శత్రువుల నుండి ప్రమాదానికి గురి చేస్తున్నారు".{{Sfn|Tygielski|Kopczynski|2017|p=62}} == మూలాలు == {{Reflist}} == గ్రంథ పట్టిక == === ప్రాథమిక వనరులు === * మార్సిన్, జోచిం బీల్స్కీ, క్రోనికా పోల్స్కా మార్సినా బీల్స్కీగో నౌ వైడానా (1597). [https://academica.edu.pl/reading/readSingle?page=194&uid=89456685 వాల్యూమ్ 8, పేజీ 194]. ** (ఆధునిక ఉక్రేనియన్ అనువాదం С. ричпосполитська историограφя украяни (XVI-середина XVII ст. - క్రిస్టియన్ సైన్స్, 2008. - చ. 2 (రెండు సార్లు). - ఎస్. 326]. === సాహిత్యం === *  {{cite encyclopedia|last=Mytsyk|first=Yuri Andriyovych|title=Вишневецький Дмитро Iванович|trans-title=Dmytro Ivanovych Vyshnevetsky|url=https://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?Z21ID=&I21DBN=EIU&P21DBN=EIU&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=eiu_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=TRN=&S21COLORTERMS=0&S21STR=Vyshnevetskyj_D|encyclopedia=[[Encyclopedia of History of Ukraine]]|date=2003|volume=1|page=|publisher=[[Institute of History of Ukraine]]|location=[[Kyiv]]|language=uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20260621134034/https://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?Z21ID=&I21DBN=EIU&P21DBN=EIU&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=eiu_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=TRN=&S21COLORTERMS=0&S21STR=Vyshnevetskyj_D|archive-date=21 June 2026|access-date=21 June 2026|url-status=live}} *  {{cite encyclopedia|last=Mytsyk|first=Yuri Andriyovych|title=Хортиця|trans-title=Khortycja|url=https://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?Z21ID=&I21DBN=EIU&P21DBN=EIU&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=eiu_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=TRN=&S21COLORTERMS=0&S21STR=Khortytsia|encyclopedia=[[Encyclopedia of History of Ukraine]]|date=2013|volume=10|page=|publisher=[[Institute of History of Ukraine]]|location=[[Kyiv]]|language=uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20260621125445/https://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?Z21ID=&I21DBN=EIU&P21DBN=EIU&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=eiu_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=TRN=&S21COLORTERMS=0&S21STR=Khortytsia|archive-date=21 June 2026|access-date=21 June 2026|url-status=live}} * {{cite encyclopedia|last=Kuzyk|first=Tetyana Leonidivna|title=Січ, як термін|trans-title=Sich, as a term|url=https://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?Z21ID=&I21DBN=EIU&P21DBN=EIU&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=eiu_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=TRN=&S21COLORTERMS=0&S21STR=Sich|encyclopedia=[[Encyclopedia of History of Ukraine]]|date=2013|volume=9|page=|publisher=[[Institute of History of Ukraine]]|location=[[Kyiv]]|language=uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20260621142324/https://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?Z21ID=&I21DBN=EIU&P21DBN=EIU&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=eiu_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=TRN=&S21COLORTERMS=0&S21STR=Sich|archive-date=21 June 2026|access-date=21 June 2026|url-status=live}} * {{Cite book|title=The Gates of Europe: A History of Ukraine|last=Plokhy|first=Serhii|date=2022|publisher=Basic Books|isbn=978-0-465-07394-8|publication-place=New York, NY|pages=414|author-link=Serhii Plokhy}} * {{Cite book|url=https://www.academia.edu/42239305/Under_a_common_sky_Ethnic_groups_of_Commonwealth_of_Poland_and_Lithuania_ed_by_Micha%C5%82_Kopczy%C5%84ski_and_Wojciech_Tygielski_|title=Under a Common Sky. The Nations of the Commonwealth of Poland and Lithuania|last=Tygielski|first=Wojciech|last2=Kopczynski|first2=Michał|date=2017|publisher=PIASA Books, Polish History Museum|location=New York – Warsaw|pages=271|access-date=20 June 2026}} * {{Cite book|url=http://history.org.ua/LiberUA/966-7482-48-0/966-7482-48-0.pdf|title=Твори у 20 томах. Том 2.|last=Yavornytsky|first=Dmytro Ivanovych|date=2005|publisher=Tandem-U|isbn=966-7482-48-0|publication-place=Kyiv/Zaporizhzhia|pages=384|language=uk|trans-title=Works in 20 Volumes. Volume 2.|author-link=Dmytro Yavornytsky}} * (PDF: కొర్తిష్వాక్ సిచ్ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160313040822/http://history.org.ua/LiberUA/978-966-00-1359-9/978-966-00-1359-9.pdf|date=13 March 2016}} 13 March 2016 at the Wayback Machine)   * {{Cite web|title=Генеза та шляхи розвитку запорозького козацтва|trans-title=The genesis and development of the Zaporizhian Cossacks|url=http://www.haidamaka.org.ua/0144.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20090107045905/http://www.haidamaka.org.ua/0144.html|archive-date=7 January 2009|language=uk}} == బాహ్య లింకులు ==  ఉక్రేనియన్వికీకోటుదీనికి సంబంధించిన ఉల్లేఖనాలు ఉన్నాయిఃచారిత్రక పరికరాలు * Кортитська Сич {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170210041048/http://leksika.com.ua/14860110/legal/hortitska_sich|date=10 лютого 2017}} 2017-02-10 at the Wayback Machine// జ్యూరిడిచ్నా ఎన్సైక్లోపీడియా [లీగల్ ఎన్సైక్ళోపీడియా] వాల్యూమ్ 6. [[వర్గం:ఉక్రెయిన్]] [[వర్గం:16వ శతాబ్దం]] [[వర్గం:Harv and Sfn no-target errors]] tsz1wx0h0wbjloiww4cta65ywyht3zw 0 507644 4942709 2026-08-23T17:39:33Z Nagarani Bethi 60383 "[[:en:Special:Redirect/revision/1365074971|Khotiv hillfort]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4942709 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vcard" ! colspan="2" class="infobox-above fn org" style="font-size:125%; text-align:center" |ఖోటివ్ హిల్‌ఫోర్ట్ |- | colspan="2" class="infobox-subheader" | |- | colspan="2" class="infobox-image" |[[File:Хотівське_городище_0012-3333.jpg|frameless]]<div class="infobox-caption">[[Khotiv|ఖోటివ్]], ఖోటివ్ హిల్‌ఫోర్ట్ దక్షిణ దృశ్యం</div> |- | colspan="2" class="infobox-image" |<templatestyles src="Module:Location map/styles.css"></templatestyles><div class="center"><div class="locmap" style="width:240px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div style="width:240px;padding:0"><div style="position:relative;width:240px">[[దస్త్రం:Location_Map_Kyiv.png|class=notpageimage noviewer|242x242px|Khotiv hillfort is located in Ukraine Kyiv]]<div class="od notheme" style="top:68.047%;left:42.323%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[దస్త్రం:Red_pog.svg|link=|class=notpageimage noviewer|8x8px|Khotiv hillfort]]</div></div></div><div style="padding-top:0.2em">కైవ్ పటంలో కొండ కోట స్థానం[[కీవ్]]</div></div></div></div> |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles><span class="geo-inline"><span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Khotiv_hillfort&params=50_20_01_N_30_29_16_E_region:UA_type:landmark <span class="geo-default"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"><span class="latitude">50°20′01 "N</span> 30°29′16" E<span class="longitude">30°29′16 "E</span></span></span><span class="geo-multi-punct">/&#x2E;</span><span class="geo-nondefault"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">50.33361 ° N 30.48778 ° E</span><span style="display:none"> / <span class="geo">50.33361; 30.48778</span></span></span>]</span></span><indicator name="coordinates"><span id="coordinates">[[Geographic coordinate system|Coordinates]]: {{#parsoid�fragment:8}}<span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Khotiv_hillfort&params=50_20_01_N_30_29_16_E_region:UA_type:landmark <span class="geo-default"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"><span class="latitude">50°20′01″N</span> <span class="longitude">30°29′16″E</span></span></span><span class="geo-multi-punct">&#xfeff; / &#xfeff;</span><span class="geo-nondefault"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">50.33361°N 30.48778°E</span><span style="display:none">&#xfeff; / <span class="geo">50.33361; 30.48778</span></span></span>]</span>[[Category:Pages using gadget WikiMiniAtlas]]</span></indicator> |- ! class="infobox-label" scope="row" |రకం | class="infobox-data" |కొండ కోట |- ! class="infobox-label" scope="row" |కాలాలు. | class="infobox-data" |ప్రారంభ [[ఇనుప యుగం]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |సంస్కృతులు. | class="infobox-data" |సిథియన్ |- ! class="infobox-label" scope="row" |స్థానం | class="infobox-data" |ఖోటివ్, ఒబుఖివ్ రాయన్, కైవ్ ఒబ్లాస్ట్, [[ఉక్రెయిన్]] |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color: #eee;color:inherit;" |చరిత్ర. |- ! class="infobox-label" scope="row" |నిర్మించారు. | class="infobox-data" |7-7 శతాబ్దం BC |- ! class="infobox-label" scope="row" |విడిచిపెట్టారు. | class="infobox-data" |6-5 శతాబ్దం BC లేదా తరువాత |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color: #eee;color:inherit;" |సైట్ గమనికలు |- ! class="infobox-label" scope="row" |పొడవు. | class="infobox-data" |1, 000 మీ (3,300 అడుగులు) &nbsp;&nbsp; |- ! class="infobox-label" scope="row" |వెడల్పు | class="infobox-data" |700 మీ (2,300 అడుగులు) &nbsp;&nbsp; |- ! class="infobox-label" scope="row" |ప్రాంతం | class="infobox-data" |ప్రధాన ప్రాకారం లోపల 31 హెక్టార్లు (77 ఎకరాలు) &nbsp; |- ! class="infobox-label" scope="row" |తవ్వకం తేదీలు&nbsp; | class="infobox-data" |1948, 1965-1967, 2004, 2016 |- ! class="infobox-label" scope="row" |పరిస్థితి. | class="infobox-data" |పాక్షికంగా నాశనం |- ! class="infobox-label" scope="row" |యజమాని. | class="infobox-data" |పాక్షికంగా ప్రైవేట్ |- ! class="infobox-label" scope="row" |ప్రజా ప్రవేశం&nbsp; | class="infobox-data" |అవును. |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |<div class="shortdescription nomobile noexcerpt noprint searchaux" style="display:none">చారిత్రక ప్రదేశం</div><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> |- class="infobox-hiddenrow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> |- class="mergedrow" ! colspan="2" class="infobox-header" |<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles><div style="line-height:1.5;text-align:center;border-style:solid;border-width:4px;border-color:#F0DC45">ఉక్రెయిన్ జాతీయ ప్రాముఖ్యత స్థిరమైన స్మారక చిహ్నం</div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="display: inline-block; line-height: 1.2em; padding: .1em 0; ">అధికారిక పేరు</div> | class="infobox-data" |ఖోటివ్ హిల్‌ఫోర్ట్ |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |రకం | class="infobox-data" |పురావస్తు శాస్త్రం |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |రిఫరెన్స్ నెం.&nbsp; | class="infobox-data" |100013-ఎన్ |} [[దస్త్రం:Khotiv_hillfort.png|thumb|300x300px|హిల్ఫోర్ట్ మ్యాప్. 2017లో ఉన్న కోటలు, అలాగే 21వ శతాబ్దంలో కూల్చివేయబడినవి చూపించబడ్డాయి. ప్రారంభంలో, ప్రాకారం మొత్తం పీఠభూమిని చుట్టుముట్టింది, కొండ అడుగుభాగానికి సరిహద్దులుగా మరొక ప్రాకారంతో విస్తృత కందకం ఉంది (వాటి అవశేషాలు కనీసం 1970 లో నైరుతి వాలు క్రింద కనిపించాయి.]] [[దస్త్రం:Hotiv_Settlement_Excavations_(Feb-May'2016)_People_01_(YDS_9876).jpg|thumb|ఏప్రిల్ 2016 లో ఖోటివ్ హిల్ఫోర్ట్ మీద [[:uk:Інститут археології НАН України|ఉక్రేనియన్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఆర్కియాలజీ]] నుండి యాత్ర ద్వారా తవ్వకాలు.]] '''ఖోటివ్ హిల్‌ఫోర్ట్''' అనేది [[ఉక్రెయిన్]] ఖోటివ్ గ్రామంలో ప్రారంభ [[ఇనుప యుగం]] (సిథియన్ కాలం, క్రీపూ 6 శతాబ్దం) కు చెందిన ఒక కొండ కోట. ఈ కొండ కోట [[కీవ్]] దక్షిణ భాగంలో, ఫియోఫానియా పార్క్ ప్రక్కనే ఉంది. ఇది 1000x700 మీటర్ల వెడల్పు గల ఒక రాంబిక్ [[పీఠభూమి]] ఆక్రమించి, ప్రవాహాల లోయలతో సరిహద్దులుగా ఉంది. మొత్తం పీఠభూమి ప్రాంతం, 31 హెక్టార్లు, భూమి ప్రాకారం చుట్టుముట్టబడి ఉండగా, కొండ వాలు ఒక బెర్మ్, క్రింద కందకం ఒక స్కార్ప్ బలపడింది. పశ్చిమ, తూర్పు అంచులలో ప్రాకారం, గడ్డి, బెర్మ్ బాగా సంరక్షించబడ్డాయి, కందకం అవశేషాలు ఇప్పుడు చాలా తక్కువగా కనిపిస్తాయి. కొండ కోటకు ప్రాకారం ఉత్తర, తూర్పు, దక్షిణ భాగంలో 3 ప్రవేశాలు ఉన్నాయని భావిస్తున్నారు. ఖోటివ్ హిల్‌ఫోర్ట్ 1965 నుండి పురావస్తు స్మారక చిహ్నంగా గుర్తింపు పొందింది. 2007లో, స్మారక చిహ్నం అధికారిక సరిహద్దులు కత్తిరించబడ్డాయి, 2009లో, మినహాయించబడిన ప్రాంతాలు గృహ నిర్మాణ ప్రదేశంగా మారాయి. కొండ కోట ఉత్తర భాగాన్ని ఉక్రేనియన్ బిలియనీర్ యూరి కోసియుక్ రాజభవనాన్ని నిర్మించడం ద్వారా కూల్చివేశారు. తరువాత, కొండ కోట దక్షిణ, తూర్పు భాగాలలో పనులు ప్రారంభమయ్యాయి, వీటిని కూడా నిర్మించడానికి ప్రణాళిక చేయబడ్డాయి.<ref name="Генплан">[http://khotiv-rada.gov.ua/generalni-planu.html Development plan of Khotiv village of Kyiv-Sviatoshyn Raion of Kyiv Oblast (Генеральний план с. Хотів Києво-Святошинського району Київської області)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170401055943/http://khotiv-rada.gov.ua/generalni-planu.html|date=2017-04-01}}.</ref> == అన్వేషణ == ఈ కొండ కోట గురించి మొట్టమొదటి శాస్త్రీయ ప్రస్తావన 1848లో కీవ్ గవర్నర్, ప్రముఖ చరిత్రకారుడు [[:ru:Фундуклей, Иван Иванович|ఇవాన్ ఫండుక్లీ]] చే చేయబడింది. అక్కడ ఉనికిలో ఉన్న ఒక పట్టణం గురించి స్థానిక పురాణాన్ని ఆయన ప్రస్తావించారు. 1864లో, ఈ కొండ కోటను స్థానిక చరిత్రకు చెందిన మరో విద్యార్థి [[:ru:Похилевич, Лаврентий Иванович|లావ్రెంటీ పోహిలేవిచ్]] క్లుప్తంగా వర్ణించారు. అతను ఈ పురాణాన్ని మరింత వివరంగా నివేదిస్తాడుః పురాతన కాలంలో సిరియాక్ అనే యువరాజు కోటతో ఒక పట్టణం ఉండేది.<ref name="Похилевич64">Похилевич Л.И. [http://www.myslenedrevo.com.ua/ru/EStore/Local/1864Poxylevych.html Сказание о населенных местностях Киевской губернии.&nbsp;— Киев: Киево-Печерская лавра.&nbsp;— 1864.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170426140737/http://www.myslenedrevo.com.ua/ru/EStore/Local/1864Poxylevych.html|date=2017-04-26}}&nbsp;— С. 30-31.</ref> కొండ కోట చుట్టూ ఉన్న ప్రాంతానికి ఇప్పటికీ సిరియాకోవ్ అని పేరు పెట్టారు, ఈ పేరు మొదటి రికార్డింగ్ 1465 నాటిది. 1873లో, వోలోడిమిర్ ఆంటోనోవిచ్ కొండ కోట గురించి మరింత వివరణాత్మక వివరణ, చిత్రలేఖనం చేశారు. అతను దీనిని చరిత్రల నుండి తెలిసిన కీవన్ రస్ కోట అయిన [[:ru:Звенигород (Киевский)|జ్వెనిగోరోడ్]] అని అర్థం చేసుకున్నాడు. కానీ 20వ శతాబ్దానికి చెందిన పురావస్తు ఆధారాలు ఈ ఆలోచనను ఖండించాయి. 1917లో, బొటానికల్ విహారయాత్ర సమయంలో కొండ కోటపై క్రీస్తుపూర్వం 5వ శతాబ్దానికి చెందిన కాంస్య కొరింథియన్ నాణెం కనుగొనబడింది. 1918లో, సిథియన్ కుండల శకలాలు, AD 8-10 శతాబ్దాలకు చెందిన కొన్ని స్లావిక్ వస్తువులు అక్కడ కనుగొనబడ్డాయి. ఈ కొండ కోట మొదటి పురావస్తు అన్వేషణను 1948లో కీవ్లోని [[:uk:Інститут археології НАН України|ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఆర్కియాలజీ]] బృందం యే నేతృత్వంలో నిర్వహించింది. ఎఫ్. పోక్రోవ్స్కా వారు కొండ కోట ఉత్తర ప్రొజెక్షన్లో 156 m² తవ్వకాలు జరిపారు. యే నేతృత్వంలోని తదుపరి యాత్ర. అదే సంస్థకు చెందిన ఓ. పోక్రోవ్స్కా, 1965-1967 లో పనిచేసి, సమీపంలో 508 m² ను వెలికితీశారు. 2004లో, కొండ కోట ఉత్తర, పశ్చిమ భాగాలు (6.75 హెక్టార్లు) సూక్ష్మ అయస్కాంత కొలతలతో అన్వేషించబడ్డాయి. ఇది అనేక పురాతన భవనాల స్థానాన్ని వెల్లడించింది, వాటిలో కొన్ని వెలికితీశారు.<ref name="Ивакин">Ивакин Г. Ю., Дараган М. Н., Орлюк М. И., Кравченко Э. А., Куприй С.&nbsp;А. [https://www.academia.edu/5552379 Геофизические и археологические исследования Хотовского городища скифской эпохи] // Археологічні дослідження в Україні 2003—2004&nbsp;рр.: Збірка наукових праць / За ред. Н.&nbsp;О.&nbsp;Гаврилюк.&nbsp;— Вип. 7.&nbsp;— Київ: ІА НАН України; Запоріжжя: Дике Поле, 2005. {{ISBN|966-8132-52-1}}&nbsp;— С. 400—405.</ref> 2009లో కొన్ని అదనపు కొలతలు చేయబడ్డాయి. 2016లో, కొండ కోటకు పశ్చిమ భాగంలో, ప్రాకారంపై కొత్త తవ్వకాలు జరిగాయి. <gallery mode="packed"> దస్త్రం:Хотівське_городище,_1842.png|1842లో రష్యన్ సైన్యం జనరల్ స్టాఫ్ గీసిన పటంలో ఖోటివ్ కొండకోట ("మౌంట్ హిల్ఫోర్ట్" అని శీర్షిక పెట్టబడింది). దస్త్రం:Хотівське_городище_-_Антонович,_1879.png|1870లలో వోలోడిమిర్ ఆంటోనోవిచ్ రూపొందించిన ఖోటివ్ హిల్‌ఫోర్ట్ స్కెచ్. </gallery> == కనుగొనడం == సిథియన్ కాలంలోని ఇతర కొండ కోటలు మాదిరిగానే, ఖోటివ్ కొండ కోటలో ప్రాకారం లోపలి భాగంలో మాత్రమే భవనాలు ఉండేవి. మధ్య ప్రాంతం ఖాళీగా ఉండేది, బహుశా యుద్ధాల సమయంలో వ్యవసాయం లేదా పశువుల పెంపకం కోసం ఉపయోగించవచ్చు. కనుగొన్న నిర్మాణాలలో మట్టితో కప్పబడిన చెక్కతో చేసిన గోడలతో కూడిన డగౌట్లు, ఉపరితల భవనాలు ఉన్నాయి. అటువంటి అనేక భవనాల కూలిపోయిన గోడలు తవ్వబడ్డాయి, వాటిలో కొన్ని 20 మీటర్ల కంటే ఎక్కువ పొడవు ఉన్నాయి. కొన్ని భవనాల్లో పొయ్యిలు ఉండేవి. మరో ముఖ్యమైన వస్తువు ఓవల్ 1x1.5 m వెడల్పు, అగ్ని గుర్తులను కలిగి ఉన్న రాళ్లతో చదును చేయబడింది. కొండ కోట నుండి వచ్చిన కుండలలో స్థానిక, [[పురాతన గ్రీసు|గ్రీకు]] కుండలు ఉన్నాయి. రెండోది చియోస్, లెస్బోస్, క్లాజోమినై, సమోస్ నుండి ఉద్భవించినట్లు గుర్తించబడింది. కొండ కోట నుండి కనుగొన్న ఇతర సిరామిక్ వస్తువులలో వివిధ రూపాల కుదురు వలయాలు, ఒక సింకర్, చిన్న బంతులు, "రొట్టెలు" ఉన్నాయి, ఇవి భక్తి సమర్పణలు కావచ్చు. విరిగిన రాతి వంటకం, రాతి [[గొడ్డలి]] లేదా [[సుత్తి]] ముక్క, [[వడిసెల|స్లింగ్]] రాళ్ళు, రంధ్రంతో పదును పెట్టే రాయి, తెలియని సాధనం ఎముక హ్యాండిల్, సీసం, పసుపు గాజుతో చేసిన పూసలు, అలాగే ఇతర వస్తువులు కూడా వెలికితీశారు. కాంస్య అన్వేబాణాలు పాము లాంటి ఉంగరాలు, గోర్లు లాంటివి, వివిధ రూపాల బాణపు తలలతో సహా పిన్స్ ఉన్నాయి. ఇనుప వస్తువులలో [[కత్తి|కత్తులు]], ఎవెల్స్, పిన్, కొన్ని బాణం తలలు ఉన్నాయి.<ref name="Ивакин" /> మరో ముఖ్యమైన ఆవిష్కరణ సిథియన్ జంతు శైలి చిరుతపులి లేదా చిరుతపులి చెక్కిన ఎముక పలక. ప్లేట్ పరిమాణం 4.7x1.8 cm. &nbsp;ఇది ఒక పెద్ద వస్తువులో భాగం కావచ్చు, ఉదాహరణకు ఒక చెంచా లేదా అద్దం హ్యాండిల్. అనుబంధ సిరమిక్స్, బాణం తలలు ఇది క్రీస్తుపూర్వం 6వ శతాబ్దం చివరకి చెందినదని సూచిస్తున్నాయి. ఇటువంటి చెక్కడాలు సిథియన్ ఎముక వస్తువులపై చాలా అరుదు, అయితే లోహ వస్తువులపై ఎక్కువగా ఉంటాయి. కొండ కోట నివాసులు పెంపుడు జంతువులను, ప్రధానంగా గుర్రాలను పెంచుతారని చాలా జంతువుల ఎముకలు సూచిస్తున్నాయి. పందులు, [[పశువు|ఆవులు]], [[పొట్టేలు|గొర్రెలు]], [[మేక|మేకలు]], [[కుక్క|కుక్కలు]] కూడా నిర్వహించబడ్డాయి. గుర్రాల ఆధిపత్యం ఖోటివ్ కొండ కోటను ఇతర అటవీ గడ్డి కోట నుండి వేరు చేస్తుంది, వీటిలో పశువులు లేదా పందులు ఆధిపత్యం చెలాయించాయి. దాని నివాసులు అడవి పందులు, జింకలు, ఎల్క్స్, [[ఎలుగుబంటి|ఎలుగుబంట్లు]], బీవర్లు, కొన్నిసార్లు ఆరోక్లు, కుందేళ్ళను వేటాడేవారు. తాబేళ్లు, [[నక్క|నక్కలు]], పెద్ద[[బాతు|బాతులు]], బాతులు, కాకులు, పురుషుల చెదురుమదురు ఎముకలు కనుగొనబడ్డాయి. <ref name="Максимов" /><ref name="Покровська" /> హిల్‌ఫోర్ట్ నుండి సిథియన్ కాలం నాటిది, సుమారు 6, లేదా, ఇతర పరిశోధకుల ప్రకారం, క్రీ పూ 6 నుండి 5 శతాబ్దం వరకు కనుగొనబడింది. ఇది బహుశా [[హెరోడోటస్]] చేత సిథియన్స్-టిల్లర్స్ అని పిలువబడే వ్యక్తులచే స్థాపించబడింది. వారు ఖచ్చితమైన కోణంలో సిథియన్లు కాదు, కానీ వారు సిథియన్ ఆధిపత్యంలో ఉండి పాక్షికంగా వారి సంస్కృతిని స్వీకరించారు. కొండ కోట స్థాపకులు వలస వెళ్ళనివారు. వారు వ్యవసాయం, జంతు పెంపకం, ముఖ్యంగా గుర్రపు పెంపకం చేసేవారు. వేట పెద్ద పాత్ర పోషించింది. అటవీ గడ్డి మైదానంలోని ఇతర కొండ కోటలతో పోలిస్తే పురాతన గ్రీకు కాలనీలతో వాణిజ్యం తక్కువ తీవ్రంగా ఉండేది. ఇది ఎక్కువ దూరం ద్వారా వివరించబడింది. <gallery mode="nolines" caption="ఖోటివ్ కొండకోటలో లభించిన ఆధారాలు"> దస్త్రం:Хотівське_городище_0000-0004.jpg|కుండలు దస్త్రం:Хотівське_городище_0000-0005.jpg|కుండలు దస్త్రం:Хотівське_городище_0000-0002.jpg|కంచు, ఇనుప బాణపు మొనలు, సీసపు పూస, పదును పెట్టే రాయి, పింగాణితో చేసిన కండె చక్రం మొదలైనవి. దస్త్రం:Хотівське_городище_0000-0001.jpg|ఎముకల పళ్ళెంలో మృగం దస్త్రం:Хотівське_городище_0000-0003.jpg|కాంస్య మేకు లాంటి పిన్నులు </gallery> == సిథియన్ల తరువాత చరిత్ర == 1465 నుండి కొండ కోట చరిత్రను గుర్తించడానికి లిఖిత ఆధారాలు అనుమతిస్తాయి, కీవ్ సెమెన్ ఒలెల్కోవిచ్ చివరి గ్రాండ్ ప్రిన్స్ దానిని యువరాజు యూరి బోరిసోవిచ్కు మంజూరు చేసింది. ఆయన తరువాత, కొండ కోట వరుసగా అనేక ఇతర ప్రజలకు చెందినది. 1588 లో, యువరాజు మాట్వియ్ వోరోనెట్స్కీ కీవ్ పెచెర్స్క్ లావ్ర స్వాధీనం బదిలీ, ఇది దాదాపు 200 సంవత్సరాల పాటు కొనసాగింది. 1786లో, కేథరీన్ ది గ్రేట్ లౌకిక సంస్కరణ సమయంలో, కొండ కోట ఖోటివ్ నివాసుల వినియోగానికి వెళ్ళింది. ఈ సమయం నుండి, ఇది పొలాలు, తోటలతో కప్పబడి ఉంది.<ref name="Добровольський" /> కొండ కోటపై 200 సంవత్సరాలకు పైగా కొనసాగిన వ్యవసాయ పనులు, కోటలను నాశనం చేయలేదు, కానీ పురావస్తు హోరిజోన్ దెబ్బతీశాయి. 1939లో, కొండ కోట నైరుతి అంచు పెద్ద కొండచరియలు విరిగిపడటం వల్ల దెబ్బతింది, 1960ల చివరలో, సమీపంలోని వీటా ప్రవాహంపై ఆనకట్టను నిర్మించడం ద్వారా దెబ్బతింది. అప్పటికే కోత కారణంగా దెబ్బతిన్న కొండ కోట దక్షిణ అంచు, మరింత ఎక్కువ గ్రామ గృహాలచే చుట్టుముట్టబడింది. == రక్షణ, నిర్మాణం == ఖోటివ్ హిల్‌ఫోర్ట్ 1965 నుండి పురావస్తు స్మారక హోదా కలిగి ఉంది, ఇది ఉక్రేనియన్ ఎస్ఎస్ఆర్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ మినిస్టర్స్ తీర్మానం ద్వారా ఇవ్వబడింది. 1979లో, కీవ్ నగర మండలి దీనిని కీవ్ పురావస్తు నిల్వలలో ఒకటిగా ప్రకటించింది. 2001 లో, ఉక్రెయిన్ ప్రభుత్వం కొండ కోటను ఉక్రెయిన్ స్థిరమైన స్మారక చిహ్నాల రాష్ట్ర రిజిస్ట్రీలో జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన పురావస్తు స్మారక చిహ్నంగా చేర్చింది. 2009లో, ఈ హోదాను కొత్త ప్రభుత్వ తీర్మానం ద్వారా ధృవీకరించారు. పురావస్తు రిజర్వ్ సరిహద్దులు "సిథియన్ కాలపు కోట సరిహద్దులలో ఖోటివ్ హిల్‌ఫోర్ట్" 1979 లో కీవ్ సిటీ కౌన్సిల్ ద్వారా పేర్కొనబడ్డాయి, 2002 లో కీవ్ నగర రాష్ట్ర పరిపాలన ద్వారా ధృవీకరించబడ్డాయి. ఈ సరిహద్దులు మొత్తం 48 హెక్టార్ల విస్తీర్ణంలో కోట, ప్రక్కనే ఉన్న వాలులతో పీఠభూమిని ఆలింగనం చేసుకున్నాయి.<ref name="Розпорядження02">[http://kga.gov.ua/dp.kga.gov.ua/images/files/2_RKMDA_979.pdf Розпорядження КМДА від 17.05.2002&nbsp;р. №&nbsp;979 "Про внесення доповнень до рішень виконкому Київської міської ради народних депутатів від 16.07.1979&nbsp;р. №&nbsp;920 «Про уточнення меж історико-культурних заповідників і зон охорони пам'яток історії та культури в м. Київ»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161119172517/http://kga.gov.ua/dp.kga.gov.ua/images/files/2_RKMDA_979.pdf|date=2016-11-19}}. The map of the borders see in [http://nbuv.gov.ua/UJRN/Vlnau_econ_2013_20(2)__46 Євсюков Т., Опенько І. Моніторинг особливо цінних земель із застосуванням технологій ДЗЗ та ГІС // Вісник Львівського національного аграрного університету. Сер : Економіка АПК.&nbsp;— 2013.&nbsp;— № 20(2).&nbsp;— С. 231-242].</ref> 2007లో, ఉక్రెయిన్ సాంస్కృతిక మంత్రిత్వ శాఖ స్మారక రక్షణ పరిశోధన సంస్థ పురావస్తు స్మారక చిహ్నం కోసం డాక్యుమెంటేషన్ చేసింది, ఇక్కడ దాని ప్రాంతం పీఠభూమి మధ్య, పశ్చిమ భాగాలలో 16.49 హెక్టార్లకు పరిమితం చేయబడింది. స్మారక ప్రాంతం నుండి అన్ని కోటలను మినహాయించారు. ఖోటివ్ అభివృద్ధి ప్రణాళికలో దాదాపు అదే సరిహద్దులు పేర్కొనబడ్డాయి.<ref name="Генплан" /> 2008లో, [[:uk:Хотівська сільська рада|ఖోటివ్ గ్రామ మండలి]] స్మారక చిహ్నం నుండి మినహాయించబడిన భూమిలో కొంత భాగాన్ని 5 భవన సహకార సంఘాల స్వాధీనానికి ఉచితంగా బదిలీ చేసింది. వారు కొండ కోట ఈశాన్య భాగాన్ని పొందారు (మొత్తం 13 హెక్టార్ల విస్తీర్ణంతో స్కార్ప్తో కూడిన తూర్పు ప్రాకారం, ప్రక్కనే ఉన్న వాలుతో సహా). అనేక సంవత్సరాల విభజన, పునఃవిక్రయం తరువాత, ఈ భూమి వ్యాపారవేత్తలు విక్టర్ పోలిష్ చుక్, లిలియా రిజ్వా, యూరి కోసియుక్ యాజమాన్యంలోకి వెళ్ళింది. పూర్వపు ఇద్దరు యజమానుల ఆధీనంలో ఉన్న కొండ కోటలోని కొన్ని భాగాలు ఇప్పటికీ చెక్కుచెదరకుండా ఉన్నాయి, అయితే కోసిక్ భూమి చురుకైన నిర్మాణ పనుల ప్రదేశంగా మారింది. [[దస్త్రం:Хотівське_городище_1000-5607.jpg|thumb|2016లో కొండ కోట ఉత్తర భాగం.]] కొండ కోటపై భవనం 2009లో ప్రారంభమైంది. ప్రారంభంలో దాని వినియోగదారులు ఎవరో తెలియదు, భవనం స్థలంలో ఒక సమాచార బోర్డు ఫియోఫానియా పార్కుకు కొత్త ప్రవేశ ద్వారం నిర్మాణాన్ని ప్రకటించింది. క్రమంగా, టెర్రస్లతో చుట్టుముట్టబడిన విలాసవంతమైన రాజభవనం అక్కడ కనిపించింది. 2016 నాటికి, కొండ కోట ఉత్తర భాగం (పురాతన భవనాల అవశేషాలలో అత్యంత ధనికమైనది, దాని కోటతో సహా ఎత్తైన ప్రాకారంతో చుట్టబడి ఉంది, ప్రక్కనే ఉన్న ప్రాంతాల ప్రకృతి దృశ్యం కూల్చివేయబడింది. యూరి కోసియుక్ ప్రకారం, "నిర్మించిన భవనం ఒక అగాధం లో నిర్మించబడింది, దీనికి కొండ కోటతో సంబంధం లేదు".<ref name="Слідство.Інфо" /> కొండ కోటలోని ఇతర ప్రాంతాలలో కూడా మార్పులు సంభవించాయి. 2015 నాటికి, పీఠభూమి తూర్పు భాగం మొత్తం ఉక్రెయిన్ పబ్లిక్ కాడాస్ట్రే మ్యాప్లో నిర్మించడానికి ఉద్దేశించిన భూమిగా గుర్తించబడింది.<ref>{{Cite web|title=Public cadastre map of Ukraine|url=http://map.land.gov.ua/kadastrova-karta|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170409132719/http://map.land.gov.ua/kadastrova-karta|archive-date=2017-04-09|access-date=2017-03-31}}</ref> పశ్చిమ, ఆగ్నేయ ప్రాంతాలలో అనేక కొత్త ప్రైవేటీకరించబడిన, లీజుకు తీసుకున్న భూమి పొట్లాలు కనిపించాయి. [[దస్త్రం:Хотівське_городище_0980-7006.jpg|thumb|ఖోటివ్ హిల్‌ఫోర్ట్. లోహ ఫలకం, సమాచార బోర్డు, పురావస్తు స్మారక చిహ్నం (2016 వెర్షన్, బోర్డుపై ఆకుపచ్చ రంగులో చూపబడింది) తగ్గిన ప్రాంతాన్ని గుర్తించే ఎర్ర స్తంభాలలో ఒకటి.]] 2010-2012 లో, పీఠభూమి దక్షిణ భాగం అంతటా ఒక రహదారి విస్తరించి ఉంది. ఖోటివ్ అభివృద్ధి ప్రణాళికలో, ఈ రహదారికి దక్షిణం వైపు (పార్కోవా స్ట్రీట్ అని పేరు పెట్టబడింది) కూడా నిర్మాణం కోసం ఉద్దేశించబడింది.<ref name="Генплан" /> దక్షిణ భాగంలో అనేక పెద్ద కోత ప్రాంతాలు, కొండ కోట తూర్పు చివరలో ఒక చిన్న లోయ మట్టితో ఖననం చేయబడ్డాయి. ఈ లోయ, యే ప్రకారం. కొండ కోట మొదటి పురావస్తు అన్వేషణకు అధిపతి అయిన ఎఫ్. పోక్రోవ్స్కా ఒక పురాతన ప్రవేశ ద్వారం కావచ్చు. 2013 లో, ఉక్రెయిన్ సాంస్కృతిక మంత్రిత్వ శాఖ స్మారక రక్షణ పరిశోధన ఇన్స్టిట్యూట్ అదే సంవత్సరం మంత్రిత్వ శాఖ ఆమోదించిన Khotiv కొండ కోట కొత్త డాక్యుమెంటేషన్ చేసింది. ఈ పత్రం ఒక పురావస్తు రిజర్వ్ను వివరిస్తుంది (2007 పథకంలో పురావస్తు స్మారక చిహ్నం వలె అదే ప్రాంతంతో) ఒక పురావస్తు స్మారక చిహ్నాన్ని (దాదాపు రెండు రెట్లు పెద్దది, అన్ని పీఠభూమి, దాని రక్షణ జోన్ (ID1) m వెడల్పుతో సహా). ఈ రాజభవనాన్ని "అసంబద్ధమైన భవనం" గా గుర్తించారు. 2016 లో, [[:uk:Інститут археології НАН України|ఉక్రేనియన్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఆర్కియాలజీ]] హిల్‌ఫోర్ట్ మరో డాక్యుమెంటేషన్ను తయారు చేసింది, ఇక్కడ రక్షిత ప్రాంతం దాదాపు 20 హెక్టార్లు కలిగి ఉంది. ఇది 2007 పథకం నుండి 16.5 హెక్టార్లను కలిగి ఉంది, దీనితో పాటు పీఠభూమి పశ్చిమ సరిహద్దు ప్రాకారం, గుమ్మంతో ఉంటుంది. అదనంగా, ఖననం చేయబడిన కోత జోన్లో కొంత భాగం చేర్చబడింది. అదే సంవత్సరంలో, కొత్త సరిహద్దులను ఖోటివ్ గ్రామ మండలి ఆమోదించింది, ఎర్ర కాంక్రీటు స్తంభాలతో గుర్తించబడింది. కొండ కోటపై స్మారక ఫలకాలు, సమాచార ఫలకంతో కూడిన మూడు రాళ్లను కూడా ఏర్పాటు చేశారు. బోర్డులో పేర్కొన్న పురావస్తు స్మారక ప్రాంతం 18.3 హెక్టార్లు, దాని రక్షణ ప్రాంతం (దాని పశ్చిమ అంచు వెంట ఒక స్ట్రిప్ 1.04 హెక్టార్లు). ఇది కొండ కోట ఉత్తర, దక్షిణ, తూర్పు భాగాలను మినహాయించింది (రెండోది ఇప్పటికీ బాగా సంరక్షించబడిన ప్రాకారం, గుమ్మటం కలిగి ఉంది. మిగిలిన కొండ కోటను సంగ్రహాలయం చేయడానికి ప్రణాళిక చేయబడింది.<ref name="НАНУ">[https://www.nas.gov.ua/UA/Messages/news1/Pages/View.aspx?MessageID=2923 Археологічні дослідження на території Хотівського городища: підсумки 2016 року] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170401054813/http://www.nas.gov.ua/UA/Messages/news1/Pages/View.aspx?MessageID=2923|date=2017-04-01}}. Прес-служба НАН України. 9.03.2017.</ref> <gallery mode="packed"> దస్త్రం:Городище_на_Київщині.jpg|2009లో కొండకోట ఈశాన్య అంచు (తరువాతి సంవత్సరం కూల్చివేయబడింది). నేపథ్యంలో, కుడివైపున ప్రాకారం, కందకం ఆనవాళ్లు కనిపిస్తున్నాయి. దస్త్రం:Скіфське_городище_Хотів_поряд_з_парком_01.jpg|2009లో కొండకోట ఆగ్నేయ అంచు (ఇప్పటికీ చెక్కుచెదరలేదు). నిటారుగా ఉన్న వాలు, గట్టు కనిపిస్తున్నాయి. దస్త్రం:Хотівське_городище_0160-0890.jpg|కొండకోట పశ్చిమ అంచు (2016). నిటారుగా ఉన్న వాలు, ప్రాకారపు ఆనవాళ్లు కనిపిస్తున్నాయి. దస్త్రం:Хотівське_городище_0106-5410.jpg|పశ్చిమ నిట్టనిలువు, ప్రక్కనే ఉన్న కొండ, కొన్ని రచనల ప్రకారం పురాతన ప్రవేశ ద్వారం ఉండేది[1] (2016). </gallery> [[దస్త్రం:Хотівське_городище_0001-7156.jpg|center|thumb|500x500px|దక్షిణం నుండి ఖోటివ్. ఖోటివ్ హిల్ఫోర్ట్ నేపథ్యంలో ఉంది, సెయింట్ పాంటెలీమోన్ కేథడ్రల్ కుడి వైపున హోరిజోన్ సమీపంలో కనిపిస్తుంది.]] [[దస్త్రం:Хотівське_городище_0100-6924.jpg|center|thumb|500x500px|కొండ కోట పశ్చిమ చివర నుండి విస్తృత దృశ్యం.]] [[దస్త్రం:Хотівське_городище_0300-6849.jpg|center|thumb|500x500px|కొండ కోట వాయువ్య అంచు నుండి 360° విస్తృత దృశ్యం.]] == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌]] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని కోటలు]] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] tpzeptq2dgk3jaw862quk77wpk3a99r 4942710 4942709 2026-08-23T17:40:13Z Nagarani Bethi 60383 4942710 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vcard" ! colspan="2" class="infobox-above fn org" style="font-size:125%; text-align:center" |ఖోటివ్ హిల్‌ఫోర్ట్ |- | colspan="2" class="infobox-subheader" | |- | colspan="2" class="infobox-image" |[[File:Хотівське_городище_0012-3333.jpg|frameless]]<div class="infobox-caption">[[Khotiv|ఖోటివ్]], ఖోటివ్ హిల్‌ఫోర్ట్ దక్షిణ దృశ్యం</div> |- | colspan="2" class="infobox-image" |<templatestyles src="Module:Location map/styles.css"></templatestyles><div class="center"><div class="locmap" style="width:240px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div style="width:240px;padding:0"><div style="position:relative;width:240px">[[దస్త్రం:Location_Map_Kyiv.png|class=notpageimage noviewer|242x242px|Khotiv hillfort is located in Ukraine Kyiv]]<div class="od notheme" style="top:68.047%;left:42.323%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[దస్త్రం:Red_pog.svg|link=|class=notpageimage noviewer|8x8px|Khotiv hillfort]]</div></div></div><div style="padding-top:0.2em">కైవ్ పటంలో కొండ కోట స్థానం[[కీవ్]]</div></div></div></div> |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles><span class="geo-inline"><span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Khotiv_hillfort&params=50_20_01_N_30_29_16_E_region:UA_type:landmark <span class="geo-default"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"><span class="latitude">50°20′01 "N</span> 30°29′16" E<span class="longitude">30°29′16 "E</span></span></span><span class="geo-multi-punct">/&#x2E;</span><span class="geo-nondefault"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">50.33361 ° N 30.48778 ° E</span><span style="display:none"> / <span class="geo">50.33361; 30.48778</span></span></span>]</span></span><indicator name="coordinates"><span id="coordinates">[[Geographic coordinate system|Coordinates]]: {{#parsoid�fragment:8}}<span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Khotiv_hillfort&params=50_20_01_N_30_29_16_E_region:UA_type:landmark <span class="geo-default"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"><span class="latitude">50°20′01″N</span> <span class="longitude">30°29′16″E</span></span></span><span class="geo-multi-punct">&#xfeff; / &#xfeff;</span><span class="geo-nondefault"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">50.33361°N 30.48778°E</span><span style="display:none">&#xfeff; / <span class="geo">50.33361; 30.48778</span></span></span>]</span>[[Category:Pages using gadget WikiMiniAtlas]]</span></indicator> |- ! class="infobox-label" scope="row" |రకం | class="infobox-data" |కొండ కోట |- ! class="infobox-label" scope="row" |కాలాలు. | class="infobox-data" |ప్రారంభ [[ఇనుప యుగం]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |సంస్కృతులు. | class="infobox-data" |సిథియన్ |- ! class="infobox-label" scope="row" |స్థానం | class="infobox-data" |ఖోటివ్, ఒబుఖివ్ రాయన్, కైవ్ ఒబ్లాస్ట్, [[ఉక్రెయిన్]] |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color: #eee;color:inherit;" |చరిత్ర. |- ! class="infobox-label" scope="row" |నిర్మించారు. | class="infobox-data" |7-7 శతాబ్దం BC |- ! class="infobox-label" scope="row" |విడిచిపెట్టారు. | class="infobox-data" |6-5 శతాబ్దం BC లేదా తరువాత |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color: #eee;color:inherit;" |సైట్ గమనికలు |- ! class="infobox-label" scope="row" |పొడవు. | class="infobox-data" |1, 000 మీ (3,300 అడుగులు) &nbsp;&nbsp; |- ! class="infobox-label" scope="row" |వెడల్పు | class="infobox-data" |700 మీ (2,300 అడుగులు) &nbsp;&nbsp; |- ! class="infobox-label" scope="row" |ప్రాంతం | class="infobox-data" |ప్రధాన ప్రాకారం లోపల 31 హెక్టార్లు (77 ఎకరాలు) &nbsp; |- ! class="infobox-label" scope="row" |తవ్వకం తేదీలు&nbsp; | class="infobox-data" |1948, 1965-1967, 2004, 2016 |- ! class="infobox-label" scope="row" |పరిస్థితి. | class="infobox-data" |పాక్షికంగా నాశనం |- ! class="infobox-label" scope="row" |యజమాని. | class="infobox-data" |పాక్షికంగా ప్రైవేట్ |- ! class="infobox-label" scope="row" |ప్రజా ప్రవేశం&nbsp; | class="infobox-data" |అవును. |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |<div class="shortdescription nomobile noexcerpt noprint searchaux" style="display:none">చారిత్రక ప్రదేశం</div><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> |- class="infobox-hiddenrow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> |- class="mergedrow" ! colspan="2" class="infobox-header" |<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles><div style="line-height:1.5;text-align:center;border-style:solid;border-width:4px;border-color:#F0DC45">ఉక్రెయిన్ జాతీయ ప్రాముఖ్యత స్థిరమైన స్మారక చిహ్నం</div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="display: inline-block; line-height: 1.2em; padding: .1em 0; ">అధికారిక పేరు</div> | class="infobox-data" |ఖోటివ్ హిల్‌ఫోర్ట్ |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |రకం | class="infobox-data" |పురావస్తు శాస్త్రం |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |రిఫరెన్స్ నెం.&nbsp; | class="infobox-data" |100013-ఎన్ |} [[దస్త్రం:Khotiv_hillfort.png|thumb|300x300px|హిల్ఫోర్ట్ మ్యాప్. 2017లో ఉన్న కోటలు, అలాగే 21వ శతాబ్దంలో కూల్చివేయబడినవి చూపించబడ్డాయి. ప్రారంభంలో, ప్రాకారం మొత్తం పీఠభూమిని చుట్టుముట్టింది, కొండ అడుగుభాగానికి సరిహద్దులుగా మరొక ప్రాకారంతో విస్తృత కందకం ఉంది (వాటి అవశేషాలు కనీసం 1970 లో నైరుతి వాలు క్రింద కనిపించాయి.]] [[దస్త్రం:Hotiv_Settlement_Excavations_(Feb-May'2016)_People_01_(YDS_9876).jpg|thumb|ఏప్రిల్ 2016 లో ఖోటివ్ హిల్ఫోర్ట్ మీద [[:uk:Інститут археології НАН України|ఉక్రేనియన్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఆర్కియాలజీ]] నుండి యాత్ర ద్వారా తవ్వకాలు.]] '''ఖోటివ్ హిల్‌ఫోర్ట్''' అనేది [[ఉక్రెయిన్]] ఖోటివ్ గ్రామంలో ప్రారంభ [[ఇనుప యుగం]] (సిథియన్ కాలం, క్రీపూ 6 శతాబ్దం) కు చెందిన ఒక కొండ కోట. ఈ కొండ కోట [[కీవ్]] దక్షిణ భాగంలో, ఫియోఫానియా పార్క్ ప్రక్కనే ఉంది. ఇది 1000x700 మీటర్ల వెడల్పు గల ఒక రాంబిక్ [[పీఠభూమి]] ఆక్రమించి, ప్రవాహాల లోయలతో సరిహద్దులుగా ఉంది. మొత్తం పీఠభూమి ప్రాంతం, 31 హెక్టార్లు, భూమి ప్రాకారం చుట్టుముట్టబడి ఉండగా, కొండ వాలు ఒక బెర్మ్, క్రింద కందకం ఒక స్కార్ప్ బలపడింది. పశ్చిమ, తూర్పు అంచులలో ప్రాకారం, గడ్డి, బెర్మ్ బాగా సంరక్షించబడ్డాయి, కందకం అవశేషాలు ఇప్పుడు చాలా తక్కువగా కనిపిస్తాయి. కొండ కోటకు ప్రాకారం ఉత్తర, తూర్పు, దక్షిణ భాగంలో 3 ప్రవేశాలు ఉన్నాయని భావిస్తున్నారు. ఖోటివ్ హిల్‌ఫోర్ట్ 1965 నుండి పురావస్తు స్మారక చిహ్నంగా గుర్తింపు పొందింది. 2007లో, స్మారక చిహ్నం అధికారిక సరిహద్దులు కత్తిరించబడ్డాయి, 2009లో, మినహాయించబడిన ప్రాంతాలు గృహ నిర్మాణ ప్రదేశంగా మారాయి. కొండ కోట ఉత్తర భాగాన్ని ఉక్రేనియన్ బిలియనీర్ యూరి కోసియుక్ రాజభవనాన్ని నిర్మించడం ద్వారా కూల్చివేశారు. తరువాత, కొండ కోట దక్షిణ, తూర్పు భాగాలలో పనులు ప్రారంభమయ్యాయి, వీటిని కూడా నిర్మించడానికి ప్రణాళిక చేయబడ్డాయి.<ref name="Генплан">[http://khotiv-rada.gov.ua/generalni-planu.html Development plan of Khotiv village of Kyiv-Sviatoshyn Raion of Kyiv Oblast (Генеральний план с. Хотів Києво-Святошинського району Київської області)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170401055943/http://khotiv-rada.gov.ua/generalni-planu.html|date=2017-04-01}}.</ref> == అన్వేషణ == ఈ కొండ కోట గురించి మొట్టమొదటి శాస్త్రీయ ప్రస్తావన 1848లో కీవ్ గవర్నర్, ప్రముఖ చరిత్రకారుడు [[:ru:Фундуклей, Иван Иванович|ఇవాన్ ఫండుక్లీ]] చే చేయబడింది. అక్కడ ఉనికిలో ఉన్న ఒక పట్టణం గురించి స్థానిక పురాణాన్ని ఆయన ప్రస్తావించారు. 1864లో, ఈ కొండ కోటను స్థానిక చరిత్రకు చెందిన మరో విద్యార్థి [[:ru:Похилевич, Лаврентий Иванович|లావ్రెంటీ పోహిలేవిచ్]] క్లుప్తంగా వర్ణించారు. అతను ఈ పురాణాన్ని మరింత వివరంగా నివేదిస్తాడుః పురాతన కాలంలో సిరియాక్ అనే యువరాజు కోటతో ఒక పట్టణం ఉండేది.<ref name="Похилевич64">Похилевич Л.И. [http://www.myslenedrevo.com.ua/ru/EStore/Local/1864Poxylevych.html Сказание о населенных местностях Киевской губернии.&nbsp;— Киев: Киево-Печерская лавра.&nbsp;— 1864.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170426140737/http://www.myslenedrevo.com.ua/ru/EStore/Local/1864Poxylevych.html|date=2017-04-26}}&nbsp;— С. 30-31.</ref> కొండ కోట చుట్టూ ఉన్న ప్రాంతానికి ఇప్పటికీ సిరియాకోవ్ అని పేరు పెట్టారు, ఈ పేరు మొదటి రికార్డింగ్ 1465 నాటిది. 1873లో, వోలోడిమిర్ ఆంటోనోవిచ్ కొండ కోట గురించి మరింత వివరణాత్మక వివరణ, చిత్రలేఖనం చేశారు. అతను దీనిని చరిత్రల నుండి తెలిసిన కీవన్ రస్ కోట అయిన [[:ru:Звенигород (Киевский)|జ్వెనిగోరోడ్]] అని అర్థం చేసుకున్నాడు. కానీ 20వ శతాబ్దానికి చెందిన పురావస్తు ఆధారాలు ఈ ఆలోచనను ఖండించాయి. 1917లో, బొటానికల్ విహారయాత్ర సమయంలో కొండ కోటపై క్రీస్తుపూర్వం 5వ శతాబ్దానికి చెందిన కాంస్య కొరింథియన్ నాణెం కనుగొనబడింది. 1918లో, సిథియన్ కుండల శకలాలు, AD 8-10 శతాబ్దాలకు చెందిన కొన్ని స్లావిక్ వస్తువులు అక్కడ కనుగొనబడ్డాయి. ఈ కొండ కోట మొదటి పురావస్తు అన్వేషణను 1948లో కీవ్లోని [[:uk:Інститут археології НАН України|ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఆర్కియాలజీ]] బృందం యే నేతృత్వంలో నిర్వహించింది. ఎఫ్. పోక్రోవ్స్కా వారు కొండ కోట ఉత్తర ప్రొజెక్షన్లో 156 m² తవ్వకాలు జరిపారు. యే నేతృత్వంలోని తదుపరి యాత్ర. అదే సంస్థకు చెందిన ఓ. పోక్రోవ్స్కా, 1965-1967 లో పనిచేసి, సమీపంలో 508 m² ను వెలికితీశారు. 2004లో, కొండ కోట ఉత్తర, పశ్చిమ భాగాలు (6.75 హెక్టార్లు) సూక్ష్మ అయస్కాంత కొలతలతో అన్వేషించబడ్డాయి. ఇది అనేక పురాతన భవనాల స్థానాన్ని వెల్లడించింది, వాటిలో కొన్ని వెలికితీశారు.<ref name="Ивакин">Ивакин Г. Ю., Дараган М. Н., Орлюк М. И., Кравченко Э. А., Куприй С.&nbsp;А. [https://www.academia.edu/5552379 Геофизические и археологические исследования Хотовского городища скифской эпохи] // Археологічні дослідження в Україні 2003—2004&nbsp;рр.: Збірка наукових праць / За ред. Н.&nbsp;О.&nbsp;Гаврилюк.&nbsp;— Вип. 7.&nbsp;— Київ: ІА НАН України; Запоріжжя: Дике Поле, 2005. {{ISBN|966-8132-52-1}}&nbsp;— С. 400—405.</ref> 2009లో కొన్ని అదనపు కొలతలు చేయబడ్డాయి. 2016లో, కొండ కోటకు పశ్చిమ భాగంలో, ప్రాకారంపై కొత్త తవ్వకాలు జరిగాయి. <gallery mode="packed"> దస్త్రం:Хотівське_городище,_1842.png|1842లో రష్యన్ సైన్యం జనరల్ స్టాఫ్ గీసిన పటంలో ఖోటివ్ కొండకోట ("మౌంట్ హిల్ఫోర్ట్" అని శీర్షిక పెట్టబడింది). దస్త్రం:Хотівське_городище_-_Антонович,_1879.png|1870లలో వోలోడిమిర్ ఆంటోనోవిచ్ రూపొందించిన ఖోటివ్ హిల్‌ఫోర్ట్ స్కెచ్. </gallery> == కనుగొనడం == సిథియన్ కాలంలోని ఇతర కొండ కోటలు మాదిరిగానే, ఖోటివ్ కొండ కోటలో ప్రాకారం లోపలి భాగంలో మాత్రమే భవనాలు ఉండేవి. మధ్య ప్రాంతం ఖాళీగా ఉండేది, బహుశా యుద్ధాల సమయంలో వ్యవసాయం లేదా పశువుల పెంపకం కోసం ఉపయోగించవచ్చు. కనుగొన్న నిర్మాణాలలో మట్టితో కప్పబడిన చెక్కతో చేసిన గోడలతో కూడిన డగౌట్లు, ఉపరితల భవనాలు ఉన్నాయి. అటువంటి అనేక భవనాల కూలిపోయిన గోడలు తవ్వబడ్డాయి, వాటిలో కొన్ని 20 మీటర్ల కంటే ఎక్కువ పొడవు ఉన్నాయి. కొన్ని భవనాల్లో పొయ్యిలు ఉండేవి. మరో ముఖ్యమైన వస్తువు ఓవల్ 1x1.5 m వెడల్పు, అగ్ని గుర్తులను కలిగి ఉన్న రాళ్లతో చదును చేయబడింది. కొండ కోట నుండి వచ్చిన కుండలలో స్థానిక, [[పురాతన గ్రీసు|గ్రీకు]] కుండలు ఉన్నాయి. రెండోది చియోస్, లెస్బోస్, క్లాజోమినై, సమోస్ నుండి ఉద్భవించినట్లు గుర్తించబడింది. కొండ కోట నుండి కనుగొన్న ఇతర సిరామిక్ వస్తువులలో వివిధ రూపాల కుదురు వలయాలు, ఒక సింకర్, చిన్న బంతులు, "రొట్టెలు" ఉన్నాయి, ఇవి భక్తి సమర్పణలు కావచ్చు. విరిగిన రాతి వంటకం, రాతి [[గొడ్డలి]] లేదా [[సుత్తి]] ముక్క, [[వడిసెల|స్లింగ్]] రాళ్ళు, రంధ్రంతో పదును పెట్టే రాయి, తెలియని సాధనం ఎముక హ్యాండిల్, సీసం, పసుపు గాజుతో చేసిన పూసలు, అలాగే ఇతర వస్తువులు కూడా వెలికితీశారు. కాంస్య అన్వేబాణాలు పాము లాంటి ఉంగరాలు, గోర్లు లాంటివి, వివిధ రూపాల బాణపు తలలతో సహా పిన్స్ ఉన్నాయి. ఇనుప వస్తువులలో [[కత్తి|కత్తులు]], ఎవెల్స్, పిన్, కొన్ని బాణం తలలు ఉన్నాయి.<ref name="Ивакин" /> మరో ముఖ్యమైన ఆవిష్కరణ సిథియన్ జంతు శైలి చిరుతపులి లేదా చిరుతపులి చెక్కిన ఎముక పలక. ప్లేట్ పరిమాణం 4.7x1.8 cm. &nbsp;ఇది ఒక పెద్ద వస్తువులో భాగం కావచ్చు, ఉదాహరణకు ఒక చెంచా లేదా అద్దం హ్యాండిల్. అనుబంధ సిరమిక్స్, బాణం తలలు ఇది క్రీస్తుపూర్వం 6వ శతాబ్దం చివరకి చెందినదని సూచిస్తున్నాయి. ఇటువంటి చెక్కడాలు సిథియన్ ఎముక వస్తువులపై చాలా అరుదు, అయితే లోహ వస్తువులపై ఎక్కువగా ఉంటాయి. కొండ కోట నివాసులు పెంపుడు జంతువులను, ప్రధానంగా గుర్రాలను పెంచుతారని చాలా జంతువుల ఎముకలు సూచిస్తున్నాయి. పందులు, [[పశువు|ఆవులు]], [[పొట్టేలు|గొర్రెలు]], [[మేక|మేకలు]], [[కుక్క|కుక్కలు]] కూడా నిర్వహించబడ్డాయి. గుర్రాల ఆధిపత్యం ఖోటివ్ కొండ కోటను ఇతర అటవీ గడ్డి కోట నుండి వేరు చేస్తుంది, వీటిలో పశువులు లేదా పందులు ఆధిపత్యం చెలాయించాయి. దాని నివాసులు అడవి పందులు, జింకలు, ఎల్క్స్, [[ఎలుగుబంటి|ఎలుగుబంట్లు]], బీవర్లు, కొన్నిసార్లు ఆరోక్లు, కుందేళ్ళను వేటాడేవారు. తాబేళ్లు, [[నక్క|నక్కలు]], పెద్ద[[బాతు|బాతులు]], బాతులు, కాకులు, పురుషుల చెదురుమదురు ఎముకలు కనుగొనబడ్డాయి. <ref name="Максимов" /><ref name="Покровська" /> హిల్‌ఫోర్ట్ నుండి సిథియన్ కాలం నాటిది, సుమారు 6, లేదా, ఇతర పరిశోధకుల ప్రకారం, క్రీ పూ 6 నుండి 5 శతాబ్దం వరకు కనుగొనబడింది. ఇది బహుశా [[హెరోడోటస్]] చేత సిథియన్స్-టిల్లర్స్ అని పిలువబడే వ్యక్తులచే స్థాపించబడింది. వారు ఖచ్చితమైన కోణంలో సిథియన్లు కాదు, కానీ వారు సిథియన్ ఆధిపత్యంలో ఉండి పాక్షికంగా వారి సంస్కృతిని స్వీకరించారు. కొండ కోట స్థాపకులు వలస వెళ్ళనివారు. వారు వ్యవసాయం, జంతు పెంపకం, ముఖ్యంగా గుర్రపు పెంపకం చేసేవారు. వేట పెద్ద పాత్ర పోషించింది. అటవీ గడ్డి మైదానంలోని ఇతర కొండ కోటలతో పోలిస్తే పురాతన గ్రీకు కాలనీలతో వాణిజ్యం తక్కువ తీవ్రంగా ఉండేది. ఇది ఎక్కువ దూరం ద్వారా వివరించబడింది. <gallery mode="nolines" caption="ఖోటివ్ కొండకోటలో లభించిన ఆధారాలు"> దస్త్రం:Хотівське_городище_0000-0004.jpg|కుండలు దస్త్రం:Хотівське_городище_0000-0005.jpg|కుండలు దస్త్రం:Хотівське_городище_0000-0002.jpg|కంచు, ఇనుప బాణపు మొనలు, సీసపు పూస, పదును పెట్టే రాయి, పింగాణితో చేసిన కండె చక్రం మొదలైనవి. దస్త్రం:Хотівське_городище_0000-0001.jpg|ఎముకల పళ్ళెంలో మృగం దస్త్రం:Хотівське_городище_0000-0003.jpg|కాంస్య మేకు లాంటి పిన్నులు </gallery> == సిథియన్ల తరువాత చరిత్ర == 1465 నుండి కొండ కోట చరిత్రను గుర్తించడానికి లిఖిత ఆధారాలు అనుమతిస్తాయి, కీవ్ సెమెన్ ఒలెల్కోవిచ్ చివరి గ్రాండ్ ప్రిన్స్ దానిని యువరాజు యూరి బోరిసోవిచ్కు మంజూరు చేసింది. ఆయన తరువాత, కొండ కోట వరుసగా అనేక ఇతర ప్రజలకు చెందినది. 1588 లో, యువరాజు మాట్వియ్ వోరోనెట్స్కీ కీవ్ పెచెర్స్క్ లావ్ర స్వాధీనం బదిలీ, ఇది దాదాపు 200 సంవత్సరాల పాటు కొనసాగింది. 1786లో, కేథరీన్ ది గ్రేట్ లౌకిక సంస్కరణ సమయంలో, కొండ కోట ఖోటివ్ నివాసుల వినియోగానికి వెళ్ళింది. ఈ సమయం నుండి, ఇది పొలాలు, తోటలతో కప్పబడి ఉంది.<ref name="Добровольський" /> కొండ కోటపై 200 సంవత్సరాలకు పైగా కొనసాగిన వ్యవసాయ పనులు, కోటలను నాశనం చేయలేదు, కానీ పురావస్తు హోరిజోన్ దెబ్బతీశాయి. 1939లో, కొండ కోట నైరుతి అంచు పెద్ద కొండచరియలు విరిగిపడటం వల్ల దెబ్బతింది, 1960ల చివరలో, సమీపంలోని వీటా ప్రవాహంపై ఆనకట్టను నిర్మించడం ద్వారా దెబ్బతింది. అప్పటికే కోత కారణంగా దెబ్బతిన్న కొండ కోట దక్షిణ అంచు, మరింత ఎక్కువ గ్రామ గృహాలచే చుట్టుముట్టబడింది. == రక్షణ, నిర్మాణం == ఖోటివ్ హిల్‌ఫోర్ట్ 1965 నుండి పురావస్తు స్మారక హోదా కలిగి ఉంది, ఇది ఉక్రేనియన్ ఎస్ఎస్ఆర్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ మినిస్టర్స్ తీర్మానం ద్వారా ఇవ్వబడింది. 1979లో, కీవ్ నగర మండలి దీనిని కీవ్ పురావస్తు నిల్వలలో ఒకటిగా ప్రకటించింది. 2001 లో, ఉక్రెయిన్ ప్రభుత్వం కొండ కోటను ఉక్రెయిన్ స్థిరమైన స్మారక చిహ్నాల రాష్ట్ర రిజిస్ట్రీలో జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన పురావస్తు స్మారక చిహ్నంగా చేర్చింది. 2009లో, ఈ హోదాను కొత్త ప్రభుత్వ తీర్మానం ద్వారా ధృవీకరించారు. పురావస్తు రిజర్వ్ సరిహద్దులు "సిథియన్ కాలపు కోట సరిహద్దులలో ఖోటివ్ హిల్‌ఫోర్ట్" 1979 లో కీవ్ సిటీ కౌన్సిల్ ద్వారా పేర్కొనబడ్డాయి, 2002 లో కీవ్ నగర రాష్ట్ర పరిపాలన ద్వారా ధృవీకరించబడ్డాయి. ఈ సరిహద్దులు మొత్తం 48 హెక్టార్ల విస్తీర్ణంలో కోట, ప్రక్కనే ఉన్న వాలులతో పీఠభూమిని ఆలింగనం చేసుకున్నాయి.<ref name="Розпорядження02">[http://kga.gov.ua/dp.kga.gov.ua/images/files/2_RKMDA_979.pdf Розпорядження КМДА від 17.05.2002&nbsp;р. №&nbsp;979 "Про внесення доповнень до рішень виконкому Київської міської ради народних депутатів від 16.07.1979&nbsp;р. №&nbsp;920 «Про уточнення меж історико-культурних заповідників і зон охорони пам'яток історії та культури в м. Київ»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161119172517/http://kga.gov.ua/dp.kga.gov.ua/images/files/2_RKMDA_979.pdf|date=2016-11-19}}. The map of the borders see in [http://nbuv.gov.ua/UJRN/Vlnau_econ_2013_20(2)__46 Євсюков Т., Опенько І. Моніторинг особливо цінних земель із застосуванням технологій ДЗЗ та ГІС // Вісник Львівського національного аграрного університету. Сер : Економіка АПК.&nbsp;— 2013.&nbsp;— № 20(2).&nbsp;— С. 231-242].</ref> 2007లో, ఉక్రెయిన్ సాంస్కృతిక మంత్రిత్వ శాఖ స్మారక రక్షణ పరిశోధన సంస్థ పురావస్తు స్మారక చిహ్నం కోసం డాక్యుమెంటేషన్ చేసింది, ఇక్కడ దాని ప్రాంతం పీఠభూమి మధ్య, పశ్చిమ భాగాలలో 16.49 హెక్టార్లకు పరిమితం చేయబడింది. స్మారక ప్రాంతం నుండి అన్ని కోటలను మినహాయించారు. ఖోటివ్ అభివృద్ధి ప్రణాళికలో దాదాపు అదే సరిహద్దులు పేర్కొనబడ్డాయి.<ref name="Генплан" /> 2008లో, [[:uk:Хотівська сільська рада|ఖోటివ్ గ్రామ మండలి]] స్మారక చిహ్నం నుండి మినహాయించబడిన భూమిలో కొంత భాగాన్ని 5 భవన సహకార సంఘాల స్వాధీనానికి ఉచితంగా బదిలీ చేసింది. వారు కొండ కోట ఈశాన్య భాగాన్ని పొందారు (మొత్తం 13 హెక్టార్ల విస్తీర్ణంతో స్కార్ప్తో కూడిన తూర్పు ప్రాకారం, ప్రక్కనే ఉన్న వాలుతో సహా). అనేక సంవత్సరాల విభజన, పునఃవిక్రయం తరువాత, ఈ భూమి వ్యాపారవేత్తలు విక్టర్ పోలిష్ చుక్, లిలియా రిజ్వా, యూరి కోసియుక్ యాజమాన్యంలోకి వెళ్ళింది. పూర్వపు ఇద్దరు యజమానుల ఆధీనంలో ఉన్న కొండ కోటలోని కొన్ని భాగాలు ఇప్పటికీ చెక్కుచెదరకుండా ఉన్నాయి, అయితే కోసిక్ భూమి చురుకైన నిర్మాణ పనుల ప్రదేశంగా మారింది. [[దస్త్రం:Хотівське_городище_1000-5607.jpg|thumb|2016లో కొండ కోట ఉత్తర భాగం.]] కొండ కోటపై భవనం 2009లో ప్రారంభమైంది. ప్రారంభంలో దాని వినియోగదారులు ఎవరో తెలియదు, భవనం స్థలంలో ఒక సమాచార బోర్డు ఫియోఫానియా పార్కుకు కొత్త ప్రవేశ ద్వారం నిర్మాణాన్ని ప్రకటించింది. క్రమంగా, టెర్రస్లతో చుట్టుముట్టబడిన విలాసవంతమైన రాజభవనం అక్కడ కనిపించింది. 2016 నాటికి, కొండ కోట ఉత్తర భాగం (పురాతన భవనాల అవశేషాలలో అత్యంత ధనికమైనది, దాని కోటతో సహా ఎత్తైన ప్రాకారంతో చుట్టబడి ఉంది, ప్రక్కనే ఉన్న ప్రాంతాల ప్రకృతి దృశ్యం కూల్చివేయబడింది. యూరి కోసియుక్ ప్రకారం, "నిర్మించిన భవనం ఒక అగాధం లో నిర్మించబడింది, దీనికి కొండ కోటతో సంబంధం లేదు".<ref name="Слідство.Інфо" /> కొండ కోటలోని ఇతర ప్రాంతాలలో కూడా మార్పులు సంభవించాయి. 2015 నాటికి, పీఠభూమి తూర్పు భాగం మొత్తం ఉక్రెయిన్ పబ్లిక్ కాడాస్ట్రే మ్యాప్లో నిర్మించడానికి ఉద్దేశించిన భూమిగా గుర్తించబడింది.<ref>{{Cite web|title=Public cadastre map of Ukraine|url=http://map.land.gov.ua/kadastrova-karta|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170409132719/http://map.land.gov.ua/kadastrova-karta|archive-date=2017-04-09|access-date=2017-03-31}}</ref> పశ్చిమ, ఆగ్నేయ ప్రాంతాలలో అనేక కొత్త ప్రైవేటీకరించబడిన, లీజుకు తీసుకున్న భూమి పొట్లాలు కనిపించాయి. [[దస్త్రం:Хотівське_городище_0980-7006.jpg|thumb|ఖోటివ్ హిల్‌ఫోర్ట్. లోహ ఫలకం, సమాచార బోర్డు, పురావస్తు స్మారక చిహ్నం (2016 వెర్షన్, బోర్డుపై ఆకుపచ్చ రంగులో చూపబడింది) తగ్గిన ప్రాంతాన్ని గుర్తించే ఎర్ర స్తంభాలలో ఒకటి.]] 2010-2012 లో, పీఠభూమి దక్షిణ భాగం అంతటా ఒక రహదారి విస్తరించి ఉంది. ఖోటివ్ అభివృద్ధి ప్రణాళికలో, ఈ రహదారికి దక్షిణం వైపు (పార్కోవా స్ట్రీట్ అని పేరు పెట్టబడింది) కూడా నిర్మాణం కోసం ఉద్దేశించబడింది.<ref name="Генплан" /> దక్షిణ భాగంలో అనేక పెద్ద కోత ప్రాంతాలు, కొండ కోట తూర్పు చివరలో ఒక చిన్న లోయ మట్టితో ఖననం చేయబడ్డాయి. ఈ లోయ, యే ప్రకారం. కొండ కోట మొదటి పురావస్తు అన్వేషణకు అధిపతి అయిన ఎఫ్. పోక్రోవ్స్కా ఒక పురాతన ప్రవేశ ద్వారం కావచ్చు. 2013 లో, ఉక్రెయిన్ సాంస్కృతిక మంత్రిత్వ శాఖ స్మారక రక్షణ పరిశోధన ఇన్స్టిట్యూట్ అదే సంవత్సరం మంత్రిత్వ శాఖ ఆమోదించిన Khotiv కొండ కోట కొత్త డాక్యుమెంటేషన్ చేసింది. ఈ పత్రం ఒక పురావస్తు రిజర్వ్ను వివరిస్తుంది (2007 పథకంలో పురావస్తు స్మారక చిహ్నం వలె అదే ప్రాంతంతో) ఒక పురావస్తు స్మారక చిహ్నాన్ని (దాదాపు రెండు రెట్లు పెద్దది, అన్ని పీఠభూమి, దాని రక్షణ జోన్ (ID1) m వెడల్పుతో సహా). ఈ రాజభవనాన్ని "అసంబద్ధమైన భవనం" గా గుర్తించారు. 2016 లో, [[:uk:Інститут археології НАН України|ఉక్రేనియన్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఆర్కియాలజీ]] హిల్‌ఫోర్ట్ మరో డాక్యుమెంటేషన్ను తయారు చేసింది, ఇక్కడ రక్షిత ప్రాంతం దాదాపు 20 హెక్టార్లు కలిగి ఉంది. ఇది 2007 పథకం నుండి 16.5 హెక్టార్లను కలిగి ఉంది, దీనితో పాటు పీఠభూమి పశ్చిమ సరిహద్దు ప్రాకారం, గుమ్మంతో ఉంటుంది. అదనంగా, ఖననం చేయబడిన కోత జోన్లో కొంత భాగం చేర్చబడింది. అదే సంవత్సరంలో, కొత్త సరిహద్దులను ఖోటివ్ గ్రామ మండలి ఆమోదించింది, ఎర్ర కాంక్రీటు స్తంభాలతో గుర్తించబడింది. కొండ కోటపై స్మారక ఫలకాలు, సమాచార ఫలకంతో కూడిన మూడు రాళ్లను కూడా ఏర్పాటు చేశారు. బోర్డులో పేర్కొన్న పురావస్తు స్మారక ప్రాంతం 18.3 హెక్టార్లు, దాని రక్షణ ప్రాంతం (దాని పశ్చిమ అంచు వెంట ఒక స్ట్రిప్ 1.04 హెక్టార్లు). ఇది కొండ కోట ఉత్తర, దక్షిణ, తూర్పు భాగాలను మినహాయించింది (రెండోది ఇప్పటికీ బాగా సంరక్షించబడిన ప్రాకారం, గుమ్మటం కలిగి ఉంది. మిగిలిన కొండ కోటను సంగ్రహాలయం చేయడానికి ప్రణాళిక చేయబడింది.<ref name="НАНУ">[https://www.nas.gov.ua/UA/Messages/news1/Pages/View.aspx?MessageID=2923 Археологічні дослідження на території Хотівського городища: підсумки 2016 року] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170401054813/http://www.nas.gov.ua/UA/Messages/news1/Pages/View.aspx?MessageID=2923|date=2017-04-01}}. Прес-служба НАН України. 9.03.2017.</ref> <gallery mode="packed"> దస్త్రం:Городище_на_Київщині.jpg|2009లో కొండకోట ఈశాన్య అంచు (తరువాతి సంవత్సరం కూల్చివేయబడింది). నేపథ్యంలో, కుడివైపున ప్రాకారం, కందకం ఆనవాళ్లు కనిపిస్తున్నాయి. దస్త్రం:Скіфське_городище_Хотів_поряд_з_парком_01.jpg|2009లో కొండకోట ఆగ్నేయ అంచు (ఇప్పటికీ చెక్కుచెదరలేదు). నిటారుగా ఉన్న వాలు, గట్టు కనిపిస్తున్నాయి. దస్త్రం:Хотівське_городище_0160-0890.jpg|కొండకోట పశ్చిమ అంచు (2016). నిటారుగా ఉన్న వాలు, ప్రాకారపు ఆనవాళ్లు కనిపిస్తున్నాయి. దస్త్రం:Хотівське_городище_0106-5410.jpg|పశ్చిమ నిట్టనిలువు, ప్రక్కనే ఉన్న కొండ, కొన్ని రచనల ప్రకారం పురాతన ప్రవేశ ద్వారం ఉండేది[1] (2016). </gallery> [[దస్త్రం:Хотівське_городище_0001-7156.jpg|center|thumb|500x500px|దక్షిణం నుండి ఖోటివ్. ఖోటివ్ హిల్ఫోర్ట్ నేపథ్యంలో ఉంది, సెయింట్ పాంటెలీమోన్ కేథడ్రల్ కుడి వైపున హోరిజోన్ సమీపంలో కనిపిస్తుంది.]] [[దస్త్రం:Хотівське_городище_0100-6924.jpg|center|thumb|500x500px|కొండ కోట పశ్చిమ చివర నుండి విస్తృత దృశ్యం.]] [[దస్త్రం:Хотівське_городище_0300-6849.jpg|center|thumb|500x500px|కొండ కోట వాయువ్య అంచు నుండి 360° విస్తృత దృశ్యం.]] == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌]] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని కోటలు]] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] kxgvkw4flfjtb48fyk7z7tzfp2otzaw 4942711 4942710 2026-08-23T17:40:54Z Nagarani Bethi 60383 4942711 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vcard" ! colspan="2" class="infobox-above fn org" style="font-size:125%; text-align:center" |ఖోటివ్ హిల్‌ఫోర్ట్ |- | colspan="2" class="infobox-subheader" | |- | colspan="2" class="infobox-image" |[[File:Хотівське_городище_0012-3333.jpg|frameless]]<div class="infobox-caption">[[Khotiv|ఖోటివ్]], ఖోటివ్ హిల్‌ఫోర్ట్ దక్షిణ దృశ్యం</div> |- | colspan="2" class="infobox-image" |<templatestyles src="Module:Location map/styles.css"></templatestyles><div class="center"><div class="locmap" style="width:240px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div style="width:240px;padding:0"><div style="position:relative;width:240px">[[దస్త్రం:Location_Map_Kyiv.png|class=notpageimage noviewer|242x242px|Khotiv hillfort is located in Ukraine Kyiv]]<div class="od notheme" style="top:68.047%;left:42.323%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[దస్త్రం:Red_pog.svg|link=|class=notpageimage noviewer|8x8px|Khotiv hillfort]]</div></div></div><div style="padding-top:0.2em">కైవ్ పటంలో కొండ కోట స్థానం[[కీవ్]]</div></div></div></div> |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles><span class="geo-inline"><span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Khotiv_hillfort&params=50_20_01_N_30_29_16_E_region:UA_type:landmark <span class="geo-default"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"><span class="latitude">50°20′01 "N</span> 30°29′16" E<span class="longitude">30°29′16 "E</span></span></span><span class="geo-multi-punct">/&#x2E;</span><span class="geo-nondefault"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">50.33361 ° N 30.48778 ° E</span><span style="display:none"> / <span class="geo">50.33361; 30.48778</span></span></span>]</span></span><indicator name="coordinates"><span id="coordinates">[[Geographic coordinate system|Coordinates]]: {{#parsoid�fragment:8}}<span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Khotiv_hillfort&params=50_20_01_N_30_29_16_E_region:UA_type:landmark <span class="geo-default"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"><span class="latitude">50°20′01″N</span> <span class="longitude">30°29′16″E</span></span></span><span class="geo-multi-punct">&#xfeff; / &#xfeff;</span><span class="geo-nondefault"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">50.33361°N 30.48778°E</span><span style="display:none">&#xfeff; / <span class="geo">50.33361; 30.48778</span></span></span>]</span>[[Category:Pages using gadget WikiMiniAtlas]]</span></indicator> |- ! class="infobox-label" scope="row" |రకం | class="infobox-data" |కొండ కోట |- ! class="infobox-label" scope="row" |కాలాలు. | class="infobox-data" |ప్రారంభ [[ఇనుప యుగం]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |సంస్కృతులు. | class="infobox-data" |సిథియన్ |- ! class="infobox-label" scope="row" |స్థానం | class="infobox-data" |ఖోటివ్, ఒబుఖివ్ రాయన్, కైవ్ ఒబ్లాస్ట్, [[ఉక్రెయిన్]] |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color: #eee;color:inherit;" |చరిత్ర. |- ! class="infobox-label" scope="row" |నిర్మించారు. | class="infobox-data" |7-7 శతాబ్దం BC |- ! class="infobox-label" scope="row" |విడిచిపెట్టారు. | class="infobox-data" |6-5 శతాబ్దం BC లేదా తరువాత |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color: #eee;color:inherit;" |సైట్ గమనికలు |- ! class="infobox-label" scope="row" |పొడవు. | class="infobox-data" |1, 000 మీ (3,300 అడుగులు) &nbsp;&nbsp; |- ! class="infobox-label" scope="row" |వెడల్పు | class="infobox-data" |700 మీ (2,300 అడుగులు) &nbsp;&nbsp; |- ! class="infobox-label" scope="row" |ప్రాంతం | class="infobox-data" |ప్రధాన ప్రాకారం లోపల 31 హెక్టార్లు (77 ఎకరాలు) &nbsp; |- ! class="infobox-label" scope="row" |తవ్వకం తేదీలు&nbsp; | class="infobox-data" |1948, 1965-1967, 2004, 2016 |- ! class="infobox-label" scope="row" |పరిస్థితి. | class="infobox-data" |పాక్షికంగా నాశనం |- ! class="infobox-label" scope="row" |యజమాని. | class="infobox-data" |పాక్షికంగా ప్రైవేట్ |- ! class="infobox-label" scope="row" |ప్రజా ప్రవేశం&nbsp; | class="infobox-data" |అవును. |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |<div class="shortdescription nomobile noexcerpt noprint searchaux" style="display:none">చారిత్రక ప్రదేశం</div><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> |- class="infobox-hiddenrow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> |- class="mergedrow" ! colspan="2" class="infobox-header" |<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles><div style="line-height:1.5;text-align:center;border-style:solid;border-width:4px;border-color:#F0DC45">ఉక్రెయిన్ జాతీయ ప్రాముఖ్యత స్థిరమైన స్మారక చిహ్నం</div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="display: inline-block; line-height: 1.2em; padding: .1em 0; ">అధికారిక పేరు</div> | class="infobox-data" |ఖోటివ్ హిల్‌ఫోర్ట్ |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |రకం | class="infobox-data" |పురావస్తు శాస్త్రం |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |రిఫరెన్స్ నెం.&nbsp; | class="infobox-data" |100013-ఎన్ |} [[దస్త్రం:Khotiv_hillfort.png|thumb|300x300px|హిల్ఫోర్ట్ మ్యాప్. 2017లో ఉన్న కోటలు, అలాగే 21వ శతాబ్దంలో కూల్చివేయబడినవి చూపించబడ్డాయి. ప్రారంభంలో, ప్రాకారం మొత్తం పీఠభూమిని చుట్టుముట్టింది, కొండ అడుగుభాగానికి సరిహద్దులుగా మరొక ప్రాకారంతో విస్తృత కందకం ఉంది (వాటి అవశేషాలు కనీసం 1970 లో నైరుతి వాలు క్రింద కనిపించాయి.]] [[దస్త్రం:Hotiv_Settlement_Excavations_(Feb-May'2016)_People_01_(YDS_9876).jpg|thumb|ఏప్రిల్ 2016 లో ఖోటివ్ హిల్ఫోర్ట్ మీద [[:uk:Інститут археології НАН України|ఉక్రేనియన్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఆర్కియాలజీ]] నుండి యాత్ర ద్వారా తవ్వకాలు.]] '''ఖోటివ్ హిల్‌ఫోర్ట్''' అనేది [[ఉక్రెయిన్]] ఖోటివ్ గ్రామంలో ప్రారంభ [[ఇనుప యుగం]] (సిథియన్ కాలం, క్రీపూ 6 శతాబ్దం) కు చెందిన ఒక కొండ కోట. ఈ కొండ కోట [[కీవ్]] దక్షిణ భాగంలో, ఫియోఫానియా పార్క్ ప్రక్కనే ఉంది. ఇది 1000x700 మీటర్ల వెడల్పు గల ఒక రాంబిక్ [[పీఠభూమి]] ఆక్రమించి, ప్రవాహాల లోయలతో సరిహద్దులుగా ఉంది. మొత్తం పీఠభూమి ప్రాంతం, 31 హెక్టార్లు, భూమి ప్రాకారం చుట్టుముట్టబడి ఉండగా, కొండ వాలు ఒక బెర్మ్, క్రింద కందకం ఒక స్కార్ప్ బలపడింది. పశ్చిమ, తూర్పు అంచులలో ప్రాకారం, గడ్డి, బెర్మ్ బాగా సంరక్షించబడ్డాయి, కందకం అవశేషాలు ఇప్పుడు చాలా తక్కువగా కనిపిస్తాయి. కొండ కోటకు ప్రాకారం ఉత్తర, తూర్పు, దక్షిణ భాగంలో 3 ప్రవేశాలు ఉన్నాయని భావిస్తున్నారు. ఖోటివ్ హిల్‌ఫోర్ట్ 1965 నుండి పురావస్తు స్మారక చిహ్నంగా గుర్తింపు పొందింది. 2007లో, స్మారక చిహ్నం అధికారిక సరిహద్దులు కత్తిరించబడ్డాయి, 2009లో, మినహాయించబడిన ప్రాంతాలు గృహ నిర్మాణ ప్రదేశంగా మారాయి. కొండ కోట ఉత్తర భాగాన్ని ఉక్రేనియన్ బిలియనీర్ యూరి కోసియుక్ రాజభవనాన్ని నిర్మించడం ద్వారా కూల్చివేశారు. తరువాత, కొండ కోట దక్షిణ, తూర్పు భాగాలలో పనులు ప్రారంభమయ్యాయి, వీటిని కూడా నిర్మించడానికి ప్రణాళిక చేయబడ్డాయి.<ref name="Генплан">[http://khotiv-rada.gov.ua/generalni-planu.html Development plan of Khotiv village of Kyiv-Sviatoshyn Raion of Kyiv Oblast (Генеральний план с. Хотів Києво-Святошинського району Київської області)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170401055943/http://khotiv-rada.gov.ua/generalni-planu.html|date=2017-04-01}}.</ref> == అన్వేషణ == ఈ కొండ కోట గురించి మొట్టమొదటి శాస్త్రీయ ప్రస్తావన 1848లో కీవ్ గవర్నర్, ప్రముఖ చరిత్రకారుడు [[:ru:Фундуклей, Иван Иванович|ఇవాన్ ఫండుక్లీ]] చే చేయబడింది. అక్కడ ఉనికిలో ఉన్న ఒక పట్టణం గురించి స్థానిక పురాణాన్ని ఆయన ప్రస్తావించారు. 1864లో, ఈ కొండ కోటను స్థానిక చరిత్రకు చెందిన మరో విద్యార్థి [[:ru:Похилевич, Лаврентий Иванович|లావ్రెంటీ పోహిలేవిచ్]] క్లుప్తంగా వర్ణించారు. అతను ఈ పురాణాన్ని మరింత వివరంగా నివేదిస్తాడుః పురాతన కాలంలో సిరియాక్ అనే యువరాజు కోటతో ఒక పట్టణం ఉండేది.<ref name="Похилевич64">Похилевич Л.И. [http://www.myslenedrevo.com.ua/ru/EStore/Local/1864Poxylevych.html Сказание о населенных местностях Киевской губернии.&nbsp;— Киев: Киево-Печерская лавра.&nbsp;— 1864.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170426140737/http://www.myslenedrevo.com.ua/ru/EStore/Local/1864Poxylevych.html|date=2017-04-26}}&nbsp;— С. 30-31.</ref> కొండ కోట చుట్టూ ఉన్న ప్రాంతానికి ఇప్పటికీ సిరియాకోవ్ అని పేరు పెట్టారు, ఈ పేరు మొదటి రికార్డింగ్ 1465 నాటిది. 1873లో, వోలోడిమిర్ ఆంటోనోవిచ్ కొండ కోట గురించి మరింత వివరణాత్మక వివరణ, చిత్రలేఖనం చేశారు. అతను దీనిని చరిత్రల నుండి తెలిసిన కీవన్ రస్ కోట అయిన [[:ru:Звенигород (Киевский)|జ్వెనిగోరోడ్]] అని అర్థం చేసుకున్నాడు. కానీ 20వ శతాబ్దానికి చెందిన పురావస్తు ఆధారాలు ఈ ఆలోచనను ఖండించాయి. 1917లో, బొటానికల్ విహారయాత్ర సమయంలో కొండ కోటపై క్రీస్తుపూర్వం 5వ శతాబ్దానికి చెందిన కాంస్య కొరింథియన్ నాణెం కనుగొనబడింది. 1918లో, సిథియన్ కుండల శకలాలు, AD 8-10 శతాబ్దాలకు చెందిన కొన్ని స్లావిక్ వస్తువులు అక్కడ కనుగొనబడ్డాయి. ఈ కొండ కోట మొదటి పురావస్తు అన్వేషణను 1948లో కీవ్లోని [[:uk:Інститут археології НАН України|ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఆర్కియాలజీ]] బృందం యే నేతృత్వంలో నిర్వహించింది. ఎఫ్. పోక్రోవ్స్కా వారు కొండ కోట ఉత్తర ప్రొజెక్షన్లో 156 m² తవ్వకాలు జరిపారు. యే నేతృత్వంలోని తదుపరి యాత్ర. అదే సంస్థకు చెందిన ఓ. పోక్రోవ్స్కా, 1965-1967 లో పనిచేసి, సమీపంలో 508 m² ను వెలికితీశారు. 2004లో, కొండ కోట ఉత్తర, పశ్చిమ భాగాలు (6.75 హెక్టార్లు) సూక్ష్మ అయస్కాంత కొలతలతో అన్వేషించబడ్డాయి. ఇది అనేక పురాతన భవనాల స్థానాన్ని వెల్లడించింది, వాటిలో కొన్ని వెలికితీశారు.<ref name="Ивакин">Ивакин Г. Ю., Дараган М. Н., Орлюк М. И., Кравченко Э. А., Куприй С.&nbsp;А. [https://www.academia.edu/5552379 Геофизические и археологические исследования Хотовского городища скифской эпохи] // Археологічні дослідження в Україні 2003—2004&nbsp;рр.: Збірка наукових праць / За ред. Н.&nbsp;О.&nbsp;Гаврилюк.&nbsp;— Вип. 7.&nbsp;— Київ: ІА НАН України; Запоріжжя: Дике Поле, 2005. {{ISBN|966-8132-52-1}}&nbsp;— С. 400—405.</ref> 2009లో కొన్ని అదనపు కొలతలు చేయబడ్డాయి. 2016లో, కొండ కోటకు పశ్చిమ భాగంలో, ప్రాకారంపై కొత్త తవ్వకాలు జరిగాయి. <gallery mode="packed"> దస్త్రం:Хотівське_городище,_1842.png|1842లో రష్యన్ సైన్యం జనరల్ స్టాఫ్ గీసిన పటంలో ఖోటివ్ కొండకోట ("మౌంట్ హిల్ఫోర్ట్" అని శీర్షిక పెట్టబడింది). దస్త్రం:Хотівське_городище_-_Антонович,_1879.png|1870లలో వోలోడిమిర్ ఆంటోనోవిచ్ రూపొందించిన ఖోటివ్ హిల్‌ఫోర్ట్ స్కెచ్. </gallery> == కనుగొనడం == సిథియన్ కాలంలోని ఇతర కొండ కోటలు మాదిరిగానే, ఖోటివ్ కొండ కోటలో ప్రాకారం లోపలి భాగంలో మాత్రమే భవనాలు ఉండేవి. మధ్య ప్రాంతం ఖాళీగా ఉండేది, బహుశా యుద్ధాల సమయంలో వ్యవసాయం లేదా పశువుల పెంపకం కోసం ఉపయోగించవచ్చు. కనుగొన్న నిర్మాణాలలో మట్టితో కప్పబడిన చెక్కతో చేసిన గోడలతో కూడిన డగౌట్లు, ఉపరితల భవనాలు ఉన్నాయి. అటువంటి అనేక భవనాల కూలిపోయిన గోడలు తవ్వబడ్డాయి, వాటిలో కొన్ని 20 మీటర్ల కంటే ఎక్కువ పొడవు ఉన్నాయి. కొన్ని భవనాల్లో పొయ్యిలు ఉండేవి. మరో ముఖ్యమైన వస్తువు ఓవల్ 1x1.5 m వెడల్పు, అగ్ని గుర్తులను కలిగి ఉన్న రాళ్లతో చదును చేయబడింది. కొండ కోట నుండి వచ్చిన కుండలలో స్థానిక, [[పురాతన గ్రీసు|గ్రీకు]] కుండలు ఉన్నాయి. రెండోది చియోస్, లెస్బోస్, క్లాజోమినై, సమోస్ నుండి ఉద్భవించినట్లు గుర్తించబడింది. కొండ కోట నుండి కనుగొన్న ఇతర సిరామిక్ వస్తువులలో వివిధ రూపాల కుదురు వలయాలు, ఒక సింకర్, చిన్న బంతులు, "రొట్టెలు" ఉన్నాయి, ఇవి భక్తి సమర్పణలు కావచ్చు. విరిగిన రాతి వంటకం, రాతి [[గొడ్డలి]] లేదా [[సుత్తి]] ముక్క, [[వడిసెల|స్లింగ్]] రాళ్ళు, రంధ్రంతో పదును పెట్టే రాయి, తెలియని సాధనం ఎముక హ్యాండిల్, సీసం, పసుపు గాజుతో చేసిన పూసలు, అలాగే ఇతర వస్తువులు కూడా వెలికితీశారు. కాంస్య అన్వేబాణాలు పాము లాంటి ఉంగరాలు, గోర్లు లాంటివి, వివిధ రూపాల బాణపు తలలతో సహా పిన్స్ ఉన్నాయి. ఇనుప వస్తువులలో [[కత్తి|కత్తులు]], ఎవెల్స్, పిన్, కొన్ని బాణం తలలు ఉన్నాయి.<ref name="Ивакин" /> మరో ముఖ్యమైన ఆవిష్కరణ సిథియన్ జంతు శైలి చిరుతపులి లేదా చిరుతపులి చెక్కిన ఎముక పలక. ప్లేట్ పరిమాణం 4.7x1.8 cm. &nbsp;ఇది ఒక పెద్ద వస్తువులో భాగం కావచ్చు, ఉదాహరణకు ఒక చెంచా లేదా అద్దం హ్యాండిల్. అనుబంధ సిరమిక్స్, బాణం తలలు ఇది క్రీస్తుపూర్వం 6వ శతాబ్దం చివరకి చెందినదని సూచిస్తున్నాయి. ఇటువంటి చెక్కడాలు సిథియన్ ఎముక వస్తువులపై చాలా అరుదు, అయితే లోహ వస్తువులపై ఎక్కువగా ఉంటాయి. కొండ కోట నివాసులు పెంపుడు జంతువులను, ప్రధానంగా గుర్రాలను పెంచుతారని చాలా జంతువుల ఎముకలు సూచిస్తున్నాయి. పందులు, [[పశువు|ఆవులు]], [[పొట్టేలు|గొర్రెలు]], [[మేక|మేకలు]], [[కుక్క|కుక్కలు]] కూడా నిర్వహించబడ్డాయి. గుర్రాల ఆధిపత్యం ఖోటివ్ కొండ కోటను ఇతర అటవీ గడ్డి కోట నుండి వేరు చేస్తుంది, వీటిలో పశువులు లేదా పందులు ఆధిపత్యం చెలాయించాయి. దాని నివాసులు అడవి పందులు, జింకలు, ఎల్క్స్, [[ఎలుగుబంటి|ఎలుగుబంట్లు]], బీవర్లు, కొన్నిసార్లు ఆరోక్లు, కుందేళ్ళను వేటాడేవారు. తాబేళ్లు, [[నక్క|నక్కలు]], పెద్ద[[బాతు|బాతులు]], బాతులు, కాకులు, పురుషుల చెదురుమదురు ఎముకలు కనుగొనబడ్డాయి. హిల్‌ఫోర్ట్ నుండి సిథియన్ కాలం నాటిది, సుమారు 6, లేదా, ఇతర పరిశోధకుల ప్రకారం, క్రీ పూ 6 నుండి 5 శతాబ్దం వరకు కనుగొనబడింది. ఇది బహుశా [[హెరోడోటస్]] చేత సిథియన్స్-టిల్లర్స్ అని పిలువబడే వ్యక్తులచే స్థాపించబడింది. వారు ఖచ్చితమైన కోణంలో సిథియన్లు కాదు, కానీ వారు సిథియన్ ఆధిపత్యంలో ఉండి పాక్షికంగా వారి సంస్కృతిని స్వీకరించారు. కొండ కోట స్థాపకులు వలస వెళ్ళనివారు. వారు వ్యవసాయం, జంతు పెంపకం, ముఖ్యంగా గుర్రపు పెంపకం చేసేవారు. వేట పెద్ద పాత్ర పోషించింది. అటవీ గడ్డి మైదానంలోని ఇతర కొండ కోటలతో పోలిస్తే పురాతన గ్రీకు కాలనీలతో వాణిజ్యం తక్కువ తీవ్రంగా ఉండేది. ఇది ఎక్కువ దూరం ద్వారా వివరించబడింది. <gallery mode="nolines" caption="ఖోటివ్ కొండకోటలో లభించిన ఆధారాలు"> దస్త్రం:Хотівське_городище_0000-0004.jpg|కుండలు దస్త్రం:Хотівське_городище_0000-0005.jpg|కుండలు దస్త్రం:Хотівське_городище_0000-0002.jpg|కంచు, ఇనుప బాణపు మొనలు, సీసపు పూస, పదును పెట్టే రాయి, పింగాణితో చేసిన కండె చక్రం మొదలైనవి. దస్త్రం:Хотівське_городище_0000-0001.jpg|ఎముకల పళ్ళెంలో మృగం దస్త్రం:Хотівське_городище_0000-0003.jpg|కాంస్య మేకు లాంటి పిన్నులు </gallery> == సిథియన్ల తరువాత చరిత్ర == 1465 నుండి కొండ కోట చరిత్రను గుర్తించడానికి లిఖిత ఆధారాలు అనుమతిస్తాయి, కీవ్ సెమెన్ ఒలెల్కోవిచ్ చివరి గ్రాండ్ ప్రిన్స్ దానిని యువరాజు యూరి బోరిసోవిచ్కు మంజూరు చేసింది. ఆయన తరువాత, కొండ కోట వరుసగా అనేక ఇతర ప్రజలకు చెందినది. 1588 లో, యువరాజు మాట్వియ్ వోరోనెట్స్కీ కీవ్ పెచెర్స్క్ లావ్ర స్వాధీనం బదిలీ, ఇది దాదాపు 200 సంవత్సరాల పాటు కొనసాగింది. 1786లో, కేథరీన్ ది గ్రేట్ లౌకిక సంస్కరణ సమయంలో, కొండ కోట ఖోటివ్ నివాసుల వినియోగానికి వెళ్ళింది. ఈ సమయం నుండి, ఇది పొలాలు, తోటలతో కప్పబడి ఉంది. కొండ కోటపై 200 సంవత్సరాలకు పైగా కొనసాగిన వ్యవసాయ పనులు, కోటలను నాశనం చేయలేదు, కానీ పురావస్తు హోరిజోన్ దెబ్బతీశాయి. 1939లో, కొండ కోట నైరుతి అంచు పెద్ద కొండచరియలు విరిగిపడటం వల్ల దెబ్బతింది, 1960ల చివరలో, సమీపంలోని వీటా ప్రవాహంపై ఆనకట్టను నిర్మించడం ద్వారా దెబ్బతింది. అప్పటికే కోత కారణంగా దెబ్బతిన్న కొండ కోట దక్షిణ అంచు, మరింత ఎక్కువ గ్రామ గృహాలచే చుట్టుముట్టబడింది. == రక్షణ, నిర్మాణం == ఖోటివ్ హిల్‌ఫోర్ట్ 1965 నుండి పురావస్తు స్మారక హోదా కలిగి ఉంది, ఇది ఉక్రేనియన్ ఎస్ఎస్ఆర్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ మినిస్టర్స్ తీర్మానం ద్వారా ఇవ్వబడింది. 1979లో, కీవ్ నగర మండలి దీనిని కీవ్ పురావస్తు నిల్వలలో ఒకటిగా ప్రకటించింది. 2001 లో, ఉక్రెయిన్ ప్రభుత్వం కొండ కోటను ఉక్రెయిన్ స్థిరమైన స్మారక చిహ్నాల రాష్ట్ర రిజిస్ట్రీలో జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన పురావస్తు స్మారక చిహ్నంగా చేర్చింది. 2009లో, ఈ హోదాను కొత్త ప్రభుత్వ తీర్మానం ద్వారా ధృవీకరించారు. పురావస్తు రిజర్వ్ సరిహద్దులు "సిథియన్ కాలపు కోట సరిహద్దులలో ఖోటివ్ హిల్‌ఫోర్ట్" 1979 లో కీవ్ సిటీ కౌన్సిల్ ద్వారా పేర్కొనబడ్డాయి, 2002 లో కీవ్ నగర రాష్ట్ర పరిపాలన ద్వారా ధృవీకరించబడ్డాయి. ఈ సరిహద్దులు మొత్తం 48 హెక్టార్ల విస్తీర్ణంలో కోట, ప్రక్కనే ఉన్న వాలులతో పీఠభూమిని ఆలింగనం చేసుకున్నాయి. 2007లో, ఉక్రెయిన్ సాంస్కృతిక మంత్రిత్వ శాఖ స్మారక రక్షణ పరిశోధన సంస్థ పురావస్తు స్మారక చిహ్నం కోసం డాక్యుమెంటేషన్ చేసింది, ఇక్కడ దాని ప్రాంతం పీఠభూమి మధ్య, పశ్చిమ భాగాలలో 16.49 హెక్టార్లకు పరిమితం చేయబడింది. స్మారక ప్రాంతం నుండి అన్ని కోటలను మినహాయించారు. ఖోటివ్ అభివృద్ధి ప్రణాళికలో దాదాపు అదే సరిహద్దులు పేర్కొనబడ్డాయి.<ref name="Генплан" /> 2008లో, [[:uk:Хотівська сільська рада|ఖోటివ్ గ్రామ మండలి]] స్మారక చిహ్నం నుండి మినహాయించబడిన భూమిలో కొంత భాగాన్ని 5 భవన సహకార సంఘాల స్వాధీనానికి ఉచితంగా బదిలీ చేసింది. వారు కొండ కోట ఈశాన్య భాగాన్ని పొందారు (మొత్తం 13 హెక్టార్ల విస్తీర్ణంతో స్కార్ప్తో కూడిన తూర్పు ప్రాకారం, ప్రక్కనే ఉన్న వాలుతో సహా). అనేక సంవత్సరాల విభజన, పునఃవిక్రయం తరువాత, ఈ భూమి వ్యాపారవేత్తలు విక్టర్ పోలిష్ చుక్, లిలియా రిజ్వా, యూరి కోసియుక్ యాజమాన్యంలోకి వెళ్ళింది. పూర్వపు ఇద్దరు యజమానుల ఆధీనంలో ఉన్న కొండ కోటలోని కొన్ని భాగాలు ఇప్పటికీ చెక్కుచెదరకుండా ఉన్నాయి, అయితే కోసిక్ భూమి చురుకైన నిర్మాణ పనుల ప్రదేశంగా మారింది. [[దస్త్రం:Хотівське_городище_1000-5607.jpg|thumb|2016లో కొండ కోట ఉత్తర భాగం.]] కొండ కోటపై భవనం 2009లో ప్రారంభమైంది. ప్రారంభంలో దాని వినియోగదారులు ఎవరో తెలియదు, భవనం స్థలంలో ఒక సమాచార బోర్డు ఫియోఫానియా పార్కుకు కొత్త ప్రవేశ ద్వారం నిర్మాణాన్ని ప్రకటించింది. క్రమంగా, టెర్రస్లతో చుట్టుముట్టబడిన విలాసవంతమైన రాజభవనం అక్కడ కనిపించింది. 2016 నాటికి, కొండ కోట ఉత్తర భాగం (పురాతన భవనాల అవశేషాలలో అత్యంత ధనికమైనది, దాని కోటతో సహా ఎత్తైన ప్రాకారంతో చుట్టబడి ఉంది, ప్రక్కనే ఉన్న ప్రాంతాల ప్రకృతి దృశ్యం కూల్చివేయబడింది. యూరి కోసియుక్ ప్రకారం, "నిర్మించిన భవనం ఒక అగాధం లో నిర్మించబడింది, దీనికి కొండ కోటతో సంబంధం లేదు". కొండ కోటలోని ఇతర ప్రాంతాలలో కూడా మార్పులు సంభవించాయి. 2015 నాటికి, పీఠభూమి తూర్పు భాగం మొత్తం ఉక్రెయిన్ పబ్లిక్ కాడాస్ట్రే మ్యాప్లో నిర్మించడానికి ఉద్దేశించిన భూమిగా గుర్తించబడింది.<ref>{{Cite web|title=Public cadastre map of Ukraine|url=http://map.land.gov.ua/kadastrova-karta|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170409132719/http://map.land.gov.ua/kadastrova-karta|archive-date=2017-04-09|access-date=2017-03-31}}</ref> పశ్చిమ, ఆగ్నేయ ప్రాంతాలలో అనేక కొత్త ప్రైవేటీకరించబడిన, లీజుకు తీసుకున్న భూమి పొట్లాలు కనిపించాయి. [[దస్త్రం:Хотівське_городище_0980-7006.jpg|thumb|ఖోటివ్ హిల్‌ఫోర్ట్. లోహ ఫలకం, సమాచార బోర్డు, పురావస్తు స్మారక చిహ్నం (2016 వెర్షన్, బోర్డుపై ఆకుపచ్చ రంగులో చూపబడింది) తగ్గిన ప్రాంతాన్ని గుర్తించే ఎర్ర స్తంభాలలో ఒకటి.]] 2010-2012 లో, పీఠభూమి దక్షిణ భాగం అంతటా ఒక రహదారి విస్తరించి ఉంది. ఖోటివ్ అభివృద్ధి ప్రణాళికలో, ఈ రహదారికి దక్షిణం వైపు (పార్కోవా స్ట్రీట్ అని పేరు పెట్టబడింది) కూడా నిర్మాణం కోసం ఉద్దేశించబడింది.<ref name="Генплан" /> దక్షిణ భాగంలో అనేక పెద్ద కోత ప్రాంతాలు, కొండ కోట తూర్పు చివరలో ఒక చిన్న లోయ మట్టితో ఖననం చేయబడ్డాయి. ఈ లోయ, యే ప్రకారం. కొండ కోట మొదటి పురావస్తు అన్వేషణకు అధిపతి అయిన ఎఫ్. పోక్రోవ్స్కా ఒక పురాతన ప్రవేశ ద్వారం కావచ్చు. 2013 లో, ఉక్రెయిన్ సాంస్కృతిక మంత్రిత్వ శాఖ స్మారక రక్షణ పరిశోధన ఇన్స్టిట్యూట్ అదే సంవత్సరం మంత్రిత్వ శాఖ ఆమోదించిన Khotiv కొండ కోట కొత్త డాక్యుమెంటేషన్ చేసింది. ఈ పత్రం ఒక పురావస్తు రిజర్వ్ను వివరిస్తుంది (2007 పథకంలో పురావస్తు స్మారక చిహ్నం వలె అదే ప్రాంతంతో) ఒక పురావస్తు స్మారక చిహ్నాన్ని (దాదాపు రెండు రెట్లు పెద్దది, అన్ని పీఠభూమి, దాని రక్షణ జోన్ (ID1) m వెడల్పుతో సహా). ఈ రాజభవనాన్ని "అసంబద్ధమైన భవనం" గా గుర్తించారు. 2016 లో, [[:uk:Інститут археології НАН України|ఉక్రేనియన్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఆర్కియాలజీ]] హిల్‌ఫోర్ట్ మరో డాక్యుమెంటేషన్ను తయారు చేసింది, ఇక్కడ రక్షిత ప్రాంతం దాదాపు 20 హెక్టార్లు కలిగి ఉంది. ఇది 2007 పథకం నుండి 16.5 హెక్టార్లను కలిగి ఉంది, దీనితో పాటు పీఠభూమి పశ్చిమ సరిహద్దు ప్రాకారం, గుమ్మంతో ఉంటుంది. అదనంగా, ఖననం చేయబడిన కోత జోన్లో కొంత భాగం చేర్చబడింది. అదే సంవత్సరంలో, కొత్త సరిహద్దులను ఖోటివ్ గ్రామ మండలి ఆమోదించింది, ఎర్ర కాంక్రీటు స్తంభాలతో గుర్తించబడింది. కొండ కోటపై స్మారక ఫలకాలు, సమాచార ఫలకంతో కూడిన మూడు రాళ్లను కూడా ఏర్పాటు చేశారు. బోర్డులో పేర్కొన్న పురావస్తు స్మారక ప్రాంతం 18.3 హెక్టార్లు, దాని రక్షణ ప్రాంతం (దాని పశ్చిమ అంచు వెంట ఒక స్ట్రిప్ 1.04 హెక్టార్లు). ఇది కొండ కోట ఉత్తర, దక్షిణ, తూర్పు భాగాలను మినహాయించింది (రెండోది ఇప్పటికీ బాగా సంరక్షించబడిన ప్రాకారం, గుమ్మటం కలిగి ఉంది. మిగిలిన కొండ కోటను సంగ్రహాలయం చేయడానికి ప్రణాళిక చేయబడింది.<ref name="НАНУ">[https://www.nas.gov.ua/UA/Messages/news1/Pages/View.aspx?MessageID=2923 Археологічні дослідження на території Хотівського городища: підсумки 2016 року] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170401054813/http://www.nas.gov.ua/UA/Messages/news1/Pages/View.aspx?MessageID=2923|date=2017-04-01}}. Прес-служба НАН України. 9.03.2017.</ref> <gallery mode="packed"> దస్త్రం:Городище_на_Київщині.jpg|2009లో కొండకోట ఈశాన్య అంచు (తరువాతి సంవత్సరం కూల్చివేయబడింది). నేపథ్యంలో, కుడివైపున ప్రాకారం, కందకం ఆనవాళ్లు కనిపిస్తున్నాయి. దస్త్రం:Скіфське_городище_Хотів_поряд_з_парком_01.jpg|2009లో కొండకోట ఆగ్నేయ అంచు (ఇప్పటికీ చెక్కుచెదరలేదు). నిటారుగా ఉన్న వాలు, గట్టు కనిపిస్తున్నాయి. దస్త్రం:Хотівське_городище_0160-0890.jpg|కొండకోట పశ్చిమ అంచు (2016). నిటారుగా ఉన్న వాలు, ప్రాకారపు ఆనవాళ్లు కనిపిస్తున్నాయి. దస్త్రం:Хотівське_городище_0106-5410.jpg|పశ్చిమ నిట్టనిలువు, ప్రక్కనే ఉన్న కొండ, కొన్ని రచనల ప్రకారం పురాతన ప్రవేశ ద్వారం ఉండేది[1] (2016). </gallery> [[దస్త్రం:Хотівське_городище_0001-7156.jpg|center|thumb|500x500px|దక్షిణం నుండి ఖోటివ్. ఖోటివ్ హిల్ఫోర్ట్ నేపథ్యంలో ఉంది, సెయింట్ పాంటెలీమోన్ కేథడ్రల్ కుడి వైపున హోరిజోన్ సమీపంలో కనిపిస్తుంది.]] [[దస్త్రం:Хотівське_городище_0100-6924.jpg|center|thumb|500x500px|కొండ కోట పశ్చిమ చివర నుండి విస్తృత దృశ్యం.]] [[దస్త్రం:Хотівське_городище_0300-6849.jpg|center|thumb|500x500px|కొండ కోట వాయువ్య అంచు నుండి 360° విస్తృత దృశ్యం.]] == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌]] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని కోటలు]] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] azchy90xn70hk140kpf1sav4fgtn29p 0 507645 4942712 2026-08-23T17:42:36Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox protected area | name = ఇచ్నియా జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం | alt_name= ఉక్రేనియన్: ఇచ్నియాన్స్కియ్ నాషోనల్నియ్ ప్రిరోడ్నియ్ పార్క్ | iucn_category = II | image = Ich2.jpg | image_caption =ఇచ్నియా జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం | image_size...' 4942712 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name = ఇచ్నియా జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం | alt_name= ఉక్రేనియన్: ఇచ్నియాన్స్కియ్ నాషోనల్నియ్ ప్రిరోడ్నియ్ పార్క్ | iucn_category = II | image = Ich2.jpg | image_caption =ఇచ్నియా జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం | image_size = 300 | pushpin_map = | pushpin_relief = yes | map_caption = Location of Park | location = చెర్నిహివ్ ఒబ్లాస్ట్ , ప్రైలుకీ రేయాన్ | nearest_city = ఇచ్నియా | coordinates = {{coords|50.8087|N|32.2917|E|display=inline,title}} | coords_ref = | area = 9,669 హెక్టార్లు (23,893 ఎకరాలు ; 97 చదరపు కిలోమీటర్లు ; 37 చదరపు మైళ్ళు ) | established = 2004 | visitation_num = | visitation_year = | visitation_ref = | website= http://ichn-park.in.ua/ | governing_body =పర్యావరణ & సహజ వనరుల మంత్రిత్వ శాఖ (ఉక్రెయిన్) }} '''ఇచ్నియా నేషనల్ నేచర్ పార్క్''' (ఉక్రేనియన్: İchnyanshwkiy насиональний πριροδνιY παρκτο) అనేది ఉక్రెయిన్‌లోని ఒక జాతీయ ఉద్యానవనం, ఇది [[కీవ్|కైవ్‌కు]] ఈశాన్యంగా 120 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న ఉదయ్ ప్రాంతంలోని అటవీ-గడ్డి భూభాగాన్ని కలిగి ఉంది. ఈ ఉద్యానవనం చెర్నిహివ్ ఒబ్లాస్ట్‌లోని ప్రైలుకీ రేయాన్‌లో పరిపాలనాపరంగా ఉంది.<ref name="parksite">{{Cite web|title=Ichnia National Nature Park|url=http://ichn-park.in.ua/|access-date=January 10, 2019|publisher=Official Park Site|language=uk}}</ref> == స్థలాకృతి == ఈ పార్క్ ఉదయ్ నది, ఇచెంకా నది లోయలలోని, డినిపర్ లోతట్టు ప్రాంతాలుగా పిలువబడే సాధారణ ప్రాంతంలో ఉంది . ఈ భూభాగం చాలావరకు చదునుగా ఉండి, అనేక సరస్సులు, చెరువులు, వంకరగా ప్రవహించే ప్రవాహాలను కలిగి ఉంది. ఇచినా పట్టణం పార్క్ ఈశాన్య మూలలో ఉంది.<ref name="parksite" /> == వాతావరణం, పర్యావరణ ప్రాంతం == ఇచ్నియా ప్రాంతానికి అధికారిక వాతావరణ హోదా ''తేమతో కూడిన ఖండాంతర వాతావరణం, వెచ్చని వేసవి'' ( కోపెన్ వాతావరణ వర్గీకరణ (Dfb) ). ఈ వాతావరణం పగలు మరియు కాలానుగుణంగా ఉష్ణోగ్రతలో పెద్ద హెచ్చుతగ్గులు, తేలికపాటి వేసవికాలం, చల్లని, మంచుతో కూడిన శీతాకాలం కలిగి ఉంటుంది.<ref name="kop">{{Cite web|last=Kottek|first=M.|last2=Grieser|first2=J.|last3=Beck|first3=C.|last4=Rudolf|first4=B.|last5=Rubel|first5=F.|date=2006|title=World Map of Koppen-Geiger Climate Classification Updated|url=http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/pdf/Paper_2006.pdf|access-date=September 14, 2019|publisher=Gebrüder Borntraeger 2006|language=en}}</ref><ref name="kop-data">{{Cite web|title=Dataset - Koppen climate classifications|url=https://datacatalog.worldbank.org/dataset/world-maps-k%C3%B6ppen-geiger-climate-classification|access-date=September 14, 2019|publisher=World Bank|language=en}}</ref> జనవరిలో సగటు ఉష్ణోగ్రత −7 °C (19 °F), జూలైలో 19 °C (66 °F) ఉంటుంది. సగటు వార్షిక వర్షపాతం 556 మి.మీ, ఇందులో 70% వెచ్చని నెలల్లో కురుస్తుంది.      ఇచ్నియా తూర్పు యూరోపియన్ అటవీ గడ్డి మైదాన పర్యావరణ ప్రాంతంలో ఉంది, ఇది ఉక్రెయిన్ నుండి తూర్పున దక్షిణ ఉరల్ పర్వతాల వరకు విస్తరించి ఉన్న పచ్చిక బయళ్ళు, పచ్చిక బయళ్ళ సమూహం.<ref name="ecomap">{{Cite web|title=Map of Ecoregions 2017|url=https://ecoregions2017.appspot.com/|access-date=September 14, 2019|publisher=Resolve, using WWF data|language=en}}</ref> == వృక్షజాలం, జంతుజాలం == ఈ ప్రాంతం అటవీ-గడ్డి మైదానంగా ఉంది, చదునైన భూభాగం, నదులను అనుసంధానించడం వల్ల అనేక చిత్తడి నేలలు ఉన్నాయి.<ref name="parksite" /> ప్రాధమిక అటవీ రకం పశ్చిమాన ఓక్-హార్న్బీమ్, నదుల టెర్రస్లపై ఓక్-పైన్. ఉదయ్ లోయ, ఉపనదులలో అటవీ పొదలు ఉన్నాయి. == ప్రజా వినియోగం == పార్క్ గుండా రెండు ప్రధాన పర్యావరణ విహార మార్గాలు ఉన్నాయి. సందర్శకుల కోసం ఒక చిన్న హోటల్, పర్యాటక పరికరాల అద్దె అందుబాటులో ఉంది.<ref name="parksite-hotel">{{Cite web|title=Ichnia National Nature Park - Visitors|url=http://ichn-park.in.ua/?page_id=4876|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190617003214/http://ichn-park.in.ua/?page_id=4876|archive-date=June 17, 2019|access-date=June 16, 2019|publisher=Official Park Site|language=uk}}</ref> స్థానికులు బెర్రీలు మరియు పుట్టగొడుగులను సేకరించడానికి పార్క్‌ల్యాండ్‌ను ఉపయోగిస్తారు; అంతర్గత రహదారులపై ఎటువంటి అడ్డంకులు లేవు. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రాంతాలు}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] eenmw5ma50is78xdugzj2qdta4zll0m 0 507646 4942717 2026-08-23T17:54:53Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox protected area | name =ఐవరీ కోస్ట్ ఆఫ్ స్వియాటోస్లావ్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్ | alt_name=ఉక్రేనియన్ : NAціональний природний park «Билобережжя Святослава» (బిలోబెరెజ్జియా స్వియాటోస్లావా NNP) | iucn_category = II | image = Солоні озера К...' 4942717 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name =ఐవరీ కోస్ట్ ఆఫ్ స్వియాటోస్లావ్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్ | alt_name=ఉక్రేనియన్ : NAціональний природний park «Билобережжя Святослава» (బిలోబెరెజ్జియా స్వియాటోస్లావా NNP) | iucn_category = II | image = Солоні озера Кінбурнської коси (1).jpg | image_caption = ఐవరీ కోస్ట్ ఆఫ్ స్వియాటోస్లావ్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్ | image_size = 300 | pushpin_map = | pushpin_relief = yes | map_caption = Location of Park | location = మైకోలైవ్ ఓబ్లాస్ట్ | nearest_city = ఒచాకివ్ | coordinates = {{coords|46.533|N|31.5667|E|display=inline,title}} | coords_ref = | area =35,223 హెక్టార్లు (87,038 ఎకరాలు; 352 చదరపు కిలోమీటర్లు; 136 చదరపు మైళ్ళు) | established = 2009 | visitation_num = | visitation_year = | visitation_ref = | website= http://belosvyat.com.ua/ | governing_body = పర్యావరణ & సహజ వనరుల మంత్రిత్వ శాఖ (ఉక్రెయిన్) }} '''ఐవరీ కోస్ట్ ఆఫ్ స్వియాటోస్లావ్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్''' (ఉక్రేనియన్: натиональния природния "билоберегя Святослава") దక్షిణ [[ఉక్రెయిన్]] [[నల్ల సముద్రం]] ఉత్తర తీరంలో ఉంది. ఇది డ్నీపర్-బగ్ నదీముఖద్వారం, నదీముఖద్వారానికి దక్షిణాన ఉన్న కిన్బర్న్ ద్వీపకల్పం, నల్ల సముద్రం నిస్సారమైన బే అయిన యోర్లిక్ బే భాగాలను కలిగి ఉంది. తీరం వెంబడి ఉన్న ప్రదేశానికి ప్రక్కనే [[నల్ల సముద్ర జీవావరణ రిజర్వ్]] ఉంది. వివిధ ప్రాంతాలు దక్షిణ ఉక్రెయిన్ ప్రక్కనే ఉన్న జలాల గడ్డి మైదాన పర్యావరణాన్ని రక్షిస్తాయి, ప్రదర్శిస్తాయి. ఈ ఉద్యానవనం మైకోలైవ్ ఒబ్లాస్ట్‌లోని మైకోలైవ్ రేయాన్‌లో ఉంది.<ref name="parksite">{{Cite web|title=National Nature Park Ivory Coast of Sviatoslav|url=http://belosvyat.com.ua/|access-date=10 January 2019|publisher=Official Park Site|language=uk}}</ref> == స్థలాకృతి == ఈ పార్క్ పశ్చిమ నల్ల సముద్రానికి అత్యంత ఉత్తరాన ఉన్న నల్ల సముద్ర లోతట్టు ప్రాంతంలో ఉంది , ఇక్కడ డినిపర్ నది, సదరన్ బగ్ కలిసి సముద్రంలోకి ప్రవేశిస్తాయి. ఈ ప్రదేశం క్రిమియా ద్వీపకల్పానికి&nbsp; వెళ్లే భూ వంతెనకు పశ్చిమాన సుమారు 150 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది . పార్క్ యొక్క ఉత్తర భాగంలో ప్రతినిధి స్టెప్పీ, అటవీ-స్టెప్పీ ఆవాసాలు ఉన్నాయి. దక్షిణాన పొడి స్టెప్పీ, చిత్తడి నేలలు, వాటికి ఆనుకుని ఉన్న ఉప్పునీటి ఆవాసాలు కలగలిసి ఉన్నాయి. కిన్‌బర్న్ స్పిట్‌కు ఉత్తరాన ఉన్న నదీముఖం మంచినీటిది, దక్షిణాన ఉన్న అఖాతం, సముద్రం ఉప్పునీటివి. ఈ ప్రాంతం అనేక సరస్సులకు ప్రసిద్ధి చెందింది – వర్షపు నీటితో నిండిన మంచినీటి సరస్సులు, సముద్రం నుండి ఊటల ద్వారా ఏర్పడిన ఉప్పునీటి సరస్సులు.   == వాతావరణం, పర్యావరణ ప్రాంతం == కిన్బర్న్ ద్వీపకల్ప ప్రాంతానికి అధికారిక వాతావరణ హోదా తేమతో కూడిన ఖండాంతర వాతావరణం-వేడి వేసవి ఉప-రకం ([[Köppen climate classification|కొప్పెన్ వాతావరణ వర్గీకరణ]] పెద్ద కాలానుగుణ ఉష్ణోగ్రత వ్యత్యాసాలు, వేడి వేసవి (కనీసం ఒక నెల సగటున 22 °C (72 °F) కంటే ఎక్కువగా ఉంటుంది).<ref>{{Cite web|last=Kottek|first=M.|last2=Grieser|first2=J.|last3=Beck|first3=C.|last4=Rudolf|first4=B.|last5=Rubel|first5=F.|date=2006|title=World Map of Koppen-Geiger Climate Classification Updated|url=http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/pdf/Paper_2006.pdf|access-date=14 September 2019|publisher=Gebrüder Borntraeger 2006|language=en}}</ref><ref name="kop-data">{{Cite web|title=Dataset – Koppen climate classifications|url=https://datacatalog.worldbank.org/dataset/world-maps-k%C3%B6ppen-geiger-climate-classification|access-date=14 September 2019|publisher=World Bank|language=en}}</ref> ఈ ఉద్యానవనం పోంటిక్-కాస్పియన్ గడ్డి మైదాన పర్యావరణ ప్రాంతంలో ఉంది.<ref name="ecomap">{{Cite web|title=Map of Ecoregions 2017|url=https://ecoregions2017.appspot.com/|access-date=14 September 2019|publisher=Resolve, using WWF data|language=en}}</ref> == వృక్షజాలం, జంతుజాలం == కిన్‌బర్న్ స్పిట్‌పై ప్రధాన వృక్షసంపద ఇసుక స్టెప్పీ, అడవి, పచ్చిక, హైగ్రోఫైలిక్, హాలోఫైటిక్ మొక్కల సమూహాలతో కూడి ఉంటుంది. గడ్డి ప్రాంతాల మధ్య పైన్-ఓక్ అడవులు, చిత్తడి నేలలు ఉన్నాయి. కిన్‌బర్న్ స్పిట్‌కు దక్షిణాన ఉన్న యహోర్లిక్ బే ఒక రామ్‌సర్ చిత్తడి నేల ప్రదేశం.<ref name="ramsar">{{Cite web|title=Yagorlytska Bay|url=https://www.protectedplanet.net/yagorlytska-bay-ramsar-site-wetland-of-international-importance|access-date=27 May 2019|publisher=Protected Planet|language=en}}</ref> == ప్రజా వినియోగం == ఈ పార్క్ సాపేక్షంగా అభివృద్ధి చెందలేదు; పర్యావరణ మార్గాలలో క్యాంపర్లు, హైకర్లు వారి స్వంత ఆహారం, నీటిని తీసుకురావాలని సూచించబడింది. నీటి విహారయాత్రలు అందుబాటులో ఉన్నాయి, పార్క్ రేంజ్‌లు సమూహాల కోసం గైడెడ్ టూర్‌లను నిర్వహిస్తాయి. పార్క్‌లోని రక్షిత ప్రాంతాల నియంత్రణ ఇంకా మెరుగుపరచబడుతోంది. గతంలో అక్రమ వేట, చేపలు పట్టడం సమస్యలుగా ఉండేవి.<ref name="parksite" /> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రాంతాలు}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] 3q0vn2mqpxkvsi702drqox90hmzkzqr 4942718 4942717 2026-08-23T17:55:47Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* వాతావరణం, పర్యావరణ ప్రాంతం */ 4942718 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name =ఐవరీ కోస్ట్ ఆఫ్ స్వియాటోస్లావ్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్ | alt_name=ఉక్రేనియన్ : NAціональний природний park «Билобережжя Святослава» (బిలోబెరెజ్జియా స్వియాటోస్లావా NNP) | iucn_category = II | image = Солоні озера Кінбурнської коси (1).jpg | image_caption = ఐవరీ కోస్ట్ ఆఫ్ స్వియాటోస్లావ్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్ | image_size = 300 | pushpin_map = | pushpin_relief = yes | map_caption = Location of Park | location = మైకోలైవ్ ఓబ్లాస్ట్ | nearest_city = ఒచాకివ్ | coordinates = {{coords|46.533|N|31.5667|E|display=inline,title}} | coords_ref = | area =35,223 హెక్టార్లు (87,038 ఎకరాలు; 352 చదరపు కిలోమీటర్లు; 136 చదరపు మైళ్ళు) | established = 2009 | visitation_num = | visitation_year = | visitation_ref = | website= http://belosvyat.com.ua/ | governing_body = పర్యావరణ & సహజ వనరుల మంత్రిత్వ శాఖ (ఉక్రెయిన్) }} '''ఐవరీ కోస్ట్ ఆఫ్ స్వియాటోస్లావ్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్''' (ఉక్రేనియన్: натиональния природния "билоберегя Святослава") దక్షిణ [[ఉక్రెయిన్]] [[నల్ల సముద్రం]] ఉత్తర తీరంలో ఉంది. ఇది డ్నీపర్-బగ్ నదీముఖద్వారం, నదీముఖద్వారానికి దక్షిణాన ఉన్న కిన్బర్న్ ద్వీపకల్పం, నల్ల సముద్రం నిస్సారమైన బే అయిన యోర్లిక్ బే భాగాలను కలిగి ఉంది. తీరం వెంబడి ఉన్న ప్రదేశానికి ప్రక్కనే [[నల్ల సముద్ర జీవావరణ రిజర్వ్]] ఉంది. వివిధ ప్రాంతాలు దక్షిణ ఉక్రెయిన్ ప్రక్కనే ఉన్న జలాల గడ్డి మైదాన పర్యావరణాన్ని రక్షిస్తాయి, ప్రదర్శిస్తాయి. ఈ ఉద్యానవనం మైకోలైవ్ ఒబ్లాస్ట్‌లోని మైకోలైవ్ రేయాన్‌లో ఉంది.<ref name="parksite">{{Cite web|title=National Nature Park Ivory Coast of Sviatoslav|url=http://belosvyat.com.ua/|access-date=10 January 2019|publisher=Official Park Site|language=uk}}</ref> == స్థలాకృతి == ఈ పార్క్ పశ్చిమ నల్ల సముద్రానికి అత్యంత ఉత్తరాన ఉన్న నల్ల సముద్ర లోతట్టు ప్రాంతంలో ఉంది , ఇక్కడ డినిపర్ నది, సదరన్ బగ్ కలిసి సముద్రంలోకి ప్రవేశిస్తాయి. ఈ ప్రదేశం క్రిమియా ద్వీపకల్పానికి&nbsp; వెళ్లే భూ వంతెనకు పశ్చిమాన సుమారు 150 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది . పార్క్ యొక్క ఉత్తర భాగంలో ప్రతినిధి స్టెప్పీ, అటవీ-స్టెప్పీ ఆవాసాలు ఉన్నాయి. దక్షిణాన పొడి స్టెప్పీ, చిత్తడి నేలలు, వాటికి ఆనుకుని ఉన్న ఉప్పునీటి ఆవాసాలు కలగలిసి ఉన్నాయి. కిన్‌బర్న్ స్పిట్‌కు ఉత్తరాన ఉన్న నదీముఖం మంచినీటిది, దక్షిణాన ఉన్న అఖాతం, సముద్రం ఉప్పునీటివి. ఈ ప్రాంతం అనేక సరస్సులకు ప్రసిద్ధి చెందింది – వర్షపు నీటితో నిండిన మంచినీటి సరస్సులు, సముద్రం నుండి ఊటల ద్వారా ఏర్పడిన ఉప్పునీటి సరస్సులు.   == వాతావరణం, పర్యావరణ ప్రాంతం == కిన్బర్న్ ద్వీపకల్ప ప్రాంతానికి అధికారిక వాతావరణ హోదా తేమతో కూడిన ఖండాంతర వాతావరణం-వేడి వేసవి ఉప-రకం (కొప్పెన్ వాతావరణ వర్గీకరణ పెద్ద కాలానుగుణ ఉష్ణోగ్రత వ్యత్యాసాలు, వేడి వేసవి (కనీసం ఒక నెల సగటున 22 °C (72 °F) కంటే ఎక్కువగా ఉంటుంది).<ref>{{Cite web|last=Kottek|first=M.|last2=Grieser|first2=J.|last3=Beck|first3=C.|last4=Rudolf|first4=B.|last5=Rubel|first5=F.|date=2006|title=World Map of Koppen-Geiger Climate Classification Updated|url=http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/pdf/Paper_2006.pdf|access-date=14 September 2019|publisher=Gebrüder Borntraeger 2006|language=en}}</ref><ref name="kop-data">{{Cite web|title=Dataset – Koppen climate classifications|url=https://datacatalog.worldbank.org/dataset/world-maps-k%C3%B6ppen-geiger-climate-classification|access-date=14 September 2019|publisher=World Bank|language=en}}</ref> ఈ ఉద్యానవనం పోంటిక్-కాస్పియన్ గడ్డి మైదాన పర్యావరణ ప్రాంతంలో ఉంది.<ref name="ecomap">{{Cite web|title=Map of Ecoregions 2017|url=https://ecoregions2017.appspot.com/|access-date=14 September 2019|publisher=Resolve, using WWF data|language=en}}</ref> == వృక్షజాలం, జంతుజాలం == కిన్‌బర్న్ స్పిట్‌పై ప్రధాన వృక్షసంపద ఇసుక స్టెప్పీ, అడవి, పచ్చిక, హైగ్రోఫైలిక్, హాలోఫైటిక్ మొక్కల సమూహాలతో కూడి ఉంటుంది. గడ్డి ప్రాంతాల మధ్య పైన్-ఓక్ అడవులు, చిత్తడి నేలలు ఉన్నాయి. కిన్‌బర్న్ స్పిట్‌కు దక్షిణాన ఉన్న యహోర్లిక్ బే ఒక రామ్‌సర్ చిత్తడి నేల ప్రదేశం.<ref name="ramsar">{{Cite web|title=Yagorlytska Bay|url=https://www.protectedplanet.net/yagorlytska-bay-ramsar-site-wetland-of-international-importance|access-date=27 May 2019|publisher=Protected Planet|language=en}}</ref> == ప్రజా వినియోగం == ఈ పార్క్ సాపేక్షంగా అభివృద్ధి చెందలేదు; పర్యావరణ మార్గాలలో క్యాంపర్లు, హైకర్లు వారి స్వంత ఆహారం, నీటిని తీసుకురావాలని సూచించబడింది. నీటి విహారయాత్రలు అందుబాటులో ఉన్నాయి, పార్క్ రేంజ్‌లు సమూహాల కోసం గైడెడ్ టూర్‌లను నిర్వహిస్తాయి. పార్క్‌లోని రక్షిత ప్రాంతాల నియంత్రణ ఇంకా మెరుగుపరచబడుతోంది. గతంలో అక్రమ వేట, చేపలు పట్టడం సమస్యలుగా ఉండేవి.<ref name="parksite" /> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రాంతాలు}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] bpt2el31abte8juexv94ro3arex6ynw 0 507647 4942726 2026-08-23T18:06:22Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox country | native_name = కమ్యాన్స్కా సిచ్ (ఉక్రేనియన్) | conventional_long_name =కామియాంకా సిచ్ | common_name = | year_start = 1709 | year_end = 1734 | date_start = | date_end = | event_start = establishment | event_end = transfer | p1 = చోర్ట...' 4942726 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | native_name = కమ్యాన్స్కా సిచ్ (ఉక్రేనియన్) | conventional_long_name =కామియాంకా సిచ్ | common_name = | year_start = 1709 | year_end = 1734 | date_start = | date_end = | event_start = establishment | event_end = transfer | p1 = చోర్టోమ్లిక్ సిచ్ | flag_p1 = Flag_of_the_Zaporizhian_Sich.svg | s1 =ఒలేష్కీ సిచ్ | flag_s1 = Flag_of_the_Zaporizhian_Sich.svg | s2 = | flag_s2 = | s3 = | flag_s3 = | image_flag = Flag_of_the_Zaporizhian_Sich.svg | image_coat = Herb Viyska Zaporozkogo Nyzovoho (Alex K).svg | coa_size = 85px | image_map = Sichs of the Great Meadow.png | image_map_caption = గ్రేట్ మెడో సిచెస్ . | national_motto = | national_anthem = | capital = | common_languages = మధ్య ఉక్రేనియన్ | religion = తూర్పు ఆర్థోడాక్సీ | status = కోసాక్ హోస్ట్ | government_type = రిపబ్లిక్ | title_leader = కోసాక్ ఒటమాన్ | leader1 = | year_leader1 = | leader2 = | year_leader2 = | leader3 = | year_leader3 = | leader4 = | year_leader4 = | stat_year1 = | stat_pop1 = | currency = అన్ని యూరోపియన్ కరెన్సీలు | footnotes = | module = {{Infobox historic site |embed = yes |designation1=UKRAINE NATIONAL |designation1_offname=కమ్యాన్స్కా సిచ్, క్లాడోవిష్ జాపోరిసిక్ కోసాకివ్ & మోగిలా కోషోవోగో ఒటమాన కోస్త్యా కోజ్జియా సిచ్ (కాసియన్కా, జాక్సియన్కా స్మశానవాటిక & కిష్ ఒటమాన్ కోస్ట్ హోర్డియెంకో సమాధి) |designation1_type=చరిత్ర |designation1_number=210008-Н}} }} కామియాంకా సిచ్ లేదా కామియాంకా సచ్ (ఉక్రెయిన్: Кам 'янська Сиch, రోమనీకరించబడిందిః కామ్జాంస్కా సిచ్) అనేది 18వ శతాబ్దం మొదటి మూడవ భాగంలో క్రిమియన్ ఖానేట్ రక్షణలో ఉన్న జాపోరోజియన్ కోసాక్ల పరిపాలనా, సైనిక కేంద్రంగా ఉండేది. చారిత్రక, స్థానిక చరిత్ర సాహిత్యంలో ఉపయోగించే [[Sich|సిచ్]] పేరు, ఇది ఖేర్సన్ ఓబ్లాస్ట్‌లోని రెస్పబ్లికానెట్స్ గ్రామానికి సమీపంలో, ద్నీప్రో నది కుడి ఉపనది అయిన కామియాంకా ముఖద్వారం వద్ద ఉండటమే. 11 ఏప్రిల్ 2019 నుండి, కామియాంకా సిచ్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్ ఉక్రెయిన్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనంగా ఉంది. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రాంతాలు}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] hv2drj3tsqjpt84rjp16zi7hxkie09x 4942727 4942726 2026-08-23T18:06:38Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4942727 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | native_name = కమ్యాన్స్కా సిచ్ (ఉక్రేనియన్) | conventional_long_name =కామియాంకా సిచ్ | common_name = | year_start = 1709 | year_end = 1734 | date_start = | date_end = | event_start = establishment | event_end = transfer | p1 = చోర్టోమ్లిక్ సిచ్ | flag_p1 = Flag_of_the_Zaporizhian_Sich.svg | s1 =ఒలేష్కీ సిచ్ | flag_s1 = Flag_of_the_Zaporizhian_Sich.svg | s2 = | flag_s2 = | s3 = | flag_s3 = | image_flag = Flag_of_the_Zaporizhian_Sich.svg | image_coat = Herb Viyska Zaporozkogo Nyzovoho (Alex K).svg | coa_size = 85px | image_map = Sichs of the Great Meadow.png | image_map_caption = గ్రేట్ మెడో సిచెస్ . | national_motto = | national_anthem = | capital = | common_languages = మధ్య ఉక్రేనియన్ | religion = తూర్పు ఆర్థోడాక్సీ | status = కోసాక్ హోస్ట్ | government_type = రిపబ్లిక్ | title_leader = కోసాక్ ఒటమాన్ | leader1 = | year_leader1 = | leader2 = | year_leader2 = | leader3 = | year_leader3 = | leader4 = | year_leader4 = | stat_year1 = | stat_pop1 = | currency = అన్ని యూరోపియన్ కరెన్సీలు | footnotes = | module = {{Infobox historic site |embed = yes |designation1=UKRAINE NATIONAL |designation1_offname=కమ్యాన్స్కా సిచ్, క్లాడోవిష్ జాపోరిసిక్ కోసాకివ్ & మోగిలా కోషోవోగో ఒటమాన కోస్త్యా కోజ్జియా సిచ్ (కాసియన్కా, జాక్సియన్కా స్మశానవాటిక & కిష్ ఒటమాన్ కోస్ట్ హోర్డియెంకో సమాధి) |designation1_type=చరిత్ర |designation1_number=210008-Н}} }} కామియాంకా సిచ్ లేదా కామియాంకా సచ్ (ఉక్రెయిన్: Кам 'янська Сиch, రోమనీకరించబడిందిః కామ్జాంస్కా సిచ్) అనేది 18వ శతాబ్దం మొదటి మూడవ భాగంలో క్రిమియన్ ఖానేట్ రక్షణలో ఉన్న జాపోరోజియన్ కోసాక్ల పరిపాలనా, సైనిక కేంద్రంగా ఉండేది. చారిత్రక, స్థానిక చరిత్ర సాహిత్యంలో ఉపయోగించే సిచ్ పేరు, ఇది ఖేర్సన్ ఓబ్లాస్ట్‌లోని రెస్పబ్లికానెట్స్ గ్రామానికి సమీపంలో, ద్నీప్రో నది కుడి ఉపనది అయిన కామియాంకా ముఖద్వారం వద్ద ఉండటమే. 11 ఏప్రిల్ 2019 నుండి, కామియాంకా సిచ్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్ ఉక్రెయిన్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనంగా ఉంది. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రాంతాలు}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] 057lws9m1rr1ipoibvvhjv2hkvbot9q 4942728 4942727 2026-08-23T18:06:59Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4942728 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | native_name = కమ్యాన్స్కా సిచ్ (ఉక్రేనియన్) | conventional_long_name =కామియాంకా సిచ్ | common_name = | year_start = 1709 | year_end = 1734 | date_start = | date_end = | event_start = establishment | event_end = transfer | p1 = చోర్టోమ్లిక్ సిచ్ | flag_p1 = Flag_of_the_Zaporizhian_Sich.svg | s1 =ఒలేష్కీ సిచ్ | flag_s1 = Flag_of_the_Zaporizhian_Sich.svg | s2 = | flag_s2 = | s3 = | flag_s3 = | image_flag = Flag_of_the_Zaporizhian_Sich.svg | image_coat = Herb Viyska Zaporozkogo Nyzovoho (Alex K).svg | coa_size = 85px | image_map = Sichs of the Great Meadow.png | image_map_caption = గ్రేట్ మెడో సిచెస్ . | national_motto = | national_anthem = | capital = | common_languages = మధ్య ఉక్రేనియన్ | religion = తూర్పు ఆర్థోడాక్సీ | status = కోసాక్ హోస్ట్ | government_type = రిపబ్లిక్ | title_leader = కోసాక్ ఒటమాన్ | leader1 = | year_leader1 = | leader2 = | year_leader2 = | leader3 = | year_leader3 = | leader4 = | year_leader4 = | stat_year1 = | stat_pop1 = | currency = అన్ని యూరోపియన్ కరెన్సీలు | footnotes = | module = {{Infobox historic site |embed = yes |designation1=UKRAINE NATIONAL |designation1_offname=కమ్యాన్స్కా సిచ్, క్లాడోవిష్ జాపోరిసిక్ కోసాకివ్ & మోగిలా కోషోవోగో ఒటమాన కోస్త్యా కోజ్జియా సిచ్ (కాసియన్కా, జాక్సియన్కా స్మశానవాటిక & కిష్ ఒటమాన్ కోస్ట్ హోర్డియెంకో సమాధి) |designation1_type=చరిత్ర |designation1_number=210008-Н}} }} కామియాంకా సిచ్ లేదా కామియాంకా సచ్ (ఉక్రెయిన్: Кам 'янська Сиch, రోమనీకరించబడిందిః కామ్జాంస్కా సిచ్) అనేది 18వ శతాబ్దం మొదటి మూడవ భాగంలో క్రిమియన్ ఖానేట్ రక్షణలో ఉన్న జాపోరోజియన్ కోసాక్ల పరిపాలనా, సైనిక కేంద్రంగా ఉండేది. చారిత్రక, స్థానిక చరిత్ర సాహిత్యంలో ఉపయోగించే సిచ్ పేరు, ఇది ఖేర్సన్ ఓబ్లాస్ట్‌లోని రెస్పబ్లికానెట్స్ గ్రామానికి సమీపంలో, ద్నీప్రో నది కుడి ఉపనది అయిన కామియాంకా ముఖద్వారం వద్ద ఉండటమే. 11 ఏప్రిల్ 2019 నుండి, కామియాంకా సిచ్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్ ఉక్రెయిన్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనంగా ఉంది. == సిచ్ స్థానం == కామియాంకా సిచ్, ద్నీప్రో నది దాని కుడి ఒడ్డున ఉన్న కామియాంకా అనే చిన్న స్టెప్పీ నది సంగమ ప్రదేశంలో ఉండేది . ఈ సిచ్, కామియాంకా నది ఎడమ, ఉత్తరపు ఒడ్డు, ద్నీప్రో నది శాఖ అయిన కోజాట్స్కే రిచిష్చే ద్వారా ఏర్పడిన, రక్షణకు అనుకూలమైన ఒక అగ్రభాగాన్ని ఆక్రమించింది.<ref>Военно-топографическая карта Российской Империи. Ряд XXIX, лист 12 (г. Херсонской и Таврической). − [Електронний ресурс]. – Режим доступу: http://www.etomesto.ru/shubert-map/29-12/</ref> ఈ విధంగా, జపోరోజియన్ హోస్ట్ పరిపాలనా కేంద్రం, క్రిమియన్ ఖానేట్ ప్రత్యక్ష ఆధీన ప్రాంతాల సరిహద్దులోనే ఉండేది. సిచ్‌తో పాటు, ద్నీప్రో నది మీదుగా కైరీ (కామియాంకా) పడవ రేవు ఉండేది. అందరికీ తెలిసినట్లుగా, నదులను దాటడం ఎల్లప్పుడూ గొప్ప వ్యూహాత్మక ప్రాముఖ్యతను కలిగి ఉంటుంది. కైరీ పడవ రేవు కుడి ఒడ్డు నుండి ఎడమ ఒడ్డుకు – అంటే నదీ మార్గాల దిగువకు మాత్రమే అనుకూలంగా ఉండేది, కానీ దీనికి విరుద్ధంగా కాదు. అందువల్ల, క్రిమియాకు వెళ్లే నౌకాదళాలు కైరీ పడవ రేవును, తిరిగి వచ్చేటప్పుడు కైజీకెర్మెన్ పడవను ఉపయోగించేవి.<ref>Мышецкий С. История о козаках запорожских, как оные издревле зачалися, и откуда свое происхождение имеют, и в каком состоянии ныне находятся. – Одесса, в городской типографии, 1852. – 92 с. (с. 21)</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రాంతాలు}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] 6uzpcp43fcqvh4kkkkmvnl42bkhk058 4942729 4942728 2026-08-23T18:07:17Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* సిచ్ స్థానం */ 4942729 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | native_name = కమ్యాన్స్కా సిచ్ (ఉక్రేనియన్) | conventional_long_name =కామియాంకా సిచ్ | common_name = | year_start = 1709 | year_end = 1734 | date_start = | date_end = | event_start = establishment | event_end = transfer | p1 = చోర్టోమ్లిక్ సిచ్ | flag_p1 = Flag_of_the_Zaporizhian_Sich.svg | s1 =ఒలేష్కీ సిచ్ | flag_s1 = Flag_of_the_Zaporizhian_Sich.svg | s2 = | flag_s2 = | s3 = | flag_s3 = | image_flag = Flag_of_the_Zaporizhian_Sich.svg | image_coat = Herb Viyska Zaporozkogo Nyzovoho (Alex K).svg | coa_size = 85px | image_map = Sichs of the Great Meadow.png | image_map_caption = గ్రేట్ మెడో సిచెస్ . | national_motto = | national_anthem = | capital = | common_languages = మధ్య ఉక్రేనియన్ | religion = తూర్పు ఆర్థోడాక్సీ | status = కోసాక్ హోస్ట్ | government_type = రిపబ్లిక్ | title_leader = కోసాక్ ఒటమాన్ | leader1 = | year_leader1 = | leader2 = | year_leader2 = | leader3 = | year_leader3 = | leader4 = | year_leader4 = | stat_year1 = | stat_pop1 = | currency = అన్ని యూరోపియన్ కరెన్సీలు | footnotes = | module = {{Infobox historic site |embed = yes |designation1=UKRAINE NATIONAL |designation1_offname=కమ్యాన్స్కా సిచ్, క్లాడోవిష్ జాపోరిసిక్ కోసాకివ్ & మోగిలా కోషోవోగో ఒటమాన కోస్త్యా కోజ్జియా సిచ్ (కాసియన్కా, జాక్సియన్కా స్మశానవాటిక & కిష్ ఒటమాన్ కోస్ట్ హోర్డియెంకో సమాధి) |designation1_type=చరిత్ర |designation1_number=210008-Н}} }} కామియాంకా సిచ్ లేదా కామియాంకా సచ్ (ఉక్రెయిన్: Кам 'янська Сиch, రోమనీకరించబడిందిః కామ్జాంస్కా సిచ్) అనేది 18వ శతాబ్దం మొదటి మూడవ భాగంలో క్రిమియన్ ఖానేట్ రక్షణలో ఉన్న జాపోరోజియన్ కోసాక్ల పరిపాలనా, సైనిక కేంద్రంగా ఉండేది. చారిత్రక, స్థానిక చరిత్ర సాహిత్యంలో ఉపయోగించే సిచ్ పేరు, ఇది ఖేర్సన్ ఓబ్లాస్ట్‌లోని రెస్పబ్లికానెట్స్ గ్రామానికి సమీపంలో, ద్నీప్రో నది కుడి ఉపనది అయిన కామియాంకా ముఖద్వారం వద్ద ఉండటమే. 11 ఏప్రిల్ 2019 నుండి, కామియాంకా సిచ్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్ ఉక్రెయిన్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనంగా ఉంది. == సిచ్ స్థానం == కామియాంకా సిచ్, ద్నీప్రో నది దాని కుడి ఒడ్డున ఉన్న కామియాంకా అనే చిన్న స్టెప్పీ నది సంగమ ప్రదేశంలో ఉండేది . ఈ సిచ్, కామియాంకా నది ఎడమ, ఉత్తరపు ఒడ్డు, ద్నీప్రో నది శాఖ అయిన కోజాట్స్కే రిచిష్చే ద్వారా ఏర్పడిన, రక్షణకు అనుకూలమైన ఒక అగ్రభాగాన్ని ఆక్రమించింది.<ref>Военно-топографическая карта Российской Империи. Ряд XXIX, лист 12 (г. Херсонской и Таврической). − [Електронний ресурс]. – Режим доступу: http://www.etomesto.ru/shubert-map/29-12/</ref> ఈ విధంగా, జపోరోజియన్ హోస్ట్ పరిపాలనా కేంద్రం, క్రిమియన్ ఖానేట్ ప్రత్యక్ష ఆధీన ప్రాంతాల సరిహద్దులోనే ఉండేది. సిచ్‌తో పాటు, ద్నీప్రో నది మీదుగా కైరీ (కామియాంకా) పడవ రేవు ఉండేది. అందరికీ తెలిసినట్లుగా, నదులను దాటడం ఎల్లప్పుడూ గొప్ప వ్యూహాత్మక ప్రాముఖ్యతను కలిగి ఉంటుంది. కైరీ పడవ రేవు కుడి ఒడ్డు నుండి ఎడమ ఒడ్డుకు – అంటే నదీ మార్గాల దిగువకు మాత్రమే అనుకూలంగా ఉండేది, కానీ దీనికి విరుద్ధంగా కాదు. అందువల్ల, క్రిమియాకు వెళ్లే నౌకాదళాలు కైరీ పడవ రేవును, తిరిగి వచ్చేటప్పుడు కైజీకెర్మెన్ పడవను ఉపయోగించేవి.<ref>Мышецкий С. История о козаках запорожских, как оные издревле зачалися, и откуда свое происхождение имеют, и в каком состоянии ныне находятся. – Одесса, в городской типографии, 1852. – 92 с. (с. 21)</ref> 1950లలో కఖోవ్కా జల విద్యుత్ శక్తి కేంద్రం నిర్మాణం తరువాత, డ్నిప్రో వరద మైదానాలు కఖోవ్క రిజర్వాయర్ ద్వారా వరదలు సంభవించాయి, కమియాంకా నది దిగువ ప్రాంతాలు పొడవైన, మూసివేసే రెస్పుబ్లికనెట్స్ ఎస్ట్యూరీగా మార్చబడ్డాయి. ఈ రోజుల్లో కమియాంకా సిచ్ పురావస్తు అవశేషాలు రెస్పుబ్లికనెట్స్, మైలోవ్ గ్రామీణ హ్రోమడా, బెరిస్లావ్ రాయన్, ఖేర్సన్ ఒబ్లాస్ట్ గ్రామంలో ఉన్నాయి. స్మారక భూభాగంలో కొంత భాగం చట్టవిరుద్ధంగా నిర్మించిన గ్రామ గృహాలు, తోట స్థలాలు ఆక్రమించబడి ఉన్నాయి. ఈ స్మారక చిహ్నం కేప్ స్ట్రిల్కా తూర్పు వాలులో కొంత భాగాన్ని ఆక్రమించింది, ఇది కఖోవ్కా రిజర్వాయర్ కుడి ఒడ్డున, రెస్పుబ్లికనెట్స్ బే ఎడమ ఒడ్డున ఏర్పడింది. కేప్ ఉపరితలం గడ్డి, పొదలు, తీరం వెంబడి ఉన్న చిన్న చెట్లతో కప్పబడి ఉంటుంది. కేప్ తూర్పు వైపు తీరప్రాంత కోత ద్వారా ఒక కొండగా మార్చబడింది, దీని ఫలితంగా స్మారక చిహ్నం సగం కంటే ఎక్కువ ప్రాంతం ఇప్పటికే నాశనం చేయబడింది.<ref>{{Cite web|title=Вікімапія. – Електронний ресурс.|url=http://wikimapia.org/#lang=uk&lat=46.997041&lon=33.648956&z=16&m=b|archive-url=https://www.webcitation.org/61CZ2O6Sc?url=http://wikimapia.org/#lang=uk&lat=46.997041&lon=33.648956&z=16&m=b|archive-date=25 August 2011|access-date=16 March 2015}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రాంతాలు}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] lj48v4kmsb1a2qv59156jz3292ys202 4942730 4942729 2026-08-23T18:07:30Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* సిచ్ స్థానం */ 4942730 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | native_name = కమ్యాన్స్కా సిచ్ (ఉక్రేనియన్) | conventional_long_name =కామియాంకా సిచ్ | common_name = | year_start = 1709 | year_end = 1734 | date_start = | date_end = | event_start = establishment | event_end = transfer | p1 = చోర్టోమ్లిక్ సిచ్ | flag_p1 = Flag_of_the_Zaporizhian_Sich.svg | s1 =ఒలేష్కీ సిచ్ | flag_s1 = Flag_of_the_Zaporizhian_Sich.svg | s2 = | flag_s2 = | s3 = | flag_s3 = | image_flag = Flag_of_the_Zaporizhian_Sich.svg | image_coat = Herb Viyska Zaporozkogo Nyzovoho (Alex K).svg | coa_size = 85px | image_map = Sichs of the Great Meadow.png | image_map_caption = గ్రేట్ మెడో సిచెస్ . | national_motto = | national_anthem = | capital = | common_languages = మధ్య ఉక్రేనియన్ | religion = తూర్పు ఆర్థోడాక్సీ | status = కోసాక్ హోస్ట్ | government_type = రిపబ్లిక్ | title_leader = కోసాక్ ఒటమాన్ | leader1 = | year_leader1 = | leader2 = | year_leader2 = | leader3 = | year_leader3 = | leader4 = | year_leader4 = | stat_year1 = | stat_pop1 = | currency = అన్ని యూరోపియన్ కరెన్సీలు | footnotes = | module = {{Infobox historic site |embed = yes |designation1=UKRAINE NATIONAL |designation1_offname=కమ్యాన్స్కా సిచ్, క్లాడోవిష్ జాపోరిసిక్ కోసాకివ్ & మోగిలా కోషోవోగో ఒటమాన కోస్త్యా కోజ్జియా సిచ్ (కాసియన్కా, జాక్సియన్కా స్మశానవాటిక & కిష్ ఒటమాన్ కోస్ట్ హోర్డియెంకో సమాధి) |designation1_type=చరిత్ర |designation1_number=210008-Н}} }} కామియాంకా సిచ్ లేదా కామియాంకా సచ్ (ఉక్రెయిన్: Кам 'янська Сиch, రోమనీకరించబడిందిః కామ్జాంస్కా సిచ్) అనేది 18వ శతాబ్దం మొదటి మూడవ భాగంలో క్రిమియన్ ఖానేట్ రక్షణలో ఉన్న జాపోరోజియన్ కోసాక్ల పరిపాలనా, సైనిక కేంద్రంగా ఉండేది. చారిత్రక, స్థానిక చరిత్ర సాహిత్యంలో ఉపయోగించే సిచ్ పేరు, ఇది ఖేర్సన్ ఓబ్లాస్ట్‌లోని రెస్పబ్లికానెట్స్ గ్రామానికి సమీపంలో, ద్నీప్రో నది కుడి ఉపనది అయిన కామియాంకా ముఖద్వారం వద్ద ఉండటమే. 11 ఏప్రిల్ 2019 నుండి, కామియాంకా సిచ్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్ ఉక్రెయిన్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనంగా ఉంది. == సిచ్ స్థానం == కామియాంకా సిచ్, ద్నీప్రో నది దాని కుడి ఒడ్డున ఉన్న కామియాంకా అనే చిన్న స్టెప్పీ నది సంగమ ప్రదేశంలో ఉండేది . ఈ సిచ్, కామియాంకా నది ఎడమ, ఉత్తరపు ఒడ్డు, ద్నీప్రో నది శాఖ అయిన కోజాట్స్కే రిచిష్చే ద్వారా ఏర్పడిన, రక్షణకు అనుకూలమైన ఒక అగ్రభాగాన్ని ఆక్రమించింది.<ref>Военно-топографическая карта Российской Империи. Ряд XXIX, лист 12 (г. Херсонской и Таврической). − [Електронний ресурс]. – Режим доступу: http://www.etomesto.ru/shubert-map/29-12/</ref> ఈ విధంగా, జపోరోజియన్ హోస్ట్ పరిపాలనా కేంద్రం, క్రిమియన్ ఖానేట్ ప్రత్యక్ష ఆధీన ప్రాంతాల సరిహద్దులోనే ఉండేది. సిచ్‌తో పాటు, ద్నీప్రో నది మీదుగా కైరీ (కామియాంకా) పడవ రేవు ఉండేది. అందరికీ తెలిసినట్లుగా, నదులను దాటడం ఎల్లప్పుడూ గొప్ప వ్యూహాత్మక ప్రాముఖ్యతను కలిగి ఉంటుంది. కైరీ పడవ రేవు కుడి ఒడ్డు నుండి ఎడమ ఒడ్డుకు – అంటే నదీ మార్గాల దిగువకు మాత్రమే అనుకూలంగా ఉండేది, కానీ దీనికి విరుద్ధంగా కాదు. అందువల్ల, క్రిమియాకు వెళ్లే నౌకాదళాలు కైరీ పడవ రేవును, తిరిగి వచ్చేటప్పుడు కైజీకెర్మెన్ పడవను ఉపయోగించేవి.<ref>Мышецкий С. История о козаках запорожских, как оные издревле зачалися, и откуда свое происхождение имеют, и в каком состоянии ныне находятся. – Одесса, в городской типографии, 1852. – 92 с. (с. 21)</ref> 1950లలో కఖోవ్కా జల విద్యుత్ శక్తి కేంద్రం నిర్మాణం తరువాత, డ్నిప్రో వరద మైదానాలు కఖోవ్క రిజర్వాయర్ ద్వారా వరదలు సంభవించాయి, కమియాంకా నది దిగువ ప్రాంతాలు పొడవైన, మూసివేసే రెస్పుబ్లికనెట్స్ ఎస్ట్యూరీగా మార్చబడ్డాయి. ఈ రోజుల్లో కమియాంకా సిచ్ పురావస్తు అవశేషాలు రెస్పుబ్లికనెట్స్, మైలోవ్ గ్రామీణ హ్రోమడా, బెరిస్లావ్ రాయన్, ఖేర్సన్ ఒబ్లాస్ట్ గ్రామంలో ఉన్నాయి. స్మారక భూభాగంలో కొంత భాగం చట్టవిరుద్ధంగా నిర్మించిన గ్రామ గృహాలు, తోట స్థలాలు ఆక్రమించబడి ఉన్నాయి. ఈ స్మారక చిహ్నం కేప్ స్ట్రిల్కా తూర్పు వాలులో కొంత భాగాన్ని ఆక్రమించింది, ఇది కఖోవ్కా రిజర్వాయర్ కుడి ఒడ్డున, రెస్పుబ్లికనెట్స్ బే ఎడమ ఒడ్డున ఏర్పడింది. కేప్ ఉపరితలం గడ్డి, పొదలు, తీరం వెంబడి ఉన్న చిన్న చెట్లతో కప్పబడి ఉంటుంది. కేప్ తూర్పు వైపు తీరప్రాంత కోత ద్వారా ఒక కొండగా మార్చబడింది, దీని ఫలితంగా స్మారక చిహ్నం సగం కంటే ఎక్కువ ప్రాంతం ఇప్పటికే నాశనం చేయబడింది.<ref>{{Cite web|title=Вікімапія. – Електронний ресурс.|url=http://wikimapia.org/#lang=uk&lat=46.997041&lon=33.648956&z=16&m=b|archive-url=https://www.webcitation.org/61CZ2O6Sc?url=http://wikimapia.org/#lang=uk&lat=46.997041&lon=33.648956&z=16&m=b|archive-date=25 August 2011|access-date=16 March 2015}}</ref> భూమిపై సిచ్‌కు చెందిన దృశ్యమానమైన ఆనవాలు కిష్ ఒటమాన్ కోస్ట్ హోర్డియెంకో సమాధి శిలువ మాత్రమే . నేడు (2015) ఆ శిలువపై ఉన్న శాసనం దాదాపుగా చదవడానికి వీలులేకుండా ఉంది, కానీ దానిలోని విషయం తొలి ప్రచురణల నుండి తెలిసింది: "తండ్రి, కుమారుడు, పవిత్రాత్మ నామమున. ఇక్కడ దైవ సేవకుడు, అద్భుతమైన జపోరోజియన్ కోసాక్ సైన్యానికి అటామాన్, ప్లిట్నీవ్‌స్కీ కురెన్ కమాండర్ అయిన కాన్‌స్టాంటిన్ హోర్డియెవిచ్ విశ్రమిస్తున్నారు: ఆయన 4 మే 1733న కన్నుమూశారు." కిష్ ఒటమాన్ అయిన వాసిల్ యెరోఫెయెవిచ్ పాడైపోయిన సమాధి శిలువ కూడా కామియాంకా సిచ్ నుండే వచ్చింది. నేడు, దీనిని జపోరిజ్జియాలోని ఖోర్టిట్సియా జాతీయ రిజర్వ్‌లో భద్రపరిచారు. దానిపై ఉన్న శాసనం ఇలా ఉంది: "పవిత్రమైన, జీవదాత అయిన, అవిభాజ్యమైన త్రిత్వము నామమున, ఆమేన్. ఇక్కడ దేవుని సేవకుడు వాసిల్ యెరోఫెయెవిచ్, అద్భుతమైన జపోరోజియన్ కోసాక్ సైన్యం, టైటారివ్‌స్కీ కురెన్ ఒటమాన్, సమాధి చేయబడ్డారు. అతను 1731వ సంవత్సరంలో, మే నెలలో, 23వ తేదీన మరణించారు."<ref>Вертильяк Н.&nbsp;П.&nbsp;Надгробия кошевых Гордиенки и Ерофеева. – Записки Одесского общества истории и древностей. Том первый. – Одесса, в городской типографии, 1844. – С. 607</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రాంతాలు}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] nma1eya4ohegfeixtfh7ov4zk12lwbq 4942731 4942730 2026-08-23T18:07:42Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* సిచ్ స్థానం */ 4942731 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | native_name = కమ్యాన్స్కా సిచ్ (ఉక్రేనియన్) | conventional_long_name =కామియాంకా సిచ్ | common_name = | year_start = 1709 | year_end = 1734 | date_start = | date_end = | event_start = establishment | event_end = transfer | p1 = చోర్టోమ్లిక్ సిచ్ | flag_p1 = Flag_of_the_Zaporizhian_Sich.svg | s1 =ఒలేష్కీ సిచ్ | flag_s1 = Flag_of_the_Zaporizhian_Sich.svg | s2 = | flag_s2 = | s3 = | flag_s3 = | image_flag = Flag_of_the_Zaporizhian_Sich.svg | image_coat = Herb Viyska Zaporozkogo Nyzovoho (Alex K).svg | coa_size = 85px | image_map = Sichs of the Great Meadow.png | image_map_caption = గ్రేట్ మెడో సిచెస్ . | national_motto = | national_anthem = | capital = | common_languages = మధ్య ఉక్రేనియన్ | religion = తూర్పు ఆర్థోడాక్సీ | status = కోసాక్ హోస్ట్ | government_type = రిపబ్లిక్ | title_leader = కోసాక్ ఒటమాన్ | leader1 = | year_leader1 = | leader2 = | year_leader2 = | leader3 = | year_leader3 = | leader4 = | year_leader4 = | stat_year1 = | stat_pop1 = | currency = అన్ని యూరోపియన్ కరెన్సీలు | footnotes = | module = {{Infobox historic site |embed = yes |designation1=UKRAINE NATIONAL |designation1_offname=కమ్యాన్స్కా సిచ్, క్లాడోవిష్ జాపోరిసిక్ కోసాకివ్ & మోగిలా కోషోవోగో ఒటమాన కోస్త్యా కోజ్జియా సిచ్ (కాసియన్కా, జాక్సియన్కా స్మశానవాటిక & కిష్ ఒటమాన్ కోస్ట్ హోర్డియెంకో సమాధి) |designation1_type=చరిత్ర |designation1_number=210008-Н}} }} కామియాంకా సిచ్ లేదా కామియాంకా సచ్ (ఉక్రెయిన్: Кам 'янська Сиch, రోమనీకరించబడిందిః కామ్జాంస్కా సిచ్) అనేది 18వ శతాబ్దం మొదటి మూడవ భాగంలో క్రిమియన్ ఖానేట్ రక్షణలో ఉన్న జాపోరోజియన్ కోసాక్ల పరిపాలనా, సైనిక కేంద్రంగా ఉండేది. చారిత్రక, స్థానిక చరిత్ర సాహిత్యంలో ఉపయోగించే సిచ్ పేరు, ఇది ఖేర్సన్ ఓబ్లాస్ట్‌లోని రెస్పబ్లికానెట్స్ గ్రామానికి సమీపంలో, ద్నీప్రో నది కుడి ఉపనది అయిన కామియాంకా ముఖద్వారం వద్ద ఉండటమే. 11 ఏప్రిల్ 2019 నుండి, కామియాంకా సిచ్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్ ఉక్రెయిన్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనంగా ఉంది. == సిచ్ స్థానం == కామియాంకా సిచ్, ద్నీప్రో నది దాని కుడి ఒడ్డున ఉన్న కామియాంకా అనే చిన్న స్టెప్పీ నది సంగమ ప్రదేశంలో ఉండేది . ఈ సిచ్, కామియాంకా నది ఎడమ, ఉత్తరపు ఒడ్డు, ద్నీప్రో నది శాఖ అయిన కోజాట్స్కే రిచిష్చే ద్వారా ఏర్పడిన, రక్షణకు అనుకూలమైన ఒక అగ్రభాగాన్ని ఆక్రమించింది.<ref>Военно-топографическая карта Российской Империи. Ряд XXIX, лист 12 (г. Херсонской и Таврической). − [Електронний ресурс]. – Режим доступу: http://www.etomesto.ru/shubert-map/29-12/</ref> ఈ విధంగా, జపోరోజియన్ హోస్ట్ పరిపాలనా కేంద్రం, క్రిమియన్ ఖానేట్ ప్రత్యక్ష ఆధీన ప్రాంతాల సరిహద్దులోనే ఉండేది. సిచ్‌తో పాటు, ద్నీప్రో నది మీదుగా కైరీ (కామియాంకా) పడవ రేవు ఉండేది. అందరికీ తెలిసినట్లుగా, నదులను దాటడం ఎల్లప్పుడూ గొప్ప వ్యూహాత్మక ప్రాముఖ్యతను కలిగి ఉంటుంది. కైరీ పడవ రేవు కుడి ఒడ్డు నుండి ఎడమ ఒడ్డుకు – అంటే నదీ మార్గాల దిగువకు మాత్రమే అనుకూలంగా ఉండేది, కానీ దీనికి విరుద్ధంగా కాదు. అందువల్ల, క్రిమియాకు వెళ్లే నౌకాదళాలు కైరీ పడవ రేవును, తిరిగి వచ్చేటప్పుడు కైజీకెర్మెన్ పడవను ఉపయోగించేవి.<ref>Мышецкий С. История о козаках запорожских, как оные издревле зачалися, и откуда свое происхождение имеют, и в каком состоянии ныне находятся. – Одесса, в городской типографии, 1852. – 92 с. (с. 21)</ref> 1950లలో కఖోవ్కా జల విద్యుత్ శక్తి కేంద్రం నిర్మాణం తరువాత, డ్నిప్రో వరద మైదానాలు కఖోవ్క రిజర్వాయర్ ద్వారా వరదలు సంభవించాయి, కమియాంకా నది దిగువ ప్రాంతాలు పొడవైన, మూసివేసే రెస్పుబ్లికనెట్స్ ఎస్ట్యూరీగా మార్చబడ్డాయి. ఈ రోజుల్లో కమియాంకా సిచ్ పురావస్తు అవశేషాలు రెస్పుబ్లికనెట్స్, మైలోవ్ గ్రామీణ హ్రోమడా, బెరిస్లావ్ రాయన్, ఖేర్సన్ ఒబ్లాస్ట్ గ్రామంలో ఉన్నాయి. స్మారక భూభాగంలో కొంత భాగం చట్టవిరుద్ధంగా నిర్మించిన గ్రామ గృహాలు, తోట స్థలాలు ఆక్రమించబడి ఉన్నాయి. ఈ స్మారక చిహ్నం కేప్ స్ట్రిల్కా తూర్పు వాలులో కొంత భాగాన్ని ఆక్రమించింది, ఇది కఖోవ్కా రిజర్వాయర్ కుడి ఒడ్డున, రెస్పుబ్లికనెట్స్ బే ఎడమ ఒడ్డున ఏర్పడింది. కేప్ ఉపరితలం గడ్డి, పొదలు, తీరం వెంబడి ఉన్న చిన్న చెట్లతో కప్పబడి ఉంటుంది. కేప్ తూర్పు వైపు తీరప్రాంత కోత ద్వారా ఒక కొండగా మార్చబడింది, దీని ఫలితంగా స్మారక చిహ్నం సగం కంటే ఎక్కువ ప్రాంతం ఇప్పటికే నాశనం చేయబడింది.<ref>{{Cite web|title=Вікімапія. – Електронний ресурс.|url=http://wikimapia.org/#lang=uk&lat=46.997041&lon=33.648956&z=16&m=b|archive-url=https://www.webcitation.org/61CZ2O6Sc?url=http://wikimapia.org/#lang=uk&lat=46.997041&lon=33.648956&z=16&m=b|archive-date=25 August 2011|access-date=16 March 2015}}</ref> భూమిపై సిచ్‌కు చెందిన దృశ్యమానమైన ఆనవాలు కిష్ ఒటమాన్ కోస్ట్ హోర్డియెంకో సమాధి శిలువ మాత్రమే . నేడు (2015) ఆ శిలువపై ఉన్న శాసనం దాదాపుగా చదవడానికి వీలులేకుండా ఉంది, కానీ దానిలోని విషయం తొలి ప్రచురణల నుండి తెలిసింది: "తండ్రి, కుమారుడు, పవిత్రాత్మ నామమున. ఇక్కడ దైవ సేవకుడు, అద్భుతమైన జపోరోజియన్ కోసాక్ సైన్యానికి అటామాన్, ప్లిట్నీవ్‌స్కీ కురెన్ కమాండర్ అయిన కాన్‌స్టాంటిన్ హోర్డియెవిచ్ విశ్రమిస్తున్నారు: ఆయన 4 మే 1733న కన్నుమూశారు." కిష్ ఒటమాన్ అయిన వాసిల్ యెరోఫెయెవిచ్ పాడైపోయిన సమాధి శిలువ కూడా కామియాంకా సిచ్ నుండే వచ్చింది. నేడు, దీనిని జపోరిజ్జియాలోని ఖోర్టిట్సియా జాతీయ రిజర్వ్‌లో భద్రపరిచారు. దానిపై ఉన్న శాసనం ఇలా ఉంది: "పవిత్రమైన, జీవదాత అయిన, అవిభాజ్యమైన త్రిత్వము నామమున, ఆమేన్. ఇక్కడ దేవుని సేవకుడు వాసిల్ యెరోఫెయెవిచ్, అద్భుతమైన జపోరోజియన్ కోసాక్ సైన్యం, టైటారివ్‌స్కీ కురెన్ ఒటమాన్, సమాధి చేయబడ్డారు. అతను 1731వ సంవత్సరంలో, మే నెలలో, 23వ తేదీన మరణించారు."<ref>Вертильяк Н.&nbsp;П.&nbsp;Надгробия кошевых Гордиенки и Ерофеева. – Записки Одесского общества истории и древностей. Том первый. – Одесса, в городской типографии, 1844. – С. 607</ref> == సిచ్ ప్రణాళిక == సిచ్ నది కోసాక్ నది కుడి ఒడ్డున, కమియాంకా నది ఎడమ ఒడ్డున మధ్య ఒక చిన్న మూలలో ఆక్రమించి, ఒక క్రమరహిత త్రిభుజం ఆకారాన్ని కలిగి ఉంది. సిచ్ మధ్యలో, ఉత్తరం నుండి దక్షిణానికి, ఒక చతురస్రం ఉంది, దీనికి రెండు వైపులా పరిశోధకుడు డిమిట్రో యావోర్నిట్స్కీ 19 వ శతాబ్దం చివరిలో పురాతన భవనాల నుండి 40 డిప్రెషన్లను లెక్కించారు. డిమైట్రో యావోర్నిట్స్కీ ప్రకారం, ఈ "గుడిసెల" ఒక వరుస, పశ్చిమాన నిష్క్రమణలతో కోజట్స్కే రిచిషే వెంట విస్తరించి ఉంది, మూడు వరుసలు గడ్డి మైదానాల నుండి కామియాంకా వరకు తూర్పు, పడమర వైపు నిష్క్రమణలతో నడిచాయి. మొదటి వరుస వలె చివరి మూడు వరుసల మధ్య, మొదటిది ఉత్తర నుండి దక్షిణానికి విస్తరించిన అదే పరిమాణంలో ఉంటుంది. ప్రతి కురెన్ 14.9 మీటర్ల పొడవు, 8.5 మీటర్ల వెడల్పు కలిగి ఉంది. చర్చి జాడ కనుగొనబడలేదు. డిమిట్రో యావోర్నిట్స్కీ ప్రకారం, సిచ్ చుట్టూ ఒక రాతి గోడ ఉంది, వీటిలో కొన్ని అడవి రాళ్ళు మాత్రమే 19వ శతాబ్దం చివరిలో మిగిలి ఉన్నాయి. సిచ్ నదికి దక్షిణాన, కేప్ స్ట్రిల్కాలో, ఒక శివారు ప్రాంతం ఉండేది. సిచ్‌కు ఉత్తరాన ఒక స్మశానవాటిక ఉండేది, దీని ఖచ్చితమైన స్థానం, సరిహద్దులు ఈ రోజు తెలియదు.<ref>Яворницький Д.&nbsp;І.&nbsp;Історія запорозьких козаків. Том І. – Київ, «Наукова Думка», 1990. – 592 с. (с. 137)</ref><ref name=":0">Козловський А. О., Ільїнський В.&nbsp;Є.&nbsp;Козацькі старожитності пониззя Дніпра // Археологія, №&nbsp;4. – Київ, «Наукова Думка», 1991. – С. 42-58 (с. 50-51)</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రాంతాలు}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] rxzlwk58ee0d5ekxeenc9wvjrpfbe2t 4942732 4942731 2026-08-23T18:08:34Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* సిచ్ స్థానం */ 4942732 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | native_name = కమ్యాన్స్కా సిచ్ (ఉక్రేనియన్) | conventional_long_name =కామియాంకా సిచ్ | common_name = | year_start = 1709 | year_end = 1734 | date_start = | date_end = | event_start = establishment | event_end = transfer | p1 = చోర్టోమ్లిక్ సిచ్ | flag_p1 = Flag_of_the_Zaporizhian_Sich.svg | s1 =ఒలేష్కీ సిచ్ | flag_s1 = Flag_of_the_Zaporizhian_Sich.svg | s2 = | flag_s2 = | s3 = | flag_s3 = | image_flag = Flag_of_the_Zaporizhian_Sich.svg | image_coat = Herb Viyska Zaporozkogo Nyzovoho (Alex K).svg | coa_size = 85px | image_map = Sichs of the Great Meadow.png | image_map_caption = గ్రేట్ మెడో సిచెస్ . | national_motto = | national_anthem = | capital = | common_languages = మధ్య ఉక్రేనియన్ | religion = తూర్పు ఆర్థోడాక్సీ | status = కోసాక్ హోస్ట్ | government_type = రిపబ్లిక్ | title_leader = కోసాక్ ఒటమాన్ | leader1 = | year_leader1 = | leader2 = | year_leader2 = | leader3 = | year_leader3 = | leader4 = | year_leader4 = | stat_year1 = | stat_pop1 = | currency = అన్ని యూరోపియన్ కరెన్సీలు | footnotes = | module = {{Infobox historic site |embed = yes |designation1=UKRAINE NATIONAL |designation1_offname=కమ్యాన్స్కా సిచ్, క్లాడోవిష్ జాపోరిసిక్ కోసాకివ్ & మోగిలా కోషోవోగో ఒటమాన కోస్త్యా కోజ్జియా సిచ్ (కాసియన్కా, జాక్సియన్కా స్మశానవాటిక & కిష్ ఒటమాన్ కోస్ట్ హోర్డియెంకో సమాధి) |designation1_type=చరిత్ర |designation1_number=210008-Н}} }} కామియాంకా సిచ్ లేదా కామియాంకా సచ్ (ఉక్రెయిన్: Кам 'янська Сиch, రోమనీకరించబడిందిః కామ్జాంస్కా సిచ్) అనేది 18వ శతాబ్దం మొదటి మూడవ భాగంలో క్రిమియన్ ఖానేట్ రక్షణలో ఉన్న జాపోరోజియన్ కోసాక్ల పరిపాలనా, సైనిక కేంద్రంగా ఉండేది. చారిత్రక, స్థానిక చరిత్ర సాహిత్యంలో ఉపయోగించే సిచ్ పేరు, ఇది ఖేర్సన్ ఓబ్లాస్ట్‌లోని రెస్పబ్లికానెట్స్ గ్రామానికి సమీపంలో, ద్నీప్రో నది కుడి ఉపనది అయిన కామియాంకా ముఖద్వారం వద్ద ఉండటమే. 11 ఏప్రిల్ 2019 నుండి, కామియాంకా సిచ్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్ ఉక్రెయిన్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనంగా ఉంది. == సిచ్ స్థానం == కామియాంకా సిచ్, ద్నీప్రో నది దాని కుడి ఒడ్డున ఉన్న కామియాంకా అనే చిన్న స్టెప్పీ నది సంగమ ప్రదేశంలో ఉండేది . ఈ సిచ్, కామియాంకా నది ఎడమ, ఉత్తరపు ఒడ్డు, ద్నీప్రో నది శాఖ అయిన కోజాట్స్కే రిచిష్చే ద్వారా ఏర్పడిన, రక్షణకు అనుకూలమైన ఒక అగ్రభాగాన్ని ఆక్రమించింది.<ref>Военно-топографическая карта Российской Империи. Ряд XXIX, лист 12 (г. Херсонской и Таврической). − [Електронний ресурс]. – Режим доступу: http://www.etomesto.ru/shubert-map/29-12/</ref> ఈ విధంగా, జపోరోజియన్ హోస్ట్ పరిపాలనా కేంద్రం, క్రిమియన్ ఖానేట్ ప్రత్యక్ష ఆధీన ప్రాంతాల సరిహద్దులోనే ఉండేది. సిచ్‌తో పాటు, ద్నీప్రో నది మీదుగా కైరీ (కామియాంకా) పడవ రేవు ఉండేది. అందరికీ తెలిసినట్లుగా, నదులను దాటడం ఎల్లప్పుడూ గొప్ప వ్యూహాత్మక ప్రాముఖ్యతను కలిగి ఉంటుంది. కైరీ పడవ రేవు కుడి ఒడ్డు నుండి ఎడమ ఒడ్డుకు – అంటే నదీ మార్గాల దిగువకు మాత్రమే అనుకూలంగా ఉండేది, కానీ దీనికి విరుద్ధంగా కాదు. అందువల్ల, క్రిమియాకు వెళ్లే నౌకాదళాలు కైరీ పడవ రేవును, తిరిగి వచ్చేటప్పుడు కైజీకెర్మెన్ పడవను ఉపయోగించేవి.<ref>Мышецкий С. История о козаках запорожских, как оные издревле зачалися, и откуда свое происхождение имеют, и в каком состоянии ныне находятся. – Одесса, в городской типографии, 1852. – 92 с. (с. 21)</ref> 1950లలో కఖోవ్కా జల విద్యుత్ శక్తి కేంద్రం నిర్మాణం తరువాత, డ్నిప్రో వరద మైదానాలు కఖోవ్క రిజర్వాయర్ ద్వారా వరదలు సంభవించాయి, కమియాంకా నది దిగువ ప్రాంతాలు పొడవైన, మూసివేసే రెస్పుబ్లికనెట్స్ ఎస్ట్యూరీగా మార్చబడ్డాయి. ఈ రోజుల్లో కమియాంకా సిచ్ పురావస్తు అవశేషాలు రెస్పుబ్లికనెట్స్, మైలోవ్ గ్రామీణ హ్రోమడా, బెరిస్లావ్ రాయన్, ఖేర్సన్ ఒబ్లాస్ట్ గ్రామంలో ఉన్నాయి. స్మారక భూభాగంలో కొంత భాగం చట్టవిరుద్ధంగా నిర్మించిన గ్రామ గృహాలు, తోట స్థలాలు ఆక్రమించబడి ఉన్నాయి. ఈ స్మారక చిహ్నం కేప్ స్ట్రిల్కా తూర్పు వాలులో కొంత భాగాన్ని ఆక్రమించింది, ఇది కఖోవ్కా రిజర్వాయర్ కుడి ఒడ్డున, రెస్పుబ్లికనెట్స్ బే ఎడమ ఒడ్డున ఏర్పడింది. కేప్ ఉపరితలం గడ్డి, పొదలు, తీరం వెంబడి ఉన్న చిన్న చెట్లతో కప్పబడి ఉంటుంది. కేప్ తూర్పు వైపు తీరప్రాంత కోత ద్వారా ఒక కొండగా మార్చబడింది, దీని ఫలితంగా స్మారక చిహ్నం సగం కంటే ఎక్కువ ప్రాంతం ఇప్పటికే నాశనం చేయబడింది.<ref>{{Cite web|title=Вікімапія. – Електронний ресурс.|url=http://wikimapia.org/#lang=uk&lat=46.997041&lon=33.648956&z=16&m=b|archive-url=https://www.webcitation.org/61CZ2O6Sc?url=http://wikimapia.org/#lang=uk&lat=46.997041&lon=33.648956&z=16&m=b|archive-date=25 August 2011|access-date=16 March 2015}}</ref> భూమిపై సిచ్‌కు చెందిన దృశ్యమానమైన ఆనవాలు కిష్ ఒటమాన్ కోస్ట్ హోర్డియెంకో సమాధి శిలువ మాత్రమే . నేడు (2015) ఆ శిలువపై ఉన్న శాసనం దాదాపుగా చదవడానికి వీలులేకుండా ఉంది, కానీ దానిలోని విషయం తొలి ప్రచురణల నుండి తెలిసింది: "తండ్రి, కుమారుడు, పవిత్రాత్మ నామమున. ఇక్కడ దైవ సేవకుడు, అద్భుతమైన జపోరోజియన్ కోసాక్ సైన్యానికి అటామాన్, ప్లిట్నీవ్‌స్కీ కురెన్ కమాండర్ అయిన కాన్‌స్టాంటిన్ హోర్డియెవిచ్ విశ్రమిస్తున్నారు: ఆయన 4 మే 1733న కన్నుమూశారు." కిష్ ఒటమాన్ అయిన వాసిల్ యెరోఫెయెవిచ్ పాడైపోయిన సమాధి శిలువ కూడా కామియాంకా సిచ్ నుండే వచ్చింది. నేడు, దీనిని జపోరిజ్జియాలోని ఖోర్టిట్సియా జాతీయ రిజర్వ్‌లో భద్రపరిచారు. దానిపై ఉన్న శాసనం ఇలా ఉంది: "పవిత్రమైన, జీవదాత అయిన, అవిభాజ్యమైన త్రిత్వము నామమున, ఆమేన్. ఇక్కడ దేవుని సేవకుడు వాసిల్ యెరోఫెయెవిచ్, అద్భుతమైన జపోరోజియన్ కోసాక్ సైన్యం, టైటారివ్‌స్కీ కురెన్ ఒటమాన్, సమాధి చేయబడ్డారు. అతను 1731వ సంవత్సరంలో, మే నెలలో, 23వ తేదీన మరణించారు."<ref>Вертильяк Н.&nbsp;П.&nbsp;Надгробия кошевых Гордиенки и Ерофеева. – Записки Одесского общества истории и древностей. Том первый. – Одесса, в городской типографии, 1844. – С. 607</ref> == సిచ్ ప్రణాళిక == సిచ్ నది కోసాక్ నది కుడి ఒడ్డున, కమియాంకా నది ఎడమ ఒడ్డున మధ్య ఒక చిన్న మూలలో ఆక్రమించి, ఒక క్రమరహిత త్రిభుజం ఆకారాన్ని కలిగి ఉంది. సిచ్ మధ్యలో, ఉత్తరం నుండి దక్షిణానికి, ఒక చతురస్రం ఉంది, దీనికి రెండు వైపులా పరిశోధకుడు డిమిట్రో యావోర్నిట్స్కీ 19 వ శతాబ్దం చివరిలో పురాతన భవనాల నుండి 40 డిప్రెషన్లను లెక్కించారు. డిమైట్రో యావోర్నిట్స్కీ ప్రకారం, ఈ "గుడిసెల" ఒక వరుస, పశ్చిమాన నిష్క్రమణలతో కోజట్స్కే రిచిషే వెంట విస్తరించి ఉంది, మూడు వరుసలు గడ్డి మైదానాల నుండి కామియాంకా వరకు తూర్పు, పడమర వైపు నిష్క్రమణలతో నడిచాయి. మొదటి వరుస వలె చివరి మూడు వరుసల మధ్య, మొదటిది ఉత్తర నుండి దక్షిణానికి విస్తరించిన అదే పరిమాణంలో ఉంటుంది. ప్రతి కురెన్ 14.9 మీటర్ల పొడవు, 8.5 మీటర్ల వెడల్పు కలిగి ఉంది. చర్చి జాడ కనుగొనబడలేదు. డిమిట్రో యావోర్నిట్స్కీ ప్రకారం, సిచ్ చుట్టూ ఒక రాతి గోడ ఉంది, వీటిలో కొన్ని అడవి రాళ్ళు మాత్రమే 19వ శతాబ్దం చివరిలో మిగిలి ఉన్నాయి. సిచ్ నదికి దక్షిణాన, కేప్ స్ట్రిల్కాలో, ఒక శివారు ప్రాంతం ఉండేది. సిచ్‌కు ఉత్తరాన ఒక స్మశానవాటిక ఉండేది, దీని ఖచ్చితమైన స్థానం, సరిహద్దులు ఈ రోజు తెలియదు.<ref>Яворницький Д.&nbsp;І.&nbsp;Історія запорозьких козаків. Том І. – Київ, «Наукова Думка», 1990. – 592 с. (с. 137)</ref><ref name=":0">Козловський А. О., Ільїнський В.&nbsp;Є.&nbsp;Козацькі старожитності пониззя Дніпра // Археологія, №&nbsp;4. – Київ, «Наукова Думка», 1991. – С. 42-58 (с. 50-51)</ref> == డేటింగ్ == కామియాంకా సిచ్ కాలానికి సంబంధించి వివిధ మూలాలలో వ్యత్యాసాలు ఉన్నాయి. 1709లో చోర్టోంలిక్ సిచ్ నాశనం తరువాత, కోసాక్కులు ఒలేష్కిలో ఒక కొత్త సిచ్ను స్థాపించారు, అక్కడ పంతొమ్మిది సంవత్సరాలు నివసించారు, 1728లో చోర్టోమ్లిక్ ద్వీపానికి తిరిగి వచ్చారు, అక్కడ వారు రెండు సంవత్సరాలు ఉన్నారు, 1730లో వారు కమియాంకా నదికి తరలివెళ్లారు.<ref>Иванов П. Матерьялы по исторіи Запорожья в XVIII&nbsp;в. // Записки Одесскаго общества исторіи и древностей. Т. ХХ. – Одесса, Экономическая типографія и литографія, 1897. – С. 60-100 (с. 73-74)</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రాంతాలు}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] 1es8ojie9ou57p4r2mrwugdzkisqyzb 4942733 4942732 2026-08-23T18:09:06Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* సిచ్ ప్రణాళిక */ 4942733 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | native_name = కమ్యాన్స్కా సిచ్ (ఉక్రేనియన్) | conventional_long_name =కామియాంకా సిచ్ | common_name = | year_start = 1709 | year_end = 1734 | date_start = | date_end = | event_start = establishment | event_end = transfer | p1 = చోర్టోమ్లిక్ సిచ్ | flag_p1 = Flag_of_the_Zaporizhian_Sich.svg | s1 =ఒలేష్కీ సిచ్ | flag_s1 = Flag_of_the_Zaporizhian_Sich.svg | s2 = | flag_s2 = | s3 = | flag_s3 = | image_flag = Flag_of_the_Zaporizhian_Sich.svg | image_coat = Herb Viyska Zaporozkogo Nyzovoho (Alex K).svg | coa_size = 85px | image_map = Sichs of the Great Meadow.png | image_map_caption = గ్రేట్ మెడో సిచెస్ . | national_motto = | national_anthem = | capital = | common_languages = మధ్య ఉక్రేనియన్ | religion = తూర్పు ఆర్థోడాక్సీ | status = కోసాక్ హోస్ట్ | government_type = రిపబ్లిక్ | title_leader = కోసాక్ ఒటమాన్ | leader1 = | year_leader1 = | leader2 = | year_leader2 = | leader3 = | year_leader3 = | leader4 = | year_leader4 = | stat_year1 = | stat_pop1 = | currency = అన్ని యూరోపియన్ కరెన్సీలు | footnotes = | module = {{Infobox historic site |embed = yes |designation1=UKRAINE NATIONAL |designation1_offname=కమ్యాన్స్కా సిచ్, క్లాడోవిష్ జాపోరిసిక్ కోసాకివ్ & మోగిలా కోషోవోగో ఒటమాన కోస్త్యా కోజ్జియా సిచ్ (కాసియన్కా, జాక్సియన్కా స్మశానవాటిక & కిష్ ఒటమాన్ కోస్ట్ హోర్డియెంకో సమాధి) |designation1_type=చరిత్ర |designation1_number=210008-Н}} }} కామియాంకా సిచ్ లేదా కామియాంకా సచ్ (ఉక్రెయిన్: Кам 'янська Сиch, రోమనీకరించబడిందిః కామ్జాంస్కా సిచ్) అనేది 18వ శతాబ్దం మొదటి మూడవ భాగంలో క్రిమియన్ ఖానేట్ రక్షణలో ఉన్న జాపోరోజియన్ కోసాక్ల పరిపాలనా, సైనిక కేంద్రంగా ఉండేది. చారిత్రక, స్థానిక చరిత్ర సాహిత్యంలో ఉపయోగించే సిచ్ పేరు, ఇది ఖేర్సన్ ఓబ్లాస్ట్‌లోని రెస్పబ్లికానెట్స్ గ్రామానికి సమీపంలో, ద్నీప్రో నది కుడి ఉపనది అయిన కామియాంకా ముఖద్వారం వద్ద ఉండటమే. 11 ఏప్రిల్ 2019 నుండి, కామియాంకా సిచ్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్ ఉక్రెయిన్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనంగా ఉంది. == సిచ్ స్థానం == కామియాంకా సిచ్, ద్నీప్రో నది దాని కుడి ఒడ్డున ఉన్న కామియాంకా అనే చిన్న స్టెప్పీ నది సంగమ ప్రదేశంలో ఉండేది . ఈ సిచ్, కామియాంకా నది ఎడమ, ఉత్తరపు ఒడ్డు, ద్నీప్రో నది శాఖ అయిన కోజాట్స్కే రిచిష్చే ద్వారా ఏర్పడిన, రక్షణకు అనుకూలమైన ఒక అగ్రభాగాన్ని ఆక్రమించింది.<ref>Военно-топографическая карта Российской Империи. Ряд XXIX, лист 12 (г. Херсонской и Таврической). − [Електронний ресурс]. – Режим доступу: http://www.etomesto.ru/shubert-map/29-12/</ref> ఈ విధంగా, జపోరోజియన్ హోస్ట్ పరిపాలనా కేంద్రం, క్రిమియన్ ఖానేట్ ప్రత్యక్ష ఆధీన ప్రాంతాల సరిహద్దులోనే ఉండేది. సిచ్‌తో పాటు, ద్నీప్రో నది మీదుగా కైరీ (కామియాంకా) పడవ రేవు ఉండేది. అందరికీ తెలిసినట్లుగా, నదులను దాటడం ఎల్లప్పుడూ గొప్ప వ్యూహాత్మక ప్రాముఖ్యతను కలిగి ఉంటుంది. కైరీ పడవ రేవు కుడి ఒడ్డు నుండి ఎడమ ఒడ్డుకు – అంటే నదీ మార్గాల దిగువకు మాత్రమే అనుకూలంగా ఉండేది, కానీ దీనికి విరుద్ధంగా కాదు. అందువల్ల, క్రిమియాకు వెళ్లే నౌకాదళాలు కైరీ పడవ రేవును, తిరిగి వచ్చేటప్పుడు కైజీకెర్మెన్ పడవను ఉపయోగించేవి.<ref>Мышецкий С. История о козаках запорожских, как оные издревле зачалися, и откуда свое происхождение имеют, и в каком состоянии ныне находятся. – Одесса, в городской типографии, 1852. – 92 с. (с. 21)</ref> 1950లలో కఖోవ్కా జల విద్యుత్ శక్తి కేంద్రం నిర్మాణం తరువాత, డ్నిప్రో వరద మైదానాలు కఖోవ్క రిజర్వాయర్ ద్వారా వరదలు సంభవించాయి, కమియాంకా నది దిగువ ప్రాంతాలు పొడవైన, మూసివేసే రెస్పుబ్లికనెట్స్ ఎస్ట్యూరీగా మార్చబడ్డాయి. ఈ రోజుల్లో కమియాంకా సిచ్ పురావస్తు అవశేషాలు రెస్పుబ్లికనెట్స్, మైలోవ్ గ్రామీణ హ్రోమడా, బెరిస్లావ్ రాయన్, ఖేర్సన్ ఒబ్లాస్ట్ గ్రామంలో ఉన్నాయి. స్మారక భూభాగంలో కొంత భాగం చట్టవిరుద్ధంగా నిర్మించిన గ్రామ గృహాలు, తోట స్థలాలు ఆక్రమించబడి ఉన్నాయి. ఈ స్మారక చిహ్నం కేప్ స్ట్రిల్కా తూర్పు వాలులో కొంత భాగాన్ని ఆక్రమించింది, ఇది కఖోవ్కా రిజర్వాయర్ కుడి ఒడ్డున, రెస్పుబ్లికనెట్స్ బే ఎడమ ఒడ్డున ఏర్పడింది. కేప్ ఉపరితలం గడ్డి, పొదలు, తీరం వెంబడి ఉన్న చిన్న చెట్లతో కప్పబడి ఉంటుంది. కేప్ తూర్పు వైపు తీరప్రాంత కోత ద్వారా ఒక కొండగా మార్చబడింది, దీని ఫలితంగా స్మారక చిహ్నం సగం కంటే ఎక్కువ ప్రాంతం ఇప్పటికే నాశనం చేయబడింది.<ref>{{Cite web|title=Вікімапія. – Електронний ресурс.|url=http://wikimapia.org/#lang=uk&lat=46.997041&lon=33.648956&z=16&m=b|archive-url=https://www.webcitation.org/61CZ2O6Sc?url=http://wikimapia.org/#lang=uk&lat=46.997041&lon=33.648956&z=16&m=b|archive-date=25 August 2011|access-date=16 March 2015}}</ref> భూమిపై సిచ్‌కు చెందిన దృశ్యమానమైన ఆనవాలు కిష్ ఒటమాన్ కోస్ట్ హోర్డియెంకో సమాధి శిలువ మాత్రమే . నేడు (2015) ఆ శిలువపై ఉన్న శాసనం దాదాపుగా చదవడానికి వీలులేకుండా ఉంది, కానీ దానిలోని విషయం తొలి ప్రచురణల నుండి తెలిసింది: "తండ్రి, కుమారుడు, పవిత్రాత్మ నామమున. ఇక్కడ దైవ సేవకుడు, అద్భుతమైన జపోరోజియన్ కోసాక్ సైన్యానికి అటామాన్, ప్లిట్నీవ్‌స్కీ కురెన్ కమాండర్ అయిన కాన్‌స్టాంటిన్ హోర్డియెవిచ్ విశ్రమిస్తున్నారు: ఆయన 4 మే 1733న కన్నుమూశారు." కిష్ ఒటమాన్ అయిన వాసిల్ యెరోఫెయెవిచ్ పాడైపోయిన సమాధి శిలువ కూడా కామియాంకా సిచ్ నుండే వచ్చింది. నేడు, దీనిని జపోరిజ్జియాలోని ఖోర్టిట్సియా జాతీయ రిజర్వ్‌లో భద్రపరిచారు. దానిపై ఉన్న శాసనం ఇలా ఉంది: "పవిత్రమైన, జీవదాత అయిన, అవిభాజ్యమైన త్రిత్వము నామమున, ఆమేన్. ఇక్కడ దేవుని సేవకుడు వాసిల్ యెరోఫెయెవిచ్, అద్భుతమైన జపోరోజియన్ కోసాక్ సైన్యం, టైటారివ్‌స్కీ కురెన్ ఒటమాన్, సమాధి చేయబడ్డారు. అతను 1731వ సంవత్సరంలో, మే నెలలో, 23వ తేదీన మరణించారు."<ref>Вертильяк Н.&nbsp;П.&nbsp;Надгробия кошевых Гордиенки и Ерофеева. – Записки Одесского общества истории и древностей. Том первый. – Одесса, в городской типографии, 1844. – С. 607</ref> == సిచ్ ప్రణాళిక == సిచ్ నది కోసాక్ నది కుడి ఒడ్డున, కమియాంకా నది ఎడమ ఒడ్డున మధ్య ఒక చిన్న మూలలో ఆక్రమించి, ఒక క్రమరహిత త్రిభుజం ఆకారాన్ని కలిగి ఉంది. సిచ్ మధ్యలో, ఉత్తరం నుండి దక్షిణానికి, ఒక చతురస్రం ఉంది, దీనికి రెండు వైపులా పరిశోధకుడు డిమిట్రో యావోర్నిట్స్కీ 19 వ శతాబ్దం చివరిలో పురాతన భవనాల నుండి 40 డిప్రెషన్లను లెక్కించారు. డిమైట్రో యావోర్నిట్స్కీ ప్రకారం, ఈ "గుడిసెల" ఒక వరుస, పశ్చిమాన నిష్క్రమణలతో కోజట్స్కే రిచిషే వెంట విస్తరించి ఉంది, మూడు వరుసలు గడ్డి మైదానాల నుండి కామియాంకా వరకు తూర్పు, పడమర వైపు నిష్క్రమణలతో నడిచాయి. మొదటి వరుస వలె చివరి మూడు వరుసల మధ్య, మొదటిది ఉత్తర నుండి దక్షిణానికి విస్తరించిన అదే పరిమాణంలో ఉంటుంది. ప్రతి కురెన్ 14.9 మీటర్ల పొడవు, 8.5 మీటర్ల వెడల్పు కలిగి ఉంది. చర్చి జాడ కనుగొనబడలేదు. డిమిట్రో యావోర్నిట్స్కీ ప్రకారం, సిచ్ చుట్టూ ఒక రాతి గోడ ఉంది, వీటిలో కొన్ని అడవి రాళ్ళు మాత్రమే 19వ శతాబ్దం చివరిలో మిగిలి ఉన్నాయి. సిచ్ నదికి దక్షిణాన, కేప్ స్ట్రిల్కాలో, ఒక శివారు ప్రాంతం ఉండేది. సిచ్‌కు ఉత్తరాన ఒక స్మశానవాటిక ఉండేది, దీని ఖచ్చితమైన స్థానం, సరిహద్దులు ఈ రోజు తెలియదు.<ref>Яворницький Д.&nbsp;І.&nbsp;Історія запорозьких козаків. Том І. – Київ, «Наукова Думка», 1990. – 592 с. (с. 137)</ref><ref name=":0">Козловський А. О., Ільїнський В.&nbsp;Є.&nbsp;Козацькі старожитності пониззя Дніпра // Археологія, №&nbsp;4. – Київ, «Наукова Думка», 1991. – С. 42-58 (с. 50-51)</ref> == డేటింగ్ == కామియాంకా సిచ్ కాలానికి సంబంధించి వివిధ మూలాలలో వ్యత్యాసాలు ఉన్నాయి. 1709లో చోర్టోంలిక్ సిచ్ నాశనం తరువాత, కోసాక్కులు ఒలేష్కిలో ఒక కొత్త సిచ్ను స్థాపించారు, అక్కడ పంతొమ్మిది సంవత్సరాలు నివసించారు, 1728లో చోర్టోమ్లిక్ ద్వీపానికి తిరిగి వచ్చారు, అక్కడ వారు రెండు సంవత్సరాలు ఉన్నారు, 1730లో వారు కమియాంకా నదికి తరలివెళ్లారు.<ref>Иванов П. Матерьялы по исторіи Запорожья в XVIII&nbsp;в. // Записки Одесскаго общества исторіи и древностей. Т. ХХ. – Одесса, Экономическая типографія и литографія, 1897. – С. 60-100 (с. 73-74)</ref> 1740లలో రాసిన ది హిస్టరీ ఆఫ్ ది జాపోరిజియాన్ కోసాక్స్ [UK] రచయిత ప్రిన్స్ సెమెన్ ఇవనోవిచ్ మిషేట్స్కీ, పీటర్ I ఆదేశాల మేరకు 1709లో చోర్టోంలిక్ ద్వీపంలోని ఓల్డ్ సిచ్ నాశనం అయిన తరువాత, కోసాక్లు కమియాంకా నదిపై ఒక సిచ్ను స్థాపించారని పేర్కొన్నారు.[uk] త్వరలో, ఈ సిచ్ కూడా ముస్కోవైట్లచే నాశనం చేయబడింది. ఆ తరువాత, జపోరోజియన్లు "డ్నిప్రో క్రిమియన్ వైపు" ఒలెస్కీ ట్రాక్ట్లోని ఒలెస్కీ సిచ్కు వెళ్లారు.తరువాత, సిచ్ కోసాక్లకు తమ అధీన స్థానం పట్ల అసంతృప్తి చెందిన సిచ్ ఆన్ కమియాంకాను సమారా నది నుండి కోసాక్కులు దోచుకున్నారు. ఆ తరువాత, సిచ్ తిరిగి కమియాంకాకు తరలించబడింది, అక్కడ 1734లో జాపోరోజియన్ కోసాక్కులు మాస్కో రక్షణకు తిరిగి వచ్చే వరకు ఇది కొనసాగింది.<ref>{{Cite book|url=http://litopys.org.ua/samovyd/sam11a.htm|title=История о козаках запорожских, как оные издревле зачалися, и откуда свое происхождение имеют, и в каком состоянии ныне находятся|last=Myshetsky|first=Semen Ivanovych|date=1852|publisher=Odesa City Publishing House / [[Izbornyk]]|location=Odesa|pages=92|trans-title=The History of the Zaporizhian Cossacks, how they came into being in ancient times, where they originated, and what condition they are in today|access-date=14 February 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260217094847/http://litopys.org.ua/samovyd/sam11a.htm|archive-date=17 February 2026}} (pp. 21–23).</ref><ref name="Antonovych">{{Cite book|url=http://litopys.org.ua/|title=Моя сповідь. Вибрані історичні та публіцистичні твори.|last=Antonovych|first=Volodymyr|date=1995|publisher=Lybidj|isbn=5-325-00529-4|publication-place=Kyiv|language=uk|trans-title=My Confession. Selected historical and journalistic works.|author-link=Volodymyr Antonovych|archive-url=https://web.archive.org/web/20121210163342/http://litopys.org.ua/anton/ant18.htm|archive-date=10 December 2012}}</ref> అలెగ్జాండర్ రిగెల్మాన్, తన రచన క్రానికల్ నరేటివ్ ఎబౌట్ లిటిల్ రష్యా అండ్ ఇట్స్ పీపుల్ అండ్ ది కోసాక్స్ ఇన్ జనరల్ (1787) లో సాధారణంగా మిషేట్స్కీ సాక్ష్యాన్ని పునరావృతం చేస్తాడు, సిచ్ 1733లో ఒలేస్కీ నుండి కమియాంకాకు తరలించబడిందని నివేదించాడు.<ref>Ригельман А.&nbsp;И.&nbsp;[http://litopys.org.ua/rigel/rig.htm Летописное повествование о Малой России и ея народе и козаках вообще] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081225180504/http://litopys.org.ua/rigel/rig.htm|date=25 December 2008}}.&nbsp;— Moscow University Press, 1847. pp. 96, 139</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రాంతాలు}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] 19gyua89xfhc16v1qm1czvh8bw130t1 0 507648 4942735 2026-08-23T18:14:43Z Nagarani Bethi 60383 "[[:en:Special:Redirect/revision/1359878664|Halych]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4942735 wikitext text/x-wiki {| class="infobox ib-settlement vcard" ! colspan="2" class="infobox-above" |<div class="fn org">హాలీచ్</div> |- | colspan="2" class="infobox-subheader" |<div class="category">[[City status in Ukraine|నగరం]]</div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |<templatestyles src="Multiple image/styles.css" wrapper=".tmulti"></templatestyles><div class="thumb tmulti tnone center"><div class="multiimageinner" style="width:262px;max-width:262px;border:none"><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:260px;max-width:260px"><div style="height:150px;overflow:hidden">[[దస్త్రం:Galych-1.jpg|258x258px]]</div><div>హలీచ్ కోట</div></div></div><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:128px;max-width:128px"><div style="height:95px;overflow:hidden">[[దస్త్రం:Галич_P1880653_Церква_Святого_Дмитра.jpg|126x126px]]</div><div>సెయింట్ డెమెట్రియస్ చర్చి</div></div><div class="tsingle" style="width:130px;max-width:130px"><div style="height:95px;overflow:hidden">[[దస్త్రం:Halych_(12).jpg|128x128px]]</div><div>మైదాన్ రిజ్ద్వా వద్ద భవనాలు</div></div></div><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:260px;max-width:260px"><div style="height:75px;overflow:hidden">[[దస్త్రం:Halych_Panorama-6081-3.jpg|258x258px]]</div><div>కాజిల్ హిల్ నుండి హలీచ్ పనోరమా</div></div></div></div></div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data maptable" |<templatestyles src="Infobox settlement/columns/styles.css" /><div class="ib-settlement-cols"><div class="ib-settlement-cols-row"><div class="ib-settlement-cols-cell">[[దస్త్రం:Flag_of_Halych.svg|border|100x100px|Flag of Halych]]<div class="ib-settlement-caption-link">జెండా</div></div><div class="ib-settlement-cols-cell">[[దస్త్రం:COA_of_Halych.svg|100x100px|Coat of arms of Halych]]<div class="ib-settlement-caption-link">ఆయుధాల కోటు</div></div></div></div> |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |<mapframe zoom="11" align="center" frameless="1" height="200" width="250">[ {"properties":{"title":"Halych","fill-opacity":0.1,"stroke":"#FF0000","stroke-width":2,"fill":"#606060"},"type":"ExternalData","service":"geoshape","ids":"Q146450"}, {"properties":{"stroke-width":2,"stroke":"#FF0000","title":"Halych"},"type":"ExternalData","service":"geoline","ids":"Q146450"}, {"type":"Feature","geometry":{"coordinates":[24.72861111111111,49.124722222222225],"type":"Point"},"properties":{"marker-color":"#5E74F3","title":"Halych","marker-symbol":"town"}} ]</mapframe><div class="infobox-caption">హలీచ్ పరస్పర పటం</div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |<div class="switcher-container"><templatestyles src="Module:Location map/styles.css"></templatestyles><div class="center"><div class="locmap" style="width:250px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div style="width:250px;padding:0"><div style="position:relative;width:250px">[[దస్త్రం:Ivano-Frankivsk_location_map.svg|class=notpageimage noviewer|299x299px|Halych is located in Ivano-Frankivsk Oblast]]<div class="od notheme" style="top:25.417%;left:58.845%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[దస్త్రం:Red_pog.svg|link=|class=notpageimage noviewer|8x8px|Halych]]</div><div class="pr" style="width:6em;left:5px"><div>హాలీచ్</div></div></div></div><div style="padding-top:0.2em">Ivano-Frankivsk ఒబ్లాస్ట్ లోపల స్థానం</div><span class="switcher-label" style="display:none">ఇవానో-ఫ్రాంకివ్స్క్ ఒబ్లాస్ట్ పటాన్ని చూపించు</span></div></div></div><templatestyles src="Module:Location map/styles.css"></templatestyles><div class="center"><div class="locmap" style="width:250px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div style="width:250px;padding:0"><div style="position:relative;width:250px">[[దస్త్రం:Ukraine_administrative_locations_map,_improved.svg|class=notpageimage noviewer|250x250px|Halych is located in Ukraine]]<div class="od notheme" style="top:41.573%;left:16.816%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[దస్త్రం:Red_pog.svg|link=|class=notpageimage noviewer|8x8px|Halych]]</div><div class="pr" style="width:6em;left:5px"><div>హాలీచ్</div></div></div></div><div style="padding-top:0.2em">ఉక్రెయిన్లో స్థానం</div><span class="switcher-label" style="display:none">ఉక్రెయిన్ మ్యాప్ను చూపించు</span></div></div></div></div> |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |సమన్వయాలుః<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles><span class="geo-inline"><span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Halych&params=49_7_29_N_24_43_43_E_region:UA_type:city(6086) <span class="geo-default"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">49°7′29′′N 24°43′43′′E<span class="longitude">24°43′43 "E</span></span></span><span class="geo-multi-punct">/&#x2E;</span><span class="geo-nondefault"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">49.12472 ° N 24.72861 ° E</span><span style="display:none"> / <span class="geo">49.12472; 24.72861</span></span></span>]</span></span> |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |దేశం. | class="infobox-data" |<span class="flagicon">[[దస్త్రం:Flag_of_Ukraine.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;</span>[[ఉక్రెయిన్]] |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |ప్రాంతం | class="infobox-data" |ఐవానో-ఫ్రాంకివ్స్క్ ఒబ్లాస్ట్ |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |రాయన్ | class="infobox-data" |ఇవనో-ఫ్రాంకివ్స్క్ రైయాన్ |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |హ్రోమడ | class="infobox-data" |హలీచ్ అర్బన్ హ్రోమడా |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |ప్రభుత్వం<div class="ib-settlement-fn"></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |• మేయర్&nbsp;&nbsp; | class="infobox-data" |ఓరెస్ట్ ట్రాచిక్ |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |జనాభా<div class="ib-settlement-fn"> (2022)<span class="nowrap">&nbsp;</span></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="white-space:nowrap;">• మొత్తం&nbsp;&nbsp;</div> | class="infobox-data" |6,086 |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |వెబ్సైట్ | class="infobox-data" |[http://www.galych-rada.gov.ua/index.php?newlang=en నగర కౌన్సిల్] రైయాన్ అడ్మినిస్ట్రేషన్<br />[http://ww2.gov.if.ua/galytska రాయన్ పరిపాలన] |} '''హాలీచ్''' అనేది పశ్చిమ [[ఉక్రెయిన్]] డ్నీస్టర్ నది ఉన్న ఒక చారిత్రాత్మక [[ఉక్రెయిన్ లోని నగరాల జాబితా|నగరం]].<ref>{{Cite web|title=Was ist Galizien?|url=https://www.galizien-deutsche.de/was-ist-galizien/eine-ortsbestimmung.htm|access-date=2023-12-29|website=Galiziendeutsche}} </ref> ఈ నగరం దాని పేరును ప్రిన్సిపాలిటీ ఆఫ్ హలీచ్, చారిత్రాత్మక ప్రావిన్స్ ఆఫ్ గలీసియా (హాలీచినా), గలీసియా-వోల్నియా రాజ్యానికి ఇచ్చింది, వీటిలో ఇది 14 వ శతాబ్దం ప్రారంభం వరకు రాజధానిగా ఉండేది, స్థానిక పాలకుల స్థానం ఎ[[లవీవ్|ల్వివ్]] మారింది.<ref name="Kingdoms of Europe">{{Cite web|title=European Kingdoms – Eastern Europe – Galicia|url=http://www.historyfiles.co.uk/KingListsEurope/EasternGalicia.htm|access-date=2014-12-13|website=The History Files|publisher=Kessler Associates}}</ref> ఈ రోజుల్లో, హాలీచ్-మాజీ గెలీషియన్ రాజధాని భూభాగంలో మాత్రమే ఒక భాగం ఉన్న ఒక చిన్న పట్టణం, దాని పేరు సంరక్షించబడినప్పటికీ. ఇది ఇవానో-ఫ్రాంకివ్స్క్ ఒబ్లాస్ట్ (ప్రాంతం) ఇవానో-ఫ్రాంకీవ్స్క్ రైయాన్ (జిల్లా) కు చెందినది. ఇది ఉక్రెయిన్లోని హ్రోమడాల్లో ఒకటైన హలీచ్ అర్బన్ హ్రోమడ పరిపాలనకు ఆతిథ్యం ఇస్తుంది.<ref name="admreform_2020_halych">{{Cite web|title=Галицкая городская громада|url=https://gromada.info/ru/obschina/galycka/|publisher=Портал об'єднаних громад України|language=ru}}</ref> హాలిక్ నగరం ఒబ్లాస్ట్ రాజధాని ఇవనో-ఫ్రాంకివ్స్క్కు ఉత్తరాన {{Convert|26|km|mi|0|abbr=on}} కిమీ (16 మైళ్ళు) దూరంలో ఉంది. జనాభాః 6,086 (2022 అంచనా. == పేరు == {{Stack|[[File:Halicz coa XIVw.png|thumb|గలీసియా రాజచిహ్నంపై ఉన్న [[జాక్‌డా]] అనేది "జాక్‌డా" అని అర్థం వచ్చే ''హల్కా'' అనే పేరును సూచిస్తుంది.]]}} నగరం పేరు, ఆధునిక తూర్పు స్లావిక్ భాషలలో ఒకే విధంగా వ్రాయబడినప్పటికీ (ఉక్రేనియన్ భాషలో హాలిచ్, [[రష్యన్ భాష|రష్యన్]] భాషలో గలిచ్ అని ఉచ్ఛరిస్తారు. [[రష్యా|రష్యన్]] లిప్యంతరీకరణను రష్యన్ పట్టణం గలిచ్తో అయోమయం చెందకూడదు. పోలిష్ భాషలో ఈ పేరును యిడ్డిష్ భాష ''హెలిష్'' లేదా హెయిలిష్ ([[లాటిన్]] హెలిట్ష్, హంగేరియన్ గలిక్, రొమేనియన్ భాషలో హాలిక్స్, హాలిసి) లో ''హాలిక్జ్'' అని అనువదించారు. స్థానిక జానపద పురాణాల ప్రకారం, "హలీచ్" అనే పేరు ఈ భూముల మొదటి పాలకుడైన పురాణ "ప్రిన్స్ హలీచినా" నుండి వచ్చింది. వాస్తవానికి, 1996లో తవ్విన స్థానికులు "హాల్చినా సమాధి" అని పిలిచే ఒక కుర్గాన్ ఒక కర్మ దహన స్థలం, ఒక గొప్ప నాయకుడికి చెందిన కాంస్య [[ఆయుధం]], బంగారు డిస్క్ ఉన్నాయి.<ref name="Tomenchuk2018">{{Cite book|url=http://ifoonsku.ucoz.ua/Halicz_jornal/Halicz_czasopismo_nr3.pdf|title=Галич: збірник наукових праць|last=Tomenchuk|first=Bohdan P.|publisher=Лілея-НВ|year=2018|isbn=978-966-668-456-4|editor-last=Voloshchuk|editor-first=Myroslav Mykhajlovych|volume=3|location=Ivano-Frankivsk|pages=10–42|language=uk|chapter=Archeology of the preannalistic Halych as a cultural and religious center of the «Great White unbaptized Croatia» (to the question of the founding of Halych in the second half of the 10th century)}}</ref> మాక్స్ వాస్మెర్, ఆధునిక స్లావిస్టులు సాధారణంగా "హలీచ్" అనేది "జాక్డా" (′ హాల్కా ") కోసం తూర్పు స్లావిక్ పదం నుండి ఉద్భవించిన విశేషణమని అంగీకరిస్తారు. ఈ పక్షి పట్టణం పాత కోటు ఆఫ్ ఆర్మ్స్ కనిపించింది.<ref name="Tomenchuk2018" /> == చరిత్ర == హలీచ్ భూభాగంలోని పురాతన పురావస్తు కళాఖండాలు 40,000 సంవత్సరాల క్రితం [[పాతరాతియుగం|పాలియోలిథిక్ కాలం]] వరకు వర్గీకరించబడ్డాయి. క్రీస్తుపూర్వం 5500 నాటి అనేక పురావస్తు సంస్కృతుల నుండి మరింత క్రమబద్ధమైన అన్వేషణలు, గత 7,000 సంవత్సరాలుగా ఈ ప్రాంతంపై నిరంతర ఆక్రమణను సూచిస్తున్నాయి, క్రీస్తుపూర్చి 7వ, 8వ శతాబ్దాలలో హలీచ్ జనాభా గణనీయంగా పెరిగిందని సూచిస్తున్నాయి. స్థానిక అధికారులు హలీక్ గురించి మొదటి లిఖిత ప్రస్తావన క్రీ. శ. 896 సంవత్సరానికి చెందినదని పేర్కొన్నారు. 13వ శతాబ్దం ప్రారంభం నుండి [[హంగరి|హంగేరియన్]] రాజు మూడవ బెలా ఆస్థాన వృత్తాంతాలైన ''గెస్టా హంగోరం'' లో లభించిన రికార్డు ఈ తేదీకి మద్దతు ఇస్తుంది. స్లావిక్ భూమి గుండా పన్నోనియా వెళ్లే మార్గంలో ప్రిన్స్ అల్మోస్ నేతృత్వంలోని హంగేరియన్ తెగలు హలీచ్లో బస చేసినట్లు వృత్తాంతాలు వివరిస్తాయి. ఈ వాదనకు తీవ్రమైన పండితులు మద్దతు ఇవ్వలేదు. అదేవిధంగా, మొదటి లిఖిత ప్రస్తావన కోసం మరొక ఆసక్తికరమైన తేదీ, క్రీ. శ. 290 (గోత్ జోర్డాన్స్ రాసిన "''గెటికా''" సూచనతో) మెజారిటీ ఆమోదించలేదు. === ఓల్డ్ హలీచ్ (ప్రిన్స్లీ హాలీచ్) === {{Stack|[[File:Poloniae et Ungariae zMünstera.jpg|thumb|1554 నాటి సెబాస్టియన్ మన్స్టర్ పటంలో నెస్టర్‌పై ఉన్న ''హాలిట్జ్'']]<nowiki>]]</nowiki>}} [[దస్త్రం:Saint_Panteleimon_Church,_Shevchenkove,_Ukraine-6300.jpg|thumb|షెవ్చెంకోవ్ లోని సెయింట్ పాంటాలియన్ చర్చి]] ప్రాథమిక వృత్తాంతంలోని హైపాటియన్ కోడెక్స్లో హలీచ్ గురించి అత్యంత సమగ్రమైన రికార్డులు ఉన్నాయి. ఓల్డ్ హలీచ్ను సమకాలీన నగరం నుండి వేరు చేయడానికి కొన్ని ఉక్రేనియన్ మూలాలలో ప్రిన్స్లీ హలీచ్ అని కూడా పిలుస్తారు. నేడు ఓల్డ్ హలీచ్ ఓల్డ్ రుథేనియా స్థావరంగా (రస్ '′) ఇవానో-ఫ్రాంకివ్స్క్ ఒబ్లాస్ట్ పురావస్తు స్మారక చిహ్నం. డ్నీస్టర్, దాని ఉపనదుల సంగమం వద్ద ఉన్న ఓల్డ్ హలీచ్, వైట్ క్రోయాట్స్ అనేక ప్రారంభ స్థావరాలు, వాణిజ్య ప్రదేశాల ఆధారంగా కనిపించింది, 12 వ-13 వ శతాబ్దాలలో ఒకే పట్టణంగా విలీనం అయ్యింది.<ref name="Tomenchuk2018" /><ref>{{Cite book|url=http://ifoonsku.ucoz.ua/Halicz_jornal/Halicz_czasopismo_nr3.pdf|title=Галич: збірник наукових праць|last=Holovko|first=Oleksandr|publisher=Лілея-НВ|year=2018|isbn=978-966-668-456-4|editor-last=Voloshchuk|editor-first=Myroslav Mykhajlovych|volume=3|location=Ivano-Frankivsk|pages=82–103|language=uk|chapter=Princely Halych: argumentative issues of the city’s emergence and development as the capital of the Land, Principality}}</ref><ref name="eohou" /> డోర్మిషన్ కేథడ్రల్, రాచరిక గదులతో కూడిన మానవ స్థావరం కేంద్ర భాగం, శక్తివంతమైన ప్రాకారాలు, కందకాలతో బలవర్థకమైనది, సమకాలీన గ్రామం క్రిలోస్ స్థానంలో [[Lukva River|లుక్వా నది]] (డ్నీస్టర్ ఉపనది) పై ఉంది.<ref name="eohou" /> [[దస్త్రం:Церква_Успіння_Пресвятої_Богородиці_23.JPG|thumb|పునరుద్ధరించబడిన మధ్యయుగ నగర గోడలతో వసతి కేథడ్రల్]] [[దస్త్రం:Церква_Різдва,_Галич.jpg|thumb|నేటివిటీ చర్చి (14-15 వ శతాబ్దం) ]] [[File:Halych.jpg|ఎడమ|thumb|హలీచ్ దృశ్యంతో పాత ఆస్ట్రియన్ పోస్ట్కార్డ్]] రోస్టిస్లావిచి అని పిలువబడే రూరిక్ కుటుంబ శాఖ అయిన వ్లాదిమిర్ ఆఫ్ నవ్గోరోడ్ నుండి వచ్చిన హలీచ్ మొదటి రాజవంశం, యారోస్లావ్ ఓస్మోమిస్ల్ (1153-1187) లో ముగిసింది-దీని పాలన తరువాత హంగరీకి చెందిన మూడవ బెలా 1188లో కొంతకాలం రాజ్యంను జయించాడు-1199లో అంతరించిపోయే ముందు. &nbsp;&nbsp;అదే సంవత్సరం రోమన్ ది గ్రేట్ కొత్త రురికిడ్ రాజవంశాన్ని స్థాపించి, గలీసియా, వోల్నియా మరింత శక్తివంతమైన సంస్థానమైన హలీచ్-వోల్నియా ఏకం చేసింది. 1141లో పెరెమిష్ల్, జ్వెనిహోరోడ్, టెరెబోవ్లియా పోటీ రాజ్యాలను గలీసియా రాజ్యం ఏకం చేసిన యువరాజు (1104-1152) తన రాజధానిని [[జ్వెనిహోరోడ్|జ్వెనిహోరడ్]] నుండి హలీచ్కు బదిలీ చేసి దానిని తన రురికిడ్ రాజవంశం స్థానంగా మార్చాడు, స్థిరనివాసాన్ని గణనీయంగా విస్తరించాడు. 1241లో ప్రసిద్ధ రాజు డానిలో పాలించినప్పుడు బటు ఖాన్ ఆధ్వర్యంలో మంగోలులు రాజధానిని స్వాధీనం చేసుకున్నారు. ఆ తరువాత పట్టణం క్రమంగా క్షీణించి, చివరికి కొత్తగా స్థాపించబడిన [[లవీవ్|ల్వివ్]] ఆధిపత్యాన్ని అప్పగించింది. 1933-42 (యారోస్లావ్ పాస్టర్నాక్ 1951-52 (కార్గర్ M. K., ఔలిఖ్ V. పాస్టర్నాక్ త్రవ్వకాల్లో పురాతన హలీచ్ నేటి గ్రామమైన క్రిలోస్ (ఆధునిక హాలీచ్కు దక్షిణాన 5 కి. మీ. దూరంలో ఉన్న) ప్రదేశంలో ఉద్భవించిందని నిర్ధారించబడింది. &nbsp;1936లో పాస్టర్నాక్ 11వ నుండి 12వ శతాబ్దపు మూడు-గదుల కేథడ్రల్ అవశేషాలను కూడా కనుగొన్నాడు, అందులో యువరాజు యారోస్లావ్ ఓస్మోమిస్ల్ సమాధి సమాధి ఉంది. కేథడ్రల్ ఆఫ్ ది డోర్మిషన్కు ఈ కేథడ్రల్ ఆపాదించబడింది, ఇది గతంలో క్రానికల్స్ నుండి మాత్రమే తెలిసినది, ఇది తొలి హలీచియన్ రాకుమారుల సమాధిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. కేథడ్రల్ పరిమాణం (37,5 x 32,4 m) (ప్రస్తుత [[ఉక్రెయిన్]] భూభాగంలో రెండవ అతిపెద్ద మధ్యయుగ చర్చి, కీవ్లోని సెయింట్ సోఫియా కేథడ్రాల్కు మాత్రమే చిన్నది) పురాతన హలీచ్ డియోసెస్ స్థానం అని సూచిస్తుంది. &nbsp;బహుశా ఈ కేథడ్రల్ 1157లో నిర్మించబడింది, 1241లో బాతు ఖాన్ సమూహాలచే నాశనం చేయబడింది, తరువాత 1576లో చివరిసారిగా ప్రస్తావించబడిన విధంగా పునర్నిర్మించబడింది. పశ్చిమం నుండి రోమనెస్క్ ప్రభావాలతో పూర్తిగా వ్యాపించిన ప్రారంభ గలీషియన్ నిర్మాణ శైలి మరింత ఈశాన్య దిశగా బదిలీ చేయబడిందని నమ్ముతారు. హాలిచ్లోని దేవాలయాల నిర్మాణకర్తలు పెరెస్లావల్ కేథడ్రల్, చర్చ్ ఆఫ్ ఇంటర్సెషన్ అపాన్ నెర్ల్ కూడా బాధ్యత వహించారని నమ్ముతారు. డోర్మిషన్ కేథడ్రల్ (1157) పునాదులు ఇంకా చూడవలసి ఉంది. ఈ శైలికి చెందిన మిగిలి ఉన్న ఏకైక మధ్యయుగ స్మారక చిహ్నం సెయింట్ పాంటాలియన్ చర్చి, ఇది మొదట 12వ, 13వ శతాబ్దాల ప్రారంభంలో నిర్మించబడింది, కానీ 17వ శతాబ్దంలో గణనీయంగా పునర్నిర్మించబడింది, 1990లలో వివాదాస్పదంగా పునర్నిర్మించారు. యూరి లుకోమ్స్కీ దర్శకత్వంలో క్రిలోస్, హలీచ్ భూభాగాలలో పురావస్తు త్రవ్వకాలు కొనసాగుతున్నాయి. === హాలీచ్ === [[దస్త్రం:Ukraina_(439).jpg|ఎడమ|thumb|14 వ శతాబ్దం నుండి కోట శిధిలాలు.]] [[దస్త్రం:Krylos.jpg|thumb|క్రిలోస్ చెందిన ఈ 16వ శతాబ్దపు చెక్క చర్చి గలీసియా సాంప్రదాయ చెక్క నిర్మాణానికి ఉదాహరణగా నిలుస్తుంది.]] క్రమంగా, పాత హలీచ్ జనాభా 14వ శతాబ్దం మధ్యకాలంలో దాని నివాసులు మాత్రమే హలీచ్ మెట్రోపాలిటన్, అతని సిబ్బంది అని చెప్పడానికి తగ్గిపోయింది. ప్రస్తుత పట్టణం పురాతన రాజధాని హలీచినా నుండి 5 కిలోమీటర్ల (3 మైళ్ళు) దూరంలో ఉంది, పాత పట్టణం నదీ నౌకాశ్రయం ఉన్న ప్రదేశంలో, [[లిథువేనియా]] యువరాజు లుబార్ట్ 1367లో తన చెక్క కోటను నిర్మించిన ప్రదేశంలో ఉంది. దీని ప్రధాన చారిత్రక స్మారక చిహ్నం మేరీ జననానికి అంకితం చేయబడిన చర్చి. మొదట 14వ, 15వ శతాబ్దాల ప్రారంభంలో నిర్మించబడిన దీనిని 1825లో పునరుద్ధరించారు. రుథేనియా రాజుగా ఆ యువరాజు పట్టాభిషేకం 750వ వార్షికోత్సవం సందర్భంగా 2003లో ప్రారంభించిన హాలీచ్కు చెందిన డానిలో కు గుర్రపు స్వారీ స్మారక చిహ్నం కూడా ఆసక్తికరంగా ఉంది. 1349లో, మజోవియాకు చెందిన డ్యూక్ బోలెస్లా జెర్జీ II మరణం, గలీసియా-వోల్నియా యుద్ధాల తరువాత, పాలిష్ రాజు కాసిమిర్ ది గ్రేట్, హలీచ్ను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. 1367లో, దీనికి మాగ్డెబర్గ్ హక్కులు మంజూరు చేయబడ్డాయి, అదే సంవత్సరంలో, ఇక్కడ రోమన్ కాథలిక్ డియోసెస్ స్థాపించబడింది. ఐదు సంవత్సరాల తరువాత, పోప్ గ్రెగొరీ XI అవిగ్నాన్ హాలిక్జ్ ఆర్చ్డియోసీస్ను సృష్టించాడు, ఇది డియోసెస్ ఆఫ్ ఖోలమ్ (చెల్మ్ పెరెమిష్ల్), వోలోడిమిర్-వోలిన్స్కీ (వ్లోడ్జిమియెర్జ్ వోలిన్స్కి) లను నియంత్రించింది. 1409లో ఆర్చ్డియోసీస్ను ల్వివ్కు తరలించారు. కింగ్ కాసిమిర్ మరణం తరువాత (1370-1370) పోలాండ్, హంగరీ రాజు లూయిస్ I, రెడ్ రుథేనియాను హంగేరియన్ నియమించిన స్టారోస్టాస్ అధికారానికి గురిచేశాడు, దీనిని హంగరీ పాలటైన్లోని ఒపోల్ డ్యూక్ వ్లాడిస్లాస్ II పట్టించుకోలేదు. హంగేరియన్లు 1387 వరకు హాలిచ్లోనే ఉన్నారు, పోలాండ్ రాణి జాడ్విగా వారిని తొలగించి, ఈ ప్రాంతాన్ని పోలాండ్లో తిరిగి విలీనం చేసింది. పోలాండ్ రాజ్యంలో, హాలిచ్ రుథేనియన్ వోయివోడెషిప్ ప్రధాన పరిపాలనా కేంద్రాలలో ఒకటిగా మిగిలిపోయింది. 1564లో, [[వార్సా]] సెజ్మ్ హాలిక్జ్లో ఒక సెజ్మిక్ సృష్టించింది, ఇది హాలిక్జ్, ట్రెంబౌలా, కొలోమిజా పౌయాట్లతో సహా హాలిక్జ్ జియేమియాను పరిపాలించింది. పోలిష్-ఒట్టోమన్ యుద్ధ సమయంలో (1621) హాలిక్జ్ను క్రిమియన్ టాటర్లు కాల్చివేశారు, 1624లో హెట్మాన్ స్టానిస్లా కొనీక్పోల్స్కీ హాలిక్జ్ సమీపంలోని మార్టినోవ్ వద్ద టాటర్లను ఓడించాడు. 1649లో, హాలిజ్ మరోసారి బోహ్దాన్ ఖ్మెల్నిట్స్కీ కోసాక్కులుచే నాశనం చేయబడింది, 1676లో పోలిష్-ఒట్టోమన్ యుద్ధం (′ఐడి1]) సమయంలో మరింత విధ్వంసం జరిగింది. 1765లో, హాలిక్జ్లో 110 ఇళ్ళు, 3 చర్చిలు ఉన్నాయి, ఫ్రాన్సిస్జెక్ క్వారీ పోటోకి స్థానిక స్టారోస్టాగా పనిచేస్తున్నారు. ఈ పట్టణాన్ని 1772లో ఆస్ట్రియన్ దళాలు స్వాధీనం చేసుకున్నాయి, 1918 చివరి వరకు ఇది హాబ్స్బర్గ్ సామ్రాజ్యం భాగంగా ఉండిపోయింది. 1870లో, హాలిక్జ్ జనాభా 4142, ఇందులో 1609 రోమన్ కాథలిక్కులు, 1690 గ్రీకు-కాథలిక్కలు, 839 యూదులు ఉన్నారు. 1918 నవంబరు 1న, 1919 మే వరకు, ఈ పట్టణాన్ని ఉక్రైనియన్లు పరిపాలించారు. పోలిష్-ఉక్రేనియన్ యుద్ధం తరువాత, హాలిక్జ్ తాత్కాలికంగా పోలాండ్కు తిరిగి వచ్చాడు, ఇది 1919 జూన్ 25న పారిస్లో నిర్ధారించబడింది. సెప్టెంబరు 16,1920 న, పోలిష్-సోవియట్ యుద్ధ సమయంలో, హాలిక్జ్ సమీపంలో డైటియటిన్ యుద్ధం జరిగింది, మార్చి 15,1923 న, మాజీ గలీసియా తూర్పు భాగంపై శాశ్వత పోలిష్ నియంత్రణను రాయబారుల సమావేశం గుర్తించింది. పోలాండ్ పై సోవియట్ దండయాత్ర వరకు, హాలిక్జ్ స్టానిస్లావ్ వోయివోడెషన్కు చెందినది, దీనిలో ఇది ఒక కౌంటీ స్థానం. 1941 జూలై ప్రారంభంలో ఈ పట్టణాన్ని జర్మన్లు ఆక్రమించారు. యూదుల సమాజం చాలా పెద్దది.  చాలా మంది యూదులు డ్నీస్టర్ నది కుడి ఒడ్డున ఉన్న పట్టణ కేంద్రంలో నివసించారు. 1941 లేదా 1942 చివరలో, సామూహిక మరణశిక్షలో 1,000 మంది యూదులు హత్య చేయబడ్డారు. కొంతమంది 20-30 యూదులు నదిలో మునిగిపోయారు.<ref>{{Cite web|title=Yahad - in Unum|url=http://www.yahadmap.org/#village/halych-galych-halycz-galycz-galich-ivano-frankivsk-ukraine.644}}</ref> [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం]] తరువాత, దాని పోలిష్ నివాసితులు కోలుకున్న భూభాగాలు అని పిలవబడే ప్రాంతాలకు పునరావాసం పొందారు. 1994 ఫిబ్రవరి 8న, 11-17వ శతాబ్దాలకు చెందిన హలీచ్లోని నిర్మాణ ప్రదేశాలను సంరక్షించడానికి, ప్రోత్సహించడానికి [[ప్రాచీన హాలిచ్|పురాతన హలీచ్ పరిరక్షణ]] సృష్టించబడింది.<ref name=":0">{{Cite web|title=Національний заповідник "Давній Галич"|url=http://www.davniyhalych.com.ua/pro-nas/zapovidnik-davnii-galich|website=Національний заповідник "Давній Галич"}}</ref> 2020 జూలై 18 వరకు, హలీచ్ రైయాన్ పరిపాలనా కేంద్రంగా ఉండేది. ఉక్రెయిన్ పరిపాలనా సంస్కరణలో భాగంగా 2020 జూలైలో ఈ రైయాన్ రద్దు చేయబడింది, ఇది ఇవానో-ఫ్రాంకివ్స్క్ ఒబ్లాస్ట్ రైయాన్ల సంఖ్యను ఆరుకు తగ్గించింది. హలీచ్ రాయన్ ప్రాంతం ఇవానో-ఫ్రాంకివ్స్క్ రాయన్లో విలీనం చేయబడింది.<ref>{{Cite news|url=http://www.golos.com.ua/article/333466|title=Про утворення та ліквідацію районів. Постанова Верховної Ради України № 807-ІХ.|date=2020-07-18|work=Голос України|access-date=2020-10-03|language=uk}}</ref><ref>{{Cite web|title=Нові райони: карти + склад|url=https://www.minregion.gov.ua/press/news/novi-rajony-karty-sklad/|publisher=Міністерство розвитку громад та територій України|language=Ukrainian}}</ref> == ప్రధాన ఆకర్షణలు == * Halychyna సమాధి-పురాణ పాలకుడు Halychiny ఖననం. కుర్గాన్లో పునర్నిర్మాణం. క్రిలోస్ లో. * చర్చ్ ఆఫ్ ది డోర్మిషన్ (1584లో నిర్మించబడింది) క్రిలోస్ లో. * [http://ua.vlasenko.net/krylos/pb070361.jpg కేథడ్రల్ ఆఫ్ ది డోర్మిషన్, సెయింట్ బాసిల్ చాపెల్ అవశేషాలు]. క్రిలోస్ లో. * 16వ శతాబ్దపు హలీచినా విలక్షణమైన చెక్క చర్చి పునర్నిర్మాణం. క్రిలోస్లో * [https://web.archive.org/web/20120113190658/http://www.galych-rada.gov.ua/varto-vidvidaty/knyazha-krynytsya/ యువరాజు క్షేమంగా ఉన్నాడు.] క్రిలోస్ లో. * రెసిడెన్స్ ఆఫ్ మిట్రోపోలిట్ (ఇప్పుడు మ్యూజియము ఆఫ్ హిస్టరీ ఆఫ్ హలీచ్. క్రిలోస్ లో. * సెయింట్ పాంటాలియన్ చర్చి. హాలిచ్-వోల్నియా నుండి మిగిలి ఉన్న ఏకైక 12 సి చర్చి. * [https://web.archive.org/web/20120113183857/http://www.galych-rada.gov.ua/varto-vidvidaty/halytskyj-zamok/ కోట (13వ-17వ శతాబ్దాలు)] . హాలీచ్లో. 14వ శతాబ్దం మధ్యకాలంలో కాసిమిర్ III ది గ్రేట్ చేత నిర్మించబడింది, 17వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో వాస్తుశిల్పి ఫ్రాన్సిస్కో కొరాజ్జినీచే పునర్నిర్మించబడింది. 1676లో టర్క్లు స్వాధీనం చేసుకున్న ఈ ప్రాంతం శిథిలావస్థకు చేరుకుంది, 1796లో దాని గోడలను చాలా వరకు ఆస్ట్రియన్లు కూల్చివేశారు. * [https://web.archive.org/web/20120113183717/http://www.galych-rada.gov.ua/varto-vidvidaty/tserkva-rizdva-hrystovoho/ నేటివిటీ చర్చి (14 వ శతాబ్దం)] . హాలీచ్లో. == ప్రముఖ నివాసితులు == * ఇవాన్ పోపెల్ (1850-1921), ఉక్రేనియన్ గ్రీక్ కాథలిక్ పూజారి, సామాజిక, సాంస్కృతిక కార్యకర్త <ref>{{Cite news|url=https://lib.if.ua/franko/1312188897.html|title=Довгополе|last=Роман Горак|date=|work=Івано-Франківська обласна універсальна наукова бібліотека ім. І.Франка|access-date=2023-10-16|archive-url=|archive-date=}}</ref> == మూలాలు == {{Reflist}} == మరింత చదవండి == * పాస్టర్నాక్ J. క్రిలోస్ లో కాథెడ్రల్ లో న్యూన్టెక్టే మిట్టెలాల్టెరిచే మరణించాడు. - జహర్బుచెర్ ఫర్ గెస్చిచ్టే ఓస్టియురోపాస్, 1938, Bd. 3, ఎస్. * వీనర్, మిరియం ఉక్రేనియన్ స్టేట్ ఆర్కైవ్స్ (మోల్డోవా స్టేట్ ఆర్కైవ్సుతో సహకారంతో) (1999). [https://www.rtrfoundation.org/webart/GALICH.pdf "టౌన్ క్లిప్లుః గలీచ్".]''ఉక్రెయిన్, మోల్డోవాలో యూదుల మూలాలుః గతం, ఆర్కైవల్ ఇన్వెంటరీస్ నుండి పేజీలు''. సెకాకస్, NJ: మిరియం వీనర్ రూట్స్ ఫౌండేషన్కు మార్గాలు. p. 410. &nbsp;ISBY 978-0-96-565081-6. OCLC 607423469. == బాహ్య లింకులు == * [http://encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkPath=pages\H\A\Halych.htm Halych] in the [http://encyclopediaofukraine.com/ Encyclopedia of Ukraine, vol. 2 (1989).] {{In lang|en}} * [http://www.castles.com.ua/?halych Halych]. Castles.com (Castles and temples of Ukraine) {{In lang|uk}}; [http://castles.com.ua/galych.html Halych]. Castles.com (Castles and temples of Ukraine) {{In lang|en}} * [http://en.davniyhalych.com.ua/ Davniy Halych] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121112103408/http://en.davniyhalych.com.ua/|date=2012-11-12}}. Official website of the National Historical Reserve "Davniy Halych" (Ancient Halych) {{In lang|en}} * [http://mskifa.narod.ru/galuch.html History and photographs] (in Ukrainian) * {{SgKP|III|15|Halicz}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్]] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] [[వర్గం:నగరాలు]] qaplzjplfcjza7sl0qxlry52qch7dqh 4942738 4942735 2026-08-23T18:16:11Z Nagarani Bethi 60383 4942738 wikitext text/x-wiki {| class="infobox ib-settlement vcard" ! colspan="2" class="infobox-above" |<div class="fn org">హాలీచ్</div> |- | colspan="2" class="infobox-subheader" |<div class="category">[[City status in Ukraine|నగరం]]</div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |<templatestyles src="Multiple image/styles.css" wrapper=".tmulti"></templatestyles><div class="thumb tmulti tnone center"><div class="multiimageinner" style="width:262px;max-width:262px;border:none"><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:260px;max-width:260px"><div style="height:150px;overflow:hidden">[[దస్త్రం:Galych-1.jpg|258x258px]]</div><div>హలీచ్ కోట</div></div></div><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:128px;max-width:128px"><div style="height:95px;overflow:hidden">[[దస్త్రం:Галич_P1880653_Церква_Святого_Дмитра.jpg|126x126px]]</div><div>సెయింట్ డెమెట్రియస్ చర్చి</div></div><div class="tsingle" style="width:130px;max-width:130px"><div style="height:95px;overflow:hidden">[[దస్త్రం:Halych_(12).jpg|128x128px]]</div><div>మైదాన్ రిజ్ద్వా వద్ద భవనాలు</div></div></div><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:260px;max-width:260px"><div style="height:75px;overflow:hidden">[[దస్త్రం:Halych_Panorama-6081-3.jpg|258x258px]]</div><div>కాజిల్ హిల్ నుండి హలీచ్ పనోరమా</div></div></div></div></div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data maptable" |<templatestyles src="Infobox settlement/columns/styles.css" /><div class="ib-settlement-cols"><div class="ib-settlement-cols-row"><div class="ib-settlement-cols-cell">[[దస్త్రం:Flag_of_Halych.svg|border|100x100px|Flag of Halych]]<div class="ib-settlement-caption-link">జెండా</div></div><div class="ib-settlement-cols-cell">[[దస్త్రం:COA_of_Halych.svg|100x100px|Coat of arms of Halych]]<div class="ib-settlement-caption-link">ఆయుధాల కోటు</div></div></div></div> |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |<mapframe zoom="11" align="center" frameless="1" height="200" width="250">[ {"properties":{"title":"Halych","fill-opacity":0.1,"stroke":"#FF0000","stroke-width":2,"fill":"#606060"},"type":"ExternalData","service":"geoshape","ids":"Q146450"}, {"properties":{"stroke-width":2,"stroke":"#FF0000","title":"Halych"},"type":"ExternalData","service":"geoline","ids":"Q146450"}, {"type":"Feature","geometry":{"coordinates":[24.72861111111111,49.124722222222225],"type":"Point"},"properties":{"marker-color":"#5E74F3","title":"Halych","marker-symbol":"town"}} ]</mapframe><div class="infobox-caption">హలీచ్ పరస్పర పటం</div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |<div class="switcher-container"><templatestyles src="Module:Location map/styles.css"></templatestyles><div class="center"><div class="locmap" style="width:250px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div style="width:250px;padding:0"><div style="position:relative;width:250px">[[దస్త్రం:Ivano-Frankivsk_location_map.svg|class=notpageimage noviewer|299x299px|Halych is located in Ivano-Frankivsk Oblast]]<div class="od notheme" style="top:25.417%;left:58.845%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[దస్త్రం:Red_pog.svg|link=|class=notpageimage noviewer|8x8px|Halych]]</div><div class="pr" style="width:6em;left:5px"><div>హాలీచ్</div></div></div></div><div style="padding-top:0.2em">Ivano-Frankivsk ఒబ్లాస్ట్ లోపల స్థానం</div><span class="switcher-label" style="display:none">ఇవానో-ఫ్రాంకివ్స్క్ ఒబ్లాస్ట్ పటాన్ని చూపించు</span></div></div></div><templatestyles src="Module:Location map/styles.css"></templatestyles><div class="center"><div class="locmap" style="width:250px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div style="width:250px;padding:0"><div style="position:relative;width:250px">[[దస్త్రం:Ukraine_administrative_locations_map,_improved.svg|class=notpageimage noviewer|250x250px|Halych is located in Ukraine]]<div class="od notheme" style="top:41.573%;left:16.816%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[దస్త్రం:Red_pog.svg|link=|class=notpageimage noviewer|8x8px|Halych]]</div><div class="pr" style="width:6em;left:5px"><div>హాలీచ్</div></div></div></div><div style="padding-top:0.2em">ఉక్రెయిన్లో స్థానం</div><span class="switcher-label" style="display:none">ఉక్రెయిన్ మ్యాప్ను చూపించు</span></div></div></div></div> |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |సమన్వయాలుః<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles><span class="geo-inline"><span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Halych&params=49_7_29_N_24_43_43_E_region:UA_type:city(6086) <span class="geo-default"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">49°7′29′′N 24°43′43′′E<span class="longitude">24°43′43 "E</span></span></span><span class="geo-multi-punct">/&#x2E;</span><span class="geo-nondefault"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">49.12472 ° N 24.72861 ° E</span><span style="display:none"> / <span class="geo">49.12472; 24.72861</span></span></span>]</span></span> |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |దేశం. | class="infobox-data" |<span class="flagicon">[[దస్త్రం:Flag_of_Ukraine.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;</span>[[ఉక్రెయిన్]] |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |ప్రాంతం | class="infobox-data" |ఐవానో-ఫ్రాంకివ్స్క్ ఒబ్లాస్ట్ |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |రాయన్ | class="infobox-data" |ఇవనో-ఫ్రాంకివ్స్క్ రైయాన్ |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |హ్రోమడ | class="infobox-data" |హలీచ్ అర్బన్ హ్రోమడా |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |ప్రభుత్వం<div class="ib-settlement-fn"></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |• మేయర్&nbsp;&nbsp; | class="infobox-data" |ఓరెస్ట్ ట్రాచిక్ |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |జనాభా<div class="ib-settlement-fn"> (2022)<span class="nowrap">&nbsp;</span></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="white-space:nowrap;">• మొత్తం&nbsp;&nbsp;</div> | class="infobox-data" |6,086 |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |వెబ్సైట్ | class="infobox-data" |[http://www.galych-rada.gov.ua/index.php?newlang=en నగర కౌన్సిల్] రైయాన్ అడ్మినిస్ట్రేషన్<br />[http://ww2.gov.if.ua/galytska రాయన్ పరిపాలన] |} '''హాలీచ్''' అనేది పశ్చిమ [[ఉక్రెయిన్]] డ్నీస్టర్ నది ఉన్న ఒక చారిత్రాత్మక [[ఉక్రెయిన్ లోని నగరాల జాబితా|నగరం]].<ref>{{Cite web|title=Was ist Galizien?|url=https://www.galizien-deutsche.de/was-ist-galizien/eine-ortsbestimmung.htm|access-date=2023-12-29|website=Galiziendeutsche}} </ref> ఈ నగరం దాని పేరును ప్రిన్సిపాలిటీ ఆఫ్ హలీచ్, చారిత్రాత్మక ప్రావిన్స్ ఆఫ్ గలీసియా (హాలీచినా), గలీసియా-వోల్నియా రాజ్యానికి ఇచ్చింది, వీటిలో ఇది 14 వ శతాబ్దం ప్రారంభం వరకు రాజధానిగా ఉండేది, స్థానిక పాలకుల స్థానం ఎ[[లవీవ్|ల్వివ్]] మారింది.<ref name="Kingdoms of Europe">{{Cite web|title=European Kingdoms – Eastern Europe – Galicia|url=http://www.historyfiles.co.uk/KingListsEurope/EasternGalicia.htm|access-date=2014-12-13|website=The History Files|publisher=Kessler Associates}}</ref> ఈ రోజుల్లో, హాలీచ్-మాజీ గెలీషియన్ రాజధాని భూభాగంలో మాత్రమే ఒక భాగం ఉన్న ఒక చిన్న పట్టణం, దాని పేరు సంరక్షించబడినప్పటికీ. ఇది ఇవానో-ఫ్రాంకివ్స్క్ ఒబ్లాస్ట్ (ప్రాంతం) ఇవానో-ఫ్రాంకీవ్స్క్ రైయాన్ (జిల్లా) కు చెందినది. ఇది ఉక్రెయిన్లోని హ్రోమడాల్లో ఒకటైన హలీచ్ అర్బన్ హ్రోమడ పరిపాలనకు ఆతిథ్యం ఇస్తుంది.<ref name="admreform_2020_halych">{{Cite web|title=Галицкая городская громада|url=https://gromada.info/ru/obschina/galycka/|publisher=Портал об'єднаних громад України|language=ru}}</ref> హాలిక్ నగరం ఒబ్లాస్ట్ రాజధాని ఇవనో-ఫ్రాంకివ్స్క్కు ఉత్తరాన {{Convert|26|km|mi|0|abbr=on}} కిమీ (16 మైళ్ళు) దూరంలో ఉంది. జనాభాః 6,086 (2022 అంచనా. == పేరు == {{Stack|[[File:Halicz coa XIVw.png|thumb|గలీసియా రాజచిహ్నంపై ఉన్న [[జాక్‌డా]] అనేది "జాక్‌డా" అని అర్థం వచ్చే ''హల్కా'' అనే పేరును సూచిస్తుంది.]]}} నగరం పేరు, ఆధునిక తూర్పు స్లావిక్ భాషలలో ఒకే విధంగా వ్రాయబడినప్పటికీ (ఉక్రేనియన్ భాషలో హాలిచ్, [[రష్యన్ భాష|రష్యన్]] భాషలో గలిచ్ అని ఉచ్ఛరిస్తారు. [[రష్యా|రష్యన్]] లిప్యంతరీకరణను రష్యన్ పట్టణం గలిచ్తో అయోమయం చెందకూడదు. పోలిష్ భాషలో ఈ పేరును యిడ్డిష్ భాష ''హెలిష్'' లేదా హెయిలిష్ ([[లాటిన్]] హెలిట్ష్, హంగేరియన్ గలిక్, రొమేనియన్ భాషలో హాలిక్స్, హాలిసి) లో ''హాలిక్జ్'' అని అనువదించారు. స్థానిక జానపద పురాణాల ప్రకారం, "హలీచ్" అనే పేరు ఈ భూముల మొదటి పాలకుడైన పురాణ "ప్రిన్స్ హలీచినా" నుండి వచ్చింది. వాస్తవానికి, 1996లో తవ్విన స్థానికులు "హాల్చినా సమాధి" అని పిలిచే ఒక కుర్గాన్ ఒక కర్మ దహన స్థలం, ఒక గొప్ప నాయకుడికి చెందిన కాంస్య [[ఆయుధం]], బంగారు డిస్క్ ఉన్నాయి.<ref name="Tomenchuk2018">{{Cite book|url=http://ifoonsku.ucoz.ua/Halicz_jornal/Halicz_czasopismo_nr3.pdf|title=Галич: збірник наукових праць|last=Tomenchuk|first=Bohdan P.|publisher=Лілея-НВ|year=2018|isbn=978-966-668-456-4|editor-last=Voloshchuk|editor-first=Myroslav Mykhajlovych|volume=3|location=Ivano-Frankivsk|pages=10–42|language=uk|chapter=Archeology of the preannalistic Halych as a cultural and religious center of the «Great White unbaptized Croatia» (to the question of the founding of Halych in the second half of the 10th century)}}</ref> మాక్స్ వాస్మెర్, ఆధునిక స్లావిస్టులు సాధారణంగా "హలీచ్" అనేది "జాక్డా" (′ హాల్కా ") కోసం తూర్పు స్లావిక్ పదం నుండి ఉద్భవించిన విశేషణమని అంగీకరిస్తారు. ఈ పక్షి పట్టణం పాత కోటు ఆఫ్ ఆర్మ్స్ కనిపించింది.<ref name="Tomenchuk2018" /> == చరిత్ర == హలీచ్ భూభాగంలోని పురాతన పురావస్తు కళాఖండాలు 40,000 సంవత్సరాల క్రితం [[పాతరాతియుగం|పాలియోలిథిక్ కాలం]] వరకు వర్గీకరించబడ్డాయి. క్రీస్తుపూర్వం 5500 నాటి అనేక పురావస్తు సంస్కృతుల నుండి మరింత క్రమబద్ధమైన అన్వేషణలు, గత 7,000 సంవత్సరాలుగా ఈ ప్రాంతంపై నిరంతర ఆక్రమణను సూచిస్తున్నాయి, క్రీస్తుపూర్చి 7వ, 8వ శతాబ్దాలలో హలీచ్ జనాభా గణనీయంగా పెరిగిందని సూచిస్తున్నాయి. స్థానిక అధికారులు హలీక్ గురించి మొదటి లిఖిత ప్రస్తావన క్రీ. శ. 896 సంవత్సరానికి చెందినదని పేర్కొన్నారు. 13వ శతాబ్దం ప్రారంభం నుండి [[హంగరి|హంగేరియన్]] రాజు మూడవ బెలా ఆస్థాన వృత్తాంతాలైన ''గెస్టా హంగోరం'' లో లభించిన రికార్డు ఈ తేదీకి మద్దతు ఇస్తుంది. స్లావిక్ భూమి గుండా పన్నోనియా వెళ్లే మార్గంలో ప్రిన్స్ అల్మోస్ నేతృత్వంలోని హంగేరియన్ తెగలు హలీచ్లో బస చేసినట్లు వృత్తాంతాలు వివరిస్తాయి. ఈ వాదనకు తీవ్రమైన పండితులు మద్దతు ఇవ్వలేదు. అదేవిధంగా, మొదటి లిఖిత ప్రస్తావన కోసం మరొక ఆసక్తికరమైన తేదీ, క్రీ. శ. 290 (గోత్ జోర్డాన్స్ రాసిన "''గెటికా''" సూచనతో) మెజారిటీ ఆమోదించలేదు. === ఓల్డ్ హలీచ్ (ప్రిన్స్లీ హాలీచ్) === {{Stack|[[File:Poloniae et Ungariae zMünstera.jpg|thumb|1554 నాటి సెబాస్టియన్ మన్స్టర్ పటంలో నెస్టర్‌పై ఉన్న ''హాలిట్జ్'']]<nowiki>]]</nowiki>}} [[దస్త్రం:Saint_Panteleimon_Church,_Shevchenkove,_Ukraine-6300.jpg|thumb|షెవ్చెంకోవ్ లోని సెయింట్ పాంటాలియన్ చర్చి]] ప్రాథమిక వృత్తాంతంలోని హైపాటియన్ కోడెక్స్లో హలీచ్ గురించి అత్యంత సమగ్రమైన రికార్డులు ఉన్నాయి. ఓల్డ్ హలీచ్ను సమకాలీన నగరం నుండి వేరు చేయడానికి కొన్ని ఉక్రేనియన్ మూలాలలో ప్రిన్స్లీ హలీచ్ అని కూడా పిలుస్తారు. నేడు ఓల్డ్ హలీచ్ ఓల్డ్ రుథేనియా స్థావరంగా (రస్ '′) ఇవానో-ఫ్రాంకివ్స్క్ ఒబ్లాస్ట్ పురావస్తు స్మారక చిహ్నం. డ్నీస్టర్, దాని ఉపనదుల సంగమం వద్ద ఉన్న ఓల్డ్ హలీచ్, వైట్ క్రోయాట్స్ అనేక ప్రారంభ స్థావరాలు, వాణిజ్య ప్రదేశాల ఆధారంగా కనిపించింది, 12 వ-13 వ శతాబ్దాలలో ఒకే పట్టణంగా విలీనం అయ్యింది.<ref name="Tomenchuk2018" /><ref>{{Cite book|url=http://ifoonsku.ucoz.ua/Halicz_jornal/Halicz_czasopismo_nr3.pdf|title=Галич: збірник наукових праць|last=Holovko|first=Oleksandr|publisher=Лілея-НВ|year=2018|isbn=978-966-668-456-4|editor-last=Voloshchuk|editor-first=Myroslav Mykhajlovych|volume=3|location=Ivano-Frankivsk|pages=82–103|language=uk|chapter=Princely Halych: argumentative issues of the city’s emergence and development as the capital of the Land, Principality}}</ref><ref name="eohou" /> డోర్మిషన్ కేథడ్రల్, రాచరిక గదులతో కూడిన మానవ స్థావరం కేంద్ర భాగం, శక్తివంతమైన ప్రాకారాలు, కందకాలతో బలవర్థకమైనది, సమకాలీన గ్రామం క్రిలోస్ స్థానంలో [[Lukva River|లుక్వా నది]] (డ్నీస్టర్ ఉపనది) పై ఉంది.<ref name="eohou" /> [[దస్త్రం:Церква_Успіння_Пресвятої_Богородиці_23.JPG|thumb|పునరుద్ధరించబడిన మధ్యయుగ నగర గోడలతో వసతి కేథడ్రల్]] [[దస్త్రం:Церква_Різдва,_Галич.jpg|thumb|నేటివిటీ చర్చి (14-15 వ శతాబ్దం) ]] రోస్టిస్లావిచి అని పిలువబడే రూరిక్ కుటుంబ శాఖ అయిన వ్లాదిమిర్ ఆఫ్ నవ్గోరోడ్ నుండి వచ్చిన హలీచ్ మొదటి రాజవంశం, యారోస్లావ్ ఓస్మోమిస్ల్ (1153-1187) లో ముగిసింది-దీని పాలన తరువాత హంగరీకి చెందిన మూడవ బెలా 1188లో కొంతకాలం రాజ్యంను జయించాడు-1199లో అంతరించిపోయే ముందు. &nbsp;&nbsp;అదే సంవత్సరం రోమన్ ది గ్రేట్ కొత్త రురికిడ్ రాజవంశాన్ని స్థాపించి, గలీసియా, వోల్నియా మరింత శక్తివంతమైన సంస్థానమైన హలీచ్-వోల్నియా ఏకం చేసింది. 1141లో పెరెమిష్ల్, జ్వెనిహోరోడ్, టెరెబోవ్లియా పోటీ రాజ్యాలను గలీసియా రాజ్యం ఏకం చేసిన యువరాజు (1104-1152) తన రాజధానిని [[జ్వెనిహోరోడ్|జ్వెనిహోరడ్]] నుండి హలీచ్కు బదిలీ చేసి దానిని తన రురికిడ్ రాజవంశం స్థానంగా మార్చాడు, స్థిరనివాసాన్ని గణనీయంగా విస్తరించాడు. 1241లో ప్రసిద్ధ రాజు డానిలో పాలించినప్పుడు బటు ఖాన్ ఆధ్వర్యంలో మంగోలులు రాజధానిని స్వాధీనం చేసుకున్నారు. ఆ తరువాత పట్టణం క్రమంగా క్షీణించి, చివరికి కొత్తగా స్థాపించబడిన [[లవీవ్|ల్వివ్]] ఆధిపత్యాన్ని అప్పగించింది. 1933-42 (యారోస్లావ్ పాస్టర్నాక్ 1951-52 (కార్గర్ M. K., ఔలిఖ్ V. పాస్టర్నాక్ త్రవ్వకాల్లో పురాతన హలీచ్ నేటి గ్రామమైన క్రిలోస్ (ఆధునిక హాలీచ్కు దక్షిణాన 5 కి. మీ. దూరంలో ఉన్న) ప్రదేశంలో ఉద్భవించిందని నిర్ధారించబడింది. &nbsp;1936లో పాస్టర్నాక్ 11వ నుండి 12వ శతాబ్దపు మూడు-గదుల కేథడ్రల్ అవశేషాలను కూడా కనుగొన్నాడు, అందులో యువరాజు యారోస్లావ్ ఓస్మోమిస్ల్ సమాధి సమాధి ఉంది. కేథడ్రల్ ఆఫ్ ది డోర్మిషన్కు ఈ కేథడ్రల్ ఆపాదించబడింది, ఇది గతంలో క్రానికల్స్ నుండి మాత్రమే తెలిసినది, ఇది తొలి హలీచియన్ రాకుమారుల సమాధిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. కేథడ్రల్ పరిమాణం (37,5 x 32,4 m) (ప్రస్తుత [[ఉక్రెయిన్]] భూభాగంలో రెండవ అతిపెద్ద మధ్యయుగ చర్చి, కీవ్లోని సెయింట్ సోఫియా కేథడ్రాల్కు మాత్రమే చిన్నది) పురాతన హలీచ్ డియోసెస్ స్థానం అని సూచిస్తుంది. &nbsp;బహుశా ఈ కేథడ్రల్ 1157లో నిర్మించబడింది, 1241లో బాతు ఖాన్ సమూహాలచే నాశనం చేయబడింది, తరువాత 1576లో చివరిసారిగా ప్రస్తావించబడిన విధంగా పునర్నిర్మించబడింది. పశ్చిమం నుండి రోమనెస్క్ ప్రభావాలతో పూర్తిగా వ్యాపించిన ప్రారంభ గలీషియన్ నిర్మాణ శైలి మరింత ఈశాన్య దిశగా బదిలీ చేయబడిందని నమ్ముతారు. హాలిచ్లోని దేవాలయాల నిర్మాణకర్తలు పెరెస్లావల్ కేథడ్రల్, చర్చ్ ఆఫ్ ఇంటర్సెషన్ అపాన్ నెర్ల్ కూడా బాధ్యత వహించారని నమ్ముతారు. డోర్మిషన్ కేథడ్రల్ (1157) పునాదులు ఇంకా చూడవలసి ఉంది. ఈ శైలికి చెందిన మిగిలి ఉన్న ఏకైక మధ్యయుగ స్మారక చిహ్నం సెయింట్ పాంటాలియన్ చర్చి, ఇది మొదట 12వ, 13వ శతాబ్దాల ప్రారంభంలో నిర్మించబడింది, కానీ 17వ శతాబ్దంలో గణనీయంగా పునర్నిర్మించబడింది, 1990లలో వివాదాస్పదంగా పునర్నిర్మించారు. యూరి లుకోమ్స్కీ దర్శకత్వంలో క్రిలోస్, హలీచ్ భూభాగాలలో పురావస్తు త్రవ్వకాలు కొనసాగుతున్నాయి. === హాలీచ్ === [[దస్త్రం:Ukraina_(439).jpg|thumb|14 వ శతాబ్దం నుండి కోట శిధిలాలు.]] [[దస్త్రం:Krylos.jpg|thumb|క్రిలోస్ చెందిన ఈ 16వ శతాబ్దపు చెక్క చర్చి గలీసియా సాంప్రదాయ చెక్క నిర్మాణానికి ఉదాహరణగా నిలుస్తుంది.]] క్రమంగా, పాత హలీచ్ జనాభా 14వ శతాబ్దం మధ్యకాలంలో దాని నివాసులు మాత్రమే హలీచ్ మెట్రోపాలిటన్, అతని సిబ్బంది అని చెప్పడానికి తగ్గిపోయింది. ప్రస్తుత పట్టణం పురాతన రాజధాని హలీచినా నుండి 5 కిలోమీటర్ల (3 మైళ్ళు) దూరంలో ఉంది, పాత పట్టణం నదీ నౌకాశ్రయం ఉన్న ప్రదేశంలో, [[లిథువేనియా]] యువరాజు లుబార్ట్ 1367లో తన చెక్క కోటను నిర్మించిన ప్రదేశంలో ఉంది. దీని ప్రధాన చారిత్రక స్మారక చిహ్నం మేరీ జననానికి అంకితం చేయబడిన చర్చి. మొదట 14వ, 15వ శతాబ్దాల ప్రారంభంలో నిర్మించబడిన దీనిని 1825లో పునరుద్ధరించారు. రుథేనియా రాజుగా ఆ యువరాజు పట్టాభిషేకం 750వ వార్షికోత్సవం సందర్భంగా 2003లో ప్రారంభించిన హాలీచ్కు చెందిన డానిలో కు గుర్రపు స్వారీ స్మారక చిహ్నం కూడా ఆసక్తికరంగా ఉంది. 1349లో, మజోవియాకు చెందిన డ్యూక్ బోలెస్లా జెర్జీ II మరణం, గలీసియా-వోల్నియా యుద్ధాల తరువాత, పాలిష్ రాజు కాసిమిర్ ది గ్రేట్, హలీచ్ను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. 1367లో, దీనికి మాగ్డెబర్గ్ హక్కులు మంజూరు చేయబడ్డాయి, అదే సంవత్సరంలో, ఇక్కడ రోమన్ కాథలిక్ డియోసెస్ స్థాపించబడింది. ఐదు సంవత్సరాల తరువాత, పోప్ గ్రెగొరీ XI అవిగ్నాన్ హాలిక్జ్ ఆర్చ్డియోసీస్ను సృష్టించాడు, ఇది డియోసెస్ ఆఫ్ ఖోలమ్ (చెల్మ్ పెరెమిష్ల్), వోలోడిమిర్-వోలిన్స్కీ (వ్లోడ్జిమియెర్జ్ వోలిన్స్కి) లను నియంత్రించింది. 1409లో ఆర్చ్డియోసీస్ను ల్వివ్కు తరలించారు. కింగ్ కాసిమిర్ మరణం తరువాత (1370-1370) పోలాండ్, హంగరీ రాజు లూయిస్ I, రెడ్ రుథేనియాను హంగేరియన్ నియమించిన స్టారోస్టాస్ అధికారానికి గురిచేశాడు, దీనిని హంగరీ పాలటైన్లోని ఒపోల్ డ్యూక్ వ్లాడిస్లాస్ II పట్టించుకోలేదు. హంగేరియన్లు 1387 వరకు హాలిచ్లోనే ఉన్నారు, పోలాండ్ రాణి జాడ్విగా వారిని తొలగించి, ఈ ప్రాంతాన్ని పోలాండ్లో తిరిగి విలీనం చేసింది. పోలాండ్ రాజ్యంలో, హాలిచ్ రుథేనియన్ వోయివోడెషిప్ ప్రధాన పరిపాలనా కేంద్రాలలో ఒకటిగా మిగిలిపోయింది. 1564లో, [[వార్సా]] సెజ్మ్ హాలిక్జ్లో ఒక సెజ్మిక్ సృష్టించింది, ఇది హాలిక్జ్, ట్రెంబౌలా, కొలోమిజా పౌయాట్లతో సహా హాలిక్జ్ జియేమియాను పరిపాలించింది. పోలిష్-ఒట్టోమన్ యుద్ధ సమయంలో (1621) హాలిక్జ్ను క్రిమియన్ టాటర్లు కాల్చివేశారు, 1624లో హెట్మాన్ స్టానిస్లా కొనీక్పోల్స్కీ హాలిక్జ్ సమీపంలోని మార్టినోవ్ వద్ద టాటర్లను ఓడించాడు. 1649లో, హాలిజ్ మరోసారి బోహ్దాన్ ఖ్మెల్నిట్స్కీ కోసాక్కులుచే నాశనం చేయబడింది, 1676లో పోలిష్-ఒట్టోమన్ యుద్ధం (′ఐడి1]) సమయంలో మరింత విధ్వంసం జరిగింది. 1765లో, హాలిక్జ్లో 110 ఇళ్ళు, 3 చర్చిలు ఉన్నాయి, ఫ్రాన్సిస్జెక్ క్వారీ పోటోకి స్థానిక స్టారోస్టాగా పనిచేస్తున్నారు. ఈ పట్టణాన్ని 1772లో ఆస్ట్రియన్ దళాలు స్వాధీనం చేసుకున్నాయి, 1918 చివరి వరకు ఇది హాబ్స్బర్గ్ సామ్రాజ్యం భాగంగా ఉండిపోయింది. 1870లో, హాలిక్జ్ జనాభా 4142, ఇందులో 1609 రోమన్ కాథలిక్కులు, 1690 గ్రీకు-కాథలిక్కలు, 839 యూదులు ఉన్నారు. 1918 నవంబరు 1న, 1919 మే వరకు, ఈ పట్టణాన్ని ఉక్రైనియన్లు పరిపాలించారు. పోలిష్-ఉక్రేనియన్ యుద్ధం తరువాత, హాలిక్జ్ తాత్కాలికంగా పోలాండ్కు తిరిగి వచ్చాడు, ఇది 1919 జూన్ 25న పారిస్లో నిర్ధారించబడింది. సెప్టెంబరు 16,1920 న, పోలిష్-సోవియట్ యుద్ధ సమయంలో, హాలిక్జ్ సమీపంలో డైటియటిన్ యుద్ధం జరిగింది, మార్చి 15,1923 న, మాజీ గలీసియా తూర్పు భాగంపై శాశ్వత పోలిష్ నియంత్రణను రాయబారుల సమావేశం గుర్తించింది. పోలాండ్ పై సోవియట్ దండయాత్ర వరకు, హాలిక్జ్ స్టానిస్లావ్ వోయివోడెషన్కు చెందినది, దీనిలో ఇది ఒక కౌంటీ స్థానం. 1941 జూలై ప్రారంభంలో ఈ పట్టణాన్ని జర్మన్లు ఆక్రమించారు. యూదుల సమాజం చాలా పెద్దది.  చాలా మంది యూదులు డ్నీస్టర్ నది కుడి ఒడ్డున ఉన్న పట్టణ కేంద్రంలో నివసించారు. 1941 లేదా 1942 చివరలో, సామూహిక మరణశిక్షలో 1,000 మంది యూదులు హత్య చేయబడ్డారు. కొంతమంది 20-30 యూదులు నదిలో మునిగిపోయారు.<ref>{{Cite web|title=Yahad - in Unum|url=http://www.yahadmap.org/#village/halych-galych-halycz-galycz-galich-ivano-frankivsk-ukraine.644}}</ref> [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం]] తరువాత, దాని పోలిష్ నివాసితులు కోలుకున్న భూభాగాలు అని పిలవబడే ప్రాంతాలకు పునరావాసం పొందారు. 1994 ఫిబ్రవరి 8న, 11-17వ శతాబ్దాలకు చెందిన హలీచ్లోని నిర్మాణ ప్రదేశాలను సంరక్షించడానికి, ప్రోత్సహించడానికి [[ప్రాచీన హాలిచ్|పురాతన హలీచ్ పరిరక్షణ]] సృష్టించబడింది.<ref name=":0">{{Cite web|title=Національний заповідник "Давній Галич"|url=http://www.davniyhalych.com.ua/pro-nas/zapovidnik-davnii-galich|website=Національний заповідник "Давній Галич"}}</ref> 2020 జూలై 18 వరకు, హలీచ్ రైయాన్ పరిపాలనా కేంద్రంగా ఉండేది. ఉక్రెయిన్ పరిపాలనా సంస్కరణలో భాగంగా 2020 జూలైలో ఈ రైయాన్ రద్దు చేయబడింది, ఇది ఇవానో-ఫ్రాంకివ్స్క్ ఒబ్లాస్ట్ రైయాన్ల సంఖ్యను ఆరుకు తగ్గించింది. హలీచ్ రాయన్ ప్రాంతం ఇవానో-ఫ్రాంకివ్స్క్ రాయన్లో విలీనం చేయబడింది.<ref>{{Cite news|url=http://www.golos.com.ua/article/333466|title=Про утворення та ліквідацію районів. Постанова Верховної Ради України № 807-ІХ.|date=2020-07-18|work=Голос України|access-date=2020-10-03|language=uk}}</ref><ref>{{Cite web|title=Нові райони: карти + склад|url=https://www.minregion.gov.ua/press/news/novi-rajony-karty-sklad/|publisher=Міністерство розвитку громад та територій України|language=Ukrainian}}</ref> == ప్రధాన ఆకర్షణలు == * హాలిచైనా సమాధి-పురాణ పాలకుడు హాలిచినీ ఖననం. కుర్గాన్లో పునర్నిర్మాణం. క్రిలోస్ లో. * చర్చ్ ఆఫ్ ది డోర్మిషన్ (1584లో నిర్మించబడింది) క్రిలోస్ లో. * [http://ua.vlasenko.net/krylos/pb070361.jpg కేథడ్రల్ ఆఫ్ ది డోర్మిషన్, సెయింట్ బాసిల్ చాపెల్ అవశేషాలు]. క్రిలోస్ లో. * 16వ శతాబ్దపు హలీచినా విలక్షణమైన చెక్క చర్చి పునర్నిర్మాణం. క్రిలోస్లో * [https://web.archive.org/web/20120113190658/http://www.galych-rada.gov.ua/varto-vidvidaty/knyazha-krynytsya/ యువరాజు క్షేమంగా ఉన్నాడు.] క్రిలోస్ లో. * రెసిడెన్స్ ఆఫ్ మిట్రోపోలిట్ (ఇప్పుడు మ్యూజియము ఆఫ్ హిస్టరీ ఆఫ్ హలీచ్. క్రిలోస్ లో. * సెయింట్ పాంటాలియన్ చర్చి. హాలిచ్-వోల్నియా నుండి మిగిలి ఉన్న ఏకైక 12 సి చర్చి. * [https://web.archive.org/web/20120113183857/http://www.galych-rada.gov.ua/varto-vidvidaty/halytskyj-zamok/ కోట (13వ-17వ శతాబ్దాలు)] . హాలీచ్లో. 14వ శతాబ్దం మధ్యకాలంలో కాసిమిర్ III ది గ్రేట్ చేత నిర్మించబడింది, 17వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో వాస్తుశిల్పి ఫ్రాన్సిస్కో కొరాజ్జినీచే పునర్నిర్మించబడింది. 1676లో టర్క్లు స్వాధీనం చేసుకున్న ఈ ప్రాంతం శిథిలావస్థకు చేరుకుంది, 1796లో దాని గోడలను చాలా వరకు ఆస్ట్రియన్లు కూల్చివేశారు. * [https://web.archive.org/web/20120113183717/http://www.galych-rada.gov.ua/varto-vidvidaty/tserkva-rizdva-hrystovoho/ నేటివిటీ చర్చి (14 వ శతాబ్దం)] . హాలీచ్లో. == ప్రముఖ నివాసితులు == * ఇవాన్ పోపెల్ (1850-1921), ఉక్రేనియన్ గ్రీక్ కాథలిక్ పూజారి, సామాజిక, సాంస్కృతిక కార్యకర్త <ref>{{Cite news|url=https://lib.if.ua/franko/1312188897.html|title=Довгополе|last=Роман Горак|date=|work=Івано-Франківська обласна універсальна наукова бібліотека ім. І.Франка|access-date=2023-10-16|archive-url=|archive-date=}}</ref> == మూలాలు == {{Reflist}} == మరింత చదవండి == * పాస్టర్నాక్ J. క్రిలోస్ లో కాథెడ్రల్ లో న్యూన్టెక్టే మిట్టెలాల్టెరిచే మరణించాడు. - జహర్బుచెర్ ఫర్ గెస్చిచ్టే ఓస్టియురోపాస్, 1938, Bd. 3, ఎస్. * వీనర్, మిరియం ఉక్రేనియన్ స్టేట్ ఆర్కైవ్స్ (మోల్డోవా స్టేట్ ఆర్కైవ్సుతో సహకారంతో) (1999). [https://www.rtrfoundation.org/webart/GALICH.pdf "టౌన్ క్లిప్లుః గలీచ్".]''ఉక్రెయిన్, మోల్డోవాలో యూదుల మూలాలుః గతం, ఆర్కైవల్ ఇన్వెంటరీస్ నుండి పేజీలు''. సెకాకస్, NJ: మిరియం వీనర్ రూట్స్ ఫౌండేషన్కు మార్గాలు. p. 410. &nbsp;ISBY 978-0-96-565081-6. OCLC 607423469. == బాహ్య లింకులు == * [http://encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkPath=pages\H\A\Halych.htm Halych] in the [http://encyclopediaofukraine.com/ Encyclopedia of Ukraine, vol. 2 (1989).] {{In lang|en}} * [http://www.castles.com.ua/?halych Halych]. Castles.com (Castles and temples of Ukraine) {{In lang|uk}}; [http://castles.com.ua/galych.html Halych]. Castles.com (Castles and temples of Ukraine) {{In lang|en}} * [http://en.davniyhalych.com.ua/ Davniy Halych] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121112103408/http://en.davniyhalych.com.ua/|date=2012-11-12}}. Official website of the National Historical Reserve "Davniy Halych" (Ancient Halych) {{In lang|en}} * [http://mskifa.narod.ru/galuch.html History and photographs] (in Ukrainian) [[వర్గం:ఉక్రెయిన్]] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] [[వర్గం:నగరాలు]] 8chul3g7pmfbc8t0odqp8h18nictzgb 4942739 4942738 2026-08-23T18:17:37Z Nagarani Bethi 60383 /* మూలాలు */ 4942739 wikitext text/x-wiki {| class="infobox ib-settlement vcard" ! colspan="2" class="infobox-above" |<div class="fn org">హాలీచ్</div> |- | colspan="2" class="infobox-subheader" |<div class="category">[[City status in Ukraine|నగరం]]</div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |<templatestyles src="Multiple image/styles.css" wrapper=".tmulti"></templatestyles><div class="thumb tmulti tnone center"><div class="multiimageinner" style="width:262px;max-width:262px;border:none"><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:260px;max-width:260px"><div style="height:150px;overflow:hidden">[[దస్త్రం:Galych-1.jpg|258x258px]]</div><div>హలీచ్ కోట</div></div></div><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:128px;max-width:128px"><div style="height:95px;overflow:hidden">[[దస్త్రం:Галич_P1880653_Церква_Святого_Дмитра.jpg|126x126px]]</div><div>సెయింట్ డెమెట్రియస్ చర్చి</div></div><div class="tsingle" style="width:130px;max-width:130px"><div style="height:95px;overflow:hidden">[[దస్త్రం:Halych_(12).jpg|128x128px]]</div><div>మైదాన్ రిజ్ద్వా వద్ద భవనాలు</div></div></div><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:260px;max-width:260px"><div style="height:75px;overflow:hidden">[[దస్త్రం:Halych_Panorama-6081-3.jpg|258x258px]]</div><div>కాజిల్ హిల్ నుండి హలీచ్ పనోరమా</div></div></div></div></div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data maptable" |<templatestyles src="Infobox settlement/columns/styles.css" /><div class="ib-settlement-cols"><div class="ib-settlement-cols-row"><div class="ib-settlement-cols-cell">[[దస్త్రం:Flag_of_Halych.svg|border|100x100px|Flag of Halych]]<div class="ib-settlement-caption-link">జెండా</div></div><div class="ib-settlement-cols-cell">[[దస్త్రం:COA_of_Halych.svg|100x100px|Coat of arms of Halych]]<div class="ib-settlement-caption-link">ఆయుధాల కోటు</div></div></div></div> |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |<mapframe zoom="11" align="center" frameless="1" height="200" width="250">[ {"properties":{"title":"Halych","fill-opacity":0.1,"stroke":"#FF0000","stroke-width":2,"fill":"#606060"},"type":"ExternalData","service":"geoshape","ids":"Q146450"}, {"properties":{"stroke-width":2,"stroke":"#FF0000","title":"Halych"},"type":"ExternalData","service":"geoline","ids":"Q146450"}, {"type":"Feature","geometry":{"coordinates":[24.72861111111111,49.124722222222225],"type":"Point"},"properties":{"marker-color":"#5E74F3","title":"Halych","marker-symbol":"town"}} ]</mapframe><div class="infobox-caption">హలీచ్ పరస్పర పటం</div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |<div class="switcher-container"><templatestyles src="Module:Location map/styles.css"></templatestyles><div class="center"><div class="locmap" style="width:250px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div style="width:250px;padding:0"><div style="position:relative;width:250px">[[దస్త్రం:Ivano-Frankivsk_location_map.svg|class=notpageimage noviewer|299x299px|Halych is located in Ivano-Frankivsk Oblast]]<div class="od notheme" style="top:25.417%;left:58.845%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[దస్త్రం:Red_pog.svg|link=|class=notpageimage noviewer|8x8px|Halych]]</div><div class="pr" style="width:6em;left:5px"><div>హాలీచ్</div></div></div></div><div style="padding-top:0.2em">Ivano-Frankivsk ఒబ్లాస్ట్ లోపల స్థానం</div><span class="switcher-label" style="display:none">ఇవానో-ఫ్రాంకివ్స్క్ ఒబ్లాస్ట్ పటాన్ని చూపించు</span></div></div></div><templatestyles src="Module:Location map/styles.css"></templatestyles><div class="center"><div class="locmap" style="width:250px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div style="width:250px;padding:0"><div style="position:relative;width:250px">[[దస్త్రం:Ukraine_administrative_locations_map,_improved.svg|class=notpageimage noviewer|250x250px|Halych is located in Ukraine]]<div class="od notheme" style="top:41.573%;left:16.816%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[దస్త్రం:Red_pog.svg|link=|class=notpageimage noviewer|8x8px|Halych]]</div><div class="pr" style="width:6em;left:5px"><div>హాలీచ్</div></div></div></div><div style="padding-top:0.2em">ఉక్రెయిన్లో స్థానం</div><span class="switcher-label" style="display:none">ఉక్రెయిన్ మ్యాప్ను చూపించు</span></div></div></div></div> |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |సమన్వయాలుః<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles><span class="geo-inline"><span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Halych&params=49_7_29_N_24_43_43_E_region:UA_type:city(6086) <span class="geo-default"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">49°7′29′′N 24°43′43′′E<span class="longitude">24°43′43 "E</span></span></span><span class="geo-multi-punct">/&#x2E;</span><span class="geo-nondefault"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">49.12472 ° N 24.72861 ° E</span><span style="display:none"> / <span class="geo">49.12472; 24.72861</span></span></span>]</span></span> |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |దేశం. | class="infobox-data" |<span class="flagicon">[[దస్త్రం:Flag_of_Ukraine.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;</span>[[ఉక్రెయిన్]] |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |ప్రాంతం | class="infobox-data" |ఐవానో-ఫ్రాంకివ్స్క్ ఒబ్లాస్ట్ |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |రాయన్ | class="infobox-data" |ఇవనో-ఫ్రాంకివ్స్క్ రైయాన్ |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |హ్రోమడ | class="infobox-data" |హలీచ్ అర్బన్ హ్రోమడా |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |ప్రభుత్వం<div class="ib-settlement-fn"></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |• మేయర్&nbsp;&nbsp; | class="infobox-data" |ఓరెస్ట్ ట్రాచిక్ |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |జనాభా<div class="ib-settlement-fn"> (2022)<span class="nowrap">&nbsp;</span></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="white-space:nowrap;">• మొత్తం&nbsp;&nbsp;</div> | class="infobox-data" |6,086 |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |వెబ్సైట్ | class="infobox-data" |[http://www.galych-rada.gov.ua/index.php?newlang=en నగర కౌన్సిల్] రైయాన్ అడ్మినిస్ట్రేషన్<br />[http://ww2.gov.if.ua/galytska రాయన్ పరిపాలన] |} '''హాలీచ్''' అనేది పశ్చిమ [[ఉక్రెయిన్]] డ్నీస్టర్ నది ఉన్న ఒక చారిత్రాత్మక [[ఉక్రెయిన్ లోని నగరాల జాబితా|నగరం]].<ref>{{Cite web|title=Was ist Galizien?|url=https://www.galizien-deutsche.de/was-ist-galizien/eine-ortsbestimmung.htm|access-date=2023-12-29|website=Galiziendeutsche}} </ref> ఈ నగరం దాని పేరును ప్రిన్సిపాలిటీ ఆఫ్ హలీచ్, చారిత్రాత్మక ప్రావిన్స్ ఆఫ్ గలీసియా (హాలీచినా), గలీసియా-వోల్నియా రాజ్యానికి ఇచ్చింది, వీటిలో ఇది 14 వ శతాబ్దం ప్రారంభం వరకు రాజధానిగా ఉండేది, స్థానిక పాలకుల స్థానం ఎ[[లవీవ్|ల్వివ్]] మారింది.<ref name="Kingdoms of Europe">{{Cite web|title=European Kingdoms – Eastern Europe – Galicia|url=http://www.historyfiles.co.uk/KingListsEurope/EasternGalicia.htm|access-date=2014-12-13|website=The History Files|publisher=Kessler Associates}}</ref> ఈ రోజుల్లో, హాలీచ్-మాజీ గెలీషియన్ రాజధాని భూభాగంలో మాత్రమే ఒక భాగం ఉన్న ఒక చిన్న పట్టణం, దాని పేరు సంరక్షించబడినప్పటికీ. ఇది ఇవానో-ఫ్రాంకివ్స్క్ ఒబ్లాస్ట్ (ప్రాంతం) ఇవానో-ఫ్రాంకీవ్స్క్ రైయాన్ (జిల్లా) కు చెందినది. ఇది ఉక్రెయిన్లోని హ్రోమడాల్లో ఒకటైన హలీచ్ అర్బన్ హ్రోమడ పరిపాలనకు ఆతిథ్యం ఇస్తుంది.<ref name="admreform_2020_halych">{{Cite web|title=Галицкая городская громада|url=https://gromada.info/ru/obschina/galycka/|publisher=Портал об'єднаних громад України|language=ru}}</ref> హాలిక్ నగరం ఒబ్లాస్ట్ రాజధాని ఇవనో-ఫ్రాంకివ్స్క్కు ఉత్తరాన {{Convert|26|km|mi|0|abbr=on}} కిమీ (16 మైళ్ళు) దూరంలో ఉంది. జనాభాః 6,086 (2022 అంచనా. == పేరు == {{Stack|[[File:Halicz coa XIVw.png|thumb|గలీసియా రాజచిహ్నంపై ఉన్న [[జాక్‌డా]] అనేది "జాక్‌డా" అని అర్థం వచ్చే ''హల్కా'' అనే పేరును సూచిస్తుంది.]]}} నగరం పేరు, ఆధునిక తూర్పు స్లావిక్ భాషలలో ఒకే విధంగా వ్రాయబడినప్పటికీ (ఉక్రేనియన్ భాషలో హాలిచ్, [[రష్యన్ భాష|రష్యన్]] భాషలో గలిచ్ అని ఉచ్ఛరిస్తారు. [[రష్యా|రష్యన్]] లిప్యంతరీకరణను రష్యన్ పట్టణం గలిచ్తో అయోమయం చెందకూడదు. పోలిష్ భాషలో ఈ పేరును యిడ్డిష్ భాష ''హెలిష్'' లేదా హెయిలిష్ ([[లాటిన్]] హెలిట్ష్, హంగేరియన్ గలిక్, రొమేనియన్ భాషలో హాలిక్స్, హాలిసి) లో ''హాలిక్జ్'' అని అనువదించారు. స్థానిక జానపద పురాణాల ప్రకారం, "హలీచ్" అనే పేరు ఈ భూముల మొదటి పాలకుడైన పురాణ "ప్రిన్స్ హలీచినా" నుండి వచ్చింది. వాస్తవానికి, 1996లో తవ్విన స్థానికులు "హాల్చినా సమాధి" అని పిలిచే ఒక కుర్గాన్ ఒక కర్మ దహన స్థలం, ఒక గొప్ప నాయకుడికి చెందిన కాంస్య [[ఆయుధం]], బంగారు డిస్క్ ఉన్నాయి.<ref name="Tomenchuk2018">{{Cite book|url=http://ifoonsku.ucoz.ua/Halicz_jornal/Halicz_czasopismo_nr3.pdf|title=Галич: збірник наукових праць|last=Tomenchuk|first=Bohdan P.|publisher=Лілея-НВ|year=2018|isbn=978-966-668-456-4|editor-last=Voloshchuk|editor-first=Myroslav Mykhajlovych|volume=3|location=Ivano-Frankivsk|pages=10–42|language=uk|chapter=Archeology of the preannalistic Halych as a cultural and religious center of the «Great White unbaptized Croatia» (to the question of the founding of Halych in the second half of the 10th century)}}</ref> మాక్స్ వాస్మెర్, ఆధునిక స్లావిస్టులు సాధారణంగా "హలీచ్" అనేది "జాక్డా" (′ హాల్కా ") కోసం తూర్పు స్లావిక్ పదం నుండి ఉద్భవించిన విశేషణమని అంగీకరిస్తారు. ఈ పక్షి పట్టణం పాత కోటు ఆఫ్ ఆర్మ్స్ కనిపించింది.<ref name="Tomenchuk2018" /> == చరిత్ర == హలీచ్ భూభాగంలోని పురాతన పురావస్తు కళాఖండాలు 40,000 సంవత్సరాల క్రితం [[పాతరాతియుగం|పాలియోలిథిక్ కాలం]] వరకు వర్గీకరించబడ్డాయి. క్రీస్తుపూర్వం 5500 నాటి అనేక పురావస్తు సంస్కృతుల నుండి మరింత క్రమబద్ధమైన అన్వేషణలు, గత 7,000 సంవత్సరాలుగా ఈ ప్రాంతంపై నిరంతర ఆక్రమణను సూచిస్తున్నాయి, క్రీస్తుపూర్చి 7వ, 8వ శతాబ్దాలలో హలీచ్ జనాభా గణనీయంగా పెరిగిందని సూచిస్తున్నాయి. స్థానిక అధికారులు హలీక్ గురించి మొదటి లిఖిత ప్రస్తావన క్రీ. శ. 896 సంవత్సరానికి చెందినదని పేర్కొన్నారు. 13వ శతాబ్దం ప్రారంభం నుండి [[హంగరి|హంగేరియన్]] రాజు మూడవ బెలా ఆస్థాన వృత్తాంతాలైన ''గెస్టా హంగోరం'' లో లభించిన రికార్డు ఈ తేదీకి మద్దతు ఇస్తుంది. స్లావిక్ భూమి గుండా పన్నోనియా వెళ్లే మార్గంలో ప్రిన్స్ అల్మోస్ నేతృత్వంలోని హంగేరియన్ తెగలు హలీచ్లో బస చేసినట్లు వృత్తాంతాలు వివరిస్తాయి. ఈ వాదనకు తీవ్రమైన పండితులు మద్దతు ఇవ్వలేదు. అదేవిధంగా, మొదటి లిఖిత ప్రస్తావన కోసం మరొక ఆసక్తికరమైన తేదీ, క్రీ. శ. 290 (గోత్ జోర్డాన్స్ రాసిన "''గెటికా''" సూచనతో) మెజారిటీ ఆమోదించలేదు. === ఓల్డ్ హలీచ్ (ప్రిన్స్లీ హాలీచ్) === {{Stack|[[File:Poloniae et Ungariae zMünstera.jpg|thumb|1554 నాటి సెబాస్టియన్ మన్స్టర్ పటంలో నెస్టర్‌పై ఉన్న ''హాలిట్జ్'']]<nowiki>]]</nowiki>}} [[దస్త్రం:Saint_Panteleimon_Church,_Shevchenkove,_Ukraine-6300.jpg|thumb|షెవ్చెంకోవ్ లోని సెయింట్ పాంటాలియన్ చర్చి]] ప్రాథమిక వృత్తాంతంలోని హైపాటియన్ కోడెక్స్లో హలీచ్ గురించి అత్యంత సమగ్రమైన రికార్డులు ఉన్నాయి. ఓల్డ్ హలీచ్ను సమకాలీన నగరం నుండి వేరు చేయడానికి కొన్ని ఉక్రేనియన్ మూలాలలో ప్రిన్స్లీ హలీచ్ అని కూడా పిలుస్తారు. నేడు ఓల్డ్ హలీచ్ ఓల్డ్ రుథేనియా స్థావరంగా (రస్ '′) ఇవానో-ఫ్రాంకివ్స్క్ ఒబ్లాస్ట్ పురావస్తు స్మారక చిహ్నం. డ్నీస్టర్, దాని ఉపనదుల సంగమం వద్ద ఉన్న ఓల్డ్ హలీచ్, వైట్ క్రోయాట్స్ అనేక ప్రారంభ స్థావరాలు, వాణిజ్య ప్రదేశాల ఆధారంగా కనిపించింది, 12 వ-13 వ శతాబ్దాలలో ఒకే పట్టణంగా విలీనం అయ్యింది.<ref name="Tomenchuk2018" /><ref>{{Cite book|url=http://ifoonsku.ucoz.ua/Halicz_jornal/Halicz_czasopismo_nr3.pdf|title=Галич: збірник наукових праць|last=Holovko|first=Oleksandr|publisher=Лілея-НВ|year=2018|isbn=978-966-668-456-4|editor-last=Voloshchuk|editor-first=Myroslav Mykhajlovych|volume=3|location=Ivano-Frankivsk|pages=82–103|language=uk|chapter=Princely Halych: argumentative issues of the city’s emergence and development as the capital of the Land, Principality}}</ref> డోర్మిషన్ కేథడ్రల్, రాచరిక గదులతో కూడిన మానవ స్థావరం కేంద్ర భాగం, శక్తివంతమైన ప్రాకారాలు, కందకాలతో బలవర్థకమైనది, సమకాలీన గ్రామం క్రిలోస్ స్థానంలో [[Lukva River|లుక్వా నది]] (డ్నీస్టర్ ఉపనది) పై ఉంది. [[దస్త్రం:Церква_Успіння_Пресвятої_Богородиці_23.JPG|thumb|పునరుద్ధరించబడిన మధ్యయుగ నగర గోడలతో వసతి కేథడ్రల్]] [[దస్త్రం:Церква_Різдва,_Галич.jpg|thumb|నేటివిటీ చర్చి (14-15 వ శతాబ్దం) ]] రోస్టిస్లావిచి అని పిలువబడే రూరిక్ కుటుంబ శాఖ అయిన వ్లాదిమిర్ ఆఫ్ నవ్గోరోడ్ నుండి వచ్చిన హలీచ్ మొదటి రాజవంశం, యారోస్లావ్ ఓస్మోమిస్ల్ (1153-1187) లో ముగిసింది-దీని పాలన తరువాత హంగరీకి చెందిన మూడవ బెలా 1188లో కొంతకాలం రాజ్యంను జయించాడు-1199లో అంతరించిపోయే ముందు. &nbsp;&nbsp;అదే సంవత్సరం రోమన్ ది గ్రేట్ కొత్త రురికిడ్ రాజవంశాన్ని స్థాపించి, గలీసియా, వోల్నియా మరింత శక్తివంతమైన సంస్థానమైన హలీచ్-వోల్నియా ఏకం చేసింది. 1141లో పెరెమిష్ల్, జ్వెనిహోరోడ్, టెరెబోవ్లియా పోటీ రాజ్యాలను గలీసియా రాజ్యం ఏకం చేసిన యువరాజు (1104-1152) తన రాజధానిని [[జ్వెనిహోరోడ్|జ్వెనిహోరడ్]] నుండి హలీచ్కు బదిలీ చేసి దానిని తన రురికిడ్ రాజవంశం స్థానంగా మార్చాడు, స్థిరనివాసాన్ని గణనీయంగా విస్తరించాడు. 1241లో ప్రసిద్ధ రాజు డానిలో పాలించినప్పుడు బటు ఖాన్ ఆధ్వర్యంలో మంగోలులు రాజధానిని స్వాధీనం చేసుకున్నారు. ఆ తరువాత పట్టణం క్రమంగా క్షీణించి, చివరికి కొత్తగా స్థాపించబడిన [[లవీవ్|ల్వివ్]] ఆధిపత్యాన్ని అప్పగించింది. 1933-42 (యారోస్లావ్ పాస్టర్నాక్ 1951-52 (కార్గర్ M. K., ఔలిఖ్ V. పాస్టర్నాక్ త్రవ్వకాల్లో పురాతన హలీచ్ నేటి గ్రామమైన క్రిలోస్ (ఆధునిక హాలీచ్కు దక్షిణాన 5 కి. మీ. దూరంలో ఉన్న) ప్రదేశంలో ఉద్భవించిందని నిర్ధారించబడింది. &nbsp;1936లో పాస్టర్నాక్ 11వ నుండి 12వ శతాబ్దపు మూడు-గదుల కేథడ్రల్ అవశేషాలను కూడా కనుగొన్నాడు, అందులో యువరాజు యారోస్లావ్ ఓస్మోమిస్ల్ సమాధి సమాధి ఉంది. కేథడ్రల్ ఆఫ్ ది డోర్మిషన్కు ఈ కేథడ్రల్ ఆపాదించబడింది, ఇది గతంలో క్రానికల్స్ నుండి మాత్రమే తెలిసినది, ఇది తొలి హలీచియన్ రాకుమారుల సమాధిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. కేథడ్రల్ పరిమాణం (37,5 x 32,4 m) (ప్రస్తుత [[ఉక్రెయిన్]] భూభాగంలో రెండవ అతిపెద్ద మధ్యయుగ చర్చి, కీవ్లోని సెయింట్ సోఫియా కేథడ్రాల్కు మాత్రమే చిన్నది) పురాతన హలీచ్ డియోసెస్ స్థానం అని సూచిస్తుంది. &nbsp;బహుశా ఈ కేథడ్రల్ 1157లో నిర్మించబడింది, 1241లో బాతు ఖాన్ సమూహాలచే నాశనం చేయబడింది, తరువాత 1576లో చివరిసారిగా ప్రస్తావించబడిన విధంగా పునర్నిర్మించబడింది. పశ్చిమం నుండి రోమనెస్క్ ప్రభావాలతో పూర్తిగా వ్యాపించిన ప్రారంభ గలీషియన్ నిర్మాణ శైలి మరింత ఈశాన్య దిశగా బదిలీ చేయబడిందని నమ్ముతారు. హాలిచ్లోని దేవాలయాల నిర్మాణకర్తలు పెరెస్లావల్ కేథడ్రల్, చర్చ్ ఆఫ్ ఇంటర్సెషన్ అపాన్ నెర్ల్ కూడా బాధ్యత వహించారని నమ్ముతారు. డోర్మిషన్ కేథడ్రల్ (1157) పునాదులు ఇంకా చూడవలసి ఉంది. ఈ శైలికి చెందిన మిగిలి ఉన్న ఏకైక మధ్యయుగ స్మారక చిహ్నం సెయింట్ పాంటాలియన్ చర్చి, ఇది మొదట 12వ, 13వ శతాబ్దాల ప్రారంభంలో నిర్మించబడింది, కానీ 17వ శతాబ్దంలో గణనీయంగా పునర్నిర్మించబడింది, 1990లలో వివాదాస్పదంగా పునర్నిర్మించారు. యూరి లుకోమ్స్కీ దర్శకత్వంలో క్రిలోస్, హలీచ్ భూభాగాలలో పురావస్తు త్రవ్వకాలు కొనసాగుతున్నాయి. === హాలీచ్ === [[దస్త్రం:Ukraina_(439).jpg|thumb|14 వ శతాబ్దం నుండి కోట శిధిలాలు.]] [[దస్త్రం:Krylos.jpg|thumb|క్రిలోస్ చెందిన ఈ 16వ శతాబ్దపు చెక్క చర్చి గలీసియా సాంప్రదాయ చెక్క నిర్మాణానికి ఉదాహరణగా నిలుస్తుంది.]] క్రమంగా, పాత హలీచ్ జనాభా 14వ శతాబ్దం మధ్యకాలంలో దాని నివాసులు మాత్రమే హలీచ్ మెట్రోపాలిటన్, అతని సిబ్బంది అని చెప్పడానికి తగ్గిపోయింది. ప్రస్తుత పట్టణం పురాతన రాజధాని హలీచినా నుండి 5 కిలోమీటర్ల (3 మైళ్ళు) దూరంలో ఉంది, పాత పట్టణం నదీ నౌకాశ్రయం ఉన్న ప్రదేశంలో, [[లిథువేనియా]] యువరాజు లుబార్ట్ 1367లో తన చెక్క కోటను నిర్మించిన ప్రదేశంలో ఉంది. దీని ప్రధాన చారిత్రక స్మారక చిహ్నం మేరీ జననానికి అంకితం చేయబడిన చర్చి. మొదట 14వ, 15వ శతాబ్దాల ప్రారంభంలో నిర్మించబడిన దీనిని 1825లో పునరుద్ధరించారు. రుథేనియా రాజుగా ఆ యువరాజు పట్టాభిషేకం 750వ వార్షికోత్సవం సందర్భంగా 2003లో ప్రారంభించిన హాలీచ్కు చెందిన డానిలో కు గుర్రపు స్వారీ స్మారక చిహ్నం కూడా ఆసక్తికరంగా ఉంది. 1349లో, మజోవియాకు చెందిన డ్యూక్ బోలెస్లా జెర్జీ II మరణం, గలీసియా-వోల్నియా యుద్ధాల తరువాత, పాలిష్ రాజు కాసిమిర్ ది గ్రేట్, హలీచ్ను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. 1367లో, దీనికి మాగ్డెబర్గ్ హక్కులు మంజూరు చేయబడ్డాయి, అదే సంవత్సరంలో, ఇక్కడ రోమన్ కాథలిక్ డియోసెస్ స్థాపించబడింది. ఐదు సంవత్సరాల తరువాత, పోప్ గ్రెగొరీ XI అవిగ్నాన్ హాలిక్జ్ ఆర్చ్డియోసీస్ను సృష్టించాడు, ఇది డియోసెస్ ఆఫ్ ఖోలమ్ (చెల్మ్ పెరెమిష్ల్), వోలోడిమిర్-వోలిన్స్కీ (వ్లోడ్జిమియెర్జ్ వోలిన్స్కి) లను నియంత్రించింది. 1409లో ఆర్చ్డియోసీస్ను ల్వివ్కు తరలించారు. కింగ్ కాసిమిర్ మరణం తరువాత (1370-1370) పోలాండ్, హంగరీ రాజు లూయిస్ I, రెడ్ రుథేనియాను హంగేరియన్ నియమించిన స్టారోస్టాస్ అధికారానికి గురిచేశాడు, దీనిని హంగరీ పాలటైన్లోని ఒపోల్ డ్యూక్ వ్లాడిస్లాస్ II పట్టించుకోలేదు. హంగేరియన్లు 1387 వరకు హాలిచ్లోనే ఉన్నారు, పోలాండ్ రాణి జాడ్విగా వారిని తొలగించి, ఈ ప్రాంతాన్ని పోలాండ్లో తిరిగి విలీనం చేసింది. పోలాండ్ రాజ్యంలో, హాలిచ్ రుథేనియన్ వోయివోడెషిప్ ప్రధాన పరిపాలనా కేంద్రాలలో ఒకటిగా మిగిలిపోయింది. 1564లో, [[వార్సా]] సెజ్మ్ హాలిక్జ్లో ఒక సెజ్మిక్ సృష్టించింది, ఇది హాలిక్జ్, ట్రెంబౌలా, కొలోమిజా పౌయాట్లతో సహా హాలిక్జ్ జియేమియాను పరిపాలించింది. పోలిష్-ఒట్టోమన్ యుద్ధ సమయంలో (1621) హాలిక్జ్ను క్రిమియన్ టాటర్లు కాల్చివేశారు, 1624లో హెట్మాన్ స్టానిస్లా కొనీక్పోల్స్కీ హాలిక్జ్ సమీపంలోని మార్టినోవ్ వద్ద టాటర్లను ఓడించాడు. 1649లో, హాలిజ్ మరోసారి బోహ్దాన్ ఖ్మెల్నిట్స్కీ కోసాక్కులుచే నాశనం చేయబడింది, 1676లో పోలిష్-ఒట్టోమన్ యుద్ధం (′ఐడి1]) సమయంలో మరింత విధ్వంసం జరిగింది. 1765లో, హాలిక్జ్లో 110 ఇళ్ళు, 3 చర్చిలు ఉన్నాయి, ఫ్రాన్సిస్జెక్ క్వారీ పోటోకి స్థానిక స్టారోస్టాగా పనిచేస్తున్నారు. ఈ పట్టణాన్ని 1772లో ఆస్ట్రియన్ దళాలు స్వాధీనం చేసుకున్నాయి, 1918 చివరి వరకు ఇది హాబ్స్బర్గ్ సామ్రాజ్యం భాగంగా ఉండిపోయింది. 1870లో, హాలిక్జ్ జనాభా 4142, ఇందులో 1609 రోమన్ కాథలిక్కులు, 1690 గ్రీకు-కాథలిక్కలు, 839 యూదులు ఉన్నారు. 1918 నవంబరు 1న, 1919 మే వరకు, ఈ పట్టణాన్ని ఉక్రైనియన్లు పరిపాలించారు. పోలిష్-ఉక్రేనియన్ యుద్ధం తరువాత, హాలిక్జ్ తాత్కాలికంగా పోలాండ్కు తిరిగి వచ్చాడు, ఇది 1919 జూన్ 25న పారిస్లో నిర్ధారించబడింది. సెప్టెంబరు 16,1920 న, పోలిష్-సోవియట్ యుద్ధ సమయంలో, హాలిక్జ్ సమీపంలో డైటియటిన్ యుద్ధం జరిగింది, మార్చి 15,1923 న, మాజీ గలీసియా తూర్పు భాగంపై శాశ్వత పోలిష్ నియంత్రణను రాయబారుల సమావేశం గుర్తించింది. పోలాండ్ పై సోవియట్ దండయాత్ర వరకు, హాలిక్జ్ స్టానిస్లావ్ వోయివోడెషన్కు చెందినది, దీనిలో ఇది ఒక కౌంటీ స్థానం. 1941 జూలై ప్రారంభంలో ఈ పట్టణాన్ని జర్మన్లు ఆక్రమించారు. యూదుల సమాజం చాలా పెద్దది.  చాలా మంది యూదులు డ్నీస్టర్ నది కుడి ఒడ్డున ఉన్న పట్టణ కేంద్రంలో నివసించారు. 1941 లేదా 1942 చివరలో, సామూహిక మరణశిక్షలో 1,000 మంది యూదులు హత్య చేయబడ్డారు. కొంతమంది 20-30 యూదులు నదిలో మునిగిపోయారు.<ref>{{Cite web|title=Yahad - in Unum|url=http://www.yahadmap.org/#village/halych-galych-halycz-galycz-galich-ivano-frankivsk-ukraine.644}}</ref> [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం]] తరువాత, దాని పోలిష్ నివాసితులు కోలుకున్న భూభాగాలు అని పిలవబడే ప్రాంతాలకు పునరావాసం పొందారు. 1994 ఫిబ్రవరి 8న, 11-17వ శతాబ్దాలకు చెందిన హలీచ్లోని నిర్మాణ ప్రదేశాలను సంరక్షించడానికి, ప్రోత్సహించడానికి [[ప్రాచీన హాలిచ్|పురాతన హలీచ్ పరిరక్షణ]] సృష్టించబడింది.<ref name=":0">{{Cite web|title=Національний заповідник "Давній Галич"|url=http://www.davniyhalych.com.ua/pro-nas/zapovidnik-davnii-galich|website=Національний заповідник "Давній Галич"}}</ref> 2020 జూలై 18 వరకు, హలీచ్ రైయాన్ పరిపాలనా కేంద్రంగా ఉండేది. ఉక్రెయిన్ పరిపాలనా సంస్కరణలో భాగంగా 2020 జూలైలో ఈ రైయాన్ రద్దు చేయబడింది, ఇది ఇవానో-ఫ్రాంకివ్స్క్ ఒబ్లాస్ట్ రైయాన్ల సంఖ్యను ఆరుకు తగ్గించింది. హలీచ్ రాయన్ ప్రాంతం ఇవానో-ఫ్రాంకివ్స్క్ రాయన్లో విలీనం చేయబడింది.<ref>{{Cite news|url=http://www.golos.com.ua/article/333466|title=Про утворення та ліквідацію районів. Постанова Верховної Ради України № 807-ІХ.|date=2020-07-18|work=Голос України|access-date=2020-10-03|language=uk}}</ref><ref>{{Cite web|title=Нові райони: карти + склад|url=https://www.minregion.gov.ua/press/news/novi-rajony-karty-sklad/|publisher=Міністерство розвитку громад та територій України|language=Ukrainian}}</ref> == ప్రధాన ఆకర్షణలు == * హాలిచైనా సమాధి-పురాణ పాలకుడు హాలిచినీ ఖననం. కుర్గాన్లో పునర్నిర్మాణం. క్రిలోస్ లో. * చర్చ్ ఆఫ్ ది డోర్మిషన్ (1584లో నిర్మించబడింది) క్రిలోస్ లో. * [http://ua.vlasenko.net/krylos/pb070361.jpg కేథడ్రల్ ఆఫ్ ది డోర్మిషన్, సెయింట్ బాసిల్ చాపెల్ అవశేషాలు]. క్రిలోస్ లో. * 16వ శతాబ్దపు హలీచినా విలక్షణమైన చెక్క చర్చి పునర్నిర్మాణం. క్రిలోస్లో * [https://web.archive.org/web/20120113190658/http://www.galych-rada.gov.ua/varto-vidvidaty/knyazha-krynytsya/ యువరాజు క్షేమంగా ఉన్నాడు.] క్రిలోస్ లో. * రెసిడెన్స్ ఆఫ్ మిట్రోపోలిట్ (ఇప్పుడు మ్యూజియము ఆఫ్ హిస్టరీ ఆఫ్ హలీచ్. క్రిలోస్ లో. * సెయింట్ పాంటాలియన్ చర్చి. హాలిచ్-వోల్నియా నుండి మిగిలి ఉన్న ఏకైక 12 సి చర్చి. * [https://web.archive.org/web/20120113183857/http://www.galych-rada.gov.ua/varto-vidvidaty/halytskyj-zamok/ కోట (13వ-17వ శతాబ్దాలు)] . హాలీచ్లో. 14వ శతాబ్దం మధ్యకాలంలో కాసిమిర్ III ది గ్రేట్ చేత నిర్మించబడింది, 17వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో వాస్తుశిల్పి ఫ్రాన్సిస్కో కొరాజ్జినీచే పునర్నిర్మించబడింది. 1676లో టర్క్లు స్వాధీనం చేసుకున్న ఈ ప్రాంతం శిథిలావస్థకు చేరుకుంది, 1796లో దాని గోడలను చాలా వరకు ఆస్ట్రియన్లు కూల్చివేశారు. * [https://web.archive.org/web/20120113183717/http://www.galych-rada.gov.ua/varto-vidvidaty/tserkva-rizdva-hrystovoho/ నేటివిటీ చర్చి (14 వ శతాబ్దం)] . హాలీచ్లో. == ప్రముఖ నివాసితులు == * ఇవాన్ పోపెల్ (1850-1921), ఉక్రేనియన్ గ్రీక్ కాథలిక్ పూజారి, సామాజిక, సాంస్కృతిక కార్యకర్త <ref>{{Cite news|url=https://lib.if.ua/franko/1312188897.html|title=Довгополе|last=Роман Горак|date=|work=Івано-Франківська обласна універсальна наукова бібліотека ім. І.Франка|access-date=2023-10-16|archive-url=|archive-date=}}</ref> == మూలాలు == {{Reflist}} == మరింత చదవండి == * పాస్టర్నాక్ J. క్రిలోస్ లో కాథెడ్రల్ లో న్యూన్టెక్టే మిట్టెలాల్టెరిచే మరణించాడు. - జహర్బుచెర్ ఫర్ గెస్చిచ్టే ఓస్టియురోపాస్, 1938, Bd. 3, ఎస్. * వీనర్, మిరియం ఉక్రేనియన్ స్టేట్ ఆర్కైవ్స్ (మోల్డోవా స్టేట్ ఆర్కైవ్సుతో సహకారంతో) (1999). [https://www.rtrfoundation.org/webart/GALICH.pdf "టౌన్ క్లిప్లుః గలీచ్".]''ఉక్రెయిన్, మోల్డోవాలో యూదుల మూలాలుః గతం, ఆర్కైవల్ ఇన్వెంటరీస్ నుండి పేజీలు''. సెకాకస్, NJ: మిరియం వీనర్ రూట్స్ ఫౌండేషన్కు మార్గాలు. p. 410. &nbsp;ISBY 978-0-96-565081-6. OCLC 607423469. == బాహ్య లింకులు == * [http://encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkPath=pages\H\A\Halych.htm Halych] in the [http://encyclopediaofukraine.com/ Encyclopedia of Ukraine, vol. 2 (1989).] {{In lang|en}} * [http://www.castles.com.ua/?halych Halych]. Castles.com (Castles and temples of Ukraine) {{In lang|uk}}; [http://castles.com.ua/galych.html Halych]. Castles.com (Castles and temples of Ukraine) {{In lang|en}} * [http://en.davniyhalych.com.ua/ Davniy Halych] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121112103408/http://en.davniyhalych.com.ua/|date=2012-11-12}}. Official website of the National Historical Reserve "Davniy Halych" (Ancient Halych) {{In lang|en}} * [http://mskifa.narod.ru/galuch.html History and photographs] (in Ukrainian) [[వర్గం:ఉక్రెయిన్]] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] [[వర్గం:నగరాలు]] 0zsawoljnen3kgzqrp1hb6je9rlv3zd 0 507649 4942741 2026-08-23T18:18:48Z Nagarani Bethi 60383 "[[:en:Special:Redirect/revision/1346542800|Scythia Minor (Crimea)]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4942741 wikitext text/x-wiki {{దేశ సమాచారపెట్టె | conventional_long_name = {{lang|la|Scythia Minor}} | native_name = {{lang|grc|Μικρά Σκυθία}} | image_map = | image_map_caption = | capital = [[Scythian Neapolis]] | religion = [[Scythian religion]]<br/>[[Ancient Greek religion]] | government_type = Monarchy | year_end = {{c.|109 BCE}} | year_start = {{c.|3rd century BCE}} | common_languages = [[Ancient Greek]]<br/>[[Scythian languages|Scythian]] | title_leader = King | year_leader1 = {{c.|2nd century BCE}} | leader1 = [[Skilurus]] | year_leader2 = {{c.|120 BCE}} | leader2 = [[Palacus]] | p1 = Scythian kingdom in the Pontic steppe | p2 = Tauri | s1 = Kingdom of Pontus | s2 = Roman Empire | s3 = Sarmatians | s4 = Goths | s5 = Heruli | today = [[Ukraine]] }} [[దస్త్రం:Simferopol,_Scythian_Neapolis,_2016.06.17_(04)_(29608182661).jpg|కుడి|thumb|క్రిమియాలోని ఆధునిక సింఫేరోపోల్ సమీపంలో ఉన్న [[సిథియన్ నియాపోలిస్]] అవశేషాలు. ఇది క్రిమియన్ సిథియన్ రాజ్యానికి రాజధానిగా పనిచేసింది.]] '''క్రిమియా సిథియన్ రాజ్యం''' అనేది [[క్రిమియా]]<nowiki/>లో క్రీస్తుపూర్వం 3 వ శతాబ్దంలో సిథియన్లు సృష్టించిన రాజ్యం. == భౌగోళికం == క్రిమియాలోని సిథియన్ రాజ్యం పరిమిత భూభాగాన్ని కలిగి ఉంది, ఇందులో టౌరిడా, దిగువ డ్నీపర్, దిగువ దక్షిణ బగ్ నదుల వరకు క్రిమియా స్టెప్పీలు, పర్వతాలు ఉన్నాయి.{{Sfn|Melyukova|1990|pp=97-110}} == చరిత్ర == === నేపథ్యం === సిథియన్లు క్రీస్తుపూర్వం 9వ శతాబ్దంలో మధ్య ఆసియాలో ఉద్భవించిన పురాతన ఇరానియన్ సంచార ప్రజలు, వారు క్రీస్తుపూర్చి 6వ శతాబ్దంలో పోంటిక్ గడ్డి మైదానంలో స్థిరపడటానికి ముందు క్రీస్తుపపూర్ 7వ శతాబ్దంలో పశ్చిమ ఆసియాలోకి వలస వచ్చారు. ఈ పోంటిక్ సిథియన్ రాజ్యం ఎత్తులో, క్రీస్తుపూర్వం 4 వ శతాబ్దంలో, క్రిమియా, డోబ్రుగియా ప్రాంతాన్ని "లిటిల్ సిథియా" అని పిలవడం ప్రారంభమైంది.{{Sfn|Batty|2007|p=204-214}} క్రీస్తుపూర్వం 3వ శతాబ్దంలో, సిథియన్లకు సంబంధించిన మరొక సంచార ఇరానియన్ ప్రజలు అయిన సర్మటియన్ల ఉత్తర పోంటిక్ ప్రాంతంలో, అలాగే థ్రేసియన్ గెటే, జర్మనీ బాస్టర్నే, స్కిరి, సెల్ట్స్ విస్తరణ, సిథియాన్ రాజ్యం పోంటిక్ స్టెప్పీ నుండి అదృశ్యమైంది, సిథియన్లను పోంటిక్ స్టెప్పే ఆధిపత్య శక్తిగా సర్మటియన్లు భర్తీ చేశారు, దీని కారణంగా ఈ ప్రాంతానికి "సిథియా" అనే పేరు "సర్మటియా యూరోపియా" (యూరోపియన్ సర్మటియ) ద్వారా భర్తీ చేయబడింది.<ref name="OlbrychtNomads">{{Cite book|title=Collectanea Celto-Asiatica Cracoviensia|last=Olbrycht|first=Marek Jan|date=2000|publisher=[[:pl:Księgarnia Akademicka|Księgarnia Akademicka]]|isbn=978-8-371-88337-8|editor-last=Pstrusińska|editor-first=Jadwiga|editor-link=:pl:Jadwiga Pstrusińska|location=[[Kraków]]|pages=101–104|chapter=Remarks on the Presence of Iranian Peoples in Europe and Their Asiatic Relations|editor-last2=Fear|editor-first2=Andrew|chapter-url=https://www.academia.edu/11934986}}</ref>{{Sfn|Ivantchik|2018}} సిథియన్లు క్రిమియా సిథియా మైనర్కు పారిపోయారు, అక్కడ వారు గ్రీకులతో ఉద్రిక్తతలు ఉన్నప్పటికీ సర్మటియన్ దండయాత్రకు వ్యతిరేకంగా తమను తాము సురక్షితంగా స్థాపించుకోగలిగారు, డోబ్రుగియా సిథియా మైనర్కు, అలాగే సమీప ప్రాంతాలకు, వారు ఎన్క్లేవ్లలో పరిమితం అయ్యారు. అప్పటికి, ఈ సిథియన్లు సంచారులు కాలేదు, వారు నిశ్చల రైతులుగా మారారు, హెలెనైజ్ చేయబడ్డారు, క్రీస్తుపూర్వం 2 వ శతాబ్దం నాటికి సిథియన్లను ఇప్పటికీ కనుగొనగల ప్రదేశాలు క్రిమియా, డోబ్రుగియాలోని సిథియా మైనర్లలో ఉన్నాయి, అలాగే డ్నిప్రో నది దిగువ ప్రాంతాలలో ఉన్నాయి.<ref name="OlbrychtNomads" />{{Sfn|Ivantchik|2018}} === రాజ్యం === క్రీస్తుపూర్వం 3 వ శతాబ్దం ప్రారంభం నుండి, క్రిమియా సిథియా మైనర్ పశ్చిమ క్రిమియాలోని గ్రీకు నగరాలకు వ్యతిరేకంగా విస్తరించడం ప్రారంభించింది, ఇది ఇప్పటివరకు [[ఖెర్సోనెసస్|చెర్సోనెసస్]] నగరంచే నియంత్రించబడింది, అతను శతాబ్దం మధ్య నాటికి దాని సమీప పరిసరాల్లో లేని అన్ని ఆస్తులను కోల్పోయాడు, కలోస్ లిమెన్, కెర్కినిటిస్ సిథియన్ నియంత్రణలో ఉన్నారు. క్రిమియన్ సిథియన్లు తమ సంచార జీవనశైలిని కొంతౌరీ కాపాడుకోగలిగినప్పటికీ, అప్పటికి వారు మరింత నిశ్చలంగా మారారు, ముఖ్యంగా దిగువ డ్నిప్రో ప్రాంతంలో, క్రిమియన్ పర్వతాలలోని టౌరితో వివాహం చేసుకున్నారు.{{Sfn|Ivantchik|2018}} క్రీస్తుపూర్వం 2వ శతాబ్దం మధ్యలో, క్రిమియన్ సిథియన్లు [[సిథియన్ నియాపోలిస్]] రాజధానిగా చేసుకుని ఒక కొత్త రాజ్యాన్ని స్థాపించారు, దీని పాలకులు తమను సిథియా రాజుగా పేర్కొన్నారు. ఈ క్రిమియన్ సిథియన్ రాజ్యం చివరి సిథియన్ సంస్కృతి క్రీస్తుపూర్వం 4 వ శతాబ్దానికి చెందిన సిథియన్ సంస్కృతికి కొనసాగింపు కాదు, రాజ్యం కూడా గణనీయంగా హెలెనైజ్ చేయబడింది, 4 వ శతాబ్దం BCE మునుపటి సంచార రాజ్యం కంటే బార్బేరియన్ రాజవంశాలు పాలించిన హెలెనిస్టిక్ రాజ్యాలను పోలి ఉంటుంది.{{Sfn|Ivantchik|2018}} క్రిమియన్ సిథియన్ రాజ్యానికి బోస్పోరన్ రాజ్యంతో సన్నిహిత సంబంధాలు ఉండేవి, వారి వివాహ సంబంధాలు వారి సంబంధిత రాజ గృహాలను, మూడవ పెరిసాదేస్ వితంతువు అయిన బోస్పోరాన్ రాణి కామసార్యేతో అనుసంధానించాయి, సిథియన్ నియాపోలిస్ నుండి ఒక అర్గోటోస్ను ఆమె రెండవ భర్తగా తీసుకున్నారు.{{Sfn|Ivantchik|2018}} [[దస్త్రం:Skiluros.jpg|కుడి|thumb|సిథియన్ రాజు స్కిలురస్, [[సిథియన్ నియాపోలిస్]], క్రిమియా నుండి ఉపశమనం, 2 వ శతాబ్దం BCE]] క్రీస్తుపూర్వం 2 వ శతాబ్దానికి చెందిన క్రిమియన్ సిథియన్ రాజు స్కిలురస్ చెర్సోనెసస్ను మినహాయించి మధ్య, పశ్చిమ క్రిమియాను పరిపాలించాడు, అలాగే పోంటిక్ ఒలబియాతో సహా పోంటిక్ ప్రాంతం వాయువ్య ప్రాంతంలో గణనీయమైన భాగాన్ని పరిపాలించాడు, అక్కడ అతను తన నాణేలను జారీ చేశాడు. స్కిలురస్ చెర్సోనెసస్కు వ్యతిరేకంగా సిథియన్ శత్రుత్వాన్ని కొనసాగించాడు, కానీ అతను బోస్పోరన్ రాజ్యంతో మంచి సంబంధాలను కొనసాగించాడు, అతని కుమార్తె దాని రాజవంశం సభ్యుడిని వివాహం చేసుకుంది, అతనికి హెరాక్లిడస్ అని పేరు పెట్టారు.{{Sfn|Ivantchik|2018}} === ముగింపు === క్రిమియన్ సిథియన్లు బోస్పోరన్ రాజ్యంపై రాజకీయ ఘర్షణలలో పాల్గొనడం కొనసాగించారు, పోంటిక్ రాజు మిథ్రిడేట్స్ VI యుపటోర్ జనరల్ డియోఫాంటస్, వారి శత్రువు చెర్సోనెసస్తో పొత్తు పెట్టుకొని, వారి రాజు, స్కేలురస్ కుమారుడు పాలకస్ ఓడించాడు, కొంతకాలం క్రీ పూ 110 నుండి 108 వరకు. డియోఫాంటస్ వారి రాజధాని సిథియన్ నియాపోలిస్తో సహా వారి కోటలన్నింటినీ స్వాధీనం చేసుకున్నాడు, తద్వారా క్రిమియన్ సిథియన్ల రాజ్యాన్ని ముగించి, దాని భూభాగాన్ని పోంటస్ రాజ్యంలో విలీనం చేశాడు. అయినప్పటికీ క్రిమియన్ సిథియన్లు వారి రాజ్యం నాశనం అయిన తరువాత కూడా కొనసాగారు. {{Sfn|Batty|2007|p=204-214}} రోమన్ రిపబ్లిక్ చేతిలో మిథ్రిడేట్స్ ఓటమి తరువాత, క్రిమియన్ సిథియన్లు తమ బలాన్ని కొంత తిరిగి పొందగలిగారు, రోమ్ నుండి సహాయం కోరిన చెర్సొనెసస్ను ముట్టడించారు. మోయిసియా రోమన్ లెగెట్, టిబెరియస్ ప్లాటియస్ సిల్వానస్ ఏలియానస్, సిథియన్లకు వ్యతిరేకంగా ప్రచారం చేసి, వారిని ఓడించి, చెర్సోనెసస్తో సహా క్రిమియాలో రోమన్ దళాలను ఏర్పాటు చేశాడు. క్రీస్తుపూర్వం 3వ శతాబ్దం నుండి క్రిమియన్ సిథియన్లు, టౌరీల మధ్య గణనీయమైన కలయిక కారణంగా ఈ సమయానికి క్రిమియన్ సిథియోన్లను "టౌరో-సిథియోన్" అని పిలిచేవారు.{{Sfn|Ivantchik|2018}} రోమన్ రిపబ్లిక్ చేతిలో మిథ్రిడేట్స్ ఓటమి తరువాత, క్రిమియన్ సిథియన్లు తమ బలాన్ని కొంత తిరిగి పొందగలిగారు, రోమ్ నుండి సహాయం కోరిన చెర్సొనెసస్ను ముట్టడించారు. మోయిసియా రోమన్ లెగెట్, టిబెరియస్ ప్లాటియస్ సిల్వానస్ ఏలియానస్, సిథియన్లకు వ్యతిరేకంగా ప్రచారం చేసి, వారిని ఓడించి, చెర్సోనెసస్తో సహా క్రిమియాలో రోమన్ దళాలను ఏర్పాటు చేశాడు. క్రీస్తుపూర్వం 3వ శతాబ్దం నుండి క్రిమియన్ సిథియన్లు, టౌరీల మధ్య గణనీయమైన కలయిక కారణంగా ఈ సమయానికి క్రిమియన్ సిథియోన్లను "టౌరో-సిథియోన్" అని పిలిచేవారు.{{Sfn|Ivantchik|2018}} === పరిణామం === క్రీ. శ. 50 నుండి 150 వరకు, సిథియన్లలో ఎక్కువ మంది సర్మటియన్లు కలిసిపోయారు.{{Sfn|Ivantchik|2018}}టౌరి, సర్మటియన్లతో కలిసిన క్రిమియాలోని మిగిలిన సిథియన్లను క్రీ. శ. 3 వ శతాబ్దంలో గోథ్లు, ఇతర జర్మనీ తెగలు స్వాధీనం చేసుకున్నాయి, వారు ఉత్తరం నుండి పోంటిక్ గడ్డి మైదానంలోకి వలస వచ్చారు, సిథియన్ నియాపోలిస్ను నాశనం చేశారు.{{Sfn|Sulimirski|1985|pp=149-199}} == సమాజం == క్రిమియన్ సిథియన్లు క్రిమియాలోని మునుపటి సిథియన్ నివాసులు, ద్వీపకల్పం స్థానిక టౌరియన్ ప్రజల నుండి వచ్చారు, వారు ఒకరితో ఒకరు వివాహం చేసుకున్నారు, క్రిమియా తీరంలో గ్రీకు కాలనీలు సమీపంలో ఉండటం వల్ల వారు గణనీయంగా హెలెనైజ్ చేయబడ్డారు.{{Sfn|Sulimirski|Taylor|1991|p=576}} ఈ క్రిమియన్ సిథియన్లు వ్యవసాయం, మతసంబంధమైన పనులు రెండింటినీ అభ్యసించే నిశ్చల ప్రజలు, వారు చిన్న చిన్న స్థావరాలలో నివసించారు, అప్పటి నుండి చిన్న నదులు ఎండిపోయాయి. క్రిమియా కూడా జనసాంద్రతతో కూడుకున్నది, అయినప్పటికీ ఈ నివాసులు శాశ్వత స్థావరాలలో కాకుండా తాత్కాలిక శిబిరాల్లో నివసించారు.{{Sfn|Sulimirski|Taylor|1991|p=576}} == క్రిమియన్ సిథియన్ల రాజులు == * స్కిలురస్ (సిథియన్ స్కిలురా) క్రీ. పూ. 2 వ శతాబ్దం పాలించాడు{{Sfn|Kullanda|Raevskiy|2004|p=93}} * పాలకస్ (సిథియన్ పాలకా) క్రీ. పూ. 120 లో పాలించాడు.{{Sfn|Tokhtasyev|2005|p=88}}{{Sfn|Kullanda|Raevskiy|2004|p=93}} == మూలాలు == {{Reflist}} == సూచనలు ==   [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌]] [[వర్గం:నగరాలు]] ip3it5n78hdz0b9ay0ghm0qq6eeyeqf 4942742 4942741 2026-08-23T18:22:56Z Nagarani Bethi 60383 4942742 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = సిథియా మైనర్ (క్రిమియా) | native_name = | image_map = | image_map_caption = | capital = [[సిథియన్ నియాపోలిస్]] | religion = [[సిథియన్ మతం]]<br/>[[ప్రాచీన గ్రీకు మతం]] | government_type = [[రాచరికం]] | year_end = {{c.|109 BCE}} | year_start = {{c.|3rd century BCE}} | common_languages = [[ప్రాచీన గ్రీకు]]<br/>[[సిథియన్ భాషలు|సిథియన్]] | title_leader = రాజు | year_leader1 = {{c.|2nd century BCE}} | leader1 = [[స్కిలరస్]] | year_leader2 = {{c.|120 BCE}} | leader2 = [[పాలకస్]] | era = [[హెలెనిస్టిక్ కాలం]] | p1 = పోంటిక్ స్టెప్పీలోని సిథియన్ రాజ్యం | p2 = టౌరీ | s1 = పోంటస్ రాజ్యం | s2 = రోమన్ సామ్రాజ్యం | s3 = సార్మాటియన్లు | s4 = గోత్‌లు | s5 = హెరులి | today = [[ఉక్రెయిన్]] }} [[దస్త్రం:Simferopol,_Scythian_Neapolis,_2016.06.17_(04)_(29608182661).jpg|కుడి|thumb|క్రిమియాలోని ఆధునిక సింఫేరోపోల్ సమీపంలో ఉన్న [[సిథియన్ నియాపోలిస్]] అవశేషాలు. ఇది క్రిమియన్ సిథియన్ రాజ్యానికి రాజధానిగా పనిచేసింది.]] '''క్రిమియా సిథియన్ రాజ్యం''' అనేది [[క్రిమియా]]<nowiki/>లో క్రీస్తుపూర్వం 3 వ శతాబ్దంలో సిథియన్లు సృష్టించిన రాజ్యం. == భౌగోళికం == క్రిమియాలోని సిథియన్ రాజ్యం పరిమిత భూభాగాన్ని కలిగి ఉంది, ఇందులో టౌరిడా, దిగువ డ్నీపర్, దిగువ దక్షిణ బగ్ నదుల వరకు క్రిమియా స్టెప్పీలు, పర్వతాలు ఉన్నాయి.{{Sfn|Melyukova|1990|pp=97-110}} == చరిత్ర == === నేపథ్యం === సిథియన్లు క్రీస్తుపూర్వం 9వ శతాబ్దంలో మధ్య ఆసియాలో ఉద్భవించిన పురాతన ఇరానియన్ సంచార ప్రజలు, వారు క్రీస్తుపూర్చి 6వ శతాబ్దంలో పోంటిక్ గడ్డి మైదానంలో స్థిరపడటానికి ముందు క్రీస్తుపపూర్ 7వ శతాబ్దంలో పశ్చిమ ఆసియాలోకి వలస వచ్చారు. ఈ పోంటిక్ సిథియన్ రాజ్యం ఎత్తులో, క్రీస్తుపూర్వం 4 వ శతాబ్దంలో, క్రిమియా, డోబ్రుగియా ప్రాంతాన్ని "లిటిల్ సిథియా" అని పిలవడం ప్రారంభమైంది.{{Sfn|Batty|2007|p=204-214}} క్రీస్తుపూర్వం 3వ శతాబ్దంలో, సిథియన్లకు సంబంధించిన మరొక సంచార ఇరానియన్ ప్రజలు అయిన సర్మటియన్ల ఉత్తర పోంటిక్ ప్రాంతంలో, అలాగే థ్రేసియన్ గెటే, జర్మనీ బాస్టర్నే, స్కిరి, సెల్ట్స్ విస్తరణ, సిథియాన్ రాజ్యం పోంటిక్ స్టెప్పీ నుండి అదృశ్యమైంది, సిథియన్లను పోంటిక్ స్టెప్పే ఆధిపత్య శక్తిగా సర్మటియన్లు భర్తీ చేశారు, దీని కారణంగా ఈ ప్రాంతానికి "సిథియా" అనే పేరు "సర్మటియా యూరోపియా" (యూరోపియన్ సర్మటియ) ద్వారా భర్తీ చేయబడింది.<ref name="OlbrychtNomads">{{Cite book|title=Collectanea Celto-Asiatica Cracoviensia|last=Olbrycht|first=Marek Jan|date=2000|publisher=[[:pl:Księgarnia Akademicka|Księgarnia Akademicka]]|isbn=978-8-371-88337-8|editor-last=Pstrusińska|editor-first=Jadwiga|editor-link=:pl:Jadwiga Pstrusińska|location=[[Kraków]]|pages=101–104|chapter=Remarks on the Presence of Iranian Peoples in Europe and Their Asiatic Relations|editor-last2=Fear|editor-first2=Andrew|chapter-url=https://www.academia.edu/11934986}}</ref>{{Sfn|Ivantchik|2018}} సిథియన్లు క్రిమియా సిథియా మైనర్కు పారిపోయారు, అక్కడ వారు గ్రీకులతో ఉద్రిక్తతలు ఉన్నప్పటికీ సర్మటియన్ దండయాత్రకు వ్యతిరేకంగా తమను తాము సురక్షితంగా స్థాపించుకోగలిగారు, డోబ్రుగియా సిథియా మైనర్కు, అలాగే సమీప ప్రాంతాలకు, వారు ఎన్క్లేవ్లలో పరిమితం అయ్యారు. అప్పటికి, ఈ సిథియన్లు సంచారులు కాలేదు, వారు నిశ్చల రైతులుగా మారారు, హెలెనైజ్ చేయబడ్డారు, క్రీస్తుపూర్వం 2 వ శతాబ్దం నాటికి సిథియన్లను ఇప్పటికీ కనుగొనగల ప్రదేశాలు క్రిమియా, డోబ్రుగియాలోని సిథియా మైనర్లలో ఉన్నాయి, అలాగే డ్నిప్రో నది దిగువ ప్రాంతాలలో ఉన్నాయి.<ref name="OlbrychtNomads" />{{Sfn|Ivantchik|2018}} === రాజ్యం === క్రీస్తుపూర్వం 3 వ శతాబ్దం ప్రారంభం నుండి, క్రిమియా సిథియా మైనర్ పశ్చిమ క్రిమియాలోని గ్రీకు నగరాలకు వ్యతిరేకంగా విస్తరించడం ప్రారంభించింది, ఇది ఇప్పటివరకు [[ఖెర్సోనెసస్|చెర్సోనెసస్]] నగరంచే నియంత్రించబడింది, అతను శతాబ్దం మధ్య నాటికి దాని సమీప పరిసరాల్లో లేని అన్ని ఆస్తులను కోల్పోయాడు, కలోస్ లిమెన్, కెర్కినిటిస్ సిథియన్ నియంత్రణలో ఉన్నారు. క్రిమియన్ సిథియన్లు తమ సంచార జీవనశైలిని కొంతౌరీ కాపాడుకోగలిగినప్పటికీ, అప్పటికి వారు మరింత నిశ్చలంగా మారారు, ముఖ్యంగా దిగువ డ్నిప్రో ప్రాంతంలో, క్రిమియన్ పర్వతాలలోని టౌరితో వివాహం చేసుకున్నారు.{{Sfn|Ivantchik|2018}} క్రీస్తుపూర్వం 2వ శతాబ్దం మధ్యలో, క్రిమియన్ సిథియన్లు [[సిథియన్ నియాపోలిస్]] రాజధానిగా చేసుకుని ఒక కొత్త రాజ్యాన్ని స్థాపించారు, దీని పాలకులు తమను సిథియా రాజుగా పేర్కొన్నారు. ఈ క్రిమియన్ సిథియన్ రాజ్యం చివరి సిథియన్ సంస్కృతి క్రీస్తుపూర్వం 4 వ శతాబ్దానికి చెందిన సిథియన్ సంస్కృతికి కొనసాగింపు కాదు, రాజ్యం కూడా గణనీయంగా హెలెనైజ్ చేయబడింది, 4 వ శతాబ్దం BCE మునుపటి సంచార రాజ్యం కంటే బార్బేరియన్ రాజవంశాలు పాలించిన హెలెనిస్టిక్ రాజ్యాలను పోలి ఉంటుంది.{{Sfn|Ivantchik|2018}} క్రిమియన్ సిథియన్ రాజ్యానికి బోస్పోరన్ రాజ్యంతో సన్నిహిత సంబంధాలు ఉండేవి, వారి వివాహ సంబంధాలు వారి సంబంధిత రాజ గృహాలను, మూడవ పెరిసాదేస్ వితంతువు అయిన బోస్పోరాన్ రాణి కామసార్యేతో అనుసంధానించాయి, సిథియన్ నియాపోలిస్ నుండి ఒక అర్గోటోస్ను ఆమె రెండవ భర్తగా తీసుకున్నారు.{{Sfn|Ivantchik|2018}} [[దస్త్రం:Skiluros.jpg|కుడి|thumb|సిథియన్ రాజు స్కిలురస్, [[సిథియన్ నియాపోలిస్]], క్రిమియా నుండి ఉపశమనం, 2 వ శతాబ్దం BCE]] క్రీస్తుపూర్వం 2 వ శతాబ్దానికి చెందిన క్రిమియన్ సిథియన్ రాజు స్కిలురస్ చెర్సోనెసస్ను మినహాయించి మధ్య, పశ్చిమ క్రిమియాను పరిపాలించాడు, అలాగే పోంటిక్ ఒలబియాతో సహా పోంటిక్ ప్రాంతం వాయువ్య ప్రాంతంలో గణనీయమైన భాగాన్ని పరిపాలించాడు, అక్కడ అతను తన నాణేలను జారీ చేశాడు. స్కిలురస్ చెర్సోనెసస్కు వ్యతిరేకంగా సిథియన్ శత్రుత్వాన్ని కొనసాగించాడు, కానీ అతను బోస్పోరన్ రాజ్యంతో మంచి సంబంధాలను కొనసాగించాడు, అతని కుమార్తె దాని రాజవంశం సభ్యుడిని వివాహం చేసుకుంది, అతనికి హెరాక్లిడస్ అని పేరు పెట్టారు.{{Sfn|Ivantchik|2018}} === ముగింపు === క్రిమియన్ సిథియన్లు బోస్పోరన్ రాజ్యంపై రాజకీయ ఘర్షణలలో పాల్గొనడం కొనసాగించారు, పోంటిక్ రాజు మిథ్రిడేట్స్ VI యుపటోర్ జనరల్ డియోఫాంటస్, వారి శత్రువు చెర్సోనెసస్తో పొత్తు పెట్టుకొని, వారి రాజు, స్కేలురస్ కుమారుడు పాలకస్ ఓడించాడు, కొంతకాలం క్రీ పూ 110 నుండి 108 వరకు. డియోఫాంటస్ వారి రాజధాని సిథియన్ నియాపోలిస్తో సహా వారి కోటలన్నింటినీ స్వాధీనం చేసుకున్నాడు, తద్వారా క్రిమియన్ సిథియన్ల రాజ్యాన్ని ముగించి, దాని భూభాగాన్ని పోంటస్ రాజ్యంలో విలీనం చేశాడు. అయినప్పటికీ క్రిమియన్ సిథియన్లు వారి రాజ్యం నాశనం అయిన తరువాత కూడా కొనసాగారు. {{Sfn|Batty|2007|p=204-214}} రోమన్ రిపబ్లిక్ చేతిలో మిథ్రిడేట్స్ ఓటమి తరువాత, క్రిమియన్ సిథియన్లు తమ బలాన్ని కొంత తిరిగి పొందగలిగారు, రోమ్ నుండి సహాయం కోరిన చెర్సొనెసస్ను ముట్టడించారు. మోయిసియా రోమన్ లెగెట్, టిబెరియస్ ప్లాటియస్ సిల్వానస్ ఏలియానస్, సిథియన్లకు వ్యతిరేకంగా ప్రచారం చేసి, వారిని ఓడించి, చెర్సోనెసస్తో సహా క్రిమియాలో రోమన్ దళాలను ఏర్పాటు చేశాడు. క్రీస్తుపూర్వం 3వ శతాబ్దం నుండి క్రిమియన్ సిథియన్లు, టౌరీల మధ్య గణనీయమైన కలయిక కారణంగా ఈ సమయానికి క్రిమియన్ సిథియోన్లను "టౌరో-సిథియోన్" అని పిలిచేవారు.{{Sfn|Ivantchik|2018}} రోమన్ రిపబ్లిక్ చేతిలో మిథ్రిడేట్స్ ఓటమి తరువాత, క్రిమియన్ సిథియన్లు తమ బలాన్ని కొంత తిరిగి పొందగలిగారు, రోమ్ నుండి సహాయం కోరిన చెర్సొనెసస్ను ముట్టడించారు. మోయిసియా రోమన్ లెగెట్, టిబెరియస్ ప్లాటియస్ సిల్వానస్ ఏలియానస్, సిథియన్లకు వ్యతిరేకంగా ప్రచారం చేసి, వారిని ఓడించి, చెర్సోనెసస్తో సహా క్రిమియాలో రోమన్ దళాలను ఏర్పాటు చేశాడు. క్రీస్తుపూర్వం 3వ శతాబ్దం నుండి క్రిమియన్ సిథియన్లు, టౌరీల మధ్య గణనీయమైన కలయిక కారణంగా ఈ సమయానికి క్రిమియన్ సిథియోన్లను "టౌరో-సిథియోన్" అని పిలిచేవారు.{{Sfn|Ivantchik|2018}} === పరిణామం === క్రీ. శ. 50 నుండి 150 వరకు, సిథియన్లలో ఎక్కువ మంది సర్మటియన్లు కలిసిపోయారు.{{Sfn|Ivantchik|2018}}టౌరి, సర్మటియన్లతో కలిసిన క్రిమియాలోని మిగిలిన సిథియన్లను క్రీ. శ. 3 వ శతాబ్దంలో గోథ్లు, ఇతర జర్మనీ తెగలు స్వాధీనం చేసుకున్నాయి, వారు ఉత్తరం నుండి పోంటిక్ గడ్డి మైదానంలోకి వలస వచ్చారు, సిథియన్ నియాపోలిస్ను నాశనం చేశారు.{{Sfn|Sulimirski|1985|pp=149-199}} == సమాజం == క్రిమియన్ సిథియన్లు క్రిమియాలోని మునుపటి సిథియన్ నివాసులు, ద్వీపకల్పం స్థానిక టౌరియన్ ప్రజల నుండి వచ్చారు, వారు ఒకరితో ఒకరు వివాహం చేసుకున్నారు, క్రిమియా తీరంలో గ్రీకు కాలనీలు సమీపంలో ఉండటం వల్ల వారు గణనీయంగా హెలెనైజ్ చేయబడ్డారు.{{Sfn|Sulimirski|Taylor|1991|p=576}} ఈ క్రిమియన్ సిథియన్లు వ్యవసాయం, మతసంబంధమైన పనులు రెండింటినీ అభ్యసించే నిశ్చల ప్రజలు, వారు చిన్న చిన్న స్థావరాలలో నివసించారు, అప్పటి నుండి చిన్న నదులు ఎండిపోయాయి. క్రిమియా కూడా జనసాంద్రతతో కూడుకున్నది, అయినప్పటికీ ఈ నివాసులు శాశ్వత స్థావరాలలో కాకుండా తాత్కాలిక శిబిరాల్లో నివసించారు.{{Sfn|Sulimirski|Taylor|1991|p=576}} == క్రిమియన్ సిథియన్ల రాజులు == * స్కిలురస్ (సిథియన్ స్కిలురా) క్రీ. పూ. 2 వ శతాబ్దం పాలించాడు{{Sfn|Kullanda|Raevskiy|2004|p=93}} * పాలకస్ (సిథియన్ పాలకా) క్రీ. పూ. 120 లో పాలించాడు.{{Sfn|Tokhtasyev|2005|p=88}}{{Sfn|Kullanda|Raevskiy|2004|p=93}} == మూలాలు == {{Reflist}} == సూచనలు == {{refbegin}} * {{cite book |last=Batty |first=Roger |author-link=Roger Batty |date=2007 |title=Rome and the Nomads: The Pontic-Danubian Realm in Antiquity |location=[[Oxford]] |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-198-14936-1 }} * {{cite web |url=http://www.iranicaonline.org/articles/scythians |title=Scythians |last=Ivantchik |first=Askold |author-link=Askold Ivantchik |date=April 25, 2018 |website=[[Encyclopædia Iranica]] }} * {{cite journal |last1=Kullanda |first1=S. V. |author-link1=:ru:Кулланда, Сергей Всеволодович |last2=Raevskiy |first2=D. S. |author-link2=:ru:Раевский, Дмитрий Сергеевич |date=2004 |title=Эминак в ряду владык Скифии |trans-title=Eminakes, King of Scythia |url=http://vdi.igh.ru/system/articles/pdfs/000/001/043/original/9da35b43bb675ce087878280fadbd812cfd3535c.pdf?1551273459 |journal=[[:ru:Вестник древней истории|Вестник древней истории]] |trans-work=[[Journal of Ancient History]] |language=ru |volume=248 |issue=1 |pages=79–95 |doi= |access-date=1 May 2023}} * {{cite book |last=Melyukova |first=A. I. |author-link=Anna Melyukova |date=1990 |editor-last=Sinor |editor-first=Denis |editor-link=Denis Sinor |title=The Cambridge History of Early Inner Asia |url=https://archive.org/details/cambridgehistory0000unse_w0y6 |chapter=The Scythians and Sarmatians |location=[[Cambridge]], [[United Kingdom]] |publisher=[[Cambridge University Press]] |pages=97–117 |isbn=978-0-521-24304-9 }} * {{cite book |editor-last=Gershevitch |editor-first=I. |editor-link=Ilya Gershevitch |last=Sulimirski |first=T. |author-link=Tadeusz Sulimirski |year=1985 |chapter=The Scyths |title=The Median and Achaemenian Periods |series=[[The Cambridge History of Iran]] |volume=2 |location=[[Cambridge]], [[United Kingdom]] |publisher=[[Cambridge University Press]] |pages=149–199 |isbn=978-1-139-05493-5 }} *{{cite book |editor1-last=Boardman |editor1-first=John |editor1-link=John Boardman (art historian) |editor2-last=Edwards |editor2-first=I. E. S. |editor2-link=I. E. S. Edwards |editor3-last=Hammond |editor3-first=N. G. L. |editor3-link=N. G. L. Hammond |editor4-last=Sollberger |editor4-first=E. |editor4-link=Edmond Sollberger |editor5-last=Walker |editor5-first=C. B. F. |last1=Sulimirski |first1=Tadeusz |author-link1=Tadeusz Sulimirski |last2=Taylor |first2=T. F. |author-link2=Timothy Taylor (archaeologist) |date=1991 |title=The Assyrian and Babylonian Empires and other States of the Near East, from the Eighth to the Sixth Centuries B.C. |series=[[The Cambridge Ancient History]] |volume=3 |issue=2 |chapter=The Scythians |url= |location=[[Cambridge]], [[United Kingdom]] |publisher=[[Cambridge University Press]] |pages=547–590 |isbn=978-1-139-05429-4}} * {{cite book |last=Tokhtasyev |first=Sergey |author-link=:ru:Тохтасьев, Сергей Ремирович |date=2005 |title=Ethnic Contacts and Cultural Exchanges North and West of the Black Sea from the Greek Colonization to the Ottoman Conquest; [Proceedings of the International Symposium Ethnic contacts and Cultural Exchanges North and West of the Black Sea, Iaşi, June 12-17, 2005] |chapter=Проблема Скифского Языка в Современной Науке |trans-chapter=The Problem of the Scythian Language in Contemporary Studies |url= |location=[[Iași]], [[Romania]] |publisher=Trinitas |page= |isbn=}} {{refend}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌]] [[వర్గం:నగరాలు]] r6gmu7pc9gsp5kc7mr78uaa4tkry9qr 0 507650 4942745 2026-08-23T18:26:52Z Nagarani Bethi 60383 "[[:en:Special:Redirect/revision/1368321037|Black Sea slave trade]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4942745 wikitext text/x-wiki '''నల్ల సముద్ర బానిస వ్యాపారం''' తూర్పు ఐరోపా, [[కాకసస్]] నుండి [[మధ్యధరా సముద్రం|మధ్యధరా]], మధ్యప్రాచ్యంలో బానిసత్వానికి [[నల్ల సముద్రం]] మీదుగా ప్రజలను అక్రమ రవాణా చేసింది. నల్ల సముద్ర బానిస వాణిజ్యం పురాతన కాలం నుండి 19వ శతాబ్దం వరకు [[ఐరోపా]], మిగిలిన ప్రపంచాల మధ్య బానిస వడ్డికి కేంద్రంగా ఉండేది. నల్ల సముద్రం ప్రాంతంలోని ప్రధాన, అత్యంత ముఖ్యమైన బానిస వ్యాపారాలలో ఒకటి '''క్రిమియన్ బానిస వ్యాపారం''' అని పిలువబడే క్రిమియన్ ఖానేట్ వాణిజ్యం. నల్ల సముద్రం చారిత్రాత్మకంగా ఐరోపా, మధ్యధరా, [[మధ్య ఆసియా]] మధ్య సామ్రాజ్యాలు, విజయాలు, ప్రధాన వాణిజ్య మార్గాల అంచుల ఆధిపత్యం కలిగిన ప్రాంతంలో ఉంది, ముఖ్యంగా పురాతన [[సిల్క్ రోడ్డు|సిల్క్ రోడ్]], ఇది నల్ల సముద్రాన్ని వాణిజ్య మార్గాల వెంట విక్రయించే యుద్ధ ఖైదీల బానిస వాణిజ్యానికి అనువైనదిగా చేసింది. ప్రారంభ మధ్య యుగాలలో, బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం వైకింగ్ నుండి బానిసలను దిగుమతి చేసుకుంది, వారు యూరోపియన్ బంధీలను వరంగియన్ల నుండి గ్రీకులకు నల్ల సముద్రం వద్ద బైజాంటైన్కు రవాణా చేసేవారు. మధ్య యుగాల చివరలో, ఉత్తర నల్ల సముద్ర తీరాల వెనిస్, జెనోవా వాణిజ్య కాలనీలు బంధీలను కొనుగోలు చేయడానికి, ఇటలీ, స్పెయిన్, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యానికి బానిసలుగా రవాణా చేయడానికి అస్థిరమైన రాజకీయ, మతపరమైన సరిహద్దు ప్రాంతాలను ఉపయోగించాయి. ఆధునిక కాలం ప్రారంభంలో, క్రిమియన్ ఖానేట్ తూర్పు ఐరోపాలోని క్రిమియన్-నోగాయ్ బానిస దాడుల ద్వారా తూర్పు యూరోపియన్లను అపహరించారు, వీరు క్రిమియా నుండి ఒట్టోమన్ బానిస వాణిజ్యం సహకారంతో మిగిలిన ముస్లిం ప్రపంచానికి రవాణా చేయబడ్డారు.<ref name=":12">{{Cite paper|title=Slaves, Money Lenders, and Prisoner Guards: The Jews and the Trade in Slaves and Captives in the Crimean Khanate|url=https://www.academia.edu/3706285}}</ref> ఈ సమయంలో భారీ బానిస వ్యాపారం క్రిమియన్ ఖానేట్కు ప్రధాన ఆదాయ వనరుగా ఉండేది. 1783లో క్రిమియాను రష్యా స్వాధీనం చేసుకోవడంతో క్రిమియన్ బానిస వాణిజ్యం ముగిసినప్పుడు, కాకసస్ నుండి సిర్కాసియన్ల బానిస వ వ్యాపారం స్వతంత్ర బానిస వ్యాపారంగా మారింది. అనాటోలియా, కాన్స్టాంటినోపుల్ ద్వారా కాకసస్ నుండి ముస్లిం ప్రపంచానికి మహిళల సిర్కాసియన్ బానిస వ్యాపారం 20వ శతాబ్దం వరకు కొనసాగింది. == పురాతన కాలం == పురాతన కాలంలో, నల్ల సముద్రం పురాతన గ్రీకు, రోమన్ నగర ఓడరేవుల ద్వారా, [[సిల్క్ రోడ్డు|సిల్క్ రోడ్]] ద్వారా తూర్పున ఆసియా వరకు, పశ్చిమాన పురాతన మధ్యధరా ప్రపంచం వరకు బానిసలు విక్రయించబడ్డారు. పురాతన కాలంలో, నల్ల సముద్ర బానిస వ్యాపారాన్ని తరచుగా పోంటిక్ బానిస వ్యాపారం అని పిలిచేవారు. === పురాతన గ్రీకు బానిస వ్యాపారం === [[దస్త్రం:Mines_1.jpg|thumb|గ్రీస్లోని గనుల కార్మికులు తరచుగా బానిసలుగా ఉండేవారు.]] పురాతన కాలంలో, నల్ల సముద్రాన్ని పోంటిక్ సముద్రం అని పిలిచేవారు, ఈ ప్రాంతానికి చెందిన ప్రజలను తరచుగా పాంటిక్స్ అని పిలిచే వారు. నల్ల సముద్రం వెంబడి గ్రీకు కాలనీలు స్థాపించబడ్డాయి, ఇవి నల్ల సముద్రం, మధ్యధరా అంతర్భాగంలోని తెగల మధ్య బానిస వ్యాపారంలో నిమగ్నమై ఉన్నాయి. బానిసలను వారి కుటుంబాలు లేదా యుద్ధ ఖైదీలుగా గ్రీకు నగరాలకు విక్రయించారు, వారు వాటిని పశ్చిమాన మధ్యధరాకు లేదా తూర్పున ఆసియాకు సిల్క్ రహదారి వెంట ఎగుమతి చేశారు.<ref>{{Cite paper|date=1958|title=The Economic and Sociological Significance of Debt Bondage and Detribalization in Ancient Greece|url=https://www.jstor.org/stable/1151738}}</ref> క్రీస్తుపూర్వం 594 లో, సోలన్ చట్టాలు ఏథెన్స్ పౌరులను ఇతర ఎథీనియన్ పౌరులను బానిసలుగా మార్చడాన్ని నిషేధించాయి-గ్రీకు నగర రాష్ట్రాలలో తమ సొంత నగరాల పౌరులను బానిసలగా చేయడాన్ని నిషేధించడం ఒక సాధారణ ధోరణి, ఈ ధోరణి గ్రీకు వారు బాల్కన్లు లేదా నల్ల సముద్రం ఉత్తర ప్రాంతాల నుండి "అనాగరికులు" అని పిలిచే గ్రీకు యేతర పౌరులతో బానిస వ్యాపారాన్ని నిర్వహించడం అవసరం చేసింది. క్రీస్తుపూర్వం 6వ శతాబ్దంలో, గ్రీకు నగర కాలనీలు నల్ల సముద్రం ఉత్తర తీరాలలో విస్తరించాయి, ఇది బానిస వ్యాపారంలో ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించింది-ఇది కూడా ఊహించబడింది, ఈ నగరాలు నల్ల సముద్ర బానిస వాణిజ్యం కారణంగా స్థాపించబడ్డాయి. గ్రీకు నల్ల సముద్ర బానిస వ్యాపారం కనీసం క్రీస్తుపూర్వం 6వ శతాబ్దం నుండి నమోదు చేయబడింది, ఫనాగోరియా నుండి వచ్చిన ఒక శాసనం ఫాయిల్స్ అనే బానిస అక్రమ రవాణాను ఫనాగోరియా (బోరిస్టెనెస్ నుండి కెర్చ్ జలసంధి) (బగ్/డ్నీపెర్ ద్వారా బెరెజాన్) కు వివరిస్తుంది.<ref name="Parmenter, Christopher S. 2020" /> క్లాసిక్ గ్రీకు రచయితలు ముఖ్యంగా నల్ల సముద్రం వాయువ్య తీరాన్ని బానిసల తీరంగా వర్ణించారు, పరిస్థితులు బానిసల స్థిరమైన సరఫరాను నిర్ధారించాయి-ఇది థ్రేసియన్లు, సిథియన్ల మధ్య సరిహద్దు ప్రాంతం, ఇక్కడ సంచార సిథియన్లు థ్రేసియన్ల వైపు బానిస దాడులను నిర్వహించారు, వారు తమ పిల్లలను బానిస వ్యాపారులకు విక్రయించేవారు, డానుబే నివాసులు ఉప్పు కోసం బానిసలను వర్తకం చేసేవారు. గ్రీకు నగరాల చుట్టూ ఉన్న గ్రామీణ భూమిలో హెలెనైజ్డ్ సిథియన్ రైతులు నివసించేవారు, వీరు గో-బెట్వీన్లుగా వ్యవహరించారు, సంచార సిథియన్లు స్వాధీనం చేసుకున్న బానిసలను నగరాల్లోని గ్రీకులకు విక్రయించారు.<ref name="Parmenter, Christopher S. 2020" /> క్రీస్తుపూర్వం 3వ శతాబ్దంలో, ఉత్తర నల్ల సముద్ర తీరాల నుండి బానిసలుగా బంధించి రవాణా చేయబడిన మానవుల సంఖ్య తెలిసిన ప్రపంచంలో ఎక్కడైనా కంటే ఎక్కువగా ఉందని పాలీబియస్ పేర్కొన్నాడు. క్రీస్తుపూర్వం 3వ శతాబ్దంలో, ఉత్తర నల్ల సముద్ర తీరాల నుండి బానిసలుగా బంధించి రవాణా చేయబడిన మానవుల సంఖ్య తెలిసిన ప్రపంచంలో ఎక్కడైనా కంటే ఎక్కువగా ఉందని పాలీబియస్ పేర్కొన్నాడు. === పురాతన రోమన్ బానిస వ్యాపారం === గ్రీకు నల్ల సముద్ర నగరాలు రోమన్ సామ్రాజ్యం సామంతులుగా మారిన తరువాత నల్ల సముద్ర బానిస వాణిజ్యం కొనసాగింది, బోస్పోరన్ రాజ్యం రోమన్ క్లయింట్ రాజ్యాన్ని ఏర్పాటు చేసింది.<ref name="Harris1980p126">{{Cite paper|title=Towards a Study of the Roman Slave Trade|url=https://www.jstor.org/stable/4238700}}{{Rp|p. 126, citing Strabo 11.493, 495–496}}</ref> తూర్పు ఆసియాలోని మధ్యధరా ప్రపంచాన్ని, [[చైనా]] కలిపే పురాతన [[సిల్క్ రోడ్డు|సిల్క్ రోడ్]] క్రీస్తుపూర్వం 3 వ శతాబ్దం నాటికి ఉనికిలో ఉండవచ్చు, ఎందుకంటే రోమ్లో చైనీస్ పట్టు కనుగొనబడింది, ఇది క్రీస్తుపూర్చి 200 నాటిది.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ntV7zwEACAAJ|title=The World of the Ancient Silk Road|last=Liu|first=Xinru|last2=Brancaccio|first2=Pia|date=2022|publisher=Routledge|isbn=978-0-429-24458-2|language=en}}</ref> సిల్క్ రోడ్ రెండు మార్గాల ద్వారా మధ్యధరా ప్రపంచంతో అనుసంధానించబడింది. చైనా నుండి, సిల్క్ రోడ్ టియాన్ షాన్, హామి, తుర్పాన్, అల్మాలిక్, [[తాష్కెంట్]], సమర్కంద్, చివరకు బుఖారా మీదుగా కొనసాగింది, ఇక్కడ ఇది రెండు ప్రధాన రహదారులుగా విడిపోయిందిః బుఖారా నుండి మెర్వ్ వరకు, అక్కడ నుండి ఆంటియోచ్, ట్రెబిజొండ్ లేదా అలెప్పో వరకు దక్షిణ మార్గం లేదా బుఖారా నుంచి [[కారకుం ఎడారి|కారాకుమ్ ఎడారి]] మీదుగా [[కాస్పియన్ సముద్రం]] వరకు ఉత్తర మార్గం, ఆస్ట్రాఖాన్, కజాన్ నల్ల సముద్రానికి దగ్గరగా ఉన్నాయి.<ref name="Mayers, K. 2016 p. 122-123" /> సిల్క్ రోడ్ వస్త్రాలు, ఆభరణాలు, లోహాలు, సౌందర్య సాధనాలను మాత్రమే కాకుండా బానిసలను కూడా విక్రయించింది.<ref name="Mayers, K. 2016 p. 122-123" /> సిల్క్ రోడ్ బానిస వ్యాపారాన్ని బుఖారా బానిస వ్యాపారం పాటు నల్ల సముద్ర బానిస వ్యాపారానికి అనుసంధానిస్తుంది. బోస్పోరన్ రాజ్యం శ్రేయస్సు గోధుమలు, చేపలు, బానిసల ఎగుమతులపై ఆధారపడి ఉంది, రోమన్ క్లయింట్ రాజ్యం నల్ల సముద్రం ఆర్థిక కేంద్రంగా మారింది, దీనిని పురాతన నల్ల సముద్రం ఆభరణాలు అని పిలుస్తారు.<ref>{{Cite web|date=26 December 2018|title=How the Bosporan Kingdom Became the Jewel of the Black Sea|url=http://turningpointsoftheancientworld.com/index.php/2018/12/26/how-the-bosporan-kingdom-became-the-jewel-of-the-black-sea/}}</ref> 1వ శతాబ్దంలో, రోమన్ రచయిత [[స్ట్రాబో|స్ట్రాబో,]] కాకసస్‌లోని ప్రధాన నల్ల సముద్ర ఓడరేవు అయిన డియోస్కురియాస్‌ను, గ్రీకు నగరం టానైస్‌ను పోంటిక్ బానిస వ్యాపారానికి ప్రధాన ఓడరేవులుగా వర్ణించాడు. ఈ ఓడరేవుల నుండి, శత్రు తెగలచే యుద్ధ ఖైదీలుగా అమ్మబడిన లేదా వారి కుటుంబాలచే యుక్తవయస్సులో అమ్మబడిన సిథియన్లు లేదా పాఫ్లగోనియన్ల వంటి "పోంటిక్" బానిసలను మధ్యధరా సముద్రానికి ఎగుమతి చేసేవారు, వీరు ప్రాచీన ఏథెన్స్‌లో కనిపించేవారు. నల్ల సముద్ర బానిస వాణిజ్యానికి బైజాంటియం ఒక మార్కెట్.<ref name="Harris1980p126" /> ఆ విధంగా బానిస వ్యాపారం మత సూత్రాలతో పాటు నిర్వహించబడింది. క్రైస్తవులు క్రైస్తవులను బానిసలుగా చేసుకోలేదు, ముస్లింలు ముస్లింలను బానిసలుగా చేసుకోకపోయినా, ఇద్దరూ మత విరోధులుగా భావించే వ్యక్తులను బానిసలులుగా చేసుకోవడానికి అనుమతించారు, ఇది కాథలిక్ క్రైస్తవులు ఆర్థడాక్స్ క్రైస్తవులను బానిసలగా చేసుకోవడానికి, సున్నీ ముస్లింలు షియా ముస్లింలను బానిసలగా చేసుకోటానికి అనుమతించింది. ఏదేమైనా, క్రైస్తవులు, ముస్లింలు ఇద్దరూ అన్యమతస్థులను బానిసలుగా చేయడానికి ఆమోదం తెలిపారు, వీరు మధ్య యుగాలలో బానిస వ్యాపారానికి ప్రాధాన్యత లక్ష్యంగా మారారు, అన్యమత యుద్ధ ఖైదీలను అన్యమత శత్రువులు బానిస వ్యాపారంలోకి విక్రయించారు. == మధ్య యుగం == మధ్య యుగాలలో, మతపరమైన సరిహద్దుల వెంట అనధికార బానిస మండలాలు ఏర్పడ్డాయి, వీటిని నల్ల సముద్రం ప్రాంతం వద్ద కూడా దాటారు. క్రైస్తవులు, ముస్లింలు ఇద్దరూ తమ సొంత విశ్వాసాన్ని కలిగి ఉన్న ప్రజలను బానిసలుగా చేయడాన్ని నిషేధించారు, కానీ ఇద్దరూ వేరే విశ్వాసాన్ని కలిగి ఉండే ప్రజలను బానిసలులుగా చేయడాన్ని ఆమోదించారు. ఆ విధంగా బానిస వ్యాపారం మత సూత్రాలతో పాటు నిర్వహించబడింది. క్రైస్తవులు క్రైస్తవులను బానిసలుగా చేసుకోలేదు, ముస్లింలు ముస్లింలను బానిసలుగా చేసుకోకపోయినా, ఇద్దరూ మత విరోధులుగా భావించే వ్యక్తులను బానిసలులుగా చేసుకోవడానికి అనుమతించారు, ఇది కాథలిక్ క్రైస్తవులు ఆర్థడాక్స్ క్రైస్తవులను బానిసలగా చేసుకోవడానికి, సున్నీ ముస్లింలు షియా ముస్లింలను బానిసలగా చేసుకోటానికి అనుమతించింది. ఏదేమైనా, క్రైస్తవులు, ముస్లింలు ఇద్దరూ అన్యమతస్థులను బానిసలుగా చేయడానికి ఆమోదం తెలిపారు, వీరు మధ్య యుగాలలో బానిస వ్యాపారానికి ప్రాధాన్యత లక్ష్యంగా మారారు, అన్యమత యుద్ధ ఖైదీలను అన్యమత శత్రువులు బానిస వ్యాపారంలోకి విక్రయించారు. === బైజాంటైన్ బానిస వాణిజ్యం (5వ-13వ శతాబ్దాలు) === [[దస్త్రం:Varangian_routes.png|thumb|బానిస వాణిజ్యం కోసం ఉపయోగించే స్లావిక్ భూభాగాల గుండా వెళ్ళే మార్గాలుః వైకింగ్ నుండి వోల్గా వాణిజ్య మార్గం (వరంగియన్లు నుండి ముస్లిం మధ్యప్రాచ్యం వరకు) (వరంగియన్స్ నుండి గ్రీకులకు) (''[[బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం|బైజాంటైన్స్]]'') (బ్లూ-8వ-11వ శతాబ్దాల ఇతర వాణిజ్య మార్గాలు) ]] ==== నేపథ్యం ==== రోమన్ కాలంలో నల్ల సముద్రం ప్రాంతం నుండి మధ్యధరా సముద్రం వరకు బానిస వాణిజ్య మానవుల అక్రమ రవాణా బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం సమయంలో కొనసాగింది, అయితే బైజాంటైన్కు చెందిన బానిస వ్యాపారం పూర్తిగా నమోదు కాలేదు, అయినప్పటికీ ఇది పాత సూత్రాల యుద్ధ ఖైదీల ద్వారా, వారి కుటుంబాలు విక్రయించిన పిల్లల ద్వారా కొనసాగుతున్నట్లు కనిపిస్తుంది. మధ్య యుగాలలో, బానిస మార్కెట్ మత సరిహద్దుల వెంట నిర్వహించబడింది. క్రైస్తవ బానిసలను క్రైస్తవ బానిస మార్కెట్లలో విక్రయించలేము, ముస్లిం బానిసలను ముస్లిం బానిస మార్కెట్లలలో విక్రయించలేవు. బానిస వ్యాపారం దీనికి అనుగుణంగా సర్దుబాటు చేయబడింది, ఫలితంగా క్రైస్తవులు, ముస్లింలకు విక్రయించగలిగే అన్యమతస్థులు ఎంతో విలువైనవారుగా మారారు. తూర్పు, ఉత్తర ఐరోపా నుండి వచ్చిన పాగాన్లు ప్రారంభ మధ్య యుగాలలో బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం, ఇస్లామిక్ అరబ్ ప్రపంచంలో బానిసత్వానికి అత్యంత ప్రాచుర్యం పొందిన లక్ష్యాలుగా మారారు, అక్కడ వారు బానిసత్వం తరువాత వరుసగా క్రైస్తవ మతం, ఇస్లాం మతంలోకి మార్చవలసి వచ్చింది. ==== బానిస వ్యాపారం ==== వివిధ బానిస మార్గాలు నల్ల సముద్రం, బైజాంటైన్ క్రిమియా గుండా బైజాంటైൻ మధ్యధరా ప్రపంచం, ఇస్లామిక్ మధ్యప్రాచ్యానికి వెళ్ళాయి. వేర్వేరు ప్రజలు బంధీలను సంపాదించి, బైజాంటైన్ క్రిమియా, నల్ల సముద్రం చుట్టూ ఉన్న ఇతర ఓడరేవులకు రవాణా చేశారు, అక్కడ నుండి వారు బైజాంటైన్ కాన్స్టాంటినోపుల్ ద్వారా మధ్యధరా బానిస మార్కెట్కు, మధ్యప్రాచ్యానికి కొనసాగారు. ===== హంగరీకి చెందిన మగ్యార్స్ ===== బాల్కన్ల నుండి బానిస వాణిజ్యం ప్రధానంగా నల్ల సముద్రం కంటే అడ్రియాటిక్ సముద్రం బాల్కన్ బానిస వ వ్యాపారం వైపు మళ్ళించబడింది. అయితే, 9వ శతాబ్దంలో హంగరీకి చెందిన మగ్యర్లు స్లావ్ల వైపు నిరంతరం బానిస దాడులు జరిపి, వారి బంధీలను బ్రొకేడ్లు, ఉన్ని, ఇతర ఉత్పత్తులకు బదులుగా నల్ల సముద్రం నౌకాశ్రయమైన కెర్చ్ బైజాంటైన్ బానిస వ్యాపారులకు విక్రయించారు. 10వ శతాబ్దపు పర్షియన్ యాత్రికుడైన అహ్మద్ ఇబ్న్ రుస్తా దీనిని ఈ విధంగా గుర్తు చేసుకుంటాడు: {{Blockquote|మగ్యార్ దేశం (ఎటెల్కోజ్) కలప, నీటితో సమృద్ధిగా ఉంది. భూమికి నీటి వనరులు పుష్కలంగా ఉన్నాయి. పంటలు సమృద్ధిగా పండుతాయి. వారు తమ పొరుగున ఉన్న స్లావ్‌లందరిపై పెత్తనం చెలాయిస్తారు. వారిపై భారీ కప్పం విధిస్తారు. ఈ స్లావ్‌లు ఖైదీల వలె పూర్తిగా వారి దయాదాక్షిణ్యాలపై ఆధారపడి ఉంటారు. మగ్యార్లు అన్యమతస్థులు, అగ్నిని పూజిస్తారు. వారు స్లావ్‌లపై సముద్రపు దొంగ దాడులు చేసి, తమ బందీలతో [నల్ల సముద్రం] తీరం వెంబడి బైజాంటైన్ భూభాగంలోని కర్ఖ్ అనే ఓడరేవు వరకు వెళ్తారు.<ref>{{cite book |last=ibn Rustah |first=Ahmad |title=Ibn Rustah és Gardízi |year=2017 |language=Hungarian |translator-last=Nándor Orbán}}</ref>}} ===== వైకింగ్ బానిస వ్యాపారం ===== వైకింగ్లు తూర్పు ఐరోపాలోని వైకింగ్ దాడులలో స్వాధీనం చేసుకున్న యూరోపియన్ బానిసలను ప్రస్తుత రష్యా నుండి వోల్గా వాణిజ్య మార్గం ద్వారా రెండు గమ్యస్థానాలకు రవాణా చేశారు-ఒకటి మధ్యప్రాచ్యంలోని అబ్బాసిద్ కాలిఫేట్ వరకు-కాస్పియన్ సముద్రం, సమానిడ్ బానిస వాణిజ్యం, ఇరాన్ ద్వారా. ఇతర మార్గం డ్నీపర్, నల్ల సముద్ర బానిస వాణిజ్యం ద్వారా [[బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం]], మధ్యధరాకు దారితీసింది. ఎనిమిదవ నుండి పదవ శతాబ్దాలలో, తూర్పు ఐరోపా, బాల్టిక్ సముద్రం నుండి బానిసలను డ్నీపర్, వోల్గా నదీ వ్యవస్థలు, కరోలింగియన్ సామ్రాజ్యం, వెనిస్ ద్వారా బైజాంటియమ్, ఇస్లామిక్ ప్రపంచంలోని ఉన్నత కుటుంబాలకు వర్తకం చేశారు.<ref>{{Citation|last=Barker|first=Hannah|title=The Cambridge World History of Slavery: Volume 2: AD 500–AD 1420|date=2021|volume=2|pages=100–122|editor-last=Perry|editor-first=Craig|series=The Cambridge World History of Slavery|chapter=The Trade in Slaves in the Black Sea, Russia, and Eastern Europe|chapter-url=https://www.cambridge.org/core/books/abs/cambridge-world-history-of-slavery/trade-in-slaves-in-the-black-sea-russia-and-eastern-europe/3864C15075B035E3EC090A1D4D357BF2|place=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-84067-5|access-date=2025-01-29|editor2-last=Eltis|editor2-first=David|editor3-last=Richardson|editor3-first=David|editor4-last=Engerman|editor4-first=Stanley L.}}</ref> కీవన్ రస్ ఏర్పడటానికి ఒక కారణం స్కాండినేవియన్ స్థిరనివాసులు తమను తాము స్థాపించుకుని, స్వాధీనం చేసుకున్న బానిసలతో వ్యాపారం చేయడం. కాస్పియన్ సముద్రం నుండి అరబిక్ వ్యాపారులు, నల్ల సముద్రం నుండి బైజాంటైన్ వ్యాపారులు తమ వస్తువులను రష్యాలోని వాణిజ్య మార్కెట్లకు తీసుకువచ్చారు, అక్కడ వారు వరంగియన్లు అని పిలువబడే వైకింగ్ వ్యాపారులు, యోధులను కలుసుకున్నారు, తూర్పు ఐరోపాలో వైకింగ్లు స్వాధీనం చేసుకున్న బానిసల కోసం వారి వస్తువులను వర్తకం చేశారు. ఇస్లామిక్ మిడిల్ ఈస్ట్ లో తెల్ల బానిసలకు ఉపయోగించే సకాలిబా అని పిలవబడే పదం (తరచుగా వైకింగ్స్ అందించినది) ఆచరణలో ప్రత్యేకంగా స్లావిక్ జాతికి నిలబడటానికి అవకాశం లేదు, ఎందుకంటే వైకింగ్స్ సకాలిబా బానిస వాణిజ్యం అనేక మంది బాధితులు వాస్తవానికి బాల్టిక్స్, లిథువేనియన్లు, ఫిన్నో-ఉగ్రిక్ ప్రజలు వంటి ఇతర జాతులు. మధ్య యుగాలలో, మతపరమైన సూత్రాలతో పాటు, క్రైస్తవులు, ముస్లింలు ఇద్దరూ తమ సొంత విశ్వాసాన్ని కలిగి ఉన్న ప్రజలను బానిసలుగా చేయడాన్ని నిషేధించారు, కానీ ఇద్దరూ వేరే విశ్వాసాన్ని కలిగి ఉండే ప్రజలను బానిసలులుగా చేయడాన్ని ఆమోదించారు, ఇద్దరూ వారు మత విరోధులుగా భావించే వ్యక్తులను బానిసలుగా చేసుకోవడానికి అనుమతించారు, ఇది కాథలిక్ క్రైస్తవులు ఆర్థడాక్స్ క్రైస్తవులను, సున్నీ ముస్లింలు షియా ముస్లింలను బానిసలుగా చేయడానికి అనుమతించింది. ఏదేమైనా, క్రైస్తవులు, ముస్లింలు ఇద్దరూ మధ్య యుగాలలో బానిస వ్యాపారానికి ప్రాధాన్యత లక్ష్యంగా వచ్చిన పాగన్లను బానిసలుగా చేయడానికి ఆమోదించారు, పాగాన్ యుద్ధ ఖైదీలను పాగాన్ శత్రువులు బానిస వ్యాపారంలోకి విక్రయించారు.<ref name="Korpela, J. 20183" /> డెన్మార్క్లోని హెడెబీ వైకింగ్ నౌకాశ్రయంలో "పెద్ద సంఖ్యలో బంధించబడిన క్రైస్తవులను తరిమికొట్టడం" తాను చూశానని బ్రెమెన్ ఆర్చ్ బిషప్ రిమ్బెర్ట్ (d. 888) నివేదించారు, వారిలో ఒకరు తనను తాను క్రైస్తవ సన్యాసినిగా గుర్తించడానికి కీర్తనలు పాడిన మహిళ, బిషప్ తన స్వేచ్ఛ కోసం తన గుర్రాన్ని మార్పిడి చేసుకోవడం ద్వారా విముక్తి పొందగలిగారు.<ref>The slave trade of European women to the Middle East and Asia from antiquity to the ninth century. by Kathryn Ann Hain. Department of History The University of Utah. December 2016. Copyright © Kathryn Ann Hain 2016. All Rights Reserved. https://collections.lib.utah.edu/ark:/87278/s6616pp7 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221205042524/https://collections.lib.utah.edu/ark:/87278/s6616pp7|date=2022-12-05}}. p. 244-246</ref> 9వ శతాబ్దం వరకు, వైకింగ్లు ఉత్తరాన [[బాల్టిక్ సముద్రం]] నుండి, విస్లా లేదా డోనౌ నదుల ఆగ్నేయ మార్గం ద్వారా ఐరోపా గుండా నల్ల సముద్రం వరకు బానిసలను రవాణా చేసేవారు. 9వ శతాబ్దంలో, వైకింగ్ బానిస మార్గం దారి మళ్లించబడింది, 11వ శతాబ్దం వరకు వైకింగ్స్ [[బాల్టిక్ సముద్రం]] నుండి లడోగా, నొవ్గోరోడ్, మ్స్టా నది మీదుగా నల్ల సముద్రం వరకు ([[బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం]]) లేదా కాస్పియన్ సముద్రం వరకు) బానిసలను అక్రమంగా రవాణా చేశారు (మధ్యప్రాచ్యం) వోల్గా వాణిజ్య మార్గం ద్వారా.<ref name="Korpela, Jukka Jari 2018 p. 35" /> డెన్మార్క్, నార్వే, స్వీడన్లు క్రైస్తవులుగా మారిన తరువాత, వైకింగ్ బానిస వాణిజ్యం 11వ శతాబ్దంలో ఆగిపోయింది, తద్వారా క్రైస్తవ బానిసల వ్యాపారం ఇకపై జరగలేదు. ===== బాల్టిక్ బానిస వ్యాపారం ===== బాల్టిక్స్ బానిస వాణిజ్యానికి కేంద్రంగా, అలాగే బానిస సరఫరా వనరుగా పురాతన కాలంలోనే ఉన్నట్లు తెలుస్తోంది. యూరోపియన్ బానిస వ్యాపారంలో బాల్టిక్స్ పాత్ర మధ్య యుగాలలో ఎక్కువగా నమోదు చేయబడింది. మధ్య యుగాలలో, బాల్టిక్స్ క్రైస్తవ ఐరోపాలో చివరిగా మిగిలి ఉన్న పాగాన్ ప్రాంతాలలో ఒకటిగా మతపరమైన సరిహద్దు ప్రాంతంగా మారింది. బానిస వాణిజ్యం సందర్భంలో ఇది ముఖ్యమైనది, ఎందుకంటే క్రైస్తవులు, ముస్లింలు ఇద్దరూ తమ సొంత మతానికి చెందిన ప్రజలను బానిసలుగా చేయడాన్ని నిషేధించారు, అయితే క్రైస్తవులు, పాగాన్లు ఇద్దరికీ విక్రయించడానికి చట్టబద్ధమైన లక్ష్యాలను సాధించారు, ఇది బానిస వంతెనకు అత్యంత లాభదాయకమైన ఎంపికగా మారింది. 13 వ శతాబ్దంలో బాల్టిక్స్ క్రైస్తవీకరణ వరకు, బాల్టిక్ ప్రజలను చుట్టుపక్కల బానిస వ్యాపారుల నుండి బానిస వాణిజ్యానికి చట్టబద్ధమైన లక్ష్యాలుగా భావించారు, పశ్చిమం నుండి వైకింగ్లు, తూర్పు నుండి కీవన్ రస్ బానిస వ వ్యాపారం రస్ వంటివి. క్రైస్తవులు, ముస్లింలు ఇద్దరూ తమ సొంత విశ్వాసాన్ని కలిగి ఉన్న ప్రజలను బానిసలుగా చేయడాన్ని నిషేధించారు, కానీ అన్యమతస్థులను బానిసత్వానికి చట్టబద్ధమైన లక్ష్యాలుగా భావించారు, 12వ శతాబ్దం నాటికి మిగిలిన ఐరోపా క్రైస్తవులుగా మారినప్పుడు ఈశాన్య ఐరోపాలోని అన్యమతస్థులు బానిస వ్యాపారులచే ఎక్కువగా లక్ష్యంగా మారారు. అన్యమత లిథువేనియన్లు, లాట్వియన్లు, ఎస్టోనియన్లు, లివోనియన్లు, లాట్గల్లియన్లు 12-13వ శతాబ్దాలలో ఒకరినొకరు, ఇంగ్రియా, నవగోరోడ్ లపై దాడి చేసి, యుద్ధ ఖైదీలను దక్షిణాన నల్ల సముద్ర బానిస వాణిజ్యానికి విక్రయించారు. కీవన్ రస్ బానిస వ్యాపారానికి చెందిన క్రిస్టియన్ రస్ 'వ్యాపారులు అన్యమత ఎస్టోనియన్లను బానిస వ్యాపారంలో విక్రయించడానికి దాడి చేశారు, ఎందుకంటే వారు అన్యమతస్థులు కాబట్టి వారు చట్టబద్ధమైన లక్ష్యంగా పరిగణించబడ్డారు.<ref name="Korpela, Jukka Jari 2018 p. 38" /> 13వ శతాబ్దంలో ట్యుటోనిక్ ఆర్డర్ ద్వారా బాల్టిక్ను జయించిన తరువాత బాల్టిక్ బానిస వాణిజ్యం ముగిసింది. ===== కీవన్ రస్ బానిస వ్యాపారం ===== 9వ శతాబ్దం నుండి, బానిసలు బహుశా రష్యా నుండి బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యానికి అత్యంత ముఖ్యమైన ఎగుమతిగా ఉండేవారు, లేకపోతే తూర్పు ఐరోపా నుండి వస్తువులపై పెద్దగా ఆసక్తి ఉండేది కాదు. 9వ శతాబ్దంలో కీవన్ రస్ లో స్థిరపడిన నార్స్ వైకింగ్స్, బాల్టిక్ సముద్రం నుండి దక్షిణాన కాస్పియన్ సముద్రం, నల్ల సముద్రం వరకు నీటి మార్గాల ద్వారా చేరుకున్న విస్తారమైన బానిస వాణిజ్య నెట్వర్క్ను నిర్వహించారు, యూరోపియన్ బంధీలను డెన్మార్క్ నుండి స్పెయిన్కు (పశ్చిమంలో అల్-అండలుస్, ఉత్తర ఆఫ్రికా, అలాగే తూర్పున మధ్య ఆసియా, మధ్యప్రాచ్యానికి రవాణా చేశారు. తూర్పు ఐరోపా బానిస వ్యాపారంలో, వైకింగ్లు యూరోపియన్ బంధీలను నది మార్గాల ద్వారా రష్యా గుండా రవాణా చేశారు, వరంగియన్ల నుండి స్వీడన్ నుండి నవగోరోడ్ వరకు, నల్ల సముద్రంలోని బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యానికి వెళ్లే మార్గం వెంట, ఇది 10 వ శతాబ్దం నుండి 15 వ శతాబ్దం వరకు నవగోరోడ్లో అత్యంత లాభదాయకమైన వ్యాపారాలలో ఒకటి. [[మొదటి బల్గేరియన్ సామ్రాజ్యం|బల్గర్ ఖాన్]] క్రమం తప్పకుండా రష్యన్ రాజ్యాలపై బానిస దాడులను నిర్వహించి, రష్యన్ "అవిశ్వాసులను" స్వాధీనం చేసుకున్నాడు, వీరిని వారు ఆయుధాలకు బదులుగా నల్ల సముద్ర బానిస వ్యాపారం ద్వారా ఇస్లామిక్ మధ్యప్రాచ్యానికి విక్రయించారు. 11వ శతాబ్దం నాటికి, కీవన్ రస్ 'ఒకరినొకరు బానిస దాడులు చేసుకోవడం, బంధీలను బానిసలుగా విక్రయించడం అనే శతాబ్దాల సుదీర్ఘ సంప్రదాయాన్ని కలిగి ఉంది, కీవన్ రస్ 1130లలో పేరు తప్ప అన్నింటిలో విచ్ఛిన్నమైనప్పుడు, ఈ సాంప్రదాయ యుద్ధ బానిస దాడి మళ్లీ కనిపించింది. 12వ శతాబ్దంలో కీవన్ రస్ చిన్న రష్యన్ రాష్ట్రాల మధ్య అంతర్గత యుద్ధంలో విచ్ఛిన్నం కావడం ప్రారంభించినప్పుడు, వివిధ రష్యన్ రాకుమారులు, వారి కుమాన్ (కిప్చాక్ మిత్రరాజ్యాలు) వారి యుద్ధాల సమయంలో శత్రు రష్యన్ రాకుమారుల ప్రజలను స్వాధీనం చేసుకున్నాయి, వీటిని బానిస వ్యాపారులకు విక్రయించారు. ==== బానిస మార్కెట్ ==== బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యంలో బానిసత్వం ఇప్పటికీ ప్రారంభ మధ్య యుగాలలో విస్తృతంగా ఆచరించబడింది. బాసిల్ I చక్రవర్తి 3,000 మంది బానిసలను కలిగి ఉన్నాడు, 12వ శతాబ్దంలో కాన్స్టాంటినోపుల్ రాజధానిలోని బానిసలందరినీ మాన్యుయెల్ I చక్రవర్తి బానిసలను విడుదల చేసినప్పుడు, థెస్సలోనికాకు చెందిన యుస్టాతియస్, బానిసలలో ఎక్కువ మంది మూలం ద్వారా "డానుబే దాటి" నుండి వచ్చారని, పోంటిక్ భూముల నుండి "ఉత్తర గాలుల" ద్వారా వచ్చారని పేర్కొన్నాడు, ఇది నల్ల సముద్ర బానిస వ్యాపారం ద్వారా వైకింగ్స్ ద్వారా బైజాంటైన్కు ఎగుమతి చేయబడిన బానిసల నుండి వచ్చిన సభ్యోక్తి కావచ్చు. ==== రద్దు ==== 13వ శతాబ్దానికి ముందు బైజాంటైన్ బానిస వాణిజ్యం గురించి సమాచారం విచ్ఛిన్నంగా ఉంది, దీనిని 13వ శతాబ్దంలో క్రిమియాలో కాలనీలను స్థాపించిన జెనోయిస్, వెనీషియన్ వ్యాపారులు స్వాధీనం చేసుకున్నారు. === ఇటాలియన్ బానిస వ్యాపారం (13వ-15వ శతాబ్దాలు) === [[దస్త్రం:Caffa_and_Theodoro_2.svg|thumb|15వ శతాబ్దంలో ఫియోడోసియా, ప్రాదేశిక సరిహద్దులు]] [[దస్త్రం:Theodosia_castle.JPG|thumb|జెనోయిస్ బానిస వ్యాపారంలో కాఫా ప్రధాన ఓడరేవుగా ఉన్నప్పుడు కాఫాలోని జెనోయెస్ కోట.]] [[దస్త్రం:BattleOfHoms1299.JPG|thumb|1299లో జరిగిన వాడి అల్-ఖజందర్ యుద్ధం, మంగోల్ విలుకాళ్ళు, మామ్లుక్ అశ్వికదళాన్ని వర్ణిస్తుంది. ఆ సమయంలో చాలా మంది మామ్లుక్ సైనికులు బాల్కన్ బానిస వాణిజ్యం, నల్ల సముద్ర బానిస వ వ్యాపారం నుండి ఉద్భవించారు.]] మధ్య యుగాల చివరిలో (13-15వ శతాబ్దాలు) నల్ల సముద్రం జెనోయిస్ బానిస వాణిజ్యం, వెనీషియన్ బానిస వణిజానికి కేంద్రంగా ఉండేది, ఇది తూర్పు ఐరోపా నుండి క్రిమియాలోని వారి నియంత్రిత నగరాల ద్వారా స్పెయిన్, ఇటలీ, ఇస్లామిక్ మధ్యప్రాచ్యానికి బానిసలను ఎగుమతి చేసింది. ==== నేపథ్యం ==== 12వ శతాబ్దం తరువాత పశ్చిమ ఐరోపాలో బానిసత్వం అంతరించింది, కానీ బ్లాక్ డెత్ తరువాత కార్మికుల డిమాండ్ ఫలితంగా ఇటలీ, స్పెయిన్లలో దక్షిణ ఐరోపాలో బానిసల పునరుద్ధరణ జరిగింది, అలాగే ఈజిప్టులో బానిసల డిమాండ్ పెరిగింది. మధ్యధరా సముద్రంలో వ్యాపారులుగా పెద్ద సంఖ్యలో పరిచయాలను కలిగి ఉన్న ఇటాలియన్ వ్యాపారులు, ముఖ్యంగా జెనోయిస్, వెనీషియన్లు, ప్రారంభంలో బానిస వ్యాపారంలో తమను తాము స్థాపించుకున్నారు. మొదట్లో వారు ప్రయాణ వ్యాపారులుగా అలా చేసారు, కానీ చివరికి వారు క్రిమియాలో తమ సొంత వాణిజ్య కాలనీలను పొందగలిగారు. 13వ శతాబ్దంలో, 1204లో కాన్స్టాంటినోపుల్ దోపిడీ ద్వారా క్రిమియాలో బైజాంటైన్ నియంత్రణ బలహీనపడింది, ఇటాలియన్ వాణిజ్య కాలనీలు నల్ల సముద్ర బానిస వాణిజ్యంపై నియంత్రణను పొందాయి, 1206లో క్రిమియాలోని సుడాక్లో, తరువాత తానాలో వెనిస్ రిపబ్లిక్ స్థాపించబడింది, 1266లో కాఫాలో జెనోవా రిపబ్లిక్ స్థాపించబడ్డాయి. ==== బానిస వ్యాపారం ==== ఇటాలియన్ నల్ల సముద్ర బానిస వ్యాపారంలో బానిసలు ఎక్కువమంది మూడు ప్రధాన పద్ధతుల ద్వారా బానిసలుగా మారారు-మంగోల్ దండయాత్రలు, గోల్డెన్ హార్డే, ఇల్ఖానేట్ మధ్య యుద్ధాలు, [[తైమూర్ లంగ్|తైమూర్]] విజయాలు బానిస దాడుల ద్వారా లేదా తల్లిదండ్రుల ద్వారా తమ సొంత పిల్లలను లేదా బంధువులను బానిసత్వానికి విక్రయించడం, ఇది పేదరికం కారణంగా సంభవించింది, ముఖ్యంగా బ్లాక్ డెత్ తరువాత, దక్షిణ ఐరోపా, మధ్యప్రాచ్యం రెండింటిలోనూ బానిసల డిమాండ్ ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు ఇది ఒక సాధారణ, సాధారణ సంఘటన. పాగాన్ ఫిన్నో-ఉగ్రిక్, టర్కిష్ ప్రజలు బానిసత్వం సాధారణ లక్ష్యాలు. ===== బాల్టిక్స్, ఫిన్లాండ్ ===== ఈ కాలంలో, బానిసలుగా ఎవరు చట్టబద్ధంగా పరిగణించబడతారో మతపరమైన నమ్మకం ఒక ముఖ్యమైన అంశం. క్రైస్తవులు క్రైస్తవులచే బానిసలుగా చేయబడలేదు, ముస్లింలు ముస్లింలచే బానిసలులుగా చేయబడలేదు. అయినప్పటికీ, క్రైస్తవులు, ముస్లింలు ఇద్దరూ అన్యమతస్థులను బానిసత్వానికి చట్టబద్ధమైన లక్ష్యాలుగా భావించినందున, ఈశాన్య ఐరోపాలోని మిగిలిన అన్యమతస్థులు బానిస వ్యాపారులకు ఆర్థిక ఎంపికగా మారారు.<ref name="Korpela, Jukka Jari 2018 p. 132" /> 13వ శతాబ్దంలో, బాల్టిక్స్, తూర్పు ఫిన్లాండ్, కరేలియా మినహా ఐరోపా మొత్తం క్రైస్తవ మతంలోకి మారింది, ఇది నల్ల సముద్ర బానిస వాణిజ్యానికి బానిసలకు సరఫరా ప్రాంతాలుగా మారింది, అక్కడ నుండి ఇటాలియన్ బానిస వ్యాపారులు వారిని దక్షిణ ఐరోపా, ఇస్లామిక్ మధ్యప్రాచ్యానికి అక్రమ రవాణా చేశారు. ===== కాకసస్ ===== కాకసస్ ప్రజలు వారి కుటుంబాలచే విక్రయించబడటమే కాకుండా బానిస దాడులలో బందీలుగా కూడా తీసుకున్నారు. 14వ శతాబ్దంలో, సుల్తానియా నుండి ఒక సమకాలీన సాక్షి, సిర్కాసియన్ గిరిజన కులీనులు ఇతర సిర్కాసియాన్ తెగలపై బానిస దాడులను ఎలా నిర్వహించారంటే, "బహిరంగంగా ఒక గ్రామం నుండి మరొక గ్రామానికి వెళ్లి, వీలైతే రహస్యంగా వెళ్లి, ఇతర గ్రామంలోని పిల్లలను, పెద్దలను హింసాత్మకంగా స్వాధీనం చేసుకుని, వెంటనే వాటిని సముద్రం ఒడ్డున ఉన్న వ్యాపారులకు విక్రయించారు. అయితే, బానిస వ్యాపారం కాకసస్‌కు మాత్రమే పరిమితం కాలేదు, కానీ మొత్తం నల్ల సముద్ర తీరం వెంబడి విస్తరించింది, క్రిమియాలోని కఫ్ఫా పట్టణం నోటరీల అధికారిక బానిస అమ్మకాల రికార్డులు ఈ క్రింది జాతులను జాబితా చేస్తాయి: "చాలా మంది అర్మేని, జికి, గోథి , టాట్, వాలాచస్, రస్, ఇవ్లాచ్, అలని, అవారి, కుముచ్ " ఆ తర్వాత కొద్దిసేపటికి ఆ పత్రంలో జాతి ప్రకారం మరిన్ని బానిసలను మళ్ళీ జాబితా చేస్తుంది " జికి, అభాజ్, లెచ్, జార్జి, రస్, తెలియని, బోర్గార్, ఉంగలుస్, మనియార్ . " <ref>{{Cite book|title=A Tatárországi Rabszolgakereskedelem és a Magyarok a XIII-XV. Században [The Tatar Slave Trade and the Hungarians in the XIII-XV Centuries]|last=Tardy|first=Lajos|publisher=Magyar Tudományos Akadémia Kiadó [Hungarian Academy of Sciences Publisher]|year=1980|location=Budapest|language=Hungarian}}</ref> ===== మంగోల్ సామ్రాజ్యం ===== క్రిమియాలో వెనీషియన్, జెనోయిస్ కాలనీలను స్థాపించడానికి సమాంతరంగా, [[మంగోల్ సామ్రాజ్యం]] రష్యాను స్వాధీనం చేసుకుంది, ఇటాలియన్ నల్ల సముద్ర బానిస వాణిజ్యం మంగోల్ యుద్ధానికి సమాంతరంగా విస్తరించింది, మంగోలులు వాణిజ్యాన్ని ప్రోత్సహించారు, దీనిని పారవేయడానికి ఉపయోగించారు ముఖ్యంగా రష్యన్ బానిసలను 1262 నాటి రష్యన్ తిరుగుబాటు వరకు, ఉదాహరణకు, మంగోలులు క్రిమియాలోని ఇటాలియన్ బానిస వ్యాపారులకు కప్పం చెల్లించలేకపోయిన రష్యన్ రైతులను విక్రయించారు. ==== బానిస మార్కెట్ ==== ఇటాలియన్ బానిస వ్యాపారానికి రెండు ప్రధాన మార్గాలు ఉన్నాయి; క్రిమియా నుండి బైజాంటైన్ కాన్స్టాంటినోపుల్‌కు, క్రీట్, బలేరిక్ దీవుల మీదుగా ఇటలీ, స్పెయిన్‌కు; లేదా ఈజిప్ట్‌లోని మమ్లుక్ సుల్తానేట్‌కు, ఇది అధిక సంఖ్యలో బానిసలను స్వీకరించింది. కనీసం 1382 నుండి, ఈజిప్టు మామ్లూక్ సుల్తానేట్‌లోని బుర్జీ మామ్లూక్‌లు, బహ్రీ మామ్లూక్‌లలో అధికశాతం మంది బానిస మూలానికి చెందినవారు, నల్ల సముద్ర బానిస వ్యాపారం నుండి వచ్చారు; 19వ శతాబ్దం వరకు మామ్లూక్‌ల కోసం ఉద్దేశించిన సుమారు వంద మంది సిర్కాసియన్ పురుషులను నల్ల సముద్ర బానిస వ్యాపారం ద్వారా అక్రమ రవాణా చేసేవారు. దక్షిణ ఐరోపాకు అక్రమ రవాణా చేయబడిన బానిసలలో ఎక్కువ మంది (ఇటలీ, స్పెయిన్) బాలికలు, ఎందుకంటే వారు సహాయక పనిమనిషిగా మారాలని ఉద్దేశించారు, అయితే బానిసలలో అధికభాగం, సంవత్సరానికి సుమారు 2,000 మంది, ఈజిప్టు మామ్లుక్ సుల్తానేట్కు అక్రమ రవాణా చేయబడ్డారు, ఆ సందర్భంలో వారిలో ఎక్కువ మంది అబ్బాయిలు, మామ్లుక్ సల్తనత్కు బానిస సైనికులు అవసరం కాబట్టి. ఉదాహరణలలో మమ్లూక్ సైనికుడు, తరువాత సుల్తాన్ అయిన అబు సయీద్ ఖాన్సుహ్ (r. 1498–1500); సుల్తాన్ అల్-అష్రఫ్ జన్‌బలత్ (r. 1500–1501) భార్య అయిన అస్సల్‌బాయ్,[1], కార్లో డి' మెడిసి (1428–1492) తల్లి అయిన మద్దలేనా ఉన్నారు, ఈమె 1427లో వెనిస్‌లో కొనుగోలు చేయబడిన ఒక సిర్కాసియన్ బానిస అని పేర్కొనబడింది.<ref>Cleugh,&nbsp;J.&nbsp;(1990).&nbsp;The Medici: A Tale of Fifteen Generations.&nbsp;Storbritannien:&nbsp;Dorset Press. p93</ref> ==== రద్దు ==== 1453లో కాన్స్టాంటినోపుల్ పతనం తరువాత ఒట్టోమన్లు క్రిమియా, పశ్చిమ దేశాల మధ్య వాణిజ్యాన్ని మూసివేశారు. బానిస వ్యాపారం క్రమంగా తగ్గిపోయింది, 1472లో, కేవలం 300 మంది బానిసలను మాత్రమే కాఫా నుండి అక్రమ రవాణా చేసినట్లు నమోదు చేయబడింది. 1440ల నుండి, స్పెయిన్, పోర్చుగల్ తమ బానిసలను మొదట కానరీ దీవుల నుండి, తరువాత ఆఫ్రికా నుండి మొదట లిబియా నుండి ట్రాన్స్-సహారన్ బానిస వాణిజ్యం ద్వారా, తరువాత అట్లాంటిక్ బానిస వణిజాన్ని ప్రారంభించడం ద్వారా దిగుమతి చేసుకోవడం ప్రారంభించాయి. ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, క్రిమియన్ ఖానేట్ 1475లో ఈ ప్రాంతంలోని వెనీషియన్, జెనోయిస్ నగరాలను స్వాధీనం చేసుకున్నాయి, తరువాత బానిస వ్యాపారాన్ని ముస్లిం బానిస వ్యాపారులు స్వాధీనం చేసుకున్నారు. [[వర్గం:CS1 హంగేరియన్-language sources (hu)]] [[వర్గం:సమీక్షించని అనువాదాలున్న పేజీలు]] pq8d72jmsqdh268w8kq950fnqsuxkch 4942746 4942745 2026-08-23T18:28:15Z Nagarani Bethi 60383 4942746 wikitext text/x-wiki '''నల్ల సముద్ర బానిస వ్యాపారం''' తూర్పు ఐరోపా, [[కాకసస్]] నుండి [[మధ్యధరా సముద్రం|మధ్యధరా]], మధ్యప్రాచ్యంలో బానిసత్వానికి [[నల్ల సముద్రం]] మీదుగా ప్రజలను అక్రమ రవాణా చేసింది. నల్ల సముద్ర బానిస వాణిజ్యం పురాతన కాలం నుండి 19వ శతాబ్దం వరకు [[ఐరోపా]], మిగిలిన ప్రపంచాల మధ్య బానిస వడ్డికి కేంద్రంగా ఉండేది. నల్ల సముద్రం ప్రాంతంలోని ప్రధాన, అత్యంత ముఖ్యమైన బానిస వ్యాపారాలలో ఒకటి '''క్రిమియన్ బానిస వ్యాపారం''' అని పిలువబడే క్రిమియన్ ఖానేట్ వాణిజ్యం. నల్ల సముద్రం చారిత్రాత్మకంగా ఐరోపా, మధ్యధరా, [[మధ్య ఆసియా]] మధ్య సామ్రాజ్యాలు, విజయాలు, ప్రధాన వాణిజ్య మార్గాల అంచుల ఆధిపత్యం కలిగిన ప్రాంతంలో ఉంది, ముఖ్యంగా పురాతన [[సిల్క్ రోడ్డు|సిల్క్ రోడ్]], ఇది నల్ల సముద్రాన్ని వాణిజ్య మార్గాల వెంట విక్రయించే యుద్ధ ఖైదీల బానిస వాణిజ్యానికి అనువైనదిగా చేసింది. ప్రారంభ మధ్య యుగాలలో, బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం వైకింగ్ నుండి బానిసలను దిగుమతి చేసుకుంది, వారు యూరోపియన్ బంధీలను వరంగియన్ల నుండి గ్రీకులకు నల్ల సముద్రం వద్ద బైజాంటైన్కు రవాణా చేసేవారు. మధ్య యుగాల చివరలో, ఉత్తర నల్ల సముద్ర తీరాల వెనిస్, జెనోవా వాణిజ్య కాలనీలు బంధీలను కొనుగోలు చేయడానికి, ఇటలీ, స్పెయిన్, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యానికి బానిసలుగా రవాణా చేయడానికి అస్థిరమైన రాజకీయ, మతపరమైన సరిహద్దు ప్రాంతాలను ఉపయోగించాయి. ఆధునిక కాలం ప్రారంభంలో, క్రిమియన్ ఖానేట్ తూర్పు ఐరోపాలోని క్రిమియన్-నోగాయ్ బానిస దాడుల ద్వారా తూర్పు యూరోపియన్లను అపహరించారు, వీరు క్రిమియా నుండి ఒట్టోమన్ బానిస వాణిజ్యం సహకారంతో మిగిలిన ముస్లిం ప్రపంచానికి రవాణా చేయబడ్డారు.<ref name=":12">{{Cite paper|title=Slaves, Money Lenders, and Prisoner Guards: The Jews and the Trade in Slaves and Captives in the Crimean Khanate|url=https://www.academia.edu/3706285}}</ref> ఈ సమయంలో భారీ బానిస వ్యాపారం క్రిమియన్ ఖానేట్కు ప్రధాన ఆదాయ వనరుగా ఉండేది. 1783లో క్రిమియాను రష్యా స్వాధీనం చేసుకోవడంతో క్రిమియన్ బానిస వాణిజ్యం ముగిసినప్పుడు, కాకసస్ నుండి సిర్కాసియన్ల బానిస వ వ్యాపారం స్వతంత్ర బానిస వ్యాపారంగా మారింది. అనాటోలియా, కాన్స్టాంటినోపుల్ ద్వారా కాకసస్ నుండి ముస్లిం ప్రపంచానికి మహిళల సిర్కాసియన్ బానిస వ్యాపారం 20వ శతాబ్దం వరకు కొనసాగింది. == పురాతన కాలం == పురాతన కాలంలో, నల్ల సముద్రం పురాతన గ్రీకు, రోమన్ నగర ఓడరేవుల ద్వారా, [[సిల్క్ రోడ్డు|సిల్క్ రోడ్]] ద్వారా తూర్పున ఆసియా వరకు, పశ్చిమాన పురాతన మధ్యధరా ప్రపంచం వరకు బానిసలు విక్రయించబడ్డారు. పురాతన కాలంలో, నల్ల సముద్ర బానిస వ్యాపారాన్ని తరచుగా పోంటిక్ బానిస వ్యాపారం అని పిలిచేవారు. === పురాతన గ్రీకు బానిస వ్యాపారం === [[దస్త్రం:Mines_1.jpg|thumb|గ్రీస్లోని గనుల కార్మికులు తరచుగా బానిసలుగా ఉండేవారు.]] పురాతన కాలంలో, నల్ల సముద్రాన్ని పోంటిక్ సముద్రం అని పిలిచేవారు, ఈ ప్రాంతానికి చెందిన ప్రజలను తరచుగా పాంటిక్స్ అని పిలిచే వారు. నల్ల సముద్రం వెంబడి గ్రీకు కాలనీలు స్థాపించబడ్డాయి, ఇవి నల్ల సముద్రం, మధ్యధరా అంతర్భాగంలోని తెగల మధ్య బానిస వ్యాపారంలో నిమగ్నమై ఉన్నాయి. బానిసలను వారి కుటుంబాలు లేదా యుద్ధ ఖైదీలుగా గ్రీకు నగరాలకు విక్రయించారు, వారు వాటిని పశ్చిమాన మధ్యధరాకు లేదా తూర్పున ఆసియాకు సిల్క్ రహదారి వెంట ఎగుమతి చేశారు.<ref>{{Cite paper|date=1958|title=The Economic and Sociological Significance of Debt Bondage and Detribalization in Ancient Greece|url=https://www.jstor.org/stable/1151738}}</ref> క్రీస్తుపూర్వం 594 లో, సోలన్ చట్టాలు ఏథెన్స్ పౌరులను ఇతర ఎథీనియన్ పౌరులను బానిసలుగా మార్చడాన్ని నిషేధించాయి-గ్రీకు నగర రాష్ట్రాలలో తమ సొంత నగరాల పౌరులను బానిసలగా చేయడాన్ని నిషేధించడం ఒక సాధారణ ధోరణి, ఈ ధోరణి గ్రీకు వారు బాల్కన్లు లేదా నల్ల సముద్రం ఉత్తర ప్రాంతాల నుండి "అనాగరికులు" అని పిలిచే గ్రీకు యేతర పౌరులతో బానిస వ్యాపారాన్ని నిర్వహించడం అవసరం చేసింది. క్రీస్తుపూర్వం 6వ శతాబ్దంలో, గ్రీకు నగర కాలనీలు నల్ల సముద్రం ఉత్తర తీరాలలో విస్తరించాయి, ఇది బానిస వ్యాపారంలో ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించింది-ఇది కూడా ఊహించబడింది, ఈ నగరాలు నల్ల సముద్ర బానిస వాణిజ్యం కారణంగా స్థాపించబడ్డాయి. గ్రీకు నల్ల సముద్ర బానిస వ్యాపారం కనీసం క్రీస్తుపూర్వం 6వ శతాబ్దం నుండి నమోదు చేయబడింది, ఫనాగోరియా నుండి వచ్చిన ఒక శాసనం ఫాయిల్స్ అనే బానిస అక్రమ రవాణాను ఫనాగోరియా (బోరిస్టెనెస్ నుండి కెర్చ్ జలసంధి) (బగ్/డ్నీపెర్ ద్వారా బెరెజాన్) కు వివరిస్తుంది.<ref name="Parmenter, Christopher S. 2020" /> క్లాసిక్ గ్రీకు రచయితలు ముఖ్యంగా నల్ల సముద్రం వాయువ్య తీరాన్ని బానిసల తీరంగా వర్ణించారు, పరిస్థితులు బానిసల స్థిరమైన సరఫరాను నిర్ధారించాయి-ఇది థ్రేసియన్లు, సిథియన్ల మధ్య సరిహద్దు ప్రాంతం, ఇక్కడ సంచార సిథియన్లు థ్రేసియన్ల వైపు బానిస దాడులను నిర్వహించారు, వారు తమ పిల్లలను బానిస వ్యాపారులకు విక్రయించేవారు, డానుబే నివాసులు ఉప్పు కోసం బానిసలను వర్తకం చేసేవారు. గ్రీకు నగరాల చుట్టూ ఉన్న గ్రామీణ భూమిలో హెలెనైజ్డ్ సిథియన్ రైతులు నివసించేవారు, వీరు గో-బెట్వీన్లుగా వ్యవహరించారు, సంచార సిథియన్లు స్వాధీనం చేసుకున్న బానిసలను నగరాల్లోని గ్రీకులకు విక్రయించారు.<ref name="Parmenter, Christopher S. 2020" /> క్రీస్తుపూర్వం 3వ శతాబ్దంలో, ఉత్తర నల్ల సముద్ర తీరాల నుండి బానిసలుగా బంధించి రవాణా చేయబడిన మానవుల సంఖ్య తెలిసిన ప్రపంచంలో ఎక్కడైనా కంటే ఎక్కువగా ఉందని పాలీబియస్ పేర్కొన్నాడు. క్రీస్తుపూర్వం 3వ శతాబ్దంలో, ఉత్తర నల్ల సముద్ర తీరాల నుండి బానిసలుగా బంధించి రవాణా చేయబడిన మానవుల సంఖ్య తెలిసిన ప్రపంచంలో ఎక్కడైనా కంటే ఎక్కువగా ఉందని పాలీబియస్ పేర్కొన్నాడు. === పురాతన రోమన్ బానిస వ్యాపారం === గ్రీకు నల్ల సముద్ర నగరాలు రోమన్ సామ్రాజ్యం సామంతులుగా మారిన తరువాత నల్ల సముద్ర బానిస వాణిజ్యం కొనసాగింది, బోస్పోరన్ రాజ్యం రోమన్ క్లయింట్ రాజ్యాన్ని ఏర్పాటు చేసింది.<ref name="Harris1980p126">{{Cite paper|title=Towards a Study of the Roman Slave Trade|url=https://www.jstor.org/stable/4238700}}{{Rp|p. 126, citing Strabo 11.493, 495–496}}</ref> తూర్పు ఆసియాలోని మధ్యధరా ప్రపంచాన్ని, [[చైనా]] కలిపే పురాతన [[సిల్క్ రోడ్డు|సిల్క్ రోడ్]] క్రీస్తుపూర్వం 3 వ శతాబ్దం నాటికి ఉనికిలో ఉండవచ్చు, ఎందుకంటే రోమ్లో చైనీస్ పట్టు కనుగొనబడింది, ఇది క్రీస్తుపూర్చి 200 నాటిది.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ntV7zwEACAAJ|title=The World of the Ancient Silk Road|last=Liu|first=Xinru|last2=Brancaccio|first2=Pia|date=2022|publisher=Routledge|isbn=978-0-429-24458-2|language=en}}</ref> సిల్క్ రోడ్ రెండు మార్గాల ద్వారా మధ్యధరా ప్రపంచంతో అనుసంధానించబడింది. చైనా నుండి, సిల్క్ రోడ్ టియాన్ షాన్, హామి, తుర్పాన్, అల్మాలిక్, [[తాష్కెంట్]], సమర్కంద్, చివరకు బుఖారా మీదుగా కొనసాగింది, ఇక్కడ ఇది రెండు ప్రధాన రహదారులుగా విడిపోయిందిః బుఖారా నుండి మెర్వ్ వరకు, అక్కడ నుండి ఆంటియోచ్, ట్రెబిజొండ్ లేదా అలెప్పో వరకు దక్షిణ మార్గం లేదా బుఖారా నుంచి [[కారకుం ఎడారి|కారాకుమ్ ఎడారి]] మీదుగా [[కాస్పియన్ సముద్రం]] వరకు ఉత్తర మార్గం, ఆస్ట్రాఖాన్, కజాన్ నల్ల సముద్రానికి దగ్గరగా ఉన్నాయి.<ref name="Mayers, K. 2016 p. 122-123" /> సిల్క్ రోడ్ వస్త్రాలు, ఆభరణాలు, లోహాలు, సౌందర్య సాధనాలను మాత్రమే కాకుండా బానిసలను కూడా విక్రయించింది.<ref name="Mayers, K. 2016 p. 122-123" /> సిల్క్ రోడ్ బానిస వ్యాపారాన్ని బుఖారా బానిస వ్యాపారం పాటు నల్ల సముద్ర బానిస వ్యాపారానికి అనుసంధానిస్తుంది. బోస్పోరన్ రాజ్యం శ్రేయస్సు గోధుమలు, చేపలు, బానిసల ఎగుమతులపై ఆధారపడి ఉంది, రోమన్ క్లయింట్ రాజ్యం నల్ల సముద్రం ఆర్థిక కేంద్రంగా మారింది, దీనిని పురాతన నల్ల సముద్రం ఆభరణాలు అని పిలుస్తారు.<ref>{{Cite web|date=26 December 2018|title=How the Bosporan Kingdom Became the Jewel of the Black Sea|url=http://turningpointsoftheancientworld.com/index.php/2018/12/26/how-the-bosporan-kingdom-became-the-jewel-of-the-black-sea/}}</ref> 1వ శతాబ్దంలో, రోమన్ రచయిత [[స్ట్రాబో|స్ట్రాబో,]] కాకసస్‌లోని ప్రధాన నల్ల సముద్ర ఓడరేవు అయిన డియోస్కురియాస్‌ను, గ్రీకు నగరం టానైస్‌ను పోంటిక్ బానిస వ్యాపారానికి ప్రధాన ఓడరేవులుగా వర్ణించాడు. ఈ ఓడరేవుల నుండి, శత్రు తెగలచే యుద్ధ ఖైదీలుగా అమ్మబడిన లేదా వారి కుటుంబాలచే యుక్తవయస్సులో అమ్మబడిన సిథియన్లు లేదా పాఫ్లగోనియన్ల వంటి "పోంటిక్" బానిసలను మధ్యధరా సముద్రానికి ఎగుమతి చేసేవారు, వీరు ప్రాచీన ఏథెన్స్‌లో కనిపించేవారు. నల్ల సముద్ర బానిస వాణిజ్యానికి బైజాంటియం ఒక మార్కెట్.<ref name="Harris1980p126" /> ఆ విధంగా బానిస వ్యాపారం మత సూత్రాలతో పాటు నిర్వహించబడింది. క్రైస్తవులు క్రైస్తవులను బానిసలుగా చేసుకోలేదు, ముస్లింలు ముస్లింలను బానిసలుగా చేసుకోకపోయినా, ఇద్దరూ మత విరోధులుగా భావించే వ్యక్తులను బానిసలులుగా చేసుకోవడానికి అనుమతించారు, ఇది కాథలిక్ క్రైస్తవులు ఆర్థడాక్స్ క్రైస్తవులను బానిసలగా చేసుకోవడానికి, సున్నీ ముస్లింలు షియా ముస్లింలను బానిసలగా చేసుకోటానికి అనుమతించింది. ఏదేమైనా, క్రైస్తవులు, ముస్లింలు ఇద్దరూ అన్యమతస్థులను బానిసలుగా చేయడానికి ఆమోదం తెలిపారు, వీరు మధ్య యుగాలలో బానిస వ్యాపారానికి ప్రాధాన్యత లక్ష్యంగా మారారు, అన్యమత యుద్ధ ఖైదీలను అన్యమత శత్రువులు బానిస వ్యాపారంలోకి విక్రయించారు. == మధ్య యుగం == మధ్య యుగాలలో, మతపరమైన సరిహద్దుల వెంట అనధికార బానిస మండలాలు ఏర్పడ్డాయి, వీటిని నల్ల సముద్రం ప్రాంతం వద్ద కూడా దాటారు. క్రైస్తవులు, ముస్లింలు ఇద్దరూ తమ సొంత విశ్వాసాన్ని కలిగి ఉన్న ప్రజలను బానిసలుగా చేయడాన్ని నిషేధించారు, కానీ ఇద్దరూ వేరే విశ్వాసాన్ని కలిగి ఉండే ప్రజలను బానిసలులుగా చేయడాన్ని ఆమోదించారు. ఆ విధంగా బానిస వ్యాపారం మత సూత్రాలతో పాటు నిర్వహించబడింది. క్రైస్తవులు క్రైస్తవులను బానిసలుగా చేసుకోలేదు, ముస్లింలు ముస్లింలను బానిసలుగా చేసుకోకపోయినా, ఇద్దరూ మత విరోధులుగా భావించే వ్యక్తులను బానిసలులుగా చేసుకోవడానికి అనుమతించారు, ఇది కాథలిక్ క్రైస్తవులు ఆర్థడాక్స్ క్రైస్తవులను బానిసలగా చేసుకోవడానికి, సున్నీ ముస్లింలు షియా ముస్లింలను బానిసలగా చేసుకోటానికి అనుమతించింది. ఏదేమైనా, క్రైస్తవులు, ముస్లింలు ఇద్దరూ అన్యమతస్థులను బానిసలుగా చేయడానికి ఆమోదం తెలిపారు, వీరు మధ్య యుగాలలో బానిస వ్యాపారానికి ప్రాధాన్యత లక్ష్యంగా మారారు, అన్యమత యుద్ధ ఖైదీలను అన్యమత శత్రువులు బానిస వ్యాపారంలోకి విక్రయించారు. === బైజాంటైన్ బానిస వాణిజ్యం (5వ-13వ శతాబ్దాలు) === [[దస్త్రం:Varangian_routes.png|thumb|బానిస వాణిజ్యం కోసం ఉపయోగించే స్లావిక్ భూభాగాల గుండా వెళ్ళే మార్గాలుః వైకింగ్ నుండి వోల్గా వాణిజ్య మార్గం (వరంగియన్లు నుండి ముస్లిం మధ్యప్రాచ్యం వరకు) (వరంగియన్స్ నుండి గ్రీకులకు) (''[[బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం|బైజాంటైన్స్]]'') (బ్లూ-8వ-11వ శతాబ్దాల ఇతర వాణిజ్య మార్గాలు) ]] ==== నేపథ్యం ==== రోమన్ కాలంలో నల్ల సముద్రం ప్రాంతం నుండి మధ్యధరా సముద్రం వరకు బానిస వాణిజ్య మానవుల అక్రమ రవాణా బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం సమయంలో కొనసాగింది, అయితే బైజాంటైన్కు చెందిన బానిస వ్యాపారం పూర్తిగా నమోదు కాలేదు, అయినప్పటికీ ఇది పాత సూత్రాల యుద్ధ ఖైదీల ద్వారా, వారి కుటుంబాలు విక్రయించిన పిల్లల ద్వారా కొనసాగుతున్నట్లు కనిపిస్తుంది. మధ్య యుగాలలో, బానిస మార్కెట్ మత సరిహద్దుల వెంట నిర్వహించబడింది. క్రైస్తవ బానిసలను క్రైస్తవ బానిస మార్కెట్లలో విక్రయించలేము, ముస్లిం బానిసలను ముస్లిం బానిస మార్కెట్లలలో విక్రయించలేవు. బానిస వ్యాపారం దీనికి అనుగుణంగా సర్దుబాటు చేయబడింది, ఫలితంగా క్రైస్తవులు, ముస్లింలకు విక్రయించగలిగే అన్యమతస్థులు ఎంతో విలువైనవారుగా మారారు. తూర్పు, ఉత్తర ఐరోపా నుండి వచ్చిన పాగాన్లు ప్రారంభ మధ్య యుగాలలో బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం, ఇస్లామిక్ అరబ్ ప్రపంచంలో బానిసత్వానికి అత్యంత ప్రాచుర్యం పొందిన లక్ష్యాలుగా మారారు, అక్కడ వారు బానిసత్వం తరువాత వరుసగా క్రైస్తవ మతం, ఇస్లాం మతంలోకి మార్చవలసి వచ్చింది. ==== బానిస వ్యాపారం ==== వివిధ బానిస మార్గాలు నల్ల సముద్రం, బైజాంటైన్ క్రిమియా గుండా బైజాంటైൻ మధ్యధరా ప్రపంచం, ఇస్లామిక్ మధ్యప్రాచ్యానికి వెళ్ళాయి. వేర్వేరు ప్రజలు బంధీలను సంపాదించి, బైజాంటైన్ క్రిమియా, నల్ల సముద్రం చుట్టూ ఉన్న ఇతర ఓడరేవులకు రవాణా చేశారు, అక్కడ నుండి వారు బైజాంటైన్ కాన్స్టాంటినోపుల్ ద్వారా మధ్యధరా బానిస మార్కెట్కు, మధ్యప్రాచ్యానికి కొనసాగారు. ===== హంగరీకి చెందిన మగ్యార్స్ ===== బాల్కన్ల నుండి బానిస వాణిజ్యం ప్రధానంగా నల్ల సముద్రం కంటే అడ్రియాటిక్ సముద్రం బాల్కన్ బానిస వ వ్యాపారం వైపు మళ్ళించబడింది. అయితే, 9వ శతాబ్దంలో హంగరీకి చెందిన మగ్యర్లు స్లావ్ల వైపు నిరంతరం బానిస దాడులు జరిపి, వారి బంధీలను బ్రొకేడ్లు, ఉన్ని, ఇతర ఉత్పత్తులకు బదులుగా నల్ల సముద్రం నౌకాశ్రయమైన కెర్చ్ బైజాంటైన్ బానిస వ్యాపారులకు విక్రయించారు. 10వ శతాబ్దపు పర్షియన్ యాత్రికుడైన అహ్మద్ ఇబ్న్ రుస్తా దీనిని ఈ విధంగా గుర్తు చేసుకుంటాడు: {{Blockquote|మగ్యార్ దేశం (ఎటెల్కోజ్) కలప, నీటితో సమృద్ధిగా ఉంది. భూమికి నీటి వనరులు పుష్కలంగా ఉన్నాయి. పంటలు సమృద్ధిగా పండుతాయి. వారు తమ పొరుగున ఉన్న స్లావ్‌లందరిపై పెత్తనం చెలాయిస్తారు. వారిపై భారీ కప్పం విధిస్తారు. ఈ స్లావ్‌లు ఖైదీల వలె పూర్తిగా వారి దయాదాక్షిణ్యాలపై ఆధారపడి ఉంటారు. మగ్యార్లు అన్యమతస్థులు, అగ్నిని పూజిస్తారు. వారు స్లావ్‌లపై సముద్రపు దొంగ దాడులు చేసి, తమ బందీలతో [నల్ల సముద్రం] తీరం వెంబడి బైజాంటైన్ భూభాగంలోని కర్ఖ్ అనే ఓడరేవు వరకు వెళ్తారు.<ref>{{cite book |last=ibn Rustah |first=Ahmad |title=Ibn Rustah és Gardízi |year=2017 |language=Hungarian |translator-last=Nándor Orbán}}</ref>}} ===== వైకింగ్ బానిస వ్యాపారం ===== వైకింగ్లు తూర్పు ఐరోపాలోని వైకింగ్ దాడులలో స్వాధీనం చేసుకున్న యూరోపియన్ బానిసలను ప్రస్తుత రష్యా నుండి వోల్గా వాణిజ్య మార్గం ద్వారా రెండు గమ్యస్థానాలకు రవాణా చేశారు-ఒకటి మధ్యప్రాచ్యంలోని అబ్బాసిద్ కాలిఫేట్ వరకు-కాస్పియన్ సముద్రం, సమానిడ్ బానిస వాణిజ్యం, ఇరాన్ ద్వారా. ఇతర మార్గం డ్నీపర్, నల్ల సముద్ర బానిస వాణిజ్యం ద్వారా [[బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం]], మధ్యధరాకు దారితీసింది. ఎనిమిదవ నుండి పదవ శతాబ్దాలలో, తూర్పు ఐరోపా, బాల్టిక్ సముద్రం నుండి బానిసలను డ్నీపర్, వోల్గా నదీ వ్యవస్థలు, కరోలింగియన్ సామ్రాజ్యం, వెనిస్ ద్వారా బైజాంటియమ్, ఇస్లామిక్ ప్రపంచంలోని ఉన్నత కుటుంబాలకు వర్తకం చేశారు.<ref>{{Citation|last=Barker|first=Hannah|title=The Cambridge World History of Slavery: Volume 2: AD 500–AD 1420|date=2021|volume=2|pages=100–122|editor-last=Perry|editor-first=Craig|series=The Cambridge World History of Slavery|chapter=The Trade in Slaves in the Black Sea, Russia, and Eastern Europe|chapter-url=https://www.cambridge.org/core/books/abs/cambridge-world-history-of-slavery/trade-in-slaves-in-the-black-sea-russia-and-eastern-europe/3864C15075B035E3EC090A1D4D357BF2|place=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-84067-5|access-date=2025-01-29|editor2-last=Eltis|editor2-first=David|editor3-last=Richardson|editor3-first=David|editor4-last=Engerman|editor4-first=Stanley L.}}</ref> కీవన్ రస్ ఏర్పడటానికి ఒక కారణం స్కాండినేవియన్ స్థిరనివాసులు తమను తాము స్థాపించుకుని, స్వాధీనం చేసుకున్న బానిసలతో వ్యాపారం చేయడం. కాస్పియన్ సముద్రం నుండి అరబిక్ వ్యాపారులు, నల్ల సముద్రం నుండి బైజాంటైన్ వ్యాపారులు తమ వస్తువులను రష్యాలోని వాణిజ్య మార్కెట్లకు తీసుకువచ్చారు, అక్కడ వారు వరంగియన్లు అని పిలువబడే వైకింగ్ వ్యాపారులు, యోధులను కలుసుకున్నారు, తూర్పు ఐరోపాలో వైకింగ్లు స్వాధీనం చేసుకున్న బానిసల కోసం వారి వస్తువులను వర్తకం చేశారు. ఇస్లామిక్ మిడిల్ ఈస్ట్ లో తెల్ల బానిసలకు ఉపయోగించే సకాలిబా అని పిలవబడే పదం (తరచుగా వైకింగ్స్ అందించినది) ఆచరణలో ప్రత్యేకంగా స్లావిక్ జాతికి నిలబడటానికి అవకాశం లేదు, ఎందుకంటే వైకింగ్స్ సకాలిబా బానిస వాణిజ్యం అనేక మంది బాధితులు వాస్తవానికి బాల్టిక్స్, లిథువేనియన్లు, ఫిన్నో-ఉగ్రిక్ ప్రజలు వంటి ఇతర జాతులు. మధ్య యుగాలలో, మతపరమైన సూత్రాలతో పాటు, క్రైస్తవులు, ముస్లింలు ఇద్దరూ తమ సొంత విశ్వాసాన్ని కలిగి ఉన్న ప్రజలను బానిసలుగా చేయడాన్ని నిషేధించారు, కానీ ఇద్దరూ వేరే విశ్వాసాన్ని కలిగి ఉండే ప్రజలను బానిసలులుగా చేయడాన్ని ఆమోదించారు, ఇద్దరూ వారు మత విరోధులుగా భావించే వ్యక్తులను బానిసలుగా చేసుకోవడానికి అనుమతించారు, ఇది కాథలిక్ క్రైస్తవులు ఆర్థడాక్స్ క్రైస్తవులను, సున్నీ ముస్లింలు షియా ముస్లింలను బానిసలుగా చేయడానికి అనుమతించింది. ఏదేమైనా, క్రైస్తవులు, ముస్లింలు ఇద్దరూ మధ్య యుగాలలో బానిస వ్యాపారానికి ప్రాధాన్యత లక్ష్యంగా వచ్చిన పాగన్లను బానిసలుగా చేయడానికి ఆమోదించారు, పాగాన్ యుద్ధ ఖైదీలను పాగాన్ శత్రువులు బానిస వ్యాపారంలోకి విక్రయించారు.<ref name="Korpela, J. 20183" /> డెన్మార్క్లోని హెడెబీ వైకింగ్ నౌకాశ్రయంలో "పెద్ద సంఖ్యలో బంధించబడిన క్రైస్తవులను తరిమికొట్టడం" తాను చూశానని బ్రెమెన్ ఆర్చ్ బిషప్ రిమ్బెర్ట్ (d. 888) నివేదించారు, వారిలో ఒకరు తనను తాను క్రైస్తవ సన్యాసినిగా గుర్తించడానికి కీర్తనలు పాడిన మహిళ, బిషప్ తన స్వేచ్ఛ కోసం తన గుర్రాన్ని మార్పిడి చేసుకోవడం ద్వారా విముక్తి పొందగలిగారు.<ref>The slave trade of European women to the Middle East and Asia from antiquity to the ninth century. by Kathryn Ann Hain. Department of History The University of Utah. December 2016. Copyright © Kathryn Ann Hain 2016. All Rights Reserved. https://collections.lib.utah.edu/ark:/87278/s6616pp7 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221205042524/https://collections.lib.utah.edu/ark:/87278/s6616pp7|date=2022-12-05}}. p. 244-246</ref> 9వ శతాబ్దం వరకు, వైకింగ్లు ఉత్తరాన [[బాల్టిక్ సముద్రం]] నుండి, విస్లా లేదా డోనౌ నదుల ఆగ్నేయ మార్గం ద్వారా ఐరోపా గుండా నల్ల సముద్రం వరకు బానిసలను రవాణా చేసేవారు. 9వ శతాబ్దంలో, వైకింగ్ బానిస మార్గం దారి మళ్లించబడింది, 11వ శతాబ్దం వరకు వైకింగ్స్ [[బాల్టిక్ సముద్రం]] నుండి లడోగా, నొవ్గోరోడ్, మ్స్టా నది మీదుగా నల్ల సముద్రం వరకు ([[బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం]]) లేదా కాస్పియన్ సముద్రం వరకు) బానిసలను అక్రమంగా రవాణా చేశారు (మధ్యప్రాచ్యం) వోల్గా వాణిజ్య మార్గం ద్వారా.<ref name="Korpela, Jukka Jari 2018 p. 35" /> డెన్మార్క్, నార్వే, స్వీడన్లు క్రైస్తవులుగా మారిన తరువాత, వైకింగ్ బానిస వాణిజ్యం 11వ శతాబ్దంలో ఆగిపోయింది, తద్వారా క్రైస్తవ బానిసల వ్యాపారం ఇకపై జరగలేదు. ===== బాల్టిక్ బానిస వ్యాపారం ===== బాల్టిక్స్ బానిస వాణిజ్యానికి కేంద్రంగా, అలాగే బానిస సరఫరా వనరుగా పురాతన కాలంలోనే ఉన్నట్లు తెలుస్తోంది. యూరోపియన్ బానిస వ్యాపారంలో బాల్టిక్స్ పాత్ర మధ్య యుగాలలో ఎక్కువగా నమోదు చేయబడింది. మధ్య యుగాలలో, బాల్టిక్స్ క్రైస్తవ ఐరోపాలో చివరిగా మిగిలి ఉన్న పాగాన్ ప్రాంతాలలో ఒకటిగా మతపరమైన సరిహద్దు ప్రాంతంగా మారింది. బానిస వాణిజ్యం సందర్భంలో ఇది ముఖ్యమైనది, ఎందుకంటే క్రైస్తవులు, ముస్లింలు ఇద్దరూ తమ సొంత మతానికి చెందిన ప్రజలను బానిసలుగా చేయడాన్ని నిషేధించారు, అయితే క్రైస్తవులు, పాగాన్లు ఇద్దరికీ విక్రయించడానికి చట్టబద్ధమైన లక్ష్యాలను సాధించారు, ఇది బానిస వంతెనకు అత్యంత లాభదాయకమైన ఎంపికగా మారింది. 13 వ శతాబ్దంలో బాల్టిక్స్ క్రైస్తవీకరణ వరకు, బాల్టిక్ ప్రజలను చుట్టుపక్కల బానిస వ్యాపారుల నుండి బానిస వాణిజ్యానికి చట్టబద్ధమైన లక్ష్యాలుగా భావించారు, పశ్చిమం నుండి వైకింగ్లు, తూర్పు నుండి కీవన్ రస్ బానిస వ వ్యాపారం రస్ వంటివి. క్రైస్తవులు, ముస్లింలు ఇద్దరూ తమ సొంత విశ్వాసాన్ని కలిగి ఉన్న ప్రజలను బానిసలుగా చేయడాన్ని నిషేధించారు, కానీ అన్యమతస్థులను బానిసత్వానికి చట్టబద్ధమైన లక్ష్యాలుగా భావించారు, 12వ శతాబ్దం నాటికి మిగిలిన ఐరోపా క్రైస్తవులుగా మారినప్పుడు ఈశాన్య ఐరోపాలోని అన్యమతస్థులు బానిస వ్యాపారులచే ఎక్కువగా లక్ష్యంగా మారారు. అన్యమత లిథువేనియన్లు, లాట్వియన్లు, ఎస్టోనియన్లు, లివోనియన్లు, లాట్గల్లియన్లు 12-13వ శతాబ్దాలలో ఒకరినొకరు, ఇంగ్రియా, నవగోరోడ్ లపై దాడి చేసి, యుద్ధ ఖైదీలను దక్షిణాన నల్ల సముద్ర బానిస వాణిజ్యానికి విక్రయించారు. కీవన్ రస్ బానిస వ్యాపారానికి చెందిన క్రిస్టియన్ రస్ 'వ్యాపారులు అన్యమత ఎస్టోనియన్లను బానిస వ్యాపారంలో విక్రయించడానికి దాడి చేశారు, ఎందుకంటే వారు అన్యమతస్థులు కాబట్టి వారు చట్టబద్ధమైన లక్ష్యంగా పరిగణించబడ్డారు.<ref name="Korpela, Jukka Jari 2018 p. 38" /> 13వ శతాబ్దంలో ట్యుటోనిక్ ఆర్డర్ ద్వారా బాల్టిక్ను జయించిన తరువాత బాల్టిక్ బానిస వాణిజ్యం ముగిసింది. ===== కీవన్ రస్ బానిస వ్యాపారం ===== 9వ శతాబ్దం నుండి, బానిసలు బహుశా రష్యా నుండి బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యానికి అత్యంత ముఖ్యమైన ఎగుమతిగా ఉండేవారు, లేకపోతే తూర్పు ఐరోపా నుండి వస్తువులపై పెద్దగా ఆసక్తి ఉండేది కాదు. 9వ శతాబ్దంలో కీవన్ రస్ లో స్థిరపడిన నార్స్ వైకింగ్స్, బాల్టిక్ సముద్రం నుండి దక్షిణాన కాస్పియన్ సముద్రం, నల్ల సముద్రం వరకు నీటి మార్గాల ద్వారా చేరుకున్న విస్తారమైన బానిస వాణిజ్య నెట్వర్క్ను నిర్వహించారు, యూరోపియన్ బంధీలను డెన్మార్క్ నుండి స్పెయిన్కు (పశ్చిమంలో అల్-అండలుస్, ఉత్తర ఆఫ్రికా, అలాగే తూర్పున మధ్య ఆసియా, మధ్యప్రాచ్యానికి రవాణా చేశారు. తూర్పు ఐరోపా బానిస వ్యాపారంలో, వైకింగ్లు యూరోపియన్ బంధీలను నది మార్గాల ద్వారా రష్యా గుండా రవాణా చేశారు, వరంగియన్ల నుండి స్వీడన్ నుండి నవగోరోడ్ వరకు, నల్ల సముద్రంలోని బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యానికి వెళ్లే మార్గం వెంట, ఇది 10 వ శతాబ్దం నుండి 15 వ శతాబ్దం వరకు నవగోరోడ్లో అత్యంత లాభదాయకమైన వ్యాపారాలలో ఒకటి. [[మొదటి బల్గేరియన్ సామ్రాజ్యం|బల్గర్ ఖాన్]] క్రమం తప్పకుండా రష్యన్ రాజ్యాలపై బానిస దాడులను నిర్వహించి, రష్యన్ "అవిశ్వాసులను" స్వాధీనం చేసుకున్నాడు, వీరిని వారు ఆయుధాలకు బదులుగా నల్ల సముద్ర బానిస వ్యాపారం ద్వారా ఇస్లామిక్ మధ్యప్రాచ్యానికి విక్రయించారు. 11వ శతాబ్దం నాటికి, కీవన్ రస్ 'ఒకరినొకరు బానిస దాడులు చేసుకోవడం, బంధీలను బానిసలుగా విక్రయించడం అనే శతాబ్దాల సుదీర్ఘ సంప్రదాయాన్ని కలిగి ఉంది, కీవన్ రస్ 1130లలో పేరు తప్ప అన్నింటిలో విచ్ఛిన్నమైనప్పుడు, ఈ సాంప్రదాయ యుద్ధ బానిస దాడి మళ్లీ కనిపించింది. 12వ శతాబ్దంలో కీవన్ రస్ చిన్న రష్యన్ రాష్ట్రాల మధ్య అంతర్గత యుద్ధంలో విచ్ఛిన్నం కావడం ప్రారంభించినప్పుడు, వివిధ రష్యన్ రాకుమారులు, వారి కుమాన్ (కిప్చాక్ మిత్రరాజ్యాలు) వారి యుద్ధాల సమయంలో శత్రు రష్యన్ రాకుమారుల ప్రజలను స్వాధీనం చేసుకున్నాయి, వీటిని బానిస వ్యాపారులకు విక్రయించారు. ==== బానిస మార్కెట్ ==== బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యంలో బానిసత్వం ఇప్పటికీ ప్రారంభ మధ్య యుగాలలో విస్తృతంగా ఆచరించబడింది. బాసిల్ I చక్రవర్తి 3,000 మంది బానిసలను కలిగి ఉన్నాడు, 12వ శతాబ్దంలో కాన్స్టాంటినోపుల్ రాజధానిలోని బానిసలందరినీ మాన్యుయెల్ I చక్రవర్తి బానిసలను విడుదల చేసినప్పుడు, థెస్సలోనికాకు చెందిన యుస్టాతియస్, బానిసలలో ఎక్కువ మంది మూలం ద్వారా "డానుబే దాటి" నుండి వచ్చారని, పోంటిక్ భూముల నుండి "ఉత్తర గాలుల" ద్వారా వచ్చారని పేర్కొన్నాడు, ఇది నల్ల సముద్ర బానిస వ్యాపారం ద్వారా వైకింగ్స్ ద్వారా బైజాంటైన్కు ఎగుమతి చేయబడిన బానిసల నుండి వచ్చిన సభ్యోక్తి కావచ్చు. ==== రద్దు ==== 13వ శతాబ్దానికి ముందు బైజాంటైన్ బానిస వాణిజ్యం గురించి సమాచారం విచ్ఛిన్నంగా ఉంది, దీనిని 13వ శతాబ్దంలో క్రిమియాలో కాలనీలను స్థాపించిన జెనోయిస్, వెనీషియన్ వ్యాపారులు స్వాధీనం చేసుకున్నారు. === ఇటాలియన్ బానిస వ్యాపారం (13వ-15వ శతాబ్దాలు) === [[దస్త్రం:Caffa_and_Theodoro_2.svg|thumb|15వ శతాబ్దంలో ఫియోడోసియా, ప్రాదేశిక సరిహద్దులు]] [[దస్త్రం:Theodosia_castle.JPG|thumb|జెనోయిస్ బానిస వ్యాపారంలో కాఫా ప్రధాన ఓడరేవుగా ఉన్నప్పుడు కాఫాలోని జెనోయెస్ కోట.]] [[దస్త్రం:BattleOfHoms1299.JPG|thumb|1299లో జరిగిన వాడి అల్-ఖజందర్ యుద్ధం, మంగోల్ విలుకాళ్ళు, మామ్లుక్ అశ్వికదళాన్ని వర్ణిస్తుంది. ఆ సమయంలో చాలా మంది మామ్లుక్ సైనికులు బాల్కన్ బానిస వాణిజ్యం, నల్ల సముద్ర బానిస వ వ్యాపారం నుండి ఉద్భవించారు.]] మధ్య యుగాల చివరిలో (13-15వ శతాబ్దాలు) నల్ల సముద్రం జెనోయిస్ బానిస వాణిజ్యం, వెనీషియన్ బానిస వణిజానికి కేంద్రంగా ఉండేది, ఇది తూర్పు ఐరోపా నుండి క్రిమియాలోని వారి నియంత్రిత నగరాల ద్వారా స్పెయిన్, ఇటలీ, ఇస్లామిక్ మధ్యప్రాచ్యానికి బానిసలను ఎగుమతి చేసింది. ==== నేపథ్యం ==== 12వ శతాబ్దం తరువాత పశ్చిమ ఐరోపాలో బానిసత్వం అంతరించింది, కానీ బ్లాక్ డెత్ తరువాత కార్మికుల డిమాండ్ ఫలితంగా ఇటలీ, స్పెయిన్లలో దక్షిణ ఐరోపాలో బానిసల పునరుద్ధరణ జరిగింది, అలాగే ఈజిప్టులో బానిసల డిమాండ్ పెరిగింది. మధ్యధరా సముద్రంలో వ్యాపారులుగా పెద్ద సంఖ్యలో పరిచయాలను కలిగి ఉన్న ఇటాలియన్ వ్యాపారులు, ముఖ్యంగా జెనోయిస్, వెనీషియన్లు, ప్రారంభంలో బానిస వ్యాపారంలో తమను తాము స్థాపించుకున్నారు. మొదట్లో వారు ప్రయాణ వ్యాపారులుగా అలా చేసారు, కానీ చివరికి వారు క్రిమియాలో తమ సొంత వాణిజ్య కాలనీలను పొందగలిగారు. 13వ శతాబ్దంలో, 1204లో కాన్స్టాంటినోపుల్ దోపిడీ ద్వారా క్రిమియాలో బైజాంటైన్ నియంత్రణ బలహీనపడింది, ఇటాలియన్ వాణిజ్య కాలనీలు నల్ల సముద్ర బానిస వాణిజ్యంపై నియంత్రణను పొందాయి, 1206లో క్రిమియాలోని సుడాక్లో, తరువాత తానాలో వెనిస్ రిపబ్లిక్ స్థాపించబడింది, 1266లో కాఫాలో జెనోవా రిపబ్లిక్ స్థాపించబడ్డాయి. ==== బానిస వ్యాపారం ==== ఇటాలియన్ నల్ల సముద్ర బానిస వ్యాపారంలో బానిసలు ఎక్కువమంది మూడు ప్రధాన పద్ధతుల ద్వారా బానిసలుగా మారారు-మంగోల్ దండయాత్రలు, గోల్డెన్ హార్డే, ఇల్ఖానేట్ మధ్య యుద్ధాలు, [[తైమూర్ లంగ్|తైమూర్]] విజయాలు బానిస దాడుల ద్వారా లేదా తల్లిదండ్రుల ద్వారా తమ సొంత పిల్లలను లేదా బంధువులను బానిసత్వానికి విక్రయించడం, ఇది పేదరికం కారణంగా సంభవించింది, ముఖ్యంగా బ్లాక్ డెత్ తరువాత, దక్షిణ ఐరోపా, మధ్యప్రాచ్యం రెండింటిలోనూ బానిసల డిమాండ్ ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు ఇది ఒక సాధారణ, సాధారణ సంఘటన. పాగాన్ ఫిన్నో-ఉగ్రిక్, టర్కిష్ ప్రజలు బానిసత్వం సాధారణ లక్ష్యాలు. ===== బాల్టిక్స్, ఫిన్లాండ్ ===== ఈ కాలంలో, బానిసలుగా ఎవరు చట్టబద్ధంగా పరిగణించబడతారో మతపరమైన నమ్మకం ఒక ముఖ్యమైన అంశం. క్రైస్తవులు క్రైస్తవులచే బానిసలుగా చేయబడలేదు, ముస్లింలు ముస్లింలచే బానిసలులుగా చేయబడలేదు. అయినప్పటికీ, క్రైస్తవులు, ముస్లింలు ఇద్దరూ అన్యమతస్థులను బానిసత్వానికి చట్టబద్ధమైన లక్ష్యాలుగా భావించినందున, ఈశాన్య ఐరోపాలోని మిగిలిన అన్యమతస్థులు బానిస వ్యాపారులకు ఆర్థిక ఎంపికగా మారారు.<ref name="Korpela, Jukka Jari 2018 p. 132" /> 13వ శతాబ్దంలో, బాల్టిక్స్, తూర్పు ఫిన్లాండ్, కరేలియా మినహా ఐరోపా మొత్తం క్రైస్తవ మతంలోకి మారింది, ఇది నల్ల సముద్ర బానిస వాణిజ్యానికి బానిసలకు సరఫరా ప్రాంతాలుగా మారింది, అక్కడ నుండి ఇటాలియన్ బానిస వ్యాపారులు వారిని దక్షిణ ఐరోపా, ఇస్లామిక్ మధ్యప్రాచ్యానికి అక్రమ రవాణా చేశారు. ===== కాకసస్ ===== కాకసస్ ప్రజలు వారి కుటుంబాలచే విక్రయించబడటమే కాకుండా బానిస దాడులలో బందీలుగా కూడా తీసుకున్నారు. 14వ శతాబ్దంలో, సుల్తానియా నుండి ఒక సమకాలీన సాక్షి, సిర్కాసియన్ గిరిజన కులీనులు ఇతర సిర్కాసియాన్ తెగలపై బానిస దాడులను ఎలా నిర్వహించారంటే, "బహిరంగంగా ఒక గ్రామం నుండి మరొక గ్రామానికి వెళ్లి, వీలైతే రహస్యంగా వెళ్లి, ఇతర గ్రామంలోని పిల్లలను, పెద్దలను హింసాత్మకంగా స్వాధీనం చేసుకుని, వెంటనే వాటిని సముద్రం ఒడ్డున ఉన్న వ్యాపారులకు విక్రయించారు. అయితే, బానిస వ్యాపారం కాకసస్‌కు మాత్రమే పరిమితం కాలేదు, కానీ మొత్తం నల్ల సముద్ర తీరం వెంబడి విస్తరించింది, క్రిమియాలోని కఫ్ఫా పట్టణం నోటరీల అధికారిక బానిస అమ్మకాల రికార్డులు ఈ క్రింది జాతులను జాబితా చేస్తాయి: "చాలా మంది అర్మేని, జికి, గోథి , టాట్, వాలాచస్, రస్, ఇవ్లాచ్, అలని, అవారి, కుముచ్ " ఆ తర్వాత కొద్దిసేపటికి ఆ పత్రంలో జాతి ప్రకారం మరిన్ని బానిసలను మళ్ళీ జాబితా చేస్తుంది " జికి, అభాజ్, లెచ్, జార్జి, రస్, తెలియని, బోర్గార్, ఉంగలుస్, మనియార్ . " <ref>{{Cite book|title=A Tatárországi Rabszolgakereskedelem és a Magyarok a XIII-XV. Században [The Tatar Slave Trade and the Hungarians in the XIII-XV Centuries]|last=Tardy|first=Lajos|publisher=Magyar Tudományos Akadémia Kiadó [Hungarian Academy of Sciences Publisher]|year=1980|location=Budapest|language=Hungarian}}</ref> ===== మంగోల్ సామ్రాజ్యం ===== క్రిమియాలో వెనీషియన్, జెనోయిస్ కాలనీలను స్థాపించడానికి సమాంతరంగా, [[మంగోల్ సామ్రాజ్యం]] రష్యాను స్వాధీనం చేసుకుంది, ఇటాలియన్ నల్ల సముద్ర బానిస వాణిజ్యం మంగోల్ యుద్ధానికి సమాంతరంగా విస్తరించింది, మంగోలులు వాణిజ్యాన్ని ప్రోత్సహించారు, దీనిని పారవేయడానికి ఉపయోగించారు ముఖ్యంగా రష్యన్ బానిసలను 1262 నాటి రష్యన్ తిరుగుబాటు వరకు, ఉదాహరణకు, మంగోలులు క్రిమియాలోని ఇటాలియన్ బానిస వ్యాపారులకు కప్పం చెల్లించలేకపోయిన రష్యన్ రైతులను విక్రయించారు. ==== బానిస మార్కెట్ ==== ఇటాలియన్ బానిస వ్యాపారానికి రెండు ప్రధాన మార్గాలు ఉన్నాయి; క్రిమియా నుండి బైజాంటైన్ కాన్స్టాంటినోపుల్‌కు, క్రీట్, బలేరిక్ దీవుల మీదుగా ఇటలీ, స్పెయిన్‌కు; లేదా ఈజిప్ట్‌లోని మమ్లుక్ సుల్తానేట్‌కు, ఇది అధిక సంఖ్యలో బానిసలను స్వీకరించింది. కనీసం 1382 నుండి, ఈజిప్టు మామ్లూక్ సుల్తానేట్‌లోని బుర్జీ మామ్లూక్‌లు, బహ్రీ మామ్లూక్‌లలో అధికశాతం మంది బానిస మూలానికి చెందినవారు, నల్ల సముద్ర బానిస వ్యాపారం నుండి వచ్చారు; 19వ శతాబ్దం వరకు మామ్లూక్‌ల కోసం ఉద్దేశించిన సుమారు వంద మంది సిర్కాసియన్ పురుషులను నల్ల సముద్ర బానిస వ్యాపారం ద్వారా అక్రమ రవాణా చేసేవారు. దక్షిణ ఐరోపాకు అక్రమ రవాణా చేయబడిన బానిసలలో ఎక్కువ మంది (ఇటలీ, స్పెయిన్) బాలికలు, ఎందుకంటే వారు సహాయక పనిమనిషిగా మారాలని ఉద్దేశించారు, అయితే బానిసలలో అధికభాగం, సంవత్సరానికి సుమారు 2,000 మంది, ఈజిప్టు మామ్లుక్ సుల్తానేట్కు అక్రమ రవాణా చేయబడ్డారు, ఆ సందర్భంలో వారిలో ఎక్కువ మంది అబ్బాయిలు, మామ్లుక్ సల్తనత్కు బానిస సైనికులు అవసరం కాబట్టి. ఉదాహరణలలో మమ్లూక్ సైనికుడు, తరువాత సుల్తాన్ అయిన అబు సయీద్ ఖాన్సుహ్ (r. 1498–1500); సుల్తాన్ అల్-అష్రఫ్ జన్‌బలత్ (r. 1500–1501) భార్య అయిన అస్సల్‌బాయ్,[1], కార్లో డి' మెడిసి (1428–1492) తల్లి అయిన మద్దలేనా ఉన్నారు, ఈమె 1427లో వెనిస్‌లో కొనుగోలు చేయబడిన ఒక సిర్కాసియన్ బానిస అని పేర్కొనబడింది.<ref>Cleugh,&nbsp;J.&nbsp;(1990).&nbsp;The Medici: A Tale of Fifteen Generations.&nbsp;Storbritannien:&nbsp;Dorset Press. p93</ref> ==== రద్దు ==== 1453లో కాన్స్టాంటినోపుల్ పతనం తరువాత ఒట్టోమన్లు క్రిమియా, పశ్చిమ దేశాల మధ్య వాణిజ్యాన్ని మూసివేశారు. బానిస వ్యాపారం క్రమంగా తగ్గిపోయింది, 1472లో, కేవలం 300 మంది బానిసలను మాత్రమే కాఫా నుండి అక్రమ రవాణా చేసినట్లు నమోదు చేయబడింది. 1440ల నుండి, స్పెయిన్, పోర్చుగల్ తమ బానిసలను మొదట కానరీ దీవుల నుండి, తరువాత ఆఫ్రికా నుండి మొదట లిబియా నుండి ట్రాన్స్-సహారన్ బానిస వాణిజ్యం ద్వారా, తరువాత అట్లాంటిక్ బానిస వణిజాన్ని ప్రారంభించడం ద్వారా దిగుమతి చేసుకోవడం ప్రారంభించాయి. ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, క్రిమియన్ ఖానేట్ 1475లో ఈ ప్రాంతంలోని వెనీషియన్, జెనోయిస్ నగరాలను స్వాధీనం చేసుకున్నాయి, తరువాత బానిస వ్యాపారాన్ని ముస్లిం బానిస వ్యాపారులు స్వాధీనం చేసుకున్నారు. == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:CS1 హంగేరియన్-language sources (hu)]] [[వర్గం:సమీక్షించని అనువాదాలున్న పేజీలు]] 1t6isjp1ue9wd4g080mt4jur2ivcc0y 4942747 4942746 2026-08-23T18:29:24Z Nagarani Bethi 60383 4942747 wikitext text/x-wiki '''నల్ల సముద్ర బానిస వ్యాపారం''' తూర్పు ఐరోపా, [[కాకసస్]] నుండి [[మధ్యధరా సముద్రం|మధ్యధరా]], మధ్యప్రాచ్యంలో బానిసత్వానికి [[నల్ల సముద్రం]] మీదుగా ప్రజలను అక్రమ రవాణా చేసింది. నల్ల సముద్ర బానిస వాణిజ్యం పురాతన కాలం నుండి 19వ శతాబ్దం వరకు [[ఐరోపా]], మిగిలిన ప్రపంచాల మధ్య బానిస వడ్డికి కేంద్రంగా ఉండేది. నల్ల సముద్రం ప్రాంతంలోని ప్రధాన, అత్యంత ముఖ్యమైన బానిస వ్యాపారాలలో ఒకటి '''క్రిమియన్ బానిస వ్యాపారం''' అని పిలువబడే క్రిమియన్ ఖానేట్ వాణిజ్యం. నల్ల సముద్రం చారిత్రాత్మకంగా ఐరోపా, మధ్యధరా, [[మధ్య ఆసియా]] మధ్య సామ్రాజ్యాలు, విజయాలు, ప్రధాన వాణిజ్య మార్గాల అంచుల ఆధిపత్యం కలిగిన ప్రాంతంలో ఉంది, ముఖ్యంగా పురాతన [[సిల్క్ రోడ్డు|సిల్క్ రోడ్]], ఇది నల్ల సముద్రాన్ని వాణిజ్య మార్గాల వెంట విక్రయించే యుద్ధ ఖైదీల బానిస వాణిజ్యానికి అనువైనదిగా చేసింది. ప్రారంభ మధ్య యుగాలలో, బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం వైకింగ్ నుండి బానిసలను దిగుమతి చేసుకుంది, వారు యూరోపియన్ బంధీలను వరంగియన్ల నుండి గ్రీకులకు నల్ల సముద్రం వద్ద బైజాంటైన్కు రవాణా చేసేవారు. మధ్య యుగాల చివరలో, ఉత్తర నల్ల సముద్ర తీరాల వెనిస్, జెనోవా వాణిజ్య కాలనీలు బంధీలను కొనుగోలు చేయడానికి, ఇటలీ, స్పెయిన్, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యానికి బానిసలుగా రవాణా చేయడానికి అస్థిరమైన రాజకీయ, మతపరమైన సరిహద్దు ప్రాంతాలను ఉపయోగించాయి. ఆధునిక కాలం ప్రారంభంలో, క్రిమియన్ ఖానేట్ తూర్పు ఐరోపాలోని క్రిమియన్-నోగాయ్ బానిస దాడుల ద్వారా తూర్పు యూరోపియన్లను అపహరించారు, వీరు క్రిమియా నుండి ఒట్టోమన్ బానిస వాణిజ్యం సహకారంతో మిగిలిన ముస్లిం ప్రపంచానికి రవాణా చేయబడ్డారు.<ref name=":12">{{Cite paper|title=Slaves, Money Lenders, and Prisoner Guards: The Jews and the Trade in Slaves and Captives in the Crimean Khanate|url=https://www.academia.edu/3706285}}</ref> ఈ సమయంలో భారీ బానిస వ్యాపారం క్రిమియన్ ఖానేట్కు ప్రధాన ఆదాయ వనరుగా ఉండేది. 1783లో క్రిమియాను రష్యా స్వాధీనం చేసుకోవడంతో క్రిమియన్ బానిస వాణిజ్యం ముగిసినప్పుడు, కాకసస్ నుండి సిర్కాసియన్ల బానిస వ వ్యాపారం స్వతంత్ర బానిస వ్యాపారంగా మారింది. అనాటోలియా, కాన్స్టాంటినోపుల్ ద్వారా కాకసస్ నుండి ముస్లిం ప్రపంచానికి మహిళల సిర్కాసియన్ బానిస వ్యాపారం 20వ శతాబ్దం వరకు కొనసాగింది. == పురాతన కాలం == పురాతన కాలంలో, నల్ల సముద్రం పురాతన గ్రీకు, రోమన్ నగర ఓడరేవుల ద్వారా, [[సిల్క్ రోడ్డు|సిల్క్ రోడ్]] ద్వారా తూర్పున ఆసియా వరకు, పశ్చిమాన పురాతన మధ్యధరా ప్రపంచం వరకు బానిసలు విక్రయించబడ్డారు. పురాతన కాలంలో, నల్ల సముద్ర బానిస వ్యాపారాన్ని తరచుగా పోంటిక్ బానిస వ్యాపారం అని పిలిచేవారు. === పురాతన గ్రీకు బానిస వ్యాపారం === [[దస్త్రం:Mines_1.jpg|thumb|గ్రీస్లోని గనుల కార్మికులు తరచుగా బానిసలుగా ఉండేవారు.]] పురాతన కాలంలో, నల్ల సముద్రాన్ని పోంటిక్ సముద్రం అని పిలిచేవారు, ఈ ప్రాంతానికి చెందిన ప్రజలను తరచుగా పాంటిక్స్ అని పిలిచే వారు. నల్ల సముద్రం వెంబడి గ్రీకు కాలనీలు స్థాపించబడ్డాయి, ఇవి నల్ల సముద్రం, మధ్యధరా అంతర్భాగంలోని తెగల మధ్య బానిస వ్యాపారంలో నిమగ్నమై ఉన్నాయి. బానిసలను వారి కుటుంబాలు లేదా యుద్ధ ఖైదీలుగా గ్రీకు నగరాలకు విక్రయించారు, వారు వాటిని పశ్చిమాన మధ్యధరాకు లేదా తూర్పున ఆసియాకు సిల్క్ రహదారి వెంట ఎగుమతి చేశారు.<ref>{{Cite paper|date=1958|title=The Economic and Sociological Significance of Debt Bondage and Detribalization in Ancient Greece|url=https://www.jstor.org/stable/1151738}}</ref> క్రీస్తుపూర్వం 594 లో, సోలన్ చట్టాలు ఏథెన్స్ పౌరులను ఇతర ఎథీనియన్ పౌరులను బానిసలుగా మార్చడాన్ని నిషేధించాయి-గ్రీకు నగర రాష్ట్రాలలో తమ సొంత నగరాల పౌరులను బానిసలగా చేయడాన్ని నిషేధించడం ఒక సాధారణ ధోరణి, ఈ ధోరణి గ్రీకు వారు బాల్కన్లు లేదా నల్ల సముద్రం ఉత్తర ప్రాంతాల నుండి "అనాగరికులు" అని పిలిచే గ్రీకు యేతర పౌరులతో బానిస వ్యాపారాన్ని నిర్వహించడం అవసరం చేసింది. క్రీస్తుపూర్వం 6వ శతాబ్దంలో, గ్రీకు నగర కాలనీలు నల్ల సముద్రం ఉత్తర తీరాలలో విస్తరించాయి, ఇది బానిస వ్యాపారంలో ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించింది-ఇది కూడా ఊహించబడింది, ఈ నగరాలు నల్ల సముద్ర బానిస వాణిజ్యం కారణంగా స్థాపించబడ్డాయి. గ్రీకు నల్ల సముద్ర బానిస వ్యాపారం కనీసం క్రీస్తుపూర్వం 6వ శతాబ్దం నుండి నమోదు చేయబడింది, ఫనాగోరియా నుండి వచ్చిన ఒక శాసనం ఫాయిల్స్ అనే బానిస అక్రమ రవాణాను ఫనాగోరియా (బోరిస్టెనెస్ నుండి కెర్చ్ జలసంధి) (బగ్/డ్నీపెర్ ద్వారా బెరెజాన్) కు వివరిస్తుంది.<ref name="Parmenter, Christopher S. 2020" /> క్లాసిక్ గ్రీకు రచయితలు ముఖ్యంగా నల్ల సముద్రం వాయువ్య తీరాన్ని బానిసల తీరంగా వర్ణించారు, పరిస్థితులు బానిసల స్థిరమైన సరఫరాను నిర్ధారించాయి-ఇది థ్రేసియన్లు, సిథియన్ల మధ్య సరిహద్దు ప్రాంతం, ఇక్కడ సంచార సిథియన్లు థ్రేసియన్ల వైపు బానిస దాడులను నిర్వహించారు, వారు తమ పిల్లలను బానిస వ్యాపారులకు విక్రయించేవారు, డానుబే నివాసులు ఉప్పు కోసం బానిసలను వర్తకం చేసేవారు. గ్రీకు నగరాల చుట్టూ ఉన్న గ్రామీణ భూమిలో హెలెనైజ్డ్ సిథియన్ రైతులు నివసించేవారు, వీరు గో-బెట్వీన్లుగా వ్యవహరించారు, సంచార సిథియన్లు స్వాధీనం చేసుకున్న బానిసలను నగరాల్లోని గ్రీకులకు విక్రయించారు. క్రీస్తుపూర్వం 3వ శతాబ్దంలో, ఉత్తర నల్ల సముద్ర తీరాల నుండి బానిసలుగా బంధించి రవాణా చేయబడిన మానవుల సంఖ్య తెలిసిన ప్రపంచంలో ఎక్కడైనా కంటే ఎక్కువగా ఉందని పాలీబియస్ పేర్కొన్నాడు. క్రీస్తుపూర్వం 3వ శతాబ్దంలో, ఉత్తర నల్ల సముద్ర తీరాల నుండి బానిసలుగా బంధించి రవాణా చేయబడిన మానవుల సంఖ్య తెలిసిన ప్రపంచంలో ఎక్కడైనా కంటే ఎక్కువగా ఉందని పాలీబియస్ పేర్కొన్నాడు. === పురాతన రోమన్ బానిస వ్యాపారం === గ్రీకు నల్ల సముద్ర నగరాలు రోమన్ సామ్రాజ్యం సామంతులుగా మారిన తరువాత నల్ల సముద్ర బానిస వాణిజ్యం కొనసాగింది, బోస్పోరన్ రాజ్యం రోమన్ క్లయింట్ రాజ్యాన్ని ఏర్పాటు చేసింది.<ref name="Harris1980p126">{{Cite paper|title=Towards a Study of the Roman Slave Trade|url=https://www.jstor.org/stable/4238700}}{{Rp|p. 126, citing Strabo 11.493, 495–496}}</ref> తూర్పు ఆసియాలోని మధ్యధరా ప్రపంచాన్ని, [[చైనా]] కలిపే పురాతన [[సిల్క్ రోడ్డు|సిల్క్ రోడ్]] క్రీస్తుపూర్వం 3 వ శతాబ్దం నాటికి ఉనికిలో ఉండవచ్చు, ఎందుకంటే రోమ్లో చైనీస్ పట్టు కనుగొనబడింది, ఇది క్రీస్తుపూర్చి 200 నాటిది.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ntV7zwEACAAJ|title=The World of the Ancient Silk Road|last=Liu|first=Xinru|last2=Brancaccio|first2=Pia|date=2022|publisher=Routledge|isbn=978-0-429-24458-2|language=en}}</ref> సిల్క్ రోడ్ రెండు మార్గాల ద్వారా మధ్యధరా ప్రపంచంతో అనుసంధానించబడింది. చైనా నుండి, సిల్క్ రోడ్ టియాన్ షాన్, హామి, తుర్పాన్, అల్మాలిక్, [[తాష్కెంట్]], సమర్కంద్, చివరకు బుఖారా మీదుగా కొనసాగింది, ఇక్కడ ఇది రెండు ప్రధాన రహదారులుగా విడిపోయిందిః బుఖారా నుండి మెర్వ్ వరకు, అక్కడ నుండి ఆంటియోచ్, ట్రెబిజొండ్ లేదా అలెప్పో వరకు దక్షిణ మార్గం లేదా బుఖారా నుంచి [[కారకుం ఎడారి|కారాకుమ్ ఎడారి]] మీదుగా [[కాస్పియన్ సముద్రం]] వరకు ఉత్తర మార్గం, ఆస్ట్రాఖాన్, కజాన్ నల్ల సముద్రానికి దగ్గరగా ఉన్నాయి. సిల్క్ రోడ్ వస్త్రాలు, ఆభరణాలు, లోహాలు, సౌందర్య సాధనాలను మాత్రమే కాకుండా బానిసలను కూడా విక్రయించింది. సిల్క్ రోడ్ బానిస వ్యాపారాన్ని బుఖారా బానిస వ్యాపారం పాటు నల్ల సముద్ర బానిస వ్యాపారానికి అనుసంధానిస్తుంది. బోస్పోరన్ రాజ్యం శ్రేయస్సు గోధుమలు, చేపలు, బానిసల ఎగుమతులపై ఆధారపడి ఉంది, రోమన్ క్లయింట్ రాజ్యం నల్ల సముద్రం ఆర్థిక కేంద్రంగా మారింది, దీనిని పురాతన నల్ల సముద్రం ఆభరణాలు అని పిలుస్తారు.<ref>{{Cite web|date=26 December 2018|title=How the Bosporan Kingdom Became the Jewel of the Black Sea|url=http://turningpointsoftheancientworld.com/index.php/2018/12/26/how-the-bosporan-kingdom-became-the-jewel-of-the-black-sea/}}</ref> 1వ శతాబ్దంలో, రోమన్ రచయిత [[స్ట్రాబో|స్ట్రాబో,]] కాకసస్‌లోని ప్రధాన నల్ల సముద్ర ఓడరేవు అయిన డియోస్కురియాస్‌ను, గ్రీకు నగరం టానైస్‌ను పోంటిక్ బానిస వ్యాపారానికి ప్రధాన ఓడరేవులుగా వర్ణించాడు. ఈ ఓడరేవుల నుండి, శత్రు తెగలచే యుద్ధ ఖైదీలుగా అమ్మబడిన లేదా వారి కుటుంబాలచే యుక్తవయస్సులో అమ్మబడిన సిథియన్లు లేదా పాఫ్లగోనియన్ల వంటి "పోంటిక్" బానిసలను మధ్యధరా సముద్రానికి ఎగుమతి చేసేవారు, వీరు ప్రాచీన ఏథెన్స్‌లో కనిపించేవారు. నల్ల సముద్ర బానిస వాణిజ్యానికి బైజాంటియం ఒక మార్కెట్.<ref name="Harris1980p126" /> ఆ విధంగా బానిస వ్యాపారం మత సూత్రాలతో పాటు నిర్వహించబడింది. క్రైస్తవులు క్రైస్తవులను బానిసలుగా చేసుకోలేదు, ముస్లింలు ముస్లింలను బానిసలుగా చేసుకోకపోయినా, ఇద్దరూ మత విరోధులుగా భావించే వ్యక్తులను బానిసలులుగా చేసుకోవడానికి అనుమతించారు, ఇది కాథలిక్ క్రైస్తవులు ఆర్థడాక్స్ క్రైస్తవులను బానిసలగా చేసుకోవడానికి, సున్నీ ముస్లింలు షియా ముస్లింలను బానిసలగా చేసుకోటానికి అనుమతించింది. ఏదేమైనా, క్రైస్తవులు, ముస్లింలు ఇద్దరూ అన్యమతస్థులను బానిసలుగా చేయడానికి ఆమోదం తెలిపారు, వీరు మధ్య యుగాలలో బానిస వ్యాపారానికి ప్రాధాన్యత లక్ష్యంగా మారారు, అన్యమత యుద్ధ ఖైదీలను అన్యమత శత్రువులు బానిస వ్యాపారంలోకి విక్రయించారు. == మధ్య యుగం == మధ్య యుగాలలో, మతపరమైన సరిహద్దుల వెంట అనధికార బానిస మండలాలు ఏర్పడ్డాయి, వీటిని నల్ల సముద్రం ప్రాంతం వద్ద కూడా దాటారు. క్రైస్తవులు, ముస్లింలు ఇద్దరూ తమ సొంత విశ్వాసాన్ని కలిగి ఉన్న ప్రజలను బానిసలుగా చేయడాన్ని నిషేధించారు, కానీ ఇద్దరూ వేరే విశ్వాసాన్ని కలిగి ఉండే ప్రజలను బానిసలులుగా చేయడాన్ని ఆమోదించారు. ఆ విధంగా బానిస వ్యాపారం మత సూత్రాలతో పాటు నిర్వహించబడింది. క్రైస్తవులు క్రైస్తవులను బానిసలుగా చేసుకోలేదు, ముస్లింలు ముస్లింలను బానిసలుగా చేసుకోకపోయినా, ఇద్దరూ మత విరోధులుగా భావించే వ్యక్తులను బానిసలులుగా చేసుకోవడానికి అనుమతించారు, ఇది కాథలిక్ క్రైస్తవులు ఆర్థడాక్స్ క్రైస్తవులను బానిసలగా చేసుకోవడానికి, సున్నీ ముస్లింలు షియా ముస్లింలను బానిసలగా చేసుకోటానికి అనుమతించింది. ఏదేమైనా, క్రైస్తవులు, ముస్లింలు ఇద్దరూ అన్యమతస్థులను బానిసలుగా చేయడానికి ఆమోదం తెలిపారు, వీరు మధ్య యుగాలలో బానిస వ్యాపారానికి ప్రాధాన్యత లక్ష్యంగా మారారు, అన్యమత యుద్ధ ఖైదీలను అన్యమత శత్రువులు బానిస వ్యాపారంలోకి విక్రయించారు. === బైజాంటైన్ బానిస వాణిజ్యం (5వ-13వ శతాబ్దాలు) === [[దస్త్రం:Varangian_routes.png|thumb|బానిస వాణిజ్యం కోసం ఉపయోగించే స్లావిక్ భూభాగాల గుండా వెళ్ళే మార్గాలుః వైకింగ్ నుండి వోల్గా వాణిజ్య మార్గం (వరంగియన్లు నుండి ముస్లిం మధ్యప్రాచ్యం వరకు) (వరంగియన్స్ నుండి గ్రీకులకు) (''[[బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం|బైజాంటైన్స్]]'') (బ్లూ-8వ-11వ శతాబ్దాల ఇతర వాణిజ్య మార్గాలు) ]] ==== నేపథ్యం ==== రోమన్ కాలంలో నల్ల సముద్రం ప్రాంతం నుండి మధ్యధరా సముద్రం వరకు బానిస వాణిజ్య మానవుల అక్రమ రవాణా బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం సమయంలో కొనసాగింది, అయితే బైజాంటైన్కు చెందిన బానిస వ్యాపారం పూర్తిగా నమోదు కాలేదు, అయినప్పటికీ ఇది పాత సూత్రాల యుద్ధ ఖైదీల ద్వారా, వారి కుటుంబాలు విక్రయించిన పిల్లల ద్వారా కొనసాగుతున్నట్లు కనిపిస్తుంది. మధ్య యుగాలలో, బానిస మార్కెట్ మత సరిహద్దుల వెంట నిర్వహించబడింది. క్రైస్తవ బానిసలను క్రైస్తవ బానిస మార్కెట్లలో విక్రయించలేము, ముస్లిం బానిసలను ముస్లిం బానిస మార్కెట్లలలో విక్రయించలేవు. బానిస వ్యాపారం దీనికి అనుగుణంగా సర్దుబాటు చేయబడింది, ఫలితంగా క్రైస్తవులు, ముస్లింలకు విక్రయించగలిగే అన్యమతస్థులు ఎంతో విలువైనవారుగా మారారు. తూర్పు, ఉత్తర ఐరోపా నుండి వచ్చిన పాగాన్లు ప్రారంభ మధ్య యుగాలలో బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం, ఇస్లామిక్ అరబ్ ప్రపంచంలో బానిసత్వానికి అత్యంత ప్రాచుర్యం పొందిన లక్ష్యాలుగా మారారు, అక్కడ వారు బానిసత్వం తరువాత వరుసగా క్రైస్తవ మతం, ఇస్లాం మతంలోకి మార్చవలసి వచ్చింది. ==== బానిస వ్యాపారం ==== వివిధ బానిస మార్గాలు నల్ల సముద్రం, బైజాంటైన్ క్రిమియా గుండా బైజాంటైൻ మధ్యధరా ప్రపంచం, ఇస్లామిక్ మధ్యప్రాచ్యానికి వెళ్ళాయి. వేర్వేరు ప్రజలు బంధీలను సంపాదించి, బైజాంటైన్ క్రిమియా, నల్ల సముద్రం చుట్టూ ఉన్న ఇతర ఓడరేవులకు రవాణా చేశారు, అక్కడ నుండి వారు బైజాంటైన్ కాన్స్టాంటినోపుల్ ద్వారా మధ్యధరా బానిస మార్కెట్కు, మధ్యప్రాచ్యానికి కొనసాగారు. ===== హంగరీకి చెందిన మగ్యార్స్ ===== బాల్కన్ల నుండి బానిస వాణిజ్యం ప్రధానంగా నల్ల సముద్రం కంటే అడ్రియాటిక్ సముద్రం బాల్కన్ బానిస వ వ్యాపారం వైపు మళ్ళించబడింది. అయితే, 9వ శతాబ్దంలో హంగరీకి చెందిన మగ్యర్లు స్లావ్ల వైపు నిరంతరం బానిస దాడులు జరిపి, వారి బంధీలను బ్రొకేడ్లు, ఉన్ని, ఇతర ఉత్పత్తులకు బదులుగా నల్ల సముద్రం నౌకాశ్రయమైన కెర్చ్ బైజాంటైన్ బానిస వ్యాపారులకు విక్రయించారు. 10వ శతాబ్దపు పర్షియన్ యాత్రికుడైన అహ్మద్ ఇబ్న్ రుస్తా దీనిని ఈ విధంగా గుర్తు చేసుకుంటాడు: {{Blockquote|మగ్యార్ దేశం (ఎటెల్కోజ్) కలప, నీటితో సమృద్ధిగా ఉంది. భూమికి నీటి వనరులు పుష్కలంగా ఉన్నాయి. పంటలు సమృద్ధిగా పండుతాయి. వారు తమ పొరుగున ఉన్న స్లావ్‌లందరిపై పెత్తనం చెలాయిస్తారు. వారిపై భారీ కప్పం విధిస్తారు. ఈ స్లావ్‌లు ఖైదీల వలె పూర్తిగా వారి దయాదాక్షిణ్యాలపై ఆధారపడి ఉంటారు. మగ్యార్లు అన్యమతస్థులు, అగ్నిని పూజిస్తారు. వారు స్లావ్‌లపై సముద్రపు దొంగ దాడులు చేసి, తమ బందీలతో [నల్ల సముద్రం] తీరం వెంబడి బైజాంటైన్ భూభాగంలోని కర్ఖ్ అనే ఓడరేవు వరకు వెళ్తారు.<ref>{{cite book |last=ibn Rustah |first=Ahmad |title=Ibn Rustah és Gardízi |year=2017 |language=Hungarian |translator-last=Nándor Orbán}}</ref>}} ===== వైకింగ్ బానిస వ్యాపారం ===== వైకింగ్లు తూర్పు ఐరోపాలోని వైకింగ్ దాడులలో స్వాధీనం చేసుకున్న యూరోపియన్ బానిసలను ప్రస్తుత రష్యా నుండి వోల్గా వాణిజ్య మార్గం ద్వారా రెండు గమ్యస్థానాలకు రవాణా చేశారు-ఒకటి మధ్యప్రాచ్యంలోని అబ్బాసిద్ కాలిఫేట్ వరకు-కాస్పియన్ సముద్రం, సమానిడ్ బానిస వాణిజ్యం, ఇరాన్ ద్వారా. ఇతర మార్గం డ్నీపర్, నల్ల సముద్ర బానిస వాణిజ్యం ద్వారా [[బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం]], మధ్యధరాకు దారితీసింది. ఎనిమిదవ నుండి పదవ శతాబ్దాలలో, తూర్పు ఐరోపా, బాల్టిక్ సముద్రం నుండి బానిసలను డ్నీపర్, వోల్గా నదీ వ్యవస్థలు, కరోలింగియన్ సామ్రాజ్యం, వెనిస్ ద్వారా బైజాంటియమ్, ఇస్లామిక్ ప్రపంచంలోని ఉన్నత కుటుంబాలకు వర్తకం చేశారు.<ref>{{Citation|last=Barker|first=Hannah|title=The Cambridge World History of Slavery: Volume 2: AD 500–AD 1420|date=2021|volume=2|pages=100–122|editor-last=Perry|editor-first=Craig|series=The Cambridge World History of Slavery|chapter=The Trade in Slaves in the Black Sea, Russia, and Eastern Europe|chapter-url=https://www.cambridge.org/core/books/abs/cambridge-world-history-of-slavery/trade-in-slaves-in-the-black-sea-russia-and-eastern-europe/3864C15075B035E3EC090A1D4D357BF2|place=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-84067-5|access-date=2025-01-29|editor2-last=Eltis|editor2-first=David|editor3-last=Richardson|editor3-first=David|editor4-last=Engerman|editor4-first=Stanley L.}}</ref> కీవన్ రస్ ఏర్పడటానికి ఒక కారణం స్కాండినేవియన్ స్థిరనివాసులు తమను తాము స్థాపించుకుని, స్వాధీనం చేసుకున్న బానిసలతో వ్యాపారం చేయడం. కాస్పియన్ సముద్రం నుండి అరబిక్ వ్యాపారులు, నల్ల సముద్రం నుండి బైజాంటైన్ వ్యాపారులు తమ వస్తువులను రష్యాలోని వాణిజ్య మార్కెట్లకు తీసుకువచ్చారు, అక్కడ వారు వరంగియన్లు అని పిలువబడే వైకింగ్ వ్యాపారులు, యోధులను కలుసుకున్నారు, తూర్పు ఐరోపాలో వైకింగ్లు స్వాధీనం చేసుకున్న బానిసల కోసం వారి వస్తువులను వర్తకం చేశారు. ఇస్లామిక్ మిడిల్ ఈస్ట్ లో తెల్ల బానిసలకు ఉపయోగించే సకాలిబా అని పిలవబడే పదం (తరచుగా వైకింగ్స్ అందించినది) ఆచరణలో ప్రత్యేకంగా స్లావిక్ జాతికి నిలబడటానికి అవకాశం లేదు, ఎందుకంటే వైకింగ్స్ సకాలిబా బానిస వాణిజ్యం అనేక మంది బాధితులు వాస్తవానికి బాల్టిక్స్, లిథువేనియన్లు, ఫిన్నో-ఉగ్రిక్ ప్రజలు వంటి ఇతర జాతులు. మధ్య యుగాలలో, మతపరమైన సూత్రాలతో పాటు, క్రైస్తవులు, ముస్లింలు ఇద్దరూ తమ సొంత విశ్వాసాన్ని కలిగి ఉన్న ప్రజలను బానిసలుగా చేయడాన్ని నిషేధించారు, కానీ ఇద్దరూ వేరే విశ్వాసాన్ని కలిగి ఉండే ప్రజలను బానిసలులుగా చేయడాన్ని ఆమోదించారు, ఇద్దరూ వారు మత విరోధులుగా భావించే వ్యక్తులను బానిసలుగా చేసుకోవడానికి అనుమతించారు, ఇది కాథలిక్ క్రైస్తవులు ఆర్థడాక్స్ క్రైస్తవులను, సున్నీ ముస్లింలు షియా ముస్లింలను బానిసలుగా చేయడానికి అనుమతించింది. ఏదేమైనా, క్రైస్తవులు, ముస్లింలు ఇద్దరూ మధ్య యుగాలలో బానిస వ్యాపారానికి ప్రాధాన్యత లక్ష్యంగా వచ్చిన పాగన్లను బానిసలుగా చేయడానికి ఆమోదించారు, పాగాన్ యుద్ధ ఖైదీలను పాగాన్ శత్రువులు బానిస వ్యాపారంలోకి విక్రయించారు.<ref name="Korpela, J. 20183" /> డెన్మార్క్లోని హెడెబీ వైకింగ్ నౌకాశ్రయంలో "పెద్ద సంఖ్యలో బంధించబడిన క్రైస్తవులను తరిమికొట్టడం" తాను చూశానని బ్రెమెన్ ఆర్చ్ బిషప్ రిమ్బెర్ట్ (d. 888) నివేదించారు, వారిలో ఒకరు తనను తాను క్రైస్తవ సన్యాసినిగా గుర్తించడానికి కీర్తనలు పాడిన మహిళ, బిషప్ తన స్వేచ్ఛ కోసం తన గుర్రాన్ని మార్పిడి చేసుకోవడం ద్వారా విముక్తి పొందగలిగారు.<ref>The slave trade of European women to the Middle East and Asia from antiquity to the ninth century. by Kathryn Ann Hain. Department of History The University of Utah. December 2016. Copyright © Kathryn Ann Hain 2016. All Rights Reserved. https://collections.lib.utah.edu/ark:/87278/s6616pp7 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221205042524/https://collections.lib.utah.edu/ark:/87278/s6616pp7|date=2022-12-05}}. p. 244-246</ref> 9వ శతాబ్దం వరకు, వైకింగ్లు ఉత్తరాన [[బాల్టిక్ సముద్రం]] నుండి, విస్లా లేదా డోనౌ నదుల ఆగ్నేయ మార్గం ద్వారా ఐరోపా గుండా నల్ల సముద్రం వరకు బానిసలను రవాణా చేసేవారు. 9వ శతాబ్దంలో, వైకింగ్ బానిస మార్గం దారి మళ్లించబడింది, 11వ శతాబ్దం వరకు వైకింగ్స్ [[బాల్టిక్ సముద్రం]] నుండి లడోగా, నొవ్గోరోడ్, మ్స్టా నది మీదుగా నల్ల సముద్రం వరకు ([[బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం]]) లేదా కాస్పియన్ సముద్రం వరకు) బానిసలను అక్రమంగా రవాణా చేశారు (మధ్యప్రాచ్యం) వోల్గా వాణిజ్య మార్గం ద్వారా.<ref name="Korpela, Jukka Jari 2018 p. 35" /> డెన్మార్క్, నార్వే, స్వీడన్లు క్రైస్తవులుగా మారిన తరువాత, వైకింగ్ బానిస వాణిజ్యం 11వ శతాబ్దంలో ఆగిపోయింది, తద్వారా క్రైస్తవ బానిసల వ్యాపారం ఇకపై జరగలేదు. ===== బాల్టిక్ బానిస వ్యాపారం ===== బాల్టిక్స్ బానిస వాణిజ్యానికి కేంద్రంగా, అలాగే బానిస సరఫరా వనరుగా పురాతన కాలంలోనే ఉన్నట్లు తెలుస్తోంది. యూరోపియన్ బానిస వ్యాపారంలో బాల్టిక్స్ పాత్ర మధ్య యుగాలలో ఎక్కువగా నమోదు చేయబడింది. మధ్య యుగాలలో, బాల్టిక్స్ క్రైస్తవ ఐరోపాలో చివరిగా మిగిలి ఉన్న పాగాన్ ప్రాంతాలలో ఒకటిగా మతపరమైన సరిహద్దు ప్రాంతంగా మారింది. బానిస వాణిజ్యం సందర్భంలో ఇది ముఖ్యమైనది, ఎందుకంటే క్రైస్తవులు, ముస్లింలు ఇద్దరూ తమ సొంత మతానికి చెందిన ప్రజలను బానిసలుగా చేయడాన్ని నిషేధించారు, అయితే క్రైస్తవులు, పాగాన్లు ఇద్దరికీ విక్రయించడానికి చట్టబద్ధమైన లక్ష్యాలను సాధించారు, ఇది బానిస వంతెనకు అత్యంత లాభదాయకమైన ఎంపికగా మారింది. 13 వ శతాబ్దంలో బాల్టిక్స్ క్రైస్తవీకరణ వరకు, బాల్టిక్ ప్రజలను చుట్టుపక్కల బానిస వ్యాపారుల నుండి బానిస వాణిజ్యానికి చట్టబద్ధమైన లక్ష్యాలుగా భావించారు, పశ్చిమం నుండి వైకింగ్లు, తూర్పు నుండి కీవన్ రస్ బానిస వ వ్యాపారం రస్ వంటివి. క్రైస్తవులు, ముస్లింలు ఇద్దరూ తమ సొంత విశ్వాసాన్ని కలిగి ఉన్న ప్రజలను బానిసలుగా చేయడాన్ని నిషేధించారు, కానీ అన్యమతస్థులను బానిసత్వానికి చట్టబద్ధమైన లక్ష్యాలుగా భావించారు, 12వ శతాబ్దం నాటికి మిగిలిన ఐరోపా క్రైస్తవులుగా మారినప్పుడు ఈశాన్య ఐరోపాలోని అన్యమతస్థులు బానిస వ్యాపారులచే ఎక్కువగా లక్ష్యంగా మారారు. అన్యమత లిథువేనియన్లు, లాట్వియన్లు, ఎస్టోనియన్లు, లివోనియన్లు, లాట్గల్లియన్లు 12-13వ శతాబ్దాలలో ఒకరినొకరు, ఇంగ్రియా, నవగోరోడ్ లపై దాడి చేసి, యుద్ధ ఖైదీలను దక్షిణాన నల్ల సముద్ర బానిస వాణిజ్యానికి విక్రయించారు. కీవన్ రస్ బానిస వ్యాపారానికి చెందిన క్రిస్టియన్ రస్ 'వ్యాపారులు అన్యమత ఎస్టోనియన్లను బానిస వ్యాపారంలో విక్రయించడానికి దాడి చేశారు, ఎందుకంటే వారు అన్యమతస్థులు కాబట్టి వారు చట్టబద్ధమైన లక్ష్యంగా పరిగణించబడ్డారు. 13వ శతాబ్దంలో ట్యుటోనిక్ ఆర్డర్ ద్వారా బాల్టిక్ను జయించిన తరువాత బాల్టిక్ బానిస వాణిజ్యం ముగిసింది. ===== కీవన్ రస్ బానిస వ్యాపారం ===== 9వ శతాబ్దం నుండి, బానిసలు బహుశా రష్యా నుండి బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యానికి అత్యంత ముఖ్యమైన ఎగుమతిగా ఉండేవారు, లేకపోతే తూర్పు ఐరోపా నుండి వస్తువులపై పెద్దగా ఆసక్తి ఉండేది కాదు. 9వ శతాబ్దంలో కీవన్ రస్ లో స్థిరపడిన నార్స్ వైకింగ్స్, బాల్టిక్ సముద్రం నుండి దక్షిణాన కాస్పియన్ సముద్రం, నల్ల సముద్రం వరకు నీటి మార్గాల ద్వారా చేరుకున్న విస్తారమైన బానిస వాణిజ్య నెట్వర్క్ను నిర్వహించారు, యూరోపియన్ బంధీలను డెన్మార్క్ నుండి స్పెయిన్కు (పశ్చిమంలో అల్-అండలుస్, ఉత్తర ఆఫ్రికా, అలాగే తూర్పున మధ్య ఆసియా, మధ్యప్రాచ్యానికి రవాణా చేశారు. తూర్పు ఐరోపా బానిస వ్యాపారంలో, వైకింగ్లు యూరోపియన్ బంధీలను నది మార్గాల ద్వారా రష్యా గుండా రవాణా చేశారు, వరంగియన్ల నుండి స్వీడన్ నుండి నవగోరోడ్ వరకు, నల్ల సముద్రంలోని బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యానికి వెళ్లే మార్గం వెంట, ఇది 10 వ శతాబ్దం నుండి 15 వ శతాబ్దం వరకు నవగోరోడ్లో అత్యంత లాభదాయకమైన వ్యాపారాలలో ఒకటి. [[మొదటి బల్గేరియన్ సామ్రాజ్యం|బల్గర్ ఖాన్]] క్రమం తప్పకుండా రష్యన్ రాజ్యాలపై బానిస దాడులను నిర్వహించి, రష్యన్ "అవిశ్వాసులను" స్వాధీనం చేసుకున్నాడు, వీరిని వారు ఆయుధాలకు బదులుగా నల్ల సముద్ర బానిస వ్యాపారం ద్వారా ఇస్లామిక్ మధ్యప్రాచ్యానికి విక్రయించారు. 11వ శతాబ్దం నాటికి, కీవన్ రస్ 'ఒకరినొకరు బానిస దాడులు చేసుకోవడం, బంధీలను బానిసలుగా విక్రయించడం అనే శతాబ్దాల సుదీర్ఘ సంప్రదాయాన్ని కలిగి ఉంది, కీవన్ రస్ 1130లలో పేరు తప్ప అన్నింటిలో విచ్ఛిన్నమైనప్పుడు, ఈ సాంప్రదాయ యుద్ధ బానిస దాడి మళ్లీ కనిపించింది. 12వ శతాబ్దంలో కీవన్ రస్ చిన్న రష్యన్ రాష్ట్రాల మధ్య అంతర్గత యుద్ధంలో విచ్ఛిన్నం కావడం ప్రారంభించినప్పుడు, వివిధ రష్యన్ రాకుమారులు, వారి కుమాన్ (కిప్చాక్ మిత్రరాజ్యాలు) వారి యుద్ధాల సమయంలో శత్రు రష్యన్ రాకుమారుల ప్రజలను స్వాధీనం చేసుకున్నాయి, వీటిని బానిస వ్యాపారులకు విక్రయించారు. ==== బానిస మార్కెట్ ==== బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యంలో బానిసత్వం ఇప్పటికీ ప్రారంభ మధ్య యుగాలలో విస్తృతంగా ఆచరించబడింది. బాసిల్ I చక్రవర్తి 3,000 మంది బానిసలను కలిగి ఉన్నాడు, 12వ శతాబ్దంలో కాన్స్టాంటినోపుల్ రాజధానిలోని బానిసలందరినీ మాన్యుయెల్ I చక్రవర్తి బానిసలను విడుదల చేసినప్పుడు, థెస్సలోనికాకు చెందిన యుస్టాతియస్, బానిసలలో ఎక్కువ మంది మూలం ద్వారా "డానుబే దాటి" నుండి వచ్చారని, పోంటిక్ భూముల నుండి "ఉత్తర గాలుల" ద్వారా వచ్చారని పేర్కొన్నాడు, ఇది నల్ల సముద్ర బానిస వ్యాపారం ద్వారా వైకింగ్స్ ద్వారా బైజాంటైన్కు ఎగుమతి చేయబడిన బానిసల నుండి వచ్చిన సభ్యోక్తి కావచ్చు. ==== రద్దు ==== 13వ శతాబ్దానికి ముందు బైజాంటైన్ బానిస వాణిజ్యం గురించి సమాచారం విచ్ఛిన్నంగా ఉంది, దీనిని 13వ శతాబ్దంలో క్రిమియాలో కాలనీలను స్థాపించిన జెనోయిస్, వెనీషియన్ వ్యాపారులు స్వాధీనం చేసుకున్నారు. === ఇటాలియన్ బానిస వ్యాపారం (13వ-15వ శతాబ్దాలు) === [[దస్త్రం:Caffa_and_Theodoro_2.svg|thumb|15వ శతాబ్దంలో ఫియోడోసియా, ప్రాదేశిక సరిహద్దులు]] [[దస్త్రం:Theodosia_castle.JPG|thumb|జెనోయిస్ బానిస వ్యాపారంలో కాఫా ప్రధాన ఓడరేవుగా ఉన్నప్పుడు కాఫాలోని జెనోయెస్ కోట.]] [[దస్త్రం:BattleOfHoms1299.JPG|thumb|1299లో జరిగిన వాడి అల్-ఖజందర్ యుద్ధం, మంగోల్ విలుకాళ్ళు, మామ్లుక్ అశ్వికదళాన్ని వర్ణిస్తుంది. ఆ సమయంలో చాలా మంది మామ్లుక్ సైనికులు బాల్కన్ బానిస వాణిజ్యం, నల్ల సముద్ర బానిస వ వ్యాపారం నుండి ఉద్భవించారు.]] మధ్య యుగాల చివరిలో (13-15వ శతాబ్దాలు) నల్ల సముద్రం జెనోయిస్ బానిస వాణిజ్యం, వెనీషియన్ బానిస వణిజానికి కేంద్రంగా ఉండేది, ఇది తూర్పు ఐరోపా నుండి క్రిమియాలోని వారి నియంత్రిత నగరాల ద్వారా స్పెయిన్, ఇటలీ, ఇస్లామిక్ మధ్యప్రాచ్యానికి బానిసలను ఎగుమతి చేసింది. ==== నేపథ్యం ==== 12వ శతాబ్దం తరువాత పశ్చిమ ఐరోపాలో బానిసత్వం అంతరించింది, కానీ బ్లాక్ డెత్ తరువాత కార్మికుల డిమాండ్ ఫలితంగా ఇటలీ, స్పెయిన్లలో దక్షిణ ఐరోపాలో బానిసల పునరుద్ధరణ జరిగింది, అలాగే ఈజిప్టులో బానిసల డిమాండ్ పెరిగింది. మధ్యధరా సముద్రంలో వ్యాపారులుగా పెద్ద సంఖ్యలో పరిచయాలను కలిగి ఉన్న ఇటాలియన్ వ్యాపారులు, ముఖ్యంగా జెనోయిస్, వెనీషియన్లు, ప్రారంభంలో బానిస వ్యాపారంలో తమను తాము స్థాపించుకున్నారు. మొదట్లో వారు ప్రయాణ వ్యాపారులుగా అలా చేసారు, కానీ చివరికి వారు క్రిమియాలో తమ సొంత వాణిజ్య కాలనీలను పొందగలిగారు. 13వ శతాబ్దంలో, 1204లో కాన్స్టాంటినోపుల్ దోపిడీ ద్వారా క్రిమియాలో బైజాంటైన్ నియంత్రణ బలహీనపడింది, ఇటాలియన్ వాణిజ్య కాలనీలు నల్ల సముద్ర బానిస వాణిజ్యంపై నియంత్రణను పొందాయి, 1206లో క్రిమియాలోని సుడాక్లో, తరువాత తానాలో వెనిస్ రిపబ్లిక్ స్థాపించబడింది, 1266లో కాఫాలో జెనోవా రిపబ్లిక్ స్థాపించబడ్డాయి. ==== బానిస వ్యాపారం ==== ఇటాలియన్ నల్ల సముద్ర బానిస వ్యాపారంలో బానిసలు ఎక్కువమంది మూడు ప్రధాన పద్ధతుల ద్వారా బానిసలుగా మారారు-మంగోల్ దండయాత్రలు, గోల్డెన్ హార్డే, ఇల్ఖానేట్ మధ్య యుద్ధాలు, [[తైమూర్ లంగ్|తైమూర్]] విజయాలు బానిస దాడుల ద్వారా లేదా తల్లిదండ్రుల ద్వారా తమ సొంత పిల్లలను లేదా బంధువులను బానిసత్వానికి విక్రయించడం, ఇది పేదరికం కారణంగా సంభవించింది, ముఖ్యంగా బ్లాక్ డెత్ తరువాత, దక్షిణ ఐరోపా, మధ్యప్రాచ్యం రెండింటిలోనూ బానిసల డిమాండ్ ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు ఇది ఒక సాధారణ, సాధారణ సంఘటన. పాగాన్ ఫిన్నో-ఉగ్రిక్, టర్కిష్ ప్రజలు బానిసత్వం సాధారణ లక్ష్యాలు. ===== బాల్టిక్స్, ఫిన్లాండ్ ===== ఈ కాలంలో, బానిసలుగా ఎవరు చట్టబద్ధంగా పరిగణించబడతారో మతపరమైన నమ్మకం ఒక ముఖ్యమైన అంశం. క్రైస్తవులు క్రైస్తవులచే బానిసలుగా చేయబడలేదు, ముస్లింలు ముస్లింలచే బానిసలులుగా చేయబడలేదు. అయినప్పటికీ, క్రైస్తవులు, ముస్లింలు ఇద్దరూ అన్యమతస్థులను బానిసత్వానికి చట్టబద్ధమైన లక్ష్యాలుగా భావించినందున, ఈశాన్య ఐరోపాలోని మిగిలిన అన్యమతస్థులు బానిస వ్యాపారులకు ఆర్థిక ఎంపికగా మారారు. 13వ శతాబ్దంలో, బాల్టిక్స్, తూర్పు ఫిన్లాండ్, కరేలియా మినహా ఐరోపా మొత్తం క్రైస్తవ మతంలోకి మారింది, ఇది నల్ల సముద్ర బానిస వాణిజ్యానికి బానిసలకు సరఫరా ప్రాంతాలుగా మారింది, అక్కడ నుండి ఇటాలియన్ బానిస వ్యాపారులు వారిని దక్షిణ ఐరోపా, ఇస్లామిక్ మధ్యప్రాచ్యానికి అక్రమ రవాణా చేశారు. ===== కాకసస్ ===== కాకసస్ ప్రజలు వారి కుటుంబాలచే విక్రయించబడటమే కాకుండా బానిస దాడులలో బందీలుగా కూడా తీసుకున్నారు. 14వ శతాబ్దంలో, సుల్తానియా నుండి ఒక సమకాలీన సాక్షి, సిర్కాసియన్ గిరిజన కులీనులు ఇతర సిర్కాసియాన్ తెగలపై బానిస దాడులను ఎలా నిర్వహించారంటే, "బహిరంగంగా ఒక గ్రామం నుండి మరొక గ్రామానికి వెళ్లి, వీలైతే రహస్యంగా వెళ్లి, ఇతర గ్రామంలోని పిల్లలను, పెద్దలను హింసాత్మకంగా స్వాధీనం చేసుకుని, వెంటనే వాటిని సముద్రం ఒడ్డున ఉన్న వ్యాపారులకు విక్రయించారు. అయితే, బానిస వ్యాపారం కాకసస్‌కు మాత్రమే పరిమితం కాలేదు, కానీ మొత్తం నల్ల సముద్ర తీరం వెంబడి విస్తరించింది, క్రిమియాలోని కఫ్ఫా పట్టణం నోటరీల అధికారిక బానిస అమ్మకాల రికార్డులు ఈ క్రింది జాతులను జాబితా చేస్తాయి: "చాలా మంది అర్మేని, జికి, గోథి , టాట్, వాలాచస్, రస్, ఇవ్లాచ్, అలని, అవారి, కుముచ్ " ఆ తర్వాత కొద్దిసేపటికి ఆ పత్రంలో జాతి ప్రకారం మరిన్ని బానిసలను మళ్ళీ జాబితా చేస్తుంది " జికి, అభాజ్, లెచ్, జార్జి, రస్, తెలియని, బోర్గార్, ఉంగలుస్, మనియార్ . " <ref>{{Cite book|title=A Tatárországi Rabszolgakereskedelem és a Magyarok a XIII-XV. Században [The Tatar Slave Trade and the Hungarians in the XIII-XV Centuries]|last=Tardy|first=Lajos|publisher=Magyar Tudományos Akadémia Kiadó [Hungarian Academy of Sciences Publisher]|year=1980|location=Budapest|language=Hungarian}}</ref> ===== మంగోల్ సామ్రాజ్యం ===== క్రిమియాలో వెనీషియన్, జెనోయిస్ కాలనీలను స్థాపించడానికి సమాంతరంగా, [[మంగోల్ సామ్రాజ్యం]] రష్యాను స్వాధీనం చేసుకుంది, ఇటాలియన్ నల్ల సముద్ర బానిస వాణిజ్యం మంగోల్ యుద్ధానికి సమాంతరంగా విస్తరించింది, మంగోలులు వాణిజ్యాన్ని ప్రోత్సహించారు, దీనిని పారవేయడానికి ఉపయోగించారు ముఖ్యంగా రష్యన్ బానిసలను 1262 నాటి రష్యన్ తిరుగుబాటు వరకు, ఉదాహరణకు, మంగోలులు క్రిమియాలోని ఇటాలియన్ బానిస వ్యాపారులకు కప్పం చెల్లించలేకపోయిన రష్యన్ రైతులను విక్రయించారు. ==== బానిస మార్కెట్ ==== ఇటాలియన్ బానిస వ్యాపారానికి రెండు ప్రధాన మార్గాలు ఉన్నాయి; క్రిమియా నుండి బైజాంటైన్ కాన్స్టాంటినోపుల్‌కు, క్రీట్, బలేరిక్ దీవుల మీదుగా ఇటలీ, స్పెయిన్‌కు; లేదా ఈజిప్ట్‌లోని మమ్లుక్ సుల్తానేట్‌కు, ఇది అధిక సంఖ్యలో బానిసలను స్వీకరించింది. కనీసం 1382 నుండి, ఈజిప్టు మామ్లూక్ సుల్తానేట్‌లోని బుర్జీ మామ్లూక్‌లు, బహ్రీ మామ్లూక్‌లలో అధికశాతం మంది బానిస మూలానికి చెందినవారు, నల్ల సముద్ర బానిస వ్యాపారం నుండి వచ్చారు; 19వ శతాబ్దం వరకు మామ్లూక్‌ల కోసం ఉద్దేశించిన సుమారు వంద మంది సిర్కాసియన్ పురుషులను నల్ల సముద్ర బానిస వ్యాపారం ద్వారా అక్రమ రవాణా చేసేవారు. దక్షిణ ఐరోపాకు అక్రమ రవాణా చేయబడిన బానిసలలో ఎక్కువ మంది (ఇటలీ, స్పెయిన్) బాలికలు, ఎందుకంటే వారు సహాయక పనిమనిషిగా మారాలని ఉద్దేశించారు, అయితే బానిసలలో అధికభాగం, సంవత్సరానికి సుమారు 2,000 మంది, ఈజిప్టు మామ్లుక్ సుల్తానేట్కు అక్రమ రవాణా చేయబడ్డారు, ఆ సందర్భంలో వారిలో ఎక్కువ మంది అబ్బాయిలు, మామ్లుక్ సల్తనత్కు బానిస సైనికులు అవసరం కాబట్టి. ఉదాహరణలలో మమ్లూక్ సైనికుడు, తరువాత సుల్తాన్ అయిన అబు సయీద్ ఖాన్సుహ్ (r. 1498–1500); సుల్తాన్ అల్-అష్రఫ్ జన్‌బలత్ (r. 1500–1501) భార్య అయిన అస్సల్‌బాయ్,[1], కార్లో డి' మెడిసి (1428–1492) తల్లి అయిన మద్దలేనా ఉన్నారు, ఈమె 1427లో వెనిస్‌లో కొనుగోలు చేయబడిన ఒక సిర్కాసియన్ బానిస అని పేర్కొనబడింది.<ref>Cleugh,&nbsp;J.&nbsp;(1990).&nbsp;The Medici: A Tale of Fifteen Generations.&nbsp;Storbritannien:&nbsp;Dorset Press. p93</ref> ==== రద్దు ==== 1453లో కాన్స్టాంటినోపుల్ పతనం తరువాత ఒట్టోమన్లు క్రిమియా, పశ్చిమ దేశాల మధ్య వాణిజ్యాన్ని మూసివేశారు. బానిస వ్యాపారం క్రమంగా తగ్గిపోయింది, 1472లో, కేవలం 300 మంది బానిసలను మాత్రమే కాఫా నుండి అక్రమ రవాణా చేసినట్లు నమోదు చేయబడింది. 1440ల నుండి, స్పెయిన్, పోర్చుగల్ తమ బానిసలను మొదట కానరీ దీవుల నుండి, తరువాత ఆఫ్రికా నుండి మొదట లిబియా నుండి ట్రాన్స్-సహారన్ బానిస వాణిజ్యం ద్వారా, తరువాత అట్లాంటిక్ బానిస వణిజాన్ని ప్రారంభించడం ద్వారా దిగుమతి చేసుకోవడం ప్రారంభించాయి. ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, క్రిమియన్ ఖానేట్ 1475లో ఈ ప్రాంతంలోని వెనీషియన్, జెనోయిస్ నగరాలను స్వాధీనం చేసుకున్నాయి, తరువాత బానిస వ్యాపారాన్ని ముస్లిం బానిస వ్యాపారులు స్వాధీనం చేసుకున్నారు. == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:CS1 హంగేరియన్-language sources (hu)]] [[వర్గం:సమీక్షించని అనువాదాలున్న పేజీలు]] t74mh8cucj1op6a4cg83p0tdlc4gzrv 4942749 4942747 2026-08-23T18:30:40Z Nagarani Bethi 60383 /* బాల్టిక్ బానిస వ్యాపారం */ 4942749 wikitext text/x-wiki '''నల్ల సముద్ర బానిస వ్యాపారం''' తూర్పు ఐరోపా, [[కాకసస్]] నుండి [[మధ్యధరా సముద్రం|మధ్యధరా]], మధ్యప్రాచ్యంలో బానిసత్వానికి [[నల్ల సముద్రం]] మీదుగా ప్రజలను అక్రమ రవాణా చేసింది. నల్ల సముద్ర బానిస వాణిజ్యం పురాతన కాలం నుండి 19వ శతాబ్దం వరకు [[ఐరోపా]], మిగిలిన ప్రపంచాల మధ్య బానిస వడ్డికి కేంద్రంగా ఉండేది. నల్ల సముద్రం ప్రాంతంలోని ప్రధాన, అత్యంత ముఖ్యమైన బానిస వ్యాపారాలలో ఒకటి '''క్రిమియన్ బానిస వ్యాపారం''' అని పిలువబడే క్రిమియన్ ఖానేట్ వాణిజ్యం. నల్ల సముద్రం చారిత్రాత్మకంగా ఐరోపా, మధ్యధరా, [[మధ్య ఆసియా]] మధ్య సామ్రాజ్యాలు, విజయాలు, ప్రధాన వాణిజ్య మార్గాల అంచుల ఆధిపత్యం కలిగిన ప్రాంతంలో ఉంది, ముఖ్యంగా పురాతన [[సిల్క్ రోడ్డు|సిల్క్ రోడ్]], ఇది నల్ల సముద్రాన్ని వాణిజ్య మార్గాల వెంట విక్రయించే యుద్ధ ఖైదీల బానిస వాణిజ్యానికి అనువైనదిగా చేసింది. ప్రారంభ మధ్య యుగాలలో, బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం వైకింగ్ నుండి బానిసలను దిగుమతి చేసుకుంది, వారు యూరోపియన్ బంధీలను వరంగియన్ల నుండి గ్రీకులకు నల్ల సముద్రం వద్ద బైజాంటైన్కు రవాణా చేసేవారు. మధ్య యుగాల చివరలో, ఉత్తర నల్ల సముద్ర తీరాల వెనిస్, జెనోవా వాణిజ్య కాలనీలు బంధీలను కొనుగోలు చేయడానికి, ఇటలీ, స్పెయిన్, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యానికి బానిసలుగా రవాణా చేయడానికి అస్థిరమైన రాజకీయ, మతపరమైన సరిహద్దు ప్రాంతాలను ఉపయోగించాయి. ఆధునిక కాలం ప్రారంభంలో, క్రిమియన్ ఖానేట్ తూర్పు ఐరోపాలోని క్రిమియన్-నోగాయ్ బానిస దాడుల ద్వారా తూర్పు యూరోపియన్లను అపహరించారు, వీరు క్రిమియా నుండి ఒట్టోమన్ బానిస వాణిజ్యం సహకారంతో మిగిలిన ముస్లిం ప్రపంచానికి రవాణా చేయబడ్డారు.<ref name=":12">{{Cite paper|title=Slaves, Money Lenders, and Prisoner Guards: The Jews and the Trade in Slaves and Captives in the Crimean Khanate|url=https://www.academia.edu/3706285}}</ref> ఈ సమయంలో భారీ బానిస వ్యాపారం క్రిమియన్ ఖానేట్కు ప్రధాన ఆదాయ వనరుగా ఉండేది. 1783లో క్రిమియాను రష్యా స్వాధీనం చేసుకోవడంతో క్రిమియన్ బానిస వాణిజ్యం ముగిసినప్పుడు, కాకసస్ నుండి సిర్కాసియన్ల బానిస వ వ్యాపారం స్వతంత్ర బానిస వ్యాపారంగా మారింది. అనాటోలియా, కాన్స్టాంటినోపుల్ ద్వారా కాకసస్ నుండి ముస్లిం ప్రపంచానికి మహిళల సిర్కాసియన్ బానిస వ్యాపారం 20వ శతాబ్దం వరకు కొనసాగింది. == పురాతన కాలం == పురాతన కాలంలో, నల్ల సముద్రం పురాతన గ్రీకు, రోమన్ నగర ఓడరేవుల ద్వారా, [[సిల్క్ రోడ్డు|సిల్క్ రోడ్]] ద్వారా తూర్పున ఆసియా వరకు, పశ్చిమాన పురాతన మధ్యధరా ప్రపంచం వరకు బానిసలు విక్రయించబడ్డారు. పురాతన కాలంలో, నల్ల సముద్ర బానిస వ్యాపారాన్ని తరచుగా పోంటిక్ బానిస వ్యాపారం అని పిలిచేవారు. === పురాతన గ్రీకు బానిస వ్యాపారం === [[దస్త్రం:Mines_1.jpg|thumb|గ్రీస్లోని గనుల కార్మికులు తరచుగా బానిసలుగా ఉండేవారు.]] పురాతన కాలంలో, నల్ల సముద్రాన్ని పోంటిక్ సముద్రం అని పిలిచేవారు, ఈ ప్రాంతానికి చెందిన ప్రజలను తరచుగా పాంటిక్స్ అని పిలిచే వారు. నల్ల సముద్రం వెంబడి గ్రీకు కాలనీలు స్థాపించబడ్డాయి, ఇవి నల్ల సముద్రం, మధ్యధరా అంతర్భాగంలోని తెగల మధ్య బానిస వ్యాపారంలో నిమగ్నమై ఉన్నాయి. బానిసలను వారి కుటుంబాలు లేదా యుద్ధ ఖైదీలుగా గ్రీకు నగరాలకు విక్రయించారు, వారు వాటిని పశ్చిమాన మధ్యధరాకు లేదా తూర్పున ఆసియాకు సిల్క్ రహదారి వెంట ఎగుమతి చేశారు.<ref>{{Cite paper|date=1958|title=The Economic and Sociological Significance of Debt Bondage and Detribalization in Ancient Greece|url=https://www.jstor.org/stable/1151738}}</ref> క్రీస్తుపూర్వం 594 లో, సోలన్ చట్టాలు ఏథెన్స్ పౌరులను ఇతర ఎథీనియన్ పౌరులను బానిసలుగా మార్చడాన్ని నిషేధించాయి-గ్రీకు నగర రాష్ట్రాలలో తమ సొంత నగరాల పౌరులను బానిసలగా చేయడాన్ని నిషేధించడం ఒక సాధారణ ధోరణి, ఈ ధోరణి గ్రీకు వారు బాల్కన్లు లేదా నల్ల సముద్రం ఉత్తర ప్రాంతాల నుండి "అనాగరికులు" అని పిలిచే గ్రీకు యేతర పౌరులతో బానిస వ్యాపారాన్ని నిర్వహించడం అవసరం చేసింది. క్రీస్తుపూర్వం 6వ శతాబ్దంలో, గ్రీకు నగర కాలనీలు నల్ల సముద్రం ఉత్తర తీరాలలో విస్తరించాయి, ఇది బానిస వ్యాపారంలో ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించింది-ఇది కూడా ఊహించబడింది, ఈ నగరాలు నల్ల సముద్ర బానిస వాణిజ్యం కారణంగా స్థాపించబడ్డాయి. గ్రీకు నల్ల సముద్ర బానిస వ్యాపారం కనీసం క్రీస్తుపూర్వం 6వ శతాబ్దం నుండి నమోదు చేయబడింది, ఫనాగోరియా నుండి వచ్చిన ఒక శాసనం ఫాయిల్స్ అనే బానిస అక్రమ రవాణాను ఫనాగోరియా (బోరిస్టెనెస్ నుండి కెర్చ్ జలసంధి) (బగ్/డ్నీపెర్ ద్వారా బెరెజాన్) కు వివరిస్తుంది. క్లాసిక్ గ్రీకు రచయితలు ముఖ్యంగా నల్ల సముద్రం వాయువ్య తీరాన్ని బానిసల తీరంగా వర్ణించారు, పరిస్థితులు బానిసల స్థిరమైన సరఫరాను నిర్ధారించాయి-ఇది థ్రేసియన్లు, సిథియన్ల మధ్య సరిహద్దు ప్రాంతం, ఇక్కడ సంచార సిథియన్లు థ్రేసియన్ల వైపు బానిస దాడులను నిర్వహించారు, వారు తమ పిల్లలను బానిస వ్యాపారులకు విక్రయించేవారు, డానుబే నివాసులు ఉప్పు కోసం బానిసలను వర్తకం చేసేవారు. గ్రీకు నగరాల చుట్టూ ఉన్న గ్రామీణ భూమిలో హెలెనైజ్డ్ సిథియన్ రైతులు నివసించేవారు, వీరు గో-బెట్వీన్లుగా వ్యవహరించారు, సంచార సిథియన్లు స్వాధీనం చేసుకున్న బానిసలను నగరాల్లోని గ్రీకులకు విక్రయించారు. క్రీస్తుపూర్వం 3వ శతాబ్దంలో, ఉత్తర నల్ల సముద్ర తీరాల నుండి బానిసలుగా బంధించి రవాణా చేయబడిన మానవుల సంఖ్య తెలిసిన ప్రపంచంలో ఎక్కడైనా కంటే ఎక్కువగా ఉందని పాలీబియస్ పేర్కొన్నాడు. క్రీస్తుపూర్వం 3వ శతాబ్దంలో, ఉత్తర నల్ల సముద్ర తీరాల నుండి బానిసలుగా బంధించి రవాణా చేయబడిన మానవుల సంఖ్య తెలిసిన ప్రపంచంలో ఎక్కడైనా కంటే ఎక్కువగా ఉందని పాలీబియస్ పేర్కొన్నాడు. === పురాతన రోమన్ బానిస వ్యాపారం === గ్రీకు నల్ల సముద్ర నగరాలు రోమన్ సామ్రాజ్యం సామంతులుగా మారిన తరువాత నల్ల సముద్ర బానిస వాణిజ్యం కొనసాగింది, బోస్పోరన్ రాజ్యం రోమన్ క్లయింట్ రాజ్యాన్ని ఏర్పాటు చేసింది.<ref name="Harris1980p126">{{Cite paper|title=Towards a Study of the Roman Slave Trade|url=https://www.jstor.org/stable/4238700}}{{Rp|p. 126, citing Strabo 11.493, 495–496}}</ref> తూర్పు ఆసియాలోని మధ్యధరా ప్రపంచాన్ని, [[చైనా]] కలిపే పురాతన [[సిల్క్ రోడ్డు|సిల్క్ రోడ్]] క్రీస్తుపూర్వం 3 వ శతాబ్దం నాటికి ఉనికిలో ఉండవచ్చు, ఎందుకంటే రోమ్లో చైనీస్ పట్టు కనుగొనబడింది, ఇది క్రీస్తుపూర్చి 200 నాటిది.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ntV7zwEACAAJ|title=The World of the Ancient Silk Road|last=Liu|first=Xinru|last2=Brancaccio|first2=Pia|date=2022|publisher=Routledge|isbn=978-0-429-24458-2|language=en}}</ref> సిల్క్ రోడ్ రెండు మార్గాల ద్వారా మధ్యధరా ప్రపంచంతో అనుసంధానించబడింది. చైనా నుండి, సిల్క్ రోడ్ టియాన్ షాన్, హామి, తుర్పాన్, అల్మాలిక్, [[తాష్కెంట్]], సమర్కంద్, చివరకు బుఖారా మీదుగా కొనసాగింది, ఇక్కడ ఇది రెండు ప్రధాన రహదారులుగా విడిపోయిందిః బుఖారా నుండి మెర్వ్ వరకు, అక్కడ నుండి ఆంటియోచ్, ట్రెబిజొండ్ లేదా అలెప్పో వరకు దక్షిణ మార్గం లేదా బుఖారా నుంచి [[కారకుం ఎడారి|కారాకుమ్ ఎడారి]] మీదుగా [[కాస్పియన్ సముద్రం]] వరకు ఉత్తర మార్గం, ఆస్ట్రాఖాన్, కజాన్ నల్ల సముద్రానికి దగ్గరగా ఉన్నాయి. సిల్క్ రోడ్ వస్త్రాలు, ఆభరణాలు, లోహాలు, సౌందర్య సాధనాలను మాత్రమే కాకుండా బానిసలను కూడా విక్రయించింది. సిల్క్ రోడ్ బానిస వ్యాపారాన్ని బుఖారా బానిస వ్యాపారం పాటు నల్ల సముద్ర బానిస వ్యాపారానికి అనుసంధానిస్తుంది. బోస్పోరన్ రాజ్యం శ్రేయస్సు గోధుమలు, చేపలు, బానిసల ఎగుమతులపై ఆధారపడి ఉంది, రోమన్ క్లయింట్ రాజ్యం నల్ల సముద్రం ఆర్థిక కేంద్రంగా మారింది, దీనిని పురాతన నల్ల సముద్రం ఆభరణాలు అని పిలుస్తారు.<ref>{{Cite web|date=26 December 2018|title=How the Bosporan Kingdom Became the Jewel of the Black Sea|url=http://turningpointsoftheancientworld.com/index.php/2018/12/26/how-the-bosporan-kingdom-became-the-jewel-of-the-black-sea/}}</ref> 1వ శతాబ్దంలో, రోమన్ రచయిత [[స్ట్రాబో|స్ట్రాబో,]] కాకసస్‌లోని ప్రధాన నల్ల సముద్ర ఓడరేవు అయిన డియోస్కురియాస్‌ను, గ్రీకు నగరం టానైస్‌ను పోంటిక్ బానిస వ్యాపారానికి ప్రధాన ఓడరేవులుగా వర్ణించాడు. ఈ ఓడరేవుల నుండి, శత్రు తెగలచే యుద్ధ ఖైదీలుగా అమ్మబడిన లేదా వారి కుటుంబాలచే యుక్తవయస్సులో అమ్మబడిన సిథియన్లు లేదా పాఫ్లగోనియన్ల వంటి "పోంటిక్" బానిసలను మధ్యధరా సముద్రానికి ఎగుమతి చేసేవారు, వీరు ప్రాచీన ఏథెన్స్‌లో కనిపించేవారు. నల్ల సముద్ర బానిస వాణిజ్యానికి బైజాంటియం ఒక మార్కెట్.<ref name="Harris1980p126" /> ఆ విధంగా బానిస వ్యాపారం మత సూత్రాలతో పాటు నిర్వహించబడింది. క్రైస్తవులు క్రైస్తవులను బానిసలుగా చేసుకోలేదు, ముస్లింలు ముస్లింలను బానిసలుగా చేసుకోకపోయినా, ఇద్దరూ మత విరోధులుగా భావించే వ్యక్తులను బానిసలులుగా చేసుకోవడానికి అనుమతించారు, ఇది కాథలిక్ క్రైస్తవులు ఆర్థడాక్స్ క్రైస్తవులను బానిసలగా చేసుకోవడానికి, సున్నీ ముస్లింలు షియా ముస్లింలను బానిసలగా చేసుకోటానికి అనుమతించింది. ఏదేమైనా, క్రైస్తవులు, ముస్లింలు ఇద్దరూ అన్యమతస్థులను బానిసలుగా చేయడానికి ఆమోదం తెలిపారు, వీరు మధ్య యుగాలలో బానిస వ్యాపారానికి ప్రాధాన్యత లక్ష్యంగా మారారు, అన్యమత యుద్ధ ఖైదీలను అన్యమత శత్రువులు బానిస వ్యాపారంలోకి విక్రయించారు. == మధ్య యుగం == మధ్య యుగాలలో, మతపరమైన సరిహద్దుల వెంట అనధికార బానిస మండలాలు ఏర్పడ్డాయి, వీటిని నల్ల సముద్రం ప్రాంతం వద్ద కూడా దాటారు. క్రైస్తవులు, ముస్లింలు ఇద్దరూ తమ సొంత విశ్వాసాన్ని కలిగి ఉన్న ప్రజలను బానిసలుగా చేయడాన్ని నిషేధించారు, కానీ ఇద్దరూ వేరే విశ్వాసాన్ని కలిగి ఉండే ప్రజలను బానిసలులుగా చేయడాన్ని ఆమోదించారు. ఆ విధంగా బానిస వ్యాపారం మత సూత్రాలతో పాటు నిర్వహించబడింది. క్రైస్తవులు క్రైస్తవులను బానిసలుగా చేసుకోలేదు, ముస్లింలు ముస్లింలను బానిసలుగా చేసుకోకపోయినా, ఇద్దరూ మత విరోధులుగా భావించే వ్యక్తులను బానిసలులుగా చేసుకోవడానికి అనుమతించారు, ఇది కాథలిక్ క్రైస్తవులు ఆర్థడాక్స్ క్రైస్తవులను బానిసలగా చేసుకోవడానికి, సున్నీ ముస్లింలు షియా ముస్లింలను బానిసలగా చేసుకోటానికి అనుమతించింది. ఏదేమైనా, క్రైస్తవులు, ముస్లింలు ఇద్దరూ అన్యమతస్థులను బానిసలుగా చేయడానికి ఆమోదం తెలిపారు, వీరు మధ్య యుగాలలో బానిస వ్యాపారానికి ప్రాధాన్యత లక్ష్యంగా మారారు, అన్యమత యుద్ధ ఖైదీలను అన్యమత శత్రువులు బానిస వ్యాపారంలోకి విక్రయించారు. === బైజాంటైన్ బానిస వాణిజ్యం (5వ-13వ శతాబ్దాలు) === [[దస్త్రం:Varangian_routes.png|thumb|బానిస వాణిజ్యం కోసం ఉపయోగించే స్లావిక్ భూభాగాల గుండా వెళ్ళే మార్గాలుః వైకింగ్ నుండి వోల్గా వాణిజ్య మార్గం (వరంగియన్లు నుండి ముస్లిం మధ్యప్రాచ్యం వరకు) (వరంగియన్స్ నుండి గ్రీకులకు) (''[[బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం|బైజాంటైన్స్]]'') (బ్లూ-8వ-11వ శతాబ్దాల ఇతర వాణిజ్య మార్గాలు) ]] ==== నేపథ్యం ==== రోమన్ కాలంలో నల్ల సముద్రం ప్రాంతం నుండి మధ్యధరా సముద్రం వరకు బానిస వాణిజ్య మానవుల అక్రమ రవాణా బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం సమయంలో కొనసాగింది, అయితే బైజాంటైన్కు చెందిన బానిస వ్యాపారం పూర్తిగా నమోదు కాలేదు, అయినప్పటికీ ఇది పాత సూత్రాల యుద్ధ ఖైదీల ద్వారా, వారి కుటుంబాలు విక్రయించిన పిల్లల ద్వారా కొనసాగుతున్నట్లు కనిపిస్తుంది. మధ్య యుగాలలో, బానిస మార్కెట్ మత సరిహద్దుల వెంట నిర్వహించబడింది. క్రైస్తవ బానిసలను క్రైస్తవ బానిస మార్కెట్లలో విక్రయించలేము, ముస్లిం బానిసలను ముస్లిం బానిస మార్కెట్లలలో విక్రయించలేవు. బానిస వ్యాపారం దీనికి అనుగుణంగా సర్దుబాటు చేయబడింది, ఫలితంగా క్రైస్తవులు, ముస్లింలకు విక్రయించగలిగే అన్యమతస్థులు ఎంతో విలువైనవారుగా మారారు. తూర్పు, ఉత్తర ఐరోపా నుండి వచ్చిన పాగాన్లు ప్రారంభ మధ్య యుగాలలో బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం, ఇస్లామిక్ అరబ్ ప్రపంచంలో బానిసత్వానికి అత్యంత ప్రాచుర్యం పొందిన లక్ష్యాలుగా మారారు, అక్కడ వారు బానిసత్వం తరువాత వరుసగా క్రైస్తవ మతం, ఇస్లాం మతంలోకి మార్చవలసి వచ్చింది. ==== బానిస వ్యాపారం ==== వివిధ బానిస మార్గాలు నల్ల సముద్రం, బైజాంటైన్ క్రిమియా గుండా బైజాంటైൻ మధ్యధరా ప్రపంచం, ఇస్లామిక్ మధ్యప్రాచ్యానికి వెళ్ళాయి. వేర్వేరు ప్రజలు బంధీలను సంపాదించి, బైజాంటైన్ క్రిమియా, నల్ల సముద్రం చుట్టూ ఉన్న ఇతర ఓడరేవులకు రవాణా చేశారు, అక్కడ నుండి వారు బైజాంటైన్ కాన్స్టాంటినోపుల్ ద్వారా మధ్యధరా బానిస మార్కెట్కు, మధ్యప్రాచ్యానికి కొనసాగారు. ===== హంగరీకి చెందిన మగ్యార్స్ ===== బాల్కన్ల నుండి బానిస వాణిజ్యం ప్రధానంగా నల్ల సముద్రం కంటే అడ్రియాటిక్ సముద్రం బాల్కన్ బానిస వ వ్యాపారం వైపు మళ్ళించబడింది. అయితే, 9వ శతాబ్దంలో హంగరీకి చెందిన మగ్యర్లు స్లావ్ల వైపు నిరంతరం బానిస దాడులు జరిపి, వారి బంధీలను బ్రొకేడ్లు, ఉన్ని, ఇతర ఉత్పత్తులకు బదులుగా నల్ల సముద్రం నౌకాశ్రయమైన కెర్చ్ బైజాంటైన్ బానిస వ్యాపారులకు విక్రయించారు. 10వ శతాబ్దపు పర్షియన్ యాత్రికుడైన అహ్మద్ ఇబ్న్ రుస్తా దీనిని ఈ విధంగా గుర్తు చేసుకుంటాడు: {{Blockquote|మగ్యార్ దేశం (ఎటెల్కోజ్) కలప, నీటితో సమృద్ధిగా ఉంది. భూమికి నీటి వనరులు పుష్కలంగా ఉన్నాయి. పంటలు సమృద్ధిగా పండుతాయి. వారు తమ పొరుగున ఉన్న స్లావ్‌లందరిపై పెత్తనం చెలాయిస్తారు. వారిపై భారీ కప్పం విధిస్తారు. ఈ స్లావ్‌లు ఖైదీల వలె పూర్తిగా వారి దయాదాక్షిణ్యాలపై ఆధారపడి ఉంటారు. మగ్యార్లు అన్యమతస్థులు, అగ్నిని పూజిస్తారు. వారు స్లావ్‌లపై సముద్రపు దొంగ దాడులు చేసి, తమ బందీలతో [నల్ల సముద్రం] తీరం వెంబడి బైజాంటైన్ భూభాగంలోని కర్ఖ్ అనే ఓడరేవు వరకు వెళ్తారు.<ref>{{cite book |last=ibn Rustah |first=Ahmad |title=Ibn Rustah és Gardízi |year=2017 |language=Hungarian |translator-last=Nándor Orbán}}</ref>}} ===== వైకింగ్ బానిస వ్యాపారం ===== వైకింగ్లు తూర్పు ఐరోపాలోని వైకింగ్ దాడులలో స్వాధీనం చేసుకున్న యూరోపియన్ బానిసలను ప్రస్తుత రష్యా నుండి వోల్గా వాణిజ్య మార్గం ద్వారా రెండు గమ్యస్థానాలకు రవాణా చేశారు-ఒకటి మధ్యప్రాచ్యంలోని అబ్బాసిద్ కాలిఫేట్ వరకు-కాస్పియన్ సముద్రం, సమానిడ్ బానిస వాణిజ్యం, ఇరాన్ ద్వారా. ఇతర మార్గం డ్నీపర్, నల్ల సముద్ర బానిస వాణిజ్యం ద్వారా [[బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం]], మధ్యధరాకు దారితీసింది. ఎనిమిదవ నుండి పదవ శతాబ్దాలలో, తూర్పు ఐరోపా, బాల్టిక్ సముద్రం నుండి బానిసలను డ్నీపర్, వోల్గా నదీ వ్యవస్థలు, కరోలింగియన్ సామ్రాజ్యం, వెనిస్ ద్వారా బైజాంటియమ్, ఇస్లామిక్ ప్రపంచంలోని ఉన్నత కుటుంబాలకు వర్తకం చేశారు.<ref>{{Citation|last=Barker|first=Hannah|title=The Cambridge World History of Slavery: Volume 2: AD 500–AD 1420|date=2021|volume=2|pages=100–122|editor-last=Perry|editor-first=Craig|series=The Cambridge World History of Slavery|chapter=The Trade in Slaves in the Black Sea, Russia, and Eastern Europe|chapter-url=https://www.cambridge.org/core/books/abs/cambridge-world-history-of-slavery/trade-in-slaves-in-the-black-sea-russia-and-eastern-europe/3864C15075B035E3EC090A1D4D357BF2|place=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-84067-5|access-date=2025-01-29|editor2-last=Eltis|editor2-first=David|editor3-last=Richardson|editor3-first=David|editor4-last=Engerman|editor4-first=Stanley L.}}</ref> కీవన్ రస్ ఏర్పడటానికి ఒక కారణం స్కాండినేవియన్ స్థిరనివాసులు తమను తాము స్థాపించుకుని, స్వాధీనం చేసుకున్న బానిసలతో వ్యాపారం చేయడం. కాస్పియన్ సముద్రం నుండి అరబిక్ వ్యాపారులు, నల్ల సముద్రం నుండి బైజాంటైన్ వ్యాపారులు తమ వస్తువులను రష్యాలోని వాణిజ్య మార్కెట్లకు తీసుకువచ్చారు, అక్కడ వారు వరంగియన్లు అని పిలువబడే వైకింగ్ వ్యాపారులు, యోధులను కలుసుకున్నారు, తూర్పు ఐరోపాలో వైకింగ్లు స్వాధీనం చేసుకున్న బానిసల కోసం వారి వస్తువులను వర్తకం చేశారు. ఇస్లామిక్ మిడిల్ ఈస్ట్ లో తెల్ల బానిసలకు ఉపయోగించే సకాలిబా అని పిలవబడే పదం (తరచుగా వైకింగ్స్ అందించినది) ఆచరణలో ప్రత్యేకంగా స్లావిక్ జాతికి నిలబడటానికి అవకాశం లేదు, ఎందుకంటే వైకింగ్స్ సకాలిబా బానిస వాణిజ్యం అనేక మంది బాధితులు వాస్తవానికి బాల్టిక్స్, లిథువేనియన్లు, ఫిన్నో-ఉగ్రిక్ ప్రజలు వంటి ఇతర జాతులు. మధ్య యుగాలలో, మతపరమైన సూత్రాలతో పాటు, క్రైస్తవులు, ముస్లింలు ఇద్దరూ తమ సొంత విశ్వాసాన్ని కలిగి ఉన్న ప్రజలను బానిసలుగా చేయడాన్ని నిషేధించారు, కానీ ఇద్దరూ వేరే విశ్వాసాన్ని కలిగి ఉండే ప్రజలను బానిసలులుగా చేయడాన్ని ఆమోదించారు, ఇద్దరూ వారు మత విరోధులుగా భావించే వ్యక్తులను బానిసలుగా చేసుకోవడానికి అనుమతించారు, ఇది కాథలిక్ క్రైస్తవులు ఆర్థడాక్స్ క్రైస్తవులను, సున్నీ ముస్లింలు షియా ముస్లింలను బానిసలుగా చేయడానికి అనుమతించింది. ఏదేమైనా, క్రైస్తవులు, ముస్లింలు ఇద్దరూ మధ్య యుగాలలో బానిస వ్యాపారానికి ప్రాధాన్యత లక్ష్యంగా వచ్చిన పాగన్లను బానిసలుగా చేయడానికి ఆమోదించారు, పాగాన్ యుద్ధ ఖైదీలను పాగాన్ శత్రువులు బానిస వ్యాపారంలోకి విక్రయించారు. డెన్మార్క్లోని హెడెబీ వైకింగ్ నౌకాశ్రయంలో "పెద్ద సంఖ్యలో బంధించబడిన క్రైస్తవులను తరిమికొట్టడం" తాను చూశానని బ్రెమెన్ ఆర్చ్ బిషప్ రిమ్బెర్ట్ (d. 888) నివేదించారు, వారిలో ఒకరు తనను తాను క్రైస్తవ సన్యాసినిగా గుర్తించడానికి కీర్తనలు పాడిన మహిళ, బిషప్ తన స్వేచ్ఛ కోసం తన గుర్రాన్ని మార్పిడి చేసుకోవడం ద్వారా విముక్తి పొందగలిగారు.<ref>The slave trade of European women to the Middle East and Asia from antiquity to the ninth century. by Kathryn Ann Hain. Department of History The University of Utah. December 2016. Copyright © Kathryn Ann Hain 2016. All Rights Reserved. https://collections.lib.utah.edu/ark:/87278/s6616pp7 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221205042524/https://collections.lib.utah.edu/ark:/87278/s6616pp7|date=2022-12-05}}. p. 244-246</ref> 9వ శతాబ్దం వరకు, వైకింగ్లు ఉత్తరాన [[బాల్టిక్ సముద్రం]] నుండి, విస్లా లేదా డోనౌ నదుల ఆగ్నేయ మార్గం ద్వారా ఐరోపా గుండా నల్ల సముద్రం వరకు బానిసలను రవాణా చేసేవారు. 9వ శతాబ్దంలో, వైకింగ్ బానిస మార్గం దారి మళ్లించబడింది, 11వ శతాబ్దం వరకు వైకింగ్స్ [[బాల్టిక్ సముద్రం]] నుండి లడోగా, నొవ్గోరోడ్, మ్స్టా నది మీదుగా నల్ల సముద్రం వరకు ([[బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం]]) లేదా కాస్పియన్ సముద్రం వరకు) బానిసలను అక్రమంగా రవాణా చేశారు (మధ్యప్రాచ్యం) వోల్గా వాణిజ్య మార్గం ద్వారా. డెన్మార్క్, నార్వే, స్వీడన్లు క్రైస్తవులుగా మారిన తరువాత, వైకింగ్ బానిస వాణిజ్యం 11వ శతాబ్దంలో ఆగిపోయింది, తద్వారా క్రైస్తవ బానిసల వ్యాపారం ఇకపై జరగలేదు. ===== బాల్టిక్ బానిస వ్యాపారం ===== బాల్టిక్స్ బానిస వాణిజ్యానికి కేంద్రంగా, అలాగే బానిస సరఫరా వనరుగా పురాతన కాలంలోనే ఉన్నట్లు తెలుస్తోంది. యూరోపియన్ బానిస వ్యాపారంలో బాల్టిక్స్ పాత్ర మధ్య యుగాలలో ఎక్కువగా నమోదు చేయబడింది. మధ్య యుగాలలో, బాల్టిక్స్ క్రైస్తవ ఐరోపాలో చివరిగా మిగిలి ఉన్న పాగాన్ ప్రాంతాలలో ఒకటిగా మతపరమైన సరిహద్దు ప్రాంతంగా మారింది. బానిస వాణిజ్యం సందర్భంలో ఇది ముఖ్యమైనది, ఎందుకంటే క్రైస్తవులు, ముస్లింలు ఇద్దరూ తమ సొంత మతానికి చెందిన ప్రజలను బానిసలుగా చేయడాన్ని నిషేధించారు, అయితే క్రైస్తవులు, పాగాన్లు ఇద్దరికీ విక్రయించడానికి చట్టబద్ధమైన లక్ష్యాలను సాధించారు, ఇది బానిస వంతెనకు అత్యంత లాభదాయకమైన ఎంపికగా మారింది. 13 వ శతాబ్దంలో బాల్టిక్స్ క్రైస్తవీకరణ వరకు, బాల్టిక్ ప్రజలను చుట్టుపక్కల బానిస వ్యాపారుల నుండి బానిస వాణిజ్యానికి చట్టబద్ధమైన లక్ష్యాలుగా భావించారు, పశ్చిమం నుండి వైకింగ్లు, తూర్పు నుండి కీవన్ రస్ బానిస వ వ్యాపారం రస్ వంటివి. క్రైస్తవులు, ముస్లింలు ఇద్దరూ తమ సొంత విశ్వాసాన్ని కలిగి ఉన్న ప్రజలను బానిసలుగా చేయడాన్ని నిషేధించారు, కానీ అన్యమతస్థులను బానిసత్వానికి చట్టబద్ధమైన లక్ష్యాలుగా భావించారు, 12వ శతాబ్దం నాటికి మిగిలిన ఐరోపా క్రైస్తవులుగా మారినప్పుడు ఈశాన్య ఐరోపాలోని అన్యమతస్థులు బానిస వ్యాపారులచే ఎక్కువగా లక్ష్యంగా మారారు. అన్యమత లిథువేనియన్లు, లాట్వియన్లు, ఎస్టోనియన్లు, లివోనియన్లు, లాట్గల్లియన్లు 12-13వ శతాబ్దాలలో ఒకరినొకరు, ఇంగ్రియా, నవగోరోడ్ లపై దాడి చేసి, యుద్ధ ఖైదీలను దక్షిణాన నల్ల సముద్ర బానిస వాణిజ్యానికి విక్రయించారు. కీవన్ రస్ బానిస వ్యాపారానికి చెందిన క్రిస్టియన్ రస్ 'వ్యాపారులు అన్యమత ఎస్టోనియన్లను బానిస వ్యాపారంలో విక్రయించడానికి దాడి చేశారు, ఎందుకంటే వారు అన్యమతస్థులు కాబట్టి వారు చట్టబద్ధమైన లక్ష్యంగా పరిగణించబడ్డారు. 13వ శతాబ్దంలో ట్యుటోనిక్ ఆర్డర్ ద్వారా బాల్టిక్ను జయించిన తరువాత బాల్టిక్ బానిస వాణిజ్యం ముగిసింది. ===== కీవన్ రస్ బానిస వ్యాపారం ===== 9వ శతాబ్దం నుండి, బానిసలు బహుశా రష్యా నుండి బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యానికి అత్యంత ముఖ్యమైన ఎగుమతిగా ఉండేవారు, లేకపోతే తూర్పు ఐరోపా నుండి వస్తువులపై పెద్దగా ఆసక్తి ఉండేది కాదు. 9వ శతాబ్దంలో కీవన్ రస్ లో స్థిరపడిన నార్స్ వైకింగ్స్, బాల్టిక్ సముద్రం నుండి దక్షిణాన కాస్పియన్ సముద్రం, నల్ల సముద్రం వరకు నీటి మార్గాల ద్వారా చేరుకున్న విస్తారమైన బానిస వాణిజ్య నెట్వర్క్ను నిర్వహించారు, యూరోపియన్ బంధీలను డెన్మార్క్ నుండి స్పెయిన్కు (పశ్చిమంలో అల్-అండలుస్, ఉత్తర ఆఫ్రికా, అలాగే తూర్పున మధ్య ఆసియా, మధ్యప్రాచ్యానికి రవాణా చేశారు. తూర్పు ఐరోపా బానిస వ్యాపారంలో, వైకింగ్లు యూరోపియన్ బంధీలను నది మార్గాల ద్వారా రష్యా గుండా రవాణా చేశారు, వరంగియన్ల నుండి స్వీడన్ నుండి నవగోరోడ్ వరకు, నల్ల సముద్రంలోని బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యానికి వెళ్లే మార్గం వెంట, ఇది 10 వ శతాబ్దం నుండి 15 వ శతాబ్దం వరకు నవగోరోడ్లో అత్యంత లాభదాయకమైన వ్యాపారాలలో ఒకటి. [[మొదటి బల్గేరియన్ సామ్రాజ్యం|బల్గర్ ఖాన్]] క్రమం తప్పకుండా రష్యన్ రాజ్యాలపై బానిస దాడులను నిర్వహించి, రష్యన్ "అవిశ్వాసులను" స్వాధీనం చేసుకున్నాడు, వీరిని వారు ఆయుధాలకు బదులుగా నల్ల సముద్ర బానిస వ్యాపారం ద్వారా ఇస్లామిక్ మధ్యప్రాచ్యానికి విక్రయించారు. 11వ శతాబ్దం నాటికి, కీవన్ రస్ 'ఒకరినొకరు బానిస దాడులు చేసుకోవడం, బంధీలను బానిసలుగా విక్రయించడం అనే శతాబ్దాల సుదీర్ఘ సంప్రదాయాన్ని కలిగి ఉంది, కీవన్ రస్ 1130లలో పేరు తప్ప అన్నింటిలో విచ్ఛిన్నమైనప్పుడు, ఈ సాంప్రదాయ యుద్ధ బానిస దాడి మళ్లీ కనిపించింది. 12వ శతాబ్దంలో కీవన్ రస్ చిన్న రష్యన్ రాష్ట్రాల మధ్య అంతర్గత యుద్ధంలో విచ్ఛిన్నం కావడం ప్రారంభించినప్పుడు, వివిధ రష్యన్ రాకుమారులు, వారి కుమాన్ (కిప్చాక్ మిత్రరాజ్యాలు) వారి యుద్ధాల సమయంలో శత్రు రష్యన్ రాకుమారుల ప్రజలను స్వాధీనం చేసుకున్నాయి, వీటిని బానిస వ్యాపారులకు విక్రయించారు. ==== బానిస మార్కెట్ ==== బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యంలో బానిసత్వం ఇప్పటికీ ప్రారంభ మధ్య యుగాలలో విస్తృతంగా ఆచరించబడింది. బాసిల్ I చక్రవర్తి 3,000 మంది బానిసలను కలిగి ఉన్నాడు, 12వ శతాబ్దంలో కాన్స్టాంటినోపుల్ రాజధానిలోని బానిసలందరినీ మాన్యుయెల్ I చక్రవర్తి బానిసలను విడుదల చేసినప్పుడు, థెస్సలోనికాకు చెందిన యుస్టాతియస్, బానిసలలో ఎక్కువ మంది మూలం ద్వారా "డానుబే దాటి" నుండి వచ్చారని, పోంటిక్ భూముల నుండి "ఉత్తర గాలుల" ద్వారా వచ్చారని పేర్కొన్నాడు, ఇది నల్ల సముద్ర బానిస వ్యాపారం ద్వారా వైకింగ్స్ ద్వారా బైజాంటైన్కు ఎగుమతి చేయబడిన బానిసల నుండి వచ్చిన సభ్యోక్తి కావచ్చు. ==== రద్దు ==== 13వ శతాబ్దానికి ముందు బైజాంటైన్ బానిస వాణిజ్యం గురించి సమాచారం విచ్ఛిన్నంగా ఉంది, దీనిని 13వ శతాబ్దంలో క్రిమియాలో కాలనీలను స్థాపించిన జెనోయిస్, వెనీషియన్ వ్యాపారులు స్వాధీనం చేసుకున్నారు. === ఇటాలియన్ బానిస వ్యాపారం (13వ-15వ శతాబ్దాలు) === [[దస్త్రం:Caffa_and_Theodoro_2.svg|thumb|15వ శతాబ్దంలో ఫియోడోసియా, ప్రాదేశిక సరిహద్దులు]] [[దస్త్రం:Theodosia_castle.JPG|thumb|జెనోయిస్ బానిస వ్యాపారంలో కాఫా ప్రధాన ఓడరేవుగా ఉన్నప్పుడు కాఫాలోని జెనోయెస్ కోట.]] [[దస్త్రం:BattleOfHoms1299.JPG|thumb|1299లో జరిగిన వాడి అల్-ఖజందర్ యుద్ధం, మంగోల్ విలుకాళ్ళు, మామ్లుక్ అశ్వికదళాన్ని వర్ణిస్తుంది. ఆ సమయంలో చాలా మంది మామ్లుక్ సైనికులు బాల్కన్ బానిస వాణిజ్యం, నల్ల సముద్ర బానిస వ వ్యాపారం నుండి ఉద్భవించారు.]] మధ్య యుగాల చివరిలో (13-15వ శతాబ్దాలు) నల్ల సముద్రం జెనోయిస్ బానిస వాణిజ్యం, వెనీషియన్ బానిస వణిజానికి కేంద్రంగా ఉండేది, ఇది తూర్పు ఐరోపా నుండి క్రిమియాలోని వారి నియంత్రిత నగరాల ద్వారా స్పెయిన్, ఇటలీ, ఇస్లామిక్ మధ్యప్రాచ్యానికి బానిసలను ఎగుమతి చేసింది. ==== నేపథ్యం ==== 12వ శతాబ్దం తరువాత పశ్చిమ ఐరోపాలో బానిసత్వం అంతరించింది, కానీ బ్లాక్ డెత్ తరువాత కార్మికుల డిమాండ్ ఫలితంగా ఇటలీ, స్పెయిన్లలో దక్షిణ ఐరోపాలో బానిసల పునరుద్ధరణ జరిగింది, అలాగే ఈజిప్టులో బానిసల డిమాండ్ పెరిగింది. మధ్యధరా సముద్రంలో వ్యాపారులుగా పెద్ద సంఖ్యలో పరిచయాలను కలిగి ఉన్న ఇటాలియన్ వ్యాపారులు, ముఖ్యంగా జెనోయిస్, వెనీషియన్లు, ప్రారంభంలో బానిస వ్యాపారంలో తమను తాము స్థాపించుకున్నారు. మొదట్లో వారు ప్రయాణ వ్యాపారులుగా అలా చేసారు, కానీ చివరికి వారు క్రిమియాలో తమ సొంత వాణిజ్య కాలనీలను పొందగలిగారు. 13వ శతాబ్దంలో, 1204లో కాన్స్టాంటినోపుల్ దోపిడీ ద్వారా క్రిమియాలో బైజాంటైన్ నియంత్రణ బలహీనపడింది, ఇటాలియన్ వాణిజ్య కాలనీలు నల్ల సముద్ర బానిస వాణిజ్యంపై నియంత్రణను పొందాయి, 1206లో క్రిమియాలోని సుడాక్లో, తరువాత తానాలో వెనిస్ రిపబ్లిక్ స్థాపించబడింది, 1266లో కాఫాలో జెనోవా రిపబ్లిక్ స్థాపించబడ్డాయి. ==== బానిస వ్యాపారం ==== ఇటాలియన్ నల్ల సముద్ర బానిస వ్యాపారంలో బానిసలు ఎక్కువమంది మూడు ప్రధాన పద్ధతుల ద్వారా బానిసలుగా మారారు-మంగోల్ దండయాత్రలు, గోల్డెన్ హార్డే, ఇల్ఖానేట్ మధ్య యుద్ధాలు, [[తైమూర్ లంగ్|తైమూర్]] విజయాలు బానిస దాడుల ద్వారా లేదా తల్లిదండ్రుల ద్వారా తమ సొంత పిల్లలను లేదా బంధువులను బానిసత్వానికి విక్రయించడం, ఇది పేదరికం కారణంగా సంభవించింది, ముఖ్యంగా బ్లాక్ డెత్ తరువాత, దక్షిణ ఐరోపా, మధ్యప్రాచ్యం రెండింటిలోనూ బానిసల డిమాండ్ ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు ఇది ఒక సాధారణ, సాధారణ సంఘటన. పాగాన్ ఫిన్నో-ఉగ్రిక్, టర్కిష్ ప్రజలు బానిసత్వం సాధారణ లక్ష్యాలు. ===== బాల్టిక్స్, ఫిన్లాండ్ ===== ఈ కాలంలో, బానిసలుగా ఎవరు చట్టబద్ధంగా పరిగణించబడతారో మతపరమైన నమ్మకం ఒక ముఖ్యమైన అంశం. క్రైస్తవులు క్రైస్తవులచే బానిసలుగా చేయబడలేదు, ముస్లింలు ముస్లింలచే బానిసలులుగా చేయబడలేదు. అయినప్పటికీ, క్రైస్తవులు, ముస్లింలు ఇద్దరూ అన్యమతస్థులను బానిసత్వానికి చట్టబద్ధమైన లక్ష్యాలుగా భావించినందున, ఈశాన్య ఐరోపాలోని మిగిలిన అన్యమతస్థులు బానిస వ్యాపారులకు ఆర్థిక ఎంపికగా మారారు. 13వ శతాబ్దంలో, బాల్టిక్స్, తూర్పు ఫిన్లాండ్, కరేలియా మినహా ఐరోపా మొత్తం క్రైస్తవ మతంలోకి మారింది, ఇది నల్ల సముద్ర బానిస వాణిజ్యానికి బానిసలకు సరఫరా ప్రాంతాలుగా మారింది, అక్కడ నుండి ఇటాలియన్ బానిస వ్యాపారులు వారిని దక్షిణ ఐరోపా, ఇస్లామిక్ మధ్యప్రాచ్యానికి అక్రమ రవాణా చేశారు. ===== కాకసస్ ===== కాకసస్ ప్రజలు వారి కుటుంబాలచే విక్రయించబడటమే కాకుండా బానిస దాడులలో బందీలుగా కూడా తీసుకున్నారు. 14వ శతాబ్దంలో, సుల్తానియా నుండి ఒక సమకాలీన సాక్షి, సిర్కాసియన్ గిరిజన కులీనులు ఇతర సిర్కాసియాన్ తెగలపై బానిస దాడులను ఎలా నిర్వహించారంటే, "బహిరంగంగా ఒక గ్రామం నుండి మరొక గ్రామానికి వెళ్లి, వీలైతే రహస్యంగా వెళ్లి, ఇతర గ్రామంలోని పిల్లలను, పెద్దలను హింసాత్మకంగా స్వాధీనం చేసుకుని, వెంటనే వాటిని సముద్రం ఒడ్డున ఉన్న వ్యాపారులకు విక్రయించారు. అయితే, బానిస వ్యాపారం కాకసస్‌కు మాత్రమే పరిమితం కాలేదు, కానీ మొత్తం నల్ల సముద్ర తీరం వెంబడి విస్తరించింది, క్రిమియాలోని కఫ్ఫా పట్టణం నోటరీల అధికారిక బానిస అమ్మకాల రికార్డులు ఈ క్రింది జాతులను జాబితా చేస్తాయి: "చాలా మంది అర్మేని, జికి, గోథి , టాట్, వాలాచస్, రస్, ఇవ్లాచ్, అలని, అవారి, కుముచ్ " ఆ తర్వాత కొద్దిసేపటికి ఆ పత్రంలో జాతి ప్రకారం మరిన్ని బానిసలను మళ్ళీ జాబితా చేస్తుంది " జికి, అభాజ్, లెచ్, జార్జి, రస్, తెలియని, బోర్గార్, ఉంగలుస్, మనియార్ . " <ref>{{Cite book|title=A Tatárországi Rabszolgakereskedelem és a Magyarok a XIII-XV. Században [The Tatar Slave Trade and the Hungarians in the XIII-XV Centuries]|last=Tardy|first=Lajos|publisher=Magyar Tudományos Akadémia Kiadó [Hungarian Academy of Sciences Publisher]|year=1980|location=Budapest|language=Hungarian}}</ref> ===== మంగోల్ సామ్రాజ్యం ===== క్రిమియాలో వెనీషియన్, జెనోయిస్ కాలనీలను స్థాపించడానికి సమాంతరంగా, [[మంగోల్ సామ్రాజ్యం]] రష్యాను స్వాధీనం చేసుకుంది, ఇటాలియన్ నల్ల సముద్ర బానిస వాణిజ్యం మంగోల్ యుద్ధానికి సమాంతరంగా విస్తరించింది, మంగోలులు వాణిజ్యాన్ని ప్రోత్సహించారు, దీనిని పారవేయడానికి ఉపయోగించారు ముఖ్యంగా రష్యన్ బానిసలను 1262 నాటి రష్యన్ తిరుగుబాటు వరకు, ఉదాహరణకు, మంగోలులు క్రిమియాలోని ఇటాలియన్ బానిస వ్యాపారులకు కప్పం చెల్లించలేకపోయిన రష్యన్ రైతులను విక్రయించారు. ==== బానిస మార్కెట్ ==== ఇటాలియన్ బానిస వ్యాపారానికి రెండు ప్రధాన మార్గాలు ఉన్నాయి; క్రిమియా నుండి బైజాంటైన్ కాన్స్టాంటినోపుల్‌కు, క్రీట్, బలేరిక్ దీవుల మీదుగా ఇటలీ, స్పెయిన్‌కు; లేదా ఈజిప్ట్‌లోని మమ్లుక్ సుల్తానేట్‌కు, ఇది అధిక సంఖ్యలో బానిసలను స్వీకరించింది. కనీసం 1382 నుండి, ఈజిప్టు మామ్లూక్ సుల్తానేట్‌లోని బుర్జీ మామ్లూక్‌లు, బహ్రీ మామ్లూక్‌లలో అధికశాతం మంది బానిస మూలానికి చెందినవారు, నల్ల సముద్ర బానిస వ్యాపారం నుండి వచ్చారు; 19వ శతాబ్దం వరకు మామ్లూక్‌ల కోసం ఉద్దేశించిన సుమారు వంద మంది సిర్కాసియన్ పురుషులను నల్ల సముద్ర బానిస వ్యాపారం ద్వారా అక్రమ రవాణా చేసేవారు. దక్షిణ ఐరోపాకు అక్రమ రవాణా చేయబడిన బానిసలలో ఎక్కువ మంది (ఇటలీ, స్పెయిన్) బాలికలు, ఎందుకంటే వారు సహాయక పనిమనిషిగా మారాలని ఉద్దేశించారు, అయితే బానిసలలో అధికభాగం, సంవత్సరానికి సుమారు 2,000 మంది, ఈజిప్టు మామ్లుక్ సుల్తానేట్కు అక్రమ రవాణా చేయబడ్డారు, ఆ సందర్భంలో వారిలో ఎక్కువ మంది అబ్బాయిలు, మామ్లుక్ సల్తనత్కు బానిస సైనికులు అవసరం కాబట్టి. ఉదాహరణలలో మమ్లూక్ సైనికుడు, తరువాత సుల్తాన్ అయిన అబు సయీద్ ఖాన్సుహ్ (r. 1498–1500); సుల్తాన్ అల్-అష్రఫ్ జన్‌బలత్ (r. 1500–1501) భార్య అయిన అస్సల్‌బాయ్,[1], కార్లో డి' మెడిసి (1428–1492) తల్లి అయిన మద్దలేనా ఉన్నారు, ఈమె 1427లో వెనిస్‌లో కొనుగోలు చేయబడిన ఒక సిర్కాసియన్ బానిస అని పేర్కొనబడింది.<ref>Cleugh,&nbsp;J.&nbsp;(1990).&nbsp;The Medici: A Tale of Fifteen Generations.&nbsp;Storbritannien:&nbsp;Dorset Press. p93</ref> ==== రద్దు ==== 1453లో కాన్స్టాంటినోపుల్ పతనం తరువాత ఒట్టోమన్లు క్రిమియా, పశ్చిమ దేశాల మధ్య వాణిజ్యాన్ని మూసివేశారు. బానిస వ్యాపారం క్రమంగా తగ్గిపోయింది, 1472లో, కేవలం 300 మంది బానిసలను మాత్రమే కాఫా నుండి అక్రమ రవాణా చేసినట్లు నమోదు చేయబడింది. 1440ల నుండి, స్పెయిన్, పోర్చుగల్ తమ బానిసలను మొదట కానరీ దీవుల నుండి, తరువాత ఆఫ్రికా నుండి మొదట లిబియా నుండి ట్రాన్స్-సహారన్ బానిస వాణిజ్యం ద్వారా, తరువాత అట్లాంటిక్ బానిస వణిజాన్ని ప్రారంభించడం ద్వారా దిగుమతి చేసుకోవడం ప్రారంభించాయి. ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, క్రిమియన్ ఖానేట్ 1475లో ఈ ప్రాంతంలోని వెనీషియన్, జెనోయిస్ నగరాలను స్వాధీనం చేసుకున్నాయి, తరువాత బానిస వ్యాపారాన్ని ముస్లిం బానిస వ్యాపారులు స్వాధీనం చేసుకున్నారు. == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:CS1 హంగేరియన్-language sources (hu)]] [[వర్గం:సమీక్షించని అనువాదాలున్న పేజీలు]] at8aspmegp16pzwmcsn1g4u15v3rhfm 4942750 4942749 2026-08-23T18:30:59Z Nagarani Bethi 60383 [[వర్గం:ఉక్రెయిన్]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4942750 wikitext text/x-wiki '''నల్ల సముద్ర బానిస వ్యాపారం''' తూర్పు ఐరోపా, [[కాకసస్]] నుండి [[మధ్యధరా సముద్రం|మధ్యధరా]], మధ్యప్రాచ్యంలో బానిసత్వానికి [[నల్ల సముద్రం]] మీదుగా ప్రజలను అక్రమ రవాణా చేసింది. నల్ల సముద్ర బానిస వాణిజ్యం పురాతన కాలం నుండి 19వ శతాబ్దం వరకు [[ఐరోపా]], మిగిలిన ప్రపంచాల మధ్య బానిస వడ్డికి కేంద్రంగా ఉండేది. నల్ల సముద్రం ప్రాంతంలోని ప్రధాన, అత్యంత ముఖ్యమైన బానిస వ్యాపారాలలో ఒకటి '''క్రిమియన్ బానిస వ్యాపారం''' అని పిలువబడే క్రిమియన్ ఖానేట్ వాణిజ్యం. నల్ల సముద్రం చారిత్రాత్మకంగా ఐరోపా, మధ్యధరా, [[మధ్య ఆసియా]] మధ్య సామ్రాజ్యాలు, విజయాలు, ప్రధాన వాణిజ్య మార్గాల అంచుల ఆధిపత్యం కలిగిన ప్రాంతంలో ఉంది, ముఖ్యంగా పురాతన [[సిల్క్ రోడ్డు|సిల్క్ రోడ్]], ఇది నల్ల సముద్రాన్ని వాణిజ్య మార్గాల వెంట విక్రయించే యుద్ధ ఖైదీల బానిస వాణిజ్యానికి అనువైనదిగా చేసింది. ప్రారంభ మధ్య యుగాలలో, బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం వైకింగ్ నుండి బానిసలను దిగుమతి చేసుకుంది, వారు యూరోపియన్ బంధీలను వరంగియన్ల నుండి గ్రీకులకు నల్ల సముద్రం వద్ద బైజాంటైన్కు రవాణా చేసేవారు. మధ్య యుగాల చివరలో, ఉత్తర నల్ల సముద్ర తీరాల వెనిస్, జెనోవా వాణిజ్య కాలనీలు బంధీలను కొనుగోలు చేయడానికి, ఇటలీ, స్పెయిన్, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యానికి బానిసలుగా రవాణా చేయడానికి అస్థిరమైన రాజకీయ, మతపరమైన సరిహద్దు ప్రాంతాలను ఉపయోగించాయి. ఆధునిక కాలం ప్రారంభంలో, క్రిమియన్ ఖానేట్ తూర్పు ఐరోపాలోని క్రిమియన్-నోగాయ్ బానిస దాడుల ద్వారా తూర్పు యూరోపియన్లను అపహరించారు, వీరు క్రిమియా నుండి ఒట్టోమన్ బానిస వాణిజ్యం సహకారంతో మిగిలిన ముస్లిం ప్రపంచానికి రవాణా చేయబడ్డారు.<ref name=":12">{{Cite paper|title=Slaves, Money Lenders, and Prisoner Guards: The Jews and the Trade in Slaves and Captives in the Crimean Khanate|url=https://www.academia.edu/3706285}}</ref> ఈ సమయంలో భారీ బానిస వ్యాపారం క్రిమియన్ ఖానేట్కు ప్రధాన ఆదాయ వనరుగా ఉండేది. 1783లో క్రిమియాను రష్యా స్వాధీనం చేసుకోవడంతో క్రిమియన్ బానిస వాణిజ్యం ముగిసినప్పుడు, కాకసస్ నుండి సిర్కాసియన్ల బానిస వ వ్యాపారం స్వతంత్ర బానిస వ్యాపారంగా మారింది. అనాటోలియా, కాన్స్టాంటినోపుల్ ద్వారా కాకసస్ నుండి ముస్లిం ప్రపంచానికి మహిళల సిర్కాసియన్ బానిస వ్యాపారం 20వ శతాబ్దం వరకు కొనసాగింది. == పురాతన కాలం == పురాతన కాలంలో, నల్ల సముద్రం పురాతన గ్రీకు, రోమన్ నగర ఓడరేవుల ద్వారా, [[సిల్క్ రోడ్డు|సిల్క్ రోడ్]] ద్వారా తూర్పున ఆసియా వరకు, పశ్చిమాన పురాతన మధ్యధరా ప్రపంచం వరకు బానిసలు విక్రయించబడ్డారు. పురాతన కాలంలో, నల్ల సముద్ర బానిస వ్యాపారాన్ని తరచుగా పోంటిక్ బానిస వ్యాపారం అని పిలిచేవారు. === పురాతన గ్రీకు బానిస వ్యాపారం === [[దస్త్రం:Mines_1.jpg|thumb|గ్రీస్లోని గనుల కార్మికులు తరచుగా బానిసలుగా ఉండేవారు.]] పురాతన కాలంలో, నల్ల సముద్రాన్ని పోంటిక్ సముద్రం అని పిలిచేవారు, ఈ ప్రాంతానికి చెందిన ప్రజలను తరచుగా పాంటిక్స్ అని పిలిచే వారు. నల్ల సముద్రం వెంబడి గ్రీకు కాలనీలు స్థాపించబడ్డాయి, ఇవి నల్ల సముద్రం, మధ్యధరా అంతర్భాగంలోని తెగల మధ్య బానిస వ్యాపారంలో నిమగ్నమై ఉన్నాయి. బానిసలను వారి కుటుంబాలు లేదా యుద్ధ ఖైదీలుగా గ్రీకు నగరాలకు విక్రయించారు, వారు వాటిని పశ్చిమాన మధ్యధరాకు లేదా తూర్పున ఆసియాకు సిల్క్ రహదారి వెంట ఎగుమతి చేశారు.<ref>{{Cite paper|date=1958|title=The Economic and Sociological Significance of Debt Bondage and Detribalization in Ancient Greece|url=https://www.jstor.org/stable/1151738}}</ref> క్రీస్తుపూర్వం 594 లో, సోలన్ చట్టాలు ఏథెన్స్ పౌరులను ఇతర ఎథీనియన్ పౌరులను బానిసలుగా మార్చడాన్ని నిషేధించాయి-గ్రీకు నగర రాష్ట్రాలలో తమ సొంత నగరాల పౌరులను బానిసలగా చేయడాన్ని నిషేధించడం ఒక సాధారణ ధోరణి, ఈ ధోరణి గ్రీకు వారు బాల్కన్లు లేదా నల్ల సముద్రం ఉత్తర ప్రాంతాల నుండి "అనాగరికులు" అని పిలిచే గ్రీకు యేతర పౌరులతో బానిస వ్యాపారాన్ని నిర్వహించడం అవసరం చేసింది. క్రీస్తుపూర్వం 6వ శతాబ్దంలో, గ్రీకు నగర కాలనీలు నల్ల సముద్రం ఉత్తర తీరాలలో విస్తరించాయి, ఇది బానిస వ్యాపారంలో ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించింది-ఇది కూడా ఊహించబడింది, ఈ నగరాలు నల్ల సముద్ర బానిస వాణిజ్యం కారణంగా స్థాపించబడ్డాయి. గ్రీకు నల్ల సముద్ర బానిస వ్యాపారం కనీసం క్రీస్తుపూర్వం 6వ శతాబ్దం నుండి నమోదు చేయబడింది, ఫనాగోరియా నుండి వచ్చిన ఒక శాసనం ఫాయిల్స్ అనే బానిస అక్రమ రవాణాను ఫనాగోరియా (బోరిస్టెనెస్ నుండి కెర్చ్ జలసంధి) (బగ్/డ్నీపెర్ ద్వారా బెరెజాన్) కు వివరిస్తుంది. క్లాసిక్ గ్రీకు రచయితలు ముఖ్యంగా నల్ల సముద్రం వాయువ్య తీరాన్ని బానిసల తీరంగా వర్ణించారు, పరిస్థితులు బానిసల స్థిరమైన సరఫరాను నిర్ధారించాయి-ఇది థ్రేసియన్లు, సిథియన్ల మధ్య సరిహద్దు ప్రాంతం, ఇక్కడ సంచార సిథియన్లు థ్రేసియన్ల వైపు బానిస దాడులను నిర్వహించారు, వారు తమ పిల్లలను బానిస వ్యాపారులకు విక్రయించేవారు, డానుబే నివాసులు ఉప్పు కోసం బానిసలను వర్తకం చేసేవారు. గ్రీకు నగరాల చుట్టూ ఉన్న గ్రామీణ భూమిలో హెలెనైజ్డ్ సిథియన్ రైతులు నివసించేవారు, వీరు గో-బెట్వీన్లుగా వ్యవహరించారు, సంచార సిథియన్లు స్వాధీనం చేసుకున్న బానిసలను నగరాల్లోని గ్రీకులకు విక్రయించారు. క్రీస్తుపూర్వం 3వ శతాబ్దంలో, ఉత్తర నల్ల సముద్ర తీరాల నుండి బానిసలుగా బంధించి రవాణా చేయబడిన మానవుల సంఖ్య తెలిసిన ప్రపంచంలో ఎక్కడైనా కంటే ఎక్కువగా ఉందని పాలీబియస్ పేర్కొన్నాడు. క్రీస్తుపూర్వం 3వ శతాబ్దంలో, ఉత్తర నల్ల సముద్ర తీరాల నుండి బానిసలుగా బంధించి రవాణా చేయబడిన మానవుల సంఖ్య తెలిసిన ప్రపంచంలో ఎక్కడైనా కంటే ఎక్కువగా ఉందని పాలీబియస్ పేర్కొన్నాడు. === పురాతన రోమన్ బానిస వ్యాపారం === గ్రీకు నల్ల సముద్ర నగరాలు రోమన్ సామ్రాజ్యం సామంతులుగా మారిన తరువాత నల్ల సముద్ర బానిస వాణిజ్యం కొనసాగింది, బోస్పోరన్ రాజ్యం రోమన్ క్లయింట్ రాజ్యాన్ని ఏర్పాటు చేసింది.<ref name="Harris1980p126">{{Cite paper|title=Towards a Study of the Roman Slave Trade|url=https://www.jstor.org/stable/4238700}}{{Rp|p. 126, citing Strabo 11.493, 495–496}}</ref> తూర్పు ఆసియాలోని మధ్యధరా ప్రపంచాన్ని, [[చైనా]] కలిపే పురాతన [[సిల్క్ రోడ్డు|సిల్క్ రోడ్]] క్రీస్తుపూర్వం 3 వ శతాబ్దం నాటికి ఉనికిలో ఉండవచ్చు, ఎందుకంటే రోమ్లో చైనీస్ పట్టు కనుగొనబడింది, ఇది క్రీస్తుపూర్చి 200 నాటిది.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ntV7zwEACAAJ|title=The World of the Ancient Silk Road|last=Liu|first=Xinru|last2=Brancaccio|first2=Pia|date=2022|publisher=Routledge|isbn=978-0-429-24458-2|language=en}}</ref> సిల్క్ రోడ్ రెండు మార్గాల ద్వారా మధ్యధరా ప్రపంచంతో అనుసంధానించబడింది. చైనా నుండి, సిల్క్ రోడ్ టియాన్ షాన్, హామి, తుర్పాన్, అల్మాలిక్, [[తాష్కెంట్]], సమర్కంద్, చివరకు బుఖారా మీదుగా కొనసాగింది, ఇక్కడ ఇది రెండు ప్రధాన రహదారులుగా విడిపోయిందిః బుఖారా నుండి మెర్వ్ వరకు, అక్కడ నుండి ఆంటియోచ్, ట్రెబిజొండ్ లేదా అలెప్పో వరకు దక్షిణ మార్గం లేదా బుఖారా నుంచి [[కారకుం ఎడారి|కారాకుమ్ ఎడారి]] మీదుగా [[కాస్పియన్ సముద్రం]] వరకు ఉత్తర మార్గం, ఆస్ట్రాఖాన్, కజాన్ నల్ల సముద్రానికి దగ్గరగా ఉన్నాయి. సిల్క్ రోడ్ వస్త్రాలు, ఆభరణాలు, లోహాలు, సౌందర్య సాధనాలను మాత్రమే కాకుండా బానిసలను కూడా విక్రయించింది. సిల్క్ రోడ్ బానిస వ్యాపారాన్ని బుఖారా బానిస వ్యాపారం పాటు నల్ల సముద్ర బానిస వ్యాపారానికి అనుసంధానిస్తుంది. బోస్పోరన్ రాజ్యం శ్రేయస్సు గోధుమలు, చేపలు, బానిసల ఎగుమతులపై ఆధారపడి ఉంది, రోమన్ క్లయింట్ రాజ్యం నల్ల సముద్రం ఆర్థిక కేంద్రంగా మారింది, దీనిని పురాతన నల్ల సముద్రం ఆభరణాలు అని పిలుస్తారు.<ref>{{Cite web|date=26 December 2018|title=How the Bosporan Kingdom Became the Jewel of the Black Sea|url=http://turningpointsoftheancientworld.com/index.php/2018/12/26/how-the-bosporan-kingdom-became-the-jewel-of-the-black-sea/}}</ref> 1వ శతాబ్దంలో, రోమన్ రచయిత [[స్ట్రాబో|స్ట్రాబో,]] కాకసస్‌లోని ప్రధాన నల్ల సముద్ర ఓడరేవు అయిన డియోస్కురియాస్‌ను, గ్రీకు నగరం టానైస్‌ను పోంటిక్ బానిస వ్యాపారానికి ప్రధాన ఓడరేవులుగా వర్ణించాడు. ఈ ఓడరేవుల నుండి, శత్రు తెగలచే యుద్ధ ఖైదీలుగా అమ్మబడిన లేదా వారి కుటుంబాలచే యుక్తవయస్సులో అమ్మబడిన సిథియన్లు లేదా పాఫ్లగోనియన్ల వంటి "పోంటిక్" బానిసలను మధ్యధరా సముద్రానికి ఎగుమతి చేసేవారు, వీరు ప్రాచీన ఏథెన్స్‌లో కనిపించేవారు. నల్ల సముద్ర బానిస వాణిజ్యానికి బైజాంటియం ఒక మార్కెట్.<ref name="Harris1980p126" /> ఆ విధంగా బానిస వ్యాపారం మత సూత్రాలతో పాటు నిర్వహించబడింది. క్రైస్తవులు క్రైస్తవులను బానిసలుగా చేసుకోలేదు, ముస్లింలు ముస్లింలను బానిసలుగా చేసుకోకపోయినా, ఇద్దరూ మత విరోధులుగా భావించే వ్యక్తులను బానిసలులుగా చేసుకోవడానికి అనుమతించారు, ఇది కాథలిక్ క్రైస్తవులు ఆర్థడాక్స్ క్రైస్తవులను బానిసలగా చేసుకోవడానికి, సున్నీ ముస్లింలు షియా ముస్లింలను బానిసలగా చేసుకోటానికి అనుమతించింది. ఏదేమైనా, క్రైస్తవులు, ముస్లింలు ఇద్దరూ అన్యమతస్థులను బానిసలుగా చేయడానికి ఆమోదం తెలిపారు, వీరు మధ్య యుగాలలో బానిస వ్యాపారానికి ప్రాధాన్యత లక్ష్యంగా మారారు, అన్యమత యుద్ధ ఖైదీలను అన్యమత శత్రువులు బానిస వ్యాపారంలోకి విక్రయించారు. == మధ్య యుగం == మధ్య యుగాలలో, మతపరమైన సరిహద్దుల వెంట అనధికార బానిస మండలాలు ఏర్పడ్డాయి, వీటిని నల్ల సముద్రం ప్రాంతం వద్ద కూడా దాటారు. క్రైస్తవులు, ముస్లింలు ఇద్దరూ తమ సొంత విశ్వాసాన్ని కలిగి ఉన్న ప్రజలను బానిసలుగా చేయడాన్ని నిషేధించారు, కానీ ఇద్దరూ వేరే విశ్వాసాన్ని కలిగి ఉండే ప్రజలను బానిసలులుగా చేయడాన్ని ఆమోదించారు. ఆ విధంగా బానిస వ్యాపారం మత సూత్రాలతో పాటు నిర్వహించబడింది. క్రైస్తవులు క్రైస్తవులను బానిసలుగా చేసుకోలేదు, ముస్లింలు ముస్లింలను బానిసలుగా చేసుకోకపోయినా, ఇద్దరూ మత విరోధులుగా భావించే వ్యక్తులను బానిసలులుగా చేసుకోవడానికి అనుమతించారు, ఇది కాథలిక్ క్రైస్తవులు ఆర్థడాక్స్ క్రైస్తవులను బానిసలగా చేసుకోవడానికి, సున్నీ ముస్లింలు షియా ముస్లింలను బానిసలగా చేసుకోటానికి అనుమతించింది. ఏదేమైనా, క్రైస్తవులు, ముస్లింలు ఇద్దరూ అన్యమతస్థులను బానిసలుగా చేయడానికి ఆమోదం తెలిపారు, వీరు మధ్య యుగాలలో బానిస వ్యాపారానికి ప్రాధాన్యత లక్ష్యంగా మారారు, అన్యమత యుద్ధ ఖైదీలను అన్యమత శత్రువులు బానిస వ్యాపారంలోకి విక్రయించారు. === బైజాంటైన్ బానిస వాణిజ్యం (5వ-13వ శతాబ్దాలు) === [[దస్త్రం:Varangian_routes.png|thumb|బానిస వాణిజ్యం కోసం ఉపయోగించే స్లావిక్ భూభాగాల గుండా వెళ్ళే మార్గాలుః వైకింగ్ నుండి వోల్గా వాణిజ్య మార్గం (వరంగియన్లు నుండి ముస్లిం మధ్యప్రాచ్యం వరకు) (వరంగియన్స్ నుండి గ్రీకులకు) (''[[బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం|బైజాంటైన్స్]]'') (బ్లూ-8వ-11వ శతాబ్దాల ఇతర వాణిజ్య మార్గాలు) ]] ==== నేపథ్యం ==== రోమన్ కాలంలో నల్ల సముద్రం ప్రాంతం నుండి మధ్యధరా సముద్రం వరకు బానిస వాణిజ్య మానవుల అక్రమ రవాణా బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం సమయంలో కొనసాగింది, అయితే బైజాంటైన్కు చెందిన బానిస వ్యాపారం పూర్తిగా నమోదు కాలేదు, అయినప్పటికీ ఇది పాత సూత్రాల యుద్ధ ఖైదీల ద్వారా, వారి కుటుంబాలు విక్రయించిన పిల్లల ద్వారా కొనసాగుతున్నట్లు కనిపిస్తుంది. మధ్య యుగాలలో, బానిస మార్కెట్ మత సరిహద్దుల వెంట నిర్వహించబడింది. క్రైస్తవ బానిసలను క్రైస్తవ బానిస మార్కెట్లలో విక్రయించలేము, ముస్లిం బానిసలను ముస్లిం బానిస మార్కెట్లలలో విక్రయించలేవు. బానిస వ్యాపారం దీనికి అనుగుణంగా సర్దుబాటు చేయబడింది, ఫలితంగా క్రైస్తవులు, ముస్లింలకు విక్రయించగలిగే అన్యమతస్థులు ఎంతో విలువైనవారుగా మారారు. తూర్పు, ఉత్తర ఐరోపా నుండి వచ్చిన పాగాన్లు ప్రారంభ మధ్య యుగాలలో బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం, ఇస్లామిక్ అరబ్ ప్రపంచంలో బానిసత్వానికి అత్యంత ప్రాచుర్యం పొందిన లక్ష్యాలుగా మారారు, అక్కడ వారు బానిసత్వం తరువాత వరుసగా క్రైస్తవ మతం, ఇస్లాం మతంలోకి మార్చవలసి వచ్చింది. ==== బానిస వ్యాపారం ==== వివిధ బానిస మార్గాలు నల్ల సముద్రం, బైజాంటైన్ క్రిమియా గుండా బైజాంటైൻ మధ్యధరా ప్రపంచం, ఇస్లామిక్ మధ్యప్రాచ్యానికి వెళ్ళాయి. వేర్వేరు ప్రజలు బంధీలను సంపాదించి, బైజాంటైన్ క్రిమియా, నల్ల సముద్రం చుట్టూ ఉన్న ఇతర ఓడరేవులకు రవాణా చేశారు, అక్కడ నుండి వారు బైజాంటైన్ కాన్స్టాంటినోపుల్ ద్వారా మధ్యధరా బానిస మార్కెట్కు, మధ్యప్రాచ్యానికి కొనసాగారు. ===== హంగరీకి చెందిన మగ్యార్స్ ===== బాల్కన్ల నుండి బానిస వాణిజ్యం ప్రధానంగా నల్ల సముద్రం కంటే అడ్రియాటిక్ సముద్రం బాల్కన్ బానిస వ వ్యాపారం వైపు మళ్ళించబడింది. అయితే, 9వ శతాబ్దంలో హంగరీకి చెందిన మగ్యర్లు స్లావ్ల వైపు నిరంతరం బానిస దాడులు జరిపి, వారి బంధీలను బ్రొకేడ్లు, ఉన్ని, ఇతర ఉత్పత్తులకు బదులుగా నల్ల సముద్రం నౌకాశ్రయమైన కెర్చ్ బైజాంటైన్ బానిస వ్యాపారులకు విక్రయించారు. 10వ శతాబ్దపు పర్షియన్ యాత్రికుడైన అహ్మద్ ఇబ్న్ రుస్తా దీనిని ఈ విధంగా గుర్తు చేసుకుంటాడు: {{Blockquote|మగ్యార్ దేశం (ఎటెల్కోజ్) కలప, నీటితో సమృద్ధిగా ఉంది. భూమికి నీటి వనరులు పుష్కలంగా ఉన్నాయి. పంటలు సమృద్ధిగా పండుతాయి. వారు తమ పొరుగున ఉన్న స్లావ్‌లందరిపై పెత్తనం చెలాయిస్తారు. వారిపై భారీ కప్పం విధిస్తారు. ఈ స్లావ్‌లు ఖైదీల వలె పూర్తిగా వారి దయాదాక్షిణ్యాలపై ఆధారపడి ఉంటారు. మగ్యార్లు అన్యమతస్థులు, అగ్నిని పూజిస్తారు. వారు స్లావ్‌లపై సముద్రపు దొంగ దాడులు చేసి, తమ బందీలతో [నల్ల సముద్రం] తీరం వెంబడి బైజాంటైన్ భూభాగంలోని కర్ఖ్ అనే ఓడరేవు వరకు వెళ్తారు.<ref>{{cite book |last=ibn Rustah |first=Ahmad |title=Ibn Rustah és Gardízi |year=2017 |language=Hungarian |translator-last=Nándor Orbán}}</ref>}} ===== వైకింగ్ బానిస వ్యాపారం ===== వైకింగ్లు తూర్పు ఐరోపాలోని వైకింగ్ దాడులలో స్వాధీనం చేసుకున్న యూరోపియన్ బానిసలను ప్రస్తుత రష్యా నుండి వోల్గా వాణిజ్య మార్గం ద్వారా రెండు గమ్యస్థానాలకు రవాణా చేశారు-ఒకటి మధ్యప్రాచ్యంలోని అబ్బాసిద్ కాలిఫేట్ వరకు-కాస్పియన్ సముద్రం, సమానిడ్ బానిస వాణిజ్యం, ఇరాన్ ద్వారా. ఇతర మార్గం డ్నీపర్, నల్ల సముద్ర బానిస వాణిజ్యం ద్వారా [[బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం]], మధ్యధరాకు దారితీసింది. ఎనిమిదవ నుండి పదవ శతాబ్దాలలో, తూర్పు ఐరోపా, బాల్టిక్ సముద్రం నుండి బానిసలను డ్నీపర్, వోల్గా నదీ వ్యవస్థలు, కరోలింగియన్ సామ్రాజ్యం, వెనిస్ ద్వారా బైజాంటియమ్, ఇస్లామిక్ ప్రపంచంలోని ఉన్నత కుటుంబాలకు వర్తకం చేశారు.<ref>{{Citation|last=Barker|first=Hannah|title=The Cambridge World History of Slavery: Volume 2: AD 500–AD 1420|date=2021|volume=2|pages=100–122|editor-last=Perry|editor-first=Craig|series=The Cambridge World History of Slavery|chapter=The Trade in Slaves in the Black Sea, Russia, and Eastern Europe|chapter-url=https://www.cambridge.org/core/books/abs/cambridge-world-history-of-slavery/trade-in-slaves-in-the-black-sea-russia-and-eastern-europe/3864C15075B035E3EC090A1D4D357BF2|place=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-84067-5|access-date=2025-01-29|editor2-last=Eltis|editor2-first=David|editor3-last=Richardson|editor3-first=David|editor4-last=Engerman|editor4-first=Stanley L.}}</ref> కీవన్ రస్ ఏర్పడటానికి ఒక కారణం స్కాండినేవియన్ స్థిరనివాసులు తమను తాము స్థాపించుకుని, స్వాధీనం చేసుకున్న బానిసలతో వ్యాపారం చేయడం. కాస్పియన్ సముద్రం నుండి అరబిక్ వ్యాపారులు, నల్ల సముద్రం నుండి బైజాంటైన్ వ్యాపారులు తమ వస్తువులను రష్యాలోని వాణిజ్య మార్కెట్లకు తీసుకువచ్చారు, అక్కడ వారు వరంగియన్లు అని పిలువబడే వైకింగ్ వ్యాపారులు, యోధులను కలుసుకున్నారు, తూర్పు ఐరోపాలో వైకింగ్లు స్వాధీనం చేసుకున్న బానిసల కోసం వారి వస్తువులను వర్తకం చేశారు. ఇస్లామిక్ మిడిల్ ఈస్ట్ లో తెల్ల బానిసలకు ఉపయోగించే సకాలిబా అని పిలవబడే పదం (తరచుగా వైకింగ్స్ అందించినది) ఆచరణలో ప్రత్యేకంగా స్లావిక్ జాతికి నిలబడటానికి అవకాశం లేదు, ఎందుకంటే వైకింగ్స్ సకాలిబా బానిస వాణిజ్యం అనేక మంది బాధితులు వాస్తవానికి బాల్టిక్స్, లిథువేనియన్లు, ఫిన్నో-ఉగ్రిక్ ప్రజలు వంటి ఇతర జాతులు. మధ్య యుగాలలో, మతపరమైన సూత్రాలతో పాటు, క్రైస్తవులు, ముస్లింలు ఇద్దరూ తమ సొంత విశ్వాసాన్ని కలిగి ఉన్న ప్రజలను బానిసలుగా చేయడాన్ని నిషేధించారు, కానీ ఇద్దరూ వేరే విశ్వాసాన్ని కలిగి ఉండే ప్రజలను బానిసలులుగా చేయడాన్ని ఆమోదించారు, ఇద్దరూ వారు మత విరోధులుగా భావించే వ్యక్తులను బానిసలుగా చేసుకోవడానికి అనుమతించారు, ఇది కాథలిక్ క్రైస్తవులు ఆర్థడాక్స్ క్రైస్తవులను, సున్నీ ముస్లింలు షియా ముస్లింలను బానిసలుగా చేయడానికి అనుమతించింది. ఏదేమైనా, క్రైస్తవులు, ముస్లింలు ఇద్దరూ మధ్య యుగాలలో బానిస వ్యాపారానికి ప్రాధాన్యత లక్ష్యంగా వచ్చిన పాగన్లను బానిసలుగా చేయడానికి ఆమోదించారు, పాగాన్ యుద్ధ ఖైదీలను పాగాన్ శత్రువులు బానిస వ్యాపారంలోకి విక్రయించారు. డెన్మార్క్లోని హెడెబీ వైకింగ్ నౌకాశ్రయంలో "పెద్ద సంఖ్యలో బంధించబడిన క్రైస్తవులను తరిమికొట్టడం" తాను చూశానని బ్రెమెన్ ఆర్చ్ బిషప్ రిమ్బెర్ట్ (d. 888) నివేదించారు, వారిలో ఒకరు తనను తాను క్రైస్తవ సన్యాసినిగా గుర్తించడానికి కీర్తనలు పాడిన మహిళ, బిషప్ తన స్వేచ్ఛ కోసం తన గుర్రాన్ని మార్పిడి చేసుకోవడం ద్వారా విముక్తి పొందగలిగారు.<ref>The slave trade of European women to the Middle East and Asia from antiquity to the ninth century. by Kathryn Ann Hain. Department of History The University of Utah. December 2016. Copyright © Kathryn Ann Hain 2016. All Rights Reserved. https://collections.lib.utah.edu/ark:/87278/s6616pp7 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221205042524/https://collections.lib.utah.edu/ark:/87278/s6616pp7|date=2022-12-05}}. p. 244-246</ref> 9వ శతాబ్దం వరకు, వైకింగ్లు ఉత్తరాన [[బాల్టిక్ సముద్రం]] నుండి, విస్లా లేదా డోనౌ నదుల ఆగ్నేయ మార్గం ద్వారా ఐరోపా గుండా నల్ల సముద్రం వరకు బానిసలను రవాణా చేసేవారు. 9వ శతాబ్దంలో, వైకింగ్ బానిస మార్గం దారి మళ్లించబడింది, 11వ శతాబ్దం వరకు వైకింగ్స్ [[బాల్టిక్ సముద్రం]] నుండి లడోగా, నొవ్గోరోడ్, మ్స్టా నది మీదుగా నల్ల సముద్రం వరకు ([[బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం]]) లేదా కాస్పియన్ సముద్రం వరకు) బానిసలను అక్రమంగా రవాణా చేశారు (మధ్యప్రాచ్యం) వోల్గా వాణిజ్య మార్గం ద్వారా. డెన్మార్క్, నార్వే, స్వీడన్లు క్రైస్తవులుగా మారిన తరువాత, వైకింగ్ బానిస వాణిజ్యం 11వ శతాబ్దంలో ఆగిపోయింది, తద్వారా క్రైస్తవ బానిసల వ్యాపారం ఇకపై జరగలేదు. ===== బాల్టిక్ బానిస వ్యాపారం ===== బాల్టిక్స్ బానిస వాణిజ్యానికి కేంద్రంగా, అలాగే బానిస సరఫరా వనరుగా పురాతన కాలంలోనే ఉన్నట్లు తెలుస్తోంది. యూరోపియన్ బానిస వ్యాపారంలో బాల్టిక్స్ పాత్ర మధ్య యుగాలలో ఎక్కువగా నమోదు చేయబడింది. మధ్య యుగాలలో, బాల్టిక్స్ క్రైస్తవ ఐరోపాలో చివరిగా మిగిలి ఉన్న పాగాన్ ప్రాంతాలలో ఒకటిగా మతపరమైన సరిహద్దు ప్రాంతంగా మారింది. బానిస వాణిజ్యం సందర్భంలో ఇది ముఖ్యమైనది, ఎందుకంటే క్రైస్తవులు, ముస్లింలు ఇద్దరూ తమ సొంత మతానికి చెందిన ప్రజలను బానిసలుగా చేయడాన్ని నిషేధించారు, అయితే క్రైస్తవులు, పాగాన్లు ఇద్దరికీ విక్రయించడానికి చట్టబద్ధమైన లక్ష్యాలను సాధించారు, ఇది బానిస వంతెనకు అత్యంత లాభదాయకమైన ఎంపికగా మారింది. 13 వ శతాబ్దంలో బాల్టిక్స్ క్రైస్తవీకరణ వరకు, బాల్టిక్ ప్రజలను చుట్టుపక్కల బానిస వ్యాపారుల నుండి బానిస వాణిజ్యానికి చట్టబద్ధమైన లక్ష్యాలుగా భావించారు, పశ్చిమం నుండి వైకింగ్లు, తూర్పు నుండి కీవన్ రస్ బానిస వ వ్యాపారం రస్ వంటివి. క్రైస్తవులు, ముస్లింలు ఇద్దరూ తమ సొంత విశ్వాసాన్ని కలిగి ఉన్న ప్రజలను బానిసలుగా చేయడాన్ని నిషేధించారు, కానీ అన్యమతస్థులను బానిసత్వానికి చట్టబద్ధమైన లక్ష్యాలుగా భావించారు, 12వ శతాబ్దం నాటికి మిగిలిన ఐరోపా క్రైస్తవులుగా మారినప్పుడు ఈశాన్య ఐరోపాలోని అన్యమతస్థులు బానిస వ్యాపారులచే ఎక్కువగా లక్ష్యంగా మారారు. అన్యమత లిథువేనియన్లు, లాట్వియన్లు, ఎస్టోనియన్లు, లివోనియన్లు, లాట్గల్లియన్లు 12-13వ శతాబ్దాలలో ఒకరినొకరు, ఇంగ్రియా, నవగోరోడ్ లపై దాడి చేసి, యుద్ధ ఖైదీలను దక్షిణాన నల్ల సముద్ర బానిస వాణిజ్యానికి విక్రయించారు. కీవన్ రస్ బానిస వ్యాపారానికి చెందిన క్రిస్టియన్ రస్ 'వ్యాపారులు అన్యమత ఎస్టోనియన్లను బానిస వ్యాపారంలో విక్రయించడానికి దాడి చేశారు, ఎందుకంటే వారు అన్యమతస్థులు కాబట్టి వారు చట్టబద్ధమైన లక్ష్యంగా పరిగణించబడ్డారు. 13వ శతాబ్దంలో ట్యుటోనిక్ ఆర్డర్ ద్వారా బాల్టిక్ను జయించిన తరువాత బాల్టిక్ బానిస వాణిజ్యం ముగిసింది. ===== కీవన్ రస్ బానిస వ్యాపారం ===== 9వ శతాబ్దం నుండి, బానిసలు బహుశా రష్యా నుండి బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యానికి అత్యంత ముఖ్యమైన ఎగుమతిగా ఉండేవారు, లేకపోతే తూర్పు ఐరోపా నుండి వస్తువులపై పెద్దగా ఆసక్తి ఉండేది కాదు. 9వ శతాబ్దంలో కీవన్ రస్ లో స్థిరపడిన నార్స్ వైకింగ్స్, బాల్టిక్ సముద్రం నుండి దక్షిణాన కాస్పియన్ సముద్రం, నల్ల సముద్రం వరకు నీటి మార్గాల ద్వారా చేరుకున్న విస్తారమైన బానిస వాణిజ్య నెట్వర్క్ను నిర్వహించారు, యూరోపియన్ బంధీలను డెన్మార్క్ నుండి స్పెయిన్కు (పశ్చిమంలో అల్-అండలుస్, ఉత్తర ఆఫ్రికా, అలాగే తూర్పున మధ్య ఆసియా, మధ్యప్రాచ్యానికి రవాణా చేశారు. తూర్పు ఐరోపా బానిస వ్యాపారంలో, వైకింగ్లు యూరోపియన్ బంధీలను నది మార్గాల ద్వారా రష్యా గుండా రవాణా చేశారు, వరంగియన్ల నుండి స్వీడన్ నుండి నవగోరోడ్ వరకు, నల్ల సముద్రంలోని బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యానికి వెళ్లే మార్గం వెంట, ఇది 10 వ శతాబ్దం నుండి 15 వ శతాబ్దం వరకు నవగోరోడ్లో అత్యంత లాభదాయకమైన వ్యాపారాలలో ఒకటి. [[మొదటి బల్గేరియన్ సామ్రాజ్యం|బల్గర్ ఖాన్]] క్రమం తప్పకుండా రష్యన్ రాజ్యాలపై బానిస దాడులను నిర్వహించి, రష్యన్ "అవిశ్వాసులను" స్వాధీనం చేసుకున్నాడు, వీరిని వారు ఆయుధాలకు బదులుగా నల్ల సముద్ర బానిస వ్యాపారం ద్వారా ఇస్లామిక్ మధ్యప్రాచ్యానికి విక్రయించారు. 11వ శతాబ్దం నాటికి, కీవన్ రస్ 'ఒకరినొకరు బానిస దాడులు చేసుకోవడం, బంధీలను బానిసలుగా విక్రయించడం అనే శతాబ్దాల సుదీర్ఘ సంప్రదాయాన్ని కలిగి ఉంది, కీవన్ రస్ 1130లలో పేరు తప్ప అన్నింటిలో విచ్ఛిన్నమైనప్పుడు, ఈ సాంప్రదాయ యుద్ధ బానిస దాడి మళ్లీ కనిపించింది. 12వ శతాబ్దంలో కీవన్ రస్ చిన్న రష్యన్ రాష్ట్రాల మధ్య అంతర్గత యుద్ధంలో విచ్ఛిన్నం కావడం ప్రారంభించినప్పుడు, వివిధ రష్యన్ రాకుమారులు, వారి కుమాన్ (కిప్చాక్ మిత్రరాజ్యాలు) వారి యుద్ధాల సమయంలో శత్రు రష్యన్ రాకుమారుల ప్రజలను స్వాధీనం చేసుకున్నాయి, వీటిని బానిస వ్యాపారులకు విక్రయించారు. ==== బానిస మార్కెట్ ==== బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యంలో బానిసత్వం ఇప్పటికీ ప్రారంభ మధ్య యుగాలలో విస్తృతంగా ఆచరించబడింది. బాసిల్ I చక్రవర్తి 3,000 మంది బానిసలను కలిగి ఉన్నాడు, 12వ శతాబ్దంలో కాన్స్టాంటినోపుల్ రాజధానిలోని బానిసలందరినీ మాన్యుయెల్ I చక్రవర్తి బానిసలను విడుదల చేసినప్పుడు, థెస్సలోనికాకు చెందిన యుస్టాతియస్, బానిసలలో ఎక్కువ మంది మూలం ద్వారా "డానుబే దాటి" నుండి వచ్చారని, పోంటిక్ భూముల నుండి "ఉత్తర గాలుల" ద్వారా వచ్చారని పేర్కొన్నాడు, ఇది నల్ల సముద్ర బానిస వ్యాపారం ద్వారా వైకింగ్స్ ద్వారా బైజాంటైన్కు ఎగుమతి చేయబడిన బానిసల నుండి వచ్చిన సభ్యోక్తి కావచ్చు. ==== రద్దు ==== 13వ శతాబ్దానికి ముందు బైజాంటైన్ బానిస వాణిజ్యం గురించి సమాచారం విచ్ఛిన్నంగా ఉంది, దీనిని 13వ శతాబ్దంలో క్రిమియాలో కాలనీలను స్థాపించిన జెనోయిస్, వెనీషియన్ వ్యాపారులు స్వాధీనం చేసుకున్నారు. === ఇటాలియన్ బానిస వ్యాపారం (13వ-15వ శతాబ్దాలు) === [[దస్త్రం:Caffa_and_Theodoro_2.svg|thumb|15వ శతాబ్దంలో ఫియోడోసియా, ప్రాదేశిక సరిహద్దులు]] [[దస్త్రం:Theodosia_castle.JPG|thumb|జెనోయిస్ బానిస వ్యాపారంలో కాఫా ప్రధాన ఓడరేవుగా ఉన్నప్పుడు కాఫాలోని జెనోయెస్ కోట.]] [[దస్త్రం:BattleOfHoms1299.JPG|thumb|1299లో జరిగిన వాడి అల్-ఖజందర్ యుద్ధం, మంగోల్ విలుకాళ్ళు, మామ్లుక్ అశ్వికదళాన్ని వర్ణిస్తుంది. ఆ సమయంలో చాలా మంది మామ్లుక్ సైనికులు బాల్కన్ బానిస వాణిజ్యం, నల్ల సముద్ర బానిస వ వ్యాపారం నుండి ఉద్భవించారు.]] మధ్య యుగాల చివరిలో (13-15వ శతాబ్దాలు) నల్ల సముద్రం జెనోయిస్ బానిస వాణిజ్యం, వెనీషియన్ బానిస వణిజానికి కేంద్రంగా ఉండేది, ఇది తూర్పు ఐరోపా నుండి క్రిమియాలోని వారి నియంత్రిత నగరాల ద్వారా స్పెయిన్, ఇటలీ, ఇస్లామిక్ మధ్యప్రాచ్యానికి బానిసలను ఎగుమతి చేసింది. ==== నేపథ్యం ==== 12వ శతాబ్దం తరువాత పశ్చిమ ఐరోపాలో బానిసత్వం అంతరించింది, కానీ బ్లాక్ డెత్ తరువాత కార్మికుల డిమాండ్ ఫలితంగా ఇటలీ, స్పెయిన్లలో దక్షిణ ఐరోపాలో బానిసల పునరుద్ధరణ జరిగింది, అలాగే ఈజిప్టులో బానిసల డిమాండ్ పెరిగింది. మధ్యధరా సముద్రంలో వ్యాపారులుగా పెద్ద సంఖ్యలో పరిచయాలను కలిగి ఉన్న ఇటాలియన్ వ్యాపారులు, ముఖ్యంగా జెనోయిస్, వెనీషియన్లు, ప్రారంభంలో బానిస వ్యాపారంలో తమను తాము స్థాపించుకున్నారు. మొదట్లో వారు ప్రయాణ వ్యాపారులుగా అలా చేసారు, కానీ చివరికి వారు క్రిమియాలో తమ సొంత వాణిజ్య కాలనీలను పొందగలిగారు. 13వ శతాబ్దంలో, 1204లో కాన్స్టాంటినోపుల్ దోపిడీ ద్వారా క్రిమియాలో బైజాంటైన్ నియంత్రణ బలహీనపడింది, ఇటాలియన్ వాణిజ్య కాలనీలు నల్ల సముద్ర బానిస వాణిజ్యంపై నియంత్రణను పొందాయి, 1206లో క్రిమియాలోని సుడాక్లో, తరువాత తానాలో వెనిస్ రిపబ్లిక్ స్థాపించబడింది, 1266లో కాఫాలో జెనోవా రిపబ్లిక్ స్థాపించబడ్డాయి. ==== బానిస వ్యాపారం ==== ఇటాలియన్ నల్ల సముద్ర బానిస వ్యాపారంలో బానిసలు ఎక్కువమంది మూడు ప్రధాన పద్ధతుల ద్వారా బానిసలుగా మారారు-మంగోల్ దండయాత్రలు, గోల్డెన్ హార్డే, ఇల్ఖానేట్ మధ్య యుద్ధాలు, [[తైమూర్ లంగ్|తైమూర్]] విజయాలు బానిస దాడుల ద్వారా లేదా తల్లిదండ్రుల ద్వారా తమ సొంత పిల్లలను లేదా బంధువులను బానిసత్వానికి విక్రయించడం, ఇది పేదరికం కారణంగా సంభవించింది, ముఖ్యంగా బ్లాక్ డెత్ తరువాత, దక్షిణ ఐరోపా, మధ్యప్రాచ్యం రెండింటిలోనూ బానిసల డిమాండ్ ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు ఇది ఒక సాధారణ, సాధారణ సంఘటన. పాగాన్ ఫిన్నో-ఉగ్రిక్, టర్కిష్ ప్రజలు బానిసత్వం సాధారణ లక్ష్యాలు. ===== బాల్టిక్స్, ఫిన్లాండ్ ===== ఈ కాలంలో, బానిసలుగా ఎవరు చట్టబద్ధంగా పరిగణించబడతారో మతపరమైన నమ్మకం ఒక ముఖ్యమైన అంశం. క్రైస్తవులు క్రైస్తవులచే బానిసలుగా చేయబడలేదు, ముస్లింలు ముస్లింలచే బానిసలులుగా చేయబడలేదు. అయినప్పటికీ, క్రైస్తవులు, ముస్లింలు ఇద్దరూ అన్యమతస్థులను బానిసత్వానికి చట్టబద్ధమైన లక్ష్యాలుగా భావించినందున, ఈశాన్య ఐరోపాలోని మిగిలిన అన్యమతస్థులు బానిస వ్యాపారులకు ఆర్థిక ఎంపికగా మారారు. 13వ శతాబ్దంలో, బాల్టిక్స్, తూర్పు ఫిన్లాండ్, కరేలియా మినహా ఐరోపా మొత్తం క్రైస్తవ మతంలోకి మారింది, ఇది నల్ల సముద్ర బానిస వాణిజ్యానికి బానిసలకు సరఫరా ప్రాంతాలుగా మారింది, అక్కడ నుండి ఇటాలియన్ బానిస వ్యాపారులు వారిని దక్షిణ ఐరోపా, ఇస్లామిక్ మధ్యప్రాచ్యానికి అక్రమ రవాణా చేశారు. ===== కాకసస్ ===== కాకసస్ ప్రజలు వారి కుటుంబాలచే విక్రయించబడటమే కాకుండా బానిస దాడులలో బందీలుగా కూడా తీసుకున్నారు. 14వ శతాబ్దంలో, సుల్తానియా నుండి ఒక సమకాలీన సాక్షి, సిర్కాసియన్ గిరిజన కులీనులు ఇతర సిర్కాసియాన్ తెగలపై బానిస దాడులను ఎలా నిర్వహించారంటే, "బహిరంగంగా ఒక గ్రామం నుండి మరొక గ్రామానికి వెళ్లి, వీలైతే రహస్యంగా వెళ్లి, ఇతర గ్రామంలోని పిల్లలను, పెద్దలను హింసాత్మకంగా స్వాధీనం చేసుకుని, వెంటనే వాటిని సముద్రం ఒడ్డున ఉన్న వ్యాపారులకు విక్రయించారు. అయితే, బానిస వ్యాపారం కాకసస్‌కు మాత్రమే పరిమితం కాలేదు, కానీ మొత్తం నల్ల సముద్ర తీరం వెంబడి విస్తరించింది, క్రిమియాలోని కఫ్ఫా పట్టణం నోటరీల అధికారిక బానిస అమ్మకాల రికార్డులు ఈ క్రింది జాతులను జాబితా చేస్తాయి: "చాలా మంది అర్మేని, జికి, గోథి , టాట్, వాలాచస్, రస్, ఇవ్లాచ్, అలని, అవారి, కుముచ్ " ఆ తర్వాత కొద్దిసేపటికి ఆ పత్రంలో జాతి ప్రకారం మరిన్ని బానిసలను మళ్ళీ జాబితా చేస్తుంది " జికి, అభాజ్, లెచ్, జార్జి, రస్, తెలియని, బోర్గార్, ఉంగలుస్, మనియార్ . " <ref>{{Cite book|title=A Tatárországi Rabszolgakereskedelem és a Magyarok a XIII-XV. Században [The Tatar Slave Trade and the Hungarians in the XIII-XV Centuries]|last=Tardy|first=Lajos|publisher=Magyar Tudományos Akadémia Kiadó [Hungarian Academy of Sciences Publisher]|year=1980|location=Budapest|language=Hungarian}}</ref> ===== మంగోల్ సామ్రాజ్యం ===== క్రిమియాలో వెనీషియన్, జెనోయిస్ కాలనీలను స్థాపించడానికి సమాంతరంగా, [[మంగోల్ సామ్రాజ్యం]] రష్యాను స్వాధీనం చేసుకుంది, ఇటాలియన్ నల్ల సముద్ర బానిస వాణిజ్యం మంగోల్ యుద్ధానికి సమాంతరంగా విస్తరించింది, మంగోలులు వాణిజ్యాన్ని ప్రోత్సహించారు, దీనిని పారవేయడానికి ఉపయోగించారు ముఖ్యంగా రష్యన్ బానిసలను 1262 నాటి రష్యన్ తిరుగుబాటు వరకు, ఉదాహరణకు, మంగోలులు క్రిమియాలోని ఇటాలియన్ బానిస వ్యాపారులకు కప్పం చెల్లించలేకపోయిన రష్యన్ రైతులను విక్రయించారు. ==== బానిస మార్కెట్ ==== ఇటాలియన్ బానిస వ్యాపారానికి రెండు ప్రధాన మార్గాలు ఉన్నాయి; క్రిమియా నుండి బైజాంటైన్ కాన్స్టాంటినోపుల్‌కు, క్రీట్, బలేరిక్ దీవుల మీదుగా ఇటలీ, స్పెయిన్‌కు; లేదా ఈజిప్ట్‌లోని మమ్లుక్ సుల్తానేట్‌కు, ఇది అధిక సంఖ్యలో బానిసలను స్వీకరించింది. కనీసం 1382 నుండి, ఈజిప్టు మామ్లూక్ సుల్తానేట్‌లోని బుర్జీ మామ్లూక్‌లు, బహ్రీ మామ్లూక్‌లలో అధికశాతం మంది బానిస మూలానికి చెందినవారు, నల్ల సముద్ర బానిస వ్యాపారం నుండి వచ్చారు; 19వ శతాబ్దం వరకు మామ్లూక్‌ల కోసం ఉద్దేశించిన సుమారు వంద మంది సిర్కాసియన్ పురుషులను నల్ల సముద్ర బానిస వ్యాపారం ద్వారా అక్రమ రవాణా చేసేవారు. దక్షిణ ఐరోపాకు అక్రమ రవాణా చేయబడిన బానిసలలో ఎక్కువ మంది (ఇటలీ, స్పెయిన్) బాలికలు, ఎందుకంటే వారు సహాయక పనిమనిషిగా మారాలని ఉద్దేశించారు, అయితే బానిసలలో అధికభాగం, సంవత్సరానికి సుమారు 2,000 మంది, ఈజిప్టు మామ్లుక్ సుల్తానేట్కు అక్రమ రవాణా చేయబడ్డారు, ఆ సందర్భంలో వారిలో ఎక్కువ మంది అబ్బాయిలు, మామ్లుక్ సల్తనత్కు బానిస సైనికులు అవసరం కాబట్టి. ఉదాహరణలలో మమ్లూక్ సైనికుడు, తరువాత సుల్తాన్ అయిన అబు సయీద్ ఖాన్సుహ్ (r. 1498–1500); సుల్తాన్ అల్-అష్రఫ్ జన్‌బలత్ (r. 1500–1501) భార్య అయిన అస్సల్‌బాయ్,[1], కార్లో డి' మెడిసి (1428–1492) తల్లి అయిన మద్దలేనా ఉన్నారు, ఈమె 1427లో వెనిస్‌లో కొనుగోలు చేయబడిన ఒక సిర్కాసియన్ బానిస అని పేర్కొనబడింది.<ref>Cleugh,&nbsp;J.&nbsp;(1990).&nbsp;The Medici: A Tale of Fifteen Generations.&nbsp;Storbritannien:&nbsp;Dorset Press. p93</ref> ==== రద్దు ==== 1453లో కాన్స్టాంటినోపుల్ పతనం తరువాత ఒట్టోమన్లు క్రిమియా, పశ్చిమ దేశాల మధ్య వాణిజ్యాన్ని మూసివేశారు. బానిస వ్యాపారం క్రమంగా తగ్గిపోయింది, 1472లో, కేవలం 300 మంది బానిసలను మాత్రమే కాఫా నుండి అక్రమ రవాణా చేసినట్లు నమోదు చేయబడింది. 1440ల నుండి, స్పెయిన్, పోర్చుగల్ తమ బానిసలను మొదట కానరీ దీవుల నుండి, తరువాత ఆఫ్రికా నుండి మొదట లిబియా నుండి ట్రాన్స్-సహారన్ బానిస వాణిజ్యం ద్వారా, తరువాత అట్లాంటిక్ బానిస వణిజాన్ని ప్రారంభించడం ద్వారా దిగుమతి చేసుకోవడం ప్రారంభించాయి. ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, క్రిమియన్ ఖానేట్ 1475లో ఈ ప్రాంతంలోని వెనీషియన్, జెనోయిస్ నగరాలను స్వాధీనం చేసుకున్నాయి, తరువాత బానిస వ్యాపారాన్ని ముస్లిం బానిస వ్యాపారులు స్వాధీనం చేసుకున్నారు. == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:CS1 హంగేరియన్-language sources (hu)]] [[వర్గం:సమీక్షించని అనువాదాలున్న పేజీలు]] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్]] p6k3fdy9ahlal7wofl4yn9jshoik8cg 4942751 4942750 2026-08-23T18:31:15Z Nagarani Bethi 60383 [[వర్గం:నగరాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4942751 wikitext text/x-wiki '''నల్ల సముద్ర బానిస వ్యాపారం''' తూర్పు ఐరోపా, [[కాకసస్]] నుండి [[మధ్యధరా సముద్రం|మధ్యధరా]], మధ్యప్రాచ్యంలో బానిసత్వానికి [[నల్ల సముద్రం]] మీదుగా ప్రజలను అక్రమ రవాణా చేసింది. నల్ల సముద్ర బానిస వాణిజ్యం పురాతన కాలం నుండి 19వ శతాబ్దం వరకు [[ఐరోపా]], మిగిలిన ప్రపంచాల మధ్య బానిస వడ్డికి కేంద్రంగా ఉండేది. నల్ల సముద్రం ప్రాంతంలోని ప్రధాన, అత్యంత ముఖ్యమైన బానిస వ్యాపారాలలో ఒకటి '''క్రిమియన్ బానిస వ్యాపారం''' అని పిలువబడే క్రిమియన్ ఖానేట్ వాణిజ్యం. నల్ల సముద్రం చారిత్రాత్మకంగా ఐరోపా, మధ్యధరా, [[మధ్య ఆసియా]] మధ్య సామ్రాజ్యాలు, విజయాలు, ప్రధాన వాణిజ్య మార్గాల అంచుల ఆధిపత్యం కలిగిన ప్రాంతంలో ఉంది, ముఖ్యంగా పురాతన [[సిల్క్ రోడ్డు|సిల్క్ రోడ్]], ఇది నల్ల సముద్రాన్ని వాణిజ్య మార్గాల వెంట విక్రయించే యుద్ధ ఖైదీల బానిస వాణిజ్యానికి అనువైనదిగా చేసింది. ప్రారంభ మధ్య యుగాలలో, బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం వైకింగ్ నుండి బానిసలను దిగుమతి చేసుకుంది, వారు యూరోపియన్ బంధీలను వరంగియన్ల నుండి గ్రీకులకు నల్ల సముద్రం వద్ద బైజాంటైన్కు రవాణా చేసేవారు. మధ్య యుగాల చివరలో, ఉత్తర నల్ల సముద్ర తీరాల వెనిస్, జెనోవా వాణిజ్య కాలనీలు బంధీలను కొనుగోలు చేయడానికి, ఇటలీ, స్పెయిన్, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యానికి బానిసలుగా రవాణా చేయడానికి అస్థిరమైన రాజకీయ, మతపరమైన సరిహద్దు ప్రాంతాలను ఉపయోగించాయి. ఆధునిక కాలం ప్రారంభంలో, క్రిమియన్ ఖానేట్ తూర్పు ఐరోపాలోని క్రిమియన్-నోగాయ్ బానిస దాడుల ద్వారా తూర్పు యూరోపియన్లను అపహరించారు, వీరు క్రిమియా నుండి ఒట్టోమన్ బానిస వాణిజ్యం సహకారంతో మిగిలిన ముస్లిం ప్రపంచానికి రవాణా చేయబడ్డారు.<ref name=":12">{{Cite paper|title=Slaves, Money Lenders, and Prisoner Guards: The Jews and the Trade in Slaves and Captives in the Crimean Khanate|url=https://www.academia.edu/3706285}}</ref> ఈ సమయంలో భారీ బానిస వ్యాపారం క్రిమియన్ ఖానేట్కు ప్రధాన ఆదాయ వనరుగా ఉండేది. 1783లో క్రిమియాను రష్యా స్వాధీనం చేసుకోవడంతో క్రిమియన్ బానిస వాణిజ్యం ముగిసినప్పుడు, కాకసస్ నుండి సిర్కాసియన్ల బానిస వ వ్యాపారం స్వతంత్ర బానిస వ్యాపారంగా మారింది. అనాటోలియా, కాన్స్టాంటినోపుల్ ద్వారా కాకసస్ నుండి ముస్లిం ప్రపంచానికి మహిళల సిర్కాసియన్ బానిస వ్యాపారం 20వ శతాబ్దం వరకు కొనసాగింది. == పురాతన కాలం == పురాతన కాలంలో, నల్ల సముద్రం పురాతన గ్రీకు, రోమన్ నగర ఓడరేవుల ద్వారా, [[సిల్క్ రోడ్డు|సిల్క్ రోడ్]] ద్వారా తూర్పున ఆసియా వరకు, పశ్చిమాన పురాతన మధ్యధరా ప్రపంచం వరకు బానిసలు విక్రయించబడ్డారు. పురాతన కాలంలో, నల్ల సముద్ర బానిస వ్యాపారాన్ని తరచుగా పోంటిక్ బానిస వ్యాపారం అని పిలిచేవారు. === పురాతన గ్రీకు బానిస వ్యాపారం === [[దస్త్రం:Mines_1.jpg|thumb|గ్రీస్లోని గనుల కార్మికులు తరచుగా బానిసలుగా ఉండేవారు.]] పురాతన కాలంలో, నల్ల సముద్రాన్ని పోంటిక్ సముద్రం అని పిలిచేవారు, ఈ ప్రాంతానికి చెందిన ప్రజలను తరచుగా పాంటిక్స్ అని పిలిచే వారు. నల్ల సముద్రం వెంబడి గ్రీకు కాలనీలు స్థాపించబడ్డాయి, ఇవి నల్ల సముద్రం, మధ్యధరా అంతర్భాగంలోని తెగల మధ్య బానిస వ్యాపారంలో నిమగ్నమై ఉన్నాయి. బానిసలను వారి కుటుంబాలు లేదా యుద్ధ ఖైదీలుగా గ్రీకు నగరాలకు విక్రయించారు, వారు వాటిని పశ్చిమాన మధ్యధరాకు లేదా తూర్పున ఆసియాకు సిల్క్ రహదారి వెంట ఎగుమతి చేశారు.<ref>{{Cite paper|date=1958|title=The Economic and Sociological Significance of Debt Bondage and Detribalization in Ancient Greece|url=https://www.jstor.org/stable/1151738}}</ref> క్రీస్తుపూర్వం 594 లో, సోలన్ చట్టాలు ఏథెన్స్ పౌరులను ఇతర ఎథీనియన్ పౌరులను బానిసలుగా మార్చడాన్ని నిషేధించాయి-గ్రీకు నగర రాష్ట్రాలలో తమ సొంత నగరాల పౌరులను బానిసలగా చేయడాన్ని నిషేధించడం ఒక సాధారణ ధోరణి, ఈ ధోరణి గ్రీకు వారు బాల్కన్లు లేదా నల్ల సముద్రం ఉత్తర ప్రాంతాల నుండి "అనాగరికులు" అని పిలిచే గ్రీకు యేతర పౌరులతో బానిస వ్యాపారాన్ని నిర్వహించడం అవసరం చేసింది. క్రీస్తుపూర్వం 6వ శతాబ్దంలో, గ్రీకు నగర కాలనీలు నల్ల సముద్రం ఉత్తర తీరాలలో విస్తరించాయి, ఇది బానిస వ్యాపారంలో ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించింది-ఇది కూడా ఊహించబడింది, ఈ నగరాలు నల్ల సముద్ర బానిస వాణిజ్యం కారణంగా స్థాపించబడ్డాయి. గ్రీకు నల్ల సముద్ర బానిస వ్యాపారం కనీసం క్రీస్తుపూర్వం 6వ శతాబ్దం నుండి నమోదు చేయబడింది, ఫనాగోరియా నుండి వచ్చిన ఒక శాసనం ఫాయిల్స్ అనే బానిస అక్రమ రవాణాను ఫనాగోరియా (బోరిస్టెనెస్ నుండి కెర్చ్ జలసంధి) (బగ్/డ్నీపెర్ ద్వారా బెరెజాన్) కు వివరిస్తుంది. క్లాసిక్ గ్రీకు రచయితలు ముఖ్యంగా నల్ల సముద్రం వాయువ్య తీరాన్ని బానిసల తీరంగా వర్ణించారు, పరిస్థితులు బానిసల స్థిరమైన సరఫరాను నిర్ధారించాయి-ఇది థ్రేసియన్లు, సిథియన్ల మధ్య సరిహద్దు ప్రాంతం, ఇక్కడ సంచార సిథియన్లు థ్రేసియన్ల వైపు బానిస దాడులను నిర్వహించారు, వారు తమ పిల్లలను బానిస వ్యాపారులకు విక్రయించేవారు, డానుబే నివాసులు ఉప్పు కోసం బానిసలను వర్తకం చేసేవారు. గ్రీకు నగరాల చుట్టూ ఉన్న గ్రామీణ భూమిలో హెలెనైజ్డ్ సిథియన్ రైతులు నివసించేవారు, వీరు గో-బెట్వీన్లుగా వ్యవహరించారు, సంచార సిథియన్లు స్వాధీనం చేసుకున్న బానిసలను నగరాల్లోని గ్రీకులకు విక్రయించారు. క్రీస్తుపూర్వం 3వ శతాబ్దంలో, ఉత్తర నల్ల సముద్ర తీరాల నుండి బానిసలుగా బంధించి రవాణా చేయబడిన మానవుల సంఖ్య తెలిసిన ప్రపంచంలో ఎక్కడైనా కంటే ఎక్కువగా ఉందని పాలీబియస్ పేర్కొన్నాడు. క్రీస్తుపూర్వం 3వ శతాబ్దంలో, ఉత్తర నల్ల సముద్ర తీరాల నుండి బానిసలుగా బంధించి రవాణా చేయబడిన మానవుల సంఖ్య తెలిసిన ప్రపంచంలో ఎక్కడైనా కంటే ఎక్కువగా ఉందని పాలీబియస్ పేర్కొన్నాడు. === పురాతన రోమన్ బానిస వ్యాపారం === గ్రీకు నల్ల సముద్ర నగరాలు రోమన్ సామ్రాజ్యం సామంతులుగా మారిన తరువాత నల్ల సముద్ర బానిస వాణిజ్యం కొనసాగింది, బోస్పోరన్ రాజ్యం రోమన్ క్లయింట్ రాజ్యాన్ని ఏర్పాటు చేసింది.<ref name="Harris1980p126">{{Cite paper|title=Towards a Study of the Roman Slave Trade|url=https://www.jstor.org/stable/4238700}}{{Rp|p. 126, citing Strabo 11.493, 495–496}}</ref> తూర్పు ఆసియాలోని మధ్యధరా ప్రపంచాన్ని, [[చైనా]] కలిపే పురాతన [[సిల్క్ రోడ్డు|సిల్క్ రోడ్]] క్రీస్తుపూర్వం 3 వ శతాబ్దం నాటికి ఉనికిలో ఉండవచ్చు, ఎందుకంటే రోమ్లో చైనీస్ పట్టు కనుగొనబడింది, ఇది క్రీస్తుపూర్చి 200 నాటిది.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ntV7zwEACAAJ|title=The World of the Ancient Silk Road|last=Liu|first=Xinru|last2=Brancaccio|first2=Pia|date=2022|publisher=Routledge|isbn=978-0-429-24458-2|language=en}}</ref> సిల్క్ రోడ్ రెండు మార్గాల ద్వారా మధ్యధరా ప్రపంచంతో అనుసంధానించబడింది. చైనా నుండి, సిల్క్ రోడ్ టియాన్ షాన్, హామి, తుర్పాన్, అల్మాలిక్, [[తాష్కెంట్]], సమర్కంద్, చివరకు బుఖారా మీదుగా కొనసాగింది, ఇక్కడ ఇది రెండు ప్రధాన రహదారులుగా విడిపోయిందిః బుఖారా నుండి మెర్వ్ వరకు, అక్కడ నుండి ఆంటియోచ్, ట్రెబిజొండ్ లేదా అలెప్పో వరకు దక్షిణ మార్గం లేదా బుఖారా నుంచి [[కారకుం ఎడారి|కారాకుమ్ ఎడారి]] మీదుగా [[కాస్పియన్ సముద్రం]] వరకు ఉత్తర మార్గం, ఆస్ట్రాఖాన్, కజాన్ నల్ల సముద్రానికి దగ్గరగా ఉన్నాయి. సిల్క్ రోడ్ వస్త్రాలు, ఆభరణాలు, లోహాలు, సౌందర్య సాధనాలను మాత్రమే కాకుండా బానిసలను కూడా విక్రయించింది. సిల్క్ రోడ్ బానిస వ్యాపారాన్ని బుఖారా బానిస వ్యాపారం పాటు నల్ల సముద్ర బానిస వ్యాపారానికి అనుసంధానిస్తుంది. బోస్పోరన్ రాజ్యం శ్రేయస్సు గోధుమలు, చేపలు, బానిసల ఎగుమతులపై ఆధారపడి ఉంది, రోమన్ క్లయింట్ రాజ్యం నల్ల సముద్రం ఆర్థిక కేంద్రంగా మారింది, దీనిని పురాతన నల్ల సముద్రం ఆభరణాలు అని పిలుస్తారు.<ref>{{Cite web|date=26 December 2018|title=How the Bosporan Kingdom Became the Jewel of the Black Sea|url=http://turningpointsoftheancientworld.com/index.php/2018/12/26/how-the-bosporan-kingdom-became-the-jewel-of-the-black-sea/}}</ref> 1వ శతాబ్దంలో, రోమన్ రచయిత [[స్ట్రాబో|స్ట్రాబో,]] కాకసస్‌లోని ప్రధాన నల్ల సముద్ర ఓడరేవు అయిన డియోస్కురియాస్‌ను, గ్రీకు నగరం టానైస్‌ను పోంటిక్ బానిస వ్యాపారానికి ప్రధాన ఓడరేవులుగా వర్ణించాడు. ఈ ఓడరేవుల నుండి, శత్రు తెగలచే యుద్ధ ఖైదీలుగా అమ్మబడిన లేదా వారి కుటుంబాలచే యుక్తవయస్సులో అమ్మబడిన సిథియన్లు లేదా పాఫ్లగోనియన్ల వంటి "పోంటిక్" బానిసలను మధ్యధరా సముద్రానికి ఎగుమతి చేసేవారు, వీరు ప్రాచీన ఏథెన్స్‌లో కనిపించేవారు. నల్ల సముద్ర బానిస వాణిజ్యానికి బైజాంటియం ఒక మార్కెట్.<ref name="Harris1980p126" /> ఆ విధంగా బానిస వ్యాపారం మత సూత్రాలతో పాటు నిర్వహించబడింది. క్రైస్తవులు క్రైస్తవులను బానిసలుగా చేసుకోలేదు, ముస్లింలు ముస్లింలను బానిసలుగా చేసుకోకపోయినా, ఇద్దరూ మత విరోధులుగా భావించే వ్యక్తులను బానిసలులుగా చేసుకోవడానికి అనుమతించారు, ఇది కాథలిక్ క్రైస్తవులు ఆర్థడాక్స్ క్రైస్తవులను బానిసలగా చేసుకోవడానికి, సున్నీ ముస్లింలు షియా ముస్లింలను బానిసలగా చేసుకోటానికి అనుమతించింది. ఏదేమైనా, క్రైస్తవులు, ముస్లింలు ఇద్దరూ అన్యమతస్థులను బానిసలుగా చేయడానికి ఆమోదం తెలిపారు, వీరు మధ్య యుగాలలో బానిస వ్యాపారానికి ప్రాధాన్యత లక్ష్యంగా మారారు, అన్యమత యుద్ధ ఖైదీలను అన్యమత శత్రువులు బానిస వ్యాపారంలోకి విక్రయించారు. == మధ్య యుగం == మధ్య యుగాలలో, మతపరమైన సరిహద్దుల వెంట అనధికార బానిస మండలాలు ఏర్పడ్డాయి, వీటిని నల్ల సముద్రం ప్రాంతం వద్ద కూడా దాటారు. క్రైస్తవులు, ముస్లింలు ఇద్దరూ తమ సొంత విశ్వాసాన్ని కలిగి ఉన్న ప్రజలను బానిసలుగా చేయడాన్ని నిషేధించారు, కానీ ఇద్దరూ వేరే విశ్వాసాన్ని కలిగి ఉండే ప్రజలను బానిసలులుగా చేయడాన్ని ఆమోదించారు. ఆ విధంగా బానిస వ్యాపారం మత సూత్రాలతో పాటు నిర్వహించబడింది. క్రైస్తవులు క్రైస్తవులను బానిసలుగా చేసుకోలేదు, ముస్లింలు ముస్లింలను బానిసలుగా చేసుకోకపోయినా, ఇద్దరూ మత విరోధులుగా భావించే వ్యక్తులను బానిసలులుగా చేసుకోవడానికి అనుమతించారు, ఇది కాథలిక్ క్రైస్తవులు ఆర్థడాక్స్ క్రైస్తవులను బానిసలగా చేసుకోవడానికి, సున్నీ ముస్లింలు షియా ముస్లింలను బానిసలగా చేసుకోటానికి అనుమతించింది. ఏదేమైనా, క్రైస్తవులు, ముస్లింలు ఇద్దరూ అన్యమతస్థులను బానిసలుగా చేయడానికి ఆమోదం తెలిపారు, వీరు మధ్య యుగాలలో బానిస వ్యాపారానికి ప్రాధాన్యత లక్ష్యంగా మారారు, అన్యమత యుద్ధ ఖైదీలను అన్యమత శత్రువులు బానిస వ్యాపారంలోకి విక్రయించారు. === బైజాంటైన్ బానిస వాణిజ్యం (5వ-13వ శతాబ్దాలు) === [[దస్త్రం:Varangian_routes.png|thumb|బానిస వాణిజ్యం కోసం ఉపయోగించే స్లావిక్ భూభాగాల గుండా వెళ్ళే మార్గాలుః వైకింగ్ నుండి వోల్గా వాణిజ్య మార్గం (వరంగియన్లు నుండి ముస్లిం మధ్యప్రాచ్యం వరకు) (వరంగియన్స్ నుండి గ్రీకులకు) (''[[బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం|బైజాంటైన్స్]]'') (బ్లూ-8వ-11వ శతాబ్దాల ఇతర వాణిజ్య మార్గాలు) ]] ==== నేపథ్యం ==== రోమన్ కాలంలో నల్ల సముద్రం ప్రాంతం నుండి మధ్యధరా సముద్రం వరకు బానిస వాణిజ్య మానవుల అక్రమ రవాణా బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం సమయంలో కొనసాగింది, అయితే బైజాంటైన్కు చెందిన బానిస వ్యాపారం పూర్తిగా నమోదు కాలేదు, అయినప్పటికీ ఇది పాత సూత్రాల యుద్ధ ఖైదీల ద్వారా, వారి కుటుంబాలు విక్రయించిన పిల్లల ద్వారా కొనసాగుతున్నట్లు కనిపిస్తుంది. మధ్య యుగాలలో, బానిస మార్కెట్ మత సరిహద్దుల వెంట నిర్వహించబడింది. క్రైస్తవ బానిసలను క్రైస్తవ బానిస మార్కెట్లలో విక్రయించలేము, ముస్లిం బానిసలను ముస్లిం బానిస మార్కెట్లలలో విక్రయించలేవు. బానిస వ్యాపారం దీనికి అనుగుణంగా సర్దుబాటు చేయబడింది, ఫలితంగా క్రైస్తవులు, ముస్లింలకు విక్రయించగలిగే అన్యమతస్థులు ఎంతో విలువైనవారుగా మారారు. తూర్పు, ఉత్తర ఐరోపా నుండి వచ్చిన పాగాన్లు ప్రారంభ మధ్య యుగాలలో బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం, ఇస్లామిక్ అరబ్ ప్రపంచంలో బానిసత్వానికి అత్యంత ప్రాచుర్యం పొందిన లక్ష్యాలుగా మారారు, అక్కడ వారు బానిసత్వం తరువాత వరుసగా క్రైస్తవ మతం, ఇస్లాం మతంలోకి మార్చవలసి వచ్చింది. ==== బానిస వ్యాపారం ==== వివిధ బానిస మార్గాలు నల్ల సముద్రం, బైజాంటైన్ క్రిమియా గుండా బైజాంటైൻ మధ్యధరా ప్రపంచం, ఇస్లామిక్ మధ్యప్రాచ్యానికి వెళ్ళాయి. వేర్వేరు ప్రజలు బంధీలను సంపాదించి, బైజాంటైన్ క్రిమియా, నల్ల సముద్రం చుట్టూ ఉన్న ఇతర ఓడరేవులకు రవాణా చేశారు, అక్కడ నుండి వారు బైజాంటైన్ కాన్స్టాంటినోపుల్ ద్వారా మధ్యధరా బానిస మార్కెట్కు, మధ్యప్రాచ్యానికి కొనసాగారు. ===== హంగరీకి చెందిన మగ్యార్స్ ===== బాల్కన్ల నుండి బానిస వాణిజ్యం ప్రధానంగా నల్ల సముద్రం కంటే అడ్రియాటిక్ సముద్రం బాల్కన్ బానిస వ వ్యాపారం వైపు మళ్ళించబడింది. అయితే, 9వ శతాబ్దంలో హంగరీకి చెందిన మగ్యర్లు స్లావ్ల వైపు నిరంతరం బానిస దాడులు జరిపి, వారి బంధీలను బ్రొకేడ్లు, ఉన్ని, ఇతర ఉత్పత్తులకు బదులుగా నల్ల సముద్రం నౌకాశ్రయమైన కెర్చ్ బైజాంటైన్ బానిస వ్యాపారులకు విక్రయించారు. 10వ శతాబ్దపు పర్షియన్ యాత్రికుడైన అహ్మద్ ఇబ్న్ రుస్తా దీనిని ఈ విధంగా గుర్తు చేసుకుంటాడు: {{Blockquote|మగ్యార్ దేశం (ఎటెల్కోజ్) కలప, నీటితో సమృద్ధిగా ఉంది. భూమికి నీటి వనరులు పుష్కలంగా ఉన్నాయి. పంటలు సమృద్ధిగా పండుతాయి. వారు తమ పొరుగున ఉన్న స్లావ్‌లందరిపై పెత్తనం చెలాయిస్తారు. వారిపై భారీ కప్పం విధిస్తారు. ఈ స్లావ్‌లు ఖైదీల వలె పూర్తిగా వారి దయాదాక్షిణ్యాలపై ఆధారపడి ఉంటారు. మగ్యార్లు అన్యమతస్థులు, అగ్నిని పూజిస్తారు. వారు స్లావ్‌లపై సముద్రపు దొంగ దాడులు చేసి, తమ బందీలతో [నల్ల సముద్రం] తీరం వెంబడి బైజాంటైన్ భూభాగంలోని కర్ఖ్ అనే ఓడరేవు వరకు వెళ్తారు.<ref>{{cite book |last=ibn Rustah |first=Ahmad |title=Ibn Rustah és Gardízi |year=2017 |language=Hungarian |translator-last=Nándor Orbán}}</ref>}} ===== వైకింగ్ బానిస వ్యాపారం ===== వైకింగ్లు తూర్పు ఐరోపాలోని వైకింగ్ దాడులలో స్వాధీనం చేసుకున్న యూరోపియన్ బానిసలను ప్రస్తుత రష్యా నుండి వోల్గా వాణిజ్య మార్గం ద్వారా రెండు గమ్యస్థానాలకు రవాణా చేశారు-ఒకటి మధ్యప్రాచ్యంలోని అబ్బాసిద్ కాలిఫేట్ వరకు-కాస్పియన్ సముద్రం, సమానిడ్ బానిస వాణిజ్యం, ఇరాన్ ద్వారా. ఇతర మార్గం డ్నీపర్, నల్ల సముద్ర బానిస వాణిజ్యం ద్వారా [[బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం]], మధ్యధరాకు దారితీసింది. ఎనిమిదవ నుండి పదవ శతాబ్దాలలో, తూర్పు ఐరోపా, బాల్టిక్ సముద్రం నుండి బానిసలను డ్నీపర్, వోల్గా నదీ వ్యవస్థలు, కరోలింగియన్ సామ్రాజ్యం, వెనిస్ ద్వారా బైజాంటియమ్, ఇస్లామిక్ ప్రపంచంలోని ఉన్నత కుటుంబాలకు వర్తకం చేశారు.<ref>{{Citation|last=Barker|first=Hannah|title=The Cambridge World History of Slavery: Volume 2: AD 500–AD 1420|date=2021|volume=2|pages=100–122|editor-last=Perry|editor-first=Craig|series=The Cambridge World History of Slavery|chapter=The Trade in Slaves in the Black Sea, Russia, and Eastern Europe|chapter-url=https://www.cambridge.org/core/books/abs/cambridge-world-history-of-slavery/trade-in-slaves-in-the-black-sea-russia-and-eastern-europe/3864C15075B035E3EC090A1D4D357BF2|place=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-84067-5|access-date=2025-01-29|editor2-last=Eltis|editor2-first=David|editor3-last=Richardson|editor3-first=David|editor4-last=Engerman|editor4-first=Stanley L.}}</ref> కీవన్ రస్ ఏర్పడటానికి ఒక కారణం స్కాండినేవియన్ స్థిరనివాసులు తమను తాము స్థాపించుకుని, స్వాధీనం చేసుకున్న బానిసలతో వ్యాపారం చేయడం. కాస్పియన్ సముద్రం నుండి అరబిక్ వ్యాపారులు, నల్ల సముద్రం నుండి బైజాంటైన్ వ్యాపారులు తమ వస్తువులను రష్యాలోని వాణిజ్య మార్కెట్లకు తీసుకువచ్చారు, అక్కడ వారు వరంగియన్లు అని పిలువబడే వైకింగ్ వ్యాపారులు, యోధులను కలుసుకున్నారు, తూర్పు ఐరోపాలో వైకింగ్లు స్వాధీనం చేసుకున్న బానిసల కోసం వారి వస్తువులను వర్తకం చేశారు. ఇస్లామిక్ మిడిల్ ఈస్ట్ లో తెల్ల బానిసలకు ఉపయోగించే సకాలిబా అని పిలవబడే పదం (తరచుగా వైకింగ్స్ అందించినది) ఆచరణలో ప్రత్యేకంగా స్లావిక్ జాతికి నిలబడటానికి అవకాశం లేదు, ఎందుకంటే వైకింగ్స్ సకాలిబా బానిస వాణిజ్యం అనేక మంది బాధితులు వాస్తవానికి బాల్టిక్స్, లిథువేనియన్లు, ఫిన్నో-ఉగ్రిక్ ప్రజలు వంటి ఇతర జాతులు. మధ్య యుగాలలో, మతపరమైన సూత్రాలతో పాటు, క్రైస్తవులు, ముస్లింలు ఇద్దరూ తమ సొంత విశ్వాసాన్ని కలిగి ఉన్న ప్రజలను బానిసలుగా చేయడాన్ని నిషేధించారు, కానీ ఇద్దరూ వేరే విశ్వాసాన్ని కలిగి ఉండే ప్రజలను బానిసలులుగా చేయడాన్ని ఆమోదించారు, ఇద్దరూ వారు మత విరోధులుగా భావించే వ్యక్తులను బానిసలుగా చేసుకోవడానికి అనుమతించారు, ఇది కాథలిక్ క్రైస్తవులు ఆర్థడాక్స్ క్రైస్తవులను, సున్నీ ముస్లింలు షియా ముస్లింలను బానిసలుగా చేయడానికి అనుమతించింది. ఏదేమైనా, క్రైస్తవులు, ముస్లింలు ఇద్దరూ మధ్య యుగాలలో బానిస వ్యాపారానికి ప్రాధాన్యత లక్ష్యంగా వచ్చిన పాగన్లను బానిసలుగా చేయడానికి ఆమోదించారు, పాగాన్ యుద్ధ ఖైదీలను పాగాన్ శత్రువులు బానిస వ్యాపారంలోకి విక్రయించారు. డెన్మార్క్లోని హెడెబీ వైకింగ్ నౌకాశ్రయంలో "పెద్ద సంఖ్యలో బంధించబడిన క్రైస్తవులను తరిమికొట్టడం" తాను చూశానని బ్రెమెన్ ఆర్చ్ బిషప్ రిమ్బెర్ట్ (d. 888) నివేదించారు, వారిలో ఒకరు తనను తాను క్రైస్తవ సన్యాసినిగా గుర్తించడానికి కీర్తనలు పాడిన మహిళ, బిషప్ తన స్వేచ్ఛ కోసం తన గుర్రాన్ని మార్పిడి చేసుకోవడం ద్వారా విముక్తి పొందగలిగారు.<ref>The slave trade of European women to the Middle East and Asia from antiquity to the ninth century. by Kathryn Ann Hain. Department of History The University of Utah. December 2016. Copyright © Kathryn Ann Hain 2016. All Rights Reserved. https://collections.lib.utah.edu/ark:/87278/s6616pp7 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221205042524/https://collections.lib.utah.edu/ark:/87278/s6616pp7|date=2022-12-05}}. p. 244-246</ref> 9వ శతాబ్దం వరకు, వైకింగ్లు ఉత్తరాన [[బాల్టిక్ సముద్రం]] నుండి, విస్లా లేదా డోనౌ నదుల ఆగ్నేయ మార్గం ద్వారా ఐరోపా గుండా నల్ల సముద్రం వరకు బానిసలను రవాణా చేసేవారు. 9వ శతాబ్దంలో, వైకింగ్ బానిస మార్గం దారి మళ్లించబడింది, 11వ శతాబ్దం వరకు వైకింగ్స్ [[బాల్టిక్ సముద్రం]] నుండి లడోగా, నొవ్గోరోడ్, మ్స్టా నది మీదుగా నల్ల సముద్రం వరకు ([[బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం]]) లేదా కాస్పియన్ సముద్రం వరకు) బానిసలను అక్రమంగా రవాణా చేశారు (మధ్యప్రాచ్యం) వోల్గా వాణిజ్య మార్గం ద్వారా. డెన్మార్క్, నార్వే, స్వీడన్లు క్రైస్తవులుగా మారిన తరువాత, వైకింగ్ బానిస వాణిజ్యం 11వ శతాబ్దంలో ఆగిపోయింది, తద్వారా క్రైస్తవ బానిసల వ్యాపారం ఇకపై జరగలేదు. ===== బాల్టిక్ బానిస వ్యాపారం ===== బాల్టిక్స్ బానిస వాణిజ్యానికి కేంద్రంగా, అలాగే బానిస సరఫరా వనరుగా పురాతన కాలంలోనే ఉన్నట్లు తెలుస్తోంది. యూరోపియన్ బానిస వ్యాపారంలో బాల్టిక్స్ పాత్ర మధ్య యుగాలలో ఎక్కువగా నమోదు చేయబడింది. మధ్య యుగాలలో, బాల్టిక్స్ క్రైస్తవ ఐరోపాలో చివరిగా మిగిలి ఉన్న పాగాన్ ప్రాంతాలలో ఒకటిగా మతపరమైన సరిహద్దు ప్రాంతంగా మారింది. బానిస వాణిజ్యం సందర్భంలో ఇది ముఖ్యమైనది, ఎందుకంటే క్రైస్తవులు, ముస్లింలు ఇద్దరూ తమ సొంత మతానికి చెందిన ప్రజలను బానిసలుగా చేయడాన్ని నిషేధించారు, అయితే క్రైస్తవులు, పాగాన్లు ఇద్దరికీ విక్రయించడానికి చట్టబద్ధమైన లక్ష్యాలను సాధించారు, ఇది బానిస వంతెనకు అత్యంత లాభదాయకమైన ఎంపికగా మారింది. 13 వ శతాబ్దంలో బాల్టిక్స్ క్రైస్తవీకరణ వరకు, బాల్టిక్ ప్రజలను చుట్టుపక్కల బానిస వ్యాపారుల నుండి బానిస వాణిజ్యానికి చట్టబద్ధమైన లక్ష్యాలుగా భావించారు, పశ్చిమం నుండి వైకింగ్లు, తూర్పు నుండి కీవన్ రస్ బానిస వ వ్యాపారం రస్ వంటివి. క్రైస్తవులు, ముస్లింలు ఇద్దరూ తమ సొంత విశ్వాసాన్ని కలిగి ఉన్న ప్రజలను బానిసలుగా చేయడాన్ని నిషేధించారు, కానీ అన్యమతస్థులను బానిసత్వానికి చట్టబద్ధమైన లక్ష్యాలుగా భావించారు, 12వ శతాబ్దం నాటికి మిగిలిన ఐరోపా క్రైస్తవులుగా మారినప్పుడు ఈశాన్య ఐరోపాలోని అన్యమతస్థులు బానిస వ్యాపారులచే ఎక్కువగా లక్ష్యంగా మారారు. అన్యమత లిథువేనియన్లు, లాట్వియన్లు, ఎస్టోనియన్లు, లివోనియన్లు, లాట్గల్లియన్లు 12-13వ శతాబ్దాలలో ఒకరినొకరు, ఇంగ్రియా, నవగోరోడ్ లపై దాడి చేసి, యుద్ధ ఖైదీలను దక్షిణాన నల్ల సముద్ర బానిస వాణిజ్యానికి విక్రయించారు. కీవన్ రస్ బానిస వ్యాపారానికి చెందిన క్రిస్టియన్ రస్ 'వ్యాపారులు అన్యమత ఎస్టోనియన్లను బానిస వ్యాపారంలో విక్రయించడానికి దాడి చేశారు, ఎందుకంటే వారు అన్యమతస్థులు కాబట్టి వారు చట్టబద్ధమైన లక్ష్యంగా పరిగణించబడ్డారు. 13వ శతాబ్దంలో ట్యుటోనిక్ ఆర్డర్ ద్వారా బాల్టిక్ను జయించిన తరువాత బాల్టిక్ బానిస వాణిజ్యం ముగిసింది. ===== కీవన్ రస్ బానిస వ్యాపారం ===== 9వ శతాబ్దం నుండి, బానిసలు బహుశా రష్యా నుండి బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యానికి అత్యంత ముఖ్యమైన ఎగుమతిగా ఉండేవారు, లేకపోతే తూర్పు ఐరోపా నుండి వస్తువులపై పెద్దగా ఆసక్తి ఉండేది కాదు. 9వ శతాబ్దంలో కీవన్ రస్ లో స్థిరపడిన నార్స్ వైకింగ్స్, బాల్టిక్ సముద్రం నుండి దక్షిణాన కాస్పియన్ సముద్రం, నల్ల సముద్రం వరకు నీటి మార్గాల ద్వారా చేరుకున్న విస్తారమైన బానిస వాణిజ్య నెట్వర్క్ను నిర్వహించారు, యూరోపియన్ బంధీలను డెన్మార్క్ నుండి స్పెయిన్కు (పశ్చిమంలో అల్-అండలుస్, ఉత్తర ఆఫ్రికా, అలాగే తూర్పున మధ్య ఆసియా, మధ్యప్రాచ్యానికి రవాణా చేశారు. తూర్పు ఐరోపా బానిస వ్యాపారంలో, వైకింగ్లు యూరోపియన్ బంధీలను నది మార్గాల ద్వారా రష్యా గుండా రవాణా చేశారు, వరంగియన్ల నుండి స్వీడన్ నుండి నవగోరోడ్ వరకు, నల్ల సముద్రంలోని బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యానికి వెళ్లే మార్గం వెంట, ఇది 10 వ శతాబ్దం నుండి 15 వ శతాబ్దం వరకు నవగోరోడ్లో అత్యంత లాభదాయకమైన వ్యాపారాలలో ఒకటి. [[మొదటి బల్గేరియన్ సామ్రాజ్యం|బల్గర్ ఖాన్]] క్రమం తప్పకుండా రష్యన్ రాజ్యాలపై బానిస దాడులను నిర్వహించి, రష్యన్ "అవిశ్వాసులను" స్వాధీనం చేసుకున్నాడు, వీరిని వారు ఆయుధాలకు బదులుగా నల్ల సముద్ర బానిస వ్యాపారం ద్వారా ఇస్లామిక్ మధ్యప్రాచ్యానికి విక్రయించారు. 11వ శతాబ్దం నాటికి, కీవన్ రస్ 'ఒకరినొకరు బానిస దాడులు చేసుకోవడం, బంధీలను బానిసలుగా విక్రయించడం అనే శతాబ్దాల సుదీర్ఘ సంప్రదాయాన్ని కలిగి ఉంది, కీవన్ రస్ 1130లలో పేరు తప్ప అన్నింటిలో విచ్ఛిన్నమైనప్పుడు, ఈ సాంప్రదాయ యుద్ధ బానిస దాడి మళ్లీ కనిపించింది. 12వ శతాబ్దంలో కీవన్ రస్ చిన్న రష్యన్ రాష్ట్రాల మధ్య అంతర్గత యుద్ధంలో విచ్ఛిన్నం కావడం ప్రారంభించినప్పుడు, వివిధ రష్యన్ రాకుమారులు, వారి కుమాన్ (కిప్చాక్ మిత్రరాజ్యాలు) వారి యుద్ధాల సమయంలో శత్రు రష్యన్ రాకుమారుల ప్రజలను స్వాధీనం చేసుకున్నాయి, వీటిని బానిస వ్యాపారులకు విక్రయించారు. ==== బానిస మార్కెట్ ==== బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యంలో బానిసత్వం ఇప్పటికీ ప్రారంభ మధ్య యుగాలలో విస్తృతంగా ఆచరించబడింది. బాసిల్ I చక్రవర్తి 3,000 మంది బానిసలను కలిగి ఉన్నాడు, 12వ శతాబ్దంలో కాన్స్టాంటినోపుల్ రాజధానిలోని బానిసలందరినీ మాన్యుయెల్ I చక్రవర్తి బానిసలను విడుదల చేసినప్పుడు, థెస్సలోనికాకు చెందిన యుస్టాతియస్, బానిసలలో ఎక్కువ మంది మూలం ద్వారా "డానుబే దాటి" నుండి వచ్చారని, పోంటిక్ భూముల నుండి "ఉత్తర గాలుల" ద్వారా వచ్చారని పేర్కొన్నాడు, ఇది నల్ల సముద్ర బానిస వ్యాపారం ద్వారా వైకింగ్స్ ద్వారా బైజాంటైన్కు ఎగుమతి చేయబడిన బానిసల నుండి వచ్చిన సభ్యోక్తి కావచ్చు. ==== రద్దు ==== 13వ శతాబ్దానికి ముందు బైజాంటైన్ బానిస వాణిజ్యం గురించి సమాచారం విచ్ఛిన్నంగా ఉంది, దీనిని 13వ శతాబ్దంలో క్రిమియాలో కాలనీలను స్థాపించిన జెనోయిస్, వెనీషియన్ వ్యాపారులు స్వాధీనం చేసుకున్నారు. === ఇటాలియన్ బానిస వ్యాపారం (13వ-15వ శతాబ్దాలు) === [[దస్త్రం:Caffa_and_Theodoro_2.svg|thumb|15వ శతాబ్దంలో ఫియోడోసియా, ప్రాదేశిక సరిహద్దులు]] [[దస్త్రం:Theodosia_castle.JPG|thumb|జెనోయిస్ బానిస వ్యాపారంలో కాఫా ప్రధాన ఓడరేవుగా ఉన్నప్పుడు కాఫాలోని జెనోయెస్ కోట.]] [[దస్త్రం:BattleOfHoms1299.JPG|thumb|1299లో జరిగిన వాడి అల్-ఖజందర్ యుద్ధం, మంగోల్ విలుకాళ్ళు, మామ్లుక్ అశ్వికదళాన్ని వర్ణిస్తుంది. ఆ సమయంలో చాలా మంది మామ్లుక్ సైనికులు బాల్కన్ బానిస వాణిజ్యం, నల్ల సముద్ర బానిస వ వ్యాపారం నుండి ఉద్భవించారు.]] మధ్య యుగాల చివరిలో (13-15వ శతాబ్దాలు) నల్ల సముద్రం జెనోయిస్ బానిస వాణిజ్యం, వెనీషియన్ బానిస వణిజానికి కేంద్రంగా ఉండేది, ఇది తూర్పు ఐరోపా నుండి క్రిమియాలోని వారి నియంత్రిత నగరాల ద్వారా స్పెయిన్, ఇటలీ, ఇస్లామిక్ మధ్యప్రాచ్యానికి బానిసలను ఎగుమతి చేసింది. ==== నేపథ్యం ==== 12వ శతాబ్దం తరువాత పశ్చిమ ఐరోపాలో బానిసత్వం అంతరించింది, కానీ బ్లాక్ డెత్ తరువాత కార్మికుల డిమాండ్ ఫలితంగా ఇటలీ, స్పెయిన్లలో దక్షిణ ఐరోపాలో బానిసల పునరుద్ధరణ జరిగింది, అలాగే ఈజిప్టులో బానిసల డిమాండ్ పెరిగింది. మధ్యధరా సముద్రంలో వ్యాపారులుగా పెద్ద సంఖ్యలో పరిచయాలను కలిగి ఉన్న ఇటాలియన్ వ్యాపారులు, ముఖ్యంగా జెనోయిస్, వెనీషియన్లు, ప్రారంభంలో బానిస వ్యాపారంలో తమను తాము స్థాపించుకున్నారు. మొదట్లో వారు ప్రయాణ వ్యాపారులుగా అలా చేసారు, కానీ చివరికి వారు క్రిమియాలో తమ సొంత వాణిజ్య కాలనీలను పొందగలిగారు. 13వ శతాబ్దంలో, 1204లో కాన్స్టాంటినోపుల్ దోపిడీ ద్వారా క్రిమియాలో బైజాంటైన్ నియంత్రణ బలహీనపడింది, ఇటాలియన్ వాణిజ్య కాలనీలు నల్ల సముద్ర బానిస వాణిజ్యంపై నియంత్రణను పొందాయి, 1206లో క్రిమియాలోని సుడాక్లో, తరువాత తానాలో వెనిస్ రిపబ్లిక్ స్థాపించబడింది, 1266లో కాఫాలో జెనోవా రిపబ్లిక్ స్థాపించబడ్డాయి. ==== బానిస వ్యాపారం ==== ఇటాలియన్ నల్ల సముద్ర బానిస వ్యాపారంలో బానిసలు ఎక్కువమంది మూడు ప్రధాన పద్ధతుల ద్వారా బానిసలుగా మారారు-మంగోల్ దండయాత్రలు, గోల్డెన్ హార్డే, ఇల్ఖానేట్ మధ్య యుద్ధాలు, [[తైమూర్ లంగ్|తైమూర్]] విజయాలు బానిస దాడుల ద్వారా లేదా తల్లిదండ్రుల ద్వారా తమ సొంత పిల్లలను లేదా బంధువులను బానిసత్వానికి విక్రయించడం, ఇది పేదరికం కారణంగా సంభవించింది, ముఖ్యంగా బ్లాక్ డెత్ తరువాత, దక్షిణ ఐరోపా, మధ్యప్రాచ్యం రెండింటిలోనూ బానిసల డిమాండ్ ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు ఇది ఒక సాధారణ, సాధారణ సంఘటన. పాగాన్ ఫిన్నో-ఉగ్రిక్, టర్కిష్ ప్రజలు బానిసత్వం సాధారణ లక్ష్యాలు. ===== బాల్టిక్స్, ఫిన్లాండ్ ===== ఈ కాలంలో, బానిసలుగా ఎవరు చట్టబద్ధంగా పరిగణించబడతారో మతపరమైన నమ్మకం ఒక ముఖ్యమైన అంశం. క్రైస్తవులు క్రైస్తవులచే బానిసలుగా చేయబడలేదు, ముస్లింలు ముస్లింలచే బానిసలులుగా చేయబడలేదు. అయినప్పటికీ, క్రైస్తవులు, ముస్లింలు ఇద్దరూ అన్యమతస్థులను బానిసత్వానికి చట్టబద్ధమైన లక్ష్యాలుగా భావించినందున, ఈశాన్య ఐరోపాలోని మిగిలిన అన్యమతస్థులు బానిస వ్యాపారులకు ఆర్థిక ఎంపికగా మారారు. 13వ శతాబ్దంలో, బాల్టిక్స్, తూర్పు ఫిన్లాండ్, కరేలియా మినహా ఐరోపా మొత్తం క్రైస్తవ మతంలోకి మారింది, ఇది నల్ల సముద్ర బానిస వాణిజ్యానికి బానిసలకు సరఫరా ప్రాంతాలుగా మారింది, అక్కడ నుండి ఇటాలియన్ బానిస వ్యాపారులు వారిని దక్షిణ ఐరోపా, ఇస్లామిక్ మధ్యప్రాచ్యానికి అక్రమ రవాణా చేశారు. ===== కాకసస్ ===== కాకసస్ ప్రజలు వారి కుటుంబాలచే విక్రయించబడటమే కాకుండా బానిస దాడులలో బందీలుగా కూడా తీసుకున్నారు. 14వ శతాబ్దంలో, సుల్తానియా నుండి ఒక సమకాలీన సాక్షి, సిర్కాసియన్ గిరిజన కులీనులు ఇతర సిర్కాసియాన్ తెగలపై బానిస దాడులను ఎలా నిర్వహించారంటే, "బహిరంగంగా ఒక గ్రామం నుండి మరొక గ్రామానికి వెళ్లి, వీలైతే రహస్యంగా వెళ్లి, ఇతర గ్రామంలోని పిల్లలను, పెద్దలను హింసాత్మకంగా స్వాధీనం చేసుకుని, వెంటనే వాటిని సముద్రం ఒడ్డున ఉన్న వ్యాపారులకు విక్రయించారు. అయితే, బానిస వ్యాపారం కాకసస్‌కు మాత్రమే పరిమితం కాలేదు, కానీ మొత్తం నల్ల సముద్ర తీరం వెంబడి విస్తరించింది, క్రిమియాలోని కఫ్ఫా పట్టణం నోటరీల అధికారిక బానిస అమ్మకాల రికార్డులు ఈ క్రింది జాతులను జాబితా చేస్తాయి: "చాలా మంది అర్మేని, జికి, గోథి , టాట్, వాలాచస్, రస్, ఇవ్లాచ్, అలని, అవారి, కుముచ్ " ఆ తర్వాత కొద్దిసేపటికి ఆ పత్రంలో జాతి ప్రకారం మరిన్ని బానిసలను మళ్ళీ జాబితా చేస్తుంది " జికి, అభాజ్, లెచ్, జార్జి, రస్, తెలియని, బోర్గార్, ఉంగలుస్, మనియార్ . " <ref>{{Cite book|title=A Tatárországi Rabszolgakereskedelem és a Magyarok a XIII-XV. Században [The Tatar Slave Trade and the Hungarians in the XIII-XV Centuries]|last=Tardy|first=Lajos|publisher=Magyar Tudományos Akadémia Kiadó [Hungarian Academy of Sciences Publisher]|year=1980|location=Budapest|language=Hungarian}}</ref> ===== మంగోల్ సామ్రాజ్యం ===== క్రిమియాలో వెనీషియన్, జెనోయిస్ కాలనీలను స్థాపించడానికి సమాంతరంగా, [[మంగోల్ సామ్రాజ్యం]] రష్యాను స్వాధీనం చేసుకుంది, ఇటాలియన్ నల్ల సముద్ర బానిస వాణిజ్యం మంగోల్ యుద్ధానికి సమాంతరంగా విస్తరించింది, మంగోలులు వాణిజ్యాన్ని ప్రోత్సహించారు, దీనిని పారవేయడానికి ఉపయోగించారు ముఖ్యంగా రష్యన్ బానిసలను 1262 నాటి రష్యన్ తిరుగుబాటు వరకు, ఉదాహరణకు, మంగోలులు క్రిమియాలోని ఇటాలియన్ బానిస వ్యాపారులకు కప్పం చెల్లించలేకపోయిన రష్యన్ రైతులను విక్రయించారు. ==== బానిస మార్కెట్ ==== ఇటాలియన్ బానిస వ్యాపారానికి రెండు ప్రధాన మార్గాలు ఉన్నాయి; క్రిమియా నుండి బైజాంటైన్ కాన్స్టాంటినోపుల్‌కు, క్రీట్, బలేరిక్ దీవుల మీదుగా ఇటలీ, స్పెయిన్‌కు; లేదా ఈజిప్ట్‌లోని మమ్లుక్ సుల్తానేట్‌కు, ఇది అధిక సంఖ్యలో బానిసలను స్వీకరించింది. కనీసం 1382 నుండి, ఈజిప్టు మామ్లూక్ సుల్తానేట్‌లోని బుర్జీ మామ్లూక్‌లు, బహ్రీ మామ్లూక్‌లలో అధికశాతం మంది బానిస మూలానికి చెందినవారు, నల్ల సముద్ర బానిస వ్యాపారం నుండి వచ్చారు; 19వ శతాబ్దం వరకు మామ్లూక్‌ల కోసం ఉద్దేశించిన సుమారు వంద మంది సిర్కాసియన్ పురుషులను నల్ల సముద్ర బానిస వ్యాపారం ద్వారా అక్రమ రవాణా చేసేవారు. దక్షిణ ఐరోపాకు అక్రమ రవాణా చేయబడిన బానిసలలో ఎక్కువ మంది (ఇటలీ, స్పెయిన్) బాలికలు, ఎందుకంటే వారు సహాయక పనిమనిషిగా మారాలని ఉద్దేశించారు, అయితే బానిసలలో అధికభాగం, సంవత్సరానికి సుమారు 2,000 మంది, ఈజిప్టు మామ్లుక్ సుల్తానేట్కు అక్రమ రవాణా చేయబడ్డారు, ఆ సందర్భంలో వారిలో ఎక్కువ మంది అబ్బాయిలు, మామ్లుక్ సల్తనత్కు బానిస సైనికులు అవసరం కాబట్టి. ఉదాహరణలలో మమ్లూక్ సైనికుడు, తరువాత సుల్తాన్ అయిన అబు సయీద్ ఖాన్సుహ్ (r. 1498–1500); సుల్తాన్ అల్-అష్రఫ్ జన్‌బలత్ (r. 1500–1501) భార్య అయిన అస్సల్‌బాయ్,[1], కార్లో డి' మెడిసి (1428–1492) తల్లి అయిన మద్దలేనా ఉన్నారు, ఈమె 1427లో వెనిస్‌లో కొనుగోలు చేయబడిన ఒక సిర్కాసియన్ బానిస అని పేర్కొనబడింది.<ref>Cleugh,&nbsp;J.&nbsp;(1990).&nbsp;The Medici: A Tale of Fifteen Generations.&nbsp;Storbritannien:&nbsp;Dorset Press. p93</ref> ==== రద్దు ==== 1453లో కాన్స్టాంటినోపుల్ పతనం తరువాత ఒట్టోమన్లు క్రిమియా, పశ్చిమ దేశాల మధ్య వాణిజ్యాన్ని మూసివేశారు. బానిస వ్యాపారం క్రమంగా తగ్గిపోయింది, 1472లో, కేవలం 300 మంది బానిసలను మాత్రమే కాఫా నుండి అక్రమ రవాణా చేసినట్లు నమోదు చేయబడింది. 1440ల నుండి, స్పెయిన్, పోర్చుగల్ తమ బానిసలను మొదట కానరీ దీవుల నుండి, తరువాత ఆఫ్రికా నుండి మొదట లిబియా నుండి ట్రాన్స్-సహారన్ బానిస వాణిజ్యం ద్వారా, తరువాత అట్లాంటిక్ బానిస వణిజాన్ని ప్రారంభించడం ద్వారా దిగుమతి చేసుకోవడం ప్రారంభించాయి. ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, క్రిమియన్ ఖానేట్ 1475లో ఈ ప్రాంతంలోని వెనీషియన్, జెనోయిస్ నగరాలను స్వాధీనం చేసుకున్నాయి, తరువాత బానిస వ్యాపారాన్ని ముస్లిం బానిస వ్యాపారులు స్వాధీనం చేసుకున్నారు. == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:CS1 హంగేరియన్-language sources (hu)]] [[వర్గం:సమీక్షించని అనువాదాలున్న పేజీలు]] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్]] [[వర్గం:నగరాలు]] lnern987u2ftyxb25qpxxs1b5y0ja0y 0 507651 4942760 2026-08-23T19:08:06Z Nagarani Bethi 60383 "[[:en:Special:Redirect/revision/1368926883|Iphigenia]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4942760 wikitext text/x-wiki   [[దస్త్రం:Iphigenia_from_Magdalensberg.jpg|thumb|మాగ్డలీన్స్బర్గ్ నుండి ఇఫిజెనియా రోమన్ ఫ్రెస్కో]] గ్రీకు పురాణాలలో, '''ఇఫిజినియా''',<ref name="lpd"> {{Cite book|title=Longman Pronunciation Dictionary|last=Wells|first=John C.|publisher=[[Longman]]|year=2000|isbn=978-0-582-36467-7|edition=2nd|author-link=John C. Wells}} </ref><ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/newcenturyclassi00aver/page/278/mode/2up|title=New Century Classical Handbook|publisher=Appleton-Century-Crofts|year=1962|editor-last=Avery|editor-first=Catherine B.|location=New York, US|page=[https://archive.org/details/newcenturyclassi00aver/page/600/mode/2up? 601]}}</ref> అనేది రాజు అగామెమ్నోన్, రాణి క్లైటెమ్నెస్ట్రా ల పెద్ద కుమార్తె. మైసీనే యువరాణి. ట్రోజన్ యుద్ధానికి వెళ్లే సమయంలో గ్రీకు నావికాదళం గాలిలేక నిలిచిపోగా, దైవకోపం వల్ల ఆమెను బలివ్వాలని చెప్పడంతో ఆమె కథ అత్యంత విషాదకరంగా మారుతుంది కథలో, అగామెమ్నోన్ ట్రోజన్ యుద్ధానికి వెళ్ళేటప్పుడు ఆర్టెమిస్ దేవతను ఆర్టెమిస్కు చెందిన పవిత్రమైన జింకల్లో ఒకదాన్ని వేటాడి చంపి, బాధపెడతాడు. అగామెమ్నోన్ తన పెద్ద కుమార్తె ఇఫిజినియాను ఆలిస్ వద్ద మానవ బలిగా చంపకపోతే మిత్రరాజ్యాల దళాలు ట్రాయ్ చేరుకోకుండా నిరోధించడం ద్వారా ఆమె ప్రతీకారం తీర్చుకుంటుంది. కొన్ని వెర్షన్లలో, ఇఫిజినియా ఆలిస్ వద్ద మరణిస్తుంది, మరికొన్నింటిలో, ఆర్టెమిస్ ఆమెను రక్షిస్తుంది.<ref name="Nelson 2022 55–101">{{Cite paper|last=Nelson|first=Thomas J.|title=Iphigenia in the Iliad and the Architecture of Homeric Allusion|date=2022|url=https://muse.jhu.edu/article/852866}}</ref> ఆమె రక్షించబడిన సంస్కరణలో, ఆమెను టౌరియన్ల వద్దకు తీసుకువస్తారు, చాలా సంవత్సరాల తరువాత, అక్కడ ఆమె సోదరుడు ఓరెస్టెస్ను కలుస్తుంది. "ఇఫిజినియా" అంటే "బలమైన జన్మించినది", "" "బలానికి జన్మించినది," "లేదా" "బలమైన సంతానం పుట్టుకకు కారణమయ్యే ఆమె". [[హోమర్]] ''[[ఇలియడ్]]'', ఇఫియానాస్సా అనేది అగామెమ్నోన్ ముగ్గురు కుమార్తెలలో ఒకరి పేరు (ID1), 287 ఈ పేరు కేవలం ఇఫిజినియా అనే పేరు పాత రూపాంతరం కావచ్చు. "కవులందరూ ఇఫిజినియా, ఇఫినాస్సాలను ఒకే కథానాయికకు రెండు పేర్లుగా తీసుకోలేదు", "కెరెని వ్యాఖ్యానిస్తూ, " "మొదట్లో వారు ఒకే దైవిక జీవిని ఉద్దేశించి మాట్లాడటానికి ఉదాసీనతతో పనిచేశారు, వారు అన్ని కాలాల నుండి అగామెమ్నోన్ కుటుంబానికి చెందినవారు కాదు". హేసియోడిక్ ఫ్రాగ్మెంటరీ ఎపిక్ కాటలాగ్ ఆఫ్ ఉమెన్ లోని కథనం అగామెమ్నోన్ "ఇఫిమేడే" ను త్యాగం చేసిన కుమార్తె అని పిలుస్తుంది. == పురాణాలలో == [[దస్త్రం:Antakya_Archaeological_Museum_Antakya_Iphigenia_in_Aulis_mosaic_in_2008_06.jpg|ఎడమ|thumb|మొజాయిక్, 5వ శతాబ్దం CE. ఎడమ నుండి కుడికిః ఇఫిజినియా, క్లైటెమ్నెస్ట్రా, అగామెమ్నోన్.]] పైన పేర్కొన్న ''ఇలియడ్'' సంభావ్య మినహాయింపుతో, గ్రీకు పురాణాలలో ట్రోయ్కు వ్యతిరేకంగా యుద్ధానికి సిద్ధం కావడానికి గ్రీకు నౌకాదళం ఆలిస్ సమావేశమవుతుండగా ఇఫిజినియా కనిపిస్తుంది. ఇక్కడ, గ్రీకుల నాయకుడు అగామెమ్నోన్, ఆర్టెమిస్ దేవతకు పవిత్రమైన తోటలో ఒక జింకను వేటాడి చంపుతాడు. ఆర్టెమిస్ అగామెమ్నాన్ను గాలులపై చర్య తీసుకోవడం ద్వారా శిక్షిస్తాడు, తద్వారా అగామెమ్నన్ నౌకాదళం ట్రాయ్ కు ప్రయాణించదు. ఆర్టెమిస్ను శాంతింపచేయడానికి, అతను తన పెద్ద కుమార్తె ఇఫిజినియాను త్యాగం చేయాలని కల్షాస్ ది సీర్ అగామెమ్నాన్తో చెబుతాడు. మొదట అతను నిరాకరిస్తాడు, కానీ, ఇతర కమాండర్ల ఒత్తిడితో, చివరికి లొంగిపోవలసి వస్తుంది.<ref name="Siegel1981" /><ref name="Stanford">{{Cite web|title=Mortal women of the Trojan War: Iphigenia|url=https://web.stanford.edu/~plomio/iphigenia.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20140715141853/https://web.stanford.edu/~plomio/iphigenia.html|archive-date=July 15, 2014|publisher=Stanford University}}</ref> అకిలెస్ ఆమెను వివాహం చేసుకుంటాడనే నెపంతో ఇఫిజినియా, ఆమె తల్లి క్లైటెమ్నెస్ట్రా ఆలిస్ వద్దకు తీసుకువస్తారు. కథలోని కొన్ని వెర్షన్లలో, వారు సత్యాన్ని గ్రహిస్తారు, మరికొన్నింటిలో, ఇఫిజినియా చివరి క్షణం వరకు తన ఆసన్న త్యాగం గురించి తెలియదు, ఆమె మరణించే క్షణం వరకు ఆమెను వివాహం చేసుకోవడానికి బలిపీఠం వద్దకు తీసుకువెళుతుందని నమ్ముతుంది. హైగినస్ ఫాబులా వంటి కొన్ని సంస్కరణల్లో, ఇఫిజినియా త్యాగం చే''ఫాబ్యూలే''.<ref name="Stanford" /> కొన్ని ఆధారాలు ఇఫిజినియాను ఆర్టెమిస్ టౌరిస్ (క్రిమియా త్యాగం సమయంలో, దేవత తన స్థానంలో ఒక జింకను వదిలివేసినట్లు, లేదా ఒక మేక (వాస్తవానికి ఆమె స్థానంలో పనా దేవుడు) అని పేర్కొన్నాయి. ఆమె త్యాగం గురించి యూరిపిడెస్ చేసిన వివరణ ఈ క్రింది విధంగా ఉంది: <blockquote>...గ్రీకు సైన్యం అంతా ఒకేసారి, ఒకేచోట గుమిగూడిన చోటికి మేము మీ బిడ్డను తీసుకువచ్చాము. అగమెమ్నన్ రాజు తన కుమార్తె మరణం కోసం బలిపీఠం వైపు వెళ్ళడం చూసి, దీర్ఘంగా నిట్టూర్చి, తల పక్కకు తిప్పి ఏడ్చాడు. అతను తన వస్త్రంతో కళ్ళను కప్పుకున్నాడు. కానీ, తన ప్రాణాన్ని అర్పించిన తండ్రి పక్కన నిలబడి ఆ యువతి ఇలా అంది: 'తండ్రీ, మీరు ఆజ్ఞాపించినట్లుగా, నేను ఇక్కడ ఉన్నాను. నా దేశం తరఫున, సమస్త గ్రీకు భూమి కోసం నా శరీరాన్ని స్వేచ్ఛగా అర్పించుకుంటున్నాను. నన్ను బలిపీఠం వద్దకు తీసుకువెళ్ళండి. అక్కడ, అది దేవతల చిత్తమైతే, నన్ను బలి ఇవ్వండి. నా నుండి వచ్చే ఈ కానుక మీకు విజయాన్ని ప్రసాదించుగాక. మీరు విజయ కిరీటాన్ని గెలుచుకొని, ఆ తర్వాత ఘనంగా తిరిగి ఇంటికి వచ్చుగాక., ఏ మనిషి కూడా నాపై చేయి వేయవద్దు. శాంతితో, మంచి మనసుతో నా గొంతును మీకు అర్పించుకుంటున్నాను.' అలా ఆమె మాట్లాడగా, అందరూ ఆమె ధైర్యానికి, అవును, ఆమె మాటలలోని సద్గుణానికి ఆశ్చర్యంతో నిలబడిపోయారు. అప్పుడు, ఆజ్ఞాపించబడినట్లుగా, తల్తిబియస్ సమావేశమైన సైన్యం ముందు నిలబడి, వారిని చూస్తూ పవిత్రమైన నిశ్శబ్దాన్ని పాటించమని ఆదేశించాడు. ప్రవక్త అయిన కల్కాస్, దాని ఒర నుండి ఒక పదునైన కత్తిని తీసి, బంగారం పొదిగిన బుట్టలో పెట్టాడు., అతను ఆ యువతి తలపై ఒక పూలమాల వేశాడు. పెలియస్ కుమారుడైన అకిల్లీస్, చేతిలో బుట్ట పట్టుకుని, దేవత బలిపీఠం చుట్టూ ప్రదక్షిణలు చేసి, ఆమెపై పవిత్ర జలాన్ని చల్లి ఇలా అన్నాడు, 'అడవి మృగసంహారకురాలైన జ్యూస్ కుమార్తె ఆర్టెమిస్, రాత్రిపూట వెండి కాంతిని సృష్టించేదానా, మేము నీకు సమర్పించే ఈ బలిని స్వీకరించు. మేము, గ్రీకు సైన్యం, రాజు అగమెమ్నన్, ఒక కన్య గొంతు నుండి ప్రవహించే స్వచ్ఛమైన రక్తాన్ని నీకు సమర్పిస్తున్నాము. మా నౌకలకు ఆటంకం లేని ప్రయాణాన్ని ప్రసాదించు. మా ఈటెలు ట్రాయ్ గోపురాలను దోచుకునేలా అనుగ్రహించు.' పూజారి కత్తిని పట్టుకుని, దాని మొనను గుచ్చడానికి చోటు వెతుకుతూ ప్రార్థన చేశాడు. నా ఆత్మ తీవ్రంగా కలత చెంది, వేదనతో ఉంది. నేను తల వంచుకుని నిలబడ్డాను. అకస్మాత్తుగా, అదొక అద్భుతం: కత్తి చప్పుడు అందరూ విన్నారు – కానీ ఆ యువతి ప్రపంచంలో ఎక్కడికి అదృశ్యమైందో ఎవరూ చూడలేకపోయారు. పూజారి బిగ్గరగా కేక వేశాడు. సైన్యం అతని కేకను ప్రతిధ్వనించింది, ఆపై వారు ఆ అద్భుతాన్ని చూశారు, అది వారి కళ్ల ముందే జరుగుతుండగా కూడా నమ్మశక్యంగా లేదు. అక్కడ నేలపై ఒక జింక ఊపిరి పీల్చుకుంటూ పడి ఉంది. అది పూర్తిగా పెరిగిన అందమైన జింక, దేవత బలిపీఠం దాని రక్తంతో కారుతోంది. అప్పుడు కల్కాస్ మాట్లాడాడు – ఆ ఆనందాన్ని ఊహించండి! – 'ఈ గ్రీకు సైన్యాధిపతులారా, దేవత తన సొంత బలిపీఠంపై ఉంచిన ఈ బలిని చూస్తున్నారా? ఈ కొండ జింకను? ఆమె ఈ అర్పణను ఆ బిడ్డ కంటే ఎక్కువ ఆనందంతో స్వీకరిస్తుంది. ఎందుకంటే ఆమె బలిపీఠం ఇకపై గొప్ప రక్తంతో మలినం కాదు. ఆమె ఈ బలిలో ఆనందిస్తుంది., ఆమె మనకు సురక్షితమైన ప్రయాణాన్ని, విజయాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. ట్రాయ్. కాబట్టి, ధైర్యం! ఆయుధాలు చేపట్టండి, ఓడలు ఎక్కండి! ఎందుకంటే ఈ రోజు మనం ఆలిస్ పవిత్రమైన అఖాతాన్ని విడిచిపెట్టి ఏజియన్ సముద్రాన్ని దాటాలి.' హెఫెస్టస్ అగ్నిలో ఆ కళేబరం బూడిదైనప్పుడు, సైన్యం క్షేమంగా తిరిగి రావాలని కాల్కాస్ ప్రార్థన చేశాడు. అగమెమ్నన్ ఈ విషయాలు మీకు చెప్పడానికి నన్ను పంపాడు, అతనికి దేవతల నుండి లభించిన అదృష్టం గురించి, ఇప్పుడు అతనికి ఉన్న, ఇక నశించని కీర్తి గురించి చెప్పడానికి, నేను చూసినది మీకు చెబుతున్నాను. ఎందుకంటే నేను అక్కడే ఉన్నాను. మీ బిడ్డ దేవతల మధ్య నివసించడానికి తీసుకువెళ్ళబడ్డాడనడంలో ఎటువంటి సందేహం లేదు." <ref>{{Cite book|title=Iphigenia in Aulis|last=Euripides|publisher=Ivan R Dee|year=1997|isbn=1-56663-112-2|editor-last=Rudall|editor-first=Nicholas|pages=65–66}}</ref></blockquote>మహిళల హేసియోడిక్ కాటలాగ్ ఆమెను ఇఫిమేడే అని పిలిచింది, ఆర్టెమిస్ ఆమెను ఆర్టెమస్ ఎనోడియా ('ఆర్టెమాస్ ఆఫ్ ది రోడ్స్') పేరుతో అమర సహచరుడిగా చేసిందని చెప్పింది.[1] శతాబ్దాల తరువాత, పౌసనియాస్ ఈ అమర ఇఫిజినియాను హెకాట్ దేవతగా అర్థం చేసుకున్నాడు, ఇది ఆర్టెమిస్, కూడలి రెండింటికీ అనుసంధానించబడిన దేవత.[2] ఇఫిజినియాను ల్యూక్ ద్వీపానికి రవాణా చేశారని, అక్కడ ఆమె ఓర్సిలోచియా పేరుతో అమరత్వం పొందిన అకిలెస్తో వివాహం చేసుకుందని ఆంటోనినస్ లిబెరాలిస్ చెప్పారు. గ్రీస్ వివరణలో, క్లైటెమ్నెస్టా తన సొంతగా పెంచిన థీసియస్ చేత హెలెన్ కుమార్తెగా ఇఫిజినియాను పేర్కొన్న అనేక కవులను పౌసనియస్ ప్రస్తావించారు.[3] [[దస్త్రం:Wall_painting_-_sacrifice_of_Iphigenia_-_Pompeii_(VI_8_5)_-_Napoli_MAN_9112_-_01.jpg|ఎడమ|thumb|ఇఫిజినియా త్యాగం. పాంపీ నుండి పురాతన కుడ్యచిత్రం, బహుశా టిమంథెస్ చిత్రించిన చిత్రం కాపీ.]] ఓరెస్టీయాలో మొదటి నాటకం అయిన ఎస్కిలస్ అగామెమ్నాన్లో, క్లైటెమ్నెస్ట్రా, ఆమె ప్రేమికుడు ఏజిస్టస్ అగామెమ్నాన్ను హత్య చేయడానికి ప్రణాళిక వేయడానికి ఇఫిజినియా త్యాగం ఒక కారణంగా ఇవ్వబడింది. ఆలిస్ వద్ద యూరిపిడెస్ ఇఫిజినియాలో, మెనెలాస్, కల్షాస్ సలహాను పాటించమని అగామెమ్నాన్ను ఒప్పించాడు. అగామెమ్నోన్ క్లైటెమ్నెస్ట్రాకు ఇఫిజినియా వివాహం గురించి తెలియజేస్తూ ఒక సందేశాన్ని పంపిన తరువాత, అతను వెంటనే తన నిర్ణయానికి పశ్చాత్తాపం చెంది, వారిని రావద్దని చెప్పి మరొక లేఖను పంపడానికి ప్రయత్నిస్తాడు. మెనెలాస్ ఆ లేఖను అడ్డగిస్తాడు, అతను, అగామెమ్నాన్ వాదిస్తారు. గ్రీకులకు సహాయం చేయడానికి తాను చేయగలిగినదంతా చేయడం అగామెమ్నోన్ కర్తవ్యం అని మెనెలాస్ నొక్కిచెప్పాడు. క్లైటెమ్నెస్ట్రా ఇఫిజినియా, శిశువు ఓరెస్టెస్తో కలిసి ఆలిస్ చేరుకుంటుంది. అగామెమ్నోన్ క్లైటెమ్నెస్ట్రాను తిరిగి అర్గోస్కు వెళ్లమని ఒప్పించడానికి ప్రయత్నిస్తాడు, కాని క్లైటెమ్నెస్ట్రా పెళ్లికి అక్కడే ఉండాలని పట్టుబడతాడు. ఆమె అకిలెస్ను చూసినప్పుడు, క్లైటెమ్నెస్ట్రా అకిలెస్ వివాహం గురించి ప్రస్తావించింది, అయితే, దాని గురించి తెలియదని తెలుస్తోంది, ఆమె, ఇఫిజినియా క్రమంగా సత్యాన్ని తెలుసుకుంటారు. అగామెమ్నోన్ తన కుట్రలో తనను ఉపయోగించాడని కోపంతో ఉన్న అకిలెస్, ఇఫిజినియా హత్యను నివారించడంలో సహాయపడతానని ప్రతిజ్ఞ చేస్తాడు. ఇఫిజినియా, క్లైటెమ్నెస్ట్రా అగామెమ్నాన్ను తన కుమార్తె ప్రాణాలను కాపాడమని వేడుకుంటారు. యుద్ధం కోసం ఆసక్తిగా ఉన్న గ్రీకు సైన్యం, ఆ జ్ఞాని సలహా గురించి తెలుసుకుని, ఇప్పుడు ఇఫిజినియాను త్యాగం చేయాలని డిమాండ్ చేస్తోందని అకిలెస్ వారికి తెలియజేస్తాడు. అగామెమ్నోన్ నిరాకరిస్తే, వారు అతనిపై దాడి చేసి అతన్ని, అతని కుటుంబాన్ని చంపే అవకాశం ఉంది. ఇఫిజినియా, ఆమె విచారకరంగా ఉందని తెలుసుకుని, కేవలం మర్త్యంగా, ఆమె ఒక దేవత ఇష్టానికి వ్యతిరేకంగా వెళ్ళలేమని భావించి, ఇష్టపూర్వకంగా త్యాగం చేయాలని నిర్ణయించుకుంటుంది. గ్రీకులందరి మంచి కోసం చేసినట్లే, ఆమె మరణం కూడా వీరోచితంగా ఉంటుందని ఆమె నమ్ముతుంది. ఇఫిజినియా నిష్క్రమిస్తుంది, త్యాగం వేదిక వెలుపల జరుగుతుంది. తరువాత, క్లైటెమ్నెస్ట్రా తన కుమార్తె ఉద్దేశించిన మరణం గురించి చెప్పబడింది- చివరి క్షణంలో, దేవతలు ఇఫిజినియాను విడిచిపెట్టి, ఆమెను ఒక జింకతో భర్తీ చేశారు. [[దస్త్రం:Iphigenia_in_Tauris_MAN_Napoli_Inv111439.jpg|thumb|టౌరిస్ ఆర్టెమిస్ పూజారిణిగా ఇఫిజినియా ఖైదీలను పైలేడ్స్ బయలుదేరింది, వారిలో ఆమె సోదరుడు ఓరెస్టెస్, అతని స్నేహితుడు పిలాడెస్ ఉన్నారు, 1 వ శతాబ్దం AD లో [[పాంపే|పాంపీ]] చెందిన రోమన్ ఫ్రెస్కో]] ఇఫిజినియా గురించి యూరిపిడెస్ ఇతర నాటకం, టౌరిస్లోని ఇఫిజెనిఆ, త్యాగం తరువాత జరుగుతుంది, ఓరెస్టెస్ క్లైటెమ్నెస్ట్రా, ఏజిస్టస్ను చంపిన తరువాత జరుగుతుంది. [[అపోలో]] ఓరెస్టెస్ను ఆదేశిస్తాడు-తన తల్లి క్లైటెమ్నెస్ట్రా, ఆమె ప్రేమికుడిని చంపినందుకు ఎరినేస్ హింస నుండి తప్పించుకోవడానికి-టౌరిస్కు వెళ్లడానికి. టౌరిస్లో ఉన్నప్పుడు, ఓరెస్టెస్ స్వర్గం నుండి పడిపోయిన జోయానాన్ (ఆర్టెమిస్ చెక్కిన చెక్క విగ్రహం) ను తీసుకొని ఏథెన్స్కు తీసుకురావాలి. ఓరెస్టెస్ స్ట్రోఫియస్ కుమారుడు, ఓరెస్టెస్కు సన్నిహిత స్నేహితుడైన పిలాడెస్తో కలిసి టౌరిస్ వద్దకు వచ్చినప్పుడు, ఆ జంట వెంటనే టౌరితో బంధించబడతారు, వారు గ్రీకు అపరిచితులందరినీ ఆర్టెమిస్కు బలి ఇచ్చే ఆచారం కలిగి ఉంటారు. ఇఫిజినియా ఆర్టెమిస్ పూజారిణి, త్యాగం చేయడం ఆమె కర్తవ్యం. ఇఫిజినియా, ఓరెస్టెస్ ఒకరినొకరు గుర్తించరు (ఇఫిజెన్యా తన సోదరుడు చనిపోయాడని భావిస్తుంది-ఒక ముఖ్య విషయం. ఇప్పటికీ తన గుర్తింపును దాచుకున్న ఓరెస్టెస్ నుండి ఓరెస్టిస్ సజీవంగా ఉన్నాడని ఇఫిజినియా తెలుసుకుంటుంది. [[దస్త్రం:Pompeii_-_Casa_del_Centenario_-_Orest.jpg|ఎడమ|thumb|యురిపిడెస్ రచించిన టౌరిస్లోని విషాదం ఇఫిజినియా నుండి దృశ్యం. మధ్యలో ఓరెస్టెస్, ఎడమవైపు పిలాడెస్, కుడి వైపున ఇఫిజినియా. [[పాంపే|పాంపీ]] నుండి పురాతన కుడ్యచిత్రం]] ఆమె నుండి గ్రీస్కు వచ్చిన లేఖను ఇంటికి తీసుకువెళ్తే ఓరెస్టెస్ను విడుదల చేయాలని ఇఫిజినియా ప్రతిపాదిస్తుంది. ఓరెస్టెస్ వెళ్ళడానికి నిరాకరిస్తాడు, ఓరెస్టిస్ చంపబడటానికి ఉండగానే ఆ లేఖను తీసుకోమని పైలేడ్స్ను వేడుకుంటాడు. పరస్పర ఆప్యాయత సంఘర్షణ తరువాత, పైలేడ్స్ చివరికి ఫలితాన్ని ఇస్తాడు, ఆ లేఖ సోదరుడు, సోదరిని ఒకరినొకరు గుర్తించేలా చేస్తుంది, ముగ్గురూ కలిసి ఆర్టెమిస్ చిత్రాన్ని మోసుకెళ్లి పారిపోతారు. వారు గ్రీస్కు తిరిగి వచ్చిన తరువాత-మార్గం వెంట ఎథీనా చేత ప్రమాదాల నుండి రక్షించబడిన తరువాత-ఓరెస్టెస్ను జోయానాన్ను హాలే పట్టణానికి తీసుకెళ్లమని ఎథీనా ఆదేశిస్తాడు, అక్కడ అతను ఆర్టెమిస్ టౌరాపోలోస్ కోసం ఒక ఆలయాన్ని నిర్మించవలసి ఉంటుంది. అక్కడ జరిగే వార్షిక ఉత్సవంలో, ఆర్టెమిస్ గౌరవార్థం, ఓరెస్టెస్ దగ్గరి త్యాగం జ్ఞాపకార్థం ఒక వ్యక్తి గొంతు నుండి ఒక్క చుక్క రక్తం తీయాలి. ఎథీనా ఇఫిజినియాను బ్రోరోన్లోని ఆర్టెమిస్ అభయారణ్యంకు పంపుతుంది, అక్కడ ఆమె చనిపోయే వరకు పూజారిణిగా ఉంటుంది. అయితే, స్పార్టాన్స్ ప్రకారం, వారు ఆర్టెమిస్ చిత్రాన్ని లాకోనియా తీసుకెళ్లారు, అక్కడ దేవతను ఆర్టెమస్ ఓర్థియాగా పూజించేవారు. ఆర్టెమిస్తో ఇఫిజినియా ఈ దగ్గరి గుర్తింపులు కొంతమంది పండితులను ఆమె మొదట వేట దేవత అని నమ్మడానికి ప్రోత్సహిస్తాయి, దీని ఆరాధనను ఒలింపియన్ ఆర్టెమిస్ విలీనం చేశారు. ఆర్టెమిస్తో ఇఫిజినియా ఈ దగ్గరి గుర్తింపులు కొంతమంది పండితులను ఆమె మొదట వేట దేవత అని నమ్మడానికి ప్రోత్సహిస్తాయి, దీని ఆరాధనను ఒలింపియన్ ఆర్టెమిస్ విలీనం చేశారు. === టౌరియన్ల మధ్య === [[దస్త్రం:Salle_de_Diane_(Louvre)_-_Oreste_et_Iphigénie_enlevant_la_statue_de_Diane_Taurique.jpg|కుడి|thumb|డయానా టౌరియా విగ్రహాన్ని దొంగిలిస్తున్న ఓరెస్టెస్, ఇఫిజినియా]] యుక్సిన్ సముద్రానికి ఎదురుగా ఉన్న టౌరిస్/టౌరికా ప్రజలు తొలి దేవత ఆర్టెమిస్ను పూజించారు. ఎపిక్ సైకిల్ కొన్ని ప్రారంభ గ్రీకు మూలాలు ఆర్టెమిస్ తన తండ్రి చేయబోయే మానవ త్యాగం నుండి ఇఫిజినియాను రక్షించిందని ధృవీకరించాయి, ఉదాహరణకు కోల్పోయిన ఇతిహాసం సిప్రియాలో, ఇది ప్రోక్లస్ సారాంశంలో మిగిలి ఉందిః "ఆర్టెమిస్లు... ఆమెను లాక్కొని టౌరాయికి రవాణా చేసి, ఆమెను అమరత్వం కల్పించి, బలిపీఠం మీద అమ్మాయి [ఇఫిజినియా] స్థానంలో ఒక జింకను ఉంచారు".పౌసనియాస్ ప్రకారం, హెసియోడ్, ఇఫిజినియాను మరణించడం లేదని, ఆర్టెమిస్ శక్తితో హెకాట్గా మారిందని వర్ణించాడు.<ref>{{Cite book|url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0160:book=1:chapter=43:section=1|title=Description of Greece|last=Pausanias|at=1:Attica, 43.1}}</ref> ఇఫిజినియా ఉద్దేశించిన మరణం మొట్టమొదటి మనుగడలో ఉన్న పూర్తి వృత్తాంతాలు ఆలిస్ వద్ద యూరిపిడెస్ ఇఫిజినియాలో, టౌరిస్లోని ఇఫిజినియాలో ఉన్నాయి, క్రీస్తుపూర్వం ఐదవ శతాబ్దానికి చెందిన ఎథీనియన్ విషాదాలు వీర యుగంలో జరిగాయి. తరువాతి నాటకంలో, టౌరియన్లు ఇఫిజినియాను ఆమె ఆలయంలో ఆర్టెమిస్ పూజారిణిగా చేశారు. [[దస్త్రం:Giovanni_Battista_Tiepolo_-_The_Sacrifice_of_Iphigenia_-_Villa_Valmarana.jpg|ఎడమ|thumb|ది సాక్రిఫైస్ ఆఫ్ ఇఫిజినియా (1757) -గియోవన్నీ బాటిస్టా టిపోలోజియోవన్నీ బాటిస్టా టైపోలో]] === ఎట్రుస్కాన్ల మధ్య === ఈ పురాణం శాస్త్రీయ గ్రీస్, ఇటలీలలో తిరిగి చెప్పబడింది, ఇది ఎట్రూరియాలో, ముఖ్యంగా పెరూసియా బాగా ప్రాచుర్యం పొందింది.<ref>{{Cite book|title=The Cities and Cemeteries of Etruria|last=George Dennis|publisher=John Murray|year=1848|volume=2|location=London}}, 463</ref> క్రీస్తుపూర్వం రెండవ, మొదటి శతాబ్దాలలో ఎట్రుస్కాన్లు తమ దహన-కలశాలను త్యాగం నుండి దృశ్యాలతో అలంకరించారు. అత్యంత సాధారణ సన్నివేశం: "ఇఫిజినియా అనే చిన్న అమ్మాయిని ఒడిస్సియస్ బలిపీఠం మీద పట్టుకుని ఉండగా, అగామెమ్నోన్ ''[[Aparchai|అపర్చాయ్]]'' ప్రదర్శిస్తాడు. క్లైటెమ్నెస్ట్రా అగామెమ్నొన్, అకిలెస్ పక్కన ఒడిస్సియస్ పక్కన నిలబడి, ప్రతి ఒక్కరూ ఇఫిజినియాను చంపమని వేడుకుంటారు".రోమన్లు చెప్పినట్లుగా ఈ సంస్కరణ పురాణానికి దగ్గరగా ఉంటుంది.<ref>{{Cite book|title=The Development and Treatment of the Iphigenia Myth in Greek and Roman Literature|last=Helen Evangeline Devlin|publisher=University of Wisconsin|year=1914}}, page 24</ref> == పుణ్య కార్యాలు == ఇఫిజినియా త్యాగం నుండి అనేక సంప్రదాయాలు ఉద్భవించాయి. ఒక ప్రముఖ సంస్కరణ స్పార్టాన్స్ కు ఘనత పొందింది. కన్యలను త్యాగం చేసే బదులు, వారు ఆర్టెమిస్ పవిత్ర చిత్రం ముందు మగ బాధితురాలిని కొరడాతో కొడతారు. అయితే, త్యాగం నుండి ప్రేరణ పొందిన ఆర్టెమిస్కు చాలా నివాళులు మరింత సాంప్రదాయంగా ఉండేవి. టౌరియన్లు ముఖ్యంగా ఆర్టెమిస్ గౌరవార్థం ఎద్దులు, కన్యలను బలి అర్పించారు. బ్రోరోన్ వద్ద ఆర్టెమిస్ ఆరాధనలో భాగంగా, యువతులు కుంకుమ వస్త్రాలను తొలగించి, ఆమె-బేర్స్గా నటిస్తూ ఒక ఆచారాన్ని ప్రదర్శించారు, ఇఫిజినియా త్యాగం కొన్నిసార్లు ఈ అభ్యాసానికి మూల పురాణంగా ప్రదర్శించబడుతుంది, పురాణం ఒక వెర్షన్ ద్వారా, ఇష్టపడకపోయినా, గగ్ చేయబడిన ఇఫిజినియాను త్యాగం కోసం స్వాధీనం చేసుకున్న తరువాత, ఆమె దుస్తులను బయటకు తీసి, దయ కోసం చేరుకోవడానికి పదాలు లేకుండా ప్రయత్నిస్తుంది, ఇది ఆర్టెమిస్తో అద్భుత రక్షణకు దారితీసింది. == హోమర్ లో == [[దస్త్రం:Iphigenia_in_Tauris_by_V.Serov_(1893).JPG|thumb|''టౌరిస్లో ఇఫిజినియా'' (1893) -వాలెంటిన్ సెరోవ్]] ఇఫిజినియా త్యాగం గురించి [[హోమర్]] స్పష్టంగా ప్రస్తావించలేదు, అయినప్పటికీ ''[[ఇలియడ్]]'' వద్ద కాల్చాస్ పై అగామెమ్నాన్ చేసిన విమర్శ దీనిని ఊహించిందని పండితులు వాదిస్తున్నారు, నెల్సన్ ఈ సూచనను మరింత అభివృద్ధి చేశారు, ఇఫిజెనిఆ త్యాగం కథ ''ఇలియడ్'' ప్రారంభ దృశ్యాల వెనుక పరోక్షంగా ఉందని వాదించారుః "క్రిసిస్ పై చర్చ, చివరికి ఆమె తన తండ్రి వద్దకు తిరిగి రావడం, త్యాగం కథను తిరిగి రూపొందించడం".<ref name="Nelson 2022 55–101" />ప్రతి కథ పంచుకునే ఆరు కీలక అంశాలను ఆయన ప్రముఖంగా ప్రస్తావించారుః # అగామెమ్నోన్ ఒక దేవతను అవమానిస్తాడు, శిక్షించబడతాడు. # కాల్చాస్ దైవిక అసంతృప్తిని బహిర్గతం చేసి ఒక పరిష్కారాన్ని ప్రతిపాదిస్తాడుః అగామెమ్నోన్ తన స్వాధీనం నుండి విలువైన స్త్రీని వదులుకోవాలి. # అకిలెస్ ఒక సంభావ్య వధువును కోల్పోతాడు. # ఒడిస్సియస్ ఈ స్త్రీని సేకరించి బలిపీఠం దగ్గర ఆమె తండ్రి దగ్గరకు తీసుకువస్తాడు. # బలిపీఠం వద్ద త్యాగం చేయబడుతుంది. # త్యాగం తరువాత, గ్రీకులు కోపంతో ఉన్న దేవత నుండి అనుకూలమైన గాలిని అందుకుని ట్రాయ్ కు ప్రయాణిస్తారు. == లుక్రేటియస్లో == ఇఫిజినియా త్యాగం పురాతన రోమన్ ఉపదేశ పద్యం డి రెరమ్ నేచురా లో మతంపై విమర్శగా కనిపిస్తుంది. తన పద్యం పవిత్రమైనదిగా అనిపిస్తుందని ఊహించి, లుక్రెటియస్ ఇఫిజినియా కథను వివరించడం ద్వారా మతం ధర్మంపై దాడి చేస్తాడు, ఇది ఆమె పెళ్లి రోజున ఒక పేరెంట్ "తన బిడ్డను బలి మృగం" గా చేసిన క్రూరమైన కథగా అతను భావిస్తాడు. "మతం దారితీసే నేరాలు ఇవి" అని లుక్రేటియస్ ముగించాడు.<ref>{{Cite book|url=https://en.wikisource.org/wiki/Of_the_Nature_of_Things_(Leonard)/Book_I|title=Of the Nature of Things|last=Titus Lucretius Carus|year=1916|translator-last=William Ellery Leonard}}</ref> ఇఫిజినియా త్యాగం పురాతన రోమన్ ఉపదేశ పద్యం డి రెరమ్ నేచురా లో మతంపై విమర్శగా కనిపిస్తుంది. తన పద్యం పవిత్రమైనదిగా అనిపిస్తుందని ఊహించి, లుక్రెటియస్ ఇఫిజినియా కథను వివరించడం ద్వారా మతం ధర్మంపై దాడి చేస్తాడు, ఇది ఆమె పెళ్లి రోజున ఒక పేరెంట్ "తన బిడ్డను బలి మృగం" గా చేసిన క్రూరమైన కథగా అతను భావిస్తాడు. "మతం దారితీసే నేరాలు ఇవి" అని లుక్రేటియస్ ముగించాడు.<ref>{{Cite book|url=https://en.wikisource.org/wiki/Of_the_Nature_of_Things_(Leonard)/Book_I|title=Of the Nature of Things|last=Titus Lucretius Carus|year=1916|translator-last=William Ellery Leonard}}</ref> == సర్దుబాట్లు == === బ్యాలెట్ === * ''ఇఫిజెనీ'', చార్లెస్ లే పిక్ రచించిన బ్యాలెట్. === సినిమాలు === * ''ఇఫిజినియా'', 1977 మైఖేల్ కాకోయన్నిస్ రూపొందించిన గ్రీకు చిత్రం. * ది కిల్లింగ్ ఆఫ్ ఎ సేక్రేడ్ డీర్, యోర్గోస్ లాంతిమోస్ రూపొందించిన 2017 చిత్రం, ఇది కథను ఆధునిక అమెరికాకు బదిలీ చేస్తుంది. * ఎఫీ ఓ బ్లానౌ, మార్క్ ఎవాన్స్ రూపొందించిన 2026 వెల్ష్ భాష చిత్రం, ఇది ఆధునిక బ్లెనౌ ఫెస్టినియోగ్, నార్త్ వేల్స్లో ఇఫిజినియా ఇన్ స్ప్లాట్ నాటకానికి ఆధారంగా రూపొందించబడింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/film/2026/jun/05/how-greek-myth-iphigenia-became-welsh-language-film-iphigenia-in-splott-effi-o-blaenau|title=Sex, austerity and mugs of vodka: how the Greek myth Iphigenia became a Welsh-language film sensation|last=Clarke|first=Cath|date=2026-06-05|work=The Guardian|access-date=2026-06-05|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> === నవలలు === * ది సాంగ్స్ ఆఫ్ ది కింగ్స్, బారీ అన్స్వర్త్ రాసిన నవల. * ఎ మెమరీ ఆఫ్ విండ్, రాచెల్ స్విర్స్కీ రాసిన చిన్న కథ. * అగామెమ్నోన్స్ డాటర్, ఇస్మాయిల్ కదారే రాసిన నవల. * ఎ ఫెయిర్ విండ్ ఫర్ ట్రోయ్, డోరిస్ గేట్స్ రాసిన నవల === ఒపేరా === * ఇఫిజెనీ ఎన్ ఔలిడే, క్రిస్టోఫ్ విల్లిబాల్డ్ గ్లక్ రచించిన ఒపెరా. * ఇఫిజెనీ ఎన్ టౌరిడ్, హెన్రీ డెస్మరేట్స్, ఆండ్రే కాంప్రా రచించిన ఒపెరా. * ''టౌరిడ్లో ఇఫిజినియా'', టొమాసో ట్రెట్టా రచించిన ఒపెరా. * ఇఫిజెనీ ఎన్ టౌరిడ్, క్రిస్టోఫ్ విల్లిబాల్డ్ గ్లక్ రచించిన ఒపెరా. * ఇఫిజెనీ ఎన్ టౌరిడ్, ఒపెరా బై నికోలో పిచ్చిన్నీ * ''ఇఫిజినియా'', 2021 ఒపెరా బై వేన్ షార్టర్ అండ్ ఎస్పెరాన్జా స్పాల్డింగ్. * ''ఇఫిజినియా త్యాగం'', 1968 పాస్కల్ బెంటోయు రచించిన ఒపెరా. * బ్రూక్లిన్ లో ఇఫిజినియా, PDQ బాచ్ చే === నాటకాలు === * యూరిపిడెస్ రాసిన ''ఆలిస్ వద్ద ఇఫిజినియా'' అనే నాటకం. * ఇఫిజెనీ ఎన్ ఔలిడే, జీన్ రేసిన్ పోషించిన నాటకం. * ''ఇఫిజినియా'', మిర్సియా ఎలియాడే పోషించిన నాటకం. * ''ఇఫిజినియా'', ఫిన్ ఐయంకర్ రచించిన నాటకం తిరిగి వ్రాయబడింది * 1980లో రాయల్ షేక్స్పియర్ కంపెనీ కోసం జాన్ బార్టన్ స్వీకరించి దర్శకత్వం వహించిన ది గ్రీక్స్ త్రయం మొదటి భాగం అయిన ఇఫిజినియా ఎట్ ఆలిస్. * ''టౌరిస్లో ఇఫిజినియా'', యూరిపిడెస్ పోషించిన నాటకం. * [[గేథే|జోహన్ వోల్ఫ్గ్యాంగ్ వాన్ గోథే]] రచించిన ''ఇఫిజెనీ ఔఫ్ టౌరిస్'' నాటకం. * డాటర్స్ ఆఫ్ అట్రియస్, రాబర్ట్ టర్నీ రచించిన నాటకం * ''ఇఫిజినియా'', శామ్యూల్ కోస్టర్ పోషించిన నాటకం. * ఒక ''బలిపీఠం మీద అమ్మాయి'', మెరీనా కార్ పోషించిన నాటకం. * ఇఫిజినియా ఇన్ స్ప్లాట్, గ్యారీ ఓవెన్ చే, ఆధునిక స్ప్లాట్ లో సెట్, సౌత్ వేల్స్ <ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/stage/2022/oct/02/iphigenia-in-splott-review-gary-owen-sophie-melville-lyric-hammersmith-london|title=Iphigenia in Splott review – a shattering modern classic that distils all our troubles|last=Akbar|first=Arifa|date=2022-10-02|work=The Guardian|access-date=2026-06-05|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> === కవిత్వం === * ఎనియస్ రచించిన ''ఇఫిజినియా'' * మెటామోర్ఫోసిస్, ఓవిడ్ రాసిన కథన పద్యం (పుస్తకాలు 12, 13) <ref>{{Cite web|title=Metamorphoses|url=http://ovid.lib.virginia.edu/trans/Metamorph12.htm#486225986|access-date=June 25, 2015}}</ref><ref>{{Cite web|title=Metamorphoses|url=http://www.poetryintranslation.com/PITBR/Latin/Metamorph13.htm#anchor_Toc64105840|access-date=June 25, 2015}}</ref> * ఇఫిజినియా ఎట్ ఆలిస్, వాల్టర్ సావేజ్ లాండర్ రాసిన పద్యం<ref>{{Cite web|date=22 August 2022|title=554. Iphigeneia. Walter Savage Landor. 1909–14. English Poetry II: From Collins to Fitzgerald. The Harvard Classics|url=http://www.bartleby.com/41/554.html}}</ref> == మూలాలు == {{Reflist}} == ఆధునిక వనరులు ==  {{refbegin}} * Bonnard, A. (1945) ''Iphigénie à Aulis, Tragique et Poésie'', Museum Helveticum, Basel, v.2, pp.&nbsp;87–107 * Croisille, J-M (1963) ''Le sacrifice d'Iphigénie dans l'art romain et la littérature latine'', Latomus, Brussels, v. 22 pp.&nbsp;209–25 * Decharme, P. "Iphigenia" In: C. d'Auremberg and E. Saglio, ''[[Dictionnaire des Antiquités Grecques et Romaines]]'' v.3 (1ère partie), pp.&nbsp;570–72 (1877–1919) * {{cite book|title=Dictionary of Mythology|last=Evans|first=Bergen|date=1970|publisher=Dell Publishing|isbn=0-440-20848-3|location=New York}} * [[Robert Graves|Graves, Robert]] (1955) ''[[The Greek Myths]]'', Penguin, London, pp.&nbsp;73–75 * Jouan, F. (1966) "Le Rassemblement d'Aulis et le Sacrifice d'Iphigénie", In: ______, ''Euripide et les Légendes des Chants Cypriens'', Les Belles Lettres, Pris, pp.&nbsp;73–75 * Kahil, L. (1991) "Le sacrifice d'Iphigénie" in: ''[[Mélanges de l'École française de Rome]], Antiquité'', Rome, v. 103 pp.&nbsp;183–96 * [[Karl Kerenyi|Kerenyi, Karl]] (1959) ''The Heroes of the Greeks'', Thames and Hudson, London and New York, pp.&nbsp;331–36 et passim * Kjelleberg, L. (1916) "Iphigenia" In: A.F. Pauly and G. Wissowa, ''Real-Encyclopädie der Classischen Altertumswissenschaft'', J.B. Metzler, Stuttgart, v. 9, pp.&nbsp;2588–622 * Lloyd-Jones, H. (1983) "Artemis and Iphigenia", ''Journal of Hellenic Studies'' '''103''', pp.&nbsp;87–102 *[http://dx.doi.org/10.1353/apa.2022.0007 Nelson, T.J. (2022) ‘Iphigenia in the Iliad and the Architecture of Homeric Allusion’, ''TAPA'' 152, 55-101]. * Peck, Harry (1898) "Iphigenia" in ''Harper's Dictionary of Classical Antiquities'', Harper and Brothers, New York * Séchen, L. (1931) "Le Sacrifice d'Iphigénie", ''Revue des Études Grecques'', Paris, pp.&nbsp;368–426 * West, M.L. (1985) ''The Hesiodic Catlogue of Women'', The Clarendon Press, Oxford ==External links== {{Commons category|Iphigeneia}} * {{Cite Americana|wstitle=Iphigenia|volume=XV|short=1}} *[http://www.smh.com.au/news/arts/shock-and-awe-and-buckets-of-blood--it-must-be-kosky/2007/04/30/1177788059061.html Contemporary interpretation of Gluck] by Australian [[Barrie Kosky]] at the [[Komische Oper Berlin]], May 1, 2007 *[http://www.theoi.com/Olympios/ArtemisFavour.html#Iphigenia "Iphigenia" on Theoi.com] *[https://iconographic.warburg.sas.ac.uk/category/vpc-taxonomy-000354 The Warburg Institute Iconographic Database (images of Iphigenia)] {{refend}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్]] [[వర్గం:గ్రీకు పురాణం]] [[వర్గం:గ్రీకు పురాణాలు]] [[వర్గం:నవలలు]] om18pkov4kjou6cvx13cscrpehpwh60 4942761 4942760 2026-08-23T19:12:15Z Nagarani Bethi 60383 4942761 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity | type = గ్రీకు | image = Hippolyte Painter - RVAp 18-extra - Iphigenia in Tauris - youth with maenad and satyr - Basel ASuSL BS 1469 - 02.jpg | caption = ఇఫిజెనియా (మధ్యలో) ఆర్టెమిస్ దేవాలయంలో, ఒక స్తంభంపై ఉన్న దేవత చిన్న విగ్రహం, ఒక బలిపీఠం ముందు నిలబడి ఉంది. ఆమెకు సమీపంలో ఒరెస్టీస్ (కుడివైపు), పైలాడెస్ (మరింత ఎడమవైపు), మరియు ఎగురుతున్న నైక్ (ఎడమవైపు పైన) ఉన్నారు. అపులియన్ ఎర్ర-చిత్ర పుష్పకోశ క్రేటర్, సుమారు క్రీ.పూ. 350–340. | god_of = [[మైసీనీ]] యువరాణి | father = [[అగామెమ్నోన్]] | mother = [[క్లైటెమ్నెస్ట్రా]] | siblings = [[ఒరెస్టీస్]], [[ఎలెక్ట్రా]], [[క్రిసోథెమిస్]] | dynasty = అట్రైడ్ రాజవంశం }}   [[దస్త్రం:Iphigenia_from_Magdalensberg.jpg|thumb|మాగ్డలీన్స్బర్గ్ నుండి ఇఫిజెనియా రోమన్ ఫ్రెస్కో]] గ్రీకు పురాణాలలో, '''ఇఫిజినియా''',<ref name="lpd"> {{Cite book|title=Longman Pronunciation Dictionary|last=Wells|first=John C.|publisher=[[Longman]]|year=2000|isbn=978-0-582-36467-7|edition=2nd|author-link=John C. Wells}} </ref><ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/newcenturyclassi00aver/page/278/mode/2up|title=New Century Classical Handbook|publisher=Appleton-Century-Crofts|year=1962|editor-last=Avery|editor-first=Catherine B.|location=New York, US|page=[https://archive.org/details/newcenturyclassi00aver/page/600/mode/2up? 601]}}</ref> అనేది రాజు అగామెమ్నోన్, రాణి క్లైటెమ్నెస్ట్రా ల పెద్ద కుమార్తె. మైసీనే యువరాణి. ట్రోజన్ యుద్ధానికి వెళ్లే సమయంలో గ్రీకు నావికాదళం గాలిలేక నిలిచిపోగా, దైవకోపం వల్ల ఆమెను బలివ్వాలని చెప్పడంతో ఆమె కథ అత్యంత విషాదకరంగా మారుతుంది కథలో, అగామెమ్నోన్ ట్రోజన్ యుద్ధానికి వెళ్ళేటప్పుడు ఆర్టెమిస్ దేవతను ఆర్టెమిస్కు చెందిన పవిత్రమైన జింకల్లో ఒకదాన్ని వేటాడి చంపి, బాధపెడతాడు. అగామెమ్నోన్ తన పెద్ద కుమార్తె ఇఫిజినియాను ఆలిస్ వద్ద మానవ బలిగా చంపకపోతే మిత్రరాజ్యాల దళాలు ట్రాయ్ చేరుకోకుండా నిరోధించడం ద్వారా ఆమె ప్రతీకారం తీర్చుకుంటుంది. కొన్ని వెర్షన్లలో, ఇఫిజినియా ఆలిస్ వద్ద మరణిస్తుంది, మరికొన్నింటిలో, ఆర్టెమిస్ ఆమెను రక్షిస్తుంది.<ref name="Nelson 2022 55–101">{{Cite paper|last=Nelson|first=Thomas J.|title=Iphigenia in the Iliad and the Architecture of Homeric Allusion|date=2022|url=https://muse.jhu.edu/article/852866}}</ref> ఆమె రక్షించబడిన సంస్కరణలో, ఆమెను టౌరియన్ల వద్దకు తీసుకువస్తారు, చాలా సంవత్సరాల తరువాత, అక్కడ ఆమె సోదరుడు ఓరెస్టెస్ను కలుస్తుంది. "ఇఫిజినియా" అంటే "బలమైన జన్మించినది", "" "బలానికి జన్మించినది," "లేదా" "బలమైన సంతానం పుట్టుకకు కారణమయ్యే ఆమె". [[హోమర్]] ''[[ఇలియడ్]]'', ఇఫియానాస్సా అనేది అగామెమ్నోన్ ముగ్గురు కుమార్తెలలో ఒకరి పేరు (ID1), 287 ఈ పేరు కేవలం ఇఫిజినియా అనే పేరు పాత రూపాంతరం కావచ్చు. "కవులందరూ ఇఫిజినియా, ఇఫినాస్సాలను ఒకే కథానాయికకు రెండు పేర్లుగా తీసుకోలేదు", "కెరెని వ్యాఖ్యానిస్తూ, " "మొదట్లో వారు ఒకే దైవిక జీవిని ఉద్దేశించి మాట్లాడటానికి ఉదాసీనతతో పనిచేశారు, వారు అన్ని కాలాల నుండి అగామెమ్నోన్ కుటుంబానికి చెందినవారు కాదు". హేసియోడిక్ ఫ్రాగ్మెంటరీ ఎపిక్ కాటలాగ్ ఆఫ్ ఉమెన్ లోని కథనం అగామెమ్నోన్ "ఇఫిమేడే" ను త్యాగం చేసిన కుమార్తె అని పిలుస్తుంది. == పురాణాలలో == [[దస్త్రం:Antakya_Archaeological_Museum_Antakya_Iphigenia_in_Aulis_mosaic_in_2008_06.jpg|ఎడమ|thumb|మొజాయిక్, 5వ శతాబ్దం CE. ఎడమ నుండి కుడికిః ఇఫిజినియా, క్లైటెమ్నెస్ట్రా, అగామెమ్నోన్.]] పైన పేర్కొన్న ''ఇలియడ్'' సంభావ్య మినహాయింపుతో, గ్రీకు పురాణాలలో ట్రోయ్కు వ్యతిరేకంగా యుద్ధానికి సిద్ధం కావడానికి గ్రీకు నౌకాదళం ఆలిస్ సమావేశమవుతుండగా ఇఫిజినియా కనిపిస్తుంది. ఇక్కడ, గ్రీకుల నాయకుడు అగామెమ్నోన్, ఆర్టెమిస్ దేవతకు పవిత్రమైన తోటలో ఒక జింకను వేటాడి చంపుతాడు. ఆర్టెమిస్ అగామెమ్నాన్ను గాలులపై చర్య తీసుకోవడం ద్వారా శిక్షిస్తాడు, తద్వారా అగామెమ్నన్ నౌకాదళం ట్రాయ్ కు ప్రయాణించదు. ఆర్టెమిస్ను శాంతింపచేయడానికి, అతను తన పెద్ద కుమార్తె ఇఫిజినియాను త్యాగం చేయాలని కల్షాస్ ది సీర్ అగామెమ్నాన్తో చెబుతాడు. మొదట అతను నిరాకరిస్తాడు, కానీ, ఇతర కమాండర్ల ఒత్తిడితో, చివరికి లొంగిపోవలసి వస్తుంది.<ref name="Siegel1981" /><ref name="Stanford">{{Cite web|title=Mortal women of the Trojan War: Iphigenia|url=https://web.stanford.edu/~plomio/iphigenia.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20140715141853/https://web.stanford.edu/~plomio/iphigenia.html|archive-date=July 15, 2014|publisher=Stanford University}}</ref> అకిలెస్ ఆమెను వివాహం చేసుకుంటాడనే నెపంతో ఇఫిజినియా, ఆమె తల్లి క్లైటెమ్నెస్ట్రా ఆలిస్ వద్దకు తీసుకువస్తారు. కథలోని కొన్ని వెర్షన్లలో, వారు సత్యాన్ని గ్రహిస్తారు, మరికొన్నింటిలో, ఇఫిజినియా చివరి క్షణం వరకు తన ఆసన్న త్యాగం గురించి తెలియదు, ఆమె మరణించే క్షణం వరకు ఆమెను వివాహం చేసుకోవడానికి బలిపీఠం వద్దకు తీసుకువెళుతుందని నమ్ముతుంది. హైగినస్ ఫాబులా వంటి కొన్ని సంస్కరణల్లో, ఇఫిజినియా త్యాగం చే''ఫాబ్యూలే''.<ref name="Stanford" /> కొన్ని ఆధారాలు ఇఫిజినియాను ఆర్టెమిస్ టౌరిస్ (క్రిమియా త్యాగం సమయంలో, దేవత తన స్థానంలో ఒక జింకను వదిలివేసినట్లు, లేదా ఒక మేక (వాస్తవానికి ఆమె స్థానంలో పనా దేవుడు) అని పేర్కొన్నాయి. ఆమె త్యాగం గురించి యూరిపిడెస్ చేసిన వివరణ ఈ క్రింది విధంగా ఉంది: <blockquote>...గ్రీకు సైన్యం అంతా ఒకేసారి, ఒకేచోట గుమిగూడిన చోటికి మేము మీ బిడ్డను తీసుకువచ్చాము. అగమెమ్నన్ రాజు తన కుమార్తె మరణం కోసం బలిపీఠం వైపు వెళ్ళడం చూసి, దీర్ఘంగా నిట్టూర్చి, తల పక్కకు తిప్పి ఏడ్చాడు. అతను తన వస్త్రంతో కళ్ళను కప్పుకున్నాడు. కానీ, తన ప్రాణాన్ని అర్పించిన తండ్రి పక్కన నిలబడి ఆ యువతి ఇలా అంది: 'తండ్రీ, మీరు ఆజ్ఞాపించినట్లుగా, నేను ఇక్కడ ఉన్నాను. నా దేశం తరఫున, సమస్త గ్రీకు భూమి కోసం నా శరీరాన్ని స్వేచ్ఛగా అర్పించుకుంటున్నాను. నన్ను బలిపీఠం వద్దకు తీసుకువెళ్ళండి. అక్కడ, అది దేవతల చిత్తమైతే, నన్ను బలి ఇవ్వండి. నా నుండి వచ్చే ఈ కానుక మీకు విజయాన్ని ప్రసాదించుగాక. మీరు విజయ కిరీటాన్ని గెలుచుకొని, ఆ తర్వాత ఘనంగా తిరిగి ఇంటికి వచ్చుగాక., ఏ మనిషి కూడా నాపై చేయి వేయవద్దు. శాంతితో, మంచి మనసుతో నా గొంతును మీకు అర్పించుకుంటున్నాను.' అలా ఆమె మాట్లాడగా, అందరూ ఆమె ధైర్యానికి, అవును, ఆమె మాటలలోని సద్గుణానికి ఆశ్చర్యంతో నిలబడిపోయారు. అప్పుడు, ఆజ్ఞాపించబడినట్లుగా, తల్తిబియస్ సమావేశమైన సైన్యం ముందు నిలబడి, వారిని చూస్తూ పవిత్రమైన నిశ్శబ్దాన్ని పాటించమని ఆదేశించాడు. ప్రవక్త అయిన కల్కాస్, దాని ఒర నుండి ఒక పదునైన కత్తిని తీసి, బంగారం పొదిగిన బుట్టలో పెట్టాడు., అతను ఆ యువతి తలపై ఒక పూలమాల వేశాడు. పెలియస్ కుమారుడైన అకిల్లీస్, చేతిలో బుట్ట పట్టుకుని, దేవత బలిపీఠం చుట్టూ ప్రదక్షిణలు చేసి, ఆమెపై పవిత్ర జలాన్ని చల్లి ఇలా అన్నాడు, 'అడవి మృగసంహారకురాలైన జ్యూస్ కుమార్తె ఆర్టెమిస్, రాత్రిపూట వెండి కాంతిని సృష్టించేదానా, మేము నీకు సమర్పించే ఈ బలిని స్వీకరించు. మేము, గ్రీకు సైన్యం, రాజు అగమెమ్నన్, ఒక కన్య గొంతు నుండి ప్రవహించే స్వచ్ఛమైన రక్తాన్ని నీకు సమర్పిస్తున్నాము. మా నౌకలకు ఆటంకం లేని ప్రయాణాన్ని ప్రసాదించు. మా ఈటెలు ట్రాయ్ గోపురాలను దోచుకునేలా అనుగ్రహించు.' పూజారి కత్తిని పట్టుకుని, దాని మొనను గుచ్చడానికి చోటు వెతుకుతూ ప్రార్థన చేశాడు. నా ఆత్మ తీవ్రంగా కలత చెంది, వేదనతో ఉంది. నేను తల వంచుకుని నిలబడ్డాను. అకస్మాత్తుగా, అదొక అద్భుతం: కత్తి చప్పుడు అందరూ విన్నారు – కానీ ఆ యువతి ప్రపంచంలో ఎక్కడికి అదృశ్యమైందో ఎవరూ చూడలేకపోయారు. పూజారి బిగ్గరగా కేక వేశాడు. సైన్యం అతని కేకను ప్రతిధ్వనించింది, ఆపై వారు ఆ అద్భుతాన్ని చూశారు, అది వారి కళ్ల ముందే జరుగుతుండగా కూడా నమ్మశక్యంగా లేదు. అక్కడ నేలపై ఒక జింక ఊపిరి పీల్చుకుంటూ పడి ఉంది. అది పూర్తిగా పెరిగిన అందమైన జింక, దేవత బలిపీఠం దాని రక్తంతో కారుతోంది. అప్పుడు కల్కాస్ మాట్లాడాడు – ఆ ఆనందాన్ని ఊహించండి! – 'ఈ గ్రీకు సైన్యాధిపతులారా, దేవత తన సొంత బలిపీఠంపై ఉంచిన ఈ బలిని చూస్తున్నారా? ఈ కొండ జింకను? ఆమె ఈ అర్పణను ఆ బిడ్డ కంటే ఎక్కువ ఆనందంతో స్వీకరిస్తుంది. ఎందుకంటే ఆమె బలిపీఠం ఇకపై గొప్ప రక్తంతో మలినం కాదు. ఆమె ఈ బలిలో ఆనందిస్తుంది., ఆమె మనకు సురక్షితమైన ప్రయాణాన్ని, విజయాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. ట్రాయ్. కాబట్టి, ధైర్యం! ఆయుధాలు చేపట్టండి, ఓడలు ఎక్కండి! ఎందుకంటే ఈ రోజు మనం ఆలిస్ పవిత్రమైన అఖాతాన్ని విడిచిపెట్టి ఏజియన్ సముద్రాన్ని దాటాలి.' హెఫెస్టస్ అగ్నిలో ఆ కళేబరం బూడిదైనప్పుడు, సైన్యం క్షేమంగా తిరిగి రావాలని కాల్కాస్ ప్రార్థన చేశాడు. అగమెమ్నన్ ఈ విషయాలు మీకు చెప్పడానికి నన్ను పంపాడు, అతనికి దేవతల నుండి లభించిన అదృష్టం గురించి, ఇప్పుడు అతనికి ఉన్న, ఇక నశించని కీర్తి గురించి చెప్పడానికి, నేను చూసినది మీకు చెబుతున్నాను. ఎందుకంటే నేను అక్కడే ఉన్నాను. మీ బిడ్డ దేవతల మధ్య నివసించడానికి తీసుకువెళ్ళబడ్డాడనడంలో ఎటువంటి సందేహం లేదు." <ref>{{Cite book|title=Iphigenia in Aulis|last=Euripides|publisher=Ivan R Dee|year=1997|isbn=1-56663-112-2|editor-last=Rudall|editor-first=Nicholas|pages=65–66}}</ref></blockquote>మహిళల హేసియోడిక్ కాటలాగ్ ఆమెను ఇఫిమేడే అని పిలిచింది, ఆర్టెమిస్ ఆమెను ఆర్టెమస్ ఎనోడియా ('ఆర్టెమాస్ ఆఫ్ ది రోడ్స్') పేరుతో అమర సహచరుడిగా చేసిందని చెప్పింది.[1] శతాబ్దాల తరువాత, పౌసనియాస్ ఈ అమర ఇఫిజినియాను హెకాట్ దేవతగా అర్థం చేసుకున్నాడు, ఇది ఆర్టెమిస్, కూడలి రెండింటికీ అనుసంధానించబడిన దేవత.[2] ఇఫిజినియాను ల్యూక్ ద్వీపానికి రవాణా చేశారని, అక్కడ ఆమె ఓర్సిలోచియా పేరుతో అమరత్వం పొందిన అకిలెస్తో వివాహం చేసుకుందని ఆంటోనినస్ లిబెరాలిస్ చెప్పారు. గ్రీస్ వివరణలో, క్లైటెమ్నెస్టా తన సొంతగా పెంచిన థీసియస్ చేత హెలెన్ కుమార్తెగా ఇఫిజినియాను పేర్కొన్న అనేక కవులను పౌసనియస్ ప్రస్తావించారు.[3] [[దస్త్రం:Wall_painting_-_sacrifice_of_Iphigenia_-_Pompeii_(VI_8_5)_-_Napoli_MAN_9112_-_01.jpg|ఎడమ|thumb|ఇఫిజినియా త్యాగం. పాంపీ నుండి పురాతన కుడ్యచిత్రం, బహుశా టిమంథెస్ చిత్రించిన చిత్రం కాపీ.]] ఓరెస్టీయాలో మొదటి నాటకం అయిన ఎస్కిలస్ అగామెమ్నాన్లో, క్లైటెమ్నెస్ట్రా, ఆమె ప్రేమికుడు ఏజిస్టస్ అగామెమ్నాన్ను హత్య చేయడానికి ప్రణాళిక వేయడానికి ఇఫిజినియా త్యాగం ఒక కారణంగా ఇవ్వబడింది. ఆలిస్ వద్ద యూరిపిడెస్ ఇఫిజినియాలో, మెనెలాస్, కల్షాస్ సలహాను పాటించమని అగామెమ్నాన్ను ఒప్పించాడు. అగామెమ్నోన్ క్లైటెమ్నెస్ట్రాకు ఇఫిజినియా వివాహం గురించి తెలియజేస్తూ ఒక సందేశాన్ని పంపిన తరువాత, అతను వెంటనే తన నిర్ణయానికి పశ్చాత్తాపం చెంది, వారిని రావద్దని చెప్పి మరొక లేఖను పంపడానికి ప్రయత్నిస్తాడు. మెనెలాస్ ఆ లేఖను అడ్డగిస్తాడు, అతను, అగామెమ్నాన్ వాదిస్తారు. గ్రీకులకు సహాయం చేయడానికి తాను చేయగలిగినదంతా చేయడం అగామెమ్నోన్ కర్తవ్యం అని మెనెలాస్ నొక్కిచెప్పాడు. క్లైటెమ్నెస్ట్రా ఇఫిజినియా, శిశువు ఓరెస్టెస్తో కలిసి ఆలిస్ చేరుకుంటుంది. అగామెమ్నోన్ క్లైటెమ్నెస్ట్రాను తిరిగి అర్గోస్కు వెళ్లమని ఒప్పించడానికి ప్రయత్నిస్తాడు, కాని క్లైటెమ్నెస్ట్రా పెళ్లికి అక్కడే ఉండాలని పట్టుబడతాడు. ఆమె అకిలెస్ను చూసినప్పుడు, క్లైటెమ్నెస్ట్రా అకిలెస్ వివాహం గురించి ప్రస్తావించింది, అయితే, దాని గురించి తెలియదని తెలుస్తోంది, ఆమె, ఇఫిజినియా క్రమంగా సత్యాన్ని తెలుసుకుంటారు. అగామెమ్నోన్ తన కుట్రలో తనను ఉపయోగించాడని కోపంతో ఉన్న అకిలెస్, ఇఫిజినియా హత్యను నివారించడంలో సహాయపడతానని ప్రతిజ్ఞ చేస్తాడు. ఇఫిజినియా, క్లైటెమ్నెస్ట్రా అగామెమ్నాన్ను తన కుమార్తె ప్రాణాలను కాపాడమని వేడుకుంటారు. యుద్ధం కోసం ఆసక్తిగా ఉన్న గ్రీకు సైన్యం, ఆ జ్ఞాని సలహా గురించి తెలుసుకుని, ఇప్పుడు ఇఫిజినియాను త్యాగం చేయాలని డిమాండ్ చేస్తోందని అకిలెస్ వారికి తెలియజేస్తాడు. అగామెమ్నోన్ నిరాకరిస్తే, వారు అతనిపై దాడి చేసి అతన్ని, అతని కుటుంబాన్ని చంపే అవకాశం ఉంది. ఇఫిజినియా, ఆమె విచారకరంగా ఉందని తెలుసుకుని, కేవలం మర్త్యంగా, ఆమె ఒక దేవత ఇష్టానికి వ్యతిరేకంగా వెళ్ళలేమని భావించి, ఇష్టపూర్వకంగా త్యాగం చేయాలని నిర్ణయించుకుంటుంది. గ్రీకులందరి మంచి కోసం చేసినట్లే, ఆమె మరణం కూడా వీరోచితంగా ఉంటుందని ఆమె నమ్ముతుంది. ఇఫిజినియా నిష్క్రమిస్తుంది, త్యాగం వేదిక వెలుపల జరుగుతుంది. తరువాత, క్లైటెమ్నెస్ట్రా తన కుమార్తె ఉద్దేశించిన మరణం గురించి చెప్పబడింది- చివరి క్షణంలో, దేవతలు ఇఫిజినియాను విడిచిపెట్టి, ఆమెను ఒక జింకతో భర్తీ చేశారు. [[దస్త్రం:Iphigenia_in_Tauris_MAN_Napoli_Inv111439.jpg|thumb|టౌరిస్ ఆర్టెమిస్ పూజారిణిగా ఇఫిజినియా ఖైదీలను పైలేడ్స్ బయలుదేరింది, వారిలో ఆమె సోదరుడు ఓరెస్టెస్, అతని స్నేహితుడు పిలాడెస్ ఉన్నారు, 1 వ శతాబ్దం AD లో [[పాంపే|పాంపీ]] చెందిన రోమన్ ఫ్రెస్కో]] ఇఫిజినియా గురించి యూరిపిడెస్ ఇతర నాటకం, టౌరిస్లోని ఇఫిజెనిఆ, త్యాగం తరువాత జరుగుతుంది, ఓరెస్టెస్ క్లైటెమ్నెస్ట్రా, ఏజిస్టస్ను చంపిన తరువాత జరుగుతుంది. [[అపోలో]] ఓరెస్టెస్ను ఆదేశిస్తాడు-తన తల్లి క్లైటెమ్నెస్ట్రా, ఆమె ప్రేమికుడిని చంపినందుకు ఎరినేస్ హింస నుండి తప్పించుకోవడానికి-టౌరిస్కు వెళ్లడానికి. టౌరిస్లో ఉన్నప్పుడు, ఓరెస్టెస్ స్వర్గం నుండి పడిపోయిన జోయానాన్ (ఆర్టెమిస్ చెక్కిన చెక్క విగ్రహం) ను తీసుకొని ఏథెన్స్కు తీసుకురావాలి. ఓరెస్టెస్ స్ట్రోఫియస్ కుమారుడు, ఓరెస్టెస్కు సన్నిహిత స్నేహితుడైన పిలాడెస్తో కలిసి టౌరిస్ వద్దకు వచ్చినప్పుడు, ఆ జంట వెంటనే టౌరితో బంధించబడతారు, వారు గ్రీకు అపరిచితులందరినీ ఆర్టెమిస్కు బలి ఇచ్చే ఆచారం కలిగి ఉంటారు. ఇఫిజినియా ఆర్టెమిస్ పూజారిణి, త్యాగం చేయడం ఆమె కర్తవ్యం. ఇఫిజినియా, ఓరెస్టెస్ ఒకరినొకరు గుర్తించరు (ఇఫిజెన్యా తన సోదరుడు చనిపోయాడని భావిస్తుంది-ఒక ముఖ్య విషయం. ఇప్పటికీ తన గుర్తింపును దాచుకున్న ఓరెస్టెస్ నుండి ఓరెస్టిస్ సజీవంగా ఉన్నాడని ఇఫిజినియా తెలుసుకుంటుంది. [[దస్త్రం:Pompeii_-_Casa_del_Centenario_-_Orest.jpg|ఎడమ|thumb|యురిపిడెస్ రచించిన టౌరిస్లోని విషాదం ఇఫిజినియా నుండి దృశ్యం. మధ్యలో ఓరెస్టెస్, ఎడమవైపు పిలాడెస్, కుడి వైపున ఇఫిజినియా. [[పాంపే|పాంపీ]] నుండి పురాతన కుడ్యచిత్రం]] ఆమె నుండి గ్రీస్కు వచ్చిన లేఖను ఇంటికి తీసుకువెళ్తే ఓరెస్టెస్ను విడుదల చేయాలని ఇఫిజినియా ప్రతిపాదిస్తుంది. ఓరెస్టెస్ వెళ్ళడానికి నిరాకరిస్తాడు, ఓరెస్టిస్ చంపబడటానికి ఉండగానే ఆ లేఖను తీసుకోమని పైలేడ్స్ను వేడుకుంటాడు. పరస్పర ఆప్యాయత సంఘర్షణ తరువాత, పైలేడ్స్ చివరికి ఫలితాన్ని ఇస్తాడు, ఆ లేఖ సోదరుడు, సోదరిని ఒకరినొకరు గుర్తించేలా చేస్తుంది, ముగ్గురూ కలిసి ఆర్టెమిస్ చిత్రాన్ని మోసుకెళ్లి పారిపోతారు. వారు గ్రీస్కు తిరిగి వచ్చిన తరువాత-మార్గం వెంట ఎథీనా చేత ప్రమాదాల నుండి రక్షించబడిన తరువాత-ఓరెస్టెస్ను జోయానాన్ను హాలే పట్టణానికి తీసుకెళ్లమని ఎథీనా ఆదేశిస్తాడు, అక్కడ అతను ఆర్టెమిస్ టౌరాపోలోస్ కోసం ఒక ఆలయాన్ని నిర్మించవలసి ఉంటుంది. అక్కడ జరిగే వార్షిక ఉత్సవంలో, ఆర్టెమిస్ గౌరవార్థం, ఓరెస్టెస్ దగ్గరి త్యాగం జ్ఞాపకార్థం ఒక వ్యక్తి గొంతు నుండి ఒక్క చుక్క రక్తం తీయాలి. ఎథీనా ఇఫిజినియాను బ్రోరోన్లోని ఆర్టెమిస్ అభయారణ్యంకు పంపుతుంది, అక్కడ ఆమె చనిపోయే వరకు పూజారిణిగా ఉంటుంది. అయితే, స్పార్టాన్స్ ప్రకారం, వారు ఆర్టెమిస్ చిత్రాన్ని లాకోనియా తీసుకెళ్లారు, అక్కడ దేవతను ఆర్టెమస్ ఓర్థియాగా పూజించేవారు. ఆర్టెమిస్తో ఇఫిజినియా ఈ దగ్గరి గుర్తింపులు కొంతమంది పండితులను ఆమె మొదట వేట దేవత అని నమ్మడానికి ప్రోత్సహిస్తాయి, దీని ఆరాధనను ఒలింపియన్ ఆర్టెమిస్ విలీనం చేశారు. ఆర్టెమిస్తో ఇఫిజినియా ఈ దగ్గరి గుర్తింపులు కొంతమంది పండితులను ఆమె మొదట వేట దేవత అని నమ్మడానికి ప్రోత్సహిస్తాయి, దీని ఆరాధనను ఒలింపియన్ ఆర్టెమిస్ విలీనం చేశారు. === టౌరియన్ల మధ్య === [[దస్త్రం:Salle_de_Diane_(Louvre)_-_Oreste_et_Iphigénie_enlevant_la_statue_de_Diane_Taurique.jpg|కుడి|thumb|డయానా టౌరియా విగ్రహాన్ని దొంగిలిస్తున్న ఓరెస్టెస్, ఇఫిజినియా]] యుక్సిన్ సముద్రానికి ఎదురుగా ఉన్న టౌరిస్/టౌరికా ప్రజలు తొలి దేవత ఆర్టెమిస్ను పూజించారు. ఎపిక్ సైకిల్ కొన్ని ప్రారంభ గ్రీకు మూలాలు ఆర్టెమిస్ తన తండ్రి చేయబోయే మానవ త్యాగం నుండి ఇఫిజినియాను రక్షించిందని ధృవీకరించాయి, ఉదాహరణకు కోల్పోయిన ఇతిహాసం సిప్రియాలో, ఇది ప్రోక్లస్ సారాంశంలో మిగిలి ఉందిః "ఆర్టెమిస్లు... ఆమెను లాక్కొని టౌరాయికి రవాణా చేసి, ఆమెను అమరత్వం కల్పించి, బలిపీఠం మీద అమ్మాయి [ఇఫిజినియా] స్థానంలో ఒక జింకను ఉంచారు".పౌసనియాస్ ప్రకారం, హెసియోడ్, ఇఫిజినియాను మరణించడం లేదని, ఆర్టెమిస్ శక్తితో హెకాట్గా మారిందని వర్ణించాడు.<ref>{{Cite book|url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0160:book=1:chapter=43:section=1|title=Description of Greece|last=Pausanias|at=1:Attica, 43.1}}</ref> ఇఫిజినియా ఉద్దేశించిన మరణం మొట్టమొదటి మనుగడలో ఉన్న పూర్తి వృత్తాంతాలు ఆలిస్ వద్ద యూరిపిడెస్ ఇఫిజినియాలో, టౌరిస్లోని ఇఫిజినియాలో ఉన్నాయి, క్రీస్తుపూర్వం ఐదవ శతాబ్దానికి చెందిన ఎథీనియన్ విషాదాలు వీర యుగంలో జరిగాయి. తరువాతి నాటకంలో, టౌరియన్లు ఇఫిజినియాను ఆమె ఆలయంలో ఆర్టెమిస్ పూజారిణిగా చేశారు. [[దస్త్రం:Giovanni_Battista_Tiepolo_-_The_Sacrifice_of_Iphigenia_-_Villa_Valmarana.jpg|ఎడమ|thumb|ది సాక్రిఫైస్ ఆఫ్ ఇఫిజినియా (1757) -గియోవన్నీ బాటిస్టా టిపోలోజియోవన్నీ బాటిస్టా టైపోలో]] === ఎట్రుస్కాన్ల మధ్య === ఈ పురాణం శాస్త్రీయ గ్రీస్, ఇటలీలలో తిరిగి చెప్పబడింది, ఇది ఎట్రూరియాలో, ముఖ్యంగా పెరూసియా బాగా ప్రాచుర్యం పొందింది.<ref>{{Cite book|title=The Cities and Cemeteries of Etruria|last=George Dennis|publisher=John Murray|year=1848|volume=2|location=London}}, 463</ref> క్రీస్తుపూర్వం రెండవ, మొదటి శతాబ్దాలలో ఎట్రుస్కాన్లు తమ దహన-కలశాలను త్యాగం నుండి దృశ్యాలతో అలంకరించారు. అత్యంత సాధారణ సన్నివేశం: "ఇఫిజినియా అనే చిన్న అమ్మాయిని ఒడిస్సియస్ బలిపీఠం మీద పట్టుకుని ఉండగా, అగామెమ్నోన్ ''[[Aparchai|అపర్చాయ్]]'' ప్రదర్శిస్తాడు. క్లైటెమ్నెస్ట్రా అగామెమ్నొన్, అకిలెస్ పక్కన ఒడిస్సియస్ పక్కన నిలబడి, ప్రతి ఒక్కరూ ఇఫిజినియాను చంపమని వేడుకుంటారు".రోమన్లు చెప్పినట్లుగా ఈ సంస్కరణ పురాణానికి దగ్గరగా ఉంటుంది.<ref>{{Cite book|title=The Development and Treatment of the Iphigenia Myth in Greek and Roman Literature|last=Helen Evangeline Devlin|publisher=University of Wisconsin|year=1914}}, page 24</ref> == పుణ్య కార్యాలు == ఇఫిజినియా త్యాగం నుండి అనేక సంప్రదాయాలు ఉద్భవించాయి. ఒక ప్రముఖ సంస్కరణ స్పార్టాన్స్ కు ఘనత పొందింది. కన్యలను త్యాగం చేసే బదులు, వారు ఆర్టెమిస్ పవిత్ర చిత్రం ముందు మగ బాధితురాలిని కొరడాతో కొడతారు. అయితే, త్యాగం నుండి ప్రేరణ పొందిన ఆర్టెమిస్కు చాలా నివాళులు మరింత సాంప్రదాయంగా ఉండేవి. టౌరియన్లు ముఖ్యంగా ఆర్టెమిస్ గౌరవార్థం ఎద్దులు, కన్యలను బలి అర్పించారు. బ్రోరోన్ వద్ద ఆర్టెమిస్ ఆరాధనలో భాగంగా, యువతులు కుంకుమ వస్త్రాలను తొలగించి, ఆమె-బేర్స్గా నటిస్తూ ఒక ఆచారాన్ని ప్రదర్శించారు, ఇఫిజినియా త్యాగం కొన్నిసార్లు ఈ అభ్యాసానికి మూల పురాణంగా ప్రదర్శించబడుతుంది, పురాణం ఒక వెర్షన్ ద్వారా, ఇష్టపడకపోయినా, గగ్ చేయబడిన ఇఫిజినియాను త్యాగం కోసం స్వాధీనం చేసుకున్న తరువాత, ఆమె దుస్తులను బయటకు తీసి, దయ కోసం చేరుకోవడానికి పదాలు లేకుండా ప్రయత్నిస్తుంది, ఇది ఆర్టెమిస్తో అద్భుత రక్షణకు దారితీసింది. == హోమర్ లో == [[దస్త్రం:Iphigenia_in_Tauris_by_V.Serov_(1893).JPG|thumb|''టౌరిస్లో ఇఫిజినియా'' (1893) -వాలెంటిన్ సెరోవ్]] ఇఫిజినియా త్యాగం గురించి [[హోమర్]] స్పష్టంగా ప్రస్తావించలేదు, అయినప్పటికీ ''[[ఇలియడ్]]'' వద్ద కాల్చాస్ పై అగామెమ్నాన్ చేసిన విమర్శ దీనిని ఊహించిందని పండితులు వాదిస్తున్నారు, నెల్సన్ ఈ సూచనను మరింత అభివృద్ధి చేశారు, ఇఫిజెనిఆ త్యాగం కథ ''ఇలియడ్'' ప్రారంభ దృశ్యాల వెనుక పరోక్షంగా ఉందని వాదించారుః "క్రిసిస్ పై చర్చ, చివరికి ఆమె తన తండ్రి వద్దకు తిరిగి రావడం, త్యాగం కథను తిరిగి రూపొందించడం".<ref name="Nelson 2022 55–101" />ప్రతి కథ పంచుకునే ఆరు కీలక అంశాలను ఆయన ప్రముఖంగా ప్రస్తావించారుః # అగామెమ్నోన్ ఒక దేవతను అవమానిస్తాడు, శిక్షించబడతాడు. # కాల్చాస్ దైవిక అసంతృప్తిని బహిర్గతం చేసి ఒక పరిష్కారాన్ని ప్రతిపాదిస్తాడుః అగామెమ్నోన్ తన స్వాధీనం నుండి విలువైన స్త్రీని వదులుకోవాలి. # అకిలెస్ ఒక సంభావ్య వధువును కోల్పోతాడు. # ఒడిస్సియస్ ఈ స్త్రీని సేకరించి బలిపీఠం దగ్గర ఆమె తండ్రి దగ్గరకు తీసుకువస్తాడు. # బలిపీఠం వద్ద త్యాగం చేయబడుతుంది. # త్యాగం తరువాత, గ్రీకులు కోపంతో ఉన్న దేవత నుండి అనుకూలమైన గాలిని అందుకుని ట్రాయ్ కు ప్రయాణిస్తారు. == లుక్రేటియస్లో == ఇఫిజినియా త్యాగం పురాతన రోమన్ ఉపదేశ పద్యం డి రెరమ్ నేచురా లో మతంపై విమర్శగా కనిపిస్తుంది. తన పద్యం పవిత్రమైనదిగా అనిపిస్తుందని ఊహించి, లుక్రెటియస్ ఇఫిజినియా కథను వివరించడం ద్వారా మతం ధర్మంపై దాడి చేస్తాడు, ఇది ఆమె పెళ్లి రోజున ఒక పేరెంట్ "తన బిడ్డను బలి మృగం" గా చేసిన క్రూరమైన కథగా అతను భావిస్తాడు. "మతం దారితీసే నేరాలు ఇవి" అని లుక్రేటియస్ ముగించాడు.<ref>{{Cite book|url=https://en.wikisource.org/wiki/Of_the_Nature_of_Things_(Leonard)/Book_I|title=Of the Nature of Things|last=Titus Lucretius Carus|year=1916|translator-last=William Ellery Leonard}}</ref> ఇఫిజినియా త్యాగం పురాతన రోమన్ ఉపదేశ పద్యం డి రెరమ్ నేచురా లో మతంపై విమర్శగా కనిపిస్తుంది. తన పద్యం పవిత్రమైనదిగా అనిపిస్తుందని ఊహించి, లుక్రెటియస్ ఇఫిజినియా కథను వివరించడం ద్వారా మతం ధర్మంపై దాడి చేస్తాడు, ఇది ఆమె పెళ్లి రోజున ఒక పేరెంట్ "తన బిడ్డను బలి మృగం" గా చేసిన క్రూరమైన కథగా అతను భావిస్తాడు. "మతం దారితీసే నేరాలు ఇవి" అని లుక్రేటియస్ ముగించాడు.<ref>{{Cite book|url=https://en.wikisource.org/wiki/Of_the_Nature_of_Things_(Leonard)/Book_I|title=Of the Nature of Things|last=Titus Lucretius Carus|year=1916|translator-last=William Ellery Leonard}}</ref> == సర్దుబాట్లు == === బ్యాలెట్ === * ''ఇఫిజెనీ'', చార్లెస్ లే పిక్ రచించిన బ్యాలెట్. === సినిమాలు === * ''ఇఫిజినియా'', 1977 మైఖేల్ కాకోయన్నిస్ రూపొందించిన గ్రీకు చిత్రం. * ది కిల్లింగ్ ఆఫ్ ఎ సేక్రేడ్ డీర్, యోర్గోస్ లాంతిమోస్ రూపొందించిన 2017 చిత్రం, ఇది కథను ఆధునిక అమెరికాకు బదిలీ చేస్తుంది. * ఎఫీ ఓ బ్లానౌ, మార్క్ ఎవాన్స్ రూపొందించిన 2026 వెల్ష్ భాష చిత్రం, ఇది ఆధునిక బ్లెనౌ ఫెస్టినియోగ్, నార్త్ వేల్స్లో ఇఫిజినియా ఇన్ స్ప్లాట్ నాటకానికి ఆధారంగా రూపొందించబడింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/film/2026/jun/05/how-greek-myth-iphigenia-became-welsh-language-film-iphigenia-in-splott-effi-o-blaenau|title=Sex, austerity and mugs of vodka: how the Greek myth Iphigenia became a Welsh-language film sensation|last=Clarke|first=Cath|date=2026-06-05|work=The Guardian|access-date=2026-06-05|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> === నవలలు === * ది సాంగ్స్ ఆఫ్ ది కింగ్స్, బారీ అన్స్వర్త్ రాసిన నవల. * ఎ మెమరీ ఆఫ్ విండ్, రాచెల్ స్విర్స్కీ రాసిన చిన్న కథ. * అగామెమ్నోన్స్ డాటర్, ఇస్మాయిల్ కదారే రాసిన నవల. * ఎ ఫెయిర్ విండ్ ఫర్ ట్రోయ్, డోరిస్ గేట్స్ రాసిన నవల === ఒపేరా === * ఇఫిజెనీ ఎన్ ఔలిడే, క్రిస్టోఫ్ విల్లిబాల్డ్ గ్లక్ రచించిన ఒపెరా. * ఇఫిజెనీ ఎన్ టౌరిడ్, హెన్రీ డెస్మరేట్స్, ఆండ్రే కాంప్రా రచించిన ఒపెరా. * ''టౌరిడ్లో ఇఫిజినియా'', టొమాసో ట్రెట్టా రచించిన ఒపెరా. * ఇఫిజెనీ ఎన్ టౌరిడ్, క్రిస్టోఫ్ విల్లిబాల్డ్ గ్లక్ రచించిన ఒపెరా. * ఇఫిజెనీ ఎన్ టౌరిడ్, ఒపెరా బై నికోలో పిచ్చిన్నీ * ''ఇఫిజినియా'', 2021 ఒపెరా బై వేన్ షార్టర్ అండ్ ఎస్పెరాన్జా స్పాల్డింగ్. * ''ఇఫిజినియా త్యాగం'', 1968 పాస్కల్ బెంటోయు రచించిన ఒపెరా. * బ్రూక్లిన్ లో ఇఫిజినియా, PDQ బాచ్ చే === నాటకాలు === * యూరిపిడెస్ రాసిన ''ఆలిస్ వద్ద ఇఫిజినియా'' అనే నాటకం. * ఇఫిజెనీ ఎన్ ఔలిడే, జీన్ రేసిన్ పోషించిన నాటకం. * ''ఇఫిజినియా'', మిర్సియా ఎలియాడే పోషించిన నాటకం. * ''ఇఫిజినియా'', ఫిన్ ఐయంకర్ రచించిన నాటకం తిరిగి వ్రాయబడింది * 1980లో రాయల్ షేక్స్పియర్ కంపెనీ కోసం జాన్ బార్టన్ స్వీకరించి దర్శకత్వం వహించిన ది గ్రీక్స్ త్రయం మొదటి భాగం అయిన ఇఫిజినియా ఎట్ ఆలిస్. * ''టౌరిస్లో ఇఫిజినియా'', యూరిపిడెస్ పోషించిన నాటకం. * [[గేథే|జోహన్ వోల్ఫ్గ్యాంగ్ వాన్ గోథే]] రచించిన ''ఇఫిజెనీ ఔఫ్ టౌరిస్'' నాటకం. * డాటర్స్ ఆఫ్ అట్రియస్, రాబర్ట్ టర్నీ రచించిన నాటకం * ''ఇఫిజినియా'', శామ్యూల్ కోస్టర్ పోషించిన నాటకం. * ఒక ''బలిపీఠం మీద అమ్మాయి'', మెరీనా కార్ పోషించిన నాటకం. * ఇఫిజినియా ఇన్ స్ప్లాట్, గ్యారీ ఓవెన్ చే, ఆధునిక స్ప్లాట్ లో సెట్, సౌత్ వేల్స్ <ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/stage/2022/oct/02/iphigenia-in-splott-review-gary-owen-sophie-melville-lyric-hammersmith-london|title=Iphigenia in Splott review – a shattering modern classic that distils all our troubles|last=Akbar|first=Arifa|date=2022-10-02|work=The Guardian|access-date=2026-06-05|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> === కవిత్వం === * ఎనియస్ రచించిన ''ఇఫిజినియా'' * మెటామోర్ఫోసిస్, ఓవిడ్ రాసిన కథన పద్యం (పుస్తకాలు 12, 13) <ref>{{Cite web|title=Metamorphoses|url=http://ovid.lib.virginia.edu/trans/Metamorph12.htm#486225986|access-date=June 25, 2015}}</ref><ref>{{Cite web|title=Metamorphoses|url=http://www.poetryintranslation.com/PITBR/Latin/Metamorph13.htm#anchor_Toc64105840|access-date=June 25, 2015}}</ref> * ఇఫిజినియా ఎట్ ఆలిస్, వాల్టర్ సావేజ్ లాండర్ రాసిన పద్యం<ref>{{Cite web|date=22 August 2022|title=554. Iphigeneia. Walter Savage Landor. 1909–14. English Poetry II: From Collins to Fitzgerald. The Harvard Classics|url=http://www.bartleby.com/41/554.html}}</ref> == మూలాలు == {{Reflist}} == ఆధునిక వనరులు == {{refbegin}} * Bonnard, A. (1945) ''Iphigénie à Aulis, Tragique et Poésie'', Museum Helveticum, Basel, v.2, pp.&nbsp;87–107 * Croisille, J-M (1963) ''Le sacrifice d'Iphigénie dans l'art romain et la littérature latine'', Latomus, Brussels, v. 22 pp.&nbsp;209–25 * Decharme, P. "Iphigenia" In: C. d'Auremberg and E. Saglio, ''[[Dictionnaire des Antiquités Grecques et Romaines]]'' v.3 (1ère partie), pp.&nbsp;570–72 (1877–1919) * {{cite book|title=Dictionary of Mythology|last=Evans|first=Bergen|date=1970|publisher=Dell Publishing|isbn=0-440-20848-3|location=New York}} * [[Robert Graves|Graves, Robert]] (1955) ''[[The Greek Myths]]'', Penguin, London, pp.&nbsp;73–75 * Jouan, F. (1966) "Le Rassemblement d'Aulis et le Sacrifice d'Iphigénie", In: ______, ''Euripide et les Légendes des Chants Cypriens'', Les Belles Lettres, Pris, pp.&nbsp;73–75 * Kahil, L. (1991) "Le sacrifice d'Iphigénie" in: ''[[Mélanges de l'École française de Rome]], Antiquité'', Rome, v. 103 pp.&nbsp;183–96 * [[Karl Kerenyi|Kerenyi, Karl]] (1959) ''The Heroes of the Greeks'', Thames and Hudson, London and New York, pp.&nbsp;331–36 et passim * Kjelleberg, L. (1916) "Iphigenia" In: A.F. Pauly and G. Wissowa, ''Real-Encyclopädie der Classischen Altertumswissenschaft'', J.B. Metzler, Stuttgart, v. 9, pp.&nbsp;2588–622 * Lloyd-Jones, H. (1983) "Artemis and Iphigenia", ''Journal of Hellenic Studies'' '''103''', pp.&nbsp;87–102 *[http://dx.doi.org/10.1353/apa.2022.0007 Nelson, T.J. (2022) ‘Iphigenia in the Iliad and the Architecture of Homeric Allusion’, ''TAPA'' 152, 55-101]. * Peck, Harry (1898) "Iphigenia" in ''Harper's Dictionary of Classical Antiquities'', Harper and Brothers, New York * Séchen, L. (1931) "Le Sacrifice d'Iphigénie", ''Revue des Études Grecques'', Paris, pp.&nbsp;368–426 * West, M.L. (1985) ''The Hesiodic Catlogue of Women'', The Clarendon Press, Oxford ==External links== {{Commons category|Iphigeneia}} * {{Cite Americana|wstitle=Iphigenia|volume=XV|short=1}} *[http://www.smh.com.au/news/arts/shock-and-awe-and-buckets-of-blood--it-must-be-kosky/2007/04/30/1177788059061.html Contemporary interpretation of Gluck] by Australian [[Barrie Kosky]] at the [[Komische Oper Berlin]], May 1, 2007 *[http://www.theoi.com/Olympios/ArtemisFavour.html#Iphigenia "Iphigenia" on Theoi.com] *[https://iconographic.warburg.sas.ac.uk/category/vpc-taxonomy-000354 The Warburg Institute Iconographic Database (images of Iphigenia)] {{refend}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్]] [[వర్గం:గ్రీకు పురాణం]] [[వర్గం:గ్రీకు పురాణాలు]] [[వర్గం:నవలలు]] nv1pn47rbz3w1eslacbe59gh7hkgmbx 4942763 4942761 2026-08-23T19:14:55Z Nagarani Bethi 60383 4942763 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity | type = గ్రీకు | image = Hippolyte Painter - RVAp 18-extra - Iphigenia in Tauris - youth with maenad and satyr - Basel ASuSL BS 1469 - 02.jpg | caption = ఇఫిజెనియా (మధ్యలో) ఆర్టెమిస్ దేవాలయంలో, ఒక స్తంభంపై ఉన్న దేవత చిన్న విగ్రహం, ఒక బలిపీఠం ముందు నిలబడి ఉంది. ఆమెకు సమీపంలో ఒరెస్టీస్ (కుడివైపు), పైలాడెస్ (మరింత ఎడమవైపు), మరియు ఎగురుతున్న నైక్ (ఎడమవైపు పైన) ఉన్నారు. అపులియన్ ఎర్ర-చిత్ర పుష్పకోశ క్రేటర్, సుమారు క్రీ.పూ. 350–340. | god_of = [[మైసీనీ]] యువరాణి | father = [[అగామెమ్నోన్]] | mother = [[క్లైటెమ్నెస్ట్రా]] | siblings = [[ఒరెస్టీస్]], [[ఎలెక్ట్రా]], [[క్రిసోథెమిస్]] | dynasty = అట్రైడ్ రాజవంశం }}   [[దస్త్రం:Iphigenia_from_Magdalensberg.jpg|thumb|మాగ్డలీన్స్బర్గ్ నుండి ఇఫిజెనియా రోమన్ ఫ్రెస్కో]] గ్రీకు పురాణాలలో, '''ఇఫిజినియా''',<ref name="lpd"> {{Cite book|title=Longman Pronunciation Dictionary|last=Wells|first=John C.|publisher=[[Longman]]|year=2000|isbn=978-0-582-36467-7|edition=2nd|author-link=John C. Wells}} </ref><ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/newcenturyclassi00aver/page/278/mode/2up|title=New Century Classical Handbook|publisher=Appleton-Century-Crofts|year=1962|editor-last=Avery|editor-first=Catherine B.|location=New York, US|page=[https://archive.org/details/newcenturyclassi00aver/page/600/mode/2up? 601]}}</ref> అనేది రాజు అగామెమ్నోన్, రాణి క్లైటెమ్నెస్ట్రా ల పెద్ద కుమార్తె. మైసీనే యువరాణి. ట్రోజన్ యుద్ధానికి వెళ్లే సమయంలో గ్రీకు నావికాదళం గాలిలేక నిలిచిపోగా, దైవకోపం వల్ల ఆమెను బలివ్వాలని చెప్పడంతో ఆమె కథ అత్యంత విషాదకరంగా మారుతుంది కథలో, అగామెమ్నోన్ ట్రోజన్ యుద్ధానికి వెళ్ళేటప్పుడు ఆర్టెమిస్ దేవతను ఆర్టెమిస్కు చెందిన పవిత్రమైన జింకల్లో ఒకదాన్ని వేటాడి చంపి, బాధపెడతాడు. అగామెమ్నోన్ తన పెద్ద కుమార్తె ఇఫిజినియాను ఆలిస్ వద్ద మానవ బలిగా చంపకపోతే మిత్రరాజ్యాల దళాలు ట్రాయ్ చేరుకోకుండా నిరోధించడం ద్వారా ఆమె ప్రతీకారం తీర్చుకుంటుంది. కొన్ని వెర్షన్లలో, ఇఫిజినియా ఆలిస్ వద్ద మరణిస్తుంది, మరికొన్నింటిలో, ఆర్టెమిస్ ఆమెను రక్షిస్తుంది.<ref name="Nelson 2022 55–101">{{Cite paper|last=Nelson|first=Thomas J.|title=Iphigenia in the Iliad and the Architecture of Homeric Allusion|date=2022|url=https://muse.jhu.edu/article/852866}}</ref> ఆమె రక్షించబడిన సంస్కరణలో, ఆమెను టౌరియన్ల వద్దకు తీసుకువస్తారు, చాలా సంవత్సరాల తరువాత, అక్కడ ఆమె సోదరుడు ఓరెస్టెస్ను కలుస్తుంది. "ఇఫిజినియా" అంటే "బలమైన జన్మించినది", "" "బలానికి జన్మించినది," "లేదా" "బలమైన సంతానం పుట్టుకకు కారణమయ్యే ఆమె". [[హోమర్]] ''[[ఇలియడ్]]'', ఇఫియానాస్సా అనేది అగామెమ్నోన్ ముగ్గురు కుమార్తెలలో ఒకరి పేరు (ID1), 287 ఈ పేరు కేవలం ఇఫిజినియా అనే పేరు పాత రూపాంతరం కావచ్చు. "కవులందరూ ఇఫిజినియా, ఇఫినాస్సాలను ఒకే కథానాయికకు రెండు పేర్లుగా తీసుకోలేదు", "కెరెని వ్యాఖ్యానిస్తూ, " "మొదట్లో వారు ఒకే దైవిక జీవిని ఉద్దేశించి మాట్లాడటానికి ఉదాసీనతతో పనిచేశారు, వారు అన్ని కాలాల నుండి అగామెమ్నోన్ కుటుంబానికి చెందినవారు కాదు". హేసియోడిక్ ఫ్రాగ్మెంటరీ ఎపిక్ కాటలాగ్ ఆఫ్ ఉమెన్ లోని కథనం అగామెమ్నోన్ "ఇఫిమేడే" ను త్యాగం చేసిన కుమార్తె అని పిలుస్తుంది. == పురాణాలలో == [[దస్త్రం:Antakya_Archaeological_Museum_Antakya_Iphigenia_in_Aulis_mosaic_in_2008_06.jpg|ఎడమ|thumb|మొజాయిక్, 5వ శతాబ్దం CE. ఎడమ నుండి కుడికిః ఇఫిజినియా, క్లైటెమ్నెస్ట్రా, అగామెమ్నోన్.]] పైన పేర్కొన్న ''ఇలియడ్'' సంభావ్య మినహాయింపుతో, గ్రీకు పురాణాలలో ట్రోయ్కు వ్యతిరేకంగా యుద్ధానికి సిద్ధం కావడానికి గ్రీకు నౌకాదళం ఆలిస్ సమావేశమవుతుండగా ఇఫిజినియా కనిపిస్తుంది. ఇక్కడ, గ్రీకుల నాయకుడు అగామెమ్నోన్, ఆర్టెమిస్ దేవతకు పవిత్రమైన తోటలో ఒక జింకను వేటాడి చంపుతాడు. ఆర్టెమిస్ అగామెమ్నాన్ను గాలులపై చర్య తీసుకోవడం ద్వారా శిక్షిస్తాడు, తద్వారా అగామెమ్నన్ నౌకాదళం ట్రాయ్ కు ప్రయాణించదు. ఆర్టెమిస్ను శాంతింపచేయడానికి, అతను తన పెద్ద కుమార్తె ఇఫిజినియాను త్యాగం చేయాలని కల్షాస్ ది సీర్ అగామెమ్నాన్తో చెబుతాడు. మొదట అతను నిరాకరిస్తాడు, కానీ, ఇతర కమాండర్ల ఒత్తిడితో, చివరికి లొంగిపోవలసి వస్తుంది.<ref name="Siegel1981" /><ref name="Stanford">{{Cite web|title=Mortal women of the Trojan War: Iphigenia|url=https://web.stanford.edu/~plomio/iphigenia.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20140715141853/https://web.stanford.edu/~plomio/iphigenia.html|archive-date=July 15, 2014|publisher=Stanford University}}</ref> అకిలెస్ ఆమెను వివాహం చేసుకుంటాడనే నెపంతో ఇఫిజినియా, ఆమె తల్లి క్లైటెమ్నెస్ట్రా ఆలిస్ వద్దకు తీసుకువస్తారు. కథలోని కొన్ని వెర్షన్లలో, వారు సత్యాన్ని గ్రహిస్తారు, మరికొన్నింటిలో, ఇఫిజినియా చివరి క్షణం వరకు తన ఆసన్న త్యాగం గురించి తెలియదు, ఆమె మరణించే క్షణం వరకు ఆమెను వివాహం చేసుకోవడానికి బలిపీఠం వద్దకు తీసుకువెళుతుందని నమ్ముతుంది. హైగినస్ ఫాబులా వంటి కొన్ని సంస్కరణల్లో, ఇఫిజినియా త్యాగం చే''ఫాబ్యూలే''.<ref name="Stanford" /> కొన్ని ఆధారాలు ఇఫిజినియాను ఆర్టెమిస్ టౌరిస్ (క్రిమియా త్యాగం సమయంలో, దేవత తన స్థానంలో ఒక జింకను వదిలివేసినట్లు, లేదా ఒక మేక (వాస్తవానికి ఆమె స్థానంలో పనా దేవుడు) అని పేర్కొన్నాయి. ఆమె త్యాగం గురించి యూరిపిడెస్ చేసిన వివరణ ఈ క్రింది విధంగా ఉంది: <blockquote>...గ్రీకు సైన్యం అంతా ఒకేసారి, ఒకేచోట గుమిగూడిన చోటికి మేము మీ బిడ్డను తీసుకువచ్చాము. అగమెమ్నన్ రాజు తన కుమార్తె మరణం కోసం బలిపీఠం వైపు వెళ్ళడం చూసి, దీర్ఘంగా నిట్టూర్చి, తల పక్కకు తిప్పి ఏడ్చాడు. అతను తన వస్త్రంతో కళ్ళను కప్పుకున్నాడు. కానీ, తన ప్రాణాన్ని అర్పించిన తండ్రి పక్కన నిలబడి ఆ యువతి ఇలా అంది: 'తండ్రీ, మీరు ఆజ్ఞాపించినట్లుగా, నేను ఇక్కడ ఉన్నాను. నా దేశం తరఫున, సమస్త గ్రీకు భూమి కోసం నా శరీరాన్ని స్వేచ్ఛగా అర్పించుకుంటున్నాను. నన్ను బలిపీఠం వద్దకు తీసుకువెళ్ళండి. అక్కడ, అది దేవతల చిత్తమైతే, నన్ను బలి ఇవ్వండి. నా నుండి వచ్చే ఈ కానుక మీకు విజయాన్ని ప్రసాదించుగాక. మీరు విజయ కిరీటాన్ని గెలుచుకొని, ఆ తర్వాత ఘనంగా తిరిగి ఇంటికి వచ్చుగాక., ఏ మనిషి కూడా నాపై చేయి వేయవద్దు. శాంతితో, మంచి మనసుతో నా గొంతును మీకు అర్పించుకుంటున్నాను.' అలా ఆమె మాట్లాడగా, అందరూ ఆమె ధైర్యానికి, అవును, ఆమె మాటలలోని సద్గుణానికి ఆశ్చర్యంతో నిలబడిపోయారు. అప్పుడు, ఆజ్ఞాపించబడినట్లుగా, తల్తిబియస్ సమావేశమైన సైన్యం ముందు నిలబడి, వారిని చూస్తూ పవిత్రమైన నిశ్శబ్దాన్ని పాటించమని ఆదేశించాడు. ప్రవక్త అయిన కల్కాస్, దాని ఒర నుండి ఒక పదునైన కత్తిని తీసి, బంగారం పొదిగిన బుట్టలో పెట్టాడు., అతను ఆ యువతి తలపై ఒక పూలమాల వేశాడు. పెలియస్ కుమారుడైన అకిల్లీస్, చేతిలో బుట్ట పట్టుకుని, దేవత బలిపీఠం చుట్టూ ప్రదక్షిణలు చేసి, ఆమెపై పవిత్ర జలాన్ని చల్లి ఇలా అన్నాడు, 'అడవి మృగసంహారకురాలైన జ్యూస్ కుమార్తె ఆర్టెమిస్, రాత్రిపూట వెండి కాంతిని సృష్టించేదానా, మేము నీకు సమర్పించే ఈ బలిని స్వీకరించు. మేము, గ్రీకు సైన్యం, రాజు అగమెమ్నన్, ఒక కన్య గొంతు నుండి ప్రవహించే స్వచ్ఛమైన రక్తాన్ని నీకు సమర్పిస్తున్నాము. మా నౌకలకు ఆటంకం లేని ప్రయాణాన్ని ప్రసాదించు. మా ఈటెలు ట్రాయ్ గోపురాలను దోచుకునేలా అనుగ్రహించు.' పూజారి కత్తిని పట్టుకుని, దాని మొనను గుచ్చడానికి చోటు వెతుకుతూ ప్రార్థన చేశాడు. నా ఆత్మ తీవ్రంగా కలత చెంది, వేదనతో ఉంది. నేను తల వంచుకుని నిలబడ్డాను. అకస్మాత్తుగా, అదొక అద్భుతం: కత్తి చప్పుడు అందరూ విన్నారు – కానీ ఆ యువతి ప్రపంచంలో ఎక్కడికి అదృశ్యమైందో ఎవరూ చూడలేకపోయారు. పూజారి బిగ్గరగా కేక వేశాడు. సైన్యం అతని కేకను ప్రతిధ్వనించింది, ఆపై వారు ఆ అద్భుతాన్ని చూశారు, అది వారి కళ్ల ముందే జరుగుతుండగా కూడా నమ్మశక్యంగా లేదు. అక్కడ నేలపై ఒక జింక ఊపిరి పీల్చుకుంటూ పడి ఉంది. అది పూర్తిగా పెరిగిన అందమైన జింక, దేవత బలిపీఠం దాని రక్తంతో కారుతోంది. అప్పుడు కల్కాస్ మాట్లాడాడు – ఆ ఆనందాన్ని ఊహించండి! – 'ఈ గ్రీకు సైన్యాధిపతులారా, దేవత తన సొంత బలిపీఠంపై ఉంచిన ఈ బలిని చూస్తున్నారా? ఈ కొండ జింకను? ఆమె ఈ అర్పణను ఆ బిడ్డ కంటే ఎక్కువ ఆనందంతో స్వీకరిస్తుంది. ఎందుకంటే ఆమె బలిపీఠం ఇకపై గొప్ప రక్తంతో మలినం కాదు. ఆమె ఈ బలిలో ఆనందిస్తుంది., ఆమె మనకు సురక్షితమైన ప్రయాణాన్ని, విజయాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. ట్రాయ్. కాబట్టి, ధైర్యం! ఆయుధాలు చేపట్టండి, ఓడలు ఎక్కండి! ఎందుకంటే ఈ రోజు మనం ఆలిస్ పవిత్రమైన అఖాతాన్ని విడిచిపెట్టి ఏజియన్ సముద్రాన్ని దాటాలి.' హెఫెస్టస్ అగ్నిలో ఆ కళేబరం బూడిదైనప్పుడు, సైన్యం క్షేమంగా తిరిగి రావాలని కాల్కాస్ ప్రార్థన చేశాడు. అగమెమ్నన్ ఈ విషయాలు మీకు చెప్పడానికి నన్ను పంపాడు, అతనికి దేవతల నుండి లభించిన అదృష్టం గురించి, ఇప్పుడు అతనికి ఉన్న, ఇక నశించని కీర్తి గురించి చెప్పడానికి, నేను చూసినది మీకు చెబుతున్నాను. ఎందుకంటే నేను అక్కడే ఉన్నాను. మీ బిడ్డ దేవతల మధ్య నివసించడానికి తీసుకువెళ్ళబడ్డాడనడంలో ఎటువంటి సందేహం లేదు." <ref>{{Cite book|title=Iphigenia in Aulis|last=Euripides|publisher=Ivan R Dee|year=1997|isbn=1-56663-112-2|editor-last=Rudall|editor-first=Nicholas|pages=65–66}}</ref></blockquote>మహిళల హేసియోడిక్ కాటలాగ్ ఆమెను ఇఫిమేడే అని పిలిచింది, ఆర్టెమిస్ ఆమెను ఆర్టెమస్ ఎనోడియా ('ఆర్టెమాస్ ఆఫ్ ది రోడ్స్') పేరుతో అమర సహచరుడిగా చేసిందని చెప్పింది.<ref>This fragmentary passage (fr. 23(a)17–26), found among the [[Oxyrhynchus Papyri]], has been restored to its proper place in the ''Ehoeae'', the Hesiodic ''Catalogue'', in modern times; the awkward insertion of ''[[Eidolon (apparition)|eidolon]]''—the ''image'' of Iphimede—and lines where Artemis saves her are considered a later interpolation by [[Friedrich Solmsen]], "The Sacrifice of Agamemnon's Daughter in Hesiod's' Ehoeae" ''The American Journal of Philology'' '''102'''.4 (Winter 1981), pp. 353–58.</ref> శతాబ్దాల తరువాత, పౌసనియాస్ ఈ అమర ఇఫిజినియాను హెకాట్ దేవతగా అర్థం చేసుకున్నాడు, ఇది ఆర్టెమిస్, కూడలి రెండింటికీ అనుసంధానించబడిన దేవత.<ref>this doesn't appear in any of the surviving passages of the Hesiodic catalogue but is attested for it by Pausanias, 1.43.1.</ref> ఇఫిజినియాను ల్యూక్ ద్వీపానికి రవాణా చేశారని, అక్కడ ఆమె ఓర్సిలోచియా పేరుతో అమరత్వం పొందిన అకిలెస్తో వివాహం చేసుకుందని ఆంటోనినస్ లిబెరాలిస్ చెప్పారు. గ్రీస్ వివరణలో, క్లైటెమ్నెస్టా తన సొంతగా పెంచిన థీసియస్ చేత హెలెన్ కుమార్తెగా ఇఫిజినియాను పేర్కొన్న అనేక కవులను పౌసనియస్ ప్రస్తావించారు.<ref>[[Pausanias (geographer)|Pausanias]], ''[[Description of Greece]]'', [https://topostext.org/work/213#2.22.6 2.22.6-7]</ref> [[దస్త్రం:Wall_painting_-_sacrifice_of_Iphigenia_-_Pompeii_(VI_8_5)_-_Napoli_MAN_9112_-_01.jpg|ఎడమ|thumb|ఇఫిజినియా త్యాగం. పాంపీ నుండి పురాతన కుడ్యచిత్రం, బహుశా టిమంథెస్ చిత్రించిన చిత్రం కాపీ.]] ఓరెస్టీయాలో మొదటి నాటకం అయిన ఎస్కిలస్ అగామెమ్నాన్లో, క్లైటెమ్నెస్ట్రా, ఆమె ప్రేమికుడు ఏజిస్టస్ అగామెమ్నాన్ను హత్య చేయడానికి ప్రణాళిక వేయడానికి ఇఫిజినియా త్యాగం ఒక కారణంగా ఇవ్వబడింది. ఆలిస్ వద్ద యూరిపిడెస్ ఇఫిజినియాలో, మెనెలాస్, కల్షాస్ సలహాను పాటించమని అగామెమ్నాన్ను ఒప్పించాడు. అగామెమ్నోన్ క్లైటెమ్నెస్ట్రాకు ఇఫిజినియా వివాహం గురించి తెలియజేస్తూ ఒక సందేశాన్ని పంపిన తరువాత, అతను వెంటనే తన నిర్ణయానికి పశ్చాత్తాపం చెంది, వారిని రావద్దని చెప్పి మరొక లేఖను పంపడానికి ప్రయత్నిస్తాడు. మెనెలాస్ ఆ లేఖను అడ్డగిస్తాడు, అతను, అగామెమ్నాన్ వాదిస్తారు. గ్రీకులకు సహాయం చేయడానికి తాను చేయగలిగినదంతా చేయడం అగామెమ్నోన్ కర్తవ్యం అని మెనెలాస్ నొక్కిచెప్పాడు. క్లైటెమ్నెస్ట్రా ఇఫిజినియా, శిశువు ఓరెస్టెస్తో కలిసి ఆలిస్ చేరుకుంటుంది. అగామెమ్నోన్ క్లైటెమ్నెస్ట్రాను తిరిగి అర్గోస్కు వెళ్లమని ఒప్పించడానికి ప్రయత్నిస్తాడు, కాని క్లైటెమ్నెస్ట్రా పెళ్లికి అక్కడే ఉండాలని పట్టుబడతాడు. ఆమె అకిలెస్ను చూసినప్పుడు, క్లైటెమ్నెస్ట్రా అకిలెస్ వివాహం గురించి ప్రస్తావించింది, అయితే, దాని గురించి తెలియదని తెలుస్తోంది, ఆమె, ఇఫిజినియా క్రమంగా సత్యాన్ని తెలుసుకుంటారు. అగామెమ్నోన్ తన కుట్రలో తనను ఉపయోగించాడని కోపంతో ఉన్న అకిలెస్, ఇఫిజినియా హత్యను నివారించడంలో సహాయపడతానని ప్రతిజ్ఞ చేస్తాడు. ఇఫిజినియా, క్లైటెమ్నెస్ట్రా అగామెమ్నాన్ను తన కుమార్తె ప్రాణాలను కాపాడమని వేడుకుంటారు. యుద్ధం కోసం ఆసక్తిగా ఉన్న గ్రీకు సైన్యం, ఆ జ్ఞాని సలహా గురించి తెలుసుకుని, ఇప్పుడు ఇఫిజినియాను త్యాగం చేయాలని డిమాండ్ చేస్తోందని అకిలెస్ వారికి తెలియజేస్తాడు. అగామెమ్నోన్ నిరాకరిస్తే, వారు అతనిపై దాడి చేసి అతన్ని, అతని కుటుంబాన్ని చంపే అవకాశం ఉంది. ఇఫిజినియా, ఆమె విచారకరంగా ఉందని తెలుసుకుని, కేవలం మర్త్యంగా, ఆమె ఒక దేవత ఇష్టానికి వ్యతిరేకంగా వెళ్ళలేమని భావించి, ఇష్టపూర్వకంగా త్యాగం చేయాలని నిర్ణయించుకుంటుంది. గ్రీకులందరి మంచి కోసం చేసినట్లే, ఆమె మరణం కూడా వీరోచితంగా ఉంటుందని ఆమె నమ్ముతుంది. ఇఫిజినియా నిష్క్రమిస్తుంది, త్యాగం వేదిక వెలుపల జరుగుతుంది. తరువాత, క్లైటెమ్నెస్ట్రా తన కుమార్తె ఉద్దేశించిన మరణం గురించి చెప్పబడింది- చివరి క్షణంలో, దేవతలు ఇఫిజినియాను విడిచిపెట్టి, ఆమెను ఒక జింకతో భర్తీ చేశారు. [[దస్త్రం:Iphigenia_in_Tauris_MAN_Napoli_Inv111439.jpg|thumb|టౌరిస్ ఆర్టెమిస్ పూజారిణిగా ఇఫిజినియా ఖైదీలను పైలేడ్స్ బయలుదేరింది, వారిలో ఆమె సోదరుడు ఓరెస్టెస్, అతని స్నేహితుడు పిలాడెస్ ఉన్నారు, 1 వ శతాబ్దం AD లో [[పాంపే|పాంపీ]] చెందిన రోమన్ ఫ్రెస్కో]] ఇఫిజినియా గురించి యూరిపిడెస్ ఇతర నాటకం, టౌరిస్లోని ఇఫిజెనిఆ, త్యాగం తరువాత జరుగుతుంది, ఓరెస్టెస్ క్లైటెమ్నెస్ట్రా, ఏజిస్టస్ను చంపిన తరువాత జరుగుతుంది. [[అపోలో]] ఓరెస్టెస్ను ఆదేశిస్తాడు-తన తల్లి క్లైటెమ్నెస్ట్రా, ఆమె ప్రేమికుడిని చంపినందుకు ఎరినేస్ హింస నుండి తప్పించుకోవడానికి-టౌరిస్కు వెళ్లడానికి. టౌరిస్లో ఉన్నప్పుడు, ఓరెస్టెస్ స్వర్గం నుండి పడిపోయిన జోయానాన్ (ఆర్టెమిస్ చెక్కిన చెక్క విగ్రహం) ను తీసుకొని ఏథెన్స్కు తీసుకురావాలి. ఓరెస్టెస్ స్ట్రోఫియస్ కుమారుడు, ఓరెస్టెస్కు సన్నిహిత స్నేహితుడైన పిలాడెస్తో కలిసి టౌరిస్ వద్దకు వచ్చినప్పుడు, ఆ జంట వెంటనే టౌరితో బంధించబడతారు, వారు గ్రీకు అపరిచితులందరినీ ఆర్టెమిస్కు బలి ఇచ్చే ఆచారం కలిగి ఉంటారు. ఇఫిజినియా ఆర్టెమిస్ పూజారిణి, త్యాగం చేయడం ఆమె కర్తవ్యం. ఇఫిజినియా, ఓరెస్టెస్ ఒకరినొకరు గుర్తించరు (ఇఫిజెన్యా తన సోదరుడు చనిపోయాడని భావిస్తుంది-ఒక ముఖ్య విషయం. ఇప్పటికీ తన గుర్తింపును దాచుకున్న ఓరెస్టెస్ నుండి ఓరెస్టిస్ సజీవంగా ఉన్నాడని ఇఫిజినియా తెలుసుకుంటుంది. [[దస్త్రం:Pompeii_-_Casa_del_Centenario_-_Orest.jpg|ఎడమ|thumb|యురిపిడెస్ రచించిన టౌరిస్లోని విషాదం ఇఫిజినియా నుండి దృశ్యం. మధ్యలో ఓరెస్టెస్, ఎడమవైపు పిలాడెస్, కుడి వైపున ఇఫిజినియా. [[పాంపే|పాంపీ]] నుండి పురాతన కుడ్యచిత్రం]] ఆమె నుండి గ్రీస్కు వచ్చిన లేఖను ఇంటికి తీసుకువెళ్తే ఓరెస్టెస్ను విడుదల చేయాలని ఇఫిజినియా ప్రతిపాదిస్తుంది. ఓరెస్టెస్ వెళ్ళడానికి నిరాకరిస్తాడు, ఓరెస్టిస్ చంపబడటానికి ఉండగానే ఆ లేఖను తీసుకోమని పైలేడ్స్ను వేడుకుంటాడు. పరస్పర ఆప్యాయత సంఘర్షణ తరువాత, పైలేడ్స్ చివరికి ఫలితాన్ని ఇస్తాడు, ఆ లేఖ సోదరుడు, సోదరిని ఒకరినొకరు గుర్తించేలా చేస్తుంది, ముగ్గురూ కలిసి ఆర్టెమిస్ చిత్రాన్ని మోసుకెళ్లి పారిపోతారు. వారు గ్రీస్కు తిరిగి వచ్చిన తరువాత-మార్గం వెంట ఎథీనా చేత ప్రమాదాల నుండి రక్షించబడిన తరువాత-ఓరెస్టెస్ను జోయానాన్ను హాలే పట్టణానికి తీసుకెళ్లమని ఎథీనా ఆదేశిస్తాడు, అక్కడ అతను ఆర్టెమిస్ టౌరాపోలోస్ కోసం ఒక ఆలయాన్ని నిర్మించవలసి ఉంటుంది. అక్కడ జరిగే వార్షిక ఉత్సవంలో, ఆర్టెమిస్ గౌరవార్థం, ఓరెస్టెస్ దగ్గరి త్యాగం జ్ఞాపకార్థం ఒక వ్యక్తి గొంతు నుండి ఒక్క చుక్క రక్తం తీయాలి. ఎథీనా ఇఫిజినియాను బ్రోరోన్లోని ఆర్టెమిస్ అభయారణ్యంకు పంపుతుంది, అక్కడ ఆమె చనిపోయే వరకు పూజారిణిగా ఉంటుంది. అయితే, స్పార్టాన్స్ ప్రకారం, వారు ఆర్టెమిస్ చిత్రాన్ని లాకోనియా తీసుకెళ్లారు, అక్కడ దేవతను ఆర్టెమస్ ఓర్థియాగా పూజించేవారు. ఆర్టెమిస్తో ఇఫిజినియా ఈ దగ్గరి గుర్తింపులు కొంతమంది పండితులను ఆమె మొదట వేట దేవత అని నమ్మడానికి ప్రోత్సహిస్తాయి, దీని ఆరాధనను ఒలింపియన్ ఆర్టెమిస్ విలీనం చేశారు. ఆర్టెమిస్తో ఇఫిజినియా ఈ దగ్గరి గుర్తింపులు కొంతమంది పండితులను ఆమె మొదట వేట దేవత అని నమ్మడానికి ప్రోత్సహిస్తాయి, దీని ఆరాధనను ఒలింపియన్ ఆర్టెమిస్ విలీనం చేశారు. === టౌరియన్ల మధ్య === [[దస్త్రం:Salle_de_Diane_(Louvre)_-_Oreste_et_Iphigénie_enlevant_la_statue_de_Diane_Taurique.jpg|కుడి|thumb|డయానా టౌరియా విగ్రహాన్ని దొంగిలిస్తున్న ఓరెస్టెస్, ఇఫిజినియా]] యుక్సిన్ సముద్రానికి ఎదురుగా ఉన్న టౌరిస్/టౌరికా ప్రజలు తొలి దేవత ఆర్టెమిస్ను పూజించారు. ఎపిక్ సైకిల్ కొన్ని ప్రారంభ గ్రీకు మూలాలు ఆర్టెమిస్ తన తండ్రి చేయబోయే మానవ త్యాగం నుండి ఇఫిజినియాను రక్షించిందని ధృవీకరించాయి, ఉదాహరణకు కోల్పోయిన ఇతిహాసం సిప్రియాలో, ఇది ప్రోక్లస్ సారాంశంలో మిగిలి ఉందిః "ఆర్టెమిస్లు... ఆమెను లాక్కొని టౌరాయికి రవాణా చేసి, ఆమెను అమరత్వం కల్పించి, బలిపీఠం మీద అమ్మాయి [ఇఫిజినియా] స్థానంలో ఒక జింకను ఉంచారు".పౌసనియాస్ ప్రకారం, హెసియోడ్, ఇఫిజినియాను మరణించడం లేదని, ఆర్టెమిస్ శక్తితో హెకాట్గా మారిందని వర్ణించాడు.<ref>{{Cite book|url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0160:book=1:chapter=43:section=1|title=Description of Greece|last=Pausanias|at=1:Attica, 43.1}}</ref> ఇఫిజినియా ఉద్దేశించిన మరణం మొట్టమొదటి మనుగడలో ఉన్న పూర్తి వృత్తాంతాలు ఆలిస్ వద్ద యూరిపిడెస్ ఇఫిజినియాలో, టౌరిస్లోని ఇఫిజినియాలో ఉన్నాయి, క్రీస్తుపూర్వం ఐదవ శతాబ్దానికి చెందిన ఎథీనియన్ విషాదాలు వీర యుగంలో జరిగాయి. తరువాతి నాటకంలో, టౌరియన్లు ఇఫిజినియాను ఆమె ఆలయంలో ఆర్టెమిస్ పూజారిణిగా చేశారు. [[దస్త్రం:Giovanni_Battista_Tiepolo_-_The_Sacrifice_of_Iphigenia_-_Villa_Valmarana.jpg|ఎడమ|thumb|ది సాక్రిఫైస్ ఆఫ్ ఇఫిజినియా (1757) -గియోవన్నీ బాటిస్టా టిపోలోజియోవన్నీ బాటిస్టా టైపోలో]] === ఎట్రుస్కాన్ల మధ్య === ఈ పురాణం శాస్త్రీయ గ్రీస్, ఇటలీలలో తిరిగి చెప్పబడింది, ఇది ఎట్రూరియాలో, ముఖ్యంగా పెరూసియా బాగా ప్రాచుర్యం పొందింది.<ref>{{Cite book|title=The Cities and Cemeteries of Etruria|last=George Dennis|publisher=John Murray|year=1848|volume=2|location=London}}, 463</ref> క్రీస్తుపూర్వం రెండవ, మొదటి శతాబ్దాలలో ఎట్రుస్కాన్లు తమ దహన-కలశాలను త్యాగం నుండి దృశ్యాలతో అలంకరించారు. అత్యంత సాధారణ సన్నివేశం: "ఇఫిజినియా అనే చిన్న అమ్మాయిని ఒడిస్సియస్ బలిపీఠం మీద పట్టుకుని ఉండగా, అగామెమ్నోన్ ''[[Aparchai|అపర్చాయ్]]'' ప్రదర్శిస్తాడు. క్లైటెమ్నెస్ట్రా అగామెమ్నొన్, అకిలెస్ పక్కన ఒడిస్సియస్ పక్కన నిలబడి, ప్రతి ఒక్కరూ ఇఫిజినియాను చంపమని వేడుకుంటారు".రోమన్లు చెప్పినట్లుగా ఈ సంస్కరణ పురాణానికి దగ్గరగా ఉంటుంది.<ref>{{Cite book|title=The Development and Treatment of the Iphigenia Myth in Greek and Roman Literature|last=Helen Evangeline Devlin|publisher=University of Wisconsin|year=1914}}, page 24</ref> == పుణ్య కార్యాలు == ఇఫిజినియా త్యాగం నుండి అనేక సంప్రదాయాలు ఉద్భవించాయి. ఒక ప్రముఖ సంస్కరణ స్పార్టాన్స్ కు ఘనత పొందింది. కన్యలను త్యాగం చేసే బదులు, వారు ఆర్టెమిస్ పవిత్ర చిత్రం ముందు మగ బాధితురాలిని కొరడాతో కొడతారు. అయితే, త్యాగం నుండి ప్రేరణ పొందిన ఆర్టెమిస్కు చాలా నివాళులు మరింత సాంప్రదాయంగా ఉండేవి. టౌరియన్లు ముఖ్యంగా ఆర్టెమిస్ గౌరవార్థం ఎద్దులు, కన్యలను బలి అర్పించారు. బ్రోరోన్ వద్ద ఆర్టెమిస్ ఆరాధనలో భాగంగా, యువతులు కుంకుమ వస్త్రాలను తొలగించి, ఆమె-బేర్స్గా నటిస్తూ ఒక ఆచారాన్ని ప్రదర్శించారు, ఇఫిజినియా త్యాగం కొన్నిసార్లు ఈ అభ్యాసానికి మూల పురాణంగా ప్రదర్శించబడుతుంది, పురాణం ఒక వెర్షన్ ద్వారా, ఇష్టపడకపోయినా, గగ్ చేయబడిన ఇఫిజినియాను త్యాగం కోసం స్వాధీనం చేసుకున్న తరువాత, ఆమె దుస్తులను బయటకు తీసి, దయ కోసం చేరుకోవడానికి పదాలు లేకుండా ప్రయత్నిస్తుంది, ఇది ఆర్టెమిస్తో అద్భుత రక్షణకు దారితీసింది. == హోమర్ లో == [[దస్త్రం:Iphigenia_in_Tauris_by_V.Serov_(1893).JPG|thumb|''టౌరిస్లో ఇఫిజినియా'' (1893) -వాలెంటిన్ సెరోవ్]] ఇఫిజినియా త్యాగం గురించి [[హోమర్]] స్పష్టంగా ప్రస్తావించలేదు, అయినప్పటికీ ''[[ఇలియడ్]]'' వద్ద కాల్చాస్ పై అగామెమ్నాన్ చేసిన విమర్శ దీనిని ఊహించిందని పండితులు వాదిస్తున్నారు, నెల్సన్ ఈ సూచనను మరింత అభివృద్ధి చేశారు, ఇఫిజెనిఆ త్యాగం కథ ''ఇలియడ్'' ప్రారంభ దృశ్యాల వెనుక పరోక్షంగా ఉందని వాదించారుః "క్రిసిస్ పై చర్చ, చివరికి ఆమె తన తండ్రి వద్దకు తిరిగి రావడం, త్యాగం కథను తిరిగి రూపొందించడం".<ref name="Nelson 2022 55–101" />ప్రతి కథ పంచుకునే ఆరు కీలక అంశాలను ఆయన ప్రముఖంగా ప్రస్తావించారుః # అగామెమ్నోన్ ఒక దేవతను అవమానిస్తాడు, శిక్షించబడతాడు. # కాల్చాస్ దైవిక అసంతృప్తిని బహిర్గతం చేసి ఒక పరిష్కారాన్ని ప్రతిపాదిస్తాడుః అగామెమ్నోన్ తన స్వాధీనం నుండి విలువైన స్త్రీని వదులుకోవాలి. # అకిలెస్ ఒక సంభావ్య వధువును కోల్పోతాడు. # ఒడిస్సియస్ ఈ స్త్రీని సేకరించి బలిపీఠం దగ్గర ఆమె తండ్రి దగ్గరకు తీసుకువస్తాడు. # బలిపీఠం వద్ద త్యాగం చేయబడుతుంది. # త్యాగం తరువాత, గ్రీకులు కోపంతో ఉన్న దేవత నుండి అనుకూలమైన గాలిని అందుకుని ట్రాయ్ కు ప్రయాణిస్తారు. == లుక్రేటియస్లో == ఇఫిజినియా త్యాగం పురాతన రోమన్ ఉపదేశ పద్యం డి రెరమ్ నేచురా లో మతంపై విమర్శగా కనిపిస్తుంది. తన పద్యం పవిత్రమైనదిగా అనిపిస్తుందని ఊహించి, లుక్రెటియస్ ఇఫిజినియా కథను వివరించడం ద్వారా మతం ధర్మంపై దాడి చేస్తాడు, ఇది ఆమె పెళ్లి రోజున ఒక పేరెంట్ "తన బిడ్డను బలి మృగం" గా చేసిన క్రూరమైన కథగా అతను భావిస్తాడు. "మతం దారితీసే నేరాలు ఇవి" అని లుక్రేటియస్ ముగించాడు.<ref>{{Cite book|url=https://en.wikisource.org/wiki/Of_the_Nature_of_Things_(Leonard)/Book_I|title=Of the Nature of Things|last=Titus Lucretius Carus|year=1916|translator-last=William Ellery Leonard}}</ref> ఇఫిజినియా త్యాగం పురాతన రోమన్ ఉపదేశ పద్యం డి రెరమ్ నేచురా లో మతంపై విమర్శగా కనిపిస్తుంది. తన పద్యం పవిత్రమైనదిగా అనిపిస్తుందని ఊహించి, లుక్రెటియస్ ఇఫిజినియా కథను వివరించడం ద్వారా మతం ధర్మంపై దాడి చేస్తాడు, ఇది ఆమె పెళ్లి రోజున ఒక పేరెంట్ "తన బిడ్డను బలి మృగం" గా చేసిన క్రూరమైన కథగా అతను భావిస్తాడు. "మతం దారితీసే నేరాలు ఇవి" అని లుక్రేటియస్ ముగించాడు.<ref>{{Cite book|url=https://en.wikisource.org/wiki/Of_the_Nature_of_Things_(Leonard)/Book_I|title=Of the Nature of Things|last=Titus Lucretius Carus|year=1916|translator-last=William Ellery Leonard}}</ref> == అనుసరణలు == === బ్యాలెట్ === * ''ఇఫిజెనీ'', చార్లెస్ లే పిక్ రచించిన బ్యాలెట్. === సినిమాలు === * ''ఇఫిజినియా'', 1977 మైఖేల్ కాకోయన్నిస్ రూపొందించిన గ్రీకు చిత్రం. * ది కిల్లింగ్ ఆఫ్ ఎ సేక్రేడ్ డీర్, యోర్గోస్ లాంతిమోస్ రూపొందించిన 2017 చిత్రం, ఇది కథను ఆధునిక అమెరికాకు బదిలీ చేస్తుంది. * ఎఫీ ఓ బ్లానౌ, మార్క్ ఎవాన్స్ రూపొందించిన 2026 వెల్ష్ భాష చిత్రం, ఇది ఆధునిక బ్లెనౌ ఫెస్టినియోగ్, నార్త్ వేల్స్లో ఇఫిజినియా ఇన్ స్ప్లాట్ నాటకానికి ఆధారంగా రూపొందించబడింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/film/2026/jun/05/how-greek-myth-iphigenia-became-welsh-language-film-iphigenia-in-splott-effi-o-blaenau|title=Sex, austerity and mugs of vodka: how the Greek myth Iphigenia became a Welsh-language film sensation|last=Clarke|first=Cath|date=2026-06-05|work=The Guardian|access-date=2026-06-05|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> === నవలలు === * ది సాంగ్స్ ఆఫ్ ది కింగ్స్, బారీ అన్స్వర్త్ రాసిన నవల. * ఎ మెమరీ ఆఫ్ విండ్, రాచెల్ స్విర్స్కీ రాసిన చిన్న కథ. * అగామెమ్నోన్స్ డాటర్, ఇస్మాయిల్ కదారే రాసిన నవల. * ఎ ఫెయిర్ విండ్ ఫర్ ట్రోయ్, డోరిస్ గేట్స్ రాసిన నవల === ఒపేరా === * ఇఫిజెనీ ఎన్ ఔలిడే, క్రిస్టోఫ్ విల్లిబాల్డ్ గ్లక్ రచించిన ఒపెరా. * ఇఫిజెనీ ఎన్ టౌరిడ్, హెన్రీ డెస్మరేట్స్, ఆండ్రే కాంప్రా రచించిన ఒపెరా. * ''టౌరిడ్లో ఇఫిజినియా'', టొమాసో ట్రెట్టా రచించిన ఒపెరా. * ఇఫిజెనీ ఎన్ టౌరిడ్, క్రిస్టోఫ్ విల్లిబాల్డ్ గ్లక్ రచించిన ఒపెరా. * ఇఫిజెనీ ఎన్ టౌరిడ్, ఒపెరా బై నికోలో పిచ్చిన్నీ * ''ఇఫిజినియా'', 2021 ఒపెరా బై వేన్ షార్టర్ అండ్ ఎస్పెరాన్జా స్పాల్డింగ్. * ''ఇఫిజినియా త్యాగం'', 1968 పాస్కల్ బెంటోయు రచించిన ఒపెరా. * బ్రూక్లిన్ లో ఇఫిజినియా, PDQ బాచ్ చే === నాటకాలు === * యూరిపిడెస్ రాసిన ''ఆలిస్ వద్ద ఇఫిజినియా'' అనే నాటకం. * ఇఫిజెనీ ఎన్ ఔలిడే, జీన్ రేసిన్ పోషించిన నాటకం. * ''ఇఫిజినియా'', మిర్సియా ఎలియాడే పోషించిన నాటకం. * ''ఇఫిజినియా'', ఫిన్ ఐయంకర్ రచించిన నాటకం తిరిగి వ్రాయబడింది * 1980లో రాయల్ షేక్స్పియర్ కంపెనీ కోసం జాన్ బార్టన్ స్వీకరించి దర్శకత్వం వహించిన ది గ్రీక్స్ త్రయం మొదటి భాగం అయిన ఇఫిజినియా ఎట్ ఆలిస్. * ''టౌరిస్లో ఇఫిజినియా'', యూరిపిడెస్ పోషించిన నాటకం. * [[గేథే|జోహన్ వోల్ఫ్గ్యాంగ్ వాన్ గోథే]] రచించిన ''ఇఫిజెనీ ఔఫ్ టౌరిస్'' నాటకం. * డాటర్స్ ఆఫ్ అట్రియస్, రాబర్ట్ టర్నీ రచించిన నాటకం * ''ఇఫిజినియా'', శామ్యూల్ కోస్టర్ పోషించిన నాటకం. * ఒక ''బలిపీఠం మీద అమ్మాయి'', మెరీనా కార్ పోషించిన నాటకం. * ఇఫిజినియా ఇన్ స్ప్లాట్, గ్యారీ ఓవెన్ చే, ఆధునిక స్ప్లాట్ లో సెట్, సౌత్ వేల్స్ <ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/stage/2022/oct/02/iphigenia-in-splott-review-gary-owen-sophie-melville-lyric-hammersmith-london|title=Iphigenia in Splott review – a shattering modern classic that distils all our troubles|last=Akbar|first=Arifa|date=2022-10-02|work=The Guardian|access-date=2026-06-05|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> === కవిత్వం === * ఎనియస్ రచించిన ''ఇఫిజినియా'' * మెటామోర్ఫోసిస్, ఓవిడ్ రాసిన కథన పద్యం (పుస్తకాలు 12, 13) <ref>{{Cite web|title=Metamorphoses|url=http://ovid.lib.virginia.edu/trans/Metamorph12.htm#486225986|access-date=June 25, 2015}}</ref><ref>{{Cite web|title=Metamorphoses|url=http://www.poetryintranslation.com/PITBR/Latin/Metamorph13.htm#anchor_Toc64105840|access-date=June 25, 2015}}</ref> * ఇఫిజినియా ఎట్ ఆలిస్, వాల్టర్ సావేజ్ లాండర్ రాసిన పద్యం<ref>{{Cite web|date=22 August 2022|title=554. Iphigeneia. Walter Savage Landor. 1909–14. English Poetry II: From Collins to Fitzgerald. The Harvard Classics|url=http://www.bartleby.com/41/554.html}}</ref> == మూలాలు == {{Reflist}} == ఆధునిక వనరులు == {{refbegin}} * Bonnard, A. (1945) ''Iphigénie à Aulis, Tragique et Poésie'', Museum Helveticum, Basel, v.2, pp.&nbsp;87–107 * Croisille, J-M (1963) ''Le sacrifice d'Iphigénie dans l'art romain et la littérature latine'', Latomus, Brussels, v. 22 pp.&nbsp;209–25 * Decharme, P. "Iphigenia" In: C. d'Auremberg and E. Saglio, ''[[Dictionnaire des Antiquités Grecques et Romaines]]'' v.3 (1ère partie), pp.&nbsp;570–72 (1877–1919) * {{cite book|title=Dictionary of Mythology|last=Evans|first=Bergen|date=1970|publisher=Dell Publishing|isbn=0-440-20848-3|location=New York}} * [[Robert Graves|Graves, Robert]] (1955) ''[[The Greek Myths]]'', Penguin, London, pp.&nbsp;73–75 * Jouan, F. (1966) "Le Rassemblement d'Aulis et le Sacrifice d'Iphigénie", In: ______, ''Euripide et les Légendes des Chants Cypriens'', Les Belles Lettres, Pris, pp.&nbsp;73–75 * Kahil, L. (1991) "Le sacrifice d'Iphigénie" in: ''[[Mélanges de l'École française de Rome]], Antiquité'', Rome, v. 103 pp.&nbsp;183–96 * [[Karl Kerenyi|Kerenyi, Karl]] (1959) ''The Heroes of the Greeks'', Thames and Hudson, London and New York, pp.&nbsp;331–36 et passim * Kjelleberg, L. (1916) "Iphigenia" In: A.F. Pauly and G. Wissowa, ''Real-Encyclopädie der Classischen Altertumswissenschaft'', J.B. Metzler, Stuttgart, v. 9, pp.&nbsp;2588–622 * Lloyd-Jones, H. (1983) "Artemis and Iphigenia", ''Journal of Hellenic Studies'' '''103''', pp.&nbsp;87–102 *[http://dx.doi.org/10.1353/apa.2022.0007 Nelson, T.J. (2022) ‘Iphigenia in the Iliad and the Architecture of Homeric Allusion’, ''TAPA'' 152, 55-101]. * Peck, Harry (1898) "Iphigenia" in ''Harper's Dictionary of Classical Antiquities'', Harper and Brothers, New York * Séchen, L. (1931) "Le Sacrifice d'Iphigénie", ''Revue des Études Grecques'', Paris, pp.&nbsp;368–426 * West, M.L. (1985) ''The Hesiodic Catlogue of Women'', The Clarendon Press, Oxford ==External links== {{Commons category|Iphigeneia}} * {{Cite Americana|wstitle=Iphigenia|volume=XV|short=1}} *[http://www.smh.com.au/news/arts/shock-and-awe-and-buckets-of-blood--it-must-be-kosky/2007/04/30/1177788059061.html Contemporary interpretation of Gluck] by Australian [[Barrie Kosky]] at the [[Komische Oper Berlin]], May 1, 2007 *[http://www.theoi.com/Olympios/ArtemisFavour.html#Iphigenia "Iphigenia" on Theoi.com] *[https://iconographic.warburg.sas.ac.uk/category/vpc-taxonomy-000354 The Warburg Institute Iconographic Database (images of Iphigenia)] {{refend}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్]] [[వర్గం:గ్రీకు పురాణం]] [[వర్గం:గ్రీకు పురాణాలు]] [[వర్గం:నవలలు]] lyvb8nmz4lcfd7aasfdhu7rwbdl9814 4942764 4942763 2026-08-23T19:15:23Z Nagarani Bethi 60383 /* పురాణాలలో */ 4942764 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity | type = గ్రీకు | image = Hippolyte Painter - RVAp 18-extra - Iphigenia in Tauris - youth with maenad and satyr - Basel ASuSL BS 1469 - 02.jpg | caption = ఇఫిజెనియా (మధ్యలో) ఆర్టెమిస్ దేవాలయంలో, ఒక స్తంభంపై ఉన్న దేవత చిన్న విగ్రహం, ఒక బలిపీఠం ముందు నిలబడి ఉంది. ఆమెకు సమీపంలో ఒరెస్టీస్ (కుడివైపు), పైలాడెస్ (మరింత ఎడమవైపు), మరియు ఎగురుతున్న నైక్ (ఎడమవైపు పైన) ఉన్నారు. అపులియన్ ఎర్ర-చిత్ర పుష్పకోశ క్రేటర్, సుమారు క్రీ.పూ. 350–340. | god_of = [[మైసీనీ]] యువరాణి | father = [[అగామెమ్నోన్]] | mother = [[క్లైటెమ్నెస్ట్రా]] | siblings = [[ఒరెస్టీస్]], [[ఎలెక్ట్రా]], [[క్రిసోథెమిస్]] | dynasty = అట్రైడ్ రాజవంశం }}   [[దస్త్రం:Iphigenia_from_Magdalensberg.jpg|thumb|మాగ్డలీన్స్బర్గ్ నుండి ఇఫిజెనియా రోమన్ ఫ్రెస్కో]] గ్రీకు పురాణాలలో, '''ఇఫిజినియా''',<ref name="lpd"> {{Cite book|title=Longman Pronunciation Dictionary|last=Wells|first=John C.|publisher=[[Longman]]|year=2000|isbn=978-0-582-36467-7|edition=2nd|author-link=John C. Wells}} </ref><ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/newcenturyclassi00aver/page/278/mode/2up|title=New Century Classical Handbook|publisher=Appleton-Century-Crofts|year=1962|editor-last=Avery|editor-first=Catherine B.|location=New York, US|page=[https://archive.org/details/newcenturyclassi00aver/page/600/mode/2up? 601]}}</ref> అనేది రాజు అగామెమ్నోన్, రాణి క్లైటెమ్నెస్ట్రా ల పెద్ద కుమార్తె. మైసీనే యువరాణి. ట్రోజన్ యుద్ధానికి వెళ్లే సమయంలో గ్రీకు నావికాదళం గాలిలేక నిలిచిపోగా, దైవకోపం వల్ల ఆమెను బలివ్వాలని చెప్పడంతో ఆమె కథ అత్యంత విషాదకరంగా మారుతుంది కథలో, అగామెమ్నోన్ ట్రోజన్ యుద్ధానికి వెళ్ళేటప్పుడు ఆర్టెమిస్ దేవతను ఆర్టెమిస్కు చెందిన పవిత్రమైన జింకల్లో ఒకదాన్ని వేటాడి చంపి, బాధపెడతాడు. అగామెమ్నోన్ తన పెద్ద కుమార్తె ఇఫిజినియాను ఆలిస్ వద్ద మానవ బలిగా చంపకపోతే మిత్రరాజ్యాల దళాలు ట్రాయ్ చేరుకోకుండా నిరోధించడం ద్వారా ఆమె ప్రతీకారం తీర్చుకుంటుంది. కొన్ని వెర్షన్లలో, ఇఫిజినియా ఆలిస్ వద్ద మరణిస్తుంది, మరికొన్నింటిలో, ఆర్టెమిస్ ఆమెను రక్షిస్తుంది.<ref name="Nelson 2022 55–101">{{Cite paper|last=Nelson|first=Thomas J.|title=Iphigenia in the Iliad and the Architecture of Homeric Allusion|date=2022|url=https://muse.jhu.edu/article/852866}}</ref> ఆమె రక్షించబడిన సంస్కరణలో, ఆమెను టౌరియన్ల వద్దకు తీసుకువస్తారు, చాలా సంవత్సరాల తరువాత, అక్కడ ఆమె సోదరుడు ఓరెస్టెస్ను కలుస్తుంది. "ఇఫిజినియా" అంటే "బలమైన జన్మించినది", "" "బలానికి జన్మించినది," "లేదా" "బలమైన సంతానం పుట్టుకకు కారణమయ్యే ఆమె". [[హోమర్]] ''[[ఇలియడ్]]'', ఇఫియానాస్సా అనేది అగామెమ్నోన్ ముగ్గురు కుమార్తెలలో ఒకరి పేరు (ID1), 287 ఈ పేరు కేవలం ఇఫిజినియా అనే పేరు పాత రూపాంతరం కావచ్చు. "కవులందరూ ఇఫిజినియా, ఇఫినాస్సాలను ఒకే కథానాయికకు రెండు పేర్లుగా తీసుకోలేదు", "కెరెని వ్యాఖ్యానిస్తూ, " "మొదట్లో వారు ఒకే దైవిక జీవిని ఉద్దేశించి మాట్లాడటానికి ఉదాసీనతతో పనిచేశారు, వారు అన్ని కాలాల నుండి అగామెమ్నోన్ కుటుంబానికి చెందినవారు కాదు". హేసియోడిక్ ఫ్రాగ్మెంటరీ ఎపిక్ కాటలాగ్ ఆఫ్ ఉమెన్ లోని కథనం అగామెమ్నోన్ "ఇఫిమేడే" ను త్యాగం చేసిన కుమార్తె అని పిలుస్తుంది. == పురాణాలలో == [[దస్త్రం:Antakya_Archaeological_Museum_Antakya_Iphigenia_in_Aulis_mosaic_in_2008_06.jpg|ఎడమ|thumb|మొజాయిక్, 5వ శతాబ్దం CE. ఎడమ నుండి కుడికిః ఇఫిజినియా, క్లైటెమ్నెస్ట్రా, అగామెమ్నోన్.]] పైన పేర్కొన్న ''ఇలియడ్'' సంభావ్య మినహాయింపుతో, గ్రీకు పురాణాలలో ట్రోయ్కు వ్యతిరేకంగా యుద్ధానికి సిద్ధం కావడానికి గ్రీకు నౌకాదళం ఆలిస్ సమావేశమవుతుండగా ఇఫిజినియా కనిపిస్తుంది. ఇక్కడ, గ్రీకుల నాయకుడు అగామెమ్నోన్, ఆర్టెమిస్ దేవతకు పవిత్రమైన తోటలో ఒక జింకను వేటాడి చంపుతాడు. ఆర్టెమిస్ అగామెమ్నాన్ను గాలులపై చర్య తీసుకోవడం ద్వారా శిక్షిస్తాడు, తద్వారా అగామెమ్నన్ నౌకాదళం ట్రాయ్ కు ప్రయాణించదు. ఆర్టెమిస్ను శాంతింపచేయడానికి, అతను తన పెద్ద కుమార్తె ఇఫిజినియాను త్యాగం చేయాలని కల్షాస్ ది సీర్ అగామెమ్నాన్తో చెబుతాడు. మొదట అతను నిరాకరిస్తాడు, కానీ, ఇతర కమాండర్ల ఒత్తిడితో, చివరికి లొంగిపోవలసి వస్తుంది.<ref name="Stanford">{{Cite web|title=Mortal women of the Trojan War: Iphigenia|url=https://web.stanford.edu/~plomio/iphigenia.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20140715141853/https://web.stanford.edu/~plomio/iphigenia.html|archive-date=July 15, 2014|publisher=Stanford University}}</ref> అకిలెస్ ఆమెను వివాహం చేసుకుంటాడనే నెపంతో ఇఫిజినియా, ఆమె తల్లి క్లైటెమ్నెస్ట్రా ఆలిస్ వద్దకు తీసుకువస్తారు. కథలోని కొన్ని వెర్షన్లలో, వారు సత్యాన్ని గ్రహిస్తారు, మరికొన్నింటిలో, ఇఫిజినియా చివరి క్షణం వరకు తన ఆసన్న త్యాగం గురించి తెలియదు, ఆమె మరణించే క్షణం వరకు ఆమెను వివాహం చేసుకోవడానికి బలిపీఠం వద్దకు తీసుకువెళుతుందని నమ్ముతుంది. హైగినస్ ఫాబులా వంటి కొన్ని సంస్కరణల్లో, ఇఫిజినియా త్యాగం చే''ఫాబ్యూలే''.<ref name="Stanford" /> కొన్ని ఆధారాలు ఇఫిజినియాను ఆర్టెమిస్ టౌరిస్ (క్రిమియా త్యాగం సమయంలో, దేవత తన స్థానంలో ఒక జింకను వదిలివేసినట్లు, లేదా ఒక మేక (వాస్తవానికి ఆమె స్థానంలో పనా దేవుడు) అని పేర్కొన్నాయి. ఆమె త్యాగం గురించి యూరిపిడెస్ చేసిన వివరణ ఈ క్రింది విధంగా ఉంది: <blockquote>...గ్రీకు సైన్యం అంతా ఒకేసారి, ఒకేచోట గుమిగూడిన చోటికి మేము మీ బిడ్డను తీసుకువచ్చాము. అగమెమ్నన్ రాజు తన కుమార్తె మరణం కోసం బలిపీఠం వైపు వెళ్ళడం చూసి, దీర్ఘంగా నిట్టూర్చి, తల పక్కకు తిప్పి ఏడ్చాడు. అతను తన వస్త్రంతో కళ్ళను కప్పుకున్నాడు. కానీ, తన ప్రాణాన్ని అర్పించిన తండ్రి పక్కన నిలబడి ఆ యువతి ఇలా అంది: 'తండ్రీ, మీరు ఆజ్ఞాపించినట్లుగా, నేను ఇక్కడ ఉన్నాను. నా దేశం తరఫున, సమస్త గ్రీకు భూమి కోసం నా శరీరాన్ని స్వేచ్ఛగా అర్పించుకుంటున్నాను. నన్ను బలిపీఠం వద్దకు తీసుకువెళ్ళండి. అక్కడ, అది దేవతల చిత్తమైతే, నన్ను బలి ఇవ్వండి. నా నుండి వచ్చే ఈ కానుక మీకు విజయాన్ని ప్రసాదించుగాక. మీరు విజయ కిరీటాన్ని గెలుచుకొని, ఆ తర్వాత ఘనంగా తిరిగి ఇంటికి వచ్చుగాక., ఏ మనిషి కూడా నాపై చేయి వేయవద్దు. శాంతితో, మంచి మనసుతో నా గొంతును మీకు అర్పించుకుంటున్నాను.' అలా ఆమె మాట్లాడగా, అందరూ ఆమె ధైర్యానికి, అవును, ఆమె మాటలలోని సద్గుణానికి ఆశ్చర్యంతో నిలబడిపోయారు. అప్పుడు, ఆజ్ఞాపించబడినట్లుగా, తల్తిబియస్ సమావేశమైన సైన్యం ముందు నిలబడి, వారిని చూస్తూ పవిత్రమైన నిశ్శబ్దాన్ని పాటించమని ఆదేశించాడు. ప్రవక్త అయిన కల్కాస్, దాని ఒర నుండి ఒక పదునైన కత్తిని తీసి, బంగారం పొదిగిన బుట్టలో పెట్టాడు., అతను ఆ యువతి తలపై ఒక పూలమాల వేశాడు. పెలియస్ కుమారుడైన అకిల్లీస్, చేతిలో బుట్ట పట్టుకుని, దేవత బలిపీఠం చుట్టూ ప్రదక్షిణలు చేసి, ఆమెపై పవిత్ర జలాన్ని చల్లి ఇలా అన్నాడు, 'అడవి మృగసంహారకురాలైన జ్యూస్ కుమార్తె ఆర్టెమిస్, రాత్రిపూట వెండి కాంతిని సృష్టించేదానా, మేము నీకు సమర్పించే ఈ బలిని స్వీకరించు. మేము, గ్రీకు సైన్యం, రాజు అగమెమ్నన్, ఒక కన్య గొంతు నుండి ప్రవహించే స్వచ్ఛమైన రక్తాన్ని నీకు సమర్పిస్తున్నాము. మా నౌకలకు ఆటంకం లేని ప్రయాణాన్ని ప్రసాదించు. మా ఈటెలు ట్రాయ్ గోపురాలను దోచుకునేలా అనుగ్రహించు.' పూజారి కత్తిని పట్టుకుని, దాని మొనను గుచ్చడానికి చోటు వెతుకుతూ ప్రార్థన చేశాడు. నా ఆత్మ తీవ్రంగా కలత చెంది, వేదనతో ఉంది. నేను తల వంచుకుని నిలబడ్డాను. అకస్మాత్తుగా, అదొక అద్భుతం: కత్తి చప్పుడు అందరూ విన్నారు – కానీ ఆ యువతి ప్రపంచంలో ఎక్కడికి అదృశ్యమైందో ఎవరూ చూడలేకపోయారు. పూజారి బిగ్గరగా కేక వేశాడు. సైన్యం అతని కేకను ప్రతిధ్వనించింది, ఆపై వారు ఆ అద్భుతాన్ని చూశారు, అది వారి కళ్ల ముందే జరుగుతుండగా కూడా నమ్మశక్యంగా లేదు. అక్కడ నేలపై ఒక జింక ఊపిరి పీల్చుకుంటూ పడి ఉంది. అది పూర్తిగా పెరిగిన అందమైన జింక, దేవత బలిపీఠం దాని రక్తంతో కారుతోంది. అప్పుడు కల్కాస్ మాట్లాడాడు – ఆ ఆనందాన్ని ఊహించండి! – 'ఈ గ్రీకు సైన్యాధిపతులారా, దేవత తన సొంత బలిపీఠంపై ఉంచిన ఈ బలిని చూస్తున్నారా? ఈ కొండ జింకను? ఆమె ఈ అర్పణను ఆ బిడ్డ కంటే ఎక్కువ ఆనందంతో స్వీకరిస్తుంది. ఎందుకంటే ఆమె బలిపీఠం ఇకపై గొప్ప రక్తంతో మలినం కాదు. ఆమె ఈ బలిలో ఆనందిస్తుంది., ఆమె మనకు సురక్షితమైన ప్రయాణాన్ని, విజయాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. ట్రాయ్. కాబట్టి, ధైర్యం! ఆయుధాలు చేపట్టండి, ఓడలు ఎక్కండి! ఎందుకంటే ఈ రోజు మనం ఆలిస్ పవిత్రమైన అఖాతాన్ని విడిచిపెట్టి ఏజియన్ సముద్రాన్ని దాటాలి.' హెఫెస్టస్ అగ్నిలో ఆ కళేబరం బూడిదైనప్పుడు, సైన్యం క్షేమంగా తిరిగి రావాలని కాల్కాస్ ప్రార్థన చేశాడు. అగమెమ్నన్ ఈ విషయాలు మీకు చెప్పడానికి నన్ను పంపాడు, అతనికి దేవతల నుండి లభించిన అదృష్టం గురించి, ఇప్పుడు అతనికి ఉన్న, ఇక నశించని కీర్తి గురించి చెప్పడానికి, నేను చూసినది మీకు చెబుతున్నాను. ఎందుకంటే నేను అక్కడే ఉన్నాను. మీ బిడ్డ దేవతల మధ్య నివసించడానికి తీసుకువెళ్ళబడ్డాడనడంలో ఎటువంటి సందేహం లేదు." <ref>{{Cite book|title=Iphigenia in Aulis|last=Euripides|publisher=Ivan R Dee|year=1997|isbn=1-56663-112-2|editor-last=Rudall|editor-first=Nicholas|pages=65–66}}</ref></blockquote>మహిళల హేసియోడిక్ కాటలాగ్ ఆమెను ఇఫిమేడే అని పిలిచింది, ఆర్టెమిస్ ఆమెను ఆర్టెమస్ ఎనోడియా ('ఆర్టెమాస్ ఆఫ్ ది రోడ్స్') పేరుతో అమర సహచరుడిగా చేసిందని చెప్పింది.<ref>This fragmentary passage (fr. 23(a)17–26), found among the [[Oxyrhynchus Papyri]], has been restored to its proper place in the ''Ehoeae'', the Hesiodic ''Catalogue'', in modern times; the awkward insertion of ''[[Eidolon (apparition)|eidolon]]''—the ''image'' of Iphimede—and lines where Artemis saves her are considered a later interpolation by [[Friedrich Solmsen]], "The Sacrifice of Agamemnon's Daughter in Hesiod's' Ehoeae" ''The American Journal of Philology'' '''102'''.4 (Winter 1981), pp. 353–58.</ref> శతాబ్దాల తరువాత, పౌసనియాస్ ఈ అమర ఇఫిజినియాను హెకాట్ దేవతగా అర్థం చేసుకున్నాడు, ఇది ఆర్టెమిస్, కూడలి రెండింటికీ అనుసంధానించబడిన దేవత.<ref>this doesn't appear in any of the surviving passages of the Hesiodic catalogue but is attested for it by Pausanias, 1.43.1.</ref> ఇఫిజినియాను ల్యూక్ ద్వీపానికి రవాణా చేశారని, అక్కడ ఆమె ఓర్సిలోచియా పేరుతో అమరత్వం పొందిన అకిలెస్తో వివాహం చేసుకుందని ఆంటోనినస్ లిబెరాలిస్ చెప్పారు. గ్రీస్ వివరణలో, క్లైటెమ్నెస్టా తన సొంతగా పెంచిన థీసియస్ చేత హెలెన్ కుమార్తెగా ఇఫిజినియాను పేర్కొన్న అనేక కవులను పౌసనియస్ ప్రస్తావించారు.<ref>[[Pausanias (geographer)|Pausanias]], ''[[Description of Greece]]'', [https://topostext.org/work/213#2.22.6 2.22.6-7]</ref> [[దస్త్రం:Wall_painting_-_sacrifice_of_Iphigenia_-_Pompeii_(VI_8_5)_-_Napoli_MAN_9112_-_01.jpg|ఎడమ|thumb|ఇఫిజినియా త్యాగం. పాంపీ నుండి పురాతన కుడ్యచిత్రం, బహుశా టిమంథెస్ చిత్రించిన చిత్రం కాపీ.]] ఓరెస్టీయాలో మొదటి నాటకం అయిన ఎస్కిలస్ అగామెమ్నాన్లో, క్లైటెమ్నెస్ట్రా, ఆమె ప్రేమికుడు ఏజిస్టస్ అగామెమ్నాన్ను హత్య చేయడానికి ప్రణాళిక వేయడానికి ఇఫిజినియా త్యాగం ఒక కారణంగా ఇవ్వబడింది. ఆలిస్ వద్ద యూరిపిడెస్ ఇఫిజినియాలో, మెనెలాస్, కల్షాస్ సలహాను పాటించమని అగామెమ్నాన్ను ఒప్పించాడు. అగామెమ్నోన్ క్లైటెమ్నెస్ట్రాకు ఇఫిజినియా వివాహం గురించి తెలియజేస్తూ ఒక సందేశాన్ని పంపిన తరువాత, అతను వెంటనే తన నిర్ణయానికి పశ్చాత్తాపం చెంది, వారిని రావద్దని చెప్పి మరొక లేఖను పంపడానికి ప్రయత్నిస్తాడు. మెనెలాస్ ఆ లేఖను అడ్డగిస్తాడు, అతను, అగామెమ్నాన్ వాదిస్తారు. గ్రీకులకు సహాయం చేయడానికి తాను చేయగలిగినదంతా చేయడం అగామెమ్నోన్ కర్తవ్యం అని మెనెలాస్ నొక్కిచెప్పాడు. క్లైటెమ్నెస్ట్రా ఇఫిజినియా, శిశువు ఓరెస్టెస్తో కలిసి ఆలిస్ చేరుకుంటుంది. అగామెమ్నోన్ క్లైటెమ్నెస్ట్రాను తిరిగి అర్గోస్కు వెళ్లమని ఒప్పించడానికి ప్రయత్నిస్తాడు, కాని క్లైటెమ్నెస్ట్రా పెళ్లికి అక్కడే ఉండాలని పట్టుబడతాడు. ఆమె అకిలెస్ను చూసినప్పుడు, క్లైటెమ్నెస్ట్రా అకిలెస్ వివాహం గురించి ప్రస్తావించింది, అయితే, దాని గురించి తెలియదని తెలుస్తోంది, ఆమె, ఇఫిజినియా క్రమంగా సత్యాన్ని తెలుసుకుంటారు. అగామెమ్నోన్ తన కుట్రలో తనను ఉపయోగించాడని కోపంతో ఉన్న అకిలెస్, ఇఫిజినియా హత్యను నివారించడంలో సహాయపడతానని ప్రతిజ్ఞ చేస్తాడు. ఇఫిజినియా, క్లైటెమ్నెస్ట్రా అగామెమ్నాన్ను తన కుమార్తె ప్రాణాలను కాపాడమని వేడుకుంటారు. యుద్ధం కోసం ఆసక్తిగా ఉన్న గ్రీకు సైన్యం, ఆ జ్ఞాని సలహా గురించి తెలుసుకుని, ఇప్పుడు ఇఫిజినియాను త్యాగం చేయాలని డిమాండ్ చేస్తోందని అకిలెస్ వారికి తెలియజేస్తాడు. అగామెమ్నోన్ నిరాకరిస్తే, వారు అతనిపై దాడి చేసి అతన్ని, అతని కుటుంబాన్ని చంపే అవకాశం ఉంది. ఇఫిజినియా, ఆమె విచారకరంగా ఉందని తెలుసుకుని, కేవలం మర్త్యంగా, ఆమె ఒక దేవత ఇష్టానికి వ్యతిరేకంగా వెళ్ళలేమని భావించి, ఇష్టపూర్వకంగా త్యాగం చేయాలని నిర్ణయించుకుంటుంది. గ్రీకులందరి మంచి కోసం చేసినట్లే, ఆమె మరణం కూడా వీరోచితంగా ఉంటుందని ఆమె నమ్ముతుంది. ఇఫిజినియా నిష్క్రమిస్తుంది, త్యాగం వేదిక వెలుపల జరుగుతుంది. తరువాత, క్లైటెమ్నెస్ట్రా తన కుమార్తె ఉద్దేశించిన మరణం గురించి చెప్పబడింది- చివరి క్షణంలో, దేవతలు ఇఫిజినియాను విడిచిపెట్టి, ఆమెను ఒక జింకతో భర్తీ చేశారు. [[దస్త్రం:Iphigenia_in_Tauris_MAN_Napoli_Inv111439.jpg|thumb|టౌరిస్ ఆర్టెమిస్ పూజారిణిగా ఇఫిజినియా ఖైదీలను పైలేడ్స్ బయలుదేరింది, వారిలో ఆమె సోదరుడు ఓరెస్టెస్, అతని స్నేహితుడు పిలాడెస్ ఉన్నారు, 1 వ శతాబ్దం AD లో [[పాంపే|పాంపీ]] చెందిన రోమన్ ఫ్రెస్కో]] ఇఫిజినియా గురించి యూరిపిడెస్ ఇతర నాటకం, టౌరిస్లోని ఇఫిజెనిఆ, త్యాగం తరువాత జరుగుతుంది, ఓరెస్టెస్ క్లైటెమ్నెస్ట్రా, ఏజిస్టస్ను చంపిన తరువాత జరుగుతుంది. [[అపోలో]] ఓరెస్టెస్ను ఆదేశిస్తాడు-తన తల్లి క్లైటెమ్నెస్ట్రా, ఆమె ప్రేమికుడిని చంపినందుకు ఎరినేస్ హింస నుండి తప్పించుకోవడానికి-టౌరిస్కు వెళ్లడానికి. టౌరిస్లో ఉన్నప్పుడు, ఓరెస్టెస్ స్వర్గం నుండి పడిపోయిన జోయానాన్ (ఆర్టెమిస్ చెక్కిన చెక్క విగ్రహం) ను తీసుకొని ఏథెన్స్కు తీసుకురావాలి. ఓరెస్టెస్ స్ట్రోఫియస్ కుమారుడు, ఓరెస్టెస్కు సన్నిహిత స్నేహితుడైన పిలాడెస్తో కలిసి టౌరిస్ వద్దకు వచ్చినప్పుడు, ఆ జంట వెంటనే టౌరితో బంధించబడతారు, వారు గ్రీకు అపరిచితులందరినీ ఆర్టెమిస్కు బలి ఇచ్చే ఆచారం కలిగి ఉంటారు. ఇఫిజినియా ఆర్టెమిస్ పూజారిణి, త్యాగం చేయడం ఆమె కర్తవ్యం. ఇఫిజినియా, ఓరెస్టెస్ ఒకరినొకరు గుర్తించరు (ఇఫిజెన్యా తన సోదరుడు చనిపోయాడని భావిస్తుంది-ఒక ముఖ్య విషయం. ఇప్పటికీ తన గుర్తింపును దాచుకున్న ఓరెస్టెస్ నుండి ఓరెస్టిస్ సజీవంగా ఉన్నాడని ఇఫిజినియా తెలుసుకుంటుంది. [[దస్త్రం:Pompeii_-_Casa_del_Centenario_-_Orest.jpg|ఎడమ|thumb|యురిపిడెస్ రచించిన టౌరిస్లోని విషాదం ఇఫిజినియా నుండి దృశ్యం. మధ్యలో ఓరెస్టెస్, ఎడమవైపు పిలాడెస్, కుడి వైపున ఇఫిజినియా. [[పాంపే|పాంపీ]] నుండి పురాతన కుడ్యచిత్రం]] ఆమె నుండి గ్రీస్కు వచ్చిన లేఖను ఇంటికి తీసుకువెళ్తే ఓరెస్టెస్ను విడుదల చేయాలని ఇఫిజినియా ప్రతిపాదిస్తుంది. ఓరెస్టెస్ వెళ్ళడానికి నిరాకరిస్తాడు, ఓరెస్టిస్ చంపబడటానికి ఉండగానే ఆ లేఖను తీసుకోమని పైలేడ్స్ను వేడుకుంటాడు. పరస్పర ఆప్యాయత సంఘర్షణ తరువాత, పైలేడ్స్ చివరికి ఫలితాన్ని ఇస్తాడు, ఆ లేఖ సోదరుడు, సోదరిని ఒకరినొకరు గుర్తించేలా చేస్తుంది, ముగ్గురూ కలిసి ఆర్టెమిస్ చిత్రాన్ని మోసుకెళ్లి పారిపోతారు. వారు గ్రీస్కు తిరిగి వచ్చిన తరువాత-మార్గం వెంట ఎథీనా చేత ప్రమాదాల నుండి రక్షించబడిన తరువాత-ఓరెస్టెస్ను జోయానాన్ను హాలే పట్టణానికి తీసుకెళ్లమని ఎథీనా ఆదేశిస్తాడు, అక్కడ అతను ఆర్టెమిస్ టౌరాపోలోస్ కోసం ఒక ఆలయాన్ని నిర్మించవలసి ఉంటుంది. అక్కడ జరిగే వార్షిక ఉత్సవంలో, ఆర్టెమిస్ గౌరవార్థం, ఓరెస్టెస్ దగ్గరి త్యాగం జ్ఞాపకార్థం ఒక వ్యక్తి గొంతు నుండి ఒక్క చుక్క రక్తం తీయాలి. ఎథీనా ఇఫిజినియాను బ్రోరోన్లోని ఆర్టెమిస్ అభయారణ్యంకు పంపుతుంది, అక్కడ ఆమె చనిపోయే వరకు పూజారిణిగా ఉంటుంది. అయితే, స్పార్టాన్స్ ప్రకారం, వారు ఆర్టెమిస్ చిత్రాన్ని లాకోనియా తీసుకెళ్లారు, అక్కడ దేవతను ఆర్టెమస్ ఓర్థియాగా పూజించేవారు. ఆర్టెమిస్తో ఇఫిజినియా ఈ దగ్గరి గుర్తింపులు కొంతమంది పండితులను ఆమె మొదట వేట దేవత అని నమ్మడానికి ప్రోత్సహిస్తాయి, దీని ఆరాధనను ఒలింపియన్ ఆర్టెమిస్ విలీనం చేశారు. ఆర్టెమిస్తో ఇఫిజినియా ఈ దగ్గరి గుర్తింపులు కొంతమంది పండితులను ఆమె మొదట వేట దేవత అని నమ్మడానికి ప్రోత్సహిస్తాయి, దీని ఆరాధనను ఒలింపియన్ ఆర్టెమిస్ విలీనం చేశారు. === టౌరియన్ల మధ్య === [[దస్త్రం:Salle_de_Diane_(Louvre)_-_Oreste_et_Iphigénie_enlevant_la_statue_de_Diane_Taurique.jpg|కుడి|thumb|డయానా టౌరియా విగ్రహాన్ని దొంగిలిస్తున్న ఓరెస్టెస్, ఇఫిజినియా]] యుక్సిన్ సముద్రానికి ఎదురుగా ఉన్న టౌరిస్/టౌరికా ప్రజలు తొలి దేవత ఆర్టెమిస్ను పూజించారు. ఎపిక్ సైకిల్ కొన్ని ప్రారంభ గ్రీకు మూలాలు ఆర్టెమిస్ తన తండ్రి చేయబోయే మానవ త్యాగం నుండి ఇఫిజినియాను రక్షించిందని ధృవీకరించాయి, ఉదాహరణకు కోల్పోయిన ఇతిహాసం సిప్రియాలో, ఇది ప్రోక్లస్ సారాంశంలో మిగిలి ఉందిః "ఆర్టెమిస్లు... ఆమెను లాక్కొని టౌరాయికి రవాణా చేసి, ఆమెను అమరత్వం కల్పించి, బలిపీఠం మీద అమ్మాయి [ఇఫిజినియా] స్థానంలో ఒక జింకను ఉంచారు".పౌసనియాస్ ప్రకారం, హెసియోడ్, ఇఫిజినియాను మరణించడం లేదని, ఆర్టెమిస్ శక్తితో హెకాట్గా మారిందని వర్ణించాడు.<ref>{{Cite book|url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0160:book=1:chapter=43:section=1|title=Description of Greece|last=Pausanias|at=1:Attica, 43.1}}</ref> ఇఫిజినియా ఉద్దేశించిన మరణం మొట్టమొదటి మనుగడలో ఉన్న పూర్తి వృత్తాంతాలు ఆలిస్ వద్ద యూరిపిడెస్ ఇఫిజినియాలో, టౌరిస్లోని ఇఫిజినియాలో ఉన్నాయి, క్రీస్తుపూర్వం ఐదవ శతాబ్దానికి చెందిన ఎథీనియన్ విషాదాలు వీర యుగంలో జరిగాయి. తరువాతి నాటకంలో, టౌరియన్లు ఇఫిజినియాను ఆమె ఆలయంలో ఆర్టెమిస్ పూజారిణిగా చేశారు. [[దస్త్రం:Giovanni_Battista_Tiepolo_-_The_Sacrifice_of_Iphigenia_-_Villa_Valmarana.jpg|ఎడమ|thumb|ది సాక్రిఫైస్ ఆఫ్ ఇఫిజినియా (1757) -గియోవన్నీ బాటిస్టా టిపోలోజియోవన్నీ బాటిస్టా టైపోలో]] === ఎట్రుస్కాన్ల మధ్య === ఈ పురాణం శాస్త్రీయ గ్రీస్, ఇటలీలలో తిరిగి చెప్పబడింది, ఇది ఎట్రూరియాలో, ముఖ్యంగా పెరూసియా బాగా ప్రాచుర్యం పొందింది.<ref>{{Cite book|title=The Cities and Cemeteries of Etruria|last=George Dennis|publisher=John Murray|year=1848|volume=2|location=London}}, 463</ref> క్రీస్తుపూర్వం రెండవ, మొదటి శతాబ్దాలలో ఎట్రుస్కాన్లు తమ దహన-కలశాలను త్యాగం నుండి దృశ్యాలతో అలంకరించారు. అత్యంత సాధారణ సన్నివేశం: "ఇఫిజినియా అనే చిన్న అమ్మాయిని ఒడిస్సియస్ బలిపీఠం మీద పట్టుకుని ఉండగా, అగామెమ్నోన్ ''[[Aparchai|అపర్చాయ్]]'' ప్రదర్శిస్తాడు. క్లైటెమ్నెస్ట్రా అగామెమ్నొన్, అకిలెస్ పక్కన ఒడిస్సియస్ పక్కన నిలబడి, ప్రతి ఒక్కరూ ఇఫిజినియాను చంపమని వేడుకుంటారు".రోమన్లు చెప్పినట్లుగా ఈ సంస్కరణ పురాణానికి దగ్గరగా ఉంటుంది.<ref>{{Cite book|title=The Development and Treatment of the Iphigenia Myth in Greek and Roman Literature|last=Helen Evangeline Devlin|publisher=University of Wisconsin|year=1914}}, page 24</ref> == పుణ్య కార్యాలు == ఇఫిజినియా త్యాగం నుండి అనేక సంప్రదాయాలు ఉద్భవించాయి. ఒక ప్రముఖ సంస్కరణ స్పార్టాన్స్ కు ఘనత పొందింది. కన్యలను త్యాగం చేసే బదులు, వారు ఆర్టెమిస్ పవిత్ర చిత్రం ముందు మగ బాధితురాలిని కొరడాతో కొడతారు. అయితే, త్యాగం నుండి ప్రేరణ పొందిన ఆర్టెమిస్కు చాలా నివాళులు మరింత సాంప్రదాయంగా ఉండేవి. టౌరియన్లు ముఖ్యంగా ఆర్టెమిస్ గౌరవార్థం ఎద్దులు, కన్యలను బలి అర్పించారు. బ్రోరోన్ వద్ద ఆర్టెమిస్ ఆరాధనలో భాగంగా, యువతులు కుంకుమ వస్త్రాలను తొలగించి, ఆమె-బేర్స్గా నటిస్తూ ఒక ఆచారాన్ని ప్రదర్శించారు, ఇఫిజినియా త్యాగం కొన్నిసార్లు ఈ అభ్యాసానికి మూల పురాణంగా ప్రదర్శించబడుతుంది, పురాణం ఒక వెర్షన్ ద్వారా, ఇష్టపడకపోయినా, గగ్ చేయబడిన ఇఫిజినియాను త్యాగం కోసం స్వాధీనం చేసుకున్న తరువాత, ఆమె దుస్తులను బయటకు తీసి, దయ కోసం చేరుకోవడానికి పదాలు లేకుండా ప్రయత్నిస్తుంది, ఇది ఆర్టెమిస్తో అద్భుత రక్షణకు దారితీసింది. == హోమర్ లో == [[దస్త్రం:Iphigenia_in_Tauris_by_V.Serov_(1893).JPG|thumb|''టౌరిస్లో ఇఫిజినియా'' (1893) -వాలెంటిన్ సెరోవ్]] ఇఫిజినియా త్యాగం గురించి [[హోమర్]] స్పష్టంగా ప్రస్తావించలేదు, అయినప్పటికీ ''[[ఇలియడ్]]'' వద్ద కాల్చాస్ పై అగామెమ్నాన్ చేసిన విమర్శ దీనిని ఊహించిందని పండితులు వాదిస్తున్నారు, నెల్సన్ ఈ సూచనను మరింత అభివృద్ధి చేశారు, ఇఫిజెనిఆ త్యాగం కథ ''ఇలియడ్'' ప్రారంభ దృశ్యాల వెనుక పరోక్షంగా ఉందని వాదించారుః "క్రిసిస్ పై చర్చ, చివరికి ఆమె తన తండ్రి వద్దకు తిరిగి రావడం, త్యాగం కథను తిరిగి రూపొందించడం".<ref name="Nelson 2022 55–101" />ప్రతి కథ పంచుకునే ఆరు కీలక అంశాలను ఆయన ప్రముఖంగా ప్రస్తావించారుః # అగామెమ్నోన్ ఒక దేవతను అవమానిస్తాడు, శిక్షించబడతాడు. # కాల్చాస్ దైవిక అసంతృప్తిని బహిర్గతం చేసి ఒక పరిష్కారాన్ని ప్రతిపాదిస్తాడుః అగామెమ్నోన్ తన స్వాధీనం నుండి విలువైన స్త్రీని వదులుకోవాలి. # అకిలెస్ ఒక సంభావ్య వధువును కోల్పోతాడు. # ఒడిస్సియస్ ఈ స్త్రీని సేకరించి బలిపీఠం దగ్గర ఆమె తండ్రి దగ్గరకు తీసుకువస్తాడు. # బలిపీఠం వద్ద త్యాగం చేయబడుతుంది. # త్యాగం తరువాత, గ్రీకులు కోపంతో ఉన్న దేవత నుండి అనుకూలమైన గాలిని అందుకుని ట్రాయ్ కు ప్రయాణిస్తారు. == లుక్రేటియస్లో == ఇఫిజినియా త్యాగం పురాతన రోమన్ ఉపదేశ పద్యం డి రెరమ్ నేచురా లో మతంపై విమర్శగా కనిపిస్తుంది. తన పద్యం పవిత్రమైనదిగా అనిపిస్తుందని ఊహించి, లుక్రెటియస్ ఇఫిజినియా కథను వివరించడం ద్వారా మతం ధర్మంపై దాడి చేస్తాడు, ఇది ఆమె పెళ్లి రోజున ఒక పేరెంట్ "తన బిడ్డను బలి మృగం" గా చేసిన క్రూరమైన కథగా అతను భావిస్తాడు. "మతం దారితీసే నేరాలు ఇవి" అని లుక్రేటియస్ ముగించాడు.<ref>{{Cite book|url=https://en.wikisource.org/wiki/Of_the_Nature_of_Things_(Leonard)/Book_I|title=Of the Nature of Things|last=Titus Lucretius Carus|year=1916|translator-last=William Ellery Leonard}}</ref> ఇఫిజినియా త్యాగం పురాతన రోమన్ ఉపదేశ పద్యం డి రెరమ్ నేచురా లో మతంపై విమర్శగా కనిపిస్తుంది. తన పద్యం పవిత్రమైనదిగా అనిపిస్తుందని ఊహించి, లుక్రెటియస్ ఇఫిజినియా కథను వివరించడం ద్వారా మతం ధర్మంపై దాడి చేస్తాడు, ఇది ఆమె పెళ్లి రోజున ఒక పేరెంట్ "తన బిడ్డను బలి మృగం" గా చేసిన క్రూరమైన కథగా అతను భావిస్తాడు. "మతం దారితీసే నేరాలు ఇవి" అని లుక్రేటియస్ ముగించాడు.<ref>{{Cite book|url=https://en.wikisource.org/wiki/Of_the_Nature_of_Things_(Leonard)/Book_I|title=Of the Nature of Things|last=Titus Lucretius Carus|year=1916|translator-last=William Ellery Leonard}}</ref> == అనుసరణలు == === బ్యాలెట్ === * ''ఇఫిజెనీ'', చార్లెస్ లే పిక్ రచించిన బ్యాలెట్. === సినిమాలు === * ''ఇఫిజినియా'', 1977 మైఖేల్ కాకోయన్నిస్ రూపొందించిన గ్రీకు చిత్రం. * ది కిల్లింగ్ ఆఫ్ ఎ సేక్రేడ్ డీర్, యోర్గోస్ లాంతిమోస్ రూపొందించిన 2017 చిత్రం, ఇది కథను ఆధునిక అమెరికాకు బదిలీ చేస్తుంది. * ఎఫీ ఓ బ్లానౌ, మార్క్ ఎవాన్స్ రూపొందించిన 2026 వెల్ష్ భాష చిత్రం, ఇది ఆధునిక బ్లెనౌ ఫెస్టినియోగ్, నార్త్ వేల్స్లో ఇఫిజినియా ఇన్ స్ప్లాట్ నాటకానికి ఆధారంగా రూపొందించబడింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/film/2026/jun/05/how-greek-myth-iphigenia-became-welsh-language-film-iphigenia-in-splott-effi-o-blaenau|title=Sex, austerity and mugs of vodka: how the Greek myth Iphigenia became a Welsh-language film sensation|last=Clarke|first=Cath|date=2026-06-05|work=The Guardian|access-date=2026-06-05|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> === నవలలు === * ది సాంగ్స్ ఆఫ్ ది కింగ్స్, బారీ అన్స్వర్త్ రాసిన నవల. * ఎ మెమరీ ఆఫ్ విండ్, రాచెల్ స్విర్స్కీ రాసిన చిన్న కథ. * అగామెమ్నోన్స్ డాటర్, ఇస్మాయిల్ కదారే రాసిన నవల. * ఎ ఫెయిర్ విండ్ ఫర్ ట్రోయ్, డోరిస్ గేట్స్ రాసిన నవల === ఒపేరా === * ఇఫిజెనీ ఎన్ ఔలిడే, క్రిస్టోఫ్ విల్లిబాల్డ్ గ్లక్ రచించిన ఒపెరా. * ఇఫిజెనీ ఎన్ టౌరిడ్, హెన్రీ డెస్మరేట్స్, ఆండ్రే కాంప్రా రచించిన ఒపెరా. * ''టౌరిడ్లో ఇఫిజినియా'', టొమాసో ట్రెట్టా రచించిన ఒపెరా. * ఇఫిజెనీ ఎన్ టౌరిడ్, క్రిస్టోఫ్ విల్లిబాల్డ్ గ్లక్ రచించిన ఒపెరా. * ఇఫిజెనీ ఎన్ టౌరిడ్, ఒపెరా బై నికోలో పిచ్చిన్నీ * ''ఇఫిజినియా'', 2021 ఒపెరా బై వేన్ షార్టర్ అండ్ ఎస్పెరాన్జా స్పాల్డింగ్. * ''ఇఫిజినియా త్యాగం'', 1968 పాస్కల్ బెంటోయు రచించిన ఒపెరా. * బ్రూక్లిన్ లో ఇఫిజినియా, PDQ బాచ్ చే === నాటకాలు === * యూరిపిడెస్ రాసిన ''ఆలిస్ వద్ద ఇఫిజినియా'' అనే నాటకం. * ఇఫిజెనీ ఎన్ ఔలిడే, జీన్ రేసిన్ పోషించిన నాటకం. * ''ఇఫిజినియా'', మిర్సియా ఎలియాడే పోషించిన నాటకం. * ''ఇఫిజినియా'', ఫిన్ ఐయంకర్ రచించిన నాటకం తిరిగి వ్రాయబడింది * 1980లో రాయల్ షేక్స్పియర్ కంపెనీ కోసం జాన్ బార్టన్ స్వీకరించి దర్శకత్వం వహించిన ది గ్రీక్స్ త్రయం మొదటి భాగం అయిన ఇఫిజినియా ఎట్ ఆలిస్. * ''టౌరిస్లో ఇఫిజినియా'', యూరిపిడెస్ పోషించిన నాటకం. * [[గేథే|జోహన్ వోల్ఫ్గ్యాంగ్ వాన్ గోథే]] రచించిన ''ఇఫిజెనీ ఔఫ్ టౌరిస్'' నాటకం. * డాటర్స్ ఆఫ్ అట్రియస్, రాబర్ట్ టర్నీ రచించిన నాటకం * ''ఇఫిజినియా'', శామ్యూల్ కోస్టర్ పోషించిన నాటకం. * ఒక ''బలిపీఠం మీద అమ్మాయి'', మెరీనా కార్ పోషించిన నాటకం. * ఇఫిజినియా ఇన్ స్ప్లాట్, గ్యారీ ఓవెన్ చే, ఆధునిక స్ప్లాట్ లో సెట్, సౌత్ వేల్స్ <ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/stage/2022/oct/02/iphigenia-in-splott-review-gary-owen-sophie-melville-lyric-hammersmith-london|title=Iphigenia in Splott review – a shattering modern classic that distils all our troubles|last=Akbar|first=Arifa|date=2022-10-02|work=The Guardian|access-date=2026-06-05|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> === కవిత్వం === * ఎనియస్ రచించిన ''ఇఫిజినియా'' * మెటామోర్ఫోసిస్, ఓవిడ్ రాసిన కథన పద్యం (పుస్తకాలు 12, 13) <ref>{{Cite web|title=Metamorphoses|url=http://ovid.lib.virginia.edu/trans/Metamorph12.htm#486225986|access-date=June 25, 2015}}</ref><ref>{{Cite web|title=Metamorphoses|url=http://www.poetryintranslation.com/PITBR/Latin/Metamorph13.htm#anchor_Toc64105840|access-date=June 25, 2015}}</ref> * ఇఫిజినియా ఎట్ ఆలిస్, వాల్టర్ సావేజ్ లాండర్ రాసిన పద్యం<ref>{{Cite web|date=22 August 2022|title=554. Iphigeneia. Walter Savage Landor. 1909–14. English Poetry II: From Collins to Fitzgerald. The Harvard Classics|url=http://www.bartleby.com/41/554.html}}</ref> == మూలాలు == {{Reflist}} == ఆధునిక వనరులు == {{refbegin}} * Bonnard, A. (1945) ''Iphigénie à Aulis, Tragique et Poésie'', Museum Helveticum, Basel, v.2, pp.&nbsp;87–107 * Croisille, J-M (1963) ''Le sacrifice d'Iphigénie dans l'art romain et la littérature latine'', Latomus, Brussels, v. 22 pp.&nbsp;209–25 * Decharme, P. "Iphigenia" In: C. d'Auremberg and E. Saglio, ''[[Dictionnaire des Antiquités Grecques et Romaines]]'' v.3 (1ère partie), pp.&nbsp;570–72 (1877–1919) * {{cite book|title=Dictionary of Mythology|last=Evans|first=Bergen|date=1970|publisher=Dell Publishing|isbn=0-440-20848-3|location=New York}} * [[Robert Graves|Graves, Robert]] (1955) ''[[The Greek Myths]]'', Penguin, London, pp.&nbsp;73–75 * Jouan, F. (1966) "Le Rassemblement d'Aulis et le Sacrifice d'Iphigénie", In: ______, ''Euripide et les Légendes des Chants Cypriens'', Les Belles Lettres, Pris, pp.&nbsp;73–75 * Kahil, L. (1991) "Le sacrifice d'Iphigénie" in: ''[[Mélanges de l'École française de Rome]], Antiquité'', Rome, v. 103 pp.&nbsp;183–96 * [[Karl Kerenyi|Kerenyi, Karl]] (1959) ''The Heroes of the Greeks'', Thames and Hudson, London and New York, pp.&nbsp;331–36 et passim * Kjelleberg, L. (1916) "Iphigenia" In: A.F. Pauly and G. Wissowa, ''Real-Encyclopädie der Classischen Altertumswissenschaft'', J.B. Metzler, Stuttgart, v. 9, pp.&nbsp;2588–622 * Lloyd-Jones, H. (1983) "Artemis and Iphigenia", ''Journal of Hellenic Studies'' '''103''', pp.&nbsp;87–102 *[http://dx.doi.org/10.1353/apa.2022.0007 Nelson, T.J. (2022) ‘Iphigenia in the Iliad and the Architecture of Homeric Allusion’, ''TAPA'' 152, 55-101]. * Peck, Harry (1898) "Iphigenia" in ''Harper's Dictionary of Classical Antiquities'', Harper and Brothers, New York * Séchen, L. (1931) "Le Sacrifice d'Iphigénie", ''Revue des Études Grecques'', Paris, pp.&nbsp;368–426 * West, M.L. (1985) ''The Hesiodic Catlogue of Women'', The Clarendon Press, Oxford ==External links== {{Commons category|Iphigeneia}} * {{Cite Americana|wstitle=Iphigenia|volume=XV|short=1}} *[http://www.smh.com.au/news/arts/shock-and-awe-and-buckets-of-blood--it-must-be-kosky/2007/04/30/1177788059061.html Contemporary interpretation of Gluck] by Australian [[Barrie Kosky]] at the [[Komische Oper Berlin]], May 1, 2007 *[http://www.theoi.com/Olympios/ArtemisFavour.html#Iphigenia "Iphigenia" on Theoi.com] *[https://iconographic.warburg.sas.ac.uk/category/vpc-taxonomy-000354 The Warburg Institute Iconographic Database (images of Iphigenia)] {{refend}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్]] [[వర్గం:గ్రీకు పురాణం]] [[వర్గం:గ్రీకు పురాణాలు]] [[వర్గం:నవలలు]] 7n6fm5f7t3wc77bktpwi172fhfavwys 0 507652 4942765 2026-08-23T19:17:28Z Nagarani Bethi 60383 "[[:en:Special:Redirect/revision/1350120097|Crimea in the Roman era]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4942765 wikitext text/x-wiki   క్రీము 47 నుండి క్రీ. శ. 340 వరకు, 6 నుండి 13 వ శతాబ్దం వరకు క్రిమియన్ ద్వీపకల్పం (ఆ సమయంలో ''టౌరికా'' అని పిలువబడేది) [[రోమన్ సామ్రాజ్యం]] పాక్షిక నియంత్రణలో ఉండేది. రోమన్ నియంత్రణలో ఉన్న భూభాగం ఎక్కువగా బోస్పోరన్ రాజ్యం సమానంగా ఉండేది (అయితే [[నీరో]] ఆధ్వర్యంలో, క్రీ. శ. 62 నుండి 68 వరకు, ఇది రోమన్ ప్రావిన్స్ మోయ్సియా ఇన్ఫీరియర్కు కొంతకాలం జతచేయబడింది. మూడవ శతాబ్దం AD మధ్యలో ద్వీపకల్పంలోని గణనీయమైన భాగాలు గోథ్లకు పడిపోయినప్పుడు రోమ్ టౌరికాలో తన ప్రభావాన్ని కోల్పోయింది, అయితే కనీసం నామమాత్రంగా రాజ్యం 340 AD వరకు కొనసాగింది. [[బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం|తూర్పు రోమన్ సామ్రాజ్యం]], దాని సామ్రాజ్యం పశ్చిమ భాగాల నష్టాన్ని తట్టుకొని, తరువాత మొదటి జస్టినియన్ ఆధ్వర్యంలో క్రిమియాను తిరిగి పొందింది, ద్వీపకల్పంలోని భాగాలను మధ్య యుగాల చివరిలో, ముఖ్యంగా [[ట్రెబిజాండ్ సామ్రాజ్యం|ట్రెబిజొండ్ సామ్రాజ్యం]], ప్రిన్సిపాలిటీ ఆఫ్ థియోడోరోల వారసుడు రాష్ట్రాల ద్వారా నియంత్రించింది. == రోమన్ సామ్రాజ్యం == క్రీస్తుపూర్వం 1వ శతాబ్దంలో రోమన్లు క్రిమియా ద్వీపకల్పంలో ఆధిపత్యం చెలాయించడం ప్రారంభించారు (అప్పుడు దీనిని ''టౌరికా'' అని పిలిచేవారు). వారి చొచ్చుకుపోయే ప్రారంభ ప్రాంతం ప్రధానంగా తూర్పు క్రిమియా (బోస్పోరస్ రాజ్యం), పశ్చిమ గ్రీకు నగరమైన చెర్సొనెసోలో ఉంది.<ref>{{Cite web|title=Ancient period - History - About Chersonesos, Sevastopol|url=http://www.chersonesos.org/?p=history_ant&l=eng#7|archive-url=https://web.archive.org/web/20040812152424/http://www.chersonesos.org/?p%3Dhistory_ant%26l%3Deng|archive-date=2004-08-12|website=www.chersonesos.org}}</ref> లోపలి భాగం నామమాత్రంగా మాత్రమే రోమన్ పాలనలో ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=Romans in Taurus mountains|url=http://www.pontos.dk/publications/books/bss-8-files/bss-8-15-novicenkova|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717071212/http://www.pontos.dk/publications/books/bss-8-files/bss-8-15-novicenkova|archive-date=2018-07-17|website=www.pontos.dk}}</ref> [[దస్త్రం:Склеп_Деметры.JPG|thumb|పురాతన బోస్పోరాన్ రాజ్యంలోని ([[రోమన్ సామ్రాజ్యం]] క్లయింట్ రాష్ట్రం) క్రిమీయా 1 వ శతాబ్దం లోని పాంటికాపెయమ్ నుండి దేవత డిమీటర్ను వర్ణించే గ్రీకు కుడ్యచిత్రం.]] పురాతన కాలంలో క్రిమియాను సిమ్మేరియన్ల వారసులు అయిన టౌరి పేరు నుండి "చెర్సోనెసస్ టౌరికా" అని పిలిచేవారు. చాలా మంది గ్రీకు వలసవాదులు టౌరికాలో స్థిరపడ్డారుః వారి అత్యంత ప్రసిద్ధ కాలనీ చెర్సొనెసోస్. క్రీస్తుపూర్వం 114 లో, సిథియన్ల తెగల నుండి రక్షణగా పోంటస్ రాజు మిథ్రిడేట్స్ VI యుపటోర్ ఆధిపత్యాన్ని బోస్పోరస్ రాజ్యం అంగీకరించింది. రోమన్ పాంపీ చేతిలో మిథ్రిడేట్స్ ఓటమి తరువాత దాదాపు ఐదు శతాబ్దాల పాటు క్రిమియా రోమ్ ఆధిపత్యంలో ఉండింది. ప్రధాన రోమన్ స్థావరం చారాక్స్, బహుశా 60-65 చుట్టూ నిర్మించిన కాస్ట్రం, ప్రధాన నౌకాదళ రోమన్ స్థావరము చెర్సొనెసోలో ఉంది.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=jbS5KHJ4uqcC&pg=PA6|title=Cassio Dione e l'impero romano da Nerva ad Anotonino Pio: alla luce dei nuovi documenti|last=Migliorati|first=Guido|publisher=Vita e Pensiero|year=2003|isbn=88-343-1065-9|page=6|language=it}}</ref> రోమన్లు టౌరికాకు వచ్చినప్పుడు, వారు తమ శిబిరాన్ని ఏర్పాటు చేసి, బాలాక్లావా నౌకాశ్రయం తీరంలో ఒక కోటను, జూపిటర్ డోలికెనస్ ఆలయాన్ని నిర్మించారు, అప్పుడు దీనిని సింబోలాన్ లిమెన్ అని పిలుస్తారు.<ref>{{Cite web|title=Symbolon Limen - Ancient period - Outlying areas - About Chersonesos|url=http://www.chersonesos.org/?p=out_ant_simbolon&l=eng|archive-url=https://web.archive.org/web/20220407020728/http://www.chersonesos.org/?p=out_ant_simbolon&l=eng|archive-date=2022-04-07|website=www.chersonesos.org}}</ref> టిబెరియస్ జూలియస్ ఆస్పర్గస్ (క్రీ. పూ. 8-38) బోస్పోరన్ రాజుల వరుసను స్థాపించాడు, ఇది 341 వరకు కొన్ని అంతరాయాలతో కొనసాగింది. &nbsp;మొదట ఆస్పర్గస్ అని పిలువబడే అతను రోమన్ పౌరసత్వం పొంది, మొదటి ఇద్దరు రోమన్ చక్రవర్తులు [[ఆగస్టస్|అగస్టస్]], టిబెరియస్ ప్రోత్సాహాన్ని పొందడంతో రోమన్ పేర్లను "టిబెరియస జూలియస్" గా స్వీకరించాడు. ఈ క్రింది రాజులందరూ ఈ రెండు రోమన్ పేర్లను స్వీకరించారు, తరువాత మూడవ పేరు, ఎక్కువగా పోంటిక్, థ్రేసియన్ లేదా సర్మటియన్ మూలానికి చెందినది. బోస్పోరన్ రాజులు రాజ్య కాలం అంతటా నాణేలను ముద్రించారు, ఇందులో ఆయా రోమన్ చక్రవర్తుల చిత్రాలను కలిగి ఉన్న బంగారు స్టాటర్లు ఉన్నాయి. 67 లో, చక్రవర్తి [[నీరో]] కాకసస్ నుండి ప్రస్తుతం రొమేనియా-మోల్డోవా-ఉక్రెయిన్ వరకు [[నల్ల సముద్రం]] అన్ని ఉత్తర తీరాలను రోమ్ కోసం జయించడానికి సైనిక దండయాత్రను సిద్ధం చేశాడు, కానీ అతని మరణం ఈ ప్రాజెక్టును నిలిపివేసింది. ఈ కారణంగా, అతను బహుశా టౌరికాను ప్రత్యక్ష రోమన్ పాలనలో ఉంచి, చారాక్స్ కాస్ట్రంను సృష్టించాడు. అతను దిగువ మోయ్సియా రోమన్ ప్రావిన్స్ను [[టైరస్|టైరాస్]], ఓల్బియా, టౌరికా (క్రిమియా ద్వీపకల్పం) వరకు విస్తరించాడు. 2 వ శతాబ్దం AD లో రోమన్ నాయకత్వంలో టౌరికా సాపేక్ష స్వర్ణ కాలాన్ని ఆస్వాదించింది, గోధుమలు, దుస్తులు, వైన్, [[నల్ల సముద్ర బానిస వ్యాపారం]] బానిసల భారీ వాణిజ్యంతో. 2 వ శతాబ్దం AD లో రోమన్ నాయకత్వంలో టౌరికా సాపేక్ష స్వర్ణ కాలాన్ని ఆస్వాదించింది, గోధుమలు, దుస్తులు, వైన్, [[నల్ల సముద్ర బానిస వ్యాపారం]] బానిసల భారీ వాణిజ్యంతో.  {{Quote|అనాగరిక ప్రజల రాకపోకల మధ్య నిరంతరం సైనిక రక్షణ అవసరమైన (టౌరికాలోని) సంపన్న వ్యాపార పట్టణాలు, ప్రధాన సైన్యానికి ముందస్తు స్థావరాలుగా రోమ్‌ను ఆశ్రయించాయి....(ఆ శతాబ్దంలో) రోమన్ దళాలు ద్వీపకల్పంలో మోహరించాయి, బహుశా పాంటిక్ నౌకాదళంలోని ఒక విభాగం, లేదా ఖచ్చితంగా మోసియన్ సైన్యంలోని ఒక దళం, (పాంటికాపైయన్, చెర్సోనెసోస్‌లో ఇతర సైనిక స్థావరాలు); వారు తక్కువ సంఖ్యలో ఉన్నప్పటికీ, భయంకరమైన లెజియోనరీ (బోస్పోరానమ్ రెగ్నమ్) వారి వెనుక ఉందని అనాగరికులకు తెలియజేశారు.<ref>Mommsen. ''The Provinces of the Roman Empire'', p. 317</ref>}}ఈ ప్రాంతాన్ని 250లో గోథ్లు తాత్కాలికంగా స్వాధీనం చేసుకున్నారు. టౌరికాలోని రోమన్ సామ్రాజ్యం చివరి క్లయింట్ రాజు టిబెరియస్ జూలియస్ రెస్కుపోరిస్ VI, అతను 342లో మరణించాడు. రెస్కుపోరిస్ 341 నాటికి నాణేలను ముద్రించినట్లు తెలుస్తోంది, ఈ సమయంలో రాజ్యం అవశేషాలపై కొంతవరకు రాజకీయ నియంత్రణ ఉందని సూచిస్తుంది. బోస్పోరన్ రాజ్యం అవశేషాలు చివరకు 375/6 లో హూన్ల దండయాత్రతో తుడిచిపెట్టుకుపోయాయి. === చరక్స్ === టౌరికా అతిపెద్ద రోమన్ సైనిక స్థావరం చారాక్స్. ఇది స్వాలోస్ నెస్ట్ ఆధునిక యాల్టా కోటకు దగ్గరగా ఉన్న "ఐ టోడోర్" పశ్చిమ శిఖరం వద్ద నాలుగు హెక్టార్ల ప్రాంతంలో ఉంది. AD లో టౌరికాలో రోమన్ దళాలను ఏర్పాటు చేసినప్పుడు, చరాక్స్ వారి బలమైన స్థావరాలలో ఒకటిగా మారింది. రోమన్లు ఒక కోటను నిర్మించి, "రావెన్నా స్క్వాడ్రన్" ఉప-విభాగాన్ని (వెక్సిల్లాషియో) నియమించారు. చరాక్స్ చాలా ముఖ్యమైన వ్యూహాత్మక స్థానం, ఎందుకంటే ఇది రోమన్లు క్రిమియన్ తీరం వెంబడి నౌకాయానంపై నియంత్రణను స్థాపించడానికి అనుమతించింది. [[ఖెర్సోనెసస్|చెర్సొనెసోస్]], ఇతర బోస్పోరియన్ వాణిజ్య ఎంపోరియంలను సిథియన్ల నుండి రక్షించాలనే ఉద్దేశ్యంతో వెస్పాసియన్ ఆధ్వర్యంలో సైనిక శిబిరం పూర్తిగా అభివృద్ధి చేయబడింది. 1 వ శతాబ్దం చివరి నాటికి రోమన్ దళాలు క్రిమియా ద్వీపకల్పం నుండి ఖాళీ చేయబడ్డాయి. అనేక దశాబ్దాల తరువాత ఈ శిబిరం లెజియో I ఇటాలికా ఒక శాఖ ద్వారా పునరుద్ధరించబడిందిః ఇది 2 వ శతాబ్దం చివరిలో లెజియో XI క్లాడియా నిర్లిప్తతకు ఆతిథ్యం ఇచ్చింది. ఈ శతాబ్దంలో, కోటకు కొత్త రాతి గోడలు జోడించబడ్డాయి, చరాక్స్ను చెర్సొనెసోస్తో కలుపుతూ కొత్త రోమన్ రహదారి నిర్మించబడింది.<ref>{{Cite web|title=Charax - Ancient period - Outlying areas - About Chersonesos|url=http://www.chersonesos.org/?p=out_ant_haraks&l=eng|website=www.chersonesos.org}}</ref> AD లో టౌరికాలో రోమన్ దళాలను ఏర్పాటు చేసినప్పుడు, చరాక్స్ వారి బలమైన స్థావరాలలో ఒకటిగా మారింది. రోమన్లు ఒక కోటను నిర్మించి, "రావెన్నా స్క్వాడ్రన్" ఉప-విభాగాన్ని (వెక్సిల్లాషియో) నియమించారు. చరాక్స్ చాలా ముఖ్యమైన వ్యూహాత్మక స్థానం, ఎందుకంటే ఇది రోమన్లు క్రిమియన్ తీరం వెంబడి నౌకాయానంపై నియంత్రణను స్థాపించడానికి అనుమతించింది. 3వ శతాబ్దం చివరలో రోమన్లు ఈ శిబిరాన్ని విడిచిపెట్టారు. === రోమన్ క్లయింట్ రాజులు === [[దస్త్రం:Panticapaeum.Prytaneion-1.jpg|thumb|రోమన్ కాలంలో బోస్పోరన్ రాజ్యం ప్రధాన నగరమైన పాంటికాపెయమ్ శిధిలాలు]] [[దస్త్రం:Tiberius_Julius_Sauromates_II.jpg|thumb|టిబెరియస్ జూలియస్ సౌరొమాట్స్ II (d. 210 AD) విగ్రహం అక్రోపోలిస్ మ్యూజియం నుండి]] వీరు బోస్పోరన్ రాజ్యానికి చెందిన రోమన్ క్లయింట్ రాజులుః * ఫార్నేసెస్ 64 BC-47 BC * మిథ్రిడేట్స్ I 47 BC-44 BC * అసాండర్ 47 BC, అప్పుడు 44 BC-17 BC * స్క్రిబోనియస్ 17 BC-16 BC * అసాండర్ 47 BC, అప్పుడు 44 BC-17 BC, తరువాత 16 BC నుండి 14 BC లో ఆమె మరణం వరకు పోలేమోన్తో డైనమిస్ * పోలేమోన్ I 16 BC-8 BC * ఆస్పర్గస్ 8 BC-38 AD <ref name=":2">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zuQLAQAAMAAJ|title=The Ancient & Classical World, 600 B.C.-A.D. 650|last=Mitchiner|first=Michael|date=1978|publisher=Hawkins Publications|isbn=978-0-904173-16-1|pages=69|language=en}}</ref> * రెస్కుపోరిస్ I 14-42 AD <ref name=":2" /> * రెండవ పోలేమోన్ 38-41 AD <ref name=":2" /> * మిథ్రిడేట్స్ II 42-46 AD <ref name=":2" /> * కోటిస్ I 46-78 <ref name=":2" /> ** రోమన్ ప్రావిన్స్ 63-68 * రెస్కుపోరిస్ II 78-93 <ref name=":2" /> * సౌరొమేట్స్ I 93-123 <ref name=":2" /> * కోటిస్ II 123-131 <ref name=":2" /> * రోమెటాలసిస్ 131-153 <ref name=":2" /> * యుపేటర్ 154-170 <ref name=":2" /> * సౌరొమేట్స్ II 172-210 <ref name=":2" /> * రెస్కుపోరిస్ III 211-228 <ref name=":2" /> * కోటిస్ III 228-234 <ref name=":2" /> * సౌరొమేట్స్ III 229-232 <ref name=":2" /> * రెస్కుపోరిస్ IV 233-234 <ref name=":2" /> * చెడోస్బియోస్ 233-234 (ఆంగ్లం) * ఇనింతిమియో 234-239 <ref name=":2" /> * రెస్కుపోరిస్ V 240-276 <ref name=":2" /> * ఫార్సాంజెస్ 253-254 <ref name=":2" /> * టెయిరాన్స్ 276-278 <ref name=":2" /> * సౌరొమేట్స్ IV 276 <ref name=":2" /> * థియోథార్సెస్ 279-309 <ref name=":2" /> * రాడామ్సేడ్స్ 309-322 <ref name=":2" /> * రెస్కుపోరిస్ VI 314-341 <ref name=":2" /> === ఎపిస్కోపల్ సీస్ === రోమన్ క్రిమియా పురాతన ఎపిస్కోపల్ సీస్ (జెచియాలా) అన్నువారియో పాంటిఫికియోలో నామమాత్రపు సీస్ జాబితా చేయబడ్డాయిః <ref>''Annuario Pontificio 2013'' (Libreria Editrice Vaticana 2013 {{ISBN|978-88-209-9070-1}}), "Sedi titolari", pp. 819–1013</ref> * బోస్పోరస్, బైజాంటైన్? ఆర్చ్ బిషప్ * [[ఖెర్సోనెసస్|జెకియాలో చెర్సొనేసస్]] * మాట్రేగా * నికోప్సిస్ (టువాప్సీ) * ఫుల్లీ (భయంకరమైన క్రైమ్?ఆర్చ్ బిషప్ * సోల్డియా * సుగ్డియా * తానాస్ [[దస్త్రం:Roman_Empire.JPG|ఎడమ|thumb|చక్రవర్తి ట్రాజన్ (r. 98-117) విజయాల సమయంలో "రెగ్నమ్ బోస్పోరానమ్"]] == బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం == [[బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం]] (తూర్పు రోమన్ సామ్రాజ్యం) చక్రవర్తి జస్టినియన్ I (r. 527-565) ఆధ్వర్యంలో ఈ ప్రాంతంపై రోమన్ నియంత్రణను తిరిగి స్థాపించింది. 6 వ శతాబ్దంలో, బహుశా జస్టీనియన్ I పాలన ముగింపులో, రోమన్ క్రిమియా స్థితి మార్చబడింది. టౌరికా [[ఖెర్సోనెసస్|చెర్సొనెసోస్]] ప్రావిన్స్గా మారింది, ఇందులో బోస్పోరోస్, క్రిమియా దక్షిణ తీరం కూడా ఉన్నాయి. బైజాంటైన్ టౌరికా ఈ విస్తరణ ఫలితంగా దాని గవర్నర్ల హోదాలు పెరిగాయి. 6 వ శతాబ్దం రెండవ భాగంలో, ఈ ప్రాంతంలోని సైనిక, పౌర అధికారులు సైనిక డిప్యూటీ, "డౌక్స్ చెర్సోనోస్" కు అప్పగించారు. ఇంకా, చెర్సోన్నేసోస్ నగరాన్ని రోమన్లు బహిష్కరణ ప్రదేశంగా ఉపయోగించారుః రోమ్ సెయింట్ క్లెమెంట్ అక్కడ 99 AD లో బహిష్కరణలో మరణించాడు, ఈ ప్రాంతంలో సువార్తను మొదట బోధించాడు. మరొక బహిష్కరణకు గురైన రెండవ జస్టీనియన్ చక్రవర్తి, నుండి వరకు సంవత్సరాలు అక్కడ గడిపాడు-అతను తిరిగి అధికారంలోకి వచ్చిన తరువాత (705 లో) అతను ప్రతీకారంగా నగరాన్ని నాశనం చేసినట్లు ఆరోపించబడింది. రోమన్ క్రిమియాలో ఎక్కువ భాగం 7వ శతాబ్దం చివరలో ఖజార్ ఆధిపత్యంలోకి వచ్చింది. 8వ శతాబ్దం మధ్యకాలంలో, ఖజర్లు తిరుగుబాటు క్రిమియన్ గోథ్లను అణిచివేసారు, వారి నగరమైన డోరోస్ (ఆధునిక మంగుప్) ఆక్రమించబడింది. ఈ పట్టణం నామమాత్రంగా బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యానికి లోబడి ఉన్నప్పటికీ, ఖజార్ టుడున్ (రూలర్) 690 లో చెర్సొనెసోలో నివసించేవాడు. బైజాంటైన్ చక్రవర్తులు క్రిమియా ద్వీపకల్పం దక్షిణ తీరాలను నియంత్రించారు (13వ శతాబ్దం వరకు చెర్సన్ ఇతివృత్తం). 1204లో కాన్స్టాంటినోపుల్ను తొలగించిన తరువాత బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యానికి వారసుడు రాష్ట్రాలలో ఒకటైన ట్రెబిజొండ్ సామ్రాజ్యానికి నియంత్రణ వెళ్ళింది. మరొక శాఖ, క్రిమియా ఆధారిత ప్రిన్సిపాలిటీ ఆఫ్ థియోడోరో, 14వ శతాబ్దం నుండి [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం]] స్వాధీనం చేసుకునే వరకు కొనసాగింది.<ref>{{Cite book|title=The Goths in the Crimea|last=Vasiliev|first=A.A.|date=1936}}</ref> క్రీస్తుపూర్వం 1వ శతాబ్దం నుండి సుమారు 300 వరకు అనేక రోమన్ నాణేలు ఉన్నాయి, వీటిలో కొన్ని బైజాంటైన్ కాలం నాటివి కూడా ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|title=Bosporos, Kings - Ancient Greek Coins - WildWinds.com|url=http://www.wildwinds.com/coins/greece/bosporos/kings/i.html|website=www.wildwinds.com}}</ref> [[వర్గం:రోమన్]] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌]] [[వర్గం:సమీక్షించని అనువాదాలున్న పేజీలు]] kkz62cq7npiu6ysyawfek9u48k8ii3s 4942766 4942765 2026-08-23T19:19:09Z Nagarani Bethi 60383 4942766 wikitext text/x-wiki క్రీమ్ 47 నుండి క్రీ. శ. 340 వరకు, 6 నుండి 13 వ శతాబ్దం వరకు క్రిమియన్ ద్వీపకల్పం (ఆ సమయంలో ''టౌరికా'' అని పిలువబడేది) [[రోమన్ సామ్రాజ్యం]] పాక్షిక నియంత్రణలో ఉండేది. రోమన్ నియంత్రణలో ఉన్న భూభాగం ఎక్కువగా బోస్పోరన్ రాజ్యం సమానంగా ఉండేది (అయితే [[నీరో]] ఆధ్వర్యంలో, క్రీ. శ. 62 నుండి 68 వరకు, ఇది రోమన్ ప్రావిన్స్ మోయ్సియా ఇన్ఫీరియర్కు కొంతకాలం జతచేయబడింది. మూడవ శతాబ్దం AD మధ్యలో ద్వీపకల్పంలోని గణనీయమైన భాగాలు గోథ్లకు పడిపోయినప్పుడు రోమ్ టౌరికాలో తన ప్రభావాన్ని కోల్పోయింది, అయితే కనీసం నామమాత్రంగా రాజ్యం 340 AD వరకు కొనసాగింది. [[బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం|తూర్పు రోమన్ సామ్రాజ్యం]], దాని సామ్రాజ్యం పశ్చిమ భాగాల నష్టాన్ని తట్టుకొని, తరువాత మొదటి జస్టినియన్ ఆధ్వర్యంలో క్రిమియాను తిరిగి పొందింది, ద్వీపకల్పంలోని భాగాలను మధ్య యుగాల చివరిలో, ముఖ్యంగా [[ట్రెబిజాండ్ సామ్రాజ్యం|ట్రెబిజొండ్ సామ్రాజ్యం]], ప్రిన్సిపాలిటీ ఆఫ్ థియోడోరోల వారసుడు రాష్ట్రాల ద్వారా నియంత్రించింది. == రోమన్ సామ్రాజ్యం == క్రీస్తుపూర్వం 1వ శతాబ్దంలో రోమన్లు క్రిమియా ద్వీపకల్పంలో ఆధిపత్యం చెలాయించడం ప్రారంభించారు (అప్పుడు దీనిని ''టౌరికా'' అని పిలిచేవారు). వారి చొచ్చుకుపోయే ప్రారంభ ప్రాంతం ప్రధానంగా తూర్పు క్రిమియా (బోస్పోరస్ రాజ్యం), పశ్చిమ గ్రీకు నగరమైన చెర్సొనెసోలో ఉంది.<ref>{{Cite web|title=Ancient period - History - About Chersonesos, Sevastopol|url=http://www.chersonesos.org/?p=history_ant&l=eng#7|archive-url=https://web.archive.org/web/20040812152424/http://www.chersonesos.org/?p%3Dhistory_ant%26l%3Deng|archive-date=2004-08-12|website=www.chersonesos.org}}</ref> లోపలి భాగం నామమాత్రంగా మాత్రమే రోమన్ పాలనలో ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=Romans in Taurus mountains|url=http://www.pontos.dk/publications/books/bss-8-files/bss-8-15-novicenkova|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717071212/http://www.pontos.dk/publications/books/bss-8-files/bss-8-15-novicenkova|archive-date=2018-07-17|website=www.pontos.dk}}</ref> [[దస్త్రం:Склеп_Деметры.JPG|thumb|పురాతన బోస్పోరాన్ రాజ్యంలోని ([[రోమన్ సామ్రాజ్యం]] క్లయింట్ రాష్ట్రం) క్రిమీయా 1 వ శతాబ్దం లోని పాంటికాపెయమ్ నుండి దేవత డిమీటర్ను వర్ణించే గ్రీకు కుడ్యచిత్రం.]] పురాతన కాలంలో క్రిమియాను సిమ్మేరియన్ల వారసులు అయిన టౌరి పేరు నుండి "చెర్సోనెసస్ టౌరికా" అని పిలిచేవారు. చాలా మంది గ్రీకు వలసవాదులు టౌరికాలో స్థిరపడ్డారుః వారి అత్యంత ప్రసిద్ధ కాలనీ చెర్సొనెసోస్. క్రీస్తుపూర్వం 114 లో, సిథియన్ల తెగల నుండి రక్షణగా పోంటస్ రాజు మిథ్రిడేట్స్ VI యుపటోర్ ఆధిపత్యాన్ని బోస్పోరస్ రాజ్యం అంగీకరించింది. రోమన్ పాంపీ చేతిలో మిథ్రిడేట్స్ ఓటమి తరువాత దాదాపు ఐదు శతాబ్దాల పాటు క్రిమియా రోమ్ ఆధిపత్యంలో ఉండింది. ప్రధాన రోమన్ స్థావరం చారాక్స్, బహుశా 60-65 చుట్టూ నిర్మించిన కాస్ట్రం, ప్రధాన నౌకాదళ రోమన్ స్థావరము చెర్సొనెసోలో ఉంది.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=jbS5KHJ4uqcC&pg=PA6|title=Cassio Dione e l'impero romano da Nerva ad Anotonino Pio: alla luce dei nuovi documenti|last=Migliorati|first=Guido|publisher=Vita e Pensiero|year=2003|isbn=88-343-1065-9|page=6|language=it}}</ref> రోమన్లు టౌరికాకు వచ్చినప్పుడు, వారు తమ శిబిరాన్ని ఏర్పాటు చేసి, బాలాక్లావా నౌకాశ్రయం తీరంలో ఒక కోటను, జూపిటర్ డోలికెనస్ ఆలయాన్ని నిర్మించారు, అప్పుడు దీనిని సింబోలాన్ లిమెన్ అని పిలుస్తారు.<ref>{{Cite web|title=Symbolon Limen - Ancient period - Outlying areas - About Chersonesos|url=http://www.chersonesos.org/?p=out_ant_simbolon&l=eng|archive-url=https://web.archive.org/web/20220407020728/http://www.chersonesos.org/?p=out_ant_simbolon&l=eng|archive-date=2022-04-07|website=www.chersonesos.org}}</ref> టిబెరియస్ జూలియస్ ఆస్పర్గస్ (క్రీ. పూ. 8-38) బోస్పోరన్ రాజుల వరుసను స్థాపించాడు, ఇది 341 వరకు కొన్ని అంతరాయాలతో కొనసాగింది. &nbsp;మొదట ఆస్పర్గస్ అని పిలువబడే అతను రోమన్ పౌరసత్వం పొంది, మొదటి ఇద్దరు రోమన్ చక్రవర్తులు [[ఆగస్టస్|అగస్టస్]], టిబెరియస్ ప్రోత్సాహాన్ని పొందడంతో రోమన్ పేర్లను "టిబెరియస జూలియస్" గా స్వీకరించాడు. ఈ క్రింది రాజులందరూ ఈ రెండు రోమన్ పేర్లను స్వీకరించారు, తరువాత మూడవ పేరు, ఎక్కువగా పోంటిక్, థ్రేసియన్ లేదా సర్మటియన్ మూలానికి చెందినది. బోస్పోరన్ రాజులు రాజ్య కాలం అంతటా నాణేలను ముద్రించారు, ఇందులో ఆయా రోమన్ చక్రవర్తుల చిత్రాలను కలిగి ఉన్న బంగారు స్టాటర్లు ఉన్నాయి. 67 లో, చక్రవర్తి [[నీరో]] కాకసస్ నుండి ప్రస్తుతం రొమేనియా-మోల్డోవా-ఉక్రెయిన్ వరకు [[నల్ల సముద్రం]] అన్ని ఉత్తర తీరాలను రోమ్ కోసం జయించడానికి సైనిక దండయాత్రను సిద్ధం చేశాడు, కానీ అతని మరణం ఈ ప్రాజెక్టును నిలిపివేసింది. ఈ కారణంగా, అతను బహుశా టౌరికాను ప్రత్యక్ష రోమన్ పాలనలో ఉంచి, చారాక్స్ కాస్ట్రంను సృష్టించాడు. అతను దిగువ మోయ్సియా రోమన్ ప్రావిన్స్ను [[టైరస్|టైరాస్]], ఓల్బియా, టౌరికా (క్రిమియా ద్వీపకల్పం) వరకు విస్తరించాడు. 2 వ శతాబ్దం AD లో రోమన్ నాయకత్వంలో టౌరికా సాపేక్ష స్వర్ణ కాలాన్ని ఆస్వాదించింది, గోధుమలు, దుస్తులు, వైన్, [[నల్ల సముద్ర బానిస వ్యాపారం]] బానిసల భారీ వాణిజ్యంతో  {{Quote|అనాగరిక ప్రజల రాకపోకల మధ్య నిరంతరం సైనిక రక్షణ అవసరమైన (టౌరికాలోని) సంపన్న వ్యాపార పట్టణాలు, ప్రధాన సైన్యానికి ముందస్తు స్థావరాలుగా రోమ్‌ను ఆశ్రయించాయి....(ఆ శతాబ్దంలో) రోమన్ దళాలు ద్వీపకల్పంలో మోహరించాయి, బహుశా పాంటిక్ నౌకాదళంలోని ఒక విభాగం, లేదా ఖచ్చితంగా మోసియన్ సైన్యంలోని ఒక దళం, (పాంటికాపైయన్, చెర్సోనెసోస్‌లో ఇతర సైనిక స్థావరాలు); వారు తక్కువ సంఖ్యలో ఉన్నప్పటికీ, భయంకరమైన లెజియోనరీ (బోస్పోరానమ్ రెగ్నమ్) వారి వెనుక ఉందని అనాగరికులకు తెలియజేశారు.<ref>Mommsen. ''The Provinces of the Roman Empire'', p. 317</ref>}}ఈ ప్రాంతాన్ని 250లో గోథ్లు తాత్కాలికంగా స్వాధీనం చేసుకున్నారు. టౌరికాలోని రోమన్ సామ్రాజ్యం చివరి క్లయింట్ రాజు టిబెరియస్ జూలియస్ రెస్కుపోరిస్ VI, అతను 342లో మరణించాడు. రెస్కుపోరిస్ 341 నాటికి నాణేలను ముద్రించినట్లు తెలుస్తోంది, ఈ సమయంలో రాజ్యం అవశేషాలపై కొంతవరకు రాజకీయ నియంత్రణ ఉందని సూచిస్తుంది. బోస్పోరన్ రాజ్యం అవశేషాలు చివరకు 375/6 లో హూన్ల దండయాత్రతో తుడిచిపెట్టుకుపోయాయి. === చరక్స్ === టౌరికా అతిపెద్ద రోమన్ సైనిక స్థావరం చారాక్స్. ఇది స్వాలోస్ నెస్ట్ ఆధునిక యాల్టా కోటకు దగ్గరగా ఉన్న "ఐ టోడోర్" పశ్చిమ శిఖరం వద్ద నాలుగు హెక్టార్ల ప్రాంతంలో ఉంది. AD లో టౌరికాలో రోమన్ దళాలను ఏర్పాటు చేసినప్పుడు, చరాక్స్ వారి బలమైన స్థావరాలలో ఒకటిగా మారింది. రోమన్లు ఒక కోటను నిర్మించి, "రావెన్నా స్క్వాడ్రన్" ఉప-విభాగాన్ని (వెక్సిల్లాషియో) నియమించారు. చరాక్స్ చాలా ముఖ్యమైన వ్యూహాత్మక స్థానం, ఎందుకంటే ఇది రోమన్లు క్రిమియన్ తీరం వెంబడి నౌకాయానంపై నియంత్రణను స్థాపించడానికి అనుమతించింది. [[ఖెర్సోనెసస్|చెర్సొనెసోస్]], ఇతర బోస్పోరియన్ వాణిజ్య ఎంపోరియంలను సిథియన్ల నుండి రక్షించాలనే ఉద్దేశ్యంతో వెస్పాసియన్ ఆధ్వర్యంలో సైనిక శిబిరం పూర్తిగా అభివృద్ధి చేయబడింది. 1 వ శతాబ్దం చివరి నాటికి రోమన్ దళాలు క్రిమియా ద్వీపకల్పం నుండి ఖాళీ చేయబడ్డాయి. అనేక దశాబ్దాల తరువాత ఈ శిబిరం లెజియో I ఇటాలికా ఒక శాఖ ద్వారా పునరుద్ధరించబడిందిః ఇది 2 వ శతాబ్దం చివరిలో లెజియో XI క్లాడియా నిర్లిప్తతకు ఆతిథ్యం ఇచ్చింది. ఈ శతాబ్దంలో, కోటకు కొత్త రాతి గోడలు జోడించబడ్డాయి, చరాక్స్ను చెర్సొనెసోస్తో కలుపుతూ కొత్త రోమన్ రహదారి నిర్మించబడింది.<ref>{{Cite web|title=Charax - Ancient period - Outlying areas - About Chersonesos|url=http://www.chersonesos.org/?p=out_ant_haraks&l=eng|website=www.chersonesos.org}}</ref> AD లో టౌరికాలో రోమన్ దళాలను ఏర్పాటు చేసినప్పుడు, చరాక్స్ వారి బలమైన స్థావరాలలో ఒకటిగా మారింది. రోమన్లు ఒక కోటను నిర్మించి, "రావెన్నా స్క్వాడ్రన్" ఉప-విభాగాన్ని (వెక్సిల్లాషియో) నియమించారు. చరాక్స్ చాలా ముఖ్యమైన వ్యూహాత్మక స్థానం, ఎందుకంటే ఇది రోమన్లు క్రిమియన్ తీరం వెంబడి నౌకాయానంపై నియంత్రణను స్థాపించడానికి అనుమతించింది. 3వ శతాబ్దం చివరలో రోమన్లు ఈ శిబిరాన్ని విడిచిపెట్టారు. === రోమన్ క్లయింట్ రాజులు === [[దస్త్రం:Panticapaeum.Prytaneion-1.jpg|thumb|రోమన్ కాలంలో బోస్పోరన్ రాజ్యం ప్రధాన నగరమైన పాంటికాపెయమ్ శిధిలాలు]] [[దస్త్రం:Tiberius_Julius_Sauromates_II.jpg|thumb|టిబెరియస్ జూలియస్ సౌరొమాట్స్ II (d. 210 AD) విగ్రహం అక్రోపోలిస్ మ్యూజియం నుండి]] వీరు బోస్పోరన్ రాజ్యానికి చెందిన రోమన్ క్లయింట్ రాజులుః * ఫార్నేసెస్ 64 BC-47 BC * మిథ్రిడేట్స్ I 47 BC-44 BC * అసాండర్ 47 BC, అప్పుడు 44 BC-17 BC * స్క్రిబోనియస్ 17 BC-16 BC * అసాండర్ 47 BC, అప్పుడు 44 BC-17 BC, తరువాత 16 BC నుండి 14 BC లో ఆమె మరణం వరకు పోలేమోన్తో డైనమిస్ * పోలేమోన్ I 16 BC-8 BC * ఆస్పర్గస్ 8 BC-38 AD <ref name=":2">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zuQLAQAAMAAJ|title=The Ancient & Classical World, 600 B.C.-A.D. 650|last=Mitchiner|first=Michael|date=1978|publisher=Hawkins Publications|isbn=978-0-904173-16-1|pages=69|language=en}}</ref> * రెస్కుపోరిస్ I 14-42 AD <ref name=":2" /> * రెండవ పోలేమోన్ 38-41 AD <ref name=":2" /> * మిథ్రిడేట్స్ II 42-46 AD <ref name=":2" /> * కోటిస్ I 46-78 <ref name=":2" /> ** రోమన్ ప్రావిన్స్ 63-68 * రెస్కుపోరిస్ II 78-93 <ref name=":2" /> * సౌరొమేట్స్ I 93-123 <ref name=":2" /> * కోటిస్ II 123-131 <ref name=":2" /> * రోమెటాలసిస్ 131-153 <ref name=":2" /> * యుపేటర్ 154-170 <ref name=":2" /> * సౌరొమేట్స్ II 172-210 <ref name=":2" /> * రెస్కుపోరిస్ III 211-228 <ref name=":2" /> * కోటిస్ III 228-234 <ref name=":2" /> * సౌరొమేట్స్ III 229-232 <ref name=":2" /> * రెస్కుపోరిస్ IV 233-234 <ref name=":2" /> * చెడోస్బియోస్ 233-234 (ఆంగ్లం) * ఇనింతిమియో 234-239 <ref name=":2" /> * రెస్కుపోరిస్ V 240-276 <ref name=":2" /> * ఫార్సాంజెస్ 253-254 <ref name=":2" /> * టెయిరాన్స్ 276-278 <ref name=":2" /> * సౌరొమేట్స్ IV 276 <ref name=":2" /> * థియోథార్సెస్ 279-309 <ref name=":2" /> * రాడామ్సేడ్స్ 309-322 <ref name=":2" /> * రెస్కుపోరిస్ VI 314-341 <ref name=":2" /> === ఎపిస్కోపల్ సీస్ === రోమన్ క్రిమియా పురాతన ఎపిస్కోపల్ సీస్ (జెచియాలా) అన్నువారియో పాంటిఫికియోలో నామమాత్రపు సీస్ జాబితా చేయబడ్డాయిః <ref>''Annuario Pontificio 2013'' (Libreria Editrice Vaticana 2013 {{ISBN|978-88-209-9070-1}}), "Sedi titolari", pp. 819–1013</ref> * బోస్పోరస్, బైజాంటైన్? ఆర్చ్ బిషప్ * [[ఖెర్సోనెసస్|జెకియాలో చెర్సొనేసస్]] * మాట్రేగా * నికోప్సిస్ (టువాప్సీ) * ఫుల్లీ (భయంకరమైన క్రైమ్?ఆర్చ్ బిషప్ * సోల్డియా * సుగ్డియా * తానాస్ [[దస్త్రం:Roman_Empire.JPG|ఎడమ|thumb|చక్రవర్తి ట్రాజన్ (r. 98-117) విజయాల సమయంలో "రెగ్నమ్ బోస్పోరానమ్"]] == బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం == [[బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం]] (తూర్పు రోమన్ సామ్రాజ్యం) చక్రవర్తి జస్టినియన్ I (r. 527-565) ఆధ్వర్యంలో ఈ ప్రాంతంపై రోమన్ నియంత్రణను తిరిగి స్థాపించింది. 6 వ శతాబ్దంలో, బహుశా జస్టీనియన్ I పాలన ముగింపులో, రోమన్ క్రిమియా స్థితి మార్చబడింది. టౌరికా [[ఖెర్సోనెసస్|చెర్సొనెసోస్]] ప్రావిన్స్గా మారింది, ఇందులో బోస్పోరోస్, క్రిమియా దక్షిణ తీరం కూడా ఉన్నాయి. బైజాంటైన్ టౌరికా ఈ విస్తరణ ఫలితంగా దాని గవర్నర్ల హోదాలు పెరిగాయి. 6 వ శతాబ్దం రెండవ భాగంలో, ఈ ప్రాంతంలోని సైనిక, పౌర అధికారులు సైనిక డిప్యూటీ, "డౌక్స్ చెర్సోనోస్" కు అప్పగించారు. ఇంకా, చెర్సోన్నేసోస్ నగరాన్ని రోమన్లు బహిష్కరణ ప్రదేశంగా ఉపయోగించారుః రోమ్ సెయింట్ క్లెమెంట్ అక్కడ 99 AD లో బహిష్కరణలో మరణించాడు, ఈ ప్రాంతంలో సువార్తను మొదట బోధించాడు. మరొక బహిష్కరణకు గురైన రెండవ జస్టీనియన్ చక్రవర్తి, నుండి వరకు సంవత్సరాలు అక్కడ గడిపాడు-అతను తిరిగి అధికారంలోకి వచ్చిన తరువాత (705 లో) అతను ప్రతీకారంగా నగరాన్ని నాశనం చేసినట్లు ఆరోపించబడింది. రోమన్ క్రిమియాలో ఎక్కువ భాగం 7వ శతాబ్దం చివరలో ఖజార్ ఆధిపత్యంలోకి వచ్చింది. 8వ శతాబ్దం మధ్యకాలంలో, ఖజర్లు తిరుగుబాటు క్రిమియన్ గోథ్లను అణిచివేసారు, వారి నగరమైన డోరోస్ (ఆధునిక మంగుప్) ఆక్రమించబడింది. ఈ పట్టణం నామమాత్రంగా బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యానికి లోబడి ఉన్నప్పటికీ, ఖజార్ టుడున్ (రూలర్) 690 లో చెర్సొనెసోలో నివసించేవాడు. బైజాంటైన్ చక్రవర్తులు క్రిమియా ద్వీపకల్పం దక్షిణ తీరాలను నియంత్రించారు (13వ శతాబ్దం వరకు చెర్సన్ ఇతివృత్తం). 1204లో కాన్స్టాంటినోపుల్ను తొలగించిన తరువాత బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యానికి వారసుడు రాష్ట్రాలలో ఒకటైన ట్రెబిజొండ్ సామ్రాజ్యానికి నియంత్రణ వెళ్ళింది. మరొక శాఖ, క్రిమియా ఆధారిత ప్రిన్సిపాలిటీ ఆఫ్ థియోడోరో, 14వ శతాబ్దం నుండి [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం]] స్వాధీనం చేసుకునే వరకు కొనసాగింది.<ref>{{Cite book|title=The Goths in the Crimea|last=Vasiliev|first=A.A.|date=1936}}</ref> క్రీస్తుపూర్వం 1వ శతాబ్దం నుండి సుమారు 300 వరకు అనేక రోమన్ నాణేలు ఉన్నాయి, వీటిలో కొన్ని బైజాంటైన్ కాలం నాటివి కూడా ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|title=Bosporos, Kings - Ancient Greek Coins - WildWinds.com|url=http://www.wildwinds.com/coins/greece/bosporos/kings/i.html|website=www.wildwinds.com}}</ref> == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:రోమన్]] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌]] [[వర్గం:సమీక్షించని అనువాదాలున్న పేజీలు]] c01e11kklfbfpzpcrnq47fuhd9tt8e6 0 507653 4942768 2026-08-23T19:23:27Z Nagarani Bethi 60383 "[[:en:Special:Redirect/revision/1370179697|Bosporan Kingdom]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4942768 wikitext text/x-wiki {{దేశ సమాచారపెట్టె | native_name = Βασίλειον τοῦ Κιμμερικοῦ Βοσπόρου | conventional_long_name = Kingdom of the Cimmerian Bosporus | common_name = Bosporan Kingdom | status = {{plainlist| *Independent kingdom (c. 480 – c. 107 BC) *[[Kingdom of Pontus]] (107 – 63 BC) *Client kingdom of the [[Roman Republic]] and [[Roman Empire]] (63 BC – AD 63; AD 68 – AD 527) *Part of the Roman province of [[Moesia Inferior]] (AD 63 – AD 68)}} | event_start = | year_start = c. 438 BC<ref name=CUP1>{{cite encyclopedia|last=Hind|first=John|title=The Bosporan Kingdom|encyclopedia=The Cambridge Ancient History|volume=VI - The 4th Century BC|pages=476–511|editor1-last=Lewis|editor1-first=D. M.|editor2-last=Boardman|editor2-first=J.|editor3-last=Hornblower|editor3-first=S.|editor4-last=Ostwald|editor4-first=M.|publisher=CUP|location=Cambridge}}</ref>&nbsp; | date_start = | event1 = | date_event1 = | event_end = | year_end = &nbsp;c. AD 527 | date_end = | p1 = Greek city states | flag_p1 = | s1 = Huns | flag_s1 = | image_flag = | s2 = Greuthungi | s3 = Byzantine Empire | s4 = Old Great Bulgaria | flag_type = | image_coat = | image_map = Bosporan Kingdom growth map-en.svg | image_map_caption = Map showing the early growth of the Bosporan Kingdom, before its annexation by [[Mithridates VI of Pontus]]. | capital = [[Panticapaeum]] | common_languages = {{plainlist| *[[Koine Greek|Greek]] *[[Scythian languages|Scythian]]}} | currency = {{plainlist| *Pontic stater *[[Roman coinage]]}} | religion = Local variant of [[Hellenistic religion|Hellenistic polytheism]]<ref name=Bryn1/> | government_type = Monarchy | leader1 = [[Spartokos I]] (first, confirmed king) | year_leader1 = 438–433 BC | leader2 = [[Rhescuporis VI]] (probably last leader) <ref name=":03"/> | year_leader2 = AD 314–341 | title_leader = [[List of kings of the Cimmerian Bosporus|King]] | legislature = | today = {{plainlist| *[[Russia]] *[[Ukraine]] ([[Political status of Crimea|disputed]]){{#tag:ref|Since the [[2014 Russian annexation of Crimea]] the status of the Crimea and of the city of Sevastopol is [[Political status of Crimea|under dispute between Russia and Ukraine]]; Ukraine and the majority of the international community considers the Crimea and Sevastopol an integral part of Ukraine, while Russia, on the other hand, considers (and administrators) the Crimea and Sevastopol an integral part of Russia.<ref name="Reuters">{{cite news|last=Gutterman |first=Steve |url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-idUSBREA1Q1E820140318 |title=Putin signs Crimea treaty, will not seize other Ukraine regions |date=18 March 2014 |agency=Reuters.com |access-date=26 March 2014}}</ref><ref>{{cite news|work=BBC News|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-26248275|title=Ukraine crisis timeline|date=13 November 2014}}</ref><ref name="CCTV UNR C=U">[http://english.cntv.cn/2014/03/28/ARTI1395947928472439.shtml UN General Assembly adopts resolution affirming Ukraine's territorial integrity] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180304200543/http://english.cntv.cn/2014/03/28/ARTI1395947928472439.shtml |date=2018-03-04}}, [[China Central Television]] (28 March 2014)</ref>|group=nb}}}} }} '''బోస్పోరాన్ రాజ్యం''', దీనిని '''సిమ్మెరియన్ బోస్పోరస్ రాజ్యం''' అని కూడా పిలుస్తారు అనేది తూర్పు క్రిమియా, సిమ్మెరియాన్ బోస్పోరసుకు ఒడ్డు తమన్ ద్వీపకల్పం ఉన్న పురాతన [[పురాతన గ్రీసు|గ్రీకో]]-సిథియన్ రాజ్యం, ఇది ప్రస్తుత కెర్చ్ జలసంధి కేంద్రీకృతమై ఉంది. ఇది మొట్టమొదటి నిజమైన 'హెలెనిస్టిక్' రాష్ట్రం, అంటే మిశ్రమ జనాభా కులీన ఏకీకృత నాయకత్వంలో [[గ్రీకు భాష]], నాగరికతను స్వీకరించింది.<ref name="Kozlovskaya 2017 173">{{Cite book|title=The Northern Black Sea in Antiquity|last=Kozlovskaya|first=Valeriya|publisher=Cambridge University Press|year=2017|pages=173}}</ref> స్పార్టోసిడ్ రాజవంశం క్రింద, రాజ్యంలోని కులీనులు తమను తాము గ్రీకు పౌరులకు అర్చన్లు, అనాగరికులకు రాజులుగా చూపించే ద్వంద్వ స్వభావాన్ని అవలంబించారు, దీనిని కొంతమంది చరిత్రకారులు పురాతన చరిత్రలో ప్రత్యేకమైనవిగా భావిస్తారు.<ref name=":02">{{Cite book|title=Feeding the Democracy: The Athenian Grain Supply in the Fifth and Fourth Centuries BC|last=Moreno|first=Alfonso|publisher=Oxford University Press|year=2007|pages=168}}</ref> బోస్పోరన్ రాజ్యం ఎక్కువ కాలం మనుగడలో ఉన్న రోమన్ క్లయింట్ రాజ్యం మారింది. క్రీ. శ. 1వ, 2వ శతాబ్దాలు బోస్పోరన్ రాష్ట్రం కొత్త స్వర్ణ యుగం కాలాన్ని చూశాయి. రోమన్ క్లయింట్ రాజ్యంగా పునరుద్ధరించబడటానికి ముందు, ఇది క్రీ. శ. 63 నుండి 68 వరకు చక్రవర్తి [[నీరో]] ఆధ్వర్యంలో రోమన్ ప్రావిన్స్ మోయిసియా ఇన్ఫెరియర్లో భాగంగా క్లుప్తంగా చేర్చబడింది. క్రీ. శ. 2వ శతాబ్దం చివరలో, రెండవ సౌరొమాట్స్ రాజు సిథియన్లపై ఘోరమైన ఓటమిని చవిచూసి, క్రిమియన్ ద్వీపకల్పంలోని అన్ని భూభాగాలను తన రాష్ట్ర నిర్మాణంలో చేర్చాడు. బోస్పోరన్ రాజ్యం శ్రేయస్సు గోధుమలు, చేపలు, బానిసల ఎగుమతులపై ఆధారపడి ఉండేది. ఫలితంగా, ఈ రాజ్యం [[నల్ల సముద్రం]] ఆర్థిక కేంద్రంగా మారింది, తరచుగా దీనిని పురాతన నల్ల సముద్రపు ఆభరణంగా పిలుస్తారు.<ref>{{Cite web|date=26 December 2018|title=How the Bosporan Kingdom Became the Jewel of the Black Sea|url=http://turningpointsoftheancientworld.com/index.php/2018/12/26/how-the-bosporan-kingdom-became-the-jewel-of-the-black-sea/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20220922073204/http://turningpointsoftheancientworld.com/index.php/2018/12/26/how-the-bosporan-kingdom-became-the-jewel-of-the-black-sea/|archive-date=22 September 2022|access-date=18 February 2021}}</ref> ఈ వ్యాపారం లాభం ఒక వర్గానికి మద్దతు ఇచ్చింది, దీని ప్రస్ఫుటమైన సంపద ఇప్పటికీ కొత్తగా కనుగొన్న పురావస్తు అన్వేషణల నుండి కనిపిస్తుంది, తవ్వకాల్లో, తరచుగా చట్టవిరుద్ధంగా, ''కుర్గాన్లు'' అని పిలువబడే అనేక ఖననం బారోల నుండి. ఒకప్పుడు అభివృద్ధి చెందుతున్న బోస్పోరస్ నగరాలు విస్తృతమైన నిర్మాణ, శిల్ప అవశేషాలను మిగిల్చాయి, అయితే కుర్గాన్లు అద్భుతమైన గ్రీకో-సర్మటియన్ వస్తువులను అందిస్తూనే ఉన్నాయి, వీటిలో ఉత్తమ ఉదాహరణలు ఇప్పుడు [[సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్|సెయింట్ పీటర్స్బర్గ్]] [[స్టేట్ హెర్మిటేజ్ మ్యూజియం|హెర్మిటేజ్ మ్యూజియం]] భద్రపరచబడ్డాయి. వీటిలో బంగారు పని, [[ఏథెన్స్]] నుండి దిగుమతి చేసుకున్న కుండీలపై, ముతక టెర్రకోటలు, వస్త్ర శకలాలు, [[వడ్రంగం|వడ్రంగి]], వ్యాపార నమూనాలు ఉన్నాయి. == ప్రారంభ గ్రీకు కాలనీలు == [[దస్త్రం:Greek_colonies_of_the_Northern_Euxine_Sea_(Black_Sea).svg|ఎడమ|thumb|నల్ల సముద్రం ఉత్తర తీరం వెంబడి ఉన్న పాంటికాపియోన్, ఇతర పురాతన గ్రీకు కాలనీలు, వాటి ఆధునిక పేర్లతో పాటు]] మొత్తం ప్రాంతం గ్రీకు నగరాలతో నిండి ఉంది: పశ్చిమాన, పాంటికాపేయం (కెర్చ్)-ఈ ప్రాంతంలోని అత్యంత ముఖ్యమైన నగరం, నింఫేయం, మైర్మెకియోన్; తూర్పున ఫనాగోరియా (ప్రాంతంలోని రెండవ నగరం), కెపోయి, హెర్మోనాస్సా, పోర్టస్ సిండికస్, గోర్గిప్పియా.<ref name="EB1911">{{Cite EB1911|wstitle=Bosporus Cimmerius|volume=4|pages=286–287|first=Ellis|last=Minns|author-link=Ellis Minns}}</ref> [[దస్త్రం:Diobol_-_Sindi_-_Sarmatia_-_c._400_B.C.jpg|ఎడమ|thumb|సుమారు 400 BC. సింధికా రాజ్యం నుండి వెండి డియోబోల్ నాణెం (13 మిమీ, 1.03 గ్రాములు, 3h), ఇది బోస్పోరన్ రాజ్యంలో భాగమైంది. గ్రిఫిన్ కుడివైపు కూర్చుని బార్లీ ధాన్యం ముందు/σιδομν, గుర్రపు తల కుడివైపు, అన్నీ ఇంక్యూస్ స్క్వేర్లో ఉన్నాయి.]] ఈ గ్రీకు కాలనీలను మొదట క్రీస్తుపూర్వం 7వ, 6వ శతాబ్దాలలో మిలేసియన్లు స్థిరపడ్డారు. ఫనాగోరియా (క్రీ. పూ. 540) టియోస్ కాలనీ, నిమ్ఫెయమ్ పునాది [[ఏథెన్స్]] సంబంధం కలిగి ఉండవచ్చు, కనీసం ఇది 5 వ శతాబ్దంలో డెలియన్ లీగ్ సభ్యురాలిగా ఉన్నట్లు కనిపిస్తుంది.&nbsp; == భౌగోళికం == బోస్పోరాన్ రాజ్యం క్రిమియన్, తమన్ ద్వీపకల్పాల మధ్య కెర్చ్ జలసంధి చుట్టూ కేంద్రీకృతమై ఉంది, దీనిని పురాతన కాలంలో సిమ్మెరియన్ బోస్పోరస్ అని పిలుస్తారు, దీని నుండి రాజ్యం పేరు వచ్చింది. దక్షిణాన [[నల్ల సముద్రం]] ఉంది, ఇది పశ్చిమాన ఆగ్నేయ ఐరోపా, ఉత్తరాన యురేషియా స్టెప్పీలు, తూర్పున [[కాకసస్]], [[మధ్య ఆసియా]], దక్షిణాన ఆసియా మైనర్, [[మెసొపొటేమియా నాగరికత|మెసొపొటేమియా]], నైరుతిలో [[గ్రీస్]] కలిపే కూడలి. ఉత్తరాన అజోవ్ సముద్రం ఉంది, కొన్నిసార్లు నల్ల సముద్రంలో భాగంగా పరిగణించబడుతుంది, లోతులేని జలాలు, సమృద్ధిగా ప్రవహించే నదులు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|title=Sea of Azov|url=https://www.britannica.com/place/Sea-of-Azov|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230831091241/https://www.britannica.com/place/Sea-of-Azov|archive-date=31 August 2023|access-date=19 October 2022|website=Encyclopedia Britannica}}</ref> రాజ్యంలో ఎక్కువ భాగం సంచార మతసంబంధులకు అనువైన సమశీతోష్ణ గడ్డి భూమైన పోంటిక్-కాస్పియన్ గడ్డి మైదానంలో ఉంది.<ref>{{Cite web|date=29 July 2022|title=Pontic Steppe|url=https://www.oneearth.org/ecoregions/pontic-steppe/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221020042047/https://www.oneearth.org/ecoregions/pontic-steppe/|archive-date=20 October 2022|access-date=19 October 2022|website=One Earth}}</ref> ఆగ్నేయ క్రిమియన్ తీరప్రాంతం క్రిమియన్ పర్వతాలతో చుట్టుముట్టబడి ఉంది, రోమన్-కోష్ 1,545 మీటర్లు (5,069 అడుగులు) ఎత్తులో ఉన్న ఎత్తైన శిఖరం. &nbsp;పశ్చిమాన, పర్వతాలు నల్ల సముద్రం వైపు నిటారుగా పడిపోతాయి, తూర్పున, అవి నెమ్మదిగా గడ్డి మైదానం అభివృద్ధి చెందుతాయి. తమన్ ద్వీపకల్పం నైరుతి తీరం కాకసస్ పర్వతాలలో గ్రేటర్ కాకసస్ సగం సరిహద్దులుగా ఉంది. == ఆర్థిక వ్యవస్థ == నల్ల సముద్ర ప్రాంతంలో గ్రీకు వలసరాజ్యం గ్రీకు చీకటి యుగాల నాటిది, దీని నుండి సాంస్కృతిక, ఆర్థిక మార్పిడికి, అలాగే థ్రేసియన్లు, డాసియన్లు, తరువాత సిథియన్లు వంటి గ్రీకు, స్థానిక జనాభా మధ్య శత్రుత్వానికి తగిన ఆధారాలు ఉన్నాయి. క్రీస్తుపూర్వం ఐదవ శతాబ్దంలో సిథియన్ విస్తరణ, ఏకీకరణ ఈ స్థావరాలలో చాలా వరకు తుడిచిపెట్టుకుపోవడానికి లేదా సిథియన్ రక్షిత ప్రాంతాలుగా మార్చడానికి దారితీసింది, ఓల్బియా నగరంలో కూడా అలాగే జరిగింది. ఈ ఒత్తిడి ఆర్కియానాక్టిడ్ రాజవంశం మొదటి బోస్పోరాన్ రాజ్యాన్ని సృష్టించడానికి అనుమతించింది, ఇది క్రీస్తుపూర్వం 480-438 నుండి కొనసాగింది, ఈ సమయంలో స్పార్టోసిడ్ రాజవంశ్ దీనిని పడగొట్టి, ఆర్థిక విస్తరణ కాలాన్ని ప్రారంభించింది. ఈ కాలానికి ముందు నల్ల సముద్రపు గ్రీకులు ఎక్కువగా జంతువులు, బానిసలు, బొచ్చు, చేపలు వంటి వస్తువులతో వ్యవహరించేవారు, ధాన్యం చిన్న పాత్ర పోషించేది. పెలోపొంనేసియన్ యుద్ధం వల్ల ఏర్పడిన పరిస్థితుల కారణంగా, [[ఏథెన్స్]] నగరం ధాన్యానికి పెద్ద డిమాండ్ను పొందింది, వారి సామ్రాజ్యంపై ఒత్తిడి కారణంగా వారు నల్ల సముద్రం వాణిజ్యం కోసం ఆధారపడిన నింఫెయమ్ నగరంపై దాడి చేసిన స్పార్టోసిడ్స్ గురించి వారు పెద్దగా చేయలేకపోయారు. స్పార్టోసిడ్స్ ప్రధాన భూభాగ వస్తువులు, వెండికి బదులుగా ఏథెన్స్తో తమ ధాన్యాన్ని వర్తకం చేయడానికి సిద్ధంగా ఉన్నారు, ఇది బహుశా ఎథీనియన్ క్షీణతను మరింత పెంచింది.<ref>{{Cite book|title=Feeding the Democracy|last=Moreno|first=Alfonso|publisher=Oxford|year=2007|pages=171–172}}</ref> == సైనిక == స్పార్టోసిడ్ రాజుల ఆధ్వర్యంలో ఉన్న బోస్పోరన్ రాజ్యం సమాజంలోని అన్ని స్థాయిలలో, ముఖ్యంగా ప్రభువులలో స్థానిక సిథియన్, గ్రీకుల కలయిక ద్వారా భారీగా ప్రభావితమైంది. రెండవ సాట్రస్, అతని సోదరుడు యూమెలస్ మధ్య అంతర్గత వివాదంలో, రాజ బోస్పోరన్ సైన్యంలో 2,000 కంటే ఎక్కువ మంది గ్రీకులు లేరని, అదే సంఖ్యలో థ్రేసియన్లు కిరాయి సైనికులుగా పోరాడుతున్నారని చెప్పబడింది. సైన్యంలో అధికభాగం సిథియన్, 10,000 అశ్వికదళం, 20,000 మందికి పైగా పదాతిదళం నివేదించబడింది. యూమెలస్, సిరస్ రాజు అరిఫార్నెస్ పొత్తు పెట్టుకొని, 20,000 సిథియన్ అశ్వికదళం, మరింత పదాతిదళాన్ని తీసుకువచ్చాడు.<ref>{{Cite book|title=Library of History|last=Siculus|first=Diodorus|publisher=U Chicago|pages=22}}</ref> [[దస్త్రం:Sindi.Warrior.jpg|thumb|రెండు సైన్యాలలో కనిపించే లెవీ దళాలకు విలక్షణమైన సింధీ యోధుడు]] == చరిత్ర == === హెలెనిస్టిక్ కాలం === ఉత్తర నల్ల సముద్రం గొప్ప గ్రీకు ప్రపంచం నుండి స్వతంత్రంగా సంభవించే యుగంతో సంబంధం ఉన్న సంస్థల కారణంగా కొంతమంది చరిత్రకారులు "సుదీర్ఘ హెలెనిస్టిక్ యుగం" గా పేర్కొంటారు. వారి సాపేక్షంగా వివిక్త స్థానం, వారి సరిహద్దుల వెంబడి అనాగరికులతో నిరంతర సంబంధం/సంఘర్షణ, ఈ ప్రాంతంలో పాతుకుపోయిన సంప్రదాయాలతో చక్రవర్తులు వారసుడు రాష్ట్రాల నుండి స్వతంత్ర రాజ్యాలను స్థాపించడానికి అనుమతించింది.<ref name="Kozlovskaya 2017 173" /> === ఆర్కియానాక్టిడే రాజవంశం === [[దస్త్రం:Atuell_en_forma_d'Afrodita_en_una_petxina,_Àtica,_necròpolis_de_Fanagoria,_pinínsula_de_Taman._Primer_quart_del_segle_IV_aC,_ceràmica.JPG|thumb|క్లాసికల్ గ్రీస్లోని అట్టికా నుండి ఒక షెల్ లోపల ఆఫ్రొడైట్ ఆకారంలో ఉన్న కుండల నౌక, ఫనాగోరియా స్మశానవాటికలో కనుగొనబడింది, తమన్ ద్వీపకల్పం (బోస్పోరాన్ రాజ్యం, దక్షిణ రష్యా) 4 వ శతాబ్దం BC 1 వ త్రైమాసికం, [[స్టేట్ హెర్మిటేజ్ మ్యూజియం|హెర్మిటేజ్ మ్యూజియం]], [[సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్|సెయింట్ పీటర్స్బర్గ్]].]] గ్రీకు చరిత్రకారుడు డియోడోరస్ సిక్యులస్ (xii. 31) ప్రకారం ఈ ప్రాంతం క్రీ. పూ. 480, 438 మధ్యకాలంలో ''ఆర్కియానాక్టిడే'' అని పిలువబడే రాజుల వరుసచే పాలించబడింది, బహుశా పాలక కుటుంబం, స్పార్టకస్ (క్రీ.పూ. 438–431) అనే నిరంకుశ చేత ఆక్రమించబడింది. &nbsp;స్పార్టకస్ సాంప్రదాయకంగా థ్రేసియన్ పరిగణించబడుతుండగా, కుటుంబ పేరు కారణంగా, ఇటీవలి చరిత్రకారులు అతను ఈ ప్రాంతానికి విలక్షణమైన గ్రీకో-సిథియన్ సంతతికి చెందినవాడని అభిప్రాయపడ్డారు.<ref name=":02" /> === స్పార్టోసిడ్ రాజవంశం === స్పార్టోకస్ ఒక రాజవంశాన్ని స్థాపించాడు, ఇది క్రీస్తుపూర్వం 110 వరకు కొనసాగినట్లు తెలుస్తోంది, దీనిని స్పార్టోసిడ్స్ అని పిలుస్తారు. &nbsp;స్పార్టోసిడ్స్ అనేక శాసనాలను వదిలివేశారు, ఇది ఆ ఇంటి తొలి సభ్యులు గ్రీకు నగరాల ఆర్కోన్లు, వివిధ చిన్న స్థానిక తెగల రాజుల శీర్షికల క్రింద పాలించారని సూచిస్తుంది, ముఖ్యంగా సిండి (మధ్య క్రిమియా, మాయోట ఇతర శాఖల నుండి). మనుగడలో ఉన్న వస్తువులు (పాఠాలు, శాసనాలు, నాణేలు) ఈ ప్రాంత రాజుల పూర్తి కాలక్రమాన్ని పునర్నిర్మించడానికి తగినంత సమాచారాన్ని అందించవు. [[దస్త్రం:Phiale_de_Tmutarakan.jpg|ఎడమ|thumb|బోస్పోరాన్ ఫియేల్ (క్రీ పూ 4 వ శతాబ్దం) ]] స్పార్టోకస్ వారసుడు సాట్రస్ (AD1), మొత్తం ప్రాంతంపై తన పాలనను స్థాపించాడు, తన రాజ్యానికి నిమ్ఫెయమ్ జోడించి, థియోడోసియా ముట్టడించాడు, ఇది సంపన్నమైనది, ఎందుకంటే ఈ ప్రాంతంలోని ఇతర నగరాల మాదిరిగా కాకుండా, ఏడాది పొడవునా మంచు లేని ఓడరేవు కలిగి ఉంది, ఇది శీతాకాలంలో కూడా మిగిలిన గ్రీకు ప్రపంచంతో ధాన్యం వ్యాపారం చేయడానికి వీలు కల్పించింది. &nbsp;సాట్రస్ కుమారుడు ల్యూకాన్ (ఐడి1) బి. సి. చివరికి నగరాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. &nbsp;అతని ఇద్దరు కుమారులు, స్పార్టకస్ II, పైరిసడెస్ స్పార్టకస్లతో కలిసి సంయుక్తంగా ఆయన తరువాత క్రీస్తుపూర్వం 340 వరకు ఒంటరిగా పాలించడానికి వీలు కల్పిస్తూ క్రీస్తుపూర్చి 342లో మరణించాడు. పైరిసాదేస్ మరణం తరువాత, అతని కుమారులు సాటిరస్, యూమెలస్ మధ్య వారసత్వ యుద్ధం జరిగింది. సాటిరస్ 310 BC లో థాటిస్ నది యుద్ధంలో తన తమ్ముడు యూమెలస్ ఓడించాడు, కాని యుద్ధంలో చంపబడ్డాడు, యూమెలస్ సింహాసనాన్ని ఇచ్చాడు.<ref>{{Cite book|title=Armies of the Macedonian and Punic Wars|last=Head|first=Duncan|pages=70}}</ref> యూమెలస్ వారసుడు స్పార్టోకస్ III (క్రీ.పూ. 303–283), అతని తరువాత పేరిసాడెస్ II. తరువాత వచ్చిన రాకుమారులు అదే ఇంటిపేర్లను పునరావృతం చేశారు, కాబట్టి వారికి ఒక నిర్దిష్ట క్రమాన్ని కేటాయించడం అసాధ్యం. అయితే, వారిలో చివరివాడైన పేరిసాడెస్ V, ఆ ప్రాంతంలోని సంచార తెగల నుండి పెరుగుతున్న హింసాత్మక దాడులను ఎదుర్కోలేక, పోంటస్ రాజు మిథ్రిడేట్స్ VI సేనాపతి అయిన డయోఫాంటస్ సహాయం కోరి, తన రాజ్యాన్ని అతనికి అప్పగించాడు. పేరిసాడెస్‌కు వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటుకు నాయకత్వం వహించిన సౌమాకస్ అనే సిథియన్ చేతిలో అతను చంపబడ్డాడు.<ref name="EB19113">{{Cite EB1911|wstitle=Bosporus Cimmerius|volume=4|pages=286–287|first=Ellis|last=Minns|author-link=Ellis Minns}}</ref> స్పార్టోసిడ్‌లు ప్రబుద్ధులైన, వివేకవంతులైన రాకుమారుల వంశంగా ప్రసిద్ధి చెందారు; గ్రీకు అభిప్రాయం ప్రకారం వారు ఖచ్చితంగా నిరంకుశులు అని కాదనలేకపోయినప్పటికీ, వారిని ఎల్లప్పుడూ వంశపారంపర్య పాలకులుగా వర్ణించారు. వారు బోస్పోరన్ ధాన్యం ఎగుమతులకు తమ ఉత్తమ వినియోగదారు అయిన ఏథెన్స్‌తో సన్నిహిత సంబంధాలను కొనసాగించారు: బోస్పోరస్‌కు చెందిన ల్యూకాన్ I బోస్పోరన్ ఓడరేవులలో ఏథెనియన్ ఓడలకు ప్రత్యేక హక్కులను కల్పించాడు. అటిక్ వక్తలు దీనిని అనేకసార్లు ప్రస్తావించారు. ప్రతిఫలంగా ఏథెనియన్లు ల్యూకాన్‌కు ఏథెనియన్ పౌరసత్వాన్ని మంజూరు చేశారు, అతని, అతని కుమారుల గౌరవార్థం శాసనాలను జారీ చేశారు.<ref name="EB19114">{{Cite EB1911|wstitle=Bosporus Cimmerius|volume=4|pages=286–287|first=Ellis|last=Minns|author-link=Ellis Minns}}</ref> === మిథ్రిడేట్స్ VI === [[దస్త్రం:PonticKingdom.png|కుడి|thumb|పోంటిక్ రాజ్యంలోని ఉత్తర నల్ల సముద్ర తీరాలు (వాస్తవ క్రిమియా, కెర్చ్ ద్వీపకల్పం) పోంటస్కు చెందిన మిథ్రిడేట్స్ VI సామ్రాజ్యంలో భాగంగా చూపబడ్డాయి.]] క్రీస్తుపూర్వం 66 లో రోమన్ జనరల్ పాంపీ చేతిలో ఓడిపోయిన తరువాత, పోంటస్కు చెందిన ఆరవ మిథ్రిడేట్స్ రాజు కోల్చిస్ (ఆధునిక జార్జియా) నుండి కాకసస్ పర్వతాల మీదుగా క్రిమియా ఒక చిన్న సైన్యంతో పారిపోయాడు, రోమన్లను ఎదుర్కోవడానికి మరో సైన్యాన్ని పెంచడానికి ప్రణాళికలు వేశాడు. అతని పెద్ద కుమారుడు, సిమ్మెరియన్ బోస్పోరస్ రీజెంట్ అయిన మచారేస్, తన తండ్రికి సహాయం చేయడానికి ఇష్టపడలేదు, కాబట్టి మిథ్రిడేట్స్ మచారేస్ను చంపి, తన కోసం సింహాసనాన్ని సంపాదించాడు. మిథ్రిడేట్స్ అప్పుడు యుద్ధానికి మందులు, సన్నాహాలను ఆదేశించాడు. క్రీస్తుపూర్వం 63 లో, మిథ్రిడేట్స్ చిన్న కుమారుడు ఫార్నేసెస్ తన తండ్రికి వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటుకు నాయకత్వం వహించాడు, మిథ్రిడేట్స్కు చెందిన పోంటిక్ సైన్యంలో రోమన్ బహిష్కృతులు చేరారు. మిథ్రిడేట్స్ VI పాంటికపాయమ్లోని సిటాడెల్కు తిరిగి వెళ్లాడు, అక్కడ అతను ఆత్మహత్య చేసుకున్నాడు. పాంపీ ఆరవ మిథ్రిడేట్స్ను పోంటస్ రాజ్య రాజధాని సినోప్ లేదా అమాసియా ఒక రాతి-చెక్కిన సమాధిలో ఖననం చేశారు.<ref>{{Cite web|last=Hojte, Jakob Munk|title=The Death and Burial of Mithridates VI|url=http://www.pontos.dk/publications/books/bss-9-files/bss-9-07-hojte-2|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303204408/http://www.pontos.dk/publications/books/bss-9-files/bss-9-07-hojte-2|archive-date=2016-03-03|access-date=3 February 2015}}</ref> === రోమన్ క్లయింట్ రాజ్యం === [[దస్త్రం:Roman_carving.JPG|ఎడమ|thumb|సాంప్రదాయ బోస్పోరన్ పొడవాటి జుట్టు, గడ్డం కలిగిన సైనికుడిని వర్ణించే పాంటికపాయమ్ నుండి స్టాఫిలోస్ స్థూపము.]] మిథ్రిడేట్స్ VI మరణం తరువాత (63 BC), రెండవ ఫార్నేసెస్ (′ID1] BC), పాంపీకి ప్రార్థన చేసి, తరువాత జూలియస్ [[జూలియస్ సీజర్|సీజర్]] అంతర్యుద్ధం సమయంలో తన ఆధిపత్యాన్ని తిరిగి పొందటానికి ప్రయత్నించాడు, కాని జేలాలో సీజర్ చేతిలో ఓడిపోయాడు, తరువాత అతని మాజీ గవర్నర్, అల్లుడు అసాండర్ చేత చంపబడ్డాడు.<ref name="EB1911" /> రెండవ ఫార్నేసెస్ మరణానికి ముందు, అసాండర్ రెండవ ఫార్నేసిస్ కుమార్తె డైనమిస్ను వివాహం చేసుకున్నాడు. సీజర్ డైనమిస్ పినతండ్రి, రెండవ మిథ్రిడేట్స్ను బోస్పోరన్ రాజ్యంపై యుద్ధం ప్రకటించమని ఆదేశించి, తనకు తానుగా రాజ్యాన్ని ప్రకటించుకునే వరకు అసాండర్, డైనమిస్ పాలక చక్రవర్తులుగా ఉన్నారు. అసాండర్, డైనమిస్ సీజర్ మిత్రపక్షాల చేతిలో ఓడిపోయి రాజకీయ బహిష్కరణకు గురయ్యారు. అయితే, క్రీస్తుపూర్వం 44లో సీజర్ మరణం తరువాత, సీజర్ మేనల్లుడు, వారసుడు [[ఆగస్టస్|ఆక్టేవియన్]] ద్వారా బోస్పోరన్ రాజ్యం అసాండర్, డైనమిస్ లకు పునరుద్ధరించబడింది. అసందర్ క్రీపూ 17లో తన మరణం వరకు ఆర్కోన్గా, తరువాత రాజుగా పాలించాడు. అసాండర్ మరణం తరువాత, డైనమిస్ స్క్రిబోనియస్ అనే రోమన్ దురాక్రమణదారుడిని వివాహం చేసుకోవలసి వచ్చింది, కాని అగ్రిప్ప ఆధ్వర్యంలో రోమన్లు జోక్యం చేసుకుని అతని స్థానంలో పొంటస్ మొదటి పోలేమోన్ (′ఐడి1] BC) ను స్థాపించారు. &nbsp;పోలేమోన్ క్రీస్తుపూర్వం 16లో డైనమిస్ను వివాహం చేసుకున్నాడు, ఆమె క్రీస్తుపూర్చి 14లో మరణించింది. క్రీపూ 8లో తన మరణం వరకు పోలేమోన్ రాజుగా పాలించాడు. పోలేమోన్ మరణం తరువాత, డైనమిస్, అసాండర్ కుమారుడు ఆస్పర్గస్ పోలేమోన్ల తరువాత విజయం సాధించాడు. ఆస్పర్గస్ బోస్పోరన్ రాజ్యం [[రోమన్ సామ్రాజ్యం]] క్లయింట్ రాష్ట్రం, రోమన్ దళాలచే రక్షించబడింది. ఆస్పర్గస్ (క్రీ. పూ. 8-క్రీ. శ. 38) రాజుల రాజవంశాన్ని స్థాపించాడు, ఇది క్రీ. శ 341 వరకు కొన్ని అంతరాయాలతో కొనసాగింది. &nbsp;ఆస్పర్గస్ రోమన్ పౌరసత్వం పొందినప్పుడు రోమన్ పేరు "టిబెరియస్ జూలియస్" ను స్వీకరించాడు, మొదటి ఇద్దరు రోమన్ చక్రవర్తులు [[ఆగస్టస్|అగస్టస్]], టిబెరియస్ల ప్రోత్సాహాన్ని పొందాడు. ఈ క్రింది రాజులందరూ ఈ రెండు రోమన్ పేర్లను స్వీకరించారు, తరువాత థ్రేసియన్ (కోటిస్, రెస్కుపోరిస్ లేదా రోమెటాలెస్ లేదా స్థానిక మూలం (సౌరొమేట్స్, యుపటోర్, ఇనింథిమియస్, ఫార్సాంజెస్, సింజెస్, టెరియాన్స్, థియోథోర్స్ లేదా రాడామ్సేడ్స్ వంటివి) మూడవ పేరు. [[దస్త్రం:Panticapaeum.Prytaneion-1.jpg|కుడి|thumb|పాంటికాపెయమ్ శిధిలాలు, ఆధునిక కెర్చ్, బోస్పోరన్ రాజ్యం రాజధాని.]] రాజవంశానికి చెందిన రోమన్ క్లయింట్ రాజులు పోంటస్ రాజు మిథ్రిడేట్స్ VI, అతని మొదటి భార్య, అతని సోదరి లావోడిస్ నుండి ఆస్పర్గస్ ద్వారా వచ్చారు. రాజులు తమ నాణేల తేదీని క్రీస్తుపూర్వం 297 నుండి ప్రారంభించి, మిథ్రిడేట్స్ VI ప్రవేశపెట్టిన కొత్త క్యాలెండర్ ("పోంటిక్ శకం") ను స్వీకరించారు. &nbsp;బోస్పోరన్ రాజులు దాని కాలం అంతటా క్లయింట్ రాజ్యంగా నాణేలను ముద్రించారు, ఇందులో రోమన్ చక్రవర్తి, బోస్పోరాన్ రాజు ఇద్దరి చిత్రాలను కలిగి ఉన్న బంగారు స్టాటర్లు ఉన్నాయి. రోమన్ నాణేల మాదిరిగానే, 3వ శతాబ్దంలో బోస్పోరన్ నాణేల విలువ మరింత క్షీణించింది. నాణేలు వారి వంశాలను చరిత్రకారులకు చాలా స్పష్టంగా తెలియజేస్తాయి, అయినప్పటికీ వారి పాలన నుండి ఎటువంటి సంఘటనలు నమోదు చేయబడలేదు. బోస్పోరాన్ రాజ్యం క్రిమియా తూర్పు భాగాన్ని, తమన్ ద్వీపకల్పాన్ని ఆక్రమించి, మయోటియన్ చిత్తడి నేలల తూర్పు తీరం వెంబడి ఈశాన్యంలో డాన్ నది ముఖద్వారం వద్ద ఉన్న తానైస్ వరకు విస్తరించింది, ఇది అంతర్గత ప్రాంతాలతో వాణిజ్యానికి గొప్ప మార్కెట్. ఈ కాలం అంతటా సిథియన్లు, సర్మటియన్ల స్థానిక తెగలతో నిరంతర యుద్ధం జరిగింది, ఇందులో బోస్పోరన్ రాజ్యానికి దాని రోమన్ సుజెరైన్లు మద్దతు ఇచ్చారు, వీరు సైనిక దళాలు, నౌకాదళాల సహాయాన్ని అందించారు. బోస్పోరాన్ రాజ్యం క్రిమియా తూర్పు భాగాన్ని, తమన్ ద్వీపకల్పాన్ని ఆక్రమించి, మయోటియన్ చిత్తడి నేలల తూర్పు తీరం వెంబడి ఈశాన్యంలో డాన్ నది ముఖద్వారం వద్ద ఉన్న తానైస్ వరకు విస్తరించింది, ఇది అంతర్గత ప్రాంతాలతో వాణిజ్యానికి గొప్ప మార్కెట్. ఈ కాలం అంతటా సిథియన్లు, సర్మటియన్ల స్థానిక తెగలతో నిరంతర యుద్ధం జరిగింది, ఇందులో బోస్పోరన్ రాజ్యానికి దాని రోమన్ సుజెరైన్లు మద్దతు ఇచ్చారు, వీరు సైనిక దళాలు, నౌకాదళాల సహాయాన్ని అందించారు. [[దస్త్రం:Grave_stele_03_pushkin.jpg|thumb|బోస్పోరన్ రాజ్యానికి చెందిన ఇద్దరు హెలెనిస్టిక్ సైనికులతో ఉన్న స్టీల్, తమన్ ద్వీపకల్పం నుండి (యుబిలెనోయి దక్షిణ రష్యా, క్రీ పూ 4 వ శతాబ్దపు 3 వ త్రైమాసికం) పాలరాయి, పుష్కిన్ మ్యూజియం]] క్రీ. శ. 62లో తెలియని కారణాల వల్ల రోమన్ చక్రవర్తి [[నీరో]] బోస్పోరన్ రాజు మొదటి కోటిస్ను తొలగించాడు.<ref>{{Cite book|title=A dictionary of the Roman Empire|last=Bunson|first=Matthew|publisher=Oxford University Press|year=1995|isbn=0195102339|location=New York|pages=116}}</ref> నీరో స్థానిక క్లయింట్ పాలకుల శక్తిని తగ్గించాలని కోరుకున్నాడు, బోస్పోరాన్లను రోమన్ సామ్రాజ్యంలో విలీనం చేయాలని కోరుకున్నాడు. బోస్పోరాన్ రాజ్యం 63 నుండి 68 వరకు రోమన్ ప్రావిన్స్ మోయిసియా ఇన్ఫెరియర్లో భాగంగా చేర్చబడింది. 68లో, కొత్త రోమన్ చక్రవర్తి గల్బా మొదటి కోటిస్ కుమారుడు మొదటి రెస్కుపోరిస్కు బోస్పోరన్ రాజ్యాన్ని పునరుద్ధరించాడు. యూదుల ప్రవాసులను అనుసరించి, ఈ ప్రాంతంలో [[జుడాయిజం]] ఉద్భవించింది, ఈ ప్రాంతంలోని కొన్ని నగరాల్లో యూదుల సంఘాలు అభివృద్ధి చెందాయి (ముఖ్యంగా తనైస్). ఈ ప్రాంతంపై యూదు లేదా థ్రేసియన్ ప్రభావం "మహోన్నతుడైన దేవుడు" కు ఒక ఆరాధన పునాదిని ప్రేరేపించి ఉండవచ్చు, ఇది 1 వ శతాబ్దం AD లో ఉద్భవించిన ఒక ప్రత్యేకమైన ప్రాంతీయ ఆరాధన, ఇది విలక్షణమైన యూదు లేదా క్రైస్తవుడు లేకుండా ఏకేశ్వరవాదాన్ని ప్రకటించింది. 3వ-4వ శతాబ్దాలలో పశ్చిమ దిశగా వలసలు స్థానిక తెగల మధ్య అధికార సమతుల్యతను తీవ్రంగా దెబ్బతీశాయి. క్రీ. శ. 250లలో, గోథ్లు, బోరానీ బోస్పోరన్ నౌకాయానాన్ని స్వాధీనం చేసుకోగలిగారు, అనటోలియా తీరాలపై కూడా దాడి చేయగలిగారు.<ref>{{Cite book|title=The navies of Rome|last=Pitassi|first=Michael|publisher=Boydell|year=2010|isbn=978-1843836001|edition=paperback|location=Woodbridge|page=XV}}</ref> === రాజ్యం విధి === క్రిమియాలో వారి ప్రాముఖ్యత పెరుగుతున్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నందున, బోస్పోరాన్ సింహాసనంపై తన సొంత రాజవంశాన్ని స్థాపించిన సర్మటియన్ లేదా అలన్ గిరిజన నాయకుడు రెస్కుపోరిస్ను పడగొట్టే అవకాశం ఉంది. కాన్స్టాంటినోపుల్ ఆర్చ్ బిషప్ జాన్ క్రిసోస్టోమ్ 404 లేఖ స్థానిక పాలకుడిని ''రెక్స్ గోథియోరం'' (గోత్స్ రాజు) గా సూచించినందున, గోత్లు తరువాత క్రిమియాలో సుమారు 380 నుండి అధికారాన్ని కలిగి ఉన్నారని తెలుస్తుంది. గోతిక్ బోస్పోరాన్ రాజ్యం బహుశా [[హూణ సామ్రాజ్యం|హన్నిక్ సామ్రాజ్యం]] సామంత రాజ్యంగా మారింది, 450, 460 లలో సామ్రాజ్యం పతనం తరువాత దాని స్వాతంత్ర్యాన్ని తిరిగి పొందింది. బైజాంటైన్ చరిత్రకారుడు ప్రోకోపియస్ క్రిమియాలోని గోథ్లు యుటిగర్స్తో పోరాడుతూ, వారితో పొత్తు పెట్టుకున్నామని వివరించాడు, ఇది హన్స్ నిష్క్రమణ తరువాత కొంతకాలం ఈ ప్రాంతంపై గోతిక్ నియంత్రణ కొనసాగిందని సూచిస్తుంది.<ref name=":03">{{Cite paper}}</ref> అనాగరిక ఆధిపత్యం అలలు ఉన్నప్పటికీ, చివరి బోస్పోరస్ భాష, సంస్కృతి, సంప్రదాయాలలో పురాతన హెలెనిస్టిక్ రాజ్యంగా మిగిలిపోయింది-మూడవ నుండి ఆరవ శతాబ్దాల వరకు స్థానిక భౌతిక సంస్కృతి దాని గొప్ప సంక్లిష్టత, సమకాలీకరణ ద్వారా వేరు చేయబడింది, పురాతన, కొత్త అనాగరిక అంశాలు రెండింటినీ కలుపుతుంది.<ref>{{Cite book|url=https://lomonosov-msu.ru/archive/Lomonosov_2007/12/AH/Ryabtzeva.pdf|title=Боспор Киммерийский и готы в конце III – VI вв.|last=Leonidovna|first=Ryabtseva Marina|date=2007|publisher=[[Belgorod State University]]|language=Russian|trans-title=Cimmerian Bosporus and the Goths at the end of III - VI centuries|access-date=2022-05-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20220910210735/https://lomonosov-msu.ru/archive/Lomonosov_2007/12/AH/Ryabtzeva.pdf|archive-date=2022-09-10}}</ref> కొన్ని మార్గాల ద్వారా, గోథ్లు విడిచిపెట్టినట్లు లేదా తరిమివేయబడినట్లు కనిపిస్తారు, ఇది 5 వ శతాబ్దం చివరలో డూప్టునోస్ వంటి పాలకుల ఆధ్వర్యంలో స్థానిక స్వీయ పాలనను తిరిగి ప్రారంభించడానికి దారితీసింది, వీరు రాజ్యాన్ని [[బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం]] వైపు క్లయింట్ రాజ్యంగా మార్చారు. ఇటువంటి పునర్నిర్వహణకు క్రిమియాలో బైజాంటైన్ నాణేలు ఉండటం కూడా రుజువు, వీటిలో చక్రవర్తులు జస్టిన్ I (r. 518-527], జస్టినియన్ I (r) నాణేలు ఉన్నాయి. జస్టినియన్ సమయానికి, బోస్పోరస్ మరోసారి అనాగరిక పాలకుడి క్రింద ఉండేదిః హన్నిక్ పాలకుడు గోర్డాస్. గోర్డాస్ జస్టినియన్తో మంచి సంబంధాలను కొనసాగించినప్పటికీ, 527లో జరిగిన తిరుగుబాటులో అతను చంపబడ్డాడు, ఇది చక్రవర్తి బోస్పోరస్కు సైన్యాలను పంపడానికి దారితీసింది, రాజ్య భూభాగాలను జయించి అక్కడ సామ్రాజ్య నియంత్రణను స్థాపించింది.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=sEWeCQAAQBAJ|title=Encyclopedia of the Byzantine Empire|last=Lawler|first=Jennifer|date=2015|publisher=McFarland|isbn=978-1-4766-0929-4|pages=137|language=en}}</ref> [[బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం|బైజాంటైన్]], బల్గేరియన్ రక్షణలో బోస్పోరన్ నగరాలు పునరుద్ధరణను ఆస్వాదించాయి. పురాతన గ్రీకు నగరం ఫనగోరియా 632, 665 మధ్య ఓల్డ్ గ్రేట్ బల్గేరియా రాజధానిగా మారింది.   జలసంధికి తూర్పు వైపున ఉన్న తముతారకన్ పట్టణం 10వ, 11వ శతాబ్దాలలో కీవన్ రస్ లోని తముతారకాన్ రాజ్యం స్థానంగా మారింది, ఇది టాటర్ ఆధిపత్యానికి దారి తీసింది. ఎప్పటికప్పుడు బైజాంటైన్ గ్రీకు అధికారులు కోటలను నిర్మించి, బోస్పోరస్ వద్ద అధికారాన్ని ఉపయోగించారు, ఇది ఒక ఆర్చ్ బిషప్ ఏర్పడింది. ఈ పదానికి సంబంధించిన బైజాంటైన్ వాడుక 11వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో కొత్తగా కనుగొన్న ఒక జనరల్ ముద్రలో "Πο ⟨σ⟩φορ (ούς) " అంటే, సిమ్మెరియన్ బోస్పోరోస్ది. అలాగే, 12వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో సిమ్మెరియన్ బోస్పోరోస్ పై బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం నియంత్రణను పునరుద్ఘాటించడం గురించి ప్రస్తావన చేయబడింది. == నాణేలు == [[దస్త్రం:Odessa_numismatic_museum_photo_04.jpg|thumb|సౌరొమేట్స్ II కాంస్య నాణెం, c. 172-211 AD. లెజెండ్ః బాషెల్మ్.]] 1991లో [[సోవియట్ యూనియన్]] పతనానికి ముందు సేకరించేవారిలో అరుదుగా పరిగణించబడినప్పటికీ, బోస్పోరన్ నాణేలు ఇప్పుడు అంతర్జాతీయ నాణేల మార్కెట్లలో బాగా ప్రాచుర్యం పొందాయి, ఇవి ఉత్పత్తి చేయబడిన పరిమాణాలను సూచిస్తున్నాయి. క్రీస్తుపూర్వం 5వ శతాబ్దం నుండి బోస్పోరన్ నగరాలు, ముఖ్యంగా పాంటికపాయంలో అనేక పెద్ద శ్రేణులను నిర్మించాయి. పాన్ తల, గ్రిఫిన్ కలిగి ఉన్న పాంటికాపెయమ్ బంగారు స్టాటర్లు వాటి బరువు, చక్కటి పనితనానికి ప్రత్యేకించి విశేషమైనవి. తరువాతి స్పార్టోసిడ్స్ పేర్లతో నాణేలు, తరువాత లేదా అకేమేనియన్ రాజవంశం జారీ చేసిన పూర్తి కాలపు సోలిడి నాణేలు ఉన్నాయి. వాటిలో వెండి, పోటిన్ ద్వారా బంగారు ఘనపదార్థం వేగంగా క్షీణించడాన్ని గమనించవచ్చు. == రాజుల జాబితా == [[వర్గం:ఉక్రెయిన్]] [[వర్గం:రష్యా]] [[వర్గం:రాజ్యాలు]] [[వర్గం:రోమన్ సామ్రాజ్యం]] [[వర్గం:రోమన్]] [[వర్గం:ప్రాచీన చరిత్ర]] [[వర్గం:Pages using gadget WikiMiniAtlas]] j8uvdhd24624exzmjf8zyvqtz36fr7g 4942770 4942768 2026-08-23T19:32:25Z Nagarani Bethi 60383 4942770 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | native_name = | conventional_long_name = బోస్పోరన్ రాజ్యం | common_name = బోస్పోరన్ రాజ్యం | era = [[ప్రాచీన చరిత్ర|పురాతన కాలం]] | status = {{plainlist| *స్వతంత్ర రాజ్యం (సుమారు క్రీ.పూ. 480 – సుమారు క్రీ.పూ. 107) *[[పోంటస్ రాజ్యం]] (క్రీ.పూ. 107 – 63) *[[రోమన్ రిపబ్లిక్]] మరియు [[రోమన్ సామ్రాజ్యం]] యొక్క సామంతుల రాజ్యం (క్రీ.పూ. 63 – క్రీ.శ. 63; క్రీ.శ. 68 – క్రీ.శ. 527) *[[మోసియా ఇన్ఫీరియర్]] అనే రోమన్ ప్రావిన్స్‌లో ఒక భాగం (క్రీ.శ. 63 – క్రీ.శ. 68)}} | event_start = | year_start = సుమారు క్రీ.పూ. 438<ref name=CUP1>{{cite encyclopedia|last=Hind|first=John|title=The Bosporan Kingdom|encyclopedia=The Cambridge Ancient History|volume=VI - The 4th Century BC|pages=476–511|editor1-last=Lewis|editor1-first=D. M.|editor2-last=Boardman|editor2-first=J.|editor3-last=Hornblower|editor3-first=S.|editor4-last=Ostwald|editor4-first=M.|publisher=CUP|location=Cambridge}}</ref>&nbsp; | date_start = | event1 = | date_event1 = | event_end = | year_end = &nbsp;సుమారు క్రీ.శ. 527 | date_end = | p1 = గ్రీకు నగర రాజ్యాలు | flag_p1 = | s1 = Huns | flag_s1 = | image_flag = | s2 = గ్రెతుంగి | s3 = బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం | s4 = పాత గొప్ప బల్గేరియా | flag_type = | image_coat = | image_map = Bosporan Kingdom growth map-en.svg | image_map_caption = [[మిథ్రిడేట్స్ VI ఆఫ్ పోంటస్]] చేత స్వాధీనం చేసుకోబడటానికి ముందు, బోస్పోరన్ రాజ్యం ప్రారంభ వృద్ధిని చూపే పటం. | capital = [[పాంటికాపేయం]] | common_languages = {{plainlist| *[[కోయినే గ్రీకు|గ్రీకు]] *[[సిథియన్ భాషలు|సిథియన్]]}} | currency = {{plainlist| *పోంటిక్ స్టేటర్* [[రోమన్ నాణేలు]]}} | religion = [[హెలెనిస్టిక్ మతం|హెలెనిస్టిక్ బహుదేవతారాధన]] స్థానిక రూపాంతరం | government_type = [[రాచరికం]] | leader1 = [[స్పార్టోకోస్ I]] (మొదటి, ధృవీకరించబడిన రాజు) | year_leader1 = క్రీ.పూ. 438–433 | leader2 = [[రెస్కుపోరిస్ VI]] (బహుశా చివరి రాజు) <ref name=":03"/> | year_leader2 = క్రీ.శ. 314–341 | title_leader = [[List of kings of the Cimmerian Bosporus|King]] | legislature = | today = {{plainlist| *[[రష్యా]] *[[ఉక్రెయిన్]]<ref name="Reuters">{{cite news|last=Gutterman |first=Steve |url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-idUSBREA1Q1E820140318 |title=Putin signs Crimea treaty, will not seize other Ukraine regions |date=18 March 2014 |agency=Reuters.com |access-date=26 March 2014}}</ref><ref>{{cite news|work=BBC News|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-26248275|title=Ukraine crisis timeline|date=13 November 2014}}</ref><ref name="CCTV UNR C=U">[http://english.cntv.cn/2014/03/28/ARTI1395947928472439.shtml UN General Assembly adopts resolution affirming Ukraine's territorial integrity] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180304200543/http://english.cntv.cn/2014/03/28/ARTI1395947928472439.shtml |date=2018-03-04}}, [[China Central Television]] (28 March 2014)</ref>|group=nb}}}} }} '''బోస్పోరాన్ రాజ్యం''', దీనిని '''సిమ్మెరియన్ బోస్పోరస్ రాజ్యం''' అని కూడా పిలుస్తారు అనేది తూర్పు క్రిమియా, సిమ్మెరియాన్ బోస్పోరసుకు ఒడ్డు తమన్ ద్వీపకల్పం ఉన్న పురాతన [[పురాతన గ్రీసు|గ్రీకో]]-సిథియన్ రాజ్యం, ఇది ప్రస్తుత కెర్చ్ జలసంధి కేంద్రీకృతమై ఉంది. ఇది మొట్టమొదటి నిజమైన 'హెలెనిస్టిక్' రాష్ట్రం, అంటే మిశ్రమ జనాభా కులీన ఏకీకృత నాయకత్వంలో [[గ్రీకు భాష]], నాగరికతను స్వీకరించింది.<ref name="Kozlovskaya 2017 173">{{Cite book|title=The Northern Black Sea in Antiquity|last=Kozlovskaya|first=Valeriya|publisher=Cambridge University Press|year=2017|pages=173}}</ref> స్పార్టోసిడ్ రాజవంశం క్రింద, రాజ్యంలోని కులీనులు తమను తాము గ్రీకు పౌరులకు అర్చన్లు, అనాగరికులకు రాజులుగా చూపించే ద్వంద్వ స్వభావాన్ని అవలంబించారు, దీనిని కొంతమంది చరిత్రకారులు పురాతన చరిత్రలో ప్రత్యేకమైనవిగా భావిస్తారు.<ref name=":02">{{Cite book|title=Feeding the Democracy: The Athenian Grain Supply in the Fifth and Fourth Centuries BC|last=Moreno|first=Alfonso|publisher=Oxford University Press|year=2007|pages=168}}</ref> బోస్పోరన్ రాజ్యం ఎక్కువ కాలం మనుగడలో ఉన్న రోమన్ క్లయింట్ రాజ్యం మారింది. క్రీ. శ. 1వ, 2వ శతాబ్దాలు బోస్పోరన్ రాష్ట్రం కొత్త స్వర్ణ యుగం కాలాన్ని చూశాయి. రోమన్ క్లయింట్ రాజ్యంగా పునరుద్ధరించబడటానికి ముందు, ఇది క్రీ. శ. 63 నుండి 68 వరకు చక్రవర్తి [[నీరో]] ఆధ్వర్యంలో రోమన్ ప్రావిన్స్ మోయిసియా ఇన్ఫెరియర్లో భాగంగా క్లుప్తంగా చేర్చబడింది. క్రీ. శ. 2వ శతాబ్దం చివరలో, రెండవ సౌరొమాట్స్ రాజు సిథియన్లపై ఘోరమైన ఓటమిని చవిచూసి, క్రిమియన్ ద్వీపకల్పంలోని అన్ని భూభాగాలను తన రాష్ట్ర నిర్మాణంలో చేర్చాడు. బోస్పోరన్ రాజ్యం శ్రేయస్సు గోధుమలు, చేపలు, బానిసల ఎగుమతులపై ఆధారపడి ఉండేది. ఫలితంగా, ఈ రాజ్యం [[నల్ల సముద్రం]] ఆర్థిక కేంద్రంగా మారింది, తరచుగా దీనిని పురాతన నల్ల సముద్రపు ఆభరణంగా పిలుస్తారు.<ref>{{Cite web|date=26 December 2018|title=How the Bosporan Kingdom Became the Jewel of the Black Sea|url=http://turningpointsoftheancientworld.com/index.php/2018/12/26/how-the-bosporan-kingdom-became-the-jewel-of-the-black-sea/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20220922073204/http://turningpointsoftheancientworld.com/index.php/2018/12/26/how-the-bosporan-kingdom-became-the-jewel-of-the-black-sea/|archive-date=22 September 2022|access-date=18 February 2021}}</ref> ఈ వ్యాపారం లాభం ఒక వర్గానికి మద్దతు ఇచ్చింది, దీని ప్రస్ఫుటమైన సంపద ఇప్పటికీ కొత్తగా కనుగొన్న పురావస్తు అన్వేషణల నుండి కనిపిస్తుంది, తవ్వకాల్లో, తరచుగా చట్టవిరుద్ధంగా, ''కుర్గాన్లు'' అని పిలువబడే అనేక ఖననం బారోల నుండి. ఒకప్పుడు అభివృద్ధి చెందుతున్న బోస్పోరస్ నగరాలు విస్తృతమైన నిర్మాణ, శిల్ప అవశేషాలను మిగిల్చాయి, అయితే కుర్గాన్లు అద్భుతమైన గ్రీకో-సర్మటియన్ వస్తువులను అందిస్తూనే ఉన్నాయి, వీటిలో ఉత్తమ ఉదాహరణలు ఇప్పుడు [[సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్|సెయింట్ పీటర్స్బర్గ్]] [[స్టేట్ హెర్మిటేజ్ మ్యూజియం|హెర్మిటేజ్ మ్యూజియం]] భద్రపరచబడ్డాయి. వీటిలో బంగారు పని, [[ఏథెన్స్]] నుండి దిగుమతి చేసుకున్న కుండీలపై, ముతక టెర్రకోటలు, వస్త్ర శకలాలు, [[వడ్రంగం|వడ్రంగి]], వ్యాపార నమూనాలు ఉన్నాయి. == ప్రారంభ గ్రీకు కాలనీలు == [[దస్త్రం:Greek_colonies_of_the_Northern_Euxine_Sea_(Black_Sea).svg|ఎడమ|thumb|నల్ల సముద్రం ఉత్తర తీరం వెంబడి ఉన్న పాంటికాపియోన్, ఇతర పురాతన గ్రీకు కాలనీలు, వాటి ఆధునిక పేర్లతో పాటు]] మొత్తం ప్రాంతం గ్రీకు నగరాలతో నిండి ఉంది: పశ్చిమాన, పాంటికాపేయం (కెర్చ్)-ఈ ప్రాంతంలోని అత్యంత ముఖ్యమైన నగరం, నింఫేయం, మైర్మెకియోన్; తూర్పున ఫనాగోరియా (ప్రాంతంలోని రెండవ నగరం), కెపోయి, హెర్మోనాస్సా, పోర్టస్ సిండికస్, గోర్గిప్పియా.<ref name="EB1911">{{Cite EB1911|wstitle=Bosporus Cimmerius|volume=4|pages=286–287|first=Ellis|last=Minns|author-link=Ellis Minns}}</ref> [[దస్త్రం:Diobol_-_Sindi_-_Sarmatia_-_c._400_B.C.jpg|ఎడమ|thumb|సుమారు 400 BC. సింధికా రాజ్యం నుండి వెండి డియోబోల్ నాణెం (13 మిమీ, 1.03 గ్రాములు, 3h), ఇది బోస్పోరన్ రాజ్యంలో భాగమైంది. గ్రిఫిన్ కుడివైపు కూర్చుని బార్లీ ధాన్యం ముందు/σιδομν, గుర్రపు తల కుడివైపు, అన్నీ ఇంక్యూస్ స్క్వేర్లో ఉన్నాయి.]] ఈ గ్రీకు కాలనీలను మొదట క్రీస్తుపూర్వం 7వ, 6వ శతాబ్దాలలో మిలేసియన్లు స్థిరపడ్డారు. ఫనాగోరియా (క్రీ. పూ. 540) టియోస్ కాలనీ, నిమ్ఫెయమ్ పునాది [[ఏథెన్స్]] సంబంధం కలిగి ఉండవచ్చు, కనీసం ఇది 5 వ శతాబ్దంలో డెలియన్ లీగ్ సభ్యురాలిగా ఉన్నట్లు కనిపిస్తుంది.&nbsp; == భౌగోళికం == బోస్పోరాన్ రాజ్యం క్రిమియన్, తమన్ ద్వీపకల్పాల మధ్య కెర్చ్ జలసంధి చుట్టూ కేంద్రీకృతమై ఉంది, దీనిని పురాతన కాలంలో సిమ్మెరియన్ బోస్పోరస్ అని పిలుస్తారు, దీని నుండి రాజ్యం పేరు వచ్చింది. దక్షిణాన [[నల్ల సముద్రం]] ఉంది, ఇది పశ్చిమాన ఆగ్నేయ ఐరోపా, ఉత్తరాన యురేషియా స్టెప్పీలు, తూర్పున [[కాకసస్]], [[మధ్య ఆసియా]], దక్షిణాన ఆసియా మైనర్, [[మెసొపొటేమియా నాగరికత|మెసొపొటేమియా]], నైరుతిలో [[గ్రీస్]] కలిపే కూడలి. ఉత్తరాన అజోవ్ సముద్రం ఉంది, కొన్నిసార్లు నల్ల సముద్రంలో భాగంగా పరిగణించబడుతుంది, లోతులేని జలాలు, సమృద్ధిగా ప్రవహించే నదులు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|title=Sea of Azov|url=https://www.britannica.com/place/Sea-of-Azov|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230831091241/https://www.britannica.com/place/Sea-of-Azov|archive-date=31 August 2023|access-date=19 October 2022|website=Encyclopedia Britannica}}</ref> రాజ్యంలో ఎక్కువ భాగం సంచార మతసంబంధులకు అనువైన సమశీతోష్ణ గడ్డి భూమైన పోంటిక్-కాస్పియన్ గడ్డి మైదానంలో ఉంది.<ref>{{Cite web|date=29 July 2022|title=Pontic Steppe|url=https://www.oneearth.org/ecoregions/pontic-steppe/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221020042047/https://www.oneearth.org/ecoregions/pontic-steppe/|archive-date=20 October 2022|access-date=19 October 2022|website=One Earth}}</ref> ఆగ్నేయ క్రిమియన్ తీరప్రాంతం క్రిమియన్ పర్వతాలతో చుట్టుముట్టబడి ఉంది, రోమన్-కోష్ 1,545 మీటర్లు (5,069 అడుగులు) ఎత్తులో ఉన్న ఎత్తైన శిఖరం. &nbsp;పశ్చిమాన, పర్వతాలు నల్ల సముద్రం వైపు నిటారుగా పడిపోతాయి, తూర్పున, అవి నెమ్మదిగా గడ్డి మైదానం అభివృద్ధి చెందుతాయి. తమన్ ద్వీపకల్పం నైరుతి తీరం కాకసస్ పర్వతాలలో గ్రేటర్ కాకసస్ సగం సరిహద్దులుగా ఉంది. == ఆర్థిక వ్యవస్థ == నల్ల సముద్ర ప్రాంతంలో గ్రీకు వలసరాజ్యం గ్రీకు చీకటి యుగాల నాటిది, దీని నుండి సాంస్కృతిక, ఆర్థిక మార్పిడికి, అలాగే థ్రేసియన్లు, డాసియన్లు, తరువాత సిథియన్లు వంటి గ్రీకు, స్థానిక జనాభా మధ్య శత్రుత్వానికి తగిన ఆధారాలు ఉన్నాయి. క్రీస్తుపూర్వం ఐదవ శతాబ్దంలో సిథియన్ విస్తరణ, ఏకీకరణ ఈ స్థావరాలలో చాలా వరకు తుడిచిపెట్టుకుపోవడానికి లేదా సిథియన్ రక్షిత ప్రాంతాలుగా మార్చడానికి దారితీసింది, ఓల్బియా నగరంలో కూడా అలాగే జరిగింది. ఈ ఒత్తిడి ఆర్కియానాక్టిడ్ రాజవంశం మొదటి బోస్పోరాన్ రాజ్యాన్ని సృష్టించడానికి అనుమతించింది, ఇది క్రీస్తుపూర్వం 480-438 నుండి కొనసాగింది, ఈ సమయంలో స్పార్టోసిడ్ రాజవంశ్ దీనిని పడగొట్టి, ఆర్థిక విస్తరణ కాలాన్ని ప్రారంభించింది. ఈ కాలానికి ముందు నల్ల సముద్రపు గ్రీకులు ఎక్కువగా జంతువులు, బానిసలు, బొచ్చు, చేపలు వంటి వస్తువులతో వ్యవహరించేవారు, ధాన్యం చిన్న పాత్ర పోషించేది. పెలోపొంనేసియన్ యుద్ధం వల్ల ఏర్పడిన పరిస్థితుల కారణంగా, [[ఏథెన్స్]] నగరం ధాన్యానికి పెద్ద డిమాండ్ను పొందింది, వారి సామ్రాజ్యంపై ఒత్తిడి కారణంగా వారు నల్ల సముద్రం వాణిజ్యం కోసం ఆధారపడిన నింఫెయమ్ నగరంపై దాడి చేసిన స్పార్టోసిడ్స్ గురించి వారు పెద్దగా చేయలేకపోయారు. స్పార్టోసిడ్స్ ప్రధాన భూభాగ వస్తువులు, వెండికి బదులుగా ఏథెన్స్తో తమ ధాన్యాన్ని వర్తకం చేయడానికి సిద్ధంగా ఉన్నారు, ఇది బహుశా ఎథీనియన్ క్షీణతను మరింత పెంచింది.<ref>{{Cite book|title=Feeding the Democracy|last=Moreno|first=Alfonso|publisher=Oxford|year=2007|pages=171–172}}</ref> == సైనిక == స్పార్టోసిడ్ రాజుల ఆధ్వర్యంలో ఉన్న బోస్పోరన్ రాజ్యం సమాజంలోని అన్ని స్థాయిలలో, ముఖ్యంగా ప్రభువులలో స్థానిక సిథియన్, గ్రీకుల కలయిక ద్వారా భారీగా ప్రభావితమైంది. రెండవ సాట్రస్, అతని సోదరుడు యూమెలస్ మధ్య అంతర్గత వివాదంలో, రాజ బోస్పోరన్ సైన్యంలో 2,000 కంటే ఎక్కువ మంది గ్రీకులు లేరని, అదే సంఖ్యలో థ్రేసియన్లు కిరాయి సైనికులుగా పోరాడుతున్నారని చెప్పబడింది. సైన్యంలో అధికభాగం సిథియన్, 10,000 అశ్వికదళం, 20,000 మందికి పైగా పదాతిదళం నివేదించబడింది. యూమెలస్, సిరస్ రాజు అరిఫార్నెస్ పొత్తు పెట్టుకొని, 20,000 సిథియన్ అశ్వికదళం, మరింత పదాతిదళాన్ని తీసుకువచ్చాడు.<ref>{{Cite book|title=Library of History|last=Siculus|first=Diodorus|publisher=U Chicago|pages=22}}</ref> [[దస్త్రం:Sindi.Warrior.jpg|thumb|రెండు సైన్యాలలో కనిపించే లెవీ దళాలకు విలక్షణమైన సింధీ యోధుడు]] == చరిత్ర == === హెలెనిస్టిక్ కాలం === ఉత్తర నల్ల సముద్రం గొప్ప గ్రీకు ప్రపంచం నుండి స్వతంత్రంగా సంభవించే యుగంతో సంబంధం ఉన్న సంస్థల కారణంగా కొంతమంది చరిత్రకారులు "సుదీర్ఘ హెలెనిస్టిక్ యుగం" గా పేర్కొంటారు. వారి సాపేక్షంగా వివిక్త స్థానం, వారి సరిహద్దుల వెంబడి అనాగరికులతో నిరంతర సంబంధం/సంఘర్షణ, ఈ ప్రాంతంలో పాతుకుపోయిన సంప్రదాయాలతో చక్రవర్తులు వారసుడు రాష్ట్రాల నుండి స్వతంత్ర రాజ్యాలను స్థాపించడానికి అనుమతించింది.<ref name="Kozlovskaya 2017 173" /> === ఆర్కియానాక్టిడే రాజవంశం === [[దస్త్రం:Atuell_en_forma_d'Afrodita_en_una_petxina,_Àtica,_necròpolis_de_Fanagoria,_pinínsula_de_Taman._Primer_quart_del_segle_IV_aC,_ceràmica.JPG|thumb|క్లాసికల్ గ్రీస్లోని అట్టికా నుండి ఒక షెల్ లోపల ఆఫ్రొడైట్ ఆకారంలో ఉన్న కుండల నౌక, ఫనాగోరియా స్మశానవాటికలో కనుగొనబడింది, తమన్ ద్వీపకల్పం (బోస్పోరాన్ రాజ్యం, దక్షిణ రష్యా) 4 వ శతాబ్దం BC 1 వ త్రైమాసికం, [[స్టేట్ హెర్మిటేజ్ మ్యూజియం|హెర్మిటేజ్ మ్యూజియం]], [[సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్|సెయింట్ పీటర్స్బర్గ్]].]] గ్రీకు చరిత్రకారుడు డియోడోరస్ సిక్యులస్ (xii. 31) ప్రకారం ఈ ప్రాంతం క్రీ. పూ. 480, 438 మధ్యకాలంలో ''ఆర్కియానాక్టిడే'' అని పిలువబడే రాజుల వరుసచే పాలించబడింది, బహుశా పాలక కుటుంబం, స్పార్టకస్ (క్రీ.పూ. 438–431) అనే నిరంకుశ చేత ఆక్రమించబడింది. &nbsp;స్పార్టకస్ సాంప్రదాయకంగా థ్రేసియన్ పరిగణించబడుతుండగా, కుటుంబ పేరు కారణంగా, ఇటీవలి చరిత్రకారులు అతను ఈ ప్రాంతానికి విలక్షణమైన గ్రీకో-సిథియన్ సంతతికి చెందినవాడని అభిప్రాయపడ్డారు.<ref name=":02" /> === స్పార్టోసిడ్ రాజవంశం === స్పార్టోకస్ ఒక రాజవంశాన్ని స్థాపించాడు, ఇది క్రీస్తుపూర్వం 110 వరకు కొనసాగినట్లు తెలుస్తోంది, దీనిని స్పార్టోసిడ్స్ అని పిలుస్తారు. &nbsp;స్పార్టోసిడ్స్ అనేక శాసనాలను వదిలివేశారు, ఇది ఆ ఇంటి తొలి సభ్యులు గ్రీకు నగరాల ఆర్కోన్లు, వివిధ చిన్న స్థానిక తెగల రాజుల శీర్షికల క్రింద పాలించారని సూచిస్తుంది, ముఖ్యంగా సిండి (మధ్య క్రిమియా, మాయోట ఇతర శాఖల నుండి). మనుగడలో ఉన్న వస్తువులు (పాఠాలు, శాసనాలు, నాణేలు) ఈ ప్రాంత రాజుల పూర్తి కాలక్రమాన్ని పునర్నిర్మించడానికి తగినంత సమాచారాన్ని అందించవు. [[దస్త్రం:Phiale_de_Tmutarakan.jpg|ఎడమ|thumb|బోస్పోరాన్ ఫియేల్ (క్రీ పూ 4 వ శతాబ్దం) ]] స్పార్టోకస్ వారసుడు సాట్రస్ (AD1), మొత్తం ప్రాంతంపై తన పాలనను స్థాపించాడు, తన రాజ్యానికి నిమ్ఫెయమ్ జోడించి, థియోడోసియా ముట్టడించాడు, ఇది సంపన్నమైనది, ఎందుకంటే ఈ ప్రాంతంలోని ఇతర నగరాల మాదిరిగా కాకుండా, ఏడాది పొడవునా మంచు లేని ఓడరేవు కలిగి ఉంది, ఇది శీతాకాలంలో కూడా మిగిలిన గ్రీకు ప్రపంచంతో ధాన్యం వ్యాపారం చేయడానికి వీలు కల్పించింది. &nbsp;సాట్రస్ కుమారుడు ల్యూకాన్ (ఐడి1) బి. సి. చివరికి నగరాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. &nbsp;అతని ఇద్దరు కుమారులు, స్పార్టకస్ II, పైరిసడెస్ స్పార్టకస్లతో కలిసి సంయుక్తంగా ఆయన తరువాత క్రీస్తుపూర్వం 340 వరకు ఒంటరిగా పాలించడానికి వీలు కల్పిస్తూ క్రీస్తుపూర్చి 342లో మరణించాడు. పైరిసాదేస్ మరణం తరువాత, అతని కుమారులు సాటిరస్, యూమెలస్ మధ్య వారసత్వ యుద్ధం జరిగింది. సాటిరస్ 310 BC లో థాటిస్ నది యుద్ధంలో తన తమ్ముడు యూమెలస్ ఓడించాడు, కాని యుద్ధంలో చంపబడ్డాడు, యూమెలస్ సింహాసనాన్ని ఇచ్చాడు.<ref>{{Cite book|title=Armies of the Macedonian and Punic Wars|last=Head|first=Duncan|pages=70}}</ref> యూమెలస్ వారసుడు స్పార్టోకస్ III (క్రీ.పూ. 303–283), అతని తరువాత పేరిసాడెస్ II. తరువాత వచ్చిన రాకుమారులు అదే ఇంటిపేర్లను పునరావృతం చేశారు, కాబట్టి వారికి ఒక నిర్దిష్ట క్రమాన్ని కేటాయించడం అసాధ్యం. అయితే, వారిలో చివరివాడైన పేరిసాడెస్ V, ఆ ప్రాంతంలోని సంచార తెగల నుండి పెరుగుతున్న హింసాత్మక దాడులను ఎదుర్కోలేక, పోంటస్ రాజు మిథ్రిడేట్స్ VI సేనాపతి అయిన డయోఫాంటస్ సహాయం కోరి, తన రాజ్యాన్ని అతనికి అప్పగించాడు. పేరిసాడెస్‌కు వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటుకు నాయకత్వం వహించిన సౌమాకస్ అనే సిథియన్ చేతిలో అతను చంపబడ్డాడు.<ref name="EB19113">{{Cite EB1911|wstitle=Bosporus Cimmerius|volume=4|pages=286–287|first=Ellis|last=Minns|author-link=Ellis Minns}}</ref> స్పార్టోసిడ్‌లు ప్రబుద్ధులైన, వివేకవంతులైన రాకుమారుల వంశంగా ప్రసిద్ధి చెందారు; గ్రీకు అభిప్రాయం ప్రకారం వారు ఖచ్చితంగా నిరంకుశులు అని కాదనలేకపోయినప్పటికీ, వారిని ఎల్లప్పుడూ వంశపారంపర్య పాలకులుగా వర్ణించారు. వారు బోస్పోరన్ ధాన్యం ఎగుమతులకు తమ ఉత్తమ వినియోగదారు అయిన ఏథెన్స్‌తో సన్నిహిత సంబంధాలను కొనసాగించారు: బోస్పోరస్‌కు చెందిన ల్యూకాన్ I బోస్పోరన్ ఓడరేవులలో ఏథెనియన్ ఓడలకు ప్రత్యేక హక్కులను కల్పించాడు. అటిక్ వక్తలు దీనిని అనేకసార్లు ప్రస్తావించారు. ప్రతిఫలంగా ఏథెనియన్లు ల్యూకాన్‌కు ఏథెనియన్ పౌరసత్వాన్ని మంజూరు చేశారు, అతని, అతని కుమారుల గౌరవార్థం శాసనాలను జారీ చేశారు.<ref name="EB19114">{{Cite EB1911|wstitle=Bosporus Cimmerius|volume=4|pages=286–287|first=Ellis|last=Minns|author-link=Ellis Minns}}</ref> === మిథ్రిడేట్స్ VI === [[దస్త్రం:PonticKingdom.png|కుడి|thumb|పోంటిక్ రాజ్యంలోని ఉత్తర నల్ల సముద్ర తీరాలు (వాస్తవ క్రిమియా, కెర్చ్ ద్వీపకల్పం) పోంటస్కు చెందిన మిథ్రిడేట్స్ VI సామ్రాజ్యంలో భాగంగా చూపబడ్డాయి.]] క్రీస్తుపూర్వం 66 లో రోమన్ జనరల్ పాంపీ చేతిలో ఓడిపోయిన తరువాత, పోంటస్కు చెందిన ఆరవ మిథ్రిడేట్స్ రాజు కోల్చిస్ (ఆధునిక జార్జియా) నుండి కాకసస్ పర్వతాల మీదుగా క్రిమియా ఒక చిన్న సైన్యంతో పారిపోయాడు, రోమన్లను ఎదుర్కోవడానికి మరో సైన్యాన్ని పెంచడానికి ప్రణాళికలు వేశాడు. అతని పెద్ద కుమారుడు, సిమ్మెరియన్ బోస్పోరస్ రీజెంట్ అయిన మచారేస్, తన తండ్రికి సహాయం చేయడానికి ఇష్టపడలేదు, కాబట్టి మిథ్రిడేట్స్ మచారేస్ను చంపి, తన కోసం సింహాసనాన్ని సంపాదించాడు. మిథ్రిడేట్స్ అప్పుడు యుద్ధానికి మందులు, సన్నాహాలను ఆదేశించాడు. క్రీస్తుపూర్వం 63 లో, మిథ్రిడేట్స్ చిన్న కుమారుడు ఫార్నేసెస్ తన తండ్రికి వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటుకు నాయకత్వం వహించాడు, మిథ్రిడేట్స్కు చెందిన పోంటిక్ సైన్యంలో రోమన్ బహిష్కృతులు చేరారు. మిథ్రిడేట్స్ VI పాంటికపాయమ్లోని సిటాడెల్కు తిరిగి వెళ్లాడు, అక్కడ అతను ఆత్మహత్య చేసుకున్నాడు. పాంపీ ఆరవ మిథ్రిడేట్స్ను పోంటస్ రాజ్య రాజధాని సినోప్ లేదా అమాసియా ఒక రాతి-చెక్కిన సమాధిలో ఖననం చేశారు.<ref>{{Cite web|last=Hojte, Jakob Munk|title=The Death and Burial of Mithridates VI|url=http://www.pontos.dk/publications/books/bss-9-files/bss-9-07-hojte-2|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303204408/http://www.pontos.dk/publications/books/bss-9-files/bss-9-07-hojte-2|archive-date=2016-03-03|access-date=3 February 2015}}</ref> === రోమన్ క్లయింట్ రాజ్యం === [[దస్త్రం:Roman_carving.JPG|ఎడమ|thumb|సాంప్రదాయ బోస్పోరన్ పొడవాటి జుట్టు, గడ్డం కలిగిన సైనికుడిని వర్ణించే పాంటికపాయమ్ నుండి స్టాఫిలోస్ స్థూపము.]] మిథ్రిడేట్స్ VI మరణం తరువాత (63 BC), రెండవ ఫార్నేసెస్ (′ID1] BC), పాంపీకి ప్రార్థన చేసి, తరువాత జూలియస్ [[జూలియస్ సీజర్|సీజర్]] అంతర్యుద్ధం సమయంలో తన ఆధిపత్యాన్ని తిరిగి పొందటానికి ప్రయత్నించాడు, కాని జేలాలో సీజర్ చేతిలో ఓడిపోయాడు, తరువాత అతని మాజీ గవర్నర్, అల్లుడు అసాండర్ చేత చంపబడ్డాడు.<ref name="EB1911" /> రెండవ ఫార్నేసెస్ మరణానికి ముందు, అసాండర్ రెండవ ఫార్నేసిస్ కుమార్తె డైనమిస్ను వివాహం చేసుకున్నాడు. సీజర్ డైనమిస్ పినతండ్రి, రెండవ మిథ్రిడేట్స్ను బోస్పోరన్ రాజ్యంపై యుద్ధం ప్రకటించమని ఆదేశించి, తనకు తానుగా రాజ్యాన్ని ప్రకటించుకునే వరకు అసాండర్, డైనమిస్ పాలక చక్రవర్తులుగా ఉన్నారు. అసాండర్, డైనమిస్ సీజర్ మిత్రపక్షాల చేతిలో ఓడిపోయి రాజకీయ బహిష్కరణకు గురయ్యారు. అయితే, క్రీస్తుపూర్వం 44లో సీజర్ మరణం తరువాత, సీజర్ మేనల్లుడు, వారసుడు [[ఆగస్టస్|ఆక్టేవియన్]] ద్వారా బోస్పోరన్ రాజ్యం అసాండర్, డైనమిస్ లకు పునరుద్ధరించబడింది. అసందర్ క్రీపూ 17లో తన మరణం వరకు ఆర్కోన్గా, తరువాత రాజుగా పాలించాడు. అసాండర్ మరణం తరువాత, డైనమిస్ స్క్రిబోనియస్ అనే రోమన్ దురాక్రమణదారుడిని వివాహం చేసుకోవలసి వచ్చింది, కాని అగ్రిప్ప ఆధ్వర్యంలో రోమన్లు జోక్యం చేసుకుని అతని స్థానంలో పొంటస్ మొదటి పోలేమోన్ (′ఐడి1] BC) ను స్థాపించారు. &nbsp;పోలేమోన్ క్రీస్తుపూర్వం 16లో డైనమిస్ను వివాహం చేసుకున్నాడు, ఆమె క్రీస్తుపూర్చి 14లో మరణించింది. క్రీపూ 8లో తన మరణం వరకు పోలేమోన్ రాజుగా పాలించాడు. పోలేమోన్ మరణం తరువాత, డైనమిస్, అసాండర్ కుమారుడు ఆస్పర్గస్ పోలేమోన్ల తరువాత విజయం సాధించాడు. ఆస్పర్గస్ బోస్పోరన్ రాజ్యం [[రోమన్ సామ్రాజ్యం]] క్లయింట్ రాష్ట్రం, రోమన్ దళాలచే రక్షించబడింది. ఆస్పర్గస్ (క్రీ. పూ. 8-క్రీ. శ. 38) రాజుల రాజవంశాన్ని స్థాపించాడు, ఇది క్రీ. శ 341 వరకు కొన్ని అంతరాయాలతో కొనసాగింది. &nbsp;ఆస్పర్గస్ రోమన్ పౌరసత్వం పొందినప్పుడు రోమన్ పేరు "టిబెరియస్ జూలియస్" ను స్వీకరించాడు, మొదటి ఇద్దరు రోమన్ చక్రవర్తులు [[ఆగస్టస్|అగస్టస్]], టిబెరియస్ల ప్రోత్సాహాన్ని పొందాడు. ఈ క్రింది రాజులందరూ ఈ రెండు రోమన్ పేర్లను స్వీకరించారు, తరువాత థ్రేసియన్ (కోటిస్, రెస్కుపోరిస్ లేదా రోమెటాలెస్ లేదా స్థానిక మూలం (సౌరొమేట్స్, యుపటోర్, ఇనింథిమియస్, ఫార్సాంజెస్, సింజెస్, టెరియాన్స్, థియోథోర్స్ లేదా రాడామ్సేడ్స్ వంటివి) మూడవ పేరు. [[దస్త్రం:Panticapaeum.Prytaneion-1.jpg|కుడి|thumb|పాంటికాపెయమ్ శిధిలాలు, ఆధునిక కెర్చ్, బోస్పోరన్ రాజ్యం రాజధాని.]] రాజవంశానికి చెందిన రోమన్ క్లయింట్ రాజులు పోంటస్ రాజు మిథ్రిడేట్స్ VI, అతని మొదటి భార్య, అతని సోదరి లావోడిస్ నుండి ఆస్పర్గస్ ద్వారా వచ్చారు. రాజులు తమ నాణేల తేదీని క్రీస్తుపూర్వం 297 నుండి ప్రారంభించి, మిథ్రిడేట్స్ VI ప్రవేశపెట్టిన కొత్త క్యాలెండర్ ("పోంటిక్ శకం") ను స్వీకరించారు. &nbsp;బోస్పోరన్ రాజులు దాని కాలం అంతటా క్లయింట్ రాజ్యంగా నాణేలను ముద్రించారు, ఇందులో రోమన్ చక్రవర్తి, బోస్పోరాన్ రాజు ఇద్దరి చిత్రాలను కలిగి ఉన్న బంగారు స్టాటర్లు ఉన్నాయి. రోమన్ నాణేల మాదిరిగానే, 3వ శతాబ్దంలో బోస్పోరన్ నాణేల విలువ మరింత క్షీణించింది. నాణేలు వారి వంశాలను చరిత్రకారులకు చాలా స్పష్టంగా తెలియజేస్తాయి, అయినప్పటికీ వారి పాలన నుండి ఎటువంటి సంఘటనలు నమోదు చేయబడలేదు. బోస్పోరాన్ రాజ్యం క్రిమియా తూర్పు భాగాన్ని, తమన్ ద్వీపకల్పాన్ని ఆక్రమించి, మయోటియన్ చిత్తడి నేలల తూర్పు తీరం వెంబడి ఈశాన్యంలో డాన్ నది ముఖద్వారం వద్ద ఉన్న తానైస్ వరకు విస్తరించింది, ఇది అంతర్గత ప్రాంతాలతో వాణిజ్యానికి గొప్ప మార్కెట్. ఈ కాలం అంతటా సిథియన్లు, సర్మటియన్ల స్థానిక తెగలతో నిరంతర యుద్ధం జరిగింది, ఇందులో బోస్పోరన్ రాజ్యానికి దాని రోమన్ సుజెరైన్లు మద్దతు ఇచ్చారు, వీరు సైనిక దళాలు, నౌకాదళాల సహాయాన్ని అందించారు. బోస్పోరాన్ రాజ్యం క్రిమియా తూర్పు భాగాన్ని, తమన్ ద్వీపకల్పాన్ని ఆక్రమించి, మయోటియన్ చిత్తడి నేలల తూర్పు తీరం వెంబడి ఈశాన్యంలో డాన్ నది ముఖద్వారం వద్ద ఉన్న తానైస్ వరకు విస్తరించింది, ఇది అంతర్గత ప్రాంతాలతో వాణిజ్యానికి గొప్ప మార్కెట్. ఈ కాలం అంతటా సిథియన్లు, సర్మటియన్ల స్థానిక తెగలతో నిరంతర యుద్ధం జరిగింది, ఇందులో బోస్పోరన్ రాజ్యానికి దాని రోమన్ సుజెరైన్లు మద్దతు ఇచ్చారు, వీరు సైనిక దళాలు, నౌకాదళాల సహాయాన్ని అందించారు. [[దస్త్రం:Grave_stele_03_pushkin.jpg|thumb|బోస్పోరన్ రాజ్యానికి చెందిన ఇద్దరు హెలెనిస్టిక్ సైనికులతో ఉన్న స్టీల్, తమన్ ద్వీపకల్పం నుండి (యుబిలెనోయి దక్షిణ రష్యా, క్రీ పూ 4 వ శతాబ్దపు 3 వ త్రైమాసికం) పాలరాయి, పుష్కిన్ మ్యూజియం]] క్రీ. శ. 62లో తెలియని కారణాల వల్ల రోమన్ చక్రవర్తి [[నీరో]] బోస్పోరన్ రాజు మొదటి కోటిస్ను తొలగించాడు.<ref>{{Cite book|title=A dictionary of the Roman Empire|last=Bunson|first=Matthew|publisher=Oxford University Press|year=1995|isbn=0195102339|location=New York|pages=116}}</ref> నీరో స్థానిక క్లయింట్ పాలకుల శక్తిని తగ్గించాలని కోరుకున్నాడు, బోస్పోరాన్లను రోమన్ సామ్రాజ్యంలో విలీనం చేయాలని కోరుకున్నాడు. బోస్పోరాన్ రాజ్యం 63 నుండి 68 వరకు రోమన్ ప్రావిన్స్ మోయిసియా ఇన్ఫెరియర్లో భాగంగా చేర్చబడింది. 68లో, కొత్త రోమన్ చక్రవర్తి గల్బా మొదటి కోటిస్ కుమారుడు మొదటి రెస్కుపోరిస్కు బోస్పోరన్ రాజ్యాన్ని పునరుద్ధరించాడు. యూదుల ప్రవాసులను అనుసరించి, ఈ ప్రాంతంలో [[జుడాయిజం]] ఉద్భవించింది, ఈ ప్రాంతంలోని కొన్ని నగరాల్లో యూదుల సంఘాలు అభివృద్ధి చెందాయి (ముఖ్యంగా తనైస్). ఈ ప్రాంతంపై యూదు లేదా థ్రేసియన్ ప్రభావం "మహోన్నతుడైన దేవుడు" కు ఒక ఆరాధన పునాదిని ప్రేరేపించి ఉండవచ్చు, ఇది 1 వ శతాబ్దం AD లో ఉద్భవించిన ఒక ప్రత్యేకమైన ప్రాంతీయ ఆరాధన, ఇది విలక్షణమైన యూదు లేదా క్రైస్తవుడు లేకుండా ఏకేశ్వరవాదాన్ని ప్రకటించింది. 3వ-4వ శతాబ్దాలలో పశ్చిమ దిశగా వలసలు స్థానిక తెగల మధ్య అధికార సమతుల్యతను తీవ్రంగా దెబ్బతీశాయి. క్రీ. శ. 250లలో, గోథ్లు, బోరానీ బోస్పోరన్ నౌకాయానాన్ని స్వాధీనం చేసుకోగలిగారు, అనటోలియా తీరాలపై కూడా దాడి చేయగలిగారు.<ref>{{Cite book|title=The navies of Rome|last=Pitassi|first=Michael|publisher=Boydell|year=2010|isbn=978-1843836001|edition=paperback|location=Woodbridge|page=XV}}</ref> === రాజ్యం విధి === క్రిమియాలో వారి ప్రాముఖ్యత పెరుగుతున్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నందున, బోస్పోరాన్ సింహాసనంపై తన సొంత రాజవంశాన్ని స్థాపించిన సర్మటియన్ లేదా అలన్ గిరిజన నాయకుడు రెస్కుపోరిస్ను పడగొట్టే అవకాశం ఉంది. కాన్స్టాంటినోపుల్ ఆర్చ్ బిషప్ జాన్ క్రిసోస్టోమ్ 404 లేఖ స్థానిక పాలకుడిని ''రెక్స్ గోథియోరం'' (గోత్స్ రాజు) గా సూచించినందున, గోత్లు తరువాత క్రిమియాలో సుమారు 380 నుండి అధికారాన్ని కలిగి ఉన్నారని తెలుస్తుంది. గోతిక్ బోస్పోరాన్ రాజ్యం బహుశా [[హూణ సామ్రాజ్యం|హన్నిక్ సామ్రాజ్యం]] సామంత రాజ్యంగా మారింది, 450, 460 లలో సామ్రాజ్యం పతనం తరువాత దాని స్వాతంత్ర్యాన్ని తిరిగి పొందింది. బైజాంటైన్ చరిత్రకారుడు ప్రోకోపియస్ క్రిమియాలోని గోథ్లు యుటిగర్స్తో పోరాడుతూ, వారితో పొత్తు పెట్టుకున్నామని వివరించాడు, ఇది హన్స్ నిష్క్రమణ తరువాత కొంతకాలం ఈ ప్రాంతంపై గోతిక్ నియంత్రణ కొనసాగిందని సూచిస్తుంది.<ref name=":03">{{Cite paper}}</ref> అనాగరిక ఆధిపత్యం అలలు ఉన్నప్పటికీ, చివరి బోస్పోరస్ భాష, సంస్కృతి, సంప్రదాయాలలో పురాతన హెలెనిస్టిక్ రాజ్యంగా మిగిలిపోయింది-మూడవ నుండి ఆరవ శతాబ్దాల వరకు స్థానిక భౌతిక సంస్కృతి దాని గొప్ప సంక్లిష్టత, సమకాలీకరణ ద్వారా వేరు చేయబడింది, పురాతన, కొత్త అనాగరిక అంశాలు రెండింటినీ కలుపుతుంది.<ref>{{Cite book|url=https://lomonosov-msu.ru/archive/Lomonosov_2007/12/AH/Ryabtzeva.pdf|title=Боспор Киммерийский и готы в конце III – VI вв.|last=Leonidovna|first=Ryabtseva Marina|date=2007|publisher=[[Belgorod State University]]|language=Russian|trans-title=Cimmerian Bosporus and the Goths at the end of III - VI centuries|access-date=2022-05-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20220910210735/https://lomonosov-msu.ru/archive/Lomonosov_2007/12/AH/Ryabtzeva.pdf|archive-date=2022-09-10}}</ref> కొన్ని మార్గాల ద్వారా, గోథ్లు విడిచిపెట్టినట్లు లేదా తరిమివేయబడినట్లు కనిపిస్తారు, ఇది 5 వ శతాబ్దం చివరలో డూప్టునోస్ వంటి పాలకుల ఆధ్వర్యంలో స్థానిక స్వీయ పాలనను తిరిగి ప్రారంభించడానికి దారితీసింది, వీరు రాజ్యాన్ని [[బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం]] వైపు క్లయింట్ రాజ్యంగా మార్చారు. ఇటువంటి పునర్నిర్వహణకు క్రిమియాలో బైజాంటైన్ నాణేలు ఉండటం కూడా రుజువు, వీటిలో చక్రవర్తులు జస్టిన్ I (r. 518-527], జస్టినియన్ I (r) నాణేలు ఉన్నాయి. జస్టినియన్ సమయానికి, బోస్పోరస్ మరోసారి అనాగరిక పాలకుడి క్రింద ఉండేదిః హన్నిక్ పాలకుడు గోర్డాస్. గోర్డాస్ జస్టినియన్తో మంచి సంబంధాలను కొనసాగించినప్పటికీ, 527లో జరిగిన తిరుగుబాటులో అతను చంపబడ్డాడు, ఇది చక్రవర్తి బోస్పోరస్కు సైన్యాలను పంపడానికి దారితీసింది, రాజ్య భూభాగాలను జయించి అక్కడ సామ్రాజ్య నియంత్రణను స్థాపించింది.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=sEWeCQAAQBAJ|title=Encyclopedia of the Byzantine Empire|last=Lawler|first=Jennifer|date=2015|publisher=McFarland|isbn=978-1-4766-0929-4|pages=137|language=en}}</ref> [[బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం|బైజాంటైన్]], బల్గేరియన్ రక్షణలో బోస్పోరన్ నగరాలు పునరుద్ధరణను ఆస్వాదించాయి. పురాతన గ్రీకు నగరం ఫనగోరియా 632, 665 మధ్య ఓల్డ్ గ్రేట్ బల్గేరియా రాజధానిగా మారింది.   జలసంధికి తూర్పు వైపున ఉన్న తముతారకన్ పట్టణం 10వ, 11వ శతాబ్దాలలో కీవన్ రస్ లోని తముతారకాన్ రాజ్యం స్థానంగా మారింది, ఇది టాటర్ ఆధిపత్యానికి దారి తీసింది. ఎప్పటికప్పుడు బైజాంటైన్ గ్రీకు అధికారులు కోటలను నిర్మించి, బోస్పోరస్ వద్ద అధికారాన్ని ఉపయోగించారు, ఇది ఒక ఆర్చ్ బిషప్ ఏర్పడింది. ఈ పదానికి సంబంధించిన బైజాంటైన్ వాడుక 11వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో కొత్తగా కనుగొన్న ఒక జనరల్ ముద్రలో "Πο ⟨σ⟩φορ (ούς) " అంటే, సిమ్మెరియన్ బోస్పోరోస్ది. అలాగే, 12వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో సిమ్మెరియన్ బోస్పోరోస్ పై బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం నియంత్రణను పునరుద్ఘాటించడం గురించి ప్రస్తావన చేయబడింది. == నాణేలు == [[దస్త్రం:Odessa_numismatic_museum_photo_04.jpg|thumb|సౌరొమేట్స్ II కాంస్య నాణెం, c. 172-211 AD. లెజెండ్ః బాషెల్మ్.]] 1991లో [[సోవియట్ యూనియన్]] పతనానికి ముందు సేకరించేవారిలో అరుదుగా పరిగణించబడినప్పటికీ, బోస్పోరన్ నాణేలు ఇప్పుడు అంతర్జాతీయ నాణేల మార్కెట్లలో బాగా ప్రాచుర్యం పొందాయి, ఇవి ఉత్పత్తి చేయబడిన పరిమాణాలను సూచిస్తున్నాయి. క్రీస్తుపూర్వం 5వ శతాబ్దం నుండి బోస్పోరన్ నగరాలు, ముఖ్యంగా పాంటికపాయంలో అనేక పెద్ద శ్రేణులను నిర్మించాయి. పాన్ తల, గ్రిఫిన్ కలిగి ఉన్న పాంటికాపెయమ్ బంగారు స్టాటర్లు వాటి బరువు, చక్కటి పనితనానికి ప్రత్యేకించి విశేషమైనవి. తరువాతి స్పార్టోసిడ్స్ పేర్లతో నాణేలు, తరువాత లేదా అకేమేనియన్ రాజవంశం జారీ చేసిన పూర్తి కాలపు సోలిడి నాణేలు ఉన్నాయి. వాటిలో వెండి, పోటిన్ ద్వారా బంగారు ఘనపదార్థం వేగంగా క్షీణించడాన్ని గమనించవచ్చు. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == మరింత చదవడానికి == ===Overview=== *{{cite book|last=Ascherson|first=Neal|title=Black Sea|year=1996|publisher=Hill and Wang|location=New York|isbn=9780809015931}} *{{cite book|last1=Fornasier|first1=Jochen|last2=Böttger|first2=Burkhard|title=Das Bosporanische Reich: der Nordosten des Schwarzen Meeres in der Antike|year=2002|publisher=Philipp von Zabern|location=Mainz|isbn=978-3805328951|language=de}} ===Social, economic and cultural=== *{{cite book|last=Bekker-Nielsen|first=Tønnes|title=Rome and the Black Sea Region. Domination, Romanisation, Resistance|year=2006|publisher=Aarhus University Press|url=http://www.pontos.dk/publications/books/black-sea-studies-5}} *{{cite book|author1=Gabrielsen, Vincent |author2=Lund, John |name-list-style=amp |title=The Black Sea in Antiquity: Regional and Interregional Economic Exchanges |year=2007 |publisher=Aarhus University Press |url=http://www.pontos.dk/publications/books/black-sea-studies-6}} *{{cite book |last1=Shevchenko |first1=Tetiana |title=Greek Religion in Tauric Chersonesos |date=2023 |publisher=Archaeopress |location=Oxford |isbn=9781803275628}} *{{cite book|last=Ustinova|first=Yulia|title=The Supreme gods of the Bosporan Kingdom : Celestial Aphrodite and the Most High God|year=1998|publisher=Brill|location=Leiden|isbn=9004112316}} ===Political and military=== *{{cite book|last=Mielczarek|first=Mariusz [trans. by Nicholas Sekunda]|title=The Army of the Bosporan Kingdom|year=1999|publisher=Oficyna Naukowa MS|location=Łódź|isbn=978-8385874034}} *{{cite book|last=Munk Højte|first=Jakob|title=Mithridates VI and the Pontic Kingdom|year=2009|publisher=Aarhus University Press}} ===Art=== * Kreuz, Patric-Alexander (2012). ''Die Grabreliefs aus dem Bosporanischen Reich'' [The sepulchral reliefs from the Bosporan Kingdom]. Colloquia antiqua, vol. 6. Leuven: Peeters, {{ISBN|978-90-429-2433-8}} (in German). * [[Michael Rostovtzeff|Rostovtzeff, Michael]] (1913/1914). ''Античная декоративная живопись на Юге России'' [Antique decorative painting in Southern Russia]. 2 volumes. St Petersburg (in Russian; French translation with updates: Rostovtzeff, Michael (2004). ''La peinture décorative antique en Russie Méridionale.'' 2 volumes. Paris: De Boccard, {{ISBN|2-87754-114-2}}). ===Numismatic=== * [http://www.museum.com.ua/en/nauch_isled/vestn2.html ''Rare and Unique Coins of Bosporan Kingdom'']. Bulletin of the [[Odesa Numismatics Museum]]. Issues 7,8,9. 2001. Odesa. Ukraine. * [http://www.pasthorizons.com/index.php/archives/12/2010/artezian-excavation-on-the-crimean-peninsula Artezian, a fortified settlement on the Crimean Peninsula] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120311102847/http://www.pasthorizons.com/index.php/archives/12/2010/artezian-excavation-on-the-crimean-peninsula |date=2012-03-11 }} == బయటి లింకులు == {{commons category|Bosporan Kingdom|position=left}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్]] [[వర్గం:రష్యా]] [[వర్గం:రాజ్యాలు]] [[వర్గం:రోమన్ సామ్రాజ్యం]] [[వర్గం:రోమన్]] [[వర్గం:ప్రాచీన చరిత్ర]] [[వర్గం:Pages using gadget WikiMiniAtlas]] n4seheee3ysxp11qvu5bus0jnwbvrsl 0 507654 4942771 2026-08-23T19:41:41Z Nagarani Bethi 60383 "[[:en:Special:Redirect/revision/1346527629|Borani (tribe)]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4942771 wikitext text/x-wiki '''బోరానీ''' అనే తెగ సిథియన్ [[డాన్యూబ్|ఈస్టర్]] మీద నివసించేవారు.<ref name=":5">{{Cite web|title=CHURCH FATHERS: Canonical Epistle (St. Gregory Thaumaturgus)|url=https://www.newadvent.org/fathers/0603.htm|access-date=2025-11-10|website=www.newadvent.org}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|last=Kyrylo|first=V|last2=Myzgin|last3=Serghei|first3=V|last4=Didenko|date=2021|title=Pontica et Caucasia II Interdisciplinary research on the antiquity of the black sea|url=https://www.ceeol.com/search/chapter-detail?id=1028970&utm_source=chatgpt.com}}</ref> గ్రీకు చరిత్రకారుడు జోసిమస్ తన రచన న్యూ హిస్టరీలో గోథ్లు, కార్పి, ఉరుగుండీలతో పాటు వాటిని ప్రస్తావించారు.<ref name=":0">{{Cite web|date=515|title=Zosimus, New History|url=https://topostext.org/work/740|access-date=2025-10-08|website=topostext.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Zosimus, New History. London: Green and Chaplin (1814). Introduction to the online edition.|url=https://www.tertullian.org/fathers/zosimus00_intro.htm|website=www.tertullian.org}}</ref> సెయింట్ గ్రెగొరీ థౌమటర్గస్ తన రచన [[Epistola Canonica|ఎపిస్టోలా కానోనికా]]. <ref name=":4">{{Cite book|url=http://archive.org/details/ageofsoldierem00brau|title=The age of the soldier emperors : Imperial Rome, A.D. 244-284|last=Brauer|first=George C.|date=1975|publisher=Park Ridge, N.J. : Noyes Press|others=Internet Archive|isbn=978-0-8155-5036-5}}</ref> == జాతి, ఇతర తెగలతో సంబంధాలు == పాశ్చాత్య చరిత్రకారులలో సాధారణంగా ప్రతిపాదించబడిన సిద్ధాంతం బోరాని అనేది సిథో-సర్మటియన్ తెగ.<ref name=":2" /> బోరానీలను విలియం స్మిత్, జోహన్ కాస్పర్ జ్యూబ్ బులానేస్ (బ్యూల్లానెస్) తో పోల్చారు. బులానేస్ గుటోన్స్ సమీపంలో విస్టులాకు తూర్పున నివసించిన ఒక తెగ, అయితే విలియం స్మిత్ బులానేస్ కు సెలోనియన్లతో సంబంధం ఎక్కువగా ఉందని, ఇతర వ్రాతప్రతులు బులానేస్ సులోనేస్ అని పిలుస్తాయని చెప్పారు. లేదా సరైన పఠనం బులాన్స్ అయితే, బదులుగా పోలన్లతో సంబంధం. దీనితో పాటు. కొందరు బులానేస్ను టోలెమీ బోరుసితో పోల్చారు. ఇది ఉల్డాస్టోవ్ బోరానీకి స్లావిక్ మూలాన్ని విశ్వసించటానికి దారితీసింది, ఇది 20 వ శతాబ్దం మొదటి అర్ధభాగంలో ప్రజాదరణ పొందిన ఆలోచన.<ref name=":1">{{Cite book|url=http://archive.org/details/diedeutschenundd00zeusuoft|title=Die Deutschen und die Nachbarstämme|last=Zeuss|first=Kaspar|date=1837|publisher=München : Lentner|others=Robarts - University of Toronto}}</ref><ref>{{Cite web|title=Dictionary of Greek and Roman Geography (1854), SARMA´TIA|url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0064:entry=sarmatia-geo&highlight=pagyritae|access-date=2025-10-08|website=www.perseus.tufts.edu}}</ref><ref name=":2" /> రెమెనికోవ్ స్లావిక్ మూలానికి అంగీకరించాడు, అయితే అతను జర్మనీ బురి లేదా బులానేస్తో సంబంధాన్ని కూడా ప్రతిపాదించాడు. వాటిని సిథియన్, సర్మటియన్, అలానిక్ లేదా స్లావిక్ పరిగణిస్తారు. బోరానీలను పోలన్లు, బోరుస్కీలతో అనుసంధానించాలని గపుసెంకో ప్రతిపాదించాడు. పియోరో బోరానీని జర్మనీకి చెందిన వరినితో గుర్తించాడు. ఈ గుర్తింపు అసంభవం, ఆశాజనకంగా ప్రతిపాదించబడింది. కానీ వాసిలివ్ వారు ఒకే తెగకు చెందినవారు కాదని, కానీ వారిద్దరూ సైనిక లేదా రక్షణాత్మకమైనవారని భావించారు. ఈ పేరు [[స్కాండినేవియా|స్కాండినేవియన్]] పదం వేరియా నుండి వచ్చింది, దీని అర్థం రక్షించడం లేదా రక్షించడం. ఈ జాతి పేరు కారణంగా వాసిలివ్ బోరానీలు బోస్పోరాన్ రాజుల జర్మన్ రక్షకులు అని భావించారు. రోమన్ సైన్యం బటావియన్లు, హెరులియన్లు ఎల్లప్పుడూ కలిసి పనిచేశారని అమ్మియానస్ నివేదించినందున బోరానీలు బటావియన్లు లెవాడా ప్రతిపాదించాడు. హెరులియన్లు, బోరానీలు ఇద్దరూ గోథ్లతో దగ్గరి సంబంధం కలిగి ఉన్నారు. షుకుకిన్ బురి, వారిణి రెండింటితోనూ సంబంధాన్ని సమర్ధించాడు.<ref name=":2" /> బోరానీలు జర్మనీయేతర పేరు కలిగిన జర్మనీయేతర ప్రజలు అని మోరిట్జ్ స్కోన్ఫెల్డ్ చెప్పారు.<ref name=":3">{{Cite book|url=http://archive.org/details/wrterbuchderal00scho|title=Wörterbuch der altgermanischen personen-und völkernamen; nach der überlieferung des klassischen altertums|last=Schonfeld|first=M. (Moritz)|date=1911|publisher=Heidelberg, C. Winter|others=University of North Carolina at Chapel Hill University Library}}</ref> మరో ప్రతిపాదిత సిద్ధాంతం ఏమిటంటే, "బోరాని" అనే పేరుకు "ఉత్తరం నుండి వచ్చిన ప్రజలు" అని అర్ధం, కొత్తగా వచ్చిన గోథ్లను, బహుశా కొంతమంది హెరులి సూచిస్తుంది.<ref>{{Cite web|last=Brandt|first=Troels|date=4 June 2018|title=The Heruls|url=http://www.cunningfolkherbs.com/wp-content/uploads/2018/05/heruls.pdf|website=Cunningfolkherbs.com}}</ref> సెయింట్ గ్రెగొరీ థౌమటర్గస్ అయినప్పటికీ, ఒక ప్రత్యక్ష కథనం వాటిని వేరు చేస్తుంది.<ref name=":5" /> == చరిత్ర == === మొదటి నమోదు చేసిన ప్రచారం === బోరానీలు డానుబే నదిని దాటి, క్రీ. శ. 250 [[వేసవి కాలం|వేసవి]] మోయిసియాపై దాడి చేసినట్లు జోసిమస్ మొదటిసారి నమోదు చేశారు. నివా నేతృత్వంలోని గోథ్లు, కార్పి వంటి అనుబంధ తెగలతో. అయితే ఈ ప్రచారంలో వారి పాత్ర గురించి ఖచ్చితమైన వివరాలు అస్పష్టంగా ఉన్నాయి. === క్రీ. శ. 251-క్రీ. శ 256 === క్రీ. శ. 251 లో మరోసారి గోథ్లు, బోరానీ, [[Urugundi|ఉరుగుండి]], కార్పి రోమన్ బాల్కన్లలో నివసించిన ప్రజలను భయపెట్టి, ఆపై సముద్రం వరకు భూములను నాశనం చేశారు. ఆ తరువాత సంవత్సరంలో ట్రెబోనియస్ గాలస్ సామ్రాజ్యాన్ని రక్షించలేకపోవడాన్ని సద్వినియోగం చేసుకున్నాడు. వారు మరోసారి రోమన్ నగరాలను దోచుకున్నారు, మిగిలి ఉన్నవన్నీ స్వాధీనం చేసుకున్నారు. కప్పడోసియా, పెసినస్, ఎఫెసులను దోచుకునే [[ఆసియా]] ప్రవేశించే ముందు. ఇది క్రీ. శ. 253 వరకు పన్నోనియన్ లేదా మోయిసియన్ దళాల కమాండర్, భవిష్యత్ చక్రవర్తి ఎమిలియానస్ తన దళాల ధైర్యాన్ని పెంచి, దాడి చేసే తెగలను ఆశ్చర్యపరిచి వారిని ఓడించడానికి వీలు కల్పించాడు. ఈ విజయం అతని సైన్యం ఎమిలియనస్ను చక్రవర్తిగా ప్రకటించడానికి దారితీసింది, అతను అప్పుడు ఇటలీ వెళ్లి తనను తాను రోమన్ చక్రవర్తి ప్రకటించుకున్నాడు. తరువాత క్రీ. శ. 253 లో తెస్సలోనికాను తెగలు ప్రమాదంలో పడేశాయి, ఇది సుల్లా చేత నాశనం చేయబడిన వారి గోడలను ఎథీనియన్లు పునర్నిర్మించేలా చేసింది. పెలోపొంనేసియన్లు భయం వల్ల వారి ఇస్త్మస్ బలపరుస్తారు. క్రీ. శ. 256 లేదా క్రీ. శ 257 లో గోథ్లు, [[Urugundi|ఉరుగుండి]], కార్పి, బోరానీలు ఇటలీ, ఇల్లిరికంను వ్యతిరేకత లేకుండా దోచుకున్నారు. [[దస్త్రం:Map_of_the_Borani’s_1st_and_2nd_campaigns_in_asia.jpg|thumb|బోరానీ 1వ, 2వ ప్రచారాల మ్యాప్ (అసలు స్థానం అనిశ్చితంగా ఉన్నప్పటికీ) ]] === 256 CE లేదా 257 CE చిన్న ఆసియాలోకి మొదటి ప్రచారం === జోసిమస్ ప్రకారం క్రీ. శ. 256 లేదా క్రీ. శ 257 లో బోరానీలు సిమ్మెరియన్ బోస్పోరస్ (స్ట్రెయిట్ ఆఫ్ కెర్చ్) ను దాటి భౌగోళిక [[ఆసియా]] ప్రవేశించారు. భయం కారణంగా [[బోస్పోరన్ రాజ్యం]] బోరానీకి నౌకలను సరఫరా చేసి, మార్గంలో వారికి మార్గనిర్దేశం చేసినందున ఈ చర్య సులభంగా జరిగిందని చెబుతారు. జోసిమస్ బోరానీ ఈ ప్రచారంలో పాల్గొన్నట్లు మాత్రమే పేర్కొన్నాడు సెయింట్ గ్రెగొరీ థౌమటర్గస్ కూడా గోథ్లు కూడా దాడి చేశారని పేర్కొన్నాడు.<ref name=":5" /> బోరానీ, గోథ్ల ఉద్యమం కారణంగా, నల్ల సముద్ర తీరంలోని చాలా మంది నివాసితులు తమ ప్రాణాల కోసం రోమన్ కోటలకు పారిపోయారు. అయితే ఈ ప్రాంతంలో సముద్రపు దొంగతనం అనేది చాలా కాలం నుండి ఉన్న సంప్రదాయం. బోరానీకి సముద్రపు దొంగల మాదిరిగానే సంపదను దోచుకోవటానికి అదే లక్ష్యాలు ఉండేవి. బోరానీ, గోథ్లు రెండు మొత్తం తెగలు కాబట్టి ఇది ఇప్పటికీ ఈ ప్రాంత నివాసులకు ముప్పుగా మారింది. బోరానీ, గోథ్లు గ్రీకు వలసవాదులు స్థాపించిన కాకేసియన్ నగరమైన పిట్యూస్ వరకు ప్రయాణించారు. ఇది [[నల్ల సముద్రం]] వెంబడి రోమన్ నియంత్రణలో అత్యంత మారుమూల ప్రదేశం, దీని మీద రోమన్లు మాత్రమే నియంత్రణ కలిగి ఉన్నారు. అయినప్పటికీ, రక్షణలో మంచివాడు అయిన సక్సెసియానస్ అనే సైనికాధికారి కారణంగా రోమన్లు రెండు తెగలను పెద్ద సంఖ్యలో చంపడంతో పాటు తరిమికొట్టగలిగారు. పిత్యూస్కు సహాయం చేయడానికి మరింత మంది రోమన్లు వస్తారని భయపడి బోరానీ, గోథ్లు ఉపసంహరించుకోవాలని నిర్ణయించుకున్నారు. వారి ఉపసంహరణలో బోరాని, గోథ్లు [[బోస్పోరన్ రాజ్యం|బోస్పోరాన్]] నౌకలను ఉపయోగించలేకపోయారు, ఎందుకంటే వారు అప్పటికే బోస్పోరన్ రాజ్యానికి తిరిగి ప్రయాణించారు. బదులుగా వారు ఇంటికి ప్రయాణించడానికి తీరం వెంబడి వారు కనుగొనగలిగే అన్ని నౌకలను స్వాధీనం చేసుకోవలసి వచ్చింది. జోసిమస్ దీనిని ఎప్పుడూ స్పష్టంగా ప్రస్తావించనప్పటికీ, నావికాదళ అసమర్థత కారణంగా వారు ఈ నౌకలను నడపడానికి పురుషులను స్వాధీనం చేసుకున్నారు. === మైనర్ ఆసియాలోకి రెండవ దండయాత్ర 257 లేదా 258 CE === తరువాతి సంవత్సరంలో, క్రీ. శ. 257 లేదా క్రీ. శ 258 లో బోరానీ, గోథ్లు మరొక ప్రచారాన్ని ప్రారంభించారు. ఈసారి వారు [[బోస్పోరన్ రాజ్యం]] నుండి నౌకలను సురక్షితంగా ఉంచగలిగారు. గత సారి మాదిరిగానే వారు పిట్యూస్పై దాడి చేశారు. వలేరియన్ ద్వారా సక్సేసియానస్ సిరియా పంపబడినప్పటికీ, అంతకుముందు సంవత్సరంలో బోరాని, గోథ్లపై విజయం సాధించిన కారణంగా ప్రేటోరియన్ ప్రిఫెక్ట్ ఎదిగాడు. దీని కారణంగా రెండు తెగలు విజయవంతంగా పితియస్ స్వాధీనం చేసుకోగలిగారు. పితియస్ స్వాధీనం చేసుకున్న తరువాత బోరానీ, గోథ్లు [[నల్ల సముద్రం]] మీదుగా దక్షిణ దిశగా ప్రయాణించడం కొనసాగించారు. వారు ఫాసిస్ నది ముఖద్వారం వద్ద ఉన్న ఆర్టెమిస్ ఆలయంపై దాడి చేశారు. వారు ట్రాపెజస్ వరకు ప్రయాణించడం కొనసాగించారు. ట్రాపెజస్ నగరానికి రెండు గోడల గోడలు ఉన్నాయి, దీనితో పాటు వారి తెలియని సంఖ్యల సాధారణ దళం అదనంగా 10,000 మంది పురుషులతో బలోపేతం చేయబడింది. అయినప్పటికీ రోమన్లు దేనికైనా డబ్బు చెల్లించాలని కోరుకున్నారు, గోడలు సరిగ్గా పనిచేయలేదు, లుకౌట్ పోస్టులను కూడా ఎక్కలేదు. రెండు తెగలు దీనిని సద్వినియోగం చేసుకుని, వారు చెట్లను నరికి, రాత్రిపూట ట్రాపెజస్ గోడలను అధిరోహించడానికి ఉపయోగించారు. వారు నగరాన్ని స్వాధీనం చేసుకుని దాని నివాసులను చంపి, నగరాన్ని దోచుకున్నారు. వారికి సమృద్ధిగా ఇవ్వండి. దీని తరువాత బోరానీలు వ్యాపించి పొంటస్ ప్రాంతాన్ని దోచుకోవడం ప్రారంభించారు. ఈ ప్రచారం నుండి వచ్చిన విజయం గోథ్లను అదే విధంగా చేయడానికి ప్రేరేపించింది, వారు తమ సొంత పడవలను నిర్మించి, థ్రేస్, మోయ్సియా ప్రయాణించారు, వారి సైన్యం నౌకాదళానికి సమాంతరంగా కదిలింది. ==== పొంటస్ లో ==== సెయింట్ గ్రెగొరీ థౌమటర్గస్ క్రీ. శ. 240 నుండి నియోసెసరియా బిషప్గా ఉన్నారు. డెసియన్ వేధింపు నుండి తప్పించుకోవడానికి అతను పర్వతాలకు పారిపోయాడు. 250 ల మధ్య నాటికి అతను రోమన్ పోంటస్కు ప్రముఖ క్రైస్తవుడు అయ్యాడు. బోరానీ, గోథ్లు పోంటస్ దండయాత్ర సమయంలో, తరువాత ఈ ప్రాంతంలోని క్రైస్తవుల చెడు చర్యలను నమోదు చేస్తూ, అతను 262లో, బహుశా మరొక బిషప్కు ఒక లేఖ రాశాడు. కొంతమంది క్రైస్తవులు తమ నష్టాలను భర్తీ చేయడానికి ఖననం చేసిన వెండి, పశువులు, పొలాలు వంటి దండయాత్ర తర్వాత మిగిలిపోయిన వాటిని దొంగిలించారని చెబుతారు. తెగల నుండి చెర నుండి తప్పించుకున్న కొందరు వ్యక్తులు, కొంతమంది క్రైస్తవుల నుండి మద్దతు కోరారు, అయినప్పటికీ క్రైస్తవులు వారిని నిర్బంధించి, వారి కోసం పని చేయమని బంధీలను బలవంతం చేశారు, మరికొందరు బోరానీ, గోథ్లకు ఇళ్లను గుర్తించడానికి, రోమన్లను ఉరితీయడానికి సహాయం చేశారు, కొందరు బోరానీ అలా చేయకముందే పారిపోయిన ప్రజల ఇళ్లను కూడా దోచుకున్నారు. <ref name=":0" /><ref name=":4" /> === ఆసియా ప్రచారాల తరువాత === మిడిల్ డ్నీపర్, ఎగువ దక్షిణ బగ్ మధ్య, మిడిల్ డ్నిస్టర్ లో. మోయిసియా, మాసిడోనియన్, థ్రేస్, డాసియా, బిథినియా, మైసియా, ట్రోడ్, అయోనియా వంటి ప్రాంతాల నుండి ముద్రించిన రోమన్ నాణేలు అధిక సాంద్రత కలిగి ఉన్నాయి. మరోవైపు డ్నీపర్ నదికి తూర్పున, డ్నీపర్-డొనెట్స్-ఫారెస్ట్-స్టెప్పేలో, పోంటస్, పాఫ్లగోనియా, కప్పడోసియా నాణేలను ముద్రించారు. డ్నీపర్ తూర్పున ఉన్న నాణేలలో ఎక్కువ భాగం ట్రాపెజస్ నగరం నుండి వచ్చాయి. ఈ నాణేలకు వివరణ వాణిజ్యం నుండి కావచ్చు, అయితే ఇది అసంభవం అనిపిస్తుంది. బహుశా అవి సైనిక కార్యకలాపాల వల్ల సంభవించి ఉండవచ్చు. ఈ కథనం బోరానీకి అనుగుణంగా ఉంటుంది. ఇది వారి 2వ దాడి తరువాత, వారు తమ అసలు మాతృభూమి కాకుండా, బోస్పోరాన్ రాజ్యానికి సమీపంలో డ్నీపర్, డొనెట్ల మధ్య స్థిరపడ్డారని సూచిస్తుంది.<ref name=":2" /> == స్థానం == జోహన్ కాస్పర్ జ్యూబ్ ప్రకారం బోరానీ మొదట బగ్, విస్టులా మధ్య అమడోసి, కోస్టోబోక్సీలతో పాటు స్థిరపడ్డారు. గోథ్ల వెంట దక్షిణాన తీరానికి వలస వెళ్ళే ముందు, టోలెమి బులానేస్ బోరానీతో సమానమని భావించి ఈ ప్రదేశం ప్రతిపాదించబడింది.<ref name=":1" /> ఇతర వనరులు వాటిని డానుబే ఈశాన్య ఒడ్డున కార్పి నైరుతి దిశలో ఉంచాయి.<ref>{{Cite book|url=http://archive.org/details/bub_gb_BncDAAAAQAAJ|title=Vergleichendes Wörterbuch der alten, mittleren und neuen Geographie|last=Bischoff|first=Friedrich Heinrich Theodor|date=1829|publisher=Gotha, Becker|others=Oxford University}}</ref> వారు [[డాన్యూబ్|ఈస్టర్]] వెంబడి నివసిస్తున్నారని జోసిమస్ చేసిన వాదనకు ఇది అనుగుణంగా ఉంటుంది. [[Scheel Philologus|షీల్ ఫిలోలోగస్]] వాటిని బురి దక్షిణాన ఉంచాడు.<ref name=":3" /> మరొక సిద్ధాంతం ఏమిటంటే వారు దక్షిణ [[రష్యా]] లేదా [[ఉక్రెయిన్]] గోథ్లకు సమీపంలో నివసించారు. ఇది [[డాన్యూబ్|ఈస్టర్]] లేనప్పటికీ, వారు సులభంగా బోస్పోరన్ రాజ్యానికి ఎలా వెళ్లగలరో ఇది వివరిస్తుంది.<ref name=":4" /> ఇదే జరిగితే [[Urugundi|ఉరుగుండి]] [[స్ట్రాబో]] [[Urgi|ఉర్గీ]] మాదిరిగానే ఉండవచ్చు. .<ref name=":1" /> == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌]] [[వర్గం:రోమన్ సామ్రాజ్యం]] [[వర్గం:తెగలు]] [[వర్గం:సమీక్షించని అనువాదాలున్న పేజీలు]] ranzsnlj2vlpancgam9xfq9ow0a02dg 4942772 4942771 2026-08-23T19:42:06Z Nagarani Bethi 60383 4942772 wikitext text/x-wiki '''బోరానీ''' అనే తెగ సిథియన్ [[డాన్యూబ్|ఈస్టర్]] మీద నివసించేవారు.<ref name=":5">{{Cite web|title=CHURCH FATHERS: Canonical Epistle (St. Gregory Thaumaturgus)|url=https://www.newadvent.org/fathers/0603.htm|access-date=2025-11-10|website=www.newadvent.org}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|last=Kyrylo|first=V|last2=Myzgin|last3=Serghei|first3=V|last4=Didenko|date=2021|title=Pontica et Caucasia II Interdisciplinary research on the antiquity of the black sea|url=https://www.ceeol.com/search/chapter-detail?id=1028970&utm_source=chatgpt.com}}</ref> గ్రీకు చరిత్రకారుడు జోసిమస్ తన రచన న్యూ హిస్టరీలో గోథ్లు, కార్పి, ఉరుగుండీలతో పాటు వాటిని ప్రస్తావించారు.<ref name=":0">{{Cite web|date=515|title=Zosimus, New History|url=https://topostext.org/work/740|access-date=2025-10-08|website=topostext.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Zosimus, New History. London: Green and Chaplin (1814). Introduction to the online edition.|url=https://www.tertullian.org/fathers/zosimus00_intro.htm|website=www.tertullian.org}}</ref> సెయింట్ గ్రెగొరీ థౌమటర్గస్ తన రచన [[Epistola Canonica|ఎపిస్టోలా కానోనికా]]. <ref name=":4">{{Cite book|url=http://archive.org/details/ageofsoldierem00brau|title=The age of the soldier emperors : Imperial Rome, A.D. 244-284|last=Brauer|first=George C.|date=1975|publisher=Park Ridge, N.J. : Noyes Press|others=Internet Archive|isbn=978-0-8155-5036-5}}</ref> == జాతి, ఇతర తెగలతో సంబంధాలు == పాశ్చాత్య చరిత్రకారులలో సాధారణంగా ప్రతిపాదించబడిన సిద్ధాంతం బోరాని అనేది సిథో-సర్మటియన్ తెగ.<ref name=":2" /> బోరానీలను విలియం స్మిత్, జోహన్ కాస్పర్ జ్యూబ్ బులానేస్ (బ్యూల్లానెస్) తో పోల్చారు. బులానేస్ గుటోన్స్ సమీపంలో విస్టులాకు తూర్పున నివసించిన ఒక తెగ, అయితే విలియం స్మిత్ బులానేస్ కు సెలోనియన్లతో సంబంధం ఎక్కువగా ఉందని, ఇతర వ్రాతప్రతులు బులానేస్ సులోనేస్ అని పిలుస్తాయని చెప్పారు. లేదా సరైన పఠనం బులాన్స్ అయితే, బదులుగా పోలన్లతో సంబంధం. దీనితో పాటు. కొందరు బులానేస్ను టోలెమీ బోరుసితో పోల్చారు. ఇది ఉల్డాస్టోవ్ బోరానీకి స్లావిక్ మూలాన్ని విశ్వసించటానికి దారితీసింది, ఇది 20 వ శతాబ్దం మొదటి అర్ధభాగంలో ప్రజాదరణ పొందిన ఆలోచన.<ref name=":1">{{Cite book|url=http://archive.org/details/diedeutschenundd00zeusuoft|title=Die Deutschen und die Nachbarstämme|last=Zeuss|first=Kaspar|date=1837|publisher=München : Lentner|others=Robarts - University of Toronto}}</ref><ref>{{Cite web|title=Dictionary of Greek and Roman Geography (1854), SARMA´TIA|url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0064:entry=sarmatia-geo&highlight=pagyritae|access-date=2025-10-08|website=www.perseus.tufts.edu}}</ref><ref name=":2" /> రెమెనికోవ్ స్లావిక్ మూలానికి అంగీకరించాడు, అయితే అతను జర్మనీ బురి లేదా బులానేస్తో సంబంధాన్ని కూడా ప్రతిపాదించాడు. వాటిని సిథియన్, సర్మటియన్, అలానిక్ లేదా స్లావిక్ పరిగణిస్తారు. బోరానీలను పోలన్లు, బోరుస్కీలతో అనుసంధానించాలని గపుసెంకో ప్రతిపాదించాడు. పియోరో బోరానీని జర్మనీకి చెందిన వరినితో గుర్తించాడు. ఈ గుర్తింపు అసంభవం, ఆశాజనకంగా ప్రతిపాదించబడింది. కానీ వాసిలివ్ వారు ఒకే తెగకు చెందినవారు కాదని, కానీ వారిద్దరూ సైనిక లేదా రక్షణాత్మకమైనవారని భావించారు. ఈ పేరు [[స్కాండినేవియా|స్కాండినేవియన్]] పదం వేరియా నుండి వచ్చింది, దీని అర్థం రక్షించడం లేదా రక్షించడం. ఈ జాతి పేరు కారణంగా వాసిలివ్ బోరానీలు బోస్పోరాన్ రాజుల జర్మన్ రక్షకులు అని భావించారు. రోమన్ సైన్యం బటావియన్లు, హెరులియన్లు ఎల్లప్పుడూ కలిసి పనిచేశారని అమ్మియానస్ నివేదించినందున బోరానీలు బటావియన్లు లెవాడా ప్రతిపాదించాడు. హెరులియన్లు, బోరానీలు ఇద్దరూ గోథ్లతో దగ్గరి సంబంధం కలిగి ఉన్నారు. షుకుకిన్ బురి, వారిణి రెండింటితోనూ సంబంధాన్ని సమర్ధించాడు.<ref name=":2" /> బోరానీలు జర్మనీయేతర పేరు కలిగిన జర్మనీయేతర ప్రజలు అని మోరిట్జ్ స్కోన్ఫెల్డ్ చెప్పారు.<ref name=":3">{{Cite book|url=http://archive.org/details/wrterbuchderal00scho|title=Wörterbuch der altgermanischen personen-und völkernamen; nach der überlieferung des klassischen altertums|last=Schonfeld|first=M. (Moritz)|date=1911|publisher=Heidelberg, C. Winter|others=University of North Carolina at Chapel Hill University Library}}</ref> మరో ప్రతిపాదిత సిద్ధాంతం ఏమిటంటే, "బోరాని" అనే పేరుకు "ఉత్తరం నుండి వచ్చిన ప్రజలు" అని అర్ధం, కొత్తగా వచ్చిన గోథ్లను, బహుశా కొంతమంది హెరులి సూచిస్తుంది.<ref>{{Cite web|last=Brandt|first=Troels|date=4 June 2018|title=The Heruls|url=http://www.cunningfolkherbs.com/wp-content/uploads/2018/05/heruls.pdf|website=Cunningfolkherbs.com}}</ref> సెయింట్ గ్రెగొరీ థౌమటర్గస్ అయినప్పటికీ, ఒక ప్రత్యక్ష కథనం వాటిని వేరు చేస్తుంది.<ref name=":5" /> == చరిత్ర == === మొదటి నమోదు చేసిన ప్రచారం === బోరానీలు డానుబే నదిని దాటి, క్రీ. శ. 250 [[వేసవి కాలం|వేసవి]] మోయిసియాపై దాడి చేసినట్లు జోసిమస్ మొదటిసారి నమోదు చేశారు. నివా నేతృత్వంలోని గోథ్లు, కార్పి వంటి అనుబంధ తెగలతో. అయితే ఈ ప్రచారంలో వారి పాత్ర గురించి ఖచ్చితమైన వివరాలు అస్పష్టంగా ఉన్నాయి. === క్రీ. శ. 251-క్రీ. శ 256 === క్రీ. శ. 251 లో మరోసారి గోథ్లు, బోరానీ, [[Urugundi|ఉరుగుండి]], కార్పి రోమన్ బాల్కన్లలో నివసించిన ప్రజలను భయపెట్టి, ఆపై సముద్రం వరకు భూములను నాశనం చేశారు. ఆ తరువాత సంవత్సరంలో ట్రెబోనియస్ గాలస్ సామ్రాజ్యాన్ని రక్షించలేకపోవడాన్ని సద్వినియోగం చేసుకున్నాడు. వారు మరోసారి రోమన్ నగరాలను దోచుకున్నారు, మిగిలి ఉన్నవన్నీ స్వాధీనం చేసుకున్నారు. కప్పడోసియా, పెసినస్, ఎఫెసులను దోచుకునే [[ఆసియా]] ప్రవేశించే ముందు. ఇది క్రీ. శ. 253 వరకు పన్నోనియన్ లేదా మోయిసియన్ దళాల కమాండర్, భవిష్యత్ చక్రవర్తి ఎమిలియానస్ తన దళాల ధైర్యాన్ని పెంచి, దాడి చేసే తెగలను ఆశ్చర్యపరిచి వారిని ఓడించడానికి వీలు కల్పించాడు. ఈ విజయం అతని సైన్యం ఎమిలియనస్ను చక్రవర్తిగా ప్రకటించడానికి దారితీసింది, అతను అప్పుడు ఇటలీ వెళ్లి తనను తాను రోమన్ చక్రవర్తి ప్రకటించుకున్నాడు. తరువాత క్రీ. శ. 253 లో తెస్సలోనికాను తెగలు ప్రమాదంలో పడేశాయి, ఇది సుల్లా చేత నాశనం చేయబడిన వారి గోడలను ఎథీనియన్లు పునర్నిర్మించేలా చేసింది. పెలోపొంనేసియన్లు భయం వల్ల వారి ఇస్త్మస్ బలపరుస్తారు. క్రీ. శ. 256 లేదా క్రీ. శ 257 లో గోథ్లు, [[Urugundi|ఉరుగుండి]], కార్పి, బోరానీలు ఇటలీ, ఇల్లిరికంను వ్యతిరేకత లేకుండా దోచుకున్నారు. [[దస్త్రం:Map_of_the_Borani’s_1st_and_2nd_campaigns_in_asia.jpg|thumb|బోరానీ 1వ, 2వ ప్రచారాల మ్యాప్ (అసలు స్థానం అనిశ్చితంగా ఉన్నప్పటికీ) ]] === 256 CE లేదా 257 CE చిన్న ఆసియాలోకి మొదటి ప్రచారం === జోసిమస్ ప్రకారం క్రీ. శ. 256 లేదా క్రీ. శ 257 లో బోరానీలు సిమ్మెరియన్ బోస్పోరస్ (స్ట్రెయిట్ ఆఫ్ కెర్చ్) ను దాటి భౌగోళిక [[ఆసియా]] ప్రవేశించారు. భయం కారణంగా [[బోస్పోరన్ రాజ్యం]] బోరానీకి నౌకలను సరఫరా చేసి, మార్గంలో వారికి మార్గనిర్దేశం చేసినందున ఈ చర్య సులభంగా జరిగిందని చెబుతారు. జోసిమస్ బోరానీ ఈ ప్రచారంలో పాల్గొన్నట్లు మాత్రమే పేర్కొన్నాడు సెయింట్ గ్రెగొరీ థౌమటర్గస్ కూడా గోథ్లు కూడా దాడి చేశారని పేర్కొన్నాడు.<ref name=":5" /> బోరానీ, గోథ్ల ఉద్యమం కారణంగా, నల్ల సముద్ర తీరంలోని చాలా మంది నివాసితులు తమ ప్రాణాల కోసం రోమన్ కోటలకు పారిపోయారు. అయితే ఈ ప్రాంతంలో సముద్రపు దొంగతనం అనేది చాలా కాలం నుండి ఉన్న సంప్రదాయం. బోరానీకి సముద్రపు దొంగల మాదిరిగానే సంపదను దోచుకోవటానికి అదే లక్ష్యాలు ఉండేవి. బోరానీ, గోథ్లు రెండు మొత్తం తెగలు కాబట్టి ఇది ఇప్పటికీ ఈ ప్రాంత నివాసులకు ముప్పుగా మారింది. బోరానీ, గోథ్లు గ్రీకు వలసవాదులు స్థాపించిన కాకేసియన్ నగరమైన పిట్యూస్ వరకు ప్రయాణించారు. ఇది [[నల్ల సముద్రం]] వెంబడి రోమన్ నియంత్రణలో అత్యంత మారుమూల ప్రదేశం, దీని మీద రోమన్లు మాత్రమే నియంత్రణ కలిగి ఉన్నారు. అయినప్పటికీ, రక్షణలో మంచివాడు అయిన సక్సెసియానస్ అనే సైనికాధికారి కారణంగా రోమన్లు రెండు తెగలను పెద్ద సంఖ్యలో చంపడంతో పాటు తరిమికొట్టగలిగారు. పిత్యూస్కు సహాయం చేయడానికి మరింత మంది రోమన్లు వస్తారని భయపడి బోరానీ, గోథ్లు ఉపసంహరించుకోవాలని నిర్ణయించుకున్నారు. వారి ఉపసంహరణలో బోరాని, గోథ్లు [[బోస్పోరన్ రాజ్యం|బోస్పోరాన్]] నౌకలను ఉపయోగించలేకపోయారు, ఎందుకంటే వారు అప్పటికే బోస్పోరన్ రాజ్యానికి తిరిగి ప్రయాణించారు. బదులుగా వారు ఇంటికి ప్రయాణించడానికి తీరం వెంబడి వారు కనుగొనగలిగే అన్ని నౌకలను స్వాధీనం చేసుకోవలసి వచ్చింది. జోసిమస్ దీనిని ఎప్పుడూ స్పష్టంగా ప్రస్తావించనప్పటికీ, నావికాదళ అసమర్థత కారణంగా వారు ఈ నౌకలను నడపడానికి పురుషులను స్వాధీనం చేసుకున్నారు. === మైనర్ ఆసియాలోకి రెండవ దండయాత్ర 257 లేదా 258 CE === తరువాతి సంవత్సరంలో, క్రీ. శ. 257 లేదా క్రీ. శ 258 లో బోరానీ, గోథ్లు మరొక ప్రచారాన్ని ప్రారంభించారు. ఈసారి వారు [[బోస్పోరన్ రాజ్యం]] నుండి నౌకలను సురక్షితంగా ఉంచగలిగారు. గత సారి మాదిరిగానే వారు పిట్యూస్పై దాడి చేశారు. వలేరియన్ ద్వారా సక్సేసియానస్ సిరియా పంపబడినప్పటికీ, అంతకుముందు సంవత్సరంలో బోరాని, గోథ్లపై విజయం సాధించిన కారణంగా ప్రేటోరియన్ ప్రిఫెక్ట్ ఎదిగాడు. దీని కారణంగా రెండు తెగలు విజయవంతంగా పితియస్ స్వాధీనం చేసుకోగలిగారు. పితియస్ స్వాధీనం చేసుకున్న తరువాత బోరానీ, గోథ్లు [[నల్ల సముద్రం]] మీదుగా దక్షిణ దిశగా ప్రయాణించడం కొనసాగించారు. వారు ఫాసిస్ నది ముఖద్వారం వద్ద ఉన్న ఆర్టెమిస్ ఆలయంపై దాడి చేశారు. వారు ట్రాపెజస్ వరకు ప్రయాణించడం కొనసాగించారు. ట్రాపెజస్ నగరానికి రెండు గోడల గోడలు ఉన్నాయి, దీనితో పాటు వారి తెలియని సంఖ్యల సాధారణ దళం అదనంగా 10,000 మంది పురుషులతో బలోపేతం చేయబడింది. అయినప్పటికీ రోమన్లు దేనికైనా డబ్బు చెల్లించాలని కోరుకున్నారు, గోడలు సరిగ్గా పనిచేయలేదు, లుకౌట్ పోస్టులను కూడా ఎక్కలేదు. రెండు తెగలు దీనిని సద్వినియోగం చేసుకుని, వారు చెట్లను నరికి, రాత్రిపూట ట్రాపెజస్ గోడలను అధిరోహించడానికి ఉపయోగించారు. వారు నగరాన్ని స్వాధీనం చేసుకుని దాని నివాసులను చంపి, నగరాన్ని దోచుకున్నారు. వారికి సమృద్ధిగా ఇవ్వండి. దీని తరువాత బోరానీలు వ్యాపించి పొంటస్ ప్రాంతాన్ని దోచుకోవడం ప్రారంభించారు. ఈ ప్రచారం నుండి వచ్చిన విజయం గోథ్లను అదే విధంగా చేయడానికి ప్రేరేపించింది, వారు తమ సొంత పడవలను నిర్మించి, థ్రేస్, మోయ్సియా ప్రయాణించారు, వారి సైన్యం నౌకాదళానికి సమాంతరంగా కదిలింది. ==== పొంటస్ లో ==== సెయింట్ గ్రెగొరీ థౌమటర్గస్ క్రీ. శ. 240 నుండి నియోసెసరియా బిషప్గా ఉన్నారు. డెసియన్ వేధింపు నుండి తప్పించుకోవడానికి అతను పర్వతాలకు పారిపోయాడు. 250 ల మధ్య నాటికి అతను రోమన్ పోంటస్కు ప్రముఖ క్రైస్తవుడు అయ్యాడు. బోరానీ, గోథ్లు పోంటస్ దండయాత్ర సమయంలో, తరువాత ఈ ప్రాంతంలోని క్రైస్తవుల చెడు చర్యలను నమోదు చేస్తూ, అతను 262లో, బహుశా మరొక బిషప్కు ఒక లేఖ రాశాడు. కొంతమంది క్రైస్తవులు తమ నష్టాలను భర్తీ చేయడానికి ఖననం చేసిన వెండి, పశువులు, పొలాలు వంటి దండయాత్ర తర్వాత మిగిలిపోయిన వాటిని దొంగిలించారని చెబుతారు. తెగల నుండి చెర నుండి తప్పించుకున్న కొందరు వ్యక్తులు, కొంతమంది క్రైస్తవుల నుండి మద్దతు కోరారు, అయినప్పటికీ క్రైస్తవులు వారిని నిర్బంధించి, వారి కోసం పని చేయమని బంధీలను బలవంతం చేశారు, మరికొందరు బోరానీ, గోథ్లకు ఇళ్లను గుర్తించడానికి, రోమన్లను ఉరితీయడానికి సహాయం చేశారు, కొందరు బోరానీ అలా చేయకముందే పారిపోయిన ప్రజల ఇళ్లను కూడా దోచుకున్నారు. <ref name=":0" /><ref name=":4" /> === ఆసియా ప్రచారాల తరువాత === మిడిల్ డ్నీపర్, ఎగువ దక్షిణ బగ్ మధ్య, మిడిల్ డ్నిస్టర్ లో. మోయిసియా, మాసిడోనియన్, థ్రేస్, డాసియా, బిథినియా, మైసియా, ట్రోడ్, అయోనియా వంటి ప్రాంతాల నుండి ముద్రించిన రోమన్ నాణేలు అధిక సాంద్రత కలిగి ఉన్నాయి. మరోవైపు డ్నీపర్ నదికి తూర్పున, డ్నీపర్-డొనెట్స్-ఫారెస్ట్-స్టెప్పేలో, పోంటస్, పాఫ్లగోనియా, కప్పడోసియా నాణేలను ముద్రించారు. డ్నీపర్ తూర్పున ఉన్న నాణేలలో ఎక్కువ భాగం ట్రాపెజస్ నగరం నుండి వచ్చాయి. ఈ నాణేలకు వివరణ వాణిజ్యం నుండి కావచ్చు, అయితే ఇది అసంభవం అనిపిస్తుంది. బహుశా అవి సైనిక కార్యకలాపాల వల్ల సంభవించి ఉండవచ్చు. ఈ కథనం బోరానీకి అనుగుణంగా ఉంటుంది. ఇది వారి 2వ దాడి తరువాత, వారు తమ అసలు మాతృభూమి కాకుండా, బోస్పోరాన్ రాజ్యానికి సమీపంలో డ్నీపర్, డొనెట్ల మధ్య స్థిరపడ్డారని సూచిస్తుంది.<ref name=":2" /> == స్థానం == జోహన్ కాస్పర్ జ్యూబ్ ప్రకారం బోరానీ మొదట బగ్, విస్టులా మధ్య అమడోసి, కోస్టోబోక్సీలతో పాటు స్థిరపడ్డారు. గోథ్ల వెంట దక్షిణాన తీరానికి వలస వెళ్ళే ముందు, టోలెమి బులానేస్ బోరానీతో సమానమని భావించి ఈ ప్రదేశం ప్రతిపాదించబడింది.<ref name=":1" /> ఇతర వనరులు వాటిని డానుబే ఈశాన్య ఒడ్డున కార్పి నైరుతి దిశలో ఉంచాయి.<ref>{{Cite book|url=http://archive.org/details/bub_gb_BncDAAAAQAAJ|title=Vergleichendes Wörterbuch der alten, mittleren und neuen Geographie|last=Bischoff|first=Friedrich Heinrich Theodor|date=1829|publisher=Gotha, Becker|others=Oxford University}}</ref> వారు [[డాన్యూబ్|ఈస్టర్]] వెంబడి నివసిస్తున్నారని జోసిమస్ చేసిన వాదనకు ఇది అనుగుణంగా ఉంటుంది. [[Scheel Philologus|షీల్ ఫిలోలోగస్]] వాటిని బురి దక్షిణాన ఉంచాడు.<ref name=":3" /> మరొక సిద్ధాంతం ఏమిటంటే వారు దక్షిణ [[రష్యా]] లేదా [[ఉక్రెయిన్]] గోథ్లకు సమీపంలో నివసించారు. ఇది [[డాన్యూబ్|ఈస్టర్]] లేనప్పటికీ, వారు సులభంగా బోస్పోరన్ రాజ్యానికి ఎలా వెళ్లగలరో ఇది వివరిస్తుంది.<ref name=":4" /> ఇదే జరిగితే [[Urugundi|ఉరుగుండి]] [[స్ట్రాబో]] [[Urgi|ఉర్గీ]] మాదిరిగానే ఉండవచ్చు. .<ref name=":1" /> == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌]] [[వర్గం:రోమన్ సామ్రాజ్యం]] [[వర్గం:తెగలు]] [[వర్గం:సమీక్షించని అనువాదాలున్న పేజీలు]] ghk49s24zxkqpx1npfyipzvm5ej5inj 2 507655 4942786 2026-08-24T00:20:00Z কল্কি 146037 content (100‰ machine translation english text) in this edit is translated from the existing nepali wikipedia article at [[:ne:प्रतिभा राणा]] with https://translate.wmcloud.org/; see its history for attribution. 4942786 wikitext text/x-wiki <!--Pratibha Rana (born 2 June 1946) is a Nepali politician and the former Ambassador of Nepal to Japan. He was appointed as the ambassador in 1974. Pratibha Rana is the mother of Congress politician Arzoo Rana Deuba and mother-in-law of former Prime Minister Sher Bahadur Deuba.--> 3qqy2j5vw4w0vb9ozw08fw5w9cwwszo 4942806 4942786 2026-08-24T01:45:47Z কল্কি 146037 /* */ rephrase of introduction without any assistance of machine 4942806 wikitext text/x-wiki <!--Pratibha Rana (born 2 June 1946) is a Nepali politician and the former Ambassador of Nepal to Japan. He was appointed as the ambassador in 1974. Pratibha Rana is the mother of Congress politician Arzoo Rana Deuba and mother-in-law of former Prime Minister Sher Bahadur Deuba.--> Pratibha Rana (born 2 June 1946) is a Nepali politician and former ambassador of Nepal to Japan. She was appointed in 1974. She is mother of Arzu Rana Deuba and mother-in-law of Sher Bahadur Deuba. Both of them are politicians. d8n3gt3mlavlpa6ndjas1416lug06zm 0 507656 4942788 2026-08-24T00:56:37Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* */ 4942788 wikitext text/x-wiki {{Short description|1972 నుండి 2001 వరకు నేపాల్ రాజు}} {{Redirect|బీరేంద్ర}} {{Use dmy dates|date=September 2023}} {{Infobox royalty | name = బీరేంద్ర | birth_name = బీరేంద్ర బీర్ బిక్రమ్ షా దేవ్ | succession = [[నేపాల్ రాజు]] | image = Birendra Bir Bikram Shah c. 1967 (restoration).jpg | caption = బీరేంద్ర {{circa|1967}} | reign = 31 జనవరి 1972 – 1 జూన్ 2001 | coronation = 24 ఫిబ్రవరి 1975 | cor_type = [[బీరేంద్ర (నేపాల్ రాజు) పట్టాభిషేకం|పట్టాభిషేకం]] | predecessor = [[మహేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|మహేంద్ర]] | successor = [[దీపేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|దీపేంద్ర]] | reg_type = {{nowrap|[[నేపాల్ ప్రధాన మంత్రుల జాబితా|ప్రధాన మంత్రులు]]}} | regent = {{List collapsed|title=''జాబితా చూడండి''|1=[[కీర్తి నిధి బిస్తా]]<br/>[[నాగేంద్ర ప్రసాద్ రిజాల్]]<br/>[[తులసి గిరి]]<br/>[[సూర్య బహదూర్ థాపా]]<br/>[[లోకేంద్ర బహదూర్ చంద్]]<br/>[[మారిచ్ మాన్ సింగ్ శ్రేష్ఠ]]<br/>[[కృష్ణ ప్రసాద్ భట్టారాయ్]]<br/>[[గిరిజా ప్రసాద్ కొయిరాలా]]<br/>[[మన్ మోహన్ అధికారి]]<br/>[[షేర్ బహదూర్ దేవుబా]]}} | full_name = బీరేంద్ర బీర్ బిక్రమ్ షా దేవ్ <br /> {{langx|ne|वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह देव|italics=yes}} | regnal_name = శ్రీ పంచ్ మహారాజాధిరాజ్ బీరేంద్ర బీర్ బిక్రమ్ షా దేవ్ <br /> {{langx|ne|श्री५ महाराजाधिराज वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह देव|italics=yes}} | spouse = {{marriage|[[ఐశ్వర్య (నేపాల్ రాణి)|రాణి ఐశ్వర్య]]|1970}} | issue = [[దీపేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|యువరాజు దీపేంద్ర]]<br />[[శృతి (నేపాల్ యువరాణి)|యువరాణి శృతి]]<br />[[నిరాజన్ (నేపాల్ యువరాజు)|యువరాజు నిరాజన్]] | dynasty = [[షా వంశం|షా]] | father = [[మహేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|రాజు మహేంద్ర]] | mother = [[ఇంద్ర (నేపాల్ యువరాణి)|ఇంద్ర రాజ్య లక్ష్మీ దేవి]] | birth_date = {{Birth date|1945|12|29|df=y}} | birth_place = [[నారాయణహితి రాజభవనం]], [[ఖాట్మండు]], [[నేపాల్ రాజ్యం|నేపాల్]] | death_date = {{Death date and age|2001|6|1|1945|12|28|df=y}} | death_place = నారాయణహితి రాజభవనం, ఖాట్మండు, నేపాల్ | death_cause = [[నేపాల్ రాజకుటుంబ హత్యకాండ|హత్య]] (తుపాకీ గాయాలు) | religion = [[హిందూ మతం]] | signature = }} [[శ్రీ పంచ్]] '''బీరేంద్ర బీర్ బిక్రమ్ షా దేవ్''' ({{langx|ne|वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह देव}}; 29 డిసెంబర్ 1945 – 1 జూన్ 2001) 1972 నుండి 2001లో జరిగిన [[నేపాల్ రాజకుటుంబ హత్యకాండ]]లో హత్యకు గురయ్యే వరకు [[నేపాల్ రాజు]]గా ఉన్నారు. బీరేంద్ర అప్పటి రాజు [[మహేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|మహేంద్ర]], యువరాణి [[ఇంద్ర (నేపాల్ యువరాణి)|ఇంద్ర]]ల మొదటి కుమారుడు. 1972లో ఆయన సింహాసనాన్ని అధిష్టించినప్పుడు తన తండ్రి నుండి [[పంచాయతీ (నేపాల్)|''పంచాయతీ'']] వ్యవస్థను వారసత్వంగా పొంది నేపాల్‌కు సంపూర్ణ రాచరికాధికారితో పాలించారు. [[1990 నేపాల్ విప్లవం|1990 విప్లవం]] తరువాత ఆయన ఆ వ్యవస్థను రద్దు చేసి రాజకీయ పార్టీలపై ఉన్న నిషేధాన్ని ఎత్తివేశారు. ప్రజాస్వామ్య [[రాజ్యాంగ రాచరికం]]లో దేశాధినేతగా వ్యవహరిస్తూ కొత్త రాజ్యాంగాన్ని ప్రకటించారు. 1996లో [[నేపాల్ కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ (మావోయిస్ట్ సెంటర్)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ నేపాల్]] తిరుగుబాటు ప్రారంభించినప్పుడు ఆయన పాలన చివరి భాగంలో [[నేపాల్ అంతర్యుద్ధం]] ప్రారంభమైంది. == బాల్యం, విద్యాభ్యాసం == బీరేంద్ర [[ఖాట్మండు]]లోని [[నారాయణహితి రాజభవనం|నారాయణహితి రాజభవనంలో]] అప్పటి యువరాజు మహేంద్ర బీర్ బిక్రమ్ షా దేవ్, ఆయన మొదటి భార్య యువరాణి [[ఇంద్ర (నేపాల్ యువరాణి)|ఇంద్ర రాజ్య లక్ష్మీ దేవి]]ల రెండవ కుమారుడిగా జన్మించారు. బీరేంద్ర మహేంద్రకు పెద్ద కుమారుడు కానప్పటికీ, మహేంద్ర మొదటి కుమారుడు రవీంద్ర షా ఆయన వివాహానికి ముందే జన్మించడం, ఒక గురుంగ్ మహిళకు జన్మించడం వల్ల అతన్ని "చట్టవిరుద్ధమైన బిడ్డగా" పరిగణించారు. దీనివల్ల బీరేంద్ర యువరాజుగా, వారసుడిగా ప్రకటించబడ్డారు.<ref name="DT">{{Cite news |title=King Birendra of Nepal |url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1309622/King-Birendra-of-Nepal.html |work=Daily Telegraph |date=23 August 2001 |access-date=21 July 2008 |archive-date=15 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230315200029/https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1309622/King-Birendra-of-Nepal.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.chandra-thapa.com.np/2014/01/the-late-king-birendra-bir-bikram-shah-childhoow-picture.html|title=The Late King Birendra Bir Bikram Shah – Childhood Picture|access-date=23 July 2015|archive-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726232512/http://www.chandra-thapa.com.np/2014/01/the-late-king-birendra-bir-bikram-shah-childhoow-picture.html|url-status=dead}}</ref> బీరేంద్ర తన సోదరుడు [[జ్ఞానేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|జ్ఞానేంద్ర]]తో కలిసి [[డార్జిలింగ్]]లోని సెయింట్ జోసెఫ్ స్కూల్ (జెసూట్ పాఠశాల)లో ఎనిమిదేళ్లపాటు చదువుకున్నారు. 13 మార్చి 1955న వారి తాత రాజు [[త్రిభువన్ (నేపాల్ రాజు)|త్రిభువన్]] మరణించడంతో వారి తండ్రి నేపాల్ సింహాసనాన్ని అధిష్టించారు. తండ్రి రాజు కావడంతో బీరేంద్ర నేపాల్ [[యువరాజు]] అయ్యారు. 1959లో బీరేంద్ర యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లోని [[ఈటన్ కళాశాల]]లో చేరారు. 1964 వరకు ఈటన్‌లో చదివిన తరువాత ఆయన నేపాల్‌కు తిరిగి వచ్చి దేశంలోని మారుమూల ప్రాంతాలకు కాలినడకన ప్రయాణించి గ్రామాల్లో అందుబాటులో ఉన్న వాటితో నిరాడంబరంగా జీవిస్తూ దేశాన్ని అన్వేషించడం ప్రారంభించారు.<ref name="DT" /> ఆ తరువాత ఆయన టోక్యో విశ్వవిద్యాలయంలో కొంతకాలం గడిపి ఆపై 1967 నుండి 1968 వరకు హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయంలో రాజకీయ సిద్ధాంతాన్ని అభ్యసించి తన విద్యను పూర్తి చేశారు.<ref name="BBC">{{Cite news |title=Birendra: Nepal's monarch of change |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/1365485.stm |publisher=BBC |date=2 June 2001 |access-date=21 July 2008 |archive-date=22 July 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080722202242/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/1365485.stm |url-status=live }}</ref> బీరేంద్ర తన యవ్వనంలో ప్రయాణాలను ఇష్టపడేవారు. కెనడా, లాటిన్ అమెరికా, ఆఫ్రికా, భారతదేశంలోని అనేక ప్రాంతాలు, అనేక ఇతర ఆసియా దేశాలకు ప్రయాణించారు. ఆయన కళాఖండాల సేకర్త, నేపాలీ చేతివృత్తుల కళాకారులకు మద్దతుదారు. హెలికాప్టర్లను నడపడం కూడా నేర్చుకున్నారు.<ref name="NYT">{{Cite news |last=Crossette |first=Barbara |date=3 June 2001 |title=Birendra, 55, Ruler of Nepal's the Hindu Kingdom |work=The New York Times |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0CEEDD143FF930A35755C0A9679C8B63 |access-date=21 July 2008 |archive-date=3 March 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090303085152/http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0CEEDD143FF930A35755C0A9679C8B63 |url-status=live }}</ref> బీరేంద్ర తన రెండవ బంధువు అయిన రాణా కుటుంబానికి చెందిన [[ఐశ్వర్య (నేపాల్ రాణి)|ఐశ్వర్య రాజ్య లక్ష్మీ దేవి]]ని 27 ఫిబ్రవరి 1970న వివాహం చేసుకున్నారు.<ref>{{Cite book |title=Milestones of History |last=Mainali |first=Pramod |year=2000 |isbn=99946-960-4-1 |page=111 |publisher=Pramod Mainali }}</ref> చరిత్రలో అత్యంత ఖరీదైన హిందూ వివాహ వేడుకలలో ఒకటిగా పేరుగాంచిన ఈ వివాహానికి 9.5 మిలియన్ డాలర్లు ఖర్చు చేశారు.<ref>{{Cite magazine |title=Marriage of Convenience |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,878784-1,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090214175438/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,878784-1,00.html |url-status=dead |archive-date=14 February 2009 |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |date=9 March 1970 |access-date=21 July 2008 }}</ref> == పాలన == === తొలి రోజులు === తన తండ్రి [[మహేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|రాజు మహేంద్ర]] మరణం తర్వాత 31 జనవరి 1972న తన 26వ ఏట బీరేంద్ర నేపాల్ సింహాసనాన్ని అధిష్టించారు. అయితే మొదటి సంవత్సరం రాజు మరణానికి సంతాప దినాలుగా పరిగణించడం, రెండవ సంవత్సరం అశుభకరమైనదిగా మత పండితులు భావించడం వల్ల ఆయన పట్టాభిషేకం 24 ఫిబ్రవరి 1975 వరకు (ఆయనకు 29 ఏళ్లు వచ్చే వరకు) ఆలస్యమైంది.<ref>{{Cite news | author = Bernard Weinraub |date=24 February 1975 |title=World's Only Hindu King Is Crowned in Nepal Ritual |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1975/02/24/archives/worlds-only-hindu-king-is-crowned-in-nepal-ritual-worlds-only-hindu.html |access-date=6 August 2022 |issn=0362-4331 |archive-date=26 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201126145419/https://www.nytimes.com/1975/02/24/archives/worlds-only-hindu-king-is-crowned-in-nepal-ritual-worlds-only-hindu.html |url-status=live }}</ref> [[హిందూ మతం|హిందూ]] చక్రవర్తిగా ఆయన నేపాలీ సంప్రదాయాలను పాటించవలసి వచ్చింది.<ref>{{Cite news |author=Bernard Weinraub |date=23 February 1975 |title=Nepal Begins Ritual Of Royal Coronation |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1975/02/23/archives/nepal-begins-ritual-of-royal-coronation.html |access-date=6 August 2022 |issn=0362-4331 |archive-date=8 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230308141906/https://www.nytimes.com/1975/02/23/archives/nepal-begins-ritual-of-royal-coronation.html |url-status=live }}</ref> === పంచాయతీ యుగం === {{Main|పంచాయతీ (నేపాల్)}} రాజకీయ పార్టీలపై నిషేధం ఉన్న, స్థానిక, ప్రాంతీయ కౌన్సిల్‌ల (వీటిని [[పంచాయతీ (నేపాల్)|పంచాయతీలు]] అని పిలుస్తారు) ద్వారా పాలన సాగే దేశాన్ని వారసత్వంగా పొందిన బీరేంద్ర సింహాసనాన్ని అధిష్టించిన తర్వాత పూర్తి నిరంకుశ పాలకుడిగా మారారు.<ref name="NYT" /> ''పంచాయతీ'' ప్రభుత్వ వ్యవస్థను నిర్వహించే ప్రయత్నంలో [[నేపాలీ కాంగ్రెస్ పార్టీ]]కి చెందిన ప్రముఖ నాయకులను తరచుగా అరెస్టు చేసేవారు.<ref name="NYT" /> 1980ల కాలంలో రాజకీయ సంస్థలపై ఉన్న ఆంక్షలు సడలించబడ్డాయి. దీంతో విద్యార్థుల నేతృత్వంలోని ఉదారవాద వర్గాలు నేపాల్‌లో రాజ్యాంగ మార్పులను డిమాండ్ చేయడం ప్రారంభించాయి.<ref name="BBC" /><ref>{{Cite web|url=http://www.nepalhomepage.com/news/century_poll/english/birendra|title=King Birendra Credentials|access-date=23 July 2015|archive-date=17 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201117071004/http://nepalhomepage.com/news/century_poll/english/birendra/|url-status=dead}}</ref> పెరుగుతున్న ప్రజాస్వామ్య అనుకూల ఉద్యమం కారణంగా పార్టీ రహిత లేదా బహుళ-పార్టీ వ్యవస్థ మధ్య ఎంచుకోవడానికి ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ (రిఫరెండం) నిర్వహిస్తామని బీరేంద్ర ప్రకటించారు. రిఫరెండంలో బహుళ-పార్టీ వ్యవస్థ లేదా పంచాయతీ వ్యవస్థ అనే రెండు ఎంపికలు ఇచ్చారు. మే 1980లో జరిగిన ప్రజాభిప్రాయ సేకరణలో పార్టీ రహిత వ్యవస్థ 55% నుండి 45% మెజారిటీతో విజయం సాధించింది.<ref name="Malhotra">{{Cite news |last=Malhotra |first=Inder |date=4 June 2001 |title=King Birendra of Nepal |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/news/2001/jun/04/guardianobituaries.nepal |access-date=21 July 2008 |archive-date=4 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200604100326/https://www.theguardian.com/news/2001/jun/04/guardianobituaries.nepal |url-status=live }}</ref> ఎన్నికల ఫలితం రాజును ఆర్థికంగా, రాజకీయంగా దేశంలో భారీ పునర్నిర్మాణాలు చేపట్టేలా చేసింది. జాతీయ ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ తరువాత ఆయన సమతుల్య అభివృద్ధిని సృష్టించడానికి దేశాన్ని 5 అభివృద్ధి ప్రాంతాలుగా విభజించారు. ప్రతి విభాగాన్ని సంవత్సరానికి ఒకసారి సందర్శించేవారు; 1990లో ఆయన హోదా రాజ్యాంగబద్ధమైన రాచరికంగా మారిన తర్వాత ఈ సందర్శనలు నిలిపివేయబడ్డాయి.<ref name=":5" /> === ప్రజాస్వామ్య యుగం === [[File:Birendra of Nepal with Rajiv Gandhi.jpg|భారత ప్రధాని [[రాజీవ్ గాంధీ]]తో కరచాలనం చేస్తున్న బీరేంద్ర, 1985|thumb]] 1990లో నేపాల్‌లో వరుస సమ్మెలు, ప్రజాస్వామ్య అనుకూల అల్లర్లు చెలరేగాయి. ఈ అల్లర్ల కారణంగా బీరేంద్ర రాజకీయ పార్టీలపై నిషేధాన్ని ఎత్తివేశారు, ఏప్రిల్ 1990లో [[రాజ్యాంగ రాచరికం|రాజ్యాంగ చక్రవర్తిగా]] మారడానికి అంగీకరించారు. ప్రతిపక్ష వర్గాలకు ప్రాతినిధ్యం వహించడానికి, వారి రాజకీయ సంస్కరణల డిమాండ్లను నెరవేర్చడానికి కొత్త రాజ్యాంగాన్ని సిద్ధం చేయడానికి ఆయన ఒక స్వతంత్ర రాజ్యాంగ సిఫార్సు కమిషన్‌ను నియమించారు.<ref>{{Cite web |url=http://countrystudies.us/nepal/53.htm |title=The Constitution of 1990 |access-date=21 July 2008 |publisher=Country Studies |archive-date=5 July 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090705230937/http://countrystudies.us/nepal/53.htm |url-status=live }} {{PD-notice}}</ref> ఈ కమిషన్ ప్రతిపాదిత రాజ్యాంగ ముసాయిదాను 10 సెప్టెంబర్ 1990న ఆయనకు సమర్పించింది. బహుళ-పార్టీ ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థతో బీరేంద్రను రాజ్యాంగ రాచరికానికి దేశాధినేతగా ఈ కొత్త రాజ్యాంగం మార్చింది. ముసాయిదా రాజ్యాంగాన్ని ప్రధాన మంత్రి [[కృష్ణ ప్రసాద్ భట్టారాయ్]], ఆయన మంత్రివర్గం ఆమోదించారు. 9 నవంబర్ 1990న బీరేంద్ర నేపాల్‌ను రాజ్యాంగ రాచరికంగా మార్చే కొత్త రాజ్యాంగాన్ని ప్రకటించారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/news/2001/jun/04/guardianobituaries.nepal|title=King Birendra of Nepal A ruler much loved by his people, he bowed to popular will and surrendered absolute power|newspaper=The Guardian|date=4 June 2001|last1=Malhotra|first1=Inder|access-date=14 December 2016|archive-date=4 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200604100326/https://www.theguardian.com/news/2001/jun/04/guardianobituaries.nepal|url-status=live}}</ref> ఒక రాజ్యాంగ చక్రవర్తిగా బీరేంద్ర తన ప్రజాస్వామ్య దృక్పథం, ప్రవర్తనల కారణంగా ఆటోక్రాటిక్ పాలకుడిగా ఉన్నప్పటికంటే ఎక్కువ ప్రజాదరణ పొందారు.<ref>{{Cite web |last=VIEWPOINT |date=2 June 2022 |title=13 Reasons Why Former King Birendra Shah Is the Most Loved Monarch of Nepal |url=https://www.nepwave.com/13-reasons-why-former-king-birendra-shah-is-the-most-loved-monarch-of-nepal/ |access-date=16 July 2022 |website=NEPWAVE |language=en-US |archive-date=16 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220716221904/https://www.nepwave.com/13-reasons-why-former-king-birendra-shah-is-the-most-loved-monarch-of-nepal/ |url-status=dead }}</ref> అయితే, బీరేంద్ర [[మావోయిజం|మావోయిస్టు]] తిరుగుబాటుదారులకు, ప్రభుత్వ బలగాలకు మధ్య జరిగిన [[నేపాల్ అంతర్యుద్ధం]] (1996 నుండి 2006 వరకు) నిరోధించలేకపోయారు.<ref name=":1">Sharma, S. (2019). ''The Nepal Nexus: An Inside Account of the Maoists, the Durbar and New Delhi''. Penguin Random House India Private Limited.</ref> === హత్య === {{Main|నేపాల్ రాజకుటుంబ హత్యకాండ}} 1 జూన్ 2001న, నేపాలీ రాచరిక నివాసమైన [[నారాయణహితి రాజభవనం|నారాయణహితి రాజభవనంలో]] జరిగిన విందు కార్యక్రమంలో బీరేంద్ర, ఆయన కుటుంబ సభ్యులు ఆయన కుమారుడు యువరాజు దీపేంద్ర చేతిలో దారుణంగా హత్య చేయబడ్డారు.<ref>{{Cite news |last=Crossette |first=Barbara |date=4 June 2001 |title=Birendra, 55, Nepal's King During Transition to Democracy, Is Dead |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2001/06/04/obituaries/birendra-55-nepals-king-during-transition-to-democracy-is-dead.html |access-date=16 July 2022 |issn=0362-4331 |archive-date=31 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181231143809/https://www.nytimes.com/2001/06/04/obituaries/birendra-55-nepals-king-during-transition-to-democracy-is-dead.html |url-status=live }}</ref> తనను తాను కాల్చుకున్న తరువాత కోమాలోకి వెళ్లిన దీపేంద్ర రాజుగా ప్రకటించబడ్డాడు. కానీ ఆయన స్పృహలోకి రాకుండానే కొద్ది రోజుల తర్వాత మరణించినట్లు ప్రకటించబడింది.<ref>{{Cite web |date=1 September 2001 |title=Tragedy in Nepal Royal Family Massacred |url=https://www.hinduismtoday.com/magazine/september-october-2001/2001-09-tragedy-in-nepal-royal-family-massacred/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221107145813/https://www.hinduismtoday.com/magazine/september-october-2001/2001-09-tragedy-in-nepal-royal-family-massacred/ |archive-date=7 November 2022 |access-date=26 July 2022 |website=Hinduism Today |language=en-US}}</ref> ఆ తర్వాత బీరేంద్ర తమ్ముడు [[జ్ఞానేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|జ్ఞానేంద్ర]] రాజుగా చేయబడ్డాడు.<ref>{{Cite news |last1=West |first1=Julian |date=2 June 2001 |title=Nepal's royal killer is named King as his parents are cremated |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/nepal/1311386/Nepals-royal-killer-is-named-King-as-his-parents-are-cremated.html |url-status=live |url-access=subscription |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/nepal/1311386/Nepals-royal-killer-is-named-King-as-his-parents-are-cremated.html |archive-date=12 January 2022}}{{cbignore}}</ref> == ముఖ్యమైన పనులు, అభివృద్ధి కార్యక్రమాలు == === దౌత్యపరమైన ప్రచారం === [[File:President Ronald Reagan During The State Visit of King Birendra Bir Kikram Shah Dev of Nepal with Joan Rivers in The East Room - DPLA - 60fec4f8987746ef9d0967ac59ae12dc.jpg|thumb|యుఎస్ అధ్యక్షుడు [[రోనాల్డ్ రీగన్]]తో బీరేంద్ర, 1983]] భారతదేశం, చైనా, సోవియట్ యూనియన్ల ఆధిపత్య ప్రభావాలు ఉన్నప్పటికీ ఆయన నేపాల్ స్వాతంత్ర్యాన్ని నిలబెట్టగలిగారు. రాజుగా ఆయన చేసిన మొదటి విదేశీ పర్యటనలు అక్టోబరు 1973లో భారతదేశానికి, రెండు నెలల తర్వాత చైనాకు జరిగాయి.<ref>{{Cite web |title=King Birendra's Historic China Visit |url=http://peoplesreview.com.np/index.php/articles/item/2446-king-birendra-s-historic-china-visit |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150723230223/http://peoplesreview.com.np/index.php/articles/item/2446-king-birendra-s-historic-china-visit |archive-date=23 July 2015 |access-date=23 July 2015}}</ref> ముస్తాంగ్ విప్లవం సమయంలో నేపాల్ నుండి ముస్తాంగ్, చైనా నుండి టిబెట్ విడిపోకుండా అడ్డుకున్నారు.<ref>{{Cite web |date=28 January 2020 |title=खम्पा काण्ड : नेपालबाट मुस्ताङलाई टुक्य्राएर तिब्बत कब्जा गर्न विदेशीले गराएको विद्रोह ! |url=https://www.swadeshnepal.com/2020/01/15628/ |access-date=23 July 2022 |website=Swadesh Nepal |language=en-US |archive-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220723013036/https://www.swadeshnepal.com/2020/01/15628/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=देवकी विष्ट |title=खम्पा विद्रोह' मा लिपुलेक नजिक लडाईं लडेका एक प्रहरीको संस्मरण |url=https://www.breaknlinks.com/nepali/news/2593 |access-date=23 July 2022 |website=Breaknlinks |language=ne |archive-date=10 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220810183457/https://www.breaknlinks.com/nepali/news/2593 |url-status=live }}</ref> చైనాకు వ్యతిరేకంగా పనిచేస్తున్న ఖంపాల తిరుగుబాటును నిరాయుధీకరించడం ద్వారా నేపాల్-చైనా సంబంధాలు కొత్త శిఖరాలకు చేరుకున్నాయి.<ref name=":3">{{Cite web |last=Basnyat |first=Prem Singh |title=A forgotten history |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/67819/ |access-date=22 July 2022 |website=My Republica |language=en |archive-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220723021548/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/67819/ |url-status=live }}</ref><ref name="premBasnyat">{{Cite book |last=Basnyāta |first=P. |title=Nepalese Army in Tibetan Khampa Disarming Mission |date=2007 |publisher=Sarwochcha Man Singh Basnyat |isbn=978-99946-2-863-6}}</ref> [[సార్క్|దక్షిణాసియా ప్రాంతీయ సహకార మండలి (సార్క్)]], దక్షిణాసియా ఆహార నిల్వల స్థాపనకు ఆయన చేసిన విస్తృత ప్రచారం కోసం దేశ ప్రజలు ఆయనను గుర్తుంచుకుంటారు. తన పాలనా కాలంలో ఖాట్మండులో సార్క్ సచివాలయాన్ని కూడా ఏర్పాటు చేయగలిగారు.<ref name=":2">{{Cite web |title=Diplomatic achievements of King Birendra: From Peace Zone Proposal to expansion of foreign relations |url=https://english.nepalpress.com/2021/06/02/diplomatic-achievements-of-king-birendra-from-peace-zone-proposal-to-expansion-of-foreign-relations/ |access-date=16 July 2022 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=1 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221001182551/https://english.nepalpress.com/2021/06/02/diplomatic-achievements-of-king-birendra-from-peace-zone-proposal-to-expansion-of-foreign-relations/ |url-status=live }}</ref> దౌత్య సంబంధాలు కలిగి ఉన్న దేశాల సంఖ్యను 49 నుండి 96కి పెంచుతూ అదనంగా 46 దేశాలతో సంబంధాలు నెలకొల్పగలిగారు. ఐక్యరాజ్యసమితిలో [[నేపాల్ జోన్ ఆఫ్ పీస్ ప్రతిపాదన|నేపాల్‌ను ఒక శాంతి మండలంగా]] ప్రచారం చేయడం ద్వారా నేపాల్ తటస్థ విధానాన్ని మరింత బలోపేతం చేశారు.<ref>{{Cite web |title=NRC0015 – Nepali foreign policy and Zone of Peace: an attempt at neutrality? – NIPoRe |url=https://nipore.org/nrc0015-nepali-foreign-policy-and-zone-of-peace-an-attempt-at-neutrality/ |access-date=16 July 2022 |language=en-US |archive-date=7 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220707073318/https://nipore.org/nrc0015-nepali-foreign-policy-and-zone-of-peace-an-attempt-at-neutrality/ |url-status=live }}</ref> ఆసియాలోని రెండు బలమైన దేశాల మధ్య ఉన్న నేపాల్ ఆ రెండు దేశాలతో మంచి సంబంధాలు కలిగి ఉండాలని ఆయన గట్టిగా విశ్వసించారు.<ref name="Malhotra" /> === శాంతికి ప్రోత్సాహం === {{Main|నేపాల్ జోన్ ఆఫ్ పీస్ ప్రతిపాదన}} గౌతమ బుద్ధుని జననం, విదేశీ శక్తులతో అలీన విధానం వంటి చారిత్రక శాంతి హోదాను పరిగణనలోకి తీసుకుని నేపాల్‌ను శాంతి దేశంగా ప్రకటించాలని ఐక్యరాజ్యసమితి సమావేశంలో ఆయన ప్రతిపాదించారు.<ref>{{Cite web |last=Magazine |first=New Spolight |title=Late King Birendra And His Demand For "Peace Zone"Status For Nepal. |url=https://www.spotlightnepal.com/2019/05/15/late-king-birendra-and-his-demand-peace-zonestatus-nepal/ |access-date=16 July 2022 |website=SpotlightNepal |language=en |archive-date=16 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220716202712/https://www.spotlightnepal.com/2019/05/15/late-king-birendra-and-his-demand-peace-zonestatus-nepal/ |url-status=live }}</ref> ఐక్యరాజ్యసమితిలో 116 దేశాలు ఈ ప్రతిపాదనకు మద్దతు ఇచ్చాయి.<ref name=":2" /> తరువాత ఆయన 1986లో "పీస్ కీపింగ్ ట్రైనింగ్ క్యాంప్"ను స్థాపించారు. ఇది 2001లో శాంతి పరిరక్షక బలగాలకు శిక్షణ ఇవ్వడానికి ఒక శిక్షణా సంస్థగా పునర్నిర్మించబడింది. తరువాత దీనిని [[బీరేంద్ర పీస్ ఆపరేషన్స్ ట్రైనింగ్ సెంటర్]]గా మార్చారు. ఐక్యరాజ్యసమితి సహకారంతో నేపాల్ శిక్షణ పొందిన శాంతి పరిరక్షక దళాలను పంపడం ప్రారంభించి ఐక్యరాజ్యసమితిలో క్రియాశీల సభ్యునిగా మారింది.<ref>{{Cite web |title=BPOTC {{!}} वीरेन्द्र शान्ति कार्य तालिम केन्दर |url=https://bpotc.nepalarmy.mil.np/ |access-date=16 July 2022 |website=bpotc.nepalarmy.mil.np |archive-date=16 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220716232532/https://bpotc.nepalarmy.mil.np/ |url-status=live }}</ref> 1974లో ఉత్తర హిమాలయ ప్రాంతంలో స్థిరపడిన ఖంపాస్ తిరుగుబాటుదారులను నిరాయుధులను చేయడంలో ఆయన విజయం సాధించారు. ఆయుధాలు అప్పగించిన వారికి భూమి, డబ్బు, పౌరసత్వం ఇచ్చి, వారి ఆయుధాలను జప్తు చేశారు. లొంగిపోని వారు టిబెటన్ ప్రాంతం వైపు వెళ్లకుండా నిషేధించారు.<ref name=":3" /><ref>{{Cite web |last=Saxena |first=Shobhan |date=30 March 2008 |title=The legion of Betrayed Warriors |url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/the-legion-of-betrayed-warriors/articleshow/2910662.cms |access-date=23 July 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220723013041/https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/the-legion-of-betrayed-warriors/articleshow/2910662.cms |url-status=live }}</ref> దేశంలో మావోయిస్టుల విప్లవాన్ని అణచివేయడానికి సైన్యాన్ని ఉపయోగించడాన్ని నిరోధించిన ఘనత కూడా బీరేంద్రకే దక్కుతుంది. సైన్యం ప్రయోగం పరిస్థితులను మరింత దిగజార్చి దేశంలో శాంతికి విఘాతం కలిగించే ప్రమాదం ఉండేది.<ref name=":1" /><ref>{{Citation |last=Nepal Insight |title=Why didn't birendra use the army against Maoist? {{!}} Nepal History |date=20 June 2019 |url=https://www.youtube.com/watch?v=Ca2FHjNR-z0 |language=ne |access-date=17 July 2022 |archive-date=17 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220717231824/https://www.youtube.com/watch?v=Ca2FHjNR-z0 |url-status=live }}</ref> === పర్యావరణ పరిరక్షణ === [[File:Tibetan Snowcock.jpg|thumb|సాగర్‌మాత నేషనల్ పార్క్ వద్ద ఒక [[టిబెటన్ స్నోకాక్]]]] రాజు బీరేంద్ర ప్రకృతి ప్రేమికుడిగా, ప్రకృతి పరిరక్షణకు గొప్ప మద్దతుదారుడిగా పేరుగాంచారు. ప్రభుత్వపరంగా ప్రకృతి పరిరక్షణ ధోరణి ఆయన హయాంలోనే ప్రారంభమైంది. టెరాయ్ వలసలు, వేట కారణంగా ఖడ్గమృగాల సంఖ్య విపరీతంగా తగ్గిపోవడంతో ప్రభుత్వం 130 మంది సాయుధ పురుషులతో ఖడ్గమృగాల పెట్రోలింగ్ దళాన్ని (నేపాలీ: ''గైడా గస్తీ''), చిత్వాన్ అంతటా గార్డ్ పోస్టుల నెట్‌వర్క్‌ను ఏర్పాటు చేసింది. చట్టపరమైన వ్యవస్థ ద్వారా ఖడ్గమృగాల అంతరించిపోవడాన్ని నివారించడానికి జాతీయ పార్క్ చట్టం తీసుకువచ్చారు. దీని ద్వారా డిసెంబర్ 1970లో [[చిత్వాన్ నేషనల్ పార్క్]] ప్రకటించబడి, 1971లో సరిహద్దులు నిర్ణయించబడి, 1973లో స్థాపించబడింది.<ref name="Gurung1983">Gurung, K. K. (1983). ''Heart of the Jungle: the Wildlife of Chitwan, Nepal''. André Deutsch, London.</ref><ref name="adhikari">{{cite journal|author=dhikari, T. R.|date=2002|url=http://www.sosrhino.org/news/Updatepoaching.pdf|title=The curse of success|journal=Habitat Himalaya – A Resources Himalaya Factfile|volume=IX|number=3|archive-date=24 March 2023|access-date=16 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20230324130119/http://www.sosrhino.org/news/Updatepoaching.pdf|url-status=dead}}</ref> [[File:Greater one-horned rhinoceros at Chitwan.jpg|left|thumb|చిత్వాన్ జాతీయ ఉద్యానవనం వద్ద ఒక [[భారతీయ ఖడ్గమృగం]]]] దేశంలో పులుల సంరక్షణ కోసం 1976లో 368 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణంలో ''రాయల్ కర్నాలి వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం'' ప్రకటించారు. దీనిని తరువాత 1982లో [[బర్దియా నేషనల్ పార్క్|రాయల్ బర్దియా వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం]]గా మార్చారు. బబాయ్ రివర్ వ్యాలీని 1984లో ఈ రిజర్వ్ ఏరియాకు కలుపారు. రిజర్వ్‌లోని పర్యావరణ వ్యవస్థ అభివృద్ధి చెందడంతో 1988లో ఈ ప్రాంతాన్ని జాతీయ ఉద్యానవనంగా ప్రకటించారు.<ref name="mk98">Majupuria, T. C., Kumar, R. (1998). ''Wildlife, National Parks and Reserves of Nepal.'' S. Devi, Saharanpur and Tecpress Books, Bangkok. {{ISBN|974-89833-5-8}}</ref> దేశంలో నాల్గవ రక్షిత ప్రాంతంగా 1976లో లాంగ్టాంగ్ హిమాలయ ప్రాంతం నుండి [[లాంగ్టాంగ్ నేషనల్ పార్క్]] స్థాపించబడింది. దీనికోసం నువాకోట్, రసువా, సింధుల్‌పాల్చోక్ జిల్లాల్లో 1,710 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణాన్ని కేటాయించారు.<ref name="nbrb2007">{{cite book |url=http://lib.icimod.org/record/7560/files/Nepal%20Biodiversity%20Resource%20Book.pdf |title=Nepal Biodiversity Resource Book. Protected Areas, Ramsar Sites, and World Heritage Sites |publisher=International Centre for Integrated Mountain Development, Ministry of Environment, Science and Technology, in cooperation with United Nations Environment Programme, Regional Office for Asia and the Pacific |year=2007 |isbn=978-92-9115-033-5 |location=Kathmandu |author1=Bhuju, U. R. |author2=Shakya, P. R. |author3=Basnet, T. B. |author4=Shrestha, S. |access-date=2 June 2024 |archive-date=26 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110726170342/http://books.icimod.org/demo/uploads/ftp/Nepal%20Biodiversity%20Resource%20Book.pdf |url-status=live }}</ref> 1976లో మరొక వన్యప్రాణుల అభయారణ్యాన్ని [[కోశి తప్పూ వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం]]గా ప్రకటించారు. అదే సంవత్సరంలో సుదూర-పశ్చిమ ప్రావిన్స్‌లోని టెరాయ్ ప్రాంతంలో [[శుక్లాఫాంటా నేషనల్ పార్క్|రాయల్ శుక్లాఫాంటా వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం]] స్థాపించారు. దీనిని తరువాత విస్తరించి 1980ల చివరలో జాతీయ ఉద్యానవనంగా మార్చారు.<ref name="majupuria1998">{{Cite book |author=Majupuria, T.C. |title=Wildlife, National Parks and Reserves of Nepal |author2=Kumar, R. |publisher=S. DeviSaharanpur and Tecpress Books |year=1998 |isbn=974-89833-5-8 |location=Bangkok |pages=237–240 |chapter=Royal Sukla Phanta Wildlife Reserve |name-list-style=amp}}</ref><ref name="Basnet_al2019">{{Cite journal |author1=Basnet, H. |author2=Thakuri, D.C. |author3=Bhetwal, K. |author4=Joshi, D. |author5=Poudyal, L.P. |name-list-style=amp |year=2019 |title=Recent records of threatened birds in the Sukilaphanta Grassland, Suklaphanta National Park, Nepal, with particular focus on White-throated Bushchat ''Saxicola insignis'' and Finn's Weaver ''Ploceus megarhynchus'' |url=https://www.researchgate.net/publication/340730965 |journal=Birding Asia |issue=32 |pages=93–96}}</ref> హుమ్లా, ముగు, జుమ్లా ప్రాంతాల విశిష్టమైన వృక్ష, జంతుజాలాన్ని రక్షించడానికి ప్రసిద్ధ రారా సరస్సును కలుపుకుని [[రారా నేషనల్ పార్క్]] అదే సంవత్సరంలో స్థాపించబడింది. ఇది తన తండ్రి [[మహేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|రాజు మహేంద్ర]] కలను సాకారం చేసింది.<ref name="nbrb2007" /><ref>{{Cite web |title=Nepali Times {{!}} The Brief » Blog Archive » Remembering Rara |url=https://www.nepalitimes.com/blogs/thebrief/2017/10/02/remembering-rara/ |access-date=20 July 2022 |language=en-US |archive-date=23 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230923021550/https://nepalitimes.com/blogs/thebrief/2017/10/02/remembering-rara |url-status=live }}</ref> అదే సంవత్సరంలో [[సాక్రెడ్ హిమాలయన్ ల్యాండ్‌స్కేప్]]లో భాగంగా సోలుఖుంబు జిల్లాలో 1,148 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణంలో [[సాగర్‌మాత నేషనల్ పార్క్]] స్థాపించబడింది.<ref>{{Cite book |author1=Gurung, C. P. |title=Conservation Biology in Asia |author2=Maskey, T. M. |author3=Poudel, N. |author4=Lama, Y. |author5=Wagley, M. P. |author6=Manandhar, A. |author7=Khaling, S. |author8=Thapa, G. |author9=Thapa, S. |publisher=Nepal Society for Conservation Biology, Asia Section and Resources Himalaya Foundation |year=2006 |isbn=99946-996-9-5 |editor1=McNeely, J. A. |location=Kathmandu |pages=10–20 |chapter=The Sacred Himalayan Landscape: Conceptualizing, Visioning, and Planning for Conservation of Biodiversity, Culture and Livelihoods in the Eastern Himalaya |editor2=McCarthy, T. M. |editor3=Smith, A. |editor4=Whittaker, O. L. |editor5=Wikramanayake, E. D. |chapter-url=https://conbio.org/images/content_groups/Asia/Chapter%201_Gurung_Himalayan%20Landscape.pdf |name-list-style=amp |author10=Wikramanayake, E. D. |access-date=2 June 2024 |archive-date=28 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231128232904/https://conbio.org/images/content_groups/Asia/Chapter%201_Gurung_Himalayan%20Landscape.pdf |url-status=live }}</ref> 1984లో సుదూర-పశ్చిమ ప్రాంతంలోని బజాంగ్, బాజురా, అచ్చామ్, దోటి జిల్లాలలో 225 చదరపు కిలోమీటర్ల ప్రాంతాన్ని [[ఖాప్తడ్ నేషనల్ పార్క్]]గా రక్షిత ప్రాంతంగా కేటాయించారు. అదే సంవత్సరంలో [[పర్సా నేషనల్ పార్క్|పర్సా వన్యప్రాణుల అభయారణ్యాన్ని]] కూడా స్థాపించి దాన్ని తరువాత జాతీయ ఉద్యానవనంగా పొడిగించారు. దేశంలోని ఏకైక ట్రాన్స్-హిమాలయన్ జాతీయ ఉద్యానవనమైన [[షెయ్ ఫోక్సుండో నేషనల్ పార్క్]]ను కర్నాలీ ప్రావిన్స్‌లోని డోల్పా, ముగు జిల్లాల్లో 3,555 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణంతో 1984లో స్థాపించారు. ఇందులో ప్రసిద్ధ [[ఫోక్సుండో సరస్సు]] కూడా ఉంది.<ref name="nbrb2007"/> వేటను ఒక హాబీగా కొనసాగించే రాజ సంప్రదాయాన్ని పరిరక్షించడానికి, క్షీణిస్తున్న వన్యప్రాణుల వనరులను నిరోధించడానికి ఆయన 1987లో [[ధోర్పాటన్ హంటింగ్ రిజర్వ్]]ను స్థాపించారు. ఆయన తండ్రికి స్మారక చిహ్నంగా 1990లో అప్పటి యువరాజు [[జ్ఞానేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|జ్ఞానేంద్ర]] అధ్యక్షతన [[కింగ్ మహేంద్ర ట్రస్ట్ ఫర్ నేచర్ కన్జర్వేషన్]] కూడా స్థాపించబడింది. మహేంద్ర ట్రస్ట్ స్థాపనతో ఆయన [[అన్నపూర్ణ కన్జర్వేషన్ ఏరియా]]ను ప్రకటించారు.<ref>Croes, K. D. (2006). Conserving the king: Inverting the origin story of the Annapurna Conservation Area Project of Nepal. ''HIMALAYA, the Journal of the Association for Nepal and Himalayan Studies'', ''26''(1), 6.</ref> ఆయన కృషితో నేపాల్ 1979లో [[సాగర్‌మాత నేషనల్ పార్క్]]ను,<ref>{{Cite web |last=Centre |first=UNESCO World Heritage |title=Sagarmatha National Park |url=https://whc.unesco.org/en/list/120/ |access-date=11 August 2022 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en |archive-date=28 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231028174004/https://whc.unesco.org/en/list/120 |url-status=live }}</ref> 1984లో [[చిత్వాన్ నేషనల్ పార్క్]]ను<ref>{{Cite web |last=Centre |first=UNESCO World Heritage |title=Chitwan National Park |url=https://whc.unesco.org/en/list/284/ |access-date=11 August 2022 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en |archive-date=26 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190826120952/https://whc.unesco.org/en/list/284/ |url-status=live }}</ref> యునెస్కో [[ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం|ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలలో]] చేర్చగలిగింది. అలాగే కాఠ్మండు, లలిత్‌పూర్, భక్తపూర్ దర్బార్ చతురస్రాల వంటి స్మారక కట్టడాలు, పశుపతినాథ్ ఆలయం, బౌధనాథ్, స్వయంభునాథ్, చాంగ్ నారాయణ్ వంటి మతపరమైన ప్రదేశాలు కూడా 1979లో ఈ జాబితాలో చేర్చబడ్డాయి.<ref>{{Cite web |last=Centre |first=UNESCO World Heritage |title=Kathmandu Valley |url=https://whc.unesco.org/en/list/121/ |access-date=11 August 2022 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en |archive-date=4 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231104081358/https://whc.unesco.org/en/list/121/ |url-status=live }}</ref> === ఆర్థిక సంస్కరణలు === [[File:TUTH Emergency Hall.jpg|thumb|నేపాల్‌లోని పురాతన బోధనాసుపత్రి అయిన త్రిభువన్ యూనివర్శిటీ టీచింగ్ హాస్పిటల్ బ్లాకుల్లో ఒకటి.]] స్థిరత్వం, పర్యావరణ పరిరక్షణపై దృష్టి సారించి {{Start date|1975|12|28|df=y}}న చైనా సహాయంతో నేపాల్‌లో ట్రాలీ బస్సు వ్యవస్థను స్థాపించారు. నేపాల్‌గంజ్ ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1973), పోఖారా ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1974), బుట్వాల్ ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1976), భక్తపూర్ ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1979), ధన్‌కుటా ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1980), బీరేంద్రనగర్ ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1981), గజేంద్రనారాయణ్ ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1986) లను స్థాపించడం ద్వారా ఆయన తన తండ్రి మార్గాన్ని అనుసరించారు.<ref>Khatri, M. B. (2018). Industrial development in Nepal: Problems and prospects. ''Economic Journal of Nepal'', ''41''(3-4), 25-40.</ref> ఖాట్మండుకు మెలమ్చి నీటి ప్రాజెక్టు ప్రణాళికను రూపొందించిన ఘనత బీరేంద్రదే.<ref>{{Cite web |last=Magazine |first=New Spolight |title=MELAMCHI PROJECT Water At The Tap |url=https://www.spotlightnepal.com/2021/04/04/melamchi-project-water-tap/ |access-date=30 June 2022 |website=SpotlightNepal |language=en |archive-date=30 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220630182510/https://www.spotlightnepal.com/2021/04/04/melamchi-project-water-tap/ |url-status=live }}</ref> గోరఖాలీ టైర్స్ ఇండస్ట్రీస్, ఉదయపూర్ సిమెంట్ ఇండస్ట్రీస్ లిమిటెడ్, నేపాల్ మెటల్ కంపెనీ, నేపాల్ ఫార్మాస్యూటికల్స్ అన్నీ ఆయన కాలంలోనే స్థాపించబడ్డాయి. బీరేంద్ర [[పశుపతి ఏరియా డెవలప్‌మెంట్ ట్రస్ట్]]‌కు పోషకుడిగా ఉన్నారు.<ref>{{Cite web |title=RAOnline Reports on Nepal – The Royal Tragedy |url=https://www.raonline.ch/pages/story/np/npstory22c.html |access-date=30 June 2022 |website=www.raonline.ch |archive-date=11 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220811124858/https://www.raonline.ch/pages/story/np/npstory22c.html |url-status=live }}</ref> ఏప్రిల్ 1979లో డెడ్ బర్న్ మ్యాగ్నసైట్, టాల్క్ పౌడర్‌ను ఉత్పత్తి చేసే లక్ష్యంతో డోలఖా జిల్లాలోని లాకురి దండా వద్ద నేపాల్ ప్రభుత్వం, ఒరిస్సా ఇండస్ట్రీస్ సంయుక్త పెట్టుబడితో నేపాల్ ఓరియంటల్ మాగ్నసైట్ ఫ్యాక్టరీ స్థాపించబడింది.<ref>{{Cite web |title=Govt making efforts to revive Nepal Orind Magnesite |url=https://kathmandupost.com/money/2014/04/01/govt-making-efforts-to-revive-nepal-orind-magnesite |access-date=23 July 2022 |website=kathmandupost.com |language=English |archive-date=3 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221003072253/https://kathmandupost.com/money/2014/04/01/govt-making-efforts-to-revive-nepal-orind-magnesite |url-status=live }}</ref> 1983లో ఆయన నేపాల్-పాకిస్థాన్ జాయింట్ ఎకనామిక్ కమీషన్‌ను ఏర్పాటు చేసి దేశంలోకి గణనీయమైన విదేశీ పెట్టుబడులను తీసుకురాగలిగారు. ప్రపంచ బ్యాంకు, కువైట్, జపాన్ ఆర్థిక సహాయంతో 1982లో కులేఖానిలో 60 మెగావాట్ల [[జలవిద్యుత్]] ప్రాజెక్టు ప్రారంభమైంది.<ref>{{Cite web |title=Nepal {{!}} History, Population, Flag, Language, Map, & Facts |url=https://www.britannica.com/place/Nepal |access-date=26 July 2022 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=12 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120312210525/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/409152/Nepal/23651/Health-and-education |url-status=live }}</ref> జపాన్ ఇంటర్నేషనల్ కోఆపరేషన్ ఏజెన్సీ ఆర్థిక మద్దతుతో 1982లో టియు టీచింగ్ హాస్పిటల్ స్థాపించబడింది.<ref>{{Cite web |title=About – Institute of Medicine |url=http://iom.edu.np/about/ |access-date=17 July 2022 |language=en-US |archive-date=17 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220717200810/http://iom.edu.np/about/ |url-status=live }}</ref> నార్దేవి ఆయుర్వేద ఆసుపత్రి 1974లో స్థాపించబడింది. సర్వీస్‌లో ఉన్న పోలీసులకు, వారి కుటుంబాలకు ఉచిత ఆరోగ్య సేవలను అందించే ఉద్దేశ్యంతో 2040 బిఎస్ చైత్ర 27న రాజు నేపాల్ పోలీస్ హాస్పిటల్‌ను స్థాపించారు. దేశంలో ట్రేడ్ ఆఫ్ స్టాక్స్, క్యాపిటల్స్ వృద్ధిని నిర్వహించడానికి, ప్రోత్సహించడానికి ఆయన 1976లో సెక్యూరిటీస్ ఎక్స్ఛేంజ్ సెంటర్ లిమిటెడ్‌ను స్థాపించారు. ఈ కేంద్రం తరువాత మనం ఇప్పుడు చూస్తున్న [[నేపాల్ స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజ్]]గా అభివృద్ధి చెందింది.<ref>{{Cite web |title=Nepal Stock Exchange |url=https://www.nepalstock.com.np/about-us/introduction |access-date=11 August 2022 |website=www.nepalstock.com.np |archive-date=5 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221005162742/https://www.nepalstock.com.np/about-us/introduction |url-status=live }}</ref> 1984లో నేపాల్ తొలి టెలివిజన్ ఛానెల్ [[నేపాల్ టెలివిజన్]]ను స్థాపించిన ఘనత ఆయనకే దక్కుతుంది. ఇది ఫ్రెంచ్ సహాయంతో 1985లో తన మొదటి ఛానెల్‌ను ప్రారంభించింది. ఈ ఆర్థిక సంస్కరణల కారణంగా 1986 నాటికి దేశంలో దాదాపు 125 వేల మంది కార్మికులకు ఉపాధి కల్పించే 2,054 పారిశ్రామిక సంస్థలు ఉన్నాయి. 1990 నాటికి టెలివిజన్ ప్రజల దరికి చేరడంతో వీడియో అద్దె సేవలు, శాటిలైట్ డిష్‌లు సాధారణంగా అందుబాటులోకి వచ్చాయి. నేపాల్‌లో సంస్కృత విద్యను నిర్వహించడానికి రాజు బీరేంద్ర 1986లో రాష్ట్రీయ పంచాయతీ సలహా, సమ్మతితో డాంగ్‌లో మహేంద్ర సంస్కృత విశ్వవిద్యాలయాన్ని స్థాపించారు. ఇది దేశంలో రెండవ విశ్వవిద్యాలయం.<ref>{{Cite book |title=Nepal Sanskrit University Act, 2043 English |publisher=Law Commission Nepal |year=1986}}</ref> === రహదారులు, రవాణా === గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో రహదారులను నిర్మించడం కంటే వాయు కనెక్టివిటీని నిర్మించడం చౌక అని 1972 నాటి అధ్యయనాలు చూపించాయి.<ref name=":4">{{Cite web |last=Yang |first=Eunmo |date=2007 |title=Modernization of Nepal under the Shah Dynasty, 1951–1991 |url=https://www.zum.de/whkmla/sp/0708/eunmo/eunmo1.html#ed |access-date=26 July 2022 |website=www.zum.de |publisher=Korean Minjok Leadership Academy International Program |archive-date=5 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221005224041/https://www.zum.de/whkmla/sp/0708/eunmo/eunmo1.html#ed |url-status=live }}</ref> అప్పటి ప్రభుత్వం గ్రామీణ ప్రాంతాలను విమానాశ్రయాలతో అనుసంధానించాలని, ట్రాఫిక్ ప్రవాహం ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు మాత్రమే రోడ్లు నిర్మించాలని నిర్ణయం తీసుకుంది. ఈ విధానంలో భాగంగా 1973లో బాగ్‌లుంగ్ విమానాశ్రయం (బలేవా విమానాశ్రయం), ధోర్పాటన్ విమానాశ్రయం, మహేంద్రనగర్ విమానాశ్రయం, రుకుమ్ చౌర్జహారి విమానాశ్రయం స్థాపించబడ్డాయి. సన్ఫెబాగర్ విమానాశ్రయం 1975లో స్థాపించబడింది. సిమికోట్ విమానాశ్రయం 18 మార్చి 1977న, డోల్పా విమానాశ్రయం 1978లో, రామేచాప్ విమానాశ్రయం 1979లో స్థాపించబడ్డాయి. సిల్గాడి విమానాశ్రయంగా పిలువబడే దోటి విమానాశ్రయం 1973లో తారు రన్‌వేతో నిర్మించబడింది. రారా విమానాశ్రయంగా పిలువబడే తాల్చా విమానాశ్రయం 1975లో నిర్మించబడింది. ఫుంగ్లింగ్‌లో ఉన్న తప్లెజంగ్ విమానాశ్రయం (సుకేతార్ విమానాశ్రయం), జిరి విమానాశ్రయం, ఫాప్లు విమానాశ్రయం, బజాంగ్ విమానాశ్రయం 1976లో నిర్మించబడ్డాయి.<ref>{{Cite web |date=21 November 2020 |title=Timeline of Nepal Aviation, glimpse from 1949 to 2020 |url=https://www.aviationnepal.com/timeline-of-nepal-aviation-glimpse-from-1949-to-2020/ |access-date=24 July 2022 |website=Aviation Nepal |language=en-US |archive-date=25 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220925200550/https://www.aviationnepal.com/timeline-of-nepal-aviation-glimpse-from-1949-to-2020/ |url-status=live }}</ref> రోల్పా విమానాశ్రయం 1980లో, మనంగ్ విమానాశ్రయం 1981లో, బాజురా విమానాశ్రయం 1984లో, దార్చుల విమానాశ్రయం 1986లో ప్రారంభమయ్యాయి.<ref>{{Cite web |last=Adventures |first=Third Rock |title=Airports in Nepal – 50 Places That Connect the Country to the World |url=https://www.thirdrockadventures.com/blog/airports-in-nepal |access-date=24 July 2022 |website=Third Rock Adventures |language=en |archive-date=26 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220526132209/https://www.thirdrockadventures.com/blog/airports-in-nepal |url-status=live }}</ref> స్విస్ ప్రభుత్వ సహాయంతో సోలుఖుంబుకు వెళ్లే లామోసంగు-జిరి రహదారిని 1985లో ప్రారంభించారు.<ref>{{Cite web |last=SHRESTHA |first=PRAGYA |date=2005 |title=The great green road |url=http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=496#.YuBdc7pBzDc |access-date=26 July 2022 |website=archive.nepalitimes.com |archive-date=8 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230308142006/http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=496#.YuBdc7pBzDc |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Switzerland – Nepal: A close partnership lasting more than 50 years – Nepal {{!}} ReliefWeb |url=https://reliefweb.int/report/nepal/switzerland-nepal-close-partnership-lasting-more-50-years |access-date=26 July 2022 |website=reliefweb.int |date=4 August 2009 |language=en |archive-date=26 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220726233223/https://reliefweb.int/report/nepal/switzerland-nepal-close-partnership-lasting-more-50-years |url-status=live }}</ref> === వ్యవసాయ ప్రోత్సాహం === బీరేంద్ర పాలనలో ప్రభుత్వం వ్యవసాయ ప్రోత్సాహంపై అధిక దృష్టి సారించింది. ఫలితంగా 1990 నాటికి దాదాపు 90% జనాభా ప్రత్యక్షంగా లేదా పరోక్షంగా వ్యవసాయంలో పాల్గొంది. చైనా సహాయంతో 1985లో కంపెనీల చట్టం 2021 (బిక్రమ్ సంబత్) కింద భృకుటి పల్ప్, పేపర్ స్థాపించబడింది.<ref>{{Cite journal |last=Chitrakar |first=Tara Devi |year=2012 |title=Performance of Bhrikuti Paper and Pulp Limited: Before and After Privatization |url=https://www.pyc.edu.np/index.php?option=com_content&view=article&id=604:performance-of-bhrikuti-paper-and-pulp-limited-before-and-after-privatization&catid=97:volume-v-2012&Itemid=530 |journal=PYC Nepal Journal of Management |volume=5 |pages=44–54 |doi=10.3126/pycnjm.v5i1.81346 |via=[[Public Youth Campus]] |access-date=2 June 2024 |archive-date=27 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210727084203/https://www.pyc.edu.np/index.php?option=com_content&view=article&id=604%3Aperformance-of-bhrikuti-paper-and-pulp-limited-before-and-after-privatization&catid=97%3Avolume-v-2012&Itemid=530 |url-status=live }}</ref><ref name=":0">{{Cite web |date=6 December 2011 |title=Largest Paper Mill in Nepal Closing |url=https://www.globalpapermoney.com/largest-paper-mill-in-nepal-closing--cms-5946 |access-date=27 July 2021 |website=Global Paper Money |archive-date=27 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210727082210/https://www.globalpapermoney.com/largest-paper-mill-in-nepal-closing--cms-5946 |url-status=live }}</ref> వ్యవసాయ భూములు, వ్యవసాయ శ్రామిక శక్తి పెరగడంతో ఆహార సరఫరా పెరిగి మెరుగైన పోషణ లభించింది. మొక్కజొన్న ఉత్పత్తి 1961లో 500,000 టన్నుల నుండి 1991లో 1 మిలియన్ టన్నులకు పెరిగింది. చైనా సాంకేతిక సహాయంతో 1982లో నవల్పరాసి జిల్లా సున్వాల్ వద్ద లుంబినీ షుగర్ మిల్స్ నిర్మించబడింది.<ref>{{Cite news |date=13 January 1964 |title=NEPAL GETS HELP OF EAST AND WEST; Aid Projects were sped by China, Russia, U. S. and India. |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1964/01/13/archives/nepal-gets-help-of-east-and-west-aid-projects-sped-by-china-russia.html |access-date=26 July 2022 |issn=0362-4331 |archive-date=26 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220726233223/https://www.nytimes.com/1964/01/13/archives/nepal-gets-help-of-east-and-west-aid-projects-sped-by-china-russia.html |url-status=live }}</ref><ref name=":4" /> గోరఖాలీ రబ్బరు పరిశ్రమల స్థాపన వల్ల ఝాపా, ఇల్లం సహా తూర్పు నేపాల్‌లోని అనేక ఇతర ప్రదేశాలలో మొట్టమొదటిసారిగా రబ్బరు సాగు ప్రారంభమైంది.<ref>{{Cite web |title=Rubber industry readied for operation in Jhapa |url=https://english.khabarhub.com/2021/27/166439/ |access-date=30 July 2022 |website=Khabarhub |language=en |archive-date=30 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220730180632/https://english.khabarhub.com/2021/27/166439/ |url-status=live }}</ref><ref>Poudel, M., Adhikari, P., Dhungana, S., Paudel, S., Thapa, K., Bidari, A., & Manandhar, R. (2020). Economics of rubber production in Jhapa, Nepal. ''Journal of Agriculture and Natural Resources'', ''3''(1), 198-208.</ref><ref>{{Cite news |last=BHANDARI |first=TILAK |date=1 March 2021 |title=Saving Rubber Industries and Save Environment in Nepal |work=TILAK |url=https://www.irjr-n.org/rubber/saving-rubber-industries-and-save-environment-in-nepal/ |access-date=2 June 2024 |archive-date=1 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231001090258/https://www.irjr-n.org/rubber/saving-rubber-industries-and-save-environment-in-nepal/ |url-status=live }}</ref> భృకుటి పల్ప్ అండ్ పేపర్, హేతౌడ టెక్స్‌టైల్స్ వంటి వ్యవసాయ ఆధారిత పరిశ్రమల స్థాపన, పెద్ద సంఖ్యలో కార్పెట్, గార్మెంట్ పరిశ్రమల ఏర్పాటు వ్యవసాయ ఉత్పత్తులను మార్చడానికి ఉపయోగపడి ఆర్థిక వ్యవస్థకు ఎంతగానో దోహదపడ్డాయి.<ref>Kharel, K. R., & Upadhyaya, Y. M. (2021). Contribution of Cottage and Small Scale Industries for Boosting Nepalese Economy. ''Tribhuvan University Journal'', ''36''(01), 45-57.</ref> === రాజకీయ విజయాలు === [[File:Nepal development regions.png|thumb|నేపాల్ 5 అభివృద్ధి ప్రాంతాలతో పరిపాలనా విభజన]] బీరేంద్ర హయాంలో 2037 బిఎస్ లో ప్రజాస్వామ్యం కోసం ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ జరిగింది, ఇందులో బహుళ-పార్టీ వ్యవస్థ లేదా పంచాయతీ వ్యవస్థ అనే ఎంపికలు ఇచ్చారు. పంచాయతీ యుగంలో జాతీయ ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ తర్వాత ఆయన సమతుల్య అభివృద్ధిని సృష్టించడానికి దేశాన్ని 5 అభివృద్ధి ప్రాంతాలుగా విభజించారు. ప్రతి విభాగాన్ని సంవత్సరానికి ఒకసారి సందర్శించారు; 1990 ప్రజాస్వామ్య ఉద్యమం తర్వాత ఈ సందర్శనలు నిలిపివేయబడ్డాయి.<ref name=":5">{{Cite journal |last=Khadka |first=Narayan |date=1991 |title=Nepal's Stagnant Economy: The Panchayat Legacy |url=https://www.jstor.org/stable/2645224 |journal=Asian Survey |volume=31 |issue=8 |pages=694–711 |doi=10.2307/2645224 |jstor=2645224 |issn=0004-4687 |access-date=2 June 2024 |archive-date=8 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230308142638/https://www.jstor.org/stable/2645224 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> అంతకుముందు నియంతృత్వ పాలన ఉన్నప్పటికీ, మద్దతుదారులు, రాజ కుటుంబ సభ్యుల నుండి నిరంతర ఒత్తిడి ఉన్నప్పటికీ రాజు ఎల్లప్పుడూ రాజ్యాంగ పరిమితులకు లోబడి పనిచేశారు, వాటిని ఎన్నడూ ఉల్లంఘించలేదు. దేశంలో ఏదైనా రాజకీయ సంక్షోభం వచ్చినప్పుడు రాజు బీరేంద్ర ఎప్పుడూ ముందుండేవారు. మధ్యంతర ఎన్నికలు (2051), సాధారణ ఎన్నికలు (2056) ఆయన సుపరిపాలనకు నిదర్శనాలు. రాజ్యాంగానికి సంబంధించిన ఏవైనా రాజకీయ విషయాలపై సలహా కోసం రాజు క్రమం తప్పకుండా సుప్రీం కోర్టును సంప్రదించేవారు, తద్వారా ఆయన రాజ్యాంగ సరిహద్దులను ఎన్నడూ అధిగమించలేదు. దేశ వ్యవహారాలను చర్చించేందుకు ప్రతి గురువారం తన ప్యాలెస్‌లో రాజు, ప్రధానమంత్రి సమావేశమయ్యే సంస్కృతిని ఆయన సృష్టించారు.<ref>{{Cite web |title=King Birendra's 30-year reign- Nepali Times |url=http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=8412#.YtSEQ0xBzDc |access-date=17 July 2022 |website=archive.nepalitimes.com |archive-date=17 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220717220315/http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=8412#.YtSEQ0xBzDc |url-status=live }}</ref> === సామాజిక సంస్కరణలు === తక్కువ అక్షరాస్యత స్థాయిలు జాతీయ పురోగతికి ప్రధాన ఆటంకం అని గుర్తించిన రాజు బీరేంద్ర విద్యావ్యవస్థ అభివృద్ధిని తన జాతీయ ప్రాధాన్యతగా మార్చుకున్నారు. 1971 నుండి ప్రారంభమైన పంచవర్ష ప్రణాళిక ప్రధానంగా కొత్త విద్యా సంస్థలను నిర్మించడం, ప్రస్తుత విద్యా వ్యవస్థ సామర్థ్యాన్ని పెంచడంపై దృష్టి సారించింది. తన పట్టాభిషేక శుభ సందర్భంగా నేపాలీ పౌరులందరికీ ప్రాథమిక విద్య ఉచితం అని రాజు బీరేంద్ర ప్రకటించారు.<ref>{{Cite web |title=Thirty years of King Birendra's reign- Nepali Times |url=http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=11394#.YtMnxkxBzDc |access-date=16 July 2022 |website=archive.nepalitimes.com |archive-date=16 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220716220150/http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=11394#.YtMnxkxBzDc |url-status=live }}</ref> 1978లో రాజ ఆమోదంతో అన్ని విద్యా సామగ్రి విద్యా సంస్థలకు ఉచితంగా పంపిణీ చేయబడింది.<ref>{{cite journal | url=http://www.jstor.org/stable/45242336 | jstor=45242336 | title=The Role of Free Compulsory Primary Education Policy for the Political Development in Nepal | last1=Janjua | first1=Saba Javeed | journal=Strategic Studies | year=2006 | volume=26 | issue=1 | pages=100–131 | access-date=2 June 2024 | archive-date=18 April 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230418221903/https://www.jstor.org/stable/45242336 | url-status=live }}</ref> రాజు బీరేంద్ర [[రాయల్ నేపాల్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ]]కి పోషకుడిగా మారారు. ఇది దేశంలో సైన్స్, టెక్నాలజీని అభివృద్ధి చేసే రంగంలో పనిచేసింది. ఈ ప్రాంతంలోని భాష, సంస్కృతిని పరిరక్షించడానికి ఆయన 1986లో [[మహేంద్ర సంస్కృత విశ్వవిద్యాలయం]]ను స్థాపించారు. సోషల్ ప్రాక్టీసెస్ రిఫార్మ్ యాక్ట్ (2033 బి.ఎస్) కింద 1976లో నేపాల్‌లో వరకట్న వ్యవస్థ నేరంగా పరిగణించబడింది. పంచవర్ష ప్రణాళికలో భాగంగా పోస్ట్-గ్రాడ్యుయేట్ విద్యార్థులు గ్రామీణ ప్రాంతాల్లోని అభివృద్ధి పనులకు తమ ఒక-సంవత్సర సేవను అందించాల్సిన జాతీయ సేవా విధానాన్ని రాజు బీరేంద్ర ప్రారంభించారు. చరిత్రను భద్రపరిచే ప్రక్రియను ప్రారంభించి 1975లో [[నేచురల్ హిస్టరీ మ్యూజియం]]ను స్థాపించారు. దేశంలో మాదకద్రవ్యాల వ్యాపారం, స్మగ్లింగ్ లేదా డ్రగ్స్ రవాణాను నిషేధిస్తూ 22 సెప్టెంబర్ 1976న నార్కోటిక్ డ్రగ్స్ (కంట్రోల్) చట్టం, 2033ను అమలు చేశారు.<ref>{{Cite web |last=diwakar |date=25 May 2021 |title=Narcotics law in Nepal: Everything you need to know about – OnlineKhabar English News |url=https://english.onlinekhabar.com/narcotics-law-in-nepal-everything-you-need-to-know-about.html |access-date=18 July 2022 |language=en-GB |archive-date=18 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220718023120/https://english.onlinekhabar.com/narcotics-law-in-nepal-everything-you-need-to-know-about.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Mahat |first=Sunny |title=How the ban came about andhow long it will stay in place |url=https://theannapurnaexpress.com/news/how-the-ban-came-about-andhow-long-it-will-stay-in-place-1479 |access-date=18 July 2022 |website=The Annapurna Express |language=en |archive-date=18 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220718023121/https://theannapurnaexpress.com/news/how-the-ban-came-about-andhow-long-it-will-stay-in-place-1479 |url-status=live }}</ref> === అభివృద్ధి విధానం === జనాభా, రోజువారీ రోడ్డు ట్రాఫిక్ ప్రకారం రోడ్ల అభివృద్ధి, గ్రామీణ ప్రాంతాలను విమానాశ్రయాలతో అనుసంధానించే విధానాన్ని బీరేంద్ర తీసుకున్నారు. అభివృద్ధి లక్ష్యాలను సాధించడానికి ఆయన అనేక ప్రభుత్వ సంస్థలను పునర్నిర్మించారు. రహదారుల నిర్మాణం, పారిశుధ్యం, శాస్త్రీయ, సాంకేతిక శిక్షణలపై నొక్కిచెప్పారు.<ref>{{Cite news |last=Montgomery |first=Paul L. |date=24 February 1975 |title=King With a Sense of Mission |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1975/02/24/archives/king-with-a-sense-of-mission-birendra-bir-bikram-shah-dev.html |access-date=24 July 2022 |issn=0362-4331 |archive-date=24 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220724230827/https://www.nytimes.com/1975/02/24/archives/king-with-a-sense-of-mission-birendra-bir-bikram-shah-dev.html |url-status=live }}</ref> కేంద్ర ప్రణాళికా సంస్థకు సంబంధించి నిర్వహించిన సమగ్ర అధ్యయనం 1972లో జాతీయ ప్రణాళికా సంఘం పునర్నిర్మాణానికి, 1987లో చిన్న చిన్న మార్పులకు దారితీసింది.<ref name=":4" /> ప్రభుత్వ విధానం ప్రధానంగా పర్యావరణ పరిరక్షణ, వ్యవసాయం, విద్యపై దృష్టి సారించింది. == విమర్శలు == === స్తబ్దుగా ఉన్న ఆర్థిక వ్యవస్థ === రాజు బీరేంద్ర అభివృద్ధికి అనుకూలమైన రాజుగా గుర్తుంచుకోబడినప్పటికీ, తన తండ్రి [[మహేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|మహేంద్ర]] వలె దేశాన్ని వేగవంతమైన అభివృద్ధి దిశగా నడపలేకపోవడంపై ఆయన విమర్శలు కూడా ఎదుర్కొన్నారు. ఆయనకు రాజకీయ సంకల్పం ఉన్నప్పటికీ త్వరితగతిన అభివృద్ధి సాధించగల నైపుణ్యం లేకపోయింది. ప్రకృతి పరిరక్షణ ప్రయత్నాలు, సంస్కృతి, చరిత్ర పట్ల ఆయనకున్న శ్రద్ధ ఆర్థికాభివృద్ధికి ఆటంకాలుగా మారాయి. నిరంకుశ పాలకుడిగా ఆయన హయాంలో పంచాయతీ పాలన స్థిరమైన ఆర్థిక వ్యవస్థను మాత్రమే సృష్టించింది.<ref name=":5" /> === పరిపాలనా వైఫల్యం === రాజు బీరేంద్ర ఆధ్వర్యంలో పంచాయతీ పాలన విఫలమైందని చరిత్రకారులు ఎత్తిచూపుతున్నారు. ఆయన తన పాలనలో ఎక్కువ విదేశీ పెట్టుబడులను తీసుకురాలేకపోయారు, ఆయన తీసుకువచ్చిన అన్ని కార్యక్రమాలు, సంస్కరణలు తన తండ్రి వారసత్వంగా కొనసాగినవే. ఆయన తండ్రి గతంలో స్థాపించిన వివిధ సంస్థలను పునర్నిర్మించారు, తన తండ్రి ఊహించిన అభివృద్ధి ప్రణాళికలను మాత్రమే అమలు చేశారు.<ref>{{Cite web |last=Bhattarai |first=Kamal Dev |title=Six decades of American aid |url=https://theannapurnaexpress.com/news/six-decades-of-american-aid-1746 |access-date=23 July 2022 |website=The Annapurna Express |language=en |archive-date=30 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220730173822/https://theannapurnaexpress.com/news/six-decades-of-american-aid-1746 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Sharma |first=Sarthak Mani |date=3 September 2015 |title=High time to lift ban |url=https://archive.nepalitimes.com/article/nation/cannabis-high-time-to-lift-ban,2548 |access-date=23 July 2022 |website=nepalitimes |archive-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220723020000/https://archive.nepalitimes.com/article/nation/cannabis-high-time-to-lift-ban,2548 |url-status=live }}</ref><ref>{{Citation |title=Can WATER Change Nepal's FUTURE? – VisualPolitik EN | date=3 May 2018 |url=https://www.youtube.com/watch?v=8HDQs1H32LI |language=en |access-date=23 July 2022 |archive-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220723020000/https://www.youtube.com/watch?v=8HDQs1H32LI |url-status=live }}</ref> === విఫలమైన అభివృద్ధి ప్రయత్నాలు === బీరేంద్ర వివిధ సంస్థలను పునర్నిర్మించి అనేక అభివృద్ధి ప్రణాళికలను తీసుకువచ్చినప్పటికీ, ఆయన అభివృద్ధి ప్రయత్నాలు చాలావరకు విఫలమయ్యాయి. ఇది దేశంలో ఎలాంటి సమూల మార్పులకైనా ఆటంకం కలిగించింది. ఆయన కాలంలో నిర్మించిన అనేక విమానాశ్రయాలు, రోడ్లు చాలా అరుదుగా ఉపయోగించబడ్డాయి, చివరికి వాటిని మూసివేయవలసి వచ్చింది. కొత్తగా నిర్మించిన రోడ్లను చాలా తక్కువ వాహనాల యాజమాన్యం కారణంగా అరుదుగా ఉపయోగించారు, ఇది ఆర్థికాభివృద్ధికి పెద్దగా దోహదపడలేదు.<ref name=":4" /> === పంచాయతీ వ్యవస్థ పతనం === కొంతమంది చరిత్రకారులు, సమానత్వ వ్యతిరేకులు పంచాయతీ పాలన పతనానికి బీరేంద్రనే ఏకైక కారణంగా భావిస్తారు. 1980ల కాలంలో రాజకీయ సంస్థలపై ఆయన సడలించిన ఆంక్షల వల్ల అంతకుముందు అధికారంలో లేని పార్టీలకు బలం చేకూర్చింది.<ref name="BBC" /> == వ్యక్తిత్వం == చాలా చిన్న వయస్సు నుండి బీరేంద్ర ఒక దయగల యువరాజు అని ఆయన ఈటన్ ఉపాధ్యాయులు అభివర్ణించారు.<ref>{{Cite web |title=A king who could do no wrong- Nepali Times |url=http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=13873#.Yt3PbLpBzDc |access-date=24 July 2022 |website=archive.nepalitimes.com |archive-date=5 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230305183749/http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=13873#.Yt3PbLpBzDc |url-status=live }}</ref> "పాఠశాల అసెంబ్లీలో తన పూర్తి పేరు చదివినప్పుడు సిగ్గుపడే చాలా మంచి కుర్రాడు" అని అతని ఈటన్ క్లాస్‌మేట్స్ గుర్తు చేసుకున్నారు.<ref>{{Cite web |last=Malhotra |first=Inder |date=4 June 2001 |title=Obituary: King Birendra of Nepal |url=http://www.theguardian.com/news/2001/jun/04/guardianobituaries.nepal |access-date=15 May 2021 |website=[[The Guardian]]}}</ref> ప్రముఖ నేపాలీ మీడియా వ్యక్తి నీర్ షా బీరేంద్రను దయగల, అభివృద్ధిని ప్రేమించే రాజుగా వర్ణించారు.<ref>{{Cite web |date=3 June 2019 |title=Investigation into royal massacre was designedly flawed: Neer Shah (With video) |url=https://nepalireporter.com/2019/06/256010 |access-date=26 July 2022 |website=Reporters Nepal |language=en |archive-date=24 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220124230408/https://nepalireporter.com/2019/06/256010 |url-status=live }}</ref> రాజు చుట్టూ ఉన్న రాయలిస్టులు, వివిధ పండితులు ఇతరుల అభిప్రాయాలను వినగలిగే సాధారణ రాజుగా ఆయనను నిర్వచించారు.<ref name=":6" /><ref>{{Cite web |title=Swiss author pens Nepali classic |url=https://www.swissinfo.ch/eng/swiss-author-pens-nepali-classic/2211924 |access-date=30 July 2022 |website=SWI swissinfo.ch |date=20 September 2001 |language=en |archive-date=2 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230102065712/https://www.swissinfo.ch/eng/swiss-author-pens-nepali-classic/2211924 |url-status=live }}</ref> తన చుట్టూ ఉన్న వ్యక్తుల అభ్యర్థనలను కాదనలేకపోవడం, ఇతరులను ఆదేశించకుండా గుమస్తాలాగా తానే స్వయంగా పనిచేయడం వంటి ఆయన బలహీనతలను కూడా వారు విమర్శించారు.<ref name=":6">{{Cite book |last=Khanal |first=Rewati Raman |title=अनिभूति र अभिव्यक्ति (आत्म कथा) |publisher=Pradipta Printing and Publishing |year=2016 |edition=First |location=Kathmandu |language=ne}}</ref> బీరేంద్ర 2036 B.S. జన్మత్ సంగ్రహ (1980 ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ) కు అనుమతించారు. ఇది ప్రజాస్వామ్యం వైపు ఒక అడుగుగా పరిగణించబడింది. అయితే ప్రజాస్వామ్యం కోసం వాదిస్తున్న నాయకులు, చరిత్రకారులు ప్రజాభిప్రాయ సేకరణలో అవకతవకలు జరిగాయని ఆరోపించారు.<ref>{{Cite web |url=https://www.kullabs.com/classes/subjects/units/lessons/notes/note-detail/1971 |title=Political Events from 2036 to 2046 B.S. |access-date=23 July 2019 |archive-date=27 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200727000243/https://www.kullabs.com/classes/subjects/units/lessons/notes/note-detail/1971 |url-status=usurped }}</ref> [[1990 నేపాల్ విప్లవం|ప్రజా ఉద్యమం I]] తరువాత ఆయన నేపాల్‌లో రాజ్యాంగ రాచరికాన్ని స్థాపించారు.<ref>{{Cite news |date=11 November 1990 |title=Nepal's King Gives Way to Multiparty Democracy |newspaper=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/11/11/world/nepal-s-king-gives-way-to-multiparty-democracy.html |access-date=23 July 2019 |archive-date=23 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123071716/https://www.nytimes.com/1990/11/11/world/nepal-s-king-gives-way-to-multiparty-democracy.html |url-status=live }}</ref> బీరేంద్ర ప్రజాస్వామ్య దృక్పథాలు, సరళ స్వభావం పీపుల్స్ మూవ్‌మెంట్ I (1990) విజయానికి దారితీసి ఉండవచ్చని కొంతమంది చరిత్రకారులు ఊహించారు.<ref>{{Cite book |last1=Katawal |first1=Rookmangud |title=Aatmakatha ["Autobiography"] |date=2014 |isbn=978-9937874076 |edition=paperback |location=Nepal |language=ne |author-link1=Rookmangud Katawal|publisher=Publication nepalaya pvt. Limited}}<!--|access-date=29 September 2015--></ref> ఇతర దక్షిణాసియా దేశాలతో నేపాల్ విదేశీ సంబంధాలను బలోపేతం చేయడానికి ఆసియాలో సార్క్ (SAARC) ను ప్రవేశపెట్టిన ఘనత ఆయనకే దక్కుతుంది. == ఆరోగ్యం == బీరేంద్ర కరోనరీ ఆర్టరీ వ్యాధితో బాధపడ్డారు.{{citation needed|date=December 2025}} నవంబర్ 1999లో ఆయనకు తేలికపాటి గుండెపోటు రావడంతో లండన్‌లోని క్రామ్‌వెల్ ఆసుపత్రిలో చేరారు. అక్కడ ఆయనకు యాంజియోప్లాస్టీ జరిగింది.<ref>{{Cite web |date=2000 |title=Clean bill of health for king |url=https://archive.nepalitimes.com/news.php?id=11073 |access-date=2025-12-12 |website=Nepali Times}}</ref> == స్మారకాలు == చాలా కట్టడాలు, సంస్థలు, గౌరవాలకు రాజు బీరేంద్ర పేరు పెట్టారు. ఆయన పేరు మీద నిర్మించిన స్మారక కట్టడాలకు 2006లో పార్లమెంటు పునరుద్ధరణ తర్వాత, 2008లో రాచరికం ముగిసిన తర్వాత పేర్లు మార్చబడ్డాయి. 2006 రాజకీయ మార్పుల తర్వాత రాజు పేరు మీద నిర్మించిన హైవే పేరును లోక్ మార్గ్‌గా మార్చడానికి ప్రయత్నం జరిగింది. [[File:King Birendra and Queen Aishwarya Statue 20180227 GDK.jpg|thumb|300px|రాజు బీరేంద్ర, రాణి ఐశ్వర్యల విగ్రహం]] === విగ్రహాలు === # ధాంబోజీ చౌక్ ([[నేపాల్‌గంజ్]])<ref>{{Cite web |last=Republica |title=Tension in Dhamboji after late king Birendra's monument erected |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/4858/ |access-date=11 August 2022 |website=My Republica |language=en |archive-date=11 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220811013608/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/4858/ |url-status=live }}</ref> # డాంగ్ జిల్లా<ref>{{Cite web |title=KING BIRENDRA {{!}} Elizabeth Dalziel |url=https://www.elizabethdalziel.com/image/I0000F7nesd8Xfno |access-date=11 August 2022 |website=www.elizabethdalziel.com |archive-date=10 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220810180432/https://www.elizabethdalziel.com/image/I0000F7nesd8Xfno |url-status=live }}</ref> # బీరేంద్రనగర్ ([[సుర్ఖేత్ జిల్లా]])<ref>{{Cite web |last=TV |first=Danfe |date=30 December 2021 |title=A statue of King Birendra was placed in Surkhet |url=https://eng.danfetv.com/?p=52394 |access-date=11 August 2022 |website=Danfe TV- English |language=en-US |archive-date=2 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230102065716/https://eng.danfetv.com/?p=52394 |url-status=live }}</ref> # స్వర్గపురి ([[శివపురి నాగార్జున్ నేషనల్ పార్క్|శివపురి]]) # జావలఖేల్ ([[లలిత్‌పూర్, నేపాల్|లలిత్‌పూర్]]) # బంధ్యబాసిని ఆలయం ([[పోఖారా]]) # [[పశుపతినాథ్ ఆలయం]] ([[ఖాట్మండు]]) === పాఠశాలలు === # శ్రీ బీరేంద్ర హయ్యర్ సెకండరీ స్కూల్, భద్రపూర్ మునిసిపాలిటీ, ఝాపా జిల్లా # శ్రీ బీరేంద్ర హయ్యర్ సెకండరీ స్కూల్, చార్‌ఘరే, నువాకోట్ జిల్లా # శ్రీ బీరేంద్ర సార్వజనిక్ హయ్యర్ సెకండరీ స్కూల్, మోరంగ్ జిల్లా # శ్రీ బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, లాఖాంతరి, మోరంగ్ జిల్లా # శ్రీ బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, బేల్బరీ మునిసిపాలిటీ, మోరంగ్ జిల్లా # శ్రీ బీరేంద్ర మాధ్యమిక్ విద్యాలయ, ఝోరహత్, మోరంగ్ జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, కటహరి, మోరంగ్ జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, అర్ఘాఖాంచీ జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, దశరథ్‌చంద్, బైతడి జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, బదికేదార్ రూరల్ మునిసిపాలిటీ, దోతి జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, స్యాంగ్జా జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, నువాకోట్ జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, పర్బత్ జిల్లా # బీరేంద్ర సైనిక్ ఆవాసియా మహావిద్యాలయ, భక్తపూర్ # బీరేంద్ర జ్యోతి సెకండరీ స్కూల్, సోలుఖుంబు సోటాంగ్ === కళాశాలలు === # బీరేంద్ర విద్యా మందిర్ క్యాంపస్, తికాపూర్, కైలాలీ జిల్లా<ref>{{Cite web |last= |date=2018 |title=Institutional Overview |url=https://www.birendracampus.edu.np/about/institutional-overview |access-date=11 August 2022 |website=Birendra Bidhya Mandir Campus |language=en-US |archive-date=2 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202104303/https://www.birendracampus.edu.np/about/institutional-overview/ |url-status=live }}</ref> # బీరేంద్ర మల్టిపుల్ క్యాంపస్, భరత్‌పూర్ # బీరేంద్ర మెమోరియల్ కళాశాల, ధరణ్<ref>{{Cite web |title=About us |url=https://bmcdharan.edu.np/about-us/ |access-date=11 August 2022 |website=Birendra Memorial College |language=en-US |archive-date=6 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220706044603/https://bmcdharan.edu.np/about-us/ |url-status=live }}</ref> # బీరేంద్ర మల్టిపుల్ క్యాంపస్ === ప్రదేశాలు === # బీరేంద్రనగర్, సుర్ఖేత్ జిల్లా # బీరేంద్రనగర్, చిత్వాన్ # బీరేంద్ర చౌక్, బీరేంద్రనగర్ # బీరేంద్ర చౌక్, కాగేశ్వరి-మనోహర మునిసిపాలిటీ # బీరేంద్ర చౌక్, ఫుంగ్లింగ్ మునిసిపాలిటీ # బీరేంద్ర చౌక్, ధరణ్ # బీరేంద్ర చౌక్, తులసీపూర్, డాంగ్ జిల్లా # బీరేంద్ర చౌక్, నేపాల్‌గంజ్ # బీరేంద్ర చౌక్, ఇతహరి # బీరేంద్ర చౌక్, బెని, మ్యాగ్డి # బీరేంద్ర సరస్సు (బీరేంద్ర తాల్), గోర్ఖా జిల్లా # బీరేంద్ర ఐశ్వర్య పార్క్, ధాంగధి # బీరేంద్ర ఐశ్వర్య పార్క్, బాగ్‌లుంగ్ === కట్టడాలు === # బీరేంద్ర మ్యూజియం, ఖాట్మండు దర్బార్ స్క్వేర్ # బీరేంద్ర ఆర్మీ హాస్పిటల్ # బీరేంద్రనగర్ విమానాశ్రయం (సుర్ఖేత్ విమానాశ్రయం) === ఇతరం === # బీరేంద్ర బీర్, జ్యూరిచ్<ref>{{Cite web |last=swissinfo.ch |title=Swiss brewery defends choice of Nepalese monarch on beer bottle |url=https://www.swissinfo.ch/eng/business/birendra-beer_swiss-brewery-defends-choice-of-nepalese-monarch-on-beer-bottle/44076202 |access-date=30 June 2022 |website=SWI swissinfo.ch |date=26 April 2018 |language=en |archive-date=30 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220630152552/https://www.swissinfo.ch/eng/business/birendra-beer_swiss-brewery-defends-choice-of-nepalese-monarch-on-beer-bottle/44076202 |url-status=live }}</ref> # బీరేంద్ర మెమోరియల్ కప్ # బీరేంద్ర పీస్ ఆపరేషన్స్ ట్రైనింగ్ సెంటర్ # బీరేంద్రనగర్ జేసీస్ == పురస్కారాలు == ===జాతీయ పురస్కారాలు=== * మోస్ట్ గ్లోరియస్ మహేంద్ర చైన్<ref>{{Cite web|url=http://www.cyranos.ch/zzshah.jpg|title=Cyranos|access-date=December 19, 2023}}</ref> * [[File:Nepal Pratap Bhaskara.svg|70px]] సావరిన్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ నేపాల్ ప్రతాప్ భాస్కర * [[File:Order of Ojaswi Rajanya (Nepal) - ribbon.svg|70px]] సావరిన్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ఓజస్వి రాజన్య * [[File:Most Refulgent Order of the Star of Nepal.PNG|70px]] సావరిన్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది స్టార్ ఆఫ్ నేపాల్ (ఆర్డర్ ఆఫ్ నేపాల్ తారదీశ) * [[File:Order of Tri Shakti Patta - ribbon bar.svg|70px]] సావరిన్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ త్రి శక్తి పట్టా * [[File:Order of Gorkha Dakshina Bahu.svg|70px]] సావరిన్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ గూర్ఖా దక్షిణ బాహు * [[File:King Mahendra Investiture Medal 1956.gif|70px]] కింగ్ మహేంద్ర ఇన్వెస్టిచర్ మెడల్ గ్రహీత ===విదేశీ పురస్కారాలు=== * {{flag|Thailand}}: నైట్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది రాజమిత్రాభోర్న్ (1986)<ref>{{cite book|title=ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ [สมเด็จพระราชาธิบดี สมเด็จพระราชินี แห่งเนปาล พร้อมด้วยคณะ]|url= https://ratchakitcha.soc.go.th/documents/1573241.pdf|access-date= 9 April 2025|language=TH}}</ref> * {{flag|Denmark}}: నైట్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది ఎలిఫెంట్ (17 అక్టోబర్ 1989) * {{flagu|Japan}}: నైట్ గ్రాండ్ కార్డన్ విత్ కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది క్రిసాన్తిమమ్ (1975) * {{flag|Cyprus}}: గ్రాండ్ క్రాస్ విత్ కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ మకారియోస్ III ఆఫ్ సైప్రస్ (1980) * {{flag|Kingdom of Laos|1952}}: నైట్ గ్రాండ్ కార్డన్ విత్ కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది మిలియన్ ఎలిఫెంట్స్ అండ్ ది వైట్ పారాసోల్ (1970) * {{flagu|Netherlands}}: నైట్ గ్రాండ్ క్రాస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది గోల్డ్ లయన్ ఆఫ్ ది హౌస్ ఆఫ్ నస్సావు (22 మార్చి 1975) * {{flagu|France}}: గ్రాండ్ క్రాస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది లెజియన్ ఆఫ్ ఆనర్ (02/05/1983)<ref>{{Cite web|url=http://www.ambafrance-np.org/Bilateral-relations,651|title=Bilateral relations|website=La France au Népal|access-date=8 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20151018050841/http://www.ambafrance-np.org/Bilateral-relations,651|archive-date=18 October 2015|url-status=dead}}</ref> * {{flagu|Germany}}: గ్రాండ్ క్రాస్ స్పెషల్ క్లాస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ మెరిట్ ఆఫ్ ది ఫెడరల్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ జర్మనీ (1986) * {{flagu|Spain}}: నైట్ గ్రాండ్ క్రాస్ విత్ కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ కార్లోస్ III (19 సెప్టెంబర్ 1983)<ref>{{Cite web|url=http://www.boe.es/boe/dias/1983/09/20/pdfs/A25810-25810.pdf|title=Boletín Oficial del Estado|access-date=8 September 2018|archive-date=29 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200729092616/https://www.boe.es/boe/dias/1983/09/20/pdfs/A25810-25810.pdf|url-status=live}}</ref> * {{flag|Pakistan}}: నిషాన్-ఎ-పాకిస్థాన్ (1983)<ref>{{Cite web |last=Khan |first=Sami |date=27 May 2019 |title=How many Foreign Personalities got Nishan-e-Pakistan? |url=https://pakmcqs.com/pakistan-current-affairs-mcqs/how-many-foreign-personalities-got-nishan-e-pakistan |access-date=24 July 2022 |website=PakMcqs |language=en-US |archive-date=2 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230102065714/https://pakmcqs.com/pakistan-current-affairs-mcqs/how-many-foreign-personalities-got-nishan-e-pakistan |url-status=live }}</ref> * {{flag|Romania}}: గ్రాండ్ క్రాస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది స్టార్ ఆఫ్ రొమేనియా (1975) * {{flag|Chile}}: గ్రాండ్ క్రాస్ విత్ కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ మెరిట్ ఆఫ్ చిలీ (1989) * {{flag|Finland}}: గ్రాండ్ క్రాస్ విత్ కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది వైట్ రోజ్ ఆఫ్ ఫిన్లాండ్ (1988) * {{flag|Egypt}}: కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది నైల్ (1974) * {{flag|Yugoslavia}}: గ్రేట్ స్టార్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది యుగోస్లావ్ స్టార్ (2 ఫిబ్రవరి 1974) * {{flag icon|Romania|1965}} రొమేనియా: నైట్ గ్రాండ్ క్రాస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ 23 ఆగష్టు (1987) * {{flagu|United Kingdom}}: రాయల్ విక్టోరియన్ చైన్ గ్రహీత (23 ఫిబ్రవరి 1975) ===సంఘాల పురస్కారాలు=== * {{flagu|Japan}}: స్కౌట్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ జపాన్ వారి గోల్డెన్ ఫెసెంట్ అవార్డు (1978) == వంశవృక్షం == {{ahnentafel |collapsed=yes |align=center |boxstyle_1=background-color: #fcc; |boxstyle_2=background-color: #fb9; |boxstyle_3=background-color: #ffc; |boxstyle_4=background-color: #bfc; |1= 1. '''నేపాల్ రాజు బీరేంద్ర''' |2= 2. [[మహేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|నేపాల్ రాజు మహేంద్ర]] |3= 3. [[ఇంద్ర (నేపాల్ యువరాణి)|ఇంద్ర రాజ్య లక్ష్మీ దేవి]] |4= 4. [[త్రిభువన్ (నేపాల్ రాజు)|నేపాల్ రాజు త్రిభువన్]] |5= 5. [[కాంతి (నేపాల్ రాణి)|కాంతి రాజ్య లక్ష్మీ దేవి]] |6= 6. హరి షంషేర్ జంగ్ బహదూర్ రాణా |7= 7. మేఘా కుమారి రాజ్య లక్ష్మీ |8= 8. [[పృథ్వి (నేపాల్ రాజు)|నేపాల్ రాజు పృథ్వి]] |9= 9. దివ్యేశ్వరి రాజ్య లక్ష్మీ దేవి |10= 10. ఛత్రా, బర్హగావ్, ఔధ్ రాజా అర్జన్ సింగ్ సాహిబ్ |11= 11. కృష్ణావతి దేవి సాహిబా |12= 12. జుద్ధా షంషేర్ జంగ్ బహదూర్ రాణా (లమ్‌జుంగ్, కాస్కీ మహారాజు) |13= 13. పద్మా కుమారి |14= 14. ఎన్. బిక్రమ్ షా |15= }} == ఇవి కూడా చూడండి == *[[హత్యకు గురైన దేశాధినేతల జాబితా]] *[[నేపాల్ రాజు బీరేంద్ర విదేశీ పర్యటనల జాబితా]] *[[బీరేంద్ర, ఐశ్వర్యల వివాహం]] *[[బీరేంద్ర (నేపాల్ రాజు) పట్టాభిషేకం]] == మూలాలు == {{Reflist}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef | rows=2 | before=[[మహేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|మహేంద్ర]]}} {{s-ttl | title=నేపాల్ [[యువరాజు]] | years=1955–1972}} {{s-aft | rows=2 | after=[[దీపేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|దీపేంద్ర]]}} |- {{s-ttl | title=[[నేపాల్ రాజుల జాబితా|నేపాల్ రాజు]] | years=1972–2001}} {{s-end}} {{Heads of State of Nepal}} {{Authority control}} [[వర్గం:2001లో నేపాల్‌లో జరిగిన హత్యలు]] [[వర్గం:నేపాల్ రాజులు]] [[వర్గం:బ్రిటిష్ ఫీల్డ్ మార్షల్స్]] [[వర్గం:21వ శతాబ్దంలో హత్యకు గురైన చక్రవర్తులు]] [[వర్గం:21వ శతాబ్దపు ఆసియా చక్రవర్తులు]] [[వర్గం:నేపాలీ హిందువులు]] [[వర్గం:నేపాల్ హత్య బాధితులు]] [[వర్గం:నేపాల్‌లో తుపాకీతో మరణాలు]] [[వర్గం:ఈటన్ కళాశాల పూర్వ విద్యార్థులు]] [[వర్గం:టోక్యో విశ్వవిద్యాలయ పూర్వ విద్యార్థులు]] [[వర్గం:హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయ పూర్వ విద్యార్థులు]] [[వర్గం:1945 జననాలు]] [[వర్గం:2001 మరణాలు]] [[వర్గం:నేపాల్‌లో హత్య చేయబడిన వ్యక్తులు]] [[వర్గం:గ్రాండ్ క్రాస్ ఆఫ్ ది లెజియన్ ఆఫ్ ఆనర్ గ్రహీతలు]] [[వర్గం:గ్రాండ్ క్రాసెస్ స్పెషల్ క్లాస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ మెరిట్ ఆఫ్ ది ఫెడరల్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ జర్మనీ]] [[వర్గం:గ్రాండ్ క్రాసెస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది స్టార్ ఆఫ్ రొమేనియా]] [[వర్గం:నిషాన్-ఎ-ఇంతియాజ్ గ్రహీతలు]] [[వర్గం:షా వంశం]] [[వర్గం:ఆసియాలో హత్యలు, ఆత్మహత్యలు]] [[వర్గం:నేపాల్ అంతర్యుద్ధంలో పాల్గొన్న వ్యక్తులు]] [[వర్గం:హిందూ చక్రవర్తులు]] [[వర్గం:ఆసియాలో హత్యకు గురైన దేశాధినేతలు]] [[వర్గం:నేపాలీ కమ్యూనిస్ట్ వ్యతిరేకులు]] [[వర్గం:2001లో హత్య చేయబడిన రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:రాయల్ విక్టోరియన్ చైన్ గ్రహీతలు]] [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు ఆసియా చక్రవర్తులు]] ctlkrijwl50w3llfvsii9l7q4nq5v38 4942789 4942788 2026-08-24T00:58:13Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* */ 4942789 wikitext text/x-wiki {{Short description|1972 నుండి 2001 వరకు నేపాల్ రాజు}} {{Redirect|బీరేంద్ర}} {{Use dmy dates|date=September 2023}} {{Infobox royalty | name = బీరేంద్ర | birth_name = బీరేంద్ర బీర్ బిక్రమ్ షా దేవ్ | succession = [[నేపాల్ రాజు]] | image = Birendra Bir Bikram Shah c. 1967 (restoration).jpg | caption = బీరేంద్ర {{circa|1967}} | reign = 31 జనవరి 1972 – 1 జూన్ 2001 | coronation = 24 ఫిబ్రవరి 1975 | cor_type = [[బీరేంద్ర (నేపాల్ రాజు) పట్టాభిషేకం|పట్టాభిషేకం]] | predecessor = [[మహేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|మహేంద్ర]] | successor = [[దీపేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|దీపేంద్ర]] | reg_type = {{nowrap|[[నేపాల్ ప్రధాన మంత్రుల జాబితా|ప్రధాన మంత్రులు]]}} | regent = {{List collapsed|title=''జాబితా చూడండి''|1=[[కీర్తి నిధి బిస్తా]]<br/>[[నాగేంద్ర ప్రసాద్ రిజాల్]]<br/>[[తులసి గిరి]]<br/>[[సూర్య బహదూర్ థాపా]]<br/>[[లోకేంద్ర బహదూర్ చంద్]]<br/>[[మారిచ్ మాన్ సింగ్ శ్రేష్ఠ]]<br/>[[కృష్ణ ప్రసాద్ భట్టారాయ్]]<br/>[[గిరిజా ప్రసాద్ కొయిరాలా]]<br/>[[మన్ మోహన్ అధికారి]]<br/>[[షేర్ బహదూర్ దేవుబా]]}} | full_name = బీరేంద్ర బీర్ బిక్రమ్ షా దేవ్ <br /> {{langx|ne|वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह देव|italics=yes}} | regnal_name = శ్రీ పంచ్ మహారాజాధిరాజ్ బీరేంద్ర బీర్ బిక్రమ్ షా దేవ్ <br /> {{langx|ne|श्री५ महाराजाधिराज वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह देव|italics=yes}} | spouse = {{marriage|[[ఐశ్వర్య (నేపాల్ రాణి)|రాణి ఐశ్వర్య]]|1970}} | issue = [[దీపేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|యువరాజు దీపేంద్ర]]<br />[[శృతి (నేపాల్ యువరాణి)|యువరాణి శృతి]]<br />[[నిరాజన్ (నేపాల్ యువరాజు)|యువరాజు నిరాజన్]] | dynasty = [[షా వంశం|షా]] | father = [[మహేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|రాజు మహేంద్ర]] | mother = [[ఇంద్ర (నేపాల్ యువరాణి)|ఇంద్ర రాజ్య లక్ష్మీ దేవి]] | birth_date = {{Birth date|1945|12|29|df=y}} | birth_place = [[నారాయణహితి రాజభవనం]], [[ఖాట్మండు]], [[నేపాల్ రాజ్యం|నేపాల్]] | death_date = {{Death date and age|2001|6|1|1945|12|28|df=y}} | death_place = నారాయణహితి రాజభవనం, ఖాట్మండు, నేపాల్ | death_cause = [[నేపాల్ రాజకుటుంబ హత్యకాండ|హత్య]] (తుపాకీ గాయాలు) | religion = [[హిందూ మతం]] | signature = }} శ్రీ పంచ్ '''బీరేంద్ర బీర్ బిక్రమ్ షా దేవ్''' ({{langx|ne|वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह देव}}; 29 డిసెంబర్ 1945 – 1 జూన్ 2001) 1972 నుండి 2001లో జరిగిన నేపాల్ రాజకుటుంబ హత్యకాండలో హత్యకు గురయ్యే వరకు నేపాల్ రాజుగా ఉన్నారు. బీరేంద్ర అప్పటి రాజు మహేంద్ర, యువరాణి ఇంద్రల మొదటి కుమారుడు. 1972లో ఆయన సింహాసనాన్ని అధిష్టించినప్పుడు తన తండ్రి నుండి ''పంచాయతీ'' వ్యవస్థను వారసత్వంగా పొంది నేపాల్‌కు సంపూర్ణ రాచరికాధికారితో పాలించారు. 1990 విప్లవం తరువాత ఆయన ఆ వ్యవస్థను రద్దు చేసి రాజకీయ పార్టీలపై ఉన్న నిషేధాన్ని ఎత్తివేశారు. ప్రజాస్వామ్య రాజ్యాంగ రాచరికంలో దేశాధినేతగా వ్యవహరిస్తూ కొత్త రాజ్యాంగాన్ని ప్రకటించారు. 1996లో [[నేపాల్ కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ (మావోయిస్ట్ సెంటర్)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ నేపాల్]] తిరుగుబాటు ప్రారంభించినప్పుడు ఆయన పాలన చివరి భాగంలో నేపాల్ అంతర్యుద్ధం ప్రారంభమైంది. == బాల్యం, విద్యాభ్యాసం == బీరేంద్ర [[ఖాట్మండు]]లోని [[నారాయణహితి రాజభవనం|నారాయణహితి రాజభవనంలో]] అప్పటి యువరాజు మహేంద్ర బీర్ బిక్రమ్ షా దేవ్, ఆయన మొదటి భార్య యువరాణి [[ఇంద్ర (నేపాల్ యువరాణి)|ఇంద్ర రాజ్య లక్ష్మీ దేవి]]ల రెండవ కుమారుడిగా జన్మించారు. బీరేంద్ర మహేంద్రకు పెద్ద కుమారుడు కానప్పటికీ, మహేంద్ర మొదటి కుమారుడు రవీంద్ర షా ఆయన వివాహానికి ముందే జన్మించడం, ఒక గురుంగ్ మహిళకు జన్మించడం వల్ల అతన్ని "చట్టవిరుద్ధమైన బిడ్డగా" పరిగణించారు. దీనివల్ల బీరేంద్ర యువరాజుగా, వారసుడిగా ప్రకటించబడ్డారు.<ref name="DT">{{Cite news |title=King Birendra of Nepal |url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1309622/King-Birendra-of-Nepal.html |work=Daily Telegraph |date=23 August 2001 |access-date=21 July 2008 |archive-date=15 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230315200029/https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1309622/King-Birendra-of-Nepal.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.chandra-thapa.com.np/2014/01/the-late-king-birendra-bir-bikram-shah-childhoow-picture.html|title=The Late King Birendra Bir Bikram Shah – Childhood Picture|access-date=23 July 2015|archive-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726232512/http://www.chandra-thapa.com.np/2014/01/the-late-king-birendra-bir-bikram-shah-childhoow-picture.html|url-status=dead}}</ref> బీరేంద్ర తన సోదరుడు [[జ్ఞానేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|జ్ఞానేంద్ర]]తో కలిసి [[డార్జిలింగ్]]లోని సెయింట్ జోసెఫ్ స్కూల్ (జెసూట్ పాఠశాల)లో ఎనిమిదేళ్లపాటు చదువుకున్నారు. 13 మార్చి 1955న వారి తాత రాజు [[త్రిభువన్ (నేపాల్ రాజు)|త్రిభువన్]] మరణించడంతో వారి తండ్రి నేపాల్ సింహాసనాన్ని అధిష్టించారు. తండ్రి రాజు కావడంతో బీరేంద్ర నేపాల్ [[యువరాజు]] అయ్యారు. 1959లో బీరేంద్ర యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లోని [[ఈటన్ కళాశాల]]లో చేరారు. 1964 వరకు ఈటన్‌లో చదివిన తరువాత ఆయన నేపాల్‌కు తిరిగి వచ్చి దేశంలోని మారుమూల ప్రాంతాలకు కాలినడకన ప్రయాణించి గ్రామాల్లో అందుబాటులో ఉన్న వాటితో నిరాడంబరంగా జీవిస్తూ దేశాన్ని అన్వేషించడం ప్రారంభించారు.<ref name="DT" /> ఆ తరువాత ఆయన టోక్యో విశ్వవిద్యాలయంలో కొంతకాలం గడిపి ఆపై 1967 నుండి 1968 వరకు హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయంలో రాజకీయ సిద్ధాంతాన్ని అభ్యసించి తన విద్యను పూర్తి చేశారు.<ref name="BBC">{{Cite news |title=Birendra: Nepal's monarch of change |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/1365485.stm |publisher=BBC |date=2 June 2001 |access-date=21 July 2008 |archive-date=22 July 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080722202242/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/1365485.stm |url-status=live }}</ref> బీరేంద్ర తన యవ్వనంలో ప్రయాణాలను ఇష్టపడేవారు. కెనడా, లాటిన్ అమెరికా, ఆఫ్రికా, భారతదేశంలోని అనేక ప్రాంతాలు, అనేక ఇతర ఆసియా దేశాలకు ప్రయాణించారు. ఆయన కళాఖండాల సేకర్త, నేపాలీ చేతివృత్తుల కళాకారులకు మద్దతుదారు. హెలికాప్టర్లను నడపడం కూడా నేర్చుకున్నారు.<ref name="NYT">{{Cite news |last=Crossette |first=Barbara |date=3 June 2001 |title=Birendra, 55, Ruler of Nepal's the Hindu Kingdom |work=The New York Times |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0CEEDD143FF930A35755C0A9679C8B63 |access-date=21 July 2008 |archive-date=3 March 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090303085152/http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0CEEDD143FF930A35755C0A9679C8B63 |url-status=live }}</ref> బీరేంద్ర తన రెండవ బంధువు అయిన రాణా కుటుంబానికి చెందిన [[ఐశ్వర్య (నేపాల్ రాణి)|ఐశ్వర్య రాజ్య లక్ష్మీ దేవి]]ని 27 ఫిబ్రవరి 1970న వివాహం చేసుకున్నారు.<ref>{{Cite book |title=Milestones of History |last=Mainali |first=Pramod |year=2000 |isbn=99946-960-4-1 |page=111 |publisher=Pramod Mainali }}</ref> చరిత్రలో అత్యంత ఖరీదైన హిందూ వివాహ వేడుకలలో ఒకటిగా పేరుగాంచిన ఈ వివాహానికి 9.5 మిలియన్ డాలర్లు ఖర్చు చేశారు.<ref>{{Cite magazine |title=Marriage of Convenience |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,878784-1,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090214175438/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,878784-1,00.html |url-status=dead |archive-date=14 February 2009 |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |date=9 March 1970 |access-date=21 July 2008 }}</ref> == పాలన == === తొలి రోజులు === తన తండ్రి [[మహేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|రాజు మహేంద్ర]] మరణం తర్వాత 31 జనవరి 1972న తన 26వ ఏట బీరేంద్ర నేపాల్ సింహాసనాన్ని అధిష్టించారు. అయితే మొదటి సంవత్సరం రాజు మరణానికి సంతాప దినాలుగా పరిగణించడం, రెండవ సంవత్సరం అశుభకరమైనదిగా మత పండితులు భావించడం వల్ల ఆయన పట్టాభిషేకం 24 ఫిబ్రవరి 1975 వరకు (ఆయనకు 29 ఏళ్లు వచ్చే వరకు) ఆలస్యమైంది.<ref>{{Cite news | author = Bernard Weinraub |date=24 February 1975 |title=World's Only Hindu King Is Crowned in Nepal Ritual |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1975/02/24/archives/worlds-only-hindu-king-is-crowned-in-nepal-ritual-worlds-only-hindu.html |access-date=6 August 2022 |issn=0362-4331 |archive-date=26 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201126145419/https://www.nytimes.com/1975/02/24/archives/worlds-only-hindu-king-is-crowned-in-nepal-ritual-worlds-only-hindu.html |url-status=live }}</ref> [[హిందూ మతం|హిందూ]] చక్రవర్తిగా ఆయన నేపాలీ సంప్రదాయాలను పాటించవలసి వచ్చింది.<ref>{{Cite news |author=Bernard Weinraub |date=23 February 1975 |title=Nepal Begins Ritual Of Royal Coronation |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1975/02/23/archives/nepal-begins-ritual-of-royal-coronation.html |access-date=6 August 2022 |issn=0362-4331 |archive-date=8 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230308141906/https://www.nytimes.com/1975/02/23/archives/nepal-begins-ritual-of-royal-coronation.html |url-status=live }}</ref> === పంచాయతీ యుగం === {{Main|పంచాయతీ (నేపాల్)}} రాజకీయ పార్టీలపై నిషేధం ఉన్న, స్థానిక, ప్రాంతీయ కౌన్సిల్‌ల (వీటిని [[పంచాయతీ (నేపాల్)|పంచాయతీలు]] అని పిలుస్తారు) ద్వారా పాలన సాగే దేశాన్ని వారసత్వంగా పొందిన బీరేంద్ర సింహాసనాన్ని అధిష్టించిన తర్వాత పూర్తి నిరంకుశ పాలకుడిగా మారారు.<ref name="NYT" /> ''పంచాయతీ'' ప్రభుత్వ వ్యవస్థను నిర్వహించే ప్రయత్నంలో [[నేపాలీ కాంగ్రెస్ పార్టీ]]కి చెందిన ప్రముఖ నాయకులను తరచుగా అరెస్టు చేసేవారు.<ref name="NYT" /> 1980ల కాలంలో రాజకీయ సంస్థలపై ఉన్న ఆంక్షలు సడలించబడ్డాయి. దీంతో విద్యార్థుల నేతృత్వంలోని ఉదారవాద వర్గాలు నేపాల్‌లో రాజ్యాంగ మార్పులను డిమాండ్ చేయడం ప్రారంభించాయి.<ref name="BBC" /><ref>{{Cite web|url=http://www.nepalhomepage.com/news/century_poll/english/birendra|title=King Birendra Credentials|access-date=23 July 2015|archive-date=17 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201117071004/http://nepalhomepage.com/news/century_poll/english/birendra/|url-status=dead}}</ref> పెరుగుతున్న ప్రజాస్వామ్య అనుకూల ఉద్యమం కారణంగా పార్టీ రహిత లేదా బహుళ-పార్టీ వ్యవస్థ మధ్య ఎంచుకోవడానికి ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ (రిఫరెండం) నిర్వహిస్తామని బీరేంద్ర ప్రకటించారు. రిఫరెండంలో బహుళ-పార్టీ వ్యవస్థ లేదా పంచాయతీ వ్యవస్థ అనే రెండు ఎంపికలు ఇచ్చారు. మే 1980లో జరిగిన ప్రజాభిప్రాయ సేకరణలో పార్టీ రహిత వ్యవస్థ 55% నుండి 45% మెజారిటీతో విజయం సాధించింది.<ref name="Malhotra">{{Cite news |last=Malhotra |first=Inder |date=4 June 2001 |title=King Birendra of Nepal |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/news/2001/jun/04/guardianobituaries.nepal |access-date=21 July 2008 |archive-date=4 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200604100326/https://www.theguardian.com/news/2001/jun/04/guardianobituaries.nepal |url-status=live }}</ref> ఎన్నికల ఫలితం రాజును ఆర్థికంగా, రాజకీయంగా దేశంలో భారీ పునర్నిర్మాణాలు చేపట్టేలా చేసింది. జాతీయ ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ తరువాత ఆయన సమతుల్య అభివృద్ధిని సృష్టించడానికి దేశాన్ని 5 అభివృద్ధి ప్రాంతాలుగా విభజించారు. ప్రతి విభాగాన్ని సంవత్సరానికి ఒకసారి సందర్శించేవారు; 1990లో ఆయన హోదా రాజ్యాంగబద్ధమైన రాచరికంగా మారిన తర్వాత ఈ సందర్శనలు నిలిపివేయబడ్డాయి.<ref name=":5" /> === ప్రజాస్వామ్య యుగం === [[File:Birendra of Nepal with Rajiv Gandhi.jpg|భారత ప్రధాని [[రాజీవ్ గాంధీ]]తో కరచాలనం చేస్తున్న బీరేంద్ర, 1985|thumb]] 1990లో నేపాల్‌లో వరుస సమ్మెలు, ప్రజాస్వామ్య అనుకూల అల్లర్లు చెలరేగాయి. ఈ అల్లర్ల కారణంగా బీరేంద్ర రాజకీయ పార్టీలపై నిషేధాన్ని ఎత్తివేశారు, ఏప్రిల్ 1990లో [[రాజ్యాంగ రాచరికం|రాజ్యాంగ చక్రవర్తిగా]] మారడానికి అంగీకరించారు. ప్రతిపక్ష వర్గాలకు ప్రాతినిధ్యం వహించడానికి, వారి రాజకీయ సంస్కరణల డిమాండ్లను నెరవేర్చడానికి కొత్త రాజ్యాంగాన్ని సిద్ధం చేయడానికి ఆయన ఒక స్వతంత్ర రాజ్యాంగ సిఫార్సు కమిషన్‌ను నియమించారు.<ref>{{Cite web |url=http://countrystudies.us/nepal/53.htm |title=The Constitution of 1990 |access-date=21 July 2008 |publisher=Country Studies |archive-date=5 July 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090705230937/http://countrystudies.us/nepal/53.htm |url-status=live }} {{PD-notice}}</ref> ఈ కమిషన్ ప్రతిపాదిత రాజ్యాంగ ముసాయిదాను 10 సెప్టెంబర్ 1990న ఆయనకు సమర్పించింది. బహుళ-పార్టీ ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థతో బీరేంద్రను రాజ్యాంగ రాచరికానికి దేశాధినేతగా ఈ కొత్త రాజ్యాంగం మార్చింది. ముసాయిదా రాజ్యాంగాన్ని ప్రధాన మంత్రి [[కృష్ణ ప్రసాద్ భట్టారాయ్]], ఆయన మంత్రివర్గం ఆమోదించారు. 9 నవంబర్ 1990న బీరేంద్ర నేపాల్‌ను రాజ్యాంగ రాచరికంగా మార్చే కొత్త రాజ్యాంగాన్ని ప్రకటించారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/news/2001/jun/04/guardianobituaries.nepal|title=King Birendra of Nepal A ruler much loved by his people, he bowed to popular will and surrendered absolute power|newspaper=The Guardian|date=4 June 2001|last1=Malhotra|first1=Inder|access-date=14 December 2016|archive-date=4 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200604100326/https://www.theguardian.com/news/2001/jun/04/guardianobituaries.nepal|url-status=live}}</ref> ఒక రాజ్యాంగ చక్రవర్తిగా బీరేంద్ర తన ప్రజాస్వామ్య దృక్పథం, ప్రవర్తనల కారణంగా ఆటోక్రాటిక్ పాలకుడిగా ఉన్నప్పటికంటే ఎక్కువ ప్రజాదరణ పొందారు.<ref>{{Cite web |last=VIEWPOINT |date=2 June 2022 |title=13 Reasons Why Former King Birendra Shah Is the Most Loved Monarch of Nepal |url=https://www.nepwave.com/13-reasons-why-former-king-birendra-shah-is-the-most-loved-monarch-of-nepal/ |access-date=16 July 2022 |website=NEPWAVE |language=en-US |archive-date=16 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220716221904/https://www.nepwave.com/13-reasons-why-former-king-birendra-shah-is-the-most-loved-monarch-of-nepal/ |url-status=dead }}</ref> అయితే, బీరేంద్ర [[మావోయిజం|మావోయిస్టు]] తిరుగుబాటుదారులకు, ప్రభుత్వ బలగాలకు మధ్య జరిగిన [[నేపాల్ అంతర్యుద్ధం]] (1996 నుండి 2006 వరకు) నిరోధించలేకపోయారు.<ref name=":1">Sharma, S. (2019). ''The Nepal Nexus: An Inside Account of the Maoists, the Durbar and New Delhi''. Penguin Random House India Private Limited.</ref> === హత్య === {{Main|నేపాల్ రాజకుటుంబ హత్యకాండ}} 1 జూన్ 2001న, నేపాలీ రాచరిక నివాసమైన [[నారాయణహితి రాజభవనం|నారాయణహితి రాజభవనంలో]] జరిగిన విందు కార్యక్రమంలో బీరేంద్ర, ఆయన కుటుంబ సభ్యులు ఆయన కుమారుడు యువరాజు దీపేంద్ర చేతిలో దారుణంగా హత్య చేయబడ్డారు.<ref>{{Cite news |last=Crossette |first=Barbara |date=4 June 2001 |title=Birendra, 55, Nepal's King During Transition to Democracy, Is Dead |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2001/06/04/obituaries/birendra-55-nepals-king-during-transition-to-democracy-is-dead.html |access-date=16 July 2022 |issn=0362-4331 |archive-date=31 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181231143809/https://www.nytimes.com/2001/06/04/obituaries/birendra-55-nepals-king-during-transition-to-democracy-is-dead.html |url-status=live }}</ref> తనను తాను కాల్చుకున్న తరువాత కోమాలోకి వెళ్లిన దీపేంద్ర రాజుగా ప్రకటించబడ్డాడు. కానీ ఆయన స్పృహలోకి రాకుండానే కొద్ది రోజుల తర్వాత మరణించినట్లు ప్రకటించబడింది.<ref>{{Cite web |date=1 September 2001 |title=Tragedy in Nepal Royal Family Massacred |url=https://www.hinduismtoday.com/magazine/september-october-2001/2001-09-tragedy-in-nepal-royal-family-massacred/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221107145813/https://www.hinduismtoday.com/magazine/september-october-2001/2001-09-tragedy-in-nepal-royal-family-massacred/ |archive-date=7 November 2022 |access-date=26 July 2022 |website=Hinduism Today |language=en-US}}</ref> ఆ తర్వాత బీరేంద్ర తమ్ముడు [[జ్ఞానేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|జ్ఞానేంద్ర]] రాజుగా చేయబడ్డాడు.<ref>{{Cite news |last1=West |first1=Julian |date=2 June 2001 |title=Nepal's royal killer is named King as his parents are cremated |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/nepal/1311386/Nepals-royal-killer-is-named-King-as-his-parents-are-cremated.html |url-status=live |url-access=subscription |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/nepal/1311386/Nepals-royal-killer-is-named-King-as-his-parents-are-cremated.html |archive-date=12 January 2022}}{{cbignore}}</ref> == ముఖ్యమైన పనులు, అభివృద్ధి కార్యక్రమాలు == === దౌత్యపరమైన ప్రచారం === [[File:President Ronald Reagan During The State Visit of King Birendra Bir Kikram Shah Dev of Nepal with Joan Rivers in The East Room - DPLA - 60fec4f8987746ef9d0967ac59ae12dc.jpg|thumb|యుఎస్ అధ్యక్షుడు [[రోనాల్డ్ రీగన్]]తో బీరేంద్ర, 1983]] భారతదేశం, చైనా, సోవియట్ యూనియన్ల ఆధిపత్య ప్రభావాలు ఉన్నప్పటికీ ఆయన నేపాల్ స్వాతంత్ర్యాన్ని నిలబెట్టగలిగారు. రాజుగా ఆయన చేసిన మొదటి విదేశీ పర్యటనలు అక్టోబరు 1973లో భారతదేశానికి, రెండు నెలల తర్వాత చైనాకు జరిగాయి.<ref>{{Cite web |title=King Birendra's Historic China Visit |url=http://peoplesreview.com.np/index.php/articles/item/2446-king-birendra-s-historic-china-visit |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150723230223/http://peoplesreview.com.np/index.php/articles/item/2446-king-birendra-s-historic-china-visit |archive-date=23 July 2015 |access-date=23 July 2015}}</ref> ముస్తాంగ్ విప్లవం సమయంలో నేపాల్ నుండి ముస్తాంగ్, చైనా నుండి టిబెట్ విడిపోకుండా అడ్డుకున్నారు.<ref>{{Cite web |date=28 January 2020 |title=खम्पा काण्ड : नेपालबाट मुस्ताङलाई टुक्य्राएर तिब्बत कब्जा गर्न विदेशीले गराएको विद्रोह ! |url=https://www.swadeshnepal.com/2020/01/15628/ |access-date=23 July 2022 |website=Swadesh Nepal |language=en-US |archive-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220723013036/https://www.swadeshnepal.com/2020/01/15628/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=देवकी विष्ट |title=खम्पा विद्रोह' मा लिपुलेक नजिक लडाईं लडेका एक प्रहरीको संस्मरण |url=https://www.breaknlinks.com/nepali/news/2593 |access-date=23 July 2022 |website=Breaknlinks |language=ne |archive-date=10 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220810183457/https://www.breaknlinks.com/nepali/news/2593 |url-status=live }}</ref> చైనాకు వ్యతిరేకంగా పనిచేస్తున్న ఖంపాల తిరుగుబాటును నిరాయుధీకరించడం ద్వారా నేపాల్-చైనా సంబంధాలు కొత్త శిఖరాలకు చేరుకున్నాయి.<ref name=":3">{{Cite web |last=Basnyat |first=Prem Singh |title=A forgotten history |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/67819/ |access-date=22 July 2022 |website=My Republica |language=en |archive-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220723021548/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/67819/ |url-status=live }}</ref><ref name="premBasnyat">{{Cite book |last=Basnyāta |first=P. |title=Nepalese Army in Tibetan Khampa Disarming Mission |date=2007 |publisher=Sarwochcha Man Singh Basnyat |isbn=978-99946-2-863-6}}</ref> [[సార్క్|దక్షిణాసియా ప్రాంతీయ సహకార మండలి (సార్క్)]], దక్షిణాసియా ఆహార నిల్వల స్థాపనకు ఆయన చేసిన విస్తృత ప్రచారం కోసం దేశ ప్రజలు ఆయనను గుర్తుంచుకుంటారు. తన పాలనా కాలంలో ఖాట్మండులో సార్క్ సచివాలయాన్ని కూడా ఏర్పాటు చేయగలిగారు.<ref name=":2">{{Cite web |title=Diplomatic achievements of King Birendra: From Peace Zone Proposal to expansion of foreign relations |url=https://english.nepalpress.com/2021/06/02/diplomatic-achievements-of-king-birendra-from-peace-zone-proposal-to-expansion-of-foreign-relations/ |access-date=16 July 2022 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=1 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221001182551/https://english.nepalpress.com/2021/06/02/diplomatic-achievements-of-king-birendra-from-peace-zone-proposal-to-expansion-of-foreign-relations/ |url-status=live }}</ref> దౌత్య సంబంధాలు కలిగి ఉన్న దేశాల సంఖ్యను 49 నుండి 96కి పెంచుతూ అదనంగా 46 దేశాలతో సంబంధాలు నెలకొల్పగలిగారు. ఐక్యరాజ్యసమితిలో [[నేపాల్ జోన్ ఆఫ్ పీస్ ప్రతిపాదన|నేపాల్‌ను ఒక శాంతి మండలంగా]] ప్రచారం చేయడం ద్వారా నేపాల్ తటస్థ విధానాన్ని మరింత బలోపేతం చేశారు.<ref>{{Cite web |title=NRC0015 – Nepali foreign policy and Zone of Peace: an attempt at neutrality? – NIPoRe |url=https://nipore.org/nrc0015-nepali-foreign-policy-and-zone-of-peace-an-attempt-at-neutrality/ |access-date=16 July 2022 |language=en-US |archive-date=7 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220707073318/https://nipore.org/nrc0015-nepali-foreign-policy-and-zone-of-peace-an-attempt-at-neutrality/ |url-status=live }}</ref> ఆసియాలోని రెండు బలమైన దేశాల మధ్య ఉన్న నేపాల్ ఆ రెండు దేశాలతో మంచి సంబంధాలు కలిగి ఉండాలని ఆయన గట్టిగా విశ్వసించారు.<ref name="Malhotra" /> === శాంతికి ప్రోత్సాహం === {{Main|నేపాల్ జోన్ ఆఫ్ పీస్ ప్రతిపాదన}} గౌతమ బుద్ధుని జననం, విదేశీ శక్తులతో అలీన విధానం వంటి చారిత్రక శాంతి హోదాను పరిగణనలోకి తీసుకుని నేపాల్‌ను శాంతి దేశంగా ప్రకటించాలని ఐక్యరాజ్యసమితి సమావేశంలో ఆయన ప్రతిపాదించారు.<ref>{{Cite web |last=Magazine |first=New Spolight |title=Late King Birendra And His Demand For "Peace Zone"Status For Nepal. |url=https://www.spotlightnepal.com/2019/05/15/late-king-birendra-and-his-demand-peace-zonestatus-nepal/ |access-date=16 July 2022 |website=SpotlightNepal |language=en |archive-date=16 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220716202712/https://www.spotlightnepal.com/2019/05/15/late-king-birendra-and-his-demand-peace-zonestatus-nepal/ |url-status=live }}</ref> ఐక్యరాజ్యసమితిలో 116 దేశాలు ఈ ప్రతిపాదనకు మద్దతు ఇచ్చాయి.<ref name=":2" /> తరువాత ఆయన 1986లో "పీస్ కీపింగ్ ట్రైనింగ్ క్యాంప్"ను స్థాపించారు. ఇది 2001లో శాంతి పరిరక్షక బలగాలకు శిక్షణ ఇవ్వడానికి ఒక శిక్షణా సంస్థగా పునర్నిర్మించబడింది. తరువాత దీనిని [[బీరేంద్ర పీస్ ఆపరేషన్స్ ట్రైనింగ్ సెంటర్]]గా మార్చారు. ఐక్యరాజ్యసమితి సహకారంతో నేపాల్ శిక్షణ పొందిన శాంతి పరిరక్షక దళాలను పంపడం ప్రారంభించి ఐక్యరాజ్యసమితిలో క్రియాశీల సభ్యునిగా మారింది.<ref>{{Cite web |title=BPOTC {{!}} वीरेन्द्र शान्ति कार्य तालिम केन्दर |url=https://bpotc.nepalarmy.mil.np/ |access-date=16 July 2022 |website=bpotc.nepalarmy.mil.np |archive-date=16 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220716232532/https://bpotc.nepalarmy.mil.np/ |url-status=live }}</ref> 1974లో ఉత్తర హిమాలయ ప్రాంతంలో స్థిరపడిన ఖంపాస్ తిరుగుబాటుదారులను నిరాయుధులను చేయడంలో ఆయన విజయం సాధించారు. ఆయుధాలు అప్పగించిన వారికి భూమి, డబ్బు, పౌరసత్వం ఇచ్చి, వారి ఆయుధాలను జప్తు చేశారు. లొంగిపోని వారు టిబెటన్ ప్రాంతం వైపు వెళ్లకుండా నిషేధించారు.<ref name=":3" /><ref>{{Cite web |last=Saxena |first=Shobhan |date=30 March 2008 |title=The legion of Betrayed Warriors |url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/the-legion-of-betrayed-warriors/articleshow/2910662.cms |access-date=23 July 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220723013041/https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/the-legion-of-betrayed-warriors/articleshow/2910662.cms |url-status=live }}</ref> దేశంలో మావోయిస్టుల విప్లవాన్ని అణచివేయడానికి సైన్యాన్ని ఉపయోగించడాన్ని నిరోధించిన ఘనత కూడా బీరేంద్రకే దక్కుతుంది. సైన్యం ప్రయోగం పరిస్థితులను మరింత దిగజార్చి దేశంలో శాంతికి విఘాతం కలిగించే ప్రమాదం ఉండేది.<ref name=":1" /><ref>{{Citation |last=Nepal Insight |title=Why didn't birendra use the army against Maoist? {{!}} Nepal History |date=20 June 2019 |url=https://www.youtube.com/watch?v=Ca2FHjNR-z0 |language=ne |access-date=17 July 2022 |archive-date=17 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220717231824/https://www.youtube.com/watch?v=Ca2FHjNR-z0 |url-status=live }}</ref> === పర్యావరణ పరిరక్షణ === [[File:Tibetan Snowcock.jpg|thumb|సాగర్‌మాత నేషనల్ పార్క్ వద్ద ఒక [[టిబెటన్ స్నోకాక్]]]] రాజు బీరేంద్ర ప్రకృతి ప్రేమికుడిగా, ప్రకృతి పరిరక్షణకు గొప్ప మద్దతుదారుడిగా పేరుగాంచారు. ప్రభుత్వపరంగా ప్రకృతి పరిరక్షణ ధోరణి ఆయన హయాంలోనే ప్రారంభమైంది. టెరాయ్ వలసలు, వేట కారణంగా ఖడ్గమృగాల సంఖ్య విపరీతంగా తగ్గిపోవడంతో ప్రభుత్వం 130 మంది సాయుధ పురుషులతో ఖడ్గమృగాల పెట్రోలింగ్ దళాన్ని (నేపాలీ: ''గైడా గస్తీ''), చిత్వాన్ అంతటా గార్డ్ పోస్టుల నెట్‌వర్క్‌ను ఏర్పాటు చేసింది. చట్టపరమైన వ్యవస్థ ద్వారా ఖడ్గమృగాల అంతరించిపోవడాన్ని నివారించడానికి జాతీయ పార్క్ చట్టం తీసుకువచ్చారు. దీని ద్వారా డిసెంబర్ 1970లో [[చిత్వాన్ నేషనల్ పార్క్]] ప్రకటించబడి, 1971లో సరిహద్దులు నిర్ణయించబడి, 1973లో స్థాపించబడింది.<ref name="Gurung1983">Gurung, K. K. (1983). ''Heart of the Jungle: the Wildlife of Chitwan, Nepal''. André Deutsch, London.</ref><ref name="adhikari">{{cite journal|author=dhikari, T. R.|date=2002|url=http://www.sosrhino.org/news/Updatepoaching.pdf|title=The curse of success|journal=Habitat Himalaya – A Resources Himalaya Factfile|volume=IX|number=3|archive-date=24 March 2023|access-date=16 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20230324130119/http://www.sosrhino.org/news/Updatepoaching.pdf|url-status=dead}}</ref> [[File:Greater one-horned rhinoceros at Chitwan.jpg|left|thumb|చిత్వాన్ జాతీయ ఉద్యానవనం వద్ద ఒక [[భారతీయ ఖడ్గమృగం]]]] దేశంలో పులుల సంరక్షణ కోసం 1976లో 368 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణంలో ''రాయల్ కర్నాలి వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం'' ప్రకటించారు. దీనిని తరువాత 1982లో [[బర్దియా నేషనల్ పార్క్|రాయల్ బర్దియా వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం]]గా మార్చారు. బబాయ్ రివర్ వ్యాలీని 1984లో ఈ రిజర్వ్ ఏరియాకు కలుపారు. రిజర్వ్‌లోని పర్యావరణ వ్యవస్థ అభివృద్ధి చెందడంతో 1988లో ఈ ప్రాంతాన్ని జాతీయ ఉద్యానవనంగా ప్రకటించారు.<ref name="mk98">Majupuria, T. C., Kumar, R. (1998). ''Wildlife, National Parks and Reserves of Nepal.'' S. Devi, Saharanpur and Tecpress Books, Bangkok. {{ISBN|974-89833-5-8}}</ref> దేశంలో నాల్గవ రక్షిత ప్రాంతంగా 1976లో లాంగ్టాంగ్ హిమాలయ ప్రాంతం నుండి [[లాంగ్టాంగ్ నేషనల్ పార్క్]] స్థాపించబడింది. దీనికోసం నువాకోట్, రసువా, సింధుల్‌పాల్చోక్ జిల్లాల్లో 1,710 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణాన్ని కేటాయించారు.<ref name="nbrb2007">{{cite book |url=http://lib.icimod.org/record/7560/files/Nepal%20Biodiversity%20Resource%20Book.pdf |title=Nepal Biodiversity Resource Book. Protected Areas, Ramsar Sites, and World Heritage Sites |publisher=International Centre for Integrated Mountain Development, Ministry of Environment, Science and Technology, in cooperation with United Nations Environment Programme, Regional Office for Asia and the Pacific |year=2007 |isbn=978-92-9115-033-5 |location=Kathmandu |author1=Bhuju, U. R. |author2=Shakya, P. R. |author3=Basnet, T. B. |author4=Shrestha, S. |access-date=2 June 2024 |archive-date=26 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110726170342/http://books.icimod.org/demo/uploads/ftp/Nepal%20Biodiversity%20Resource%20Book.pdf |url-status=live }}</ref> 1976లో మరొక వన్యప్రాణుల అభయారణ్యాన్ని [[కోశి తప్పూ వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం]]గా ప్రకటించారు. అదే సంవత్సరంలో సుదూర-పశ్చిమ ప్రావిన్స్‌లోని టెరాయ్ ప్రాంతంలో [[శుక్లాఫాంటా నేషనల్ పార్క్|రాయల్ శుక్లాఫాంటా వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం]] స్థాపించారు. దీనిని తరువాత విస్తరించి 1980ల చివరలో జాతీయ ఉద్యానవనంగా మార్చారు.<ref name="majupuria1998">{{Cite book |author=Majupuria, T.C. |title=Wildlife, National Parks and Reserves of Nepal |author2=Kumar, R. |publisher=S. DeviSaharanpur and Tecpress Books |year=1998 |isbn=974-89833-5-8 |location=Bangkok |pages=237–240 |chapter=Royal Sukla Phanta Wildlife Reserve |name-list-style=amp}}</ref><ref name="Basnet_al2019">{{Cite journal |author1=Basnet, H. |author2=Thakuri, D.C. |author3=Bhetwal, K. |author4=Joshi, D. |author5=Poudyal, L.P. |name-list-style=amp |year=2019 |title=Recent records of threatened birds in the Sukilaphanta Grassland, Suklaphanta National Park, Nepal, with particular focus on White-throated Bushchat ''Saxicola insignis'' and Finn's Weaver ''Ploceus megarhynchus'' |url=https://www.researchgate.net/publication/340730965 |journal=Birding Asia |issue=32 |pages=93–96}}</ref> హుమ్లా, ముగు, జుమ్లా ప్రాంతాల విశిష్టమైన వృక్ష, జంతుజాలాన్ని రక్షించడానికి ప్రసిద్ధ రారా సరస్సును కలుపుకుని [[రారా నేషనల్ పార్క్]] అదే సంవత్సరంలో స్థాపించబడింది. ఇది తన తండ్రి [[మహేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|రాజు మహేంద్ర]] కలను సాకారం చేసింది.<ref name="nbrb2007" /><ref>{{Cite web |title=Nepali Times {{!}} The Brief » Blog Archive » Remembering Rara |url=https://www.nepalitimes.com/blogs/thebrief/2017/10/02/remembering-rara/ |access-date=20 July 2022 |language=en-US |archive-date=23 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230923021550/https://nepalitimes.com/blogs/thebrief/2017/10/02/remembering-rara |url-status=live }}</ref> అదే సంవత్సరంలో [[సాక్రెడ్ హిమాలయన్ ల్యాండ్‌స్కేప్]]లో భాగంగా సోలుఖుంబు జిల్లాలో 1,148 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణంలో [[సాగర్‌మాత నేషనల్ పార్క్]] స్థాపించబడింది.<ref>{{Cite book |author1=Gurung, C. P. |title=Conservation Biology in Asia |author2=Maskey, T. M. |author3=Poudel, N. |author4=Lama, Y. |author5=Wagley, M. P. |author6=Manandhar, A. |author7=Khaling, S. |author8=Thapa, G. |author9=Thapa, S. |publisher=Nepal Society for Conservation Biology, Asia Section and Resources Himalaya Foundation |year=2006 |isbn=99946-996-9-5 |editor1=McNeely, J. A. |location=Kathmandu |pages=10–20 |chapter=The Sacred Himalayan Landscape: Conceptualizing, Visioning, and Planning for Conservation of Biodiversity, Culture and Livelihoods in the Eastern Himalaya |editor2=McCarthy, T. M. |editor3=Smith, A. |editor4=Whittaker, O. L. |editor5=Wikramanayake, E. D. |chapter-url=https://conbio.org/images/content_groups/Asia/Chapter%201_Gurung_Himalayan%20Landscape.pdf |name-list-style=amp |author10=Wikramanayake, E. D. |access-date=2 June 2024 |archive-date=28 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231128232904/https://conbio.org/images/content_groups/Asia/Chapter%201_Gurung_Himalayan%20Landscape.pdf |url-status=live }}</ref> 1984లో సుదూర-పశ్చిమ ప్రాంతంలోని బజాంగ్, బాజురా, అచ్చామ్, దోటి జిల్లాలలో 225 చదరపు కిలోమీటర్ల ప్రాంతాన్ని [[ఖాప్తడ్ నేషనల్ పార్క్]]గా రక్షిత ప్రాంతంగా కేటాయించారు. అదే సంవత్సరంలో [[పర్సా నేషనల్ పార్క్|పర్సా వన్యప్రాణుల అభయారణ్యాన్ని]] కూడా స్థాపించి దాన్ని తరువాత జాతీయ ఉద్యానవనంగా పొడిగించారు. దేశంలోని ఏకైక ట్రాన్స్-హిమాలయన్ జాతీయ ఉద్యానవనమైన [[షెయ్ ఫోక్సుండో నేషనల్ పార్క్]]ను కర్నాలీ ప్రావిన్స్‌లోని డోల్పా, ముగు జిల్లాల్లో 3,555 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణంతో 1984లో స్థాపించారు. ఇందులో ప్రసిద్ధ [[ఫోక్సుండో సరస్సు]] కూడా ఉంది.<ref name="nbrb2007"/> వేటను ఒక హాబీగా కొనసాగించే రాజ సంప్రదాయాన్ని పరిరక్షించడానికి, క్షీణిస్తున్న వన్యప్రాణుల వనరులను నిరోధించడానికి ఆయన 1987లో [[ధోర్పాటన్ హంటింగ్ రిజర్వ్]]ను స్థాపించారు. ఆయన తండ్రికి స్మారక చిహ్నంగా 1990లో అప్పటి యువరాజు [[జ్ఞానేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|జ్ఞానేంద్ర]] అధ్యక్షతన [[కింగ్ మహేంద్ర ట్రస్ట్ ఫర్ నేచర్ కన్జర్వేషన్]] కూడా స్థాపించబడింది. మహేంద్ర ట్రస్ట్ స్థాపనతో ఆయన [[అన్నపూర్ణ కన్జర్వేషన్ ఏరియా]]ను ప్రకటించారు.<ref>Croes, K. D. (2006). Conserving the king: Inverting the origin story of the Annapurna Conservation Area Project of Nepal. ''HIMALAYA, the Journal of the Association for Nepal and Himalayan Studies'', ''26''(1), 6.</ref> ఆయన కృషితో నేపాల్ 1979లో [[సాగర్‌మాత నేషనల్ పార్క్]]ను,<ref>{{Cite web |last=Centre |first=UNESCO World Heritage |title=Sagarmatha National Park |url=https://whc.unesco.org/en/list/120/ |access-date=11 August 2022 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en |archive-date=28 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231028174004/https://whc.unesco.org/en/list/120 |url-status=live }}</ref> 1984లో [[చిత్వాన్ నేషనల్ పార్క్]]ను<ref>{{Cite web |last=Centre |first=UNESCO World Heritage |title=Chitwan National Park |url=https://whc.unesco.org/en/list/284/ |access-date=11 August 2022 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en |archive-date=26 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190826120952/https://whc.unesco.org/en/list/284/ |url-status=live }}</ref> యునెస్కో [[ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం|ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలలో]] చేర్చగలిగింది. అలాగే కాఠ్మండు, లలిత్‌పూర్, భక్తపూర్ దర్బార్ చతురస్రాల వంటి స్మారక కట్టడాలు, పశుపతినాథ్ ఆలయం, బౌధనాథ్, స్వయంభునాథ్, చాంగ్ నారాయణ్ వంటి మతపరమైన ప్రదేశాలు కూడా 1979లో ఈ జాబితాలో చేర్చబడ్డాయి.<ref>{{Cite web |last=Centre |first=UNESCO World Heritage |title=Kathmandu Valley |url=https://whc.unesco.org/en/list/121/ |access-date=11 August 2022 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en |archive-date=4 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231104081358/https://whc.unesco.org/en/list/121/ |url-status=live }}</ref> === ఆర్థిక సంస్కరణలు === [[File:TUTH Emergency Hall.jpg|thumb|నేపాల్‌లోని పురాతన బోధనాసుపత్రి అయిన త్రిభువన్ యూనివర్శిటీ టీచింగ్ హాస్పిటల్ బ్లాకుల్లో ఒకటి.]] స్థిరత్వం, పర్యావరణ పరిరక్షణపై దృష్టి సారించి {{Start date|1975|12|28|df=y}}న చైనా సహాయంతో నేపాల్‌లో ట్రాలీ బస్సు వ్యవస్థను స్థాపించారు. నేపాల్‌గంజ్ ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1973), పోఖారా ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1974), బుట్వాల్ ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1976), భక్తపూర్ ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1979), ధన్‌కుటా ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1980), బీరేంద్రనగర్ ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1981), గజేంద్రనారాయణ్ ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1986) లను స్థాపించడం ద్వారా ఆయన తన తండ్రి మార్గాన్ని అనుసరించారు.<ref>Khatri, M. B. (2018). Industrial development in Nepal: Problems and prospects. ''Economic Journal of Nepal'', ''41''(3-4), 25-40.</ref> ఖాట్మండుకు మెలమ్చి నీటి ప్రాజెక్టు ప్రణాళికను రూపొందించిన ఘనత బీరేంద్రదే.<ref>{{Cite web |last=Magazine |first=New Spolight |title=MELAMCHI PROJECT Water At The Tap |url=https://www.spotlightnepal.com/2021/04/04/melamchi-project-water-tap/ |access-date=30 June 2022 |website=SpotlightNepal |language=en |archive-date=30 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220630182510/https://www.spotlightnepal.com/2021/04/04/melamchi-project-water-tap/ |url-status=live }}</ref> గోరఖాలీ టైర్స్ ఇండస్ట్రీస్, ఉదయపూర్ సిమెంట్ ఇండస్ట్రీస్ లిమిటెడ్, నేపాల్ మెటల్ కంపెనీ, నేపాల్ ఫార్మాస్యూటికల్స్ అన్నీ ఆయన కాలంలోనే స్థాపించబడ్డాయి. బీరేంద్ర [[పశుపతి ఏరియా డెవలప్‌మెంట్ ట్రస్ట్]]‌కు పోషకుడిగా ఉన్నారు.<ref>{{Cite web |title=RAOnline Reports on Nepal – The Royal Tragedy |url=https://www.raonline.ch/pages/story/np/npstory22c.html |access-date=30 June 2022 |website=www.raonline.ch |archive-date=11 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220811124858/https://www.raonline.ch/pages/story/np/npstory22c.html |url-status=live }}</ref> ఏప్రిల్ 1979లో డెడ్ బర్న్ మ్యాగ్నసైట్, టాల్క్ పౌడర్‌ను ఉత్పత్తి చేసే లక్ష్యంతో డోలఖా జిల్లాలోని లాకురి దండా వద్ద నేపాల్ ప్రభుత్వం, ఒరిస్సా ఇండస్ట్రీస్ సంయుక్త పెట్టుబడితో నేపాల్ ఓరియంటల్ మాగ్నసైట్ ఫ్యాక్టరీ స్థాపించబడింది.<ref>{{Cite web |title=Govt making efforts to revive Nepal Orind Magnesite |url=https://kathmandupost.com/money/2014/04/01/govt-making-efforts-to-revive-nepal-orind-magnesite |access-date=23 July 2022 |website=kathmandupost.com |language=English |archive-date=3 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221003072253/https://kathmandupost.com/money/2014/04/01/govt-making-efforts-to-revive-nepal-orind-magnesite |url-status=live }}</ref> 1983లో ఆయన నేపాల్-పాకిస్థాన్ జాయింట్ ఎకనామిక్ కమీషన్‌ను ఏర్పాటు చేసి దేశంలోకి గణనీయమైన విదేశీ పెట్టుబడులను తీసుకురాగలిగారు. ప్రపంచ బ్యాంకు, కువైట్, జపాన్ ఆర్థిక సహాయంతో 1982లో కులేఖానిలో 60 మెగావాట్ల [[జలవిద్యుత్]] ప్రాజెక్టు ప్రారంభమైంది.<ref>{{Cite web |title=Nepal {{!}} History, Population, Flag, Language, Map, & Facts |url=https://www.britannica.com/place/Nepal |access-date=26 July 2022 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=12 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120312210525/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/409152/Nepal/23651/Health-and-education |url-status=live }}</ref> జపాన్ ఇంటర్నేషనల్ కోఆపరేషన్ ఏజెన్సీ ఆర్థిక మద్దతుతో 1982లో టియు టీచింగ్ హాస్పిటల్ స్థాపించబడింది.<ref>{{Cite web |title=About – Institute of Medicine |url=http://iom.edu.np/about/ |access-date=17 July 2022 |language=en-US |archive-date=17 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220717200810/http://iom.edu.np/about/ |url-status=live }}</ref> నార్దేవి ఆయుర్వేద ఆసుపత్రి 1974లో స్థాపించబడింది. సర్వీస్‌లో ఉన్న పోలీసులకు, వారి కుటుంబాలకు ఉచిత ఆరోగ్య సేవలను అందించే ఉద్దేశ్యంతో 2040 బిఎస్ చైత్ర 27న రాజు నేపాల్ పోలీస్ హాస్పిటల్‌ను స్థాపించారు. దేశంలో ట్రేడ్ ఆఫ్ స్టాక్స్, క్యాపిటల్స్ వృద్ధిని నిర్వహించడానికి, ప్రోత్సహించడానికి ఆయన 1976లో సెక్యూరిటీస్ ఎక్స్ఛేంజ్ సెంటర్ లిమిటెడ్‌ను స్థాపించారు. ఈ కేంద్రం తరువాత మనం ఇప్పుడు చూస్తున్న [[నేపాల్ స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజ్]]గా అభివృద్ధి చెందింది.<ref>{{Cite web |title=Nepal Stock Exchange |url=https://www.nepalstock.com.np/about-us/introduction |access-date=11 August 2022 |website=www.nepalstock.com.np |archive-date=5 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221005162742/https://www.nepalstock.com.np/about-us/introduction |url-status=live }}</ref> 1984లో నేపాల్ తొలి టెలివిజన్ ఛానెల్ [[నేపాల్ టెలివిజన్]]ను స్థాపించిన ఘనత ఆయనకే దక్కుతుంది. ఇది ఫ్రెంచ్ సహాయంతో 1985లో తన మొదటి ఛానెల్‌ను ప్రారంభించింది. ఈ ఆర్థిక సంస్కరణల కారణంగా 1986 నాటికి దేశంలో దాదాపు 125 వేల మంది కార్మికులకు ఉపాధి కల్పించే 2,054 పారిశ్రామిక సంస్థలు ఉన్నాయి. 1990 నాటికి టెలివిజన్ ప్రజల దరికి చేరడంతో వీడియో అద్దె సేవలు, శాటిలైట్ డిష్‌లు సాధారణంగా అందుబాటులోకి వచ్చాయి. నేపాల్‌లో సంస్కృత విద్యను నిర్వహించడానికి రాజు బీరేంద్ర 1986లో రాష్ట్రీయ పంచాయతీ సలహా, సమ్మతితో డాంగ్‌లో మహేంద్ర సంస్కృత విశ్వవిద్యాలయాన్ని స్థాపించారు. ఇది దేశంలో రెండవ విశ్వవిద్యాలయం.<ref>{{Cite book |title=Nepal Sanskrit University Act, 2043 English |publisher=Law Commission Nepal |year=1986}}</ref> === రహదారులు, రవాణా === గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో రహదారులను నిర్మించడం కంటే వాయు కనెక్టివిటీని నిర్మించడం చౌక అని 1972 నాటి అధ్యయనాలు చూపించాయి.<ref name=":4">{{Cite web |last=Yang |first=Eunmo |date=2007 |title=Modernization of Nepal under the Shah Dynasty, 1951–1991 |url=https://www.zum.de/whkmla/sp/0708/eunmo/eunmo1.html#ed |access-date=26 July 2022 |website=www.zum.de |publisher=Korean Minjok Leadership Academy International Program |archive-date=5 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221005224041/https://www.zum.de/whkmla/sp/0708/eunmo/eunmo1.html#ed |url-status=live }}</ref> అప్పటి ప్రభుత్వం గ్రామీణ ప్రాంతాలను విమానాశ్రయాలతో అనుసంధానించాలని, ట్రాఫిక్ ప్రవాహం ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు మాత్రమే రోడ్లు నిర్మించాలని నిర్ణయం తీసుకుంది. ఈ విధానంలో భాగంగా 1973లో బాగ్‌లుంగ్ విమానాశ్రయం (బలేవా విమానాశ్రయం), ధోర్పాటన్ విమానాశ్రయం, మహేంద్రనగర్ విమానాశ్రయం, రుకుమ్ చౌర్జహారి విమానాశ్రయం స్థాపించబడ్డాయి. సన్ఫెబాగర్ విమానాశ్రయం 1975లో స్థాపించబడింది. సిమికోట్ విమానాశ్రయం 18 మార్చి 1977న, డోల్పా విమానాశ్రయం 1978లో, రామేచాప్ విమానాశ్రయం 1979లో స్థాపించబడ్డాయి. సిల్గాడి విమానాశ్రయంగా పిలువబడే దోటి విమానాశ్రయం 1973లో తారు రన్‌వేతో నిర్మించబడింది. రారా విమానాశ్రయంగా పిలువబడే తాల్చా విమానాశ్రయం 1975లో నిర్మించబడింది. ఫుంగ్లింగ్‌లో ఉన్న తప్లెజంగ్ విమానాశ్రయం (సుకేతార్ విమానాశ్రయం), జిరి విమానాశ్రయం, ఫాప్లు విమానాశ్రయం, బజాంగ్ విమానాశ్రయం 1976లో నిర్మించబడ్డాయి.<ref>{{Cite web |date=21 November 2020 |title=Timeline of Nepal Aviation, glimpse from 1949 to 2020 |url=https://www.aviationnepal.com/timeline-of-nepal-aviation-glimpse-from-1949-to-2020/ |access-date=24 July 2022 |website=Aviation Nepal |language=en-US |archive-date=25 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220925200550/https://www.aviationnepal.com/timeline-of-nepal-aviation-glimpse-from-1949-to-2020/ |url-status=live }}</ref> రోల్పా విమానాశ్రయం 1980లో, మనంగ్ విమానాశ్రయం 1981లో, బాజురా విమానాశ్రయం 1984లో, దార్చుల విమానాశ్రయం 1986లో ప్రారంభమయ్యాయి.<ref>{{Cite web |last=Adventures |first=Third Rock |title=Airports in Nepal – 50 Places That Connect the Country to the World |url=https://www.thirdrockadventures.com/blog/airports-in-nepal |access-date=24 July 2022 |website=Third Rock Adventures |language=en |archive-date=26 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220526132209/https://www.thirdrockadventures.com/blog/airports-in-nepal |url-status=live }}</ref> స్విస్ ప్రభుత్వ సహాయంతో సోలుఖుంబుకు వెళ్లే లామోసంగు-జిరి రహదారిని 1985లో ప్రారంభించారు.<ref>{{Cite web |last=SHRESTHA |first=PRAGYA |date=2005 |title=The great green road |url=http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=496#.YuBdc7pBzDc |access-date=26 July 2022 |website=archive.nepalitimes.com |archive-date=8 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230308142006/http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=496#.YuBdc7pBzDc |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Switzerland – Nepal: A close partnership lasting more than 50 years – Nepal {{!}} ReliefWeb |url=https://reliefweb.int/report/nepal/switzerland-nepal-close-partnership-lasting-more-50-years |access-date=26 July 2022 |website=reliefweb.int |date=4 August 2009 |language=en |archive-date=26 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220726233223/https://reliefweb.int/report/nepal/switzerland-nepal-close-partnership-lasting-more-50-years |url-status=live }}</ref> === వ్యవసాయ ప్రోత్సాహం === బీరేంద్ర పాలనలో ప్రభుత్వం వ్యవసాయ ప్రోత్సాహంపై అధిక దృష్టి సారించింది. ఫలితంగా 1990 నాటికి దాదాపు 90% జనాభా ప్రత్యక్షంగా లేదా పరోక్షంగా వ్యవసాయంలో పాల్గొంది. చైనా సహాయంతో 1985లో కంపెనీల చట్టం 2021 (బిక్రమ్ సంబత్) కింద భృకుటి పల్ప్, పేపర్ స్థాపించబడింది.<ref>{{Cite journal |last=Chitrakar |first=Tara Devi |year=2012 |title=Performance of Bhrikuti Paper and Pulp Limited: Before and After Privatization |url=https://www.pyc.edu.np/index.php?option=com_content&view=article&id=604:performance-of-bhrikuti-paper-and-pulp-limited-before-and-after-privatization&catid=97:volume-v-2012&Itemid=530 |journal=PYC Nepal Journal of Management |volume=5 |pages=44–54 |doi=10.3126/pycnjm.v5i1.81346 |via=[[Public Youth Campus]] |access-date=2 June 2024 |archive-date=27 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210727084203/https://www.pyc.edu.np/index.php?option=com_content&view=article&id=604%3Aperformance-of-bhrikuti-paper-and-pulp-limited-before-and-after-privatization&catid=97%3Avolume-v-2012&Itemid=530 |url-status=live }}</ref><ref name=":0">{{Cite web |date=6 December 2011 |title=Largest Paper Mill in Nepal Closing |url=https://www.globalpapermoney.com/largest-paper-mill-in-nepal-closing--cms-5946 |access-date=27 July 2021 |website=Global Paper Money |archive-date=27 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210727082210/https://www.globalpapermoney.com/largest-paper-mill-in-nepal-closing--cms-5946 |url-status=live }}</ref> వ్యవసాయ భూములు, వ్యవసాయ శ్రామిక శక్తి పెరగడంతో ఆహార సరఫరా పెరిగి మెరుగైన పోషణ లభించింది. మొక్కజొన్న ఉత్పత్తి 1961లో 500,000 టన్నుల నుండి 1991లో 1 మిలియన్ టన్నులకు పెరిగింది. చైనా సాంకేతిక సహాయంతో 1982లో నవల్పరాసి జిల్లా సున్వాల్ వద్ద లుంబినీ షుగర్ మిల్స్ నిర్మించబడింది.<ref>{{Cite news |date=13 January 1964 |title=NEPAL GETS HELP OF EAST AND WEST; Aid Projects were sped by China, Russia, U. S. and India. |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1964/01/13/archives/nepal-gets-help-of-east-and-west-aid-projects-sped-by-china-russia.html |access-date=26 July 2022 |issn=0362-4331 |archive-date=26 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220726233223/https://www.nytimes.com/1964/01/13/archives/nepal-gets-help-of-east-and-west-aid-projects-sped-by-china-russia.html |url-status=live }}</ref><ref name=":4" /> గోరఖాలీ రబ్బరు పరిశ్రమల స్థాపన వల్ల ఝాపా, ఇల్లం సహా తూర్పు నేపాల్‌లోని అనేక ఇతర ప్రదేశాలలో మొట్టమొదటిసారిగా రబ్బరు సాగు ప్రారంభమైంది.<ref>{{Cite web |title=Rubber industry readied for operation in Jhapa |url=https://english.khabarhub.com/2021/27/166439/ |access-date=30 July 2022 |website=Khabarhub |language=en |archive-date=30 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220730180632/https://english.khabarhub.com/2021/27/166439/ |url-status=live }}</ref><ref>Poudel, M., Adhikari, P., Dhungana, S., Paudel, S., Thapa, K., Bidari, A., & Manandhar, R. (2020). Economics of rubber production in Jhapa, Nepal. ''Journal of Agriculture and Natural Resources'', ''3''(1), 198-208.</ref><ref>{{Cite news |last=BHANDARI |first=TILAK |date=1 March 2021 |title=Saving Rubber Industries and Save Environment in Nepal |work=TILAK |url=https://www.irjr-n.org/rubber/saving-rubber-industries-and-save-environment-in-nepal/ |access-date=2 June 2024 |archive-date=1 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231001090258/https://www.irjr-n.org/rubber/saving-rubber-industries-and-save-environment-in-nepal/ |url-status=live }}</ref> భృకుటి పల్ప్ అండ్ పేపర్, హేతౌడ టెక్స్‌టైల్స్ వంటి వ్యవసాయ ఆధారిత పరిశ్రమల స్థాపన, పెద్ద సంఖ్యలో కార్పెట్, గార్మెంట్ పరిశ్రమల ఏర్పాటు వ్యవసాయ ఉత్పత్తులను మార్చడానికి ఉపయోగపడి ఆర్థిక వ్యవస్థకు ఎంతగానో దోహదపడ్డాయి.<ref>Kharel, K. R., & Upadhyaya, Y. M. (2021). Contribution of Cottage and Small Scale Industries for Boosting Nepalese Economy. ''Tribhuvan University Journal'', ''36''(01), 45-57.</ref> === రాజకీయ విజయాలు === [[File:Nepal development regions.png|thumb|నేపాల్ 5 అభివృద్ధి ప్రాంతాలతో పరిపాలనా విభజన]] బీరేంద్ర హయాంలో 2037 బిఎస్ లో ప్రజాస్వామ్యం కోసం ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ జరిగింది, ఇందులో బహుళ-పార్టీ వ్యవస్థ లేదా పంచాయతీ వ్యవస్థ అనే ఎంపికలు ఇచ్చారు. పంచాయతీ యుగంలో జాతీయ ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ తర్వాత ఆయన సమతుల్య అభివృద్ధిని సృష్టించడానికి దేశాన్ని 5 అభివృద్ధి ప్రాంతాలుగా విభజించారు. ప్రతి విభాగాన్ని సంవత్సరానికి ఒకసారి సందర్శించారు; 1990 ప్రజాస్వామ్య ఉద్యమం తర్వాత ఈ సందర్శనలు నిలిపివేయబడ్డాయి.<ref name=":5">{{Cite journal |last=Khadka |first=Narayan |date=1991 |title=Nepal's Stagnant Economy: The Panchayat Legacy |url=https://www.jstor.org/stable/2645224 |journal=Asian Survey |volume=31 |issue=8 |pages=694–711 |doi=10.2307/2645224 |jstor=2645224 |issn=0004-4687 |access-date=2 June 2024 |archive-date=8 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230308142638/https://www.jstor.org/stable/2645224 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> అంతకుముందు నియంతృత్వ పాలన ఉన్నప్పటికీ, మద్దతుదారులు, రాజ కుటుంబ సభ్యుల నుండి నిరంతర ఒత్తిడి ఉన్నప్పటికీ రాజు ఎల్లప్పుడూ రాజ్యాంగ పరిమితులకు లోబడి పనిచేశారు, వాటిని ఎన్నడూ ఉల్లంఘించలేదు. దేశంలో ఏదైనా రాజకీయ సంక్షోభం వచ్చినప్పుడు రాజు బీరేంద్ర ఎప్పుడూ ముందుండేవారు. మధ్యంతర ఎన్నికలు (2051), సాధారణ ఎన్నికలు (2056) ఆయన సుపరిపాలనకు నిదర్శనాలు. రాజ్యాంగానికి సంబంధించిన ఏవైనా రాజకీయ విషయాలపై సలహా కోసం రాజు క్రమం తప్పకుండా సుప్రీం కోర్టును సంప్రదించేవారు, తద్వారా ఆయన రాజ్యాంగ సరిహద్దులను ఎన్నడూ అధిగమించలేదు. దేశ వ్యవహారాలను చర్చించేందుకు ప్రతి గురువారం తన ప్యాలెస్‌లో రాజు, ప్రధానమంత్రి సమావేశమయ్యే సంస్కృతిని ఆయన సృష్టించారు.<ref>{{Cite web |title=King Birendra's 30-year reign- Nepali Times |url=http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=8412#.YtSEQ0xBzDc |access-date=17 July 2022 |website=archive.nepalitimes.com |archive-date=17 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220717220315/http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=8412#.YtSEQ0xBzDc |url-status=live }}</ref> === సామాజిక సంస్కరణలు === తక్కువ అక్షరాస్యత స్థాయిలు జాతీయ పురోగతికి ప్రధాన ఆటంకం అని గుర్తించిన రాజు బీరేంద్ర విద్యావ్యవస్థ అభివృద్ధిని తన జాతీయ ప్రాధాన్యతగా మార్చుకున్నారు. 1971 నుండి ప్రారంభమైన పంచవర్ష ప్రణాళిక ప్రధానంగా కొత్త విద్యా సంస్థలను నిర్మించడం, ప్రస్తుత విద్యా వ్యవస్థ సామర్థ్యాన్ని పెంచడంపై దృష్టి సారించింది. తన పట్టాభిషేక శుభ సందర్భంగా నేపాలీ పౌరులందరికీ ప్రాథమిక విద్య ఉచితం అని రాజు బీరేంద్ర ప్రకటించారు.<ref>{{Cite web |title=Thirty years of King Birendra's reign- Nepali Times |url=http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=11394#.YtMnxkxBzDc |access-date=16 July 2022 |website=archive.nepalitimes.com |archive-date=16 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220716220150/http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=11394#.YtMnxkxBzDc |url-status=live }}</ref> 1978లో రాజ ఆమోదంతో అన్ని విద్యా సామగ్రి విద్యా సంస్థలకు ఉచితంగా పంపిణీ చేయబడింది.<ref>{{cite journal | url=http://www.jstor.org/stable/45242336 | jstor=45242336 | title=The Role of Free Compulsory Primary Education Policy for the Political Development in Nepal | last1=Janjua | first1=Saba Javeed | journal=Strategic Studies | year=2006 | volume=26 | issue=1 | pages=100–131 | access-date=2 June 2024 | archive-date=18 April 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230418221903/https://www.jstor.org/stable/45242336 | url-status=live }}</ref> రాజు బీరేంద్ర [[రాయల్ నేపాల్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ]]కి పోషకుడిగా మారారు. ఇది దేశంలో సైన్స్, టెక్నాలజీని అభివృద్ధి చేసే రంగంలో పనిచేసింది. ఈ ప్రాంతంలోని భాష, సంస్కృతిని పరిరక్షించడానికి ఆయన 1986లో [[మహేంద్ర సంస్కృత విశ్వవిద్యాలయం]]ను స్థాపించారు. సోషల్ ప్రాక్టీసెస్ రిఫార్మ్ యాక్ట్ (2033 బి.ఎస్) కింద 1976లో నేపాల్‌లో వరకట్న వ్యవస్థ నేరంగా పరిగణించబడింది. పంచవర్ష ప్రణాళికలో భాగంగా పోస్ట్-గ్రాడ్యుయేట్ విద్యార్థులు గ్రామీణ ప్రాంతాల్లోని అభివృద్ధి పనులకు తమ ఒక-సంవత్సర సేవను అందించాల్సిన జాతీయ సేవా విధానాన్ని రాజు బీరేంద్ర ప్రారంభించారు. చరిత్రను భద్రపరిచే ప్రక్రియను ప్రారంభించి 1975లో [[నేచురల్ హిస్టరీ మ్యూజియం]]ను స్థాపించారు. దేశంలో మాదకద్రవ్యాల వ్యాపారం, స్మగ్లింగ్ లేదా డ్రగ్స్ రవాణాను నిషేధిస్తూ 22 సెప్టెంబర్ 1976న నార్కోటిక్ డ్రగ్స్ (కంట్రోల్) చట్టం, 2033ను అమలు చేశారు.<ref>{{Cite web |last=diwakar |date=25 May 2021 |title=Narcotics law in Nepal: Everything you need to know about – OnlineKhabar English News |url=https://english.onlinekhabar.com/narcotics-law-in-nepal-everything-you-need-to-know-about.html |access-date=18 July 2022 |language=en-GB |archive-date=18 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220718023120/https://english.onlinekhabar.com/narcotics-law-in-nepal-everything-you-need-to-know-about.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Mahat |first=Sunny |title=How the ban came about andhow long it will stay in place |url=https://theannapurnaexpress.com/news/how-the-ban-came-about-andhow-long-it-will-stay-in-place-1479 |access-date=18 July 2022 |website=The Annapurna Express |language=en |archive-date=18 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220718023121/https://theannapurnaexpress.com/news/how-the-ban-came-about-andhow-long-it-will-stay-in-place-1479 |url-status=live }}</ref> === అభివృద్ధి విధానం === జనాభా, రోజువారీ రోడ్డు ట్రాఫిక్ ప్రకారం రోడ్ల అభివృద్ధి, గ్రామీణ ప్రాంతాలను విమానాశ్రయాలతో అనుసంధానించే విధానాన్ని బీరేంద్ర తీసుకున్నారు. అభివృద్ధి లక్ష్యాలను సాధించడానికి ఆయన అనేక ప్రభుత్వ సంస్థలను పునర్నిర్మించారు. రహదారుల నిర్మాణం, పారిశుధ్యం, శాస్త్రీయ, సాంకేతిక శిక్షణలపై నొక్కిచెప్పారు.<ref>{{Cite news |last=Montgomery |first=Paul L. |date=24 February 1975 |title=King With a Sense of Mission |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1975/02/24/archives/king-with-a-sense-of-mission-birendra-bir-bikram-shah-dev.html |access-date=24 July 2022 |issn=0362-4331 |archive-date=24 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220724230827/https://www.nytimes.com/1975/02/24/archives/king-with-a-sense-of-mission-birendra-bir-bikram-shah-dev.html |url-status=live }}</ref> కేంద్ర ప్రణాళికా సంస్థకు సంబంధించి నిర్వహించిన సమగ్ర అధ్యయనం 1972లో జాతీయ ప్రణాళికా సంఘం పునర్నిర్మాణానికి, 1987లో చిన్న చిన్న మార్పులకు దారితీసింది.<ref name=":4" /> ప్రభుత్వ విధానం ప్రధానంగా పర్యావరణ పరిరక్షణ, వ్యవసాయం, విద్యపై దృష్టి సారించింది. == విమర్శలు == === స్తబ్దుగా ఉన్న ఆర్థిక వ్యవస్థ === రాజు బీరేంద్ర అభివృద్ధికి అనుకూలమైన రాజుగా గుర్తుంచుకోబడినప్పటికీ, తన తండ్రి [[మహేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|మహేంద్ర]] వలె దేశాన్ని వేగవంతమైన అభివృద్ధి దిశగా నడపలేకపోవడంపై ఆయన విమర్శలు కూడా ఎదుర్కొన్నారు. ఆయనకు రాజకీయ సంకల్పం ఉన్నప్పటికీ త్వరితగతిన అభివృద్ధి సాధించగల నైపుణ్యం లేకపోయింది. ప్రకృతి పరిరక్షణ ప్రయత్నాలు, సంస్కృతి, చరిత్ర పట్ల ఆయనకున్న శ్రద్ధ ఆర్థికాభివృద్ధికి ఆటంకాలుగా మారాయి. నిరంకుశ పాలకుడిగా ఆయన హయాంలో పంచాయతీ పాలన స్థిరమైన ఆర్థిక వ్యవస్థను మాత్రమే సృష్టించింది.<ref name=":5" /> === పరిపాలనా వైఫల్యం === రాజు బీరేంద్ర ఆధ్వర్యంలో పంచాయతీ పాలన విఫలమైందని చరిత్రకారులు ఎత్తిచూపుతున్నారు. ఆయన తన పాలనలో ఎక్కువ విదేశీ పెట్టుబడులను తీసుకురాలేకపోయారు, ఆయన తీసుకువచ్చిన అన్ని కార్యక్రమాలు, సంస్కరణలు తన తండ్రి వారసత్వంగా కొనసాగినవే. ఆయన తండ్రి గతంలో స్థాపించిన వివిధ సంస్థలను పునర్నిర్మించారు, తన తండ్రి ఊహించిన అభివృద్ధి ప్రణాళికలను మాత్రమే అమలు చేశారు.<ref>{{Cite web |last=Bhattarai |first=Kamal Dev |title=Six decades of American aid |url=https://theannapurnaexpress.com/news/six-decades-of-american-aid-1746 |access-date=23 July 2022 |website=The Annapurna Express |language=en |archive-date=30 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220730173822/https://theannapurnaexpress.com/news/six-decades-of-american-aid-1746 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Sharma |first=Sarthak Mani |date=3 September 2015 |title=High time to lift ban |url=https://archive.nepalitimes.com/article/nation/cannabis-high-time-to-lift-ban,2548 |access-date=23 July 2022 |website=nepalitimes |archive-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220723020000/https://archive.nepalitimes.com/article/nation/cannabis-high-time-to-lift-ban,2548 |url-status=live }}</ref><ref>{{Citation |title=Can WATER Change Nepal's FUTURE? – VisualPolitik EN | date=3 May 2018 |url=https://www.youtube.com/watch?v=8HDQs1H32LI |language=en |access-date=23 July 2022 |archive-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220723020000/https://www.youtube.com/watch?v=8HDQs1H32LI |url-status=live }}</ref> === విఫలమైన అభివృద్ధి ప్రయత్నాలు === బీరేంద్ర వివిధ సంస్థలను పునర్నిర్మించి అనేక అభివృద్ధి ప్రణాళికలను తీసుకువచ్చినప్పటికీ, ఆయన అభివృద్ధి ప్రయత్నాలు చాలావరకు విఫలమయ్యాయి. ఇది దేశంలో ఎలాంటి సమూల మార్పులకైనా ఆటంకం కలిగించింది. ఆయన కాలంలో నిర్మించిన అనేక విమానాశ్రయాలు, రోడ్లు చాలా అరుదుగా ఉపయోగించబడ్డాయి, చివరికి వాటిని మూసివేయవలసి వచ్చింది. కొత్తగా నిర్మించిన రోడ్లను చాలా తక్కువ వాహనాల యాజమాన్యం కారణంగా అరుదుగా ఉపయోగించారు, ఇది ఆర్థికాభివృద్ధికి పెద్దగా దోహదపడలేదు.<ref name=":4" /> === పంచాయతీ వ్యవస్థ పతనం === కొంతమంది చరిత్రకారులు, సమానత్వ వ్యతిరేకులు పంచాయతీ పాలన పతనానికి బీరేంద్రనే ఏకైక కారణంగా భావిస్తారు. 1980ల కాలంలో రాజకీయ సంస్థలపై ఆయన సడలించిన ఆంక్షల వల్ల అంతకుముందు అధికారంలో లేని పార్టీలకు బలం చేకూర్చింది.<ref name="BBC" /> == వ్యక్తిత్వం == చాలా చిన్న వయస్సు నుండి బీరేంద్ర ఒక దయగల యువరాజు అని ఆయన ఈటన్ ఉపాధ్యాయులు అభివర్ణించారు.<ref>{{Cite web |title=A king who could do no wrong- Nepali Times |url=http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=13873#.Yt3PbLpBzDc |access-date=24 July 2022 |website=archive.nepalitimes.com |archive-date=5 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230305183749/http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=13873#.Yt3PbLpBzDc |url-status=live }}</ref> "పాఠశాల అసెంబ్లీలో తన పూర్తి పేరు చదివినప్పుడు సిగ్గుపడే చాలా మంచి కుర్రాడు" అని అతని ఈటన్ క్లాస్‌మేట్స్ గుర్తు చేసుకున్నారు.<ref>{{Cite web |last=Malhotra |first=Inder |date=4 June 2001 |title=Obituary: King Birendra of Nepal |url=http://www.theguardian.com/news/2001/jun/04/guardianobituaries.nepal |access-date=15 May 2021 |website=[[The Guardian]]}}</ref> ప్రముఖ నేపాలీ మీడియా వ్యక్తి నీర్ షా బీరేంద్రను దయగల, అభివృద్ధిని ప్రేమించే రాజుగా వర్ణించారు.<ref>{{Cite web |date=3 June 2019 |title=Investigation into royal massacre was designedly flawed: Neer Shah (With video) |url=https://nepalireporter.com/2019/06/256010 |access-date=26 July 2022 |website=Reporters Nepal |language=en |archive-date=24 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220124230408/https://nepalireporter.com/2019/06/256010 |url-status=live }}</ref> రాజు చుట్టూ ఉన్న రాయలిస్టులు, వివిధ పండితులు ఇతరుల అభిప్రాయాలను వినగలిగే సాధారణ రాజుగా ఆయనను నిర్వచించారు.<ref name=":6" /><ref>{{Cite web |title=Swiss author pens Nepali classic |url=https://www.swissinfo.ch/eng/swiss-author-pens-nepali-classic/2211924 |access-date=30 July 2022 |website=SWI swissinfo.ch |date=20 September 2001 |language=en |archive-date=2 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230102065712/https://www.swissinfo.ch/eng/swiss-author-pens-nepali-classic/2211924 |url-status=live }}</ref> తన చుట్టూ ఉన్న వ్యక్తుల అభ్యర్థనలను కాదనలేకపోవడం, ఇతరులను ఆదేశించకుండా గుమస్తాలాగా తానే స్వయంగా పనిచేయడం వంటి ఆయన బలహీనతలను కూడా వారు విమర్శించారు.<ref name=":6">{{Cite book |last=Khanal |first=Rewati Raman |title=अनिभूति र अभिव्यक्ति (आत्म कथा) |publisher=Pradipta Printing and Publishing |year=2016 |edition=First |location=Kathmandu |language=ne}}</ref> బీరేంద్ర 2036 B.S. జన్మత్ సంగ్రహ (1980 ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ) కు అనుమతించారు. ఇది ప్రజాస్వామ్యం వైపు ఒక అడుగుగా పరిగణించబడింది. అయితే ప్రజాస్వామ్యం కోసం వాదిస్తున్న నాయకులు, చరిత్రకారులు ప్రజాభిప్రాయ సేకరణలో అవకతవకలు జరిగాయని ఆరోపించారు.<ref>{{Cite web |url=https://www.kullabs.com/classes/subjects/units/lessons/notes/note-detail/1971 |title=Political Events from 2036 to 2046 B.S. |access-date=23 July 2019 |archive-date=27 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200727000243/https://www.kullabs.com/classes/subjects/units/lessons/notes/note-detail/1971 |url-status=usurped }}</ref> [[1990 నేపాల్ విప్లవం|ప్రజా ఉద్యమం I]] తరువాత ఆయన నేపాల్‌లో రాజ్యాంగ రాచరికాన్ని స్థాపించారు.<ref>{{Cite news |date=11 November 1990 |title=Nepal's King Gives Way to Multiparty Democracy |newspaper=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/11/11/world/nepal-s-king-gives-way-to-multiparty-democracy.html |access-date=23 July 2019 |archive-date=23 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123071716/https://www.nytimes.com/1990/11/11/world/nepal-s-king-gives-way-to-multiparty-democracy.html |url-status=live }}</ref> బీరేంద్ర ప్రజాస్వామ్య దృక్పథాలు, సరళ స్వభావం పీపుల్స్ మూవ్‌మెంట్ I (1990) విజయానికి దారితీసి ఉండవచ్చని కొంతమంది చరిత్రకారులు ఊహించారు.<ref>{{Cite book |last1=Katawal |first1=Rookmangud |title=Aatmakatha ["Autobiography"] |date=2014 |isbn=978-9937874076 |edition=paperback |location=Nepal |language=ne |author-link1=Rookmangud Katawal|publisher=Publication nepalaya pvt. Limited}}<!--|access-date=29 September 2015--></ref> ఇతర దక్షిణాసియా దేశాలతో నేపాల్ విదేశీ సంబంధాలను బలోపేతం చేయడానికి ఆసియాలో సార్క్ (SAARC) ను ప్రవేశపెట్టిన ఘనత ఆయనకే దక్కుతుంది. == ఆరోగ్యం == బీరేంద్ర కరోనరీ ఆర్టరీ వ్యాధితో బాధపడ్డారు.{{citation needed|date=December 2025}} నవంబర్ 1999లో ఆయనకు తేలికపాటి గుండెపోటు రావడంతో లండన్‌లోని క్రామ్‌వెల్ ఆసుపత్రిలో చేరారు. అక్కడ ఆయనకు యాంజియోప్లాస్టీ జరిగింది.<ref>{{Cite web |date=2000 |title=Clean bill of health for king |url=https://archive.nepalitimes.com/news.php?id=11073 |access-date=2025-12-12 |website=Nepali Times}}</ref> == స్మారకాలు == చాలా కట్టడాలు, సంస్థలు, గౌరవాలకు రాజు బీరేంద్ర పేరు పెట్టారు. ఆయన పేరు మీద నిర్మించిన స్మారక కట్టడాలకు 2006లో పార్లమెంటు పునరుద్ధరణ తర్వాత, 2008లో రాచరికం ముగిసిన తర్వాత పేర్లు మార్చబడ్డాయి. 2006 రాజకీయ మార్పుల తర్వాత రాజు పేరు మీద నిర్మించిన హైవే పేరును లోక్ మార్గ్‌గా మార్చడానికి ప్రయత్నం జరిగింది. [[File:King Birendra and Queen Aishwarya Statue 20180227 GDK.jpg|thumb|300px|రాజు బీరేంద్ర, రాణి ఐశ్వర్యల విగ్రహం]] === విగ్రహాలు === # ధాంబోజీ చౌక్ ([[నేపాల్‌గంజ్]])<ref>{{Cite web |last=Republica |title=Tension in Dhamboji after late king Birendra's monument erected |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/4858/ |access-date=11 August 2022 |website=My Republica |language=en |archive-date=11 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220811013608/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/4858/ |url-status=live }}</ref> # డాంగ్ జిల్లా<ref>{{Cite web |title=KING BIRENDRA {{!}} Elizabeth Dalziel |url=https://www.elizabethdalziel.com/image/I0000F7nesd8Xfno |access-date=11 August 2022 |website=www.elizabethdalziel.com |archive-date=10 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220810180432/https://www.elizabethdalziel.com/image/I0000F7nesd8Xfno |url-status=live }}</ref> # బీరేంద్రనగర్ ([[సుర్ఖేత్ జిల్లా]])<ref>{{Cite web |last=TV |first=Danfe |date=30 December 2021 |title=A statue of King Birendra was placed in Surkhet |url=https://eng.danfetv.com/?p=52394 |access-date=11 August 2022 |website=Danfe TV- English |language=en-US |archive-date=2 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230102065716/https://eng.danfetv.com/?p=52394 |url-status=live }}</ref> # స్వర్గపురి ([[శివపురి నాగార్జున్ నేషనల్ పార్క్|శివపురి]]) # జావలఖేల్ ([[లలిత్‌పూర్, నేపాల్|లలిత్‌పూర్]]) # బంధ్యబాసిని ఆలయం ([[పోఖారా]]) # [[పశుపతినాథ్ ఆలయం]] ([[ఖాట్మండు]]) === పాఠశాలలు === # శ్రీ బీరేంద్ర హయ్యర్ సెకండరీ స్కూల్, భద్రపూర్ మునిసిపాలిటీ, ఝాపా జిల్లా # శ్రీ బీరేంద్ర హయ్యర్ సెకండరీ స్కూల్, చార్‌ఘరే, నువాకోట్ జిల్లా # శ్రీ బీరేంద్ర సార్వజనిక్ హయ్యర్ సెకండరీ స్కూల్, మోరంగ్ జిల్లా # శ్రీ బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, లాఖాంతరి, మోరంగ్ జిల్లా # శ్రీ బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, బేల్బరీ మునిసిపాలిటీ, మోరంగ్ జిల్లా # శ్రీ బీరేంద్ర మాధ్యమిక్ విద్యాలయ, ఝోరహత్, మోరంగ్ జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, కటహరి, మోరంగ్ జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, అర్ఘాఖాంచీ జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, దశరథ్‌చంద్, బైతడి జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, బదికేదార్ రూరల్ మునిసిపాలిటీ, దోతి జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, స్యాంగ్జా జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, నువాకోట్ జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, పర్బత్ జిల్లా # బీరేంద్ర సైనిక్ ఆవాసియా మహావిద్యాలయ, భక్తపూర్ # బీరేంద్ర జ్యోతి సెకండరీ స్కూల్, సోలుఖుంబు సోటాంగ్ === కళాశాలలు === # బీరేంద్ర విద్యా మందిర్ క్యాంపస్, తికాపూర్, కైలాలీ జిల్లా<ref>{{Cite web |last= |date=2018 |title=Institutional Overview |url=https://www.birendracampus.edu.np/about/institutional-overview |access-date=11 August 2022 |website=Birendra Bidhya Mandir Campus |language=en-US |archive-date=2 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202104303/https://www.birendracampus.edu.np/about/institutional-overview/ |url-status=live }}</ref> # బీరేంద్ర మల్టిపుల్ క్యాంపస్, భరత్‌పూర్ # బీరేంద్ర మెమోరియల్ కళాశాల, ధరణ్<ref>{{Cite web |title=About us |url=https://bmcdharan.edu.np/about-us/ |access-date=11 August 2022 |website=Birendra Memorial College |language=en-US |archive-date=6 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220706044603/https://bmcdharan.edu.np/about-us/ |url-status=live }}</ref> # బీరేంద్ర మల్టిపుల్ క్యాంపస్ === ప్రదేశాలు === # బీరేంద్రనగర్, సుర్ఖేత్ జిల్లా # బీరేంద్రనగర్, చిత్వాన్ # బీరేంద్ర చౌక్, బీరేంద్రనగర్ # బీరేంద్ర చౌక్, కాగేశ్వరి-మనోహర మునిసిపాలిటీ # బీరేంద్ర చౌక్, ఫుంగ్లింగ్ మునిసిపాలిటీ # బీరేంద్ర చౌక్, ధరణ్ # బీరేంద్ర చౌక్, తులసీపూర్, డాంగ్ జిల్లా # బీరేంద్ర చౌక్, నేపాల్‌గంజ్ # బీరేంద్ర చౌక్, ఇతహరి # బీరేంద్ర చౌక్, బెని, మ్యాగ్డి # బీరేంద్ర సరస్సు (బీరేంద్ర తాల్), గోర్ఖా జిల్లా # బీరేంద్ర ఐశ్వర్య పార్క్, ధాంగధి # బీరేంద్ర ఐశ్వర్య పార్క్, బాగ్‌లుంగ్ === కట్టడాలు === # బీరేంద్ర మ్యూజియం, ఖాట్మండు దర్బార్ స్క్వేర్ # బీరేంద్ర ఆర్మీ హాస్పిటల్ # బీరేంద్రనగర్ విమానాశ్రయం (సుర్ఖేత్ విమానాశ్రయం) === ఇతరం === # బీరేంద్ర బీర్, జ్యూరిచ్<ref>{{Cite web |last=swissinfo.ch |title=Swiss brewery defends choice of Nepalese monarch on beer bottle |url=https://www.swissinfo.ch/eng/business/birendra-beer_swiss-brewery-defends-choice-of-nepalese-monarch-on-beer-bottle/44076202 |access-date=30 June 2022 |website=SWI swissinfo.ch |date=26 April 2018 |language=en |archive-date=30 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220630152552/https://www.swissinfo.ch/eng/business/birendra-beer_swiss-brewery-defends-choice-of-nepalese-monarch-on-beer-bottle/44076202 |url-status=live }}</ref> # బీరేంద్ర మెమోరియల్ కప్ # బీరేంద్ర పీస్ ఆపరేషన్స్ ట్రైనింగ్ సెంటర్ # బీరేంద్రనగర్ జేసీస్ == పురస్కారాలు == ===జాతీయ పురస్కారాలు=== * మోస్ట్ గ్లోరియస్ మహేంద్ర చైన్<ref>{{Cite web|url=http://www.cyranos.ch/zzshah.jpg|title=Cyranos|access-date=December 19, 2023}}</ref> * [[File:Nepal Pratap Bhaskara.svg|70px]] సావరిన్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ నేపాల్ ప్రతాప్ భాస్కర * [[File:Order of Ojaswi Rajanya (Nepal) - ribbon.svg|70px]] సావరిన్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ఓజస్వి రాజన్య * [[File:Most Refulgent Order of the Star of Nepal.PNG|70px]] సావరిన్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది స్టార్ ఆఫ్ నేపాల్ (ఆర్డర్ ఆఫ్ నేపాల్ తారదీశ) * [[File:Order of Tri Shakti Patta - ribbon bar.svg|70px]] సావరిన్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ త్రి శక్తి పట్టా * [[File:Order of Gorkha Dakshina Bahu.svg|70px]] సావరిన్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ గూర్ఖా దక్షిణ బాహు * [[File:King Mahendra Investiture Medal 1956.gif|70px]] కింగ్ మహేంద్ర ఇన్వెస్టిచర్ మెడల్ గ్రహీత ===విదేశీ పురస్కారాలు=== * {{flag|Thailand}}: నైట్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది రాజమిత్రాభోర్న్ (1986)<ref>{{cite book|title=ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ [สมเด็จพระราชาธิบดี สมเด็จพระราชินี แห่งเนปาล พร้อมด้วยคณะ]|url= https://ratchakitcha.soc.go.th/documents/1573241.pdf|access-date= 9 April 2025|language=TH}}</ref> * {{flag|Denmark}}: నైట్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది ఎలిఫెంట్ (17 అక్టోబర్ 1989) * {{flagu|Japan}}: నైట్ గ్రాండ్ కార్డన్ విత్ కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది క్రిసాన్తిమమ్ (1975) * {{flag|Cyprus}}: గ్రాండ్ క్రాస్ విత్ కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ మకారియోస్ III ఆఫ్ సైప్రస్ (1980) * {{flag|Kingdom of Laos|1952}}: నైట్ గ్రాండ్ కార్డన్ విత్ కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది మిలియన్ ఎలిఫెంట్స్ అండ్ ది వైట్ పారాసోల్ (1970) * {{flagu|Netherlands}}: నైట్ గ్రాండ్ క్రాస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది గోల్డ్ లయన్ ఆఫ్ ది హౌస్ ఆఫ్ నస్సావు (22 మార్చి 1975) * {{flagu|France}}: గ్రాండ్ క్రాస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది లెజియన్ ఆఫ్ ఆనర్ (02/05/1983)<ref>{{Cite web|url=http://www.ambafrance-np.org/Bilateral-relations,651|title=Bilateral relations|website=La France au Népal|access-date=8 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20151018050841/http://www.ambafrance-np.org/Bilateral-relations,651|archive-date=18 October 2015|url-status=dead}}</ref> * {{flagu|Germany}}: గ్రాండ్ క్రాస్ స్పెషల్ క్లాస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ మెరిట్ ఆఫ్ ది ఫెడరల్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ జర్మనీ (1986) * {{flagu|Spain}}: నైట్ గ్రాండ్ క్రాస్ విత్ కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ కార్లోస్ III (19 సెప్టెంబర్ 1983)<ref>{{Cite web|url=http://www.boe.es/boe/dias/1983/09/20/pdfs/A25810-25810.pdf|title=Boletín Oficial del Estado|access-date=8 September 2018|archive-date=29 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200729092616/https://www.boe.es/boe/dias/1983/09/20/pdfs/A25810-25810.pdf|url-status=live}}</ref> * {{flag|Pakistan}}: నిషాన్-ఎ-పాకిస్థాన్ (1983)<ref>{{Cite web |last=Khan |first=Sami |date=27 May 2019 |title=How many Foreign Personalities got Nishan-e-Pakistan? |url=https://pakmcqs.com/pakistan-current-affairs-mcqs/how-many-foreign-personalities-got-nishan-e-pakistan |access-date=24 July 2022 |website=PakMcqs |language=en-US |archive-date=2 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230102065714/https://pakmcqs.com/pakistan-current-affairs-mcqs/how-many-foreign-personalities-got-nishan-e-pakistan |url-status=live }}</ref> * {{flag|Romania}}: గ్రాండ్ క్రాస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది స్టార్ ఆఫ్ రొమేనియా (1975) * {{flag|Chile}}: గ్రాండ్ క్రాస్ విత్ కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ మెరిట్ ఆఫ్ చిలీ (1989) * {{flag|Finland}}: గ్రాండ్ క్రాస్ విత్ కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది వైట్ రోజ్ ఆఫ్ ఫిన్లాండ్ (1988) * {{flag|Egypt}}: కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది నైల్ (1974) * {{flag|Yugoslavia}}: గ్రేట్ స్టార్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది యుగోస్లావ్ స్టార్ (2 ఫిబ్రవరి 1974) * {{flag icon|Romania|1965}} రొమేనియా: నైట్ గ్రాండ్ క్రాస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ 23 ఆగష్టు (1987) * {{flagu|United Kingdom}}: రాయల్ విక్టోరియన్ చైన్ గ్రహీత (23 ఫిబ్రవరి 1975) ===సంఘాల పురస్కారాలు=== * {{flagu|Japan}}: స్కౌట్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ జపాన్ వారి గోల్డెన్ ఫెసెంట్ అవార్డు (1978) == వంశవృక్షం == {{ahnentafel |collapsed=yes |align=center |boxstyle_1=background-color: #fcc; |boxstyle_2=background-color: #fb9; |boxstyle_3=background-color: #ffc; |boxstyle_4=background-color: #bfc; |1= 1. '''నేపాల్ రాజు బీరేంద్ర''' |2= 2. [[మహేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|నేపాల్ రాజు మహేంద్ర]] |3= 3. [[ఇంద్ర (నేపాల్ యువరాణి)|ఇంద్ర రాజ్య లక్ష్మీ దేవి]] |4= 4. [[త్రిభువన్ (నేపాల్ రాజు)|నేపాల్ రాజు త్రిభువన్]] |5= 5. [[కాంతి (నేపాల్ రాణి)|కాంతి రాజ్య లక్ష్మీ దేవి]] |6= 6. హరి షంషేర్ జంగ్ బహదూర్ రాణా |7= 7. మేఘా కుమారి రాజ్య లక్ష్మీ |8= 8. [[పృథ్వి (నేపాల్ రాజు)|నేపాల్ రాజు పృథ్వి]] |9= 9. దివ్యేశ్వరి రాజ్య లక్ష్మీ దేవి |10= 10. ఛత్రా, బర్హగావ్, ఔధ్ రాజా అర్జన్ సింగ్ సాహిబ్ |11= 11. కృష్ణావతి దేవి సాహిబా |12= 12. జుద్ధా షంషేర్ జంగ్ బహదూర్ రాణా (లమ్‌జుంగ్, కాస్కీ మహారాజు) |13= 13. పద్మా కుమారి |14= 14. ఎన్. బిక్రమ్ షా |15= }} == ఇవి కూడా చూడండి == *[[హత్యకు గురైన దేశాధినేతల జాబితా]] *[[నేపాల్ రాజు బీరేంద్ర విదేశీ పర్యటనల జాబితా]] *[[బీరేంద్ర, ఐశ్వర్యల వివాహం]] *[[బీరేంద్ర (నేపాల్ రాజు) పట్టాభిషేకం]] == మూలాలు == {{Reflist}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef | rows=2 | before=[[మహేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|మహేంద్ర]]}} {{s-ttl | title=నేపాల్ [[యువరాజు]] | years=1955–1972}} {{s-aft | rows=2 | after=[[దీపేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|దీపేంద్ర]]}} |- {{s-ttl | title=[[నేపాల్ రాజుల జాబితా|నేపాల్ రాజు]] | years=1972–2001}} {{s-end}} {{Heads of State of Nepal}} {{Authority control}} [[వర్గం:2001లో నేపాల్‌లో జరిగిన హత్యలు]] [[వర్గం:నేపాల్ రాజులు]] [[వర్గం:బ్రిటిష్ ఫీల్డ్ మార్షల్స్]] [[వర్గం:21వ శతాబ్దంలో హత్యకు గురైన చక్రవర్తులు]] [[వర్గం:21వ శతాబ్దపు ఆసియా చక్రవర్తులు]] [[వర్గం:నేపాలీ హిందువులు]] [[వర్గం:నేపాల్ హత్య బాధితులు]] [[వర్గం:నేపాల్‌లో తుపాకీతో మరణాలు]] [[వర్గం:ఈటన్ కళాశాల పూర్వ విద్యార్థులు]] [[వర్గం:టోక్యో విశ్వవిద్యాలయ పూర్వ విద్యార్థులు]] [[వర్గం:హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయ పూర్వ విద్యార్థులు]] [[వర్గం:1945 జననాలు]] [[వర్గం:2001 మరణాలు]] [[వర్గం:నేపాల్‌లో హత్య చేయబడిన వ్యక్తులు]] [[వర్గం:గ్రాండ్ క్రాస్ ఆఫ్ ది లెజియన్ ఆఫ్ ఆనర్ గ్రహీతలు]] [[వర్గం:గ్రాండ్ క్రాసెస్ స్పెషల్ క్లాస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ మెరిట్ ఆఫ్ ది ఫెడరల్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ జర్మనీ]] [[వర్గం:గ్రాండ్ క్రాసెస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది స్టార్ ఆఫ్ రొమేనియా]] [[వర్గం:నిషాన్-ఎ-ఇంతియాజ్ గ్రహీతలు]] [[వర్గం:షా వంశం]] [[వర్గం:ఆసియాలో హత్యలు, ఆత్మహత్యలు]] [[వర్గం:నేపాల్ అంతర్యుద్ధంలో పాల్గొన్న వ్యక్తులు]] [[వర్గం:హిందూ చక్రవర్తులు]] [[వర్గం:ఆసియాలో హత్యకు గురైన దేశాధినేతలు]] [[వర్గం:నేపాలీ కమ్యూనిస్ట్ వ్యతిరేకులు]] [[వర్గం:2001లో హత్య చేయబడిన రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:రాయల్ విక్టోరియన్ చైన్ గ్రహీతలు]] [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు ఆసియా చక్రవర్తులు]] gvmdbsbtz6tnsgundmgua0c41szmfnw 4942791 4942789 2026-08-24T00:58:50Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* బాల్యం, విద్యాభ్యాసం */ 4942791 wikitext text/x-wiki {{Short description|1972 నుండి 2001 వరకు నేపాల్ రాజు}} {{Redirect|బీరేంద్ర}} {{Use dmy dates|date=September 2023}} {{Infobox royalty | name = బీరేంద్ర | birth_name = బీరేంద్ర బీర్ బిక్రమ్ షా దేవ్ | succession = [[నేపాల్ రాజు]] | image = Birendra Bir Bikram Shah c. 1967 (restoration).jpg | caption = బీరేంద్ర {{circa|1967}} | reign = 31 జనవరి 1972 – 1 జూన్ 2001 | coronation = 24 ఫిబ్రవరి 1975 | cor_type = [[బీరేంద్ర (నేపాల్ రాజు) పట్టాభిషేకం|పట్టాభిషేకం]] | predecessor = [[మహేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|మహేంద్ర]] | successor = [[దీపేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|దీపేంద్ర]] | reg_type = {{nowrap|[[నేపాల్ ప్రధాన మంత్రుల జాబితా|ప్రధాన మంత్రులు]]}} | regent = {{List collapsed|title=''జాబితా చూడండి''|1=[[కీర్తి నిధి బిస్తా]]<br/>[[నాగేంద్ర ప్రసాద్ రిజాల్]]<br/>[[తులసి గిరి]]<br/>[[సూర్య బహదూర్ థాపా]]<br/>[[లోకేంద్ర బహదూర్ చంద్]]<br/>[[మారిచ్ మాన్ సింగ్ శ్రేష్ఠ]]<br/>[[కృష్ణ ప్రసాద్ భట్టారాయ్]]<br/>[[గిరిజా ప్రసాద్ కొయిరాలా]]<br/>[[మన్ మోహన్ అధికారి]]<br/>[[షేర్ బహదూర్ దేవుబా]]}} | full_name = బీరేంద్ర బీర్ బిక్రమ్ షా దేవ్ <br /> {{langx|ne|वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह देव|italics=yes}} | regnal_name = శ్రీ పంచ్ మహారాజాధిరాజ్ బీరేంద్ర బీర్ బిక్రమ్ షా దేవ్ <br /> {{langx|ne|श्री५ महाराजाधिराज वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह देव|italics=yes}} | spouse = {{marriage|[[ఐశ్వర్య (నేపాల్ రాణి)|రాణి ఐశ్వర్య]]|1970}} | issue = [[దీపేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|యువరాజు దీపేంద్ర]]<br />[[శృతి (నేపాల్ యువరాణి)|యువరాణి శృతి]]<br />[[నిరాజన్ (నేపాల్ యువరాజు)|యువరాజు నిరాజన్]] | dynasty = [[షా వంశం|షా]] | father = [[మహేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|రాజు మహేంద్ర]] | mother = [[ఇంద్ర (నేపాల్ యువరాణి)|ఇంద్ర రాజ్య లక్ష్మీ దేవి]] | birth_date = {{Birth date|1945|12|29|df=y}} | birth_place = [[నారాయణహితి రాజభవనం]], [[ఖాట్మండు]], [[నేపాల్ రాజ్యం|నేపాల్]] | death_date = {{Death date and age|2001|6|1|1945|12|28|df=y}} | death_place = నారాయణహితి రాజభవనం, ఖాట్మండు, నేపాల్ | death_cause = [[నేపాల్ రాజకుటుంబ హత్యకాండ|హత్య]] (తుపాకీ గాయాలు) | religion = [[హిందూ మతం]] | signature = }} శ్రీ పంచ్ '''బీరేంద్ర బీర్ బిక్రమ్ షా దేవ్''' ({{langx|ne|वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह देव}}; 29 డిసెంబర్ 1945 – 1 జూన్ 2001) 1972 నుండి 2001లో జరిగిన నేపాల్ రాజకుటుంబ హత్యకాండలో హత్యకు గురయ్యే వరకు నేపాల్ రాజుగా ఉన్నారు. బీరేంద్ర అప్పటి రాజు మహేంద్ర, యువరాణి ఇంద్రల మొదటి కుమారుడు. 1972లో ఆయన సింహాసనాన్ని అధిష్టించినప్పుడు తన తండ్రి నుండి ''పంచాయతీ'' వ్యవస్థను వారసత్వంగా పొంది నేపాల్‌కు సంపూర్ణ రాచరికాధికారితో పాలించారు. 1990 విప్లవం తరువాత ఆయన ఆ వ్యవస్థను రద్దు చేసి రాజకీయ పార్టీలపై ఉన్న నిషేధాన్ని ఎత్తివేశారు. ప్రజాస్వామ్య రాజ్యాంగ రాచరికంలో దేశాధినేతగా వ్యవహరిస్తూ కొత్త రాజ్యాంగాన్ని ప్రకటించారు. 1996లో [[నేపాల్ కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ (మావోయిస్ట్ సెంటర్)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ నేపాల్]] తిరుగుబాటు ప్రారంభించినప్పుడు ఆయన పాలన చివరి భాగంలో నేపాల్ అంతర్యుద్ధం ప్రారంభమైంది. == బాల్యం, విద్యాభ్యాసం == బీరేంద్ర [[ఖాట్మండు]]లోని నారాయణహితి రాజభవనంలో అప్పటి యువరాజు మహేంద్ర బీర్ బిక్రమ్ షా దేవ్, ఆయన మొదటి భార్య యువరాణి ఇంద్ర రాజ్య లక్ష్మీ దేవిల రెండవ కుమారుడిగా జన్మించారు. బీరేంద్ర మహేంద్రకు పెద్ద కుమారుడు కానప్పటికీ, మహేంద్ర మొదటి కుమారుడు రవీంద్ర షా ఆయన వివాహానికి ముందే జన్మించడం, ఒక గురుంగ్ మహిళకు జన్మించడం వల్ల అతన్ని "చట్టవిరుద్ధమైన బిడ్డగా" పరిగణించారు. దీనివల్ల బీరేంద్ర యువరాజుగా, వారసుడిగా ప్రకటించబడ్డారు.<ref name="DT">{{Cite news |title=King Birendra of Nepal |url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1309622/King-Birendra-of-Nepal.html |work=Daily Telegraph |date=23 August 2001 |access-date=21 July 2008 |archive-date=15 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230315200029/https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1309622/King-Birendra-of-Nepal.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.chandra-thapa.com.np/2014/01/the-late-king-birendra-bir-bikram-shah-childhoow-picture.html|title=The Late King Birendra Bir Bikram Shah – Childhood Picture|access-date=23 July 2015|archive-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726232512/http://www.chandra-thapa.com.np/2014/01/the-late-king-birendra-bir-bikram-shah-childhoow-picture.html|url-status=dead}}</ref> బీరేంద్ర తన సోదరుడు జ్ఞానేంద్రతో కలిసి [[డార్జిలింగ్]]లోని సెయింట్ జోసెఫ్ స్కూల్ (జెసూట్ పాఠశాల)లో ఎనిమిదేళ్లపాటు చదువుకున్నారు. 13 మార్చి 1955న వారి తాత రాజు త్రిభువన్ మరణించడంతో వారి తండ్రి నేపాల్ సింహాసనాన్ని అధిష్టించారు. తండ్రి రాజు కావడంతో బీరేంద్ర నేపాల్ [[యువరాజు]] అయ్యారు. 1959లో బీరేంద్ర యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లోని ఈటన్ కళాశాలలో చేరారు. 1964 వరకు ఈటన్‌లో చదివిన తరువాత ఆయన నేపాల్‌కు తిరిగి వచ్చి దేశంలోని మారుమూల ప్రాంతాలకు కాలినడకన ప్రయాణించి గ్రామాల్లో అందుబాటులో ఉన్న వాటితో నిరాడంబరంగా జీవిస్తూ దేశాన్ని అన్వేషించడం ప్రారంభించారు.<ref name="DT" /> ఆ తరువాత ఆయన టోక్యో విశ్వవిద్యాలయంలో కొంతకాలం గడిపి ఆపై 1967 నుండి 1968 వరకు హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయంలో రాజకీయ సిద్ధాంతాన్ని అభ్యసించి తన విద్యను పూర్తి చేశారు.<ref name="BBC">{{Cite news |title=Birendra: Nepal's monarch of change |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/1365485.stm |publisher=BBC |date=2 June 2001 |access-date=21 July 2008 |archive-date=22 July 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080722202242/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/1365485.stm |url-status=live }}</ref> బీరేంద్ర తన యవ్వనంలో ప్రయాణాలను ఇష్టపడేవారు. కెనడా, లాటిన్ అమెరికా, ఆఫ్రికా, భారతదేశంలోని అనేక ప్రాంతాలు, అనేక ఇతర ఆసియా దేశాలకు ప్రయాణించారు. ఆయన కళాఖండాల సేకర్త, నేపాలీ చేతివృత్తుల కళాకారులకు మద్దతుదారు. హెలికాప్టర్లను నడపడం కూడా నేర్చుకున్నారు.<ref name="NYT">{{Cite news |last=Crossette |first=Barbara |date=3 June 2001 |title=Birendra, 55, Ruler of Nepal's the Hindu Kingdom |work=The New York Times |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0CEEDD143FF930A35755C0A9679C8B63 |access-date=21 July 2008 |archive-date=3 March 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090303085152/http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0CEEDD143FF930A35755C0A9679C8B63 |url-status=live }}</ref> బీరేంద్ర తన రెండవ బంధువు అయిన రాణా కుటుంబానికి చెందిన ఐశ్వర్య రాజ్య లక్ష్మీ దేవిని 27 ఫిబ్రవరి 1970న వివాహం చేసుకున్నారు.<ref>{{Cite book |title=Milestones of History |last=Mainali |first=Pramod |year=2000 |isbn=99946-960-4-1 |page=111 |publisher=Pramod Mainali }}</ref> చరిత్రలో అత్యంత ఖరీదైన హిందూ వివాహ వేడుకలలో ఒకటిగా పేరుగాంచిన ఈ వివాహానికి 9.5 మిలియన్ డాలర్లు ఖర్చు చేశారు.<ref>{{Cite magazine |title=Marriage of Convenience |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,878784-1,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090214175438/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,878784-1,00.html |url-status=dead |archive-date=14 February 2009 |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |date=9 March 1970 |access-date=21 July 2008 }}</ref> == పాలన == === తొలి రోజులు === తన తండ్రి [[మహేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|రాజు మహేంద్ర]] మరణం తర్వాత 31 జనవరి 1972న తన 26వ ఏట బీరేంద్ర నేపాల్ సింహాసనాన్ని అధిష్టించారు. అయితే మొదటి సంవత్సరం రాజు మరణానికి సంతాప దినాలుగా పరిగణించడం, రెండవ సంవత్సరం అశుభకరమైనదిగా మత పండితులు భావించడం వల్ల ఆయన పట్టాభిషేకం 24 ఫిబ్రవరి 1975 వరకు (ఆయనకు 29 ఏళ్లు వచ్చే వరకు) ఆలస్యమైంది.<ref>{{Cite news | author = Bernard Weinraub |date=24 February 1975 |title=World's Only Hindu King Is Crowned in Nepal Ritual |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1975/02/24/archives/worlds-only-hindu-king-is-crowned-in-nepal-ritual-worlds-only-hindu.html |access-date=6 August 2022 |issn=0362-4331 |archive-date=26 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201126145419/https://www.nytimes.com/1975/02/24/archives/worlds-only-hindu-king-is-crowned-in-nepal-ritual-worlds-only-hindu.html |url-status=live }}</ref> [[హిందూ మతం|హిందూ]] చక్రవర్తిగా ఆయన నేపాలీ సంప్రదాయాలను పాటించవలసి వచ్చింది.<ref>{{Cite news |author=Bernard Weinraub |date=23 February 1975 |title=Nepal Begins Ritual Of Royal Coronation |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1975/02/23/archives/nepal-begins-ritual-of-royal-coronation.html |access-date=6 August 2022 |issn=0362-4331 |archive-date=8 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230308141906/https://www.nytimes.com/1975/02/23/archives/nepal-begins-ritual-of-royal-coronation.html |url-status=live }}</ref> === పంచాయతీ యుగం === {{Main|పంచాయతీ (నేపాల్)}} రాజకీయ పార్టీలపై నిషేధం ఉన్న, స్థానిక, ప్రాంతీయ కౌన్సిల్‌ల (వీటిని [[పంచాయతీ (నేపాల్)|పంచాయతీలు]] అని పిలుస్తారు) ద్వారా పాలన సాగే దేశాన్ని వారసత్వంగా పొందిన బీరేంద్ర సింహాసనాన్ని అధిష్టించిన తర్వాత పూర్తి నిరంకుశ పాలకుడిగా మారారు.<ref name="NYT" /> ''పంచాయతీ'' ప్రభుత్వ వ్యవస్థను నిర్వహించే ప్రయత్నంలో [[నేపాలీ కాంగ్రెస్ పార్టీ]]కి చెందిన ప్రముఖ నాయకులను తరచుగా అరెస్టు చేసేవారు.<ref name="NYT" /> 1980ల కాలంలో రాజకీయ సంస్థలపై ఉన్న ఆంక్షలు సడలించబడ్డాయి. దీంతో విద్యార్థుల నేతృత్వంలోని ఉదారవాద వర్గాలు నేపాల్‌లో రాజ్యాంగ మార్పులను డిమాండ్ చేయడం ప్రారంభించాయి.<ref name="BBC" /><ref>{{Cite web|url=http://www.nepalhomepage.com/news/century_poll/english/birendra|title=King Birendra Credentials|access-date=23 July 2015|archive-date=17 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201117071004/http://nepalhomepage.com/news/century_poll/english/birendra/|url-status=dead}}</ref> పెరుగుతున్న ప్రజాస్వామ్య అనుకూల ఉద్యమం కారణంగా పార్టీ రహిత లేదా బహుళ-పార్టీ వ్యవస్థ మధ్య ఎంచుకోవడానికి ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ (రిఫరెండం) నిర్వహిస్తామని బీరేంద్ర ప్రకటించారు. రిఫరెండంలో బహుళ-పార్టీ వ్యవస్థ లేదా పంచాయతీ వ్యవస్థ అనే రెండు ఎంపికలు ఇచ్చారు. మే 1980లో జరిగిన ప్రజాభిప్రాయ సేకరణలో పార్టీ రహిత వ్యవస్థ 55% నుండి 45% మెజారిటీతో విజయం సాధించింది.<ref name="Malhotra">{{Cite news |last=Malhotra |first=Inder |date=4 June 2001 |title=King Birendra of Nepal |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/news/2001/jun/04/guardianobituaries.nepal |access-date=21 July 2008 |archive-date=4 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200604100326/https://www.theguardian.com/news/2001/jun/04/guardianobituaries.nepal |url-status=live }}</ref> ఎన్నికల ఫలితం రాజును ఆర్థికంగా, రాజకీయంగా దేశంలో భారీ పునర్నిర్మాణాలు చేపట్టేలా చేసింది. జాతీయ ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ తరువాత ఆయన సమతుల్య అభివృద్ధిని సృష్టించడానికి దేశాన్ని 5 అభివృద్ధి ప్రాంతాలుగా విభజించారు. ప్రతి విభాగాన్ని సంవత్సరానికి ఒకసారి సందర్శించేవారు; 1990లో ఆయన హోదా రాజ్యాంగబద్ధమైన రాచరికంగా మారిన తర్వాత ఈ సందర్శనలు నిలిపివేయబడ్డాయి.<ref name=":5" /> === ప్రజాస్వామ్య యుగం === [[File:Birendra of Nepal with Rajiv Gandhi.jpg|భారత ప్రధాని [[రాజీవ్ గాంధీ]]తో కరచాలనం చేస్తున్న బీరేంద్ర, 1985|thumb]] 1990లో నేపాల్‌లో వరుస సమ్మెలు, ప్రజాస్వామ్య అనుకూల అల్లర్లు చెలరేగాయి. ఈ అల్లర్ల కారణంగా బీరేంద్ర రాజకీయ పార్టీలపై నిషేధాన్ని ఎత్తివేశారు, ఏప్రిల్ 1990లో [[రాజ్యాంగ రాచరికం|రాజ్యాంగ చక్రవర్తిగా]] మారడానికి అంగీకరించారు. ప్రతిపక్ష వర్గాలకు ప్రాతినిధ్యం వహించడానికి, వారి రాజకీయ సంస్కరణల డిమాండ్లను నెరవేర్చడానికి కొత్త రాజ్యాంగాన్ని సిద్ధం చేయడానికి ఆయన ఒక స్వతంత్ర రాజ్యాంగ సిఫార్సు కమిషన్‌ను నియమించారు.<ref>{{Cite web |url=http://countrystudies.us/nepal/53.htm |title=The Constitution of 1990 |access-date=21 July 2008 |publisher=Country Studies |archive-date=5 July 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090705230937/http://countrystudies.us/nepal/53.htm |url-status=live }} {{PD-notice}}</ref> ఈ కమిషన్ ప్రతిపాదిత రాజ్యాంగ ముసాయిదాను 10 సెప్టెంబర్ 1990న ఆయనకు సమర్పించింది. బహుళ-పార్టీ ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థతో బీరేంద్రను రాజ్యాంగ రాచరికానికి దేశాధినేతగా ఈ కొత్త రాజ్యాంగం మార్చింది. ముసాయిదా రాజ్యాంగాన్ని ప్రధాన మంత్రి [[కృష్ణ ప్రసాద్ భట్టారాయ్]], ఆయన మంత్రివర్గం ఆమోదించారు. 9 నవంబర్ 1990న బీరేంద్ర నేపాల్‌ను రాజ్యాంగ రాచరికంగా మార్చే కొత్త రాజ్యాంగాన్ని ప్రకటించారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/news/2001/jun/04/guardianobituaries.nepal|title=King Birendra of Nepal A ruler much loved by his people, he bowed to popular will and surrendered absolute power|newspaper=The Guardian|date=4 June 2001|last1=Malhotra|first1=Inder|access-date=14 December 2016|archive-date=4 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200604100326/https://www.theguardian.com/news/2001/jun/04/guardianobituaries.nepal|url-status=live}}</ref> ఒక రాజ్యాంగ చక్రవర్తిగా బీరేంద్ర తన ప్రజాస్వామ్య దృక్పథం, ప్రవర్తనల కారణంగా ఆటోక్రాటిక్ పాలకుడిగా ఉన్నప్పటికంటే ఎక్కువ ప్రజాదరణ పొందారు.<ref>{{Cite web |last=VIEWPOINT |date=2 June 2022 |title=13 Reasons Why Former King Birendra Shah Is the Most Loved Monarch of Nepal |url=https://www.nepwave.com/13-reasons-why-former-king-birendra-shah-is-the-most-loved-monarch-of-nepal/ |access-date=16 July 2022 |website=NEPWAVE |language=en-US |archive-date=16 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220716221904/https://www.nepwave.com/13-reasons-why-former-king-birendra-shah-is-the-most-loved-monarch-of-nepal/ |url-status=dead }}</ref> అయితే, బీరేంద్ర [[మావోయిజం|మావోయిస్టు]] తిరుగుబాటుదారులకు, ప్రభుత్వ బలగాలకు మధ్య జరిగిన [[నేపాల్ అంతర్యుద్ధం]] (1996 నుండి 2006 వరకు) నిరోధించలేకపోయారు.<ref name=":1">Sharma, S. (2019). ''The Nepal Nexus: An Inside Account of the Maoists, the Durbar and New Delhi''. Penguin Random House India Private Limited.</ref> === హత్య === {{Main|నేపాల్ రాజకుటుంబ హత్యకాండ}} 1 జూన్ 2001న, నేపాలీ రాచరిక నివాసమైన [[నారాయణహితి రాజభవనం|నారాయణహితి రాజభవనంలో]] జరిగిన విందు కార్యక్రమంలో బీరేంద్ర, ఆయన కుటుంబ సభ్యులు ఆయన కుమారుడు యువరాజు దీపేంద్ర చేతిలో దారుణంగా హత్య చేయబడ్డారు.<ref>{{Cite news |last=Crossette |first=Barbara |date=4 June 2001 |title=Birendra, 55, Nepal's King During Transition to Democracy, Is Dead |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2001/06/04/obituaries/birendra-55-nepals-king-during-transition-to-democracy-is-dead.html |access-date=16 July 2022 |issn=0362-4331 |archive-date=31 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181231143809/https://www.nytimes.com/2001/06/04/obituaries/birendra-55-nepals-king-during-transition-to-democracy-is-dead.html |url-status=live }}</ref> తనను తాను కాల్చుకున్న తరువాత కోమాలోకి వెళ్లిన దీపేంద్ర రాజుగా ప్రకటించబడ్డాడు. కానీ ఆయన స్పృహలోకి రాకుండానే కొద్ది రోజుల తర్వాత మరణించినట్లు ప్రకటించబడింది.<ref>{{Cite web |date=1 September 2001 |title=Tragedy in Nepal Royal Family Massacred |url=https://www.hinduismtoday.com/magazine/september-october-2001/2001-09-tragedy-in-nepal-royal-family-massacred/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221107145813/https://www.hinduismtoday.com/magazine/september-october-2001/2001-09-tragedy-in-nepal-royal-family-massacred/ |archive-date=7 November 2022 |access-date=26 July 2022 |website=Hinduism Today |language=en-US}}</ref> ఆ తర్వాత బీరేంద్ర తమ్ముడు [[జ్ఞానేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|జ్ఞానేంద్ర]] రాజుగా చేయబడ్డాడు.<ref>{{Cite news |last1=West |first1=Julian |date=2 June 2001 |title=Nepal's royal killer is named King as his parents are cremated |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/nepal/1311386/Nepals-royal-killer-is-named-King-as-his-parents-are-cremated.html |url-status=live |url-access=subscription |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/nepal/1311386/Nepals-royal-killer-is-named-King-as-his-parents-are-cremated.html |archive-date=12 January 2022}}{{cbignore}}</ref> == ముఖ్యమైన పనులు, అభివృద్ధి కార్యక్రమాలు == === దౌత్యపరమైన ప్రచారం === [[File:President Ronald Reagan During The State Visit of King Birendra Bir Kikram Shah Dev of Nepal with Joan Rivers in The East Room - DPLA - 60fec4f8987746ef9d0967ac59ae12dc.jpg|thumb|యుఎస్ అధ్యక్షుడు [[రోనాల్డ్ రీగన్]]తో బీరేంద్ర, 1983]] భారతదేశం, చైనా, సోవియట్ యూనియన్ల ఆధిపత్య ప్రభావాలు ఉన్నప్పటికీ ఆయన నేపాల్ స్వాతంత్ర్యాన్ని నిలబెట్టగలిగారు. రాజుగా ఆయన చేసిన మొదటి విదేశీ పర్యటనలు అక్టోబరు 1973లో భారతదేశానికి, రెండు నెలల తర్వాత చైనాకు జరిగాయి.<ref>{{Cite web |title=King Birendra's Historic China Visit |url=http://peoplesreview.com.np/index.php/articles/item/2446-king-birendra-s-historic-china-visit |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150723230223/http://peoplesreview.com.np/index.php/articles/item/2446-king-birendra-s-historic-china-visit |archive-date=23 July 2015 |access-date=23 July 2015}}</ref> ముస్తాంగ్ విప్లవం సమయంలో నేపాల్ నుండి ముస్తాంగ్, చైనా నుండి టిబెట్ విడిపోకుండా అడ్డుకున్నారు.<ref>{{Cite web |date=28 January 2020 |title=खम्पा काण्ड : नेपालबाट मुस्ताङलाई टुक्य्राएर तिब्बत कब्जा गर्न विदेशीले गराएको विद्रोह ! |url=https://www.swadeshnepal.com/2020/01/15628/ |access-date=23 July 2022 |website=Swadesh Nepal |language=en-US |archive-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220723013036/https://www.swadeshnepal.com/2020/01/15628/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=देवकी विष्ट |title=खम्पा विद्रोह' मा लिपुलेक नजिक लडाईं लडेका एक प्रहरीको संस्मरण |url=https://www.breaknlinks.com/nepali/news/2593 |access-date=23 July 2022 |website=Breaknlinks |language=ne |archive-date=10 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220810183457/https://www.breaknlinks.com/nepali/news/2593 |url-status=live }}</ref> చైనాకు వ్యతిరేకంగా పనిచేస్తున్న ఖంపాల తిరుగుబాటును నిరాయుధీకరించడం ద్వారా నేపాల్-చైనా సంబంధాలు కొత్త శిఖరాలకు చేరుకున్నాయి.<ref name=":3">{{Cite web |last=Basnyat |first=Prem Singh |title=A forgotten history |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/67819/ |access-date=22 July 2022 |website=My Republica |language=en |archive-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220723021548/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/67819/ |url-status=live }}</ref><ref name="premBasnyat">{{Cite book |last=Basnyāta |first=P. |title=Nepalese Army in Tibetan Khampa Disarming Mission |date=2007 |publisher=Sarwochcha Man Singh Basnyat |isbn=978-99946-2-863-6}}</ref> [[సార్క్|దక్షిణాసియా ప్రాంతీయ సహకార మండలి (సార్క్)]], దక్షిణాసియా ఆహార నిల్వల స్థాపనకు ఆయన చేసిన విస్తృత ప్రచారం కోసం దేశ ప్రజలు ఆయనను గుర్తుంచుకుంటారు. తన పాలనా కాలంలో ఖాట్మండులో సార్క్ సచివాలయాన్ని కూడా ఏర్పాటు చేయగలిగారు.<ref name=":2">{{Cite web |title=Diplomatic achievements of King Birendra: From Peace Zone Proposal to expansion of foreign relations |url=https://english.nepalpress.com/2021/06/02/diplomatic-achievements-of-king-birendra-from-peace-zone-proposal-to-expansion-of-foreign-relations/ |access-date=16 July 2022 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=1 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221001182551/https://english.nepalpress.com/2021/06/02/diplomatic-achievements-of-king-birendra-from-peace-zone-proposal-to-expansion-of-foreign-relations/ |url-status=live }}</ref> దౌత్య సంబంధాలు కలిగి ఉన్న దేశాల సంఖ్యను 49 నుండి 96కి పెంచుతూ అదనంగా 46 దేశాలతో సంబంధాలు నెలకొల్పగలిగారు. ఐక్యరాజ్యసమితిలో [[నేపాల్ జోన్ ఆఫ్ పీస్ ప్రతిపాదన|నేపాల్‌ను ఒక శాంతి మండలంగా]] ప్రచారం చేయడం ద్వారా నేపాల్ తటస్థ విధానాన్ని మరింత బలోపేతం చేశారు.<ref>{{Cite web |title=NRC0015 – Nepali foreign policy and Zone of Peace: an attempt at neutrality? – NIPoRe |url=https://nipore.org/nrc0015-nepali-foreign-policy-and-zone-of-peace-an-attempt-at-neutrality/ |access-date=16 July 2022 |language=en-US |archive-date=7 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220707073318/https://nipore.org/nrc0015-nepali-foreign-policy-and-zone-of-peace-an-attempt-at-neutrality/ |url-status=live }}</ref> ఆసియాలోని రెండు బలమైన దేశాల మధ్య ఉన్న నేపాల్ ఆ రెండు దేశాలతో మంచి సంబంధాలు కలిగి ఉండాలని ఆయన గట్టిగా విశ్వసించారు.<ref name="Malhotra" /> === శాంతికి ప్రోత్సాహం === {{Main|నేపాల్ జోన్ ఆఫ్ పీస్ ప్రతిపాదన}} గౌతమ బుద్ధుని జననం, విదేశీ శక్తులతో అలీన విధానం వంటి చారిత్రక శాంతి హోదాను పరిగణనలోకి తీసుకుని నేపాల్‌ను శాంతి దేశంగా ప్రకటించాలని ఐక్యరాజ్యసమితి సమావేశంలో ఆయన ప్రతిపాదించారు.<ref>{{Cite web |last=Magazine |first=New Spolight |title=Late King Birendra And His Demand For "Peace Zone"Status For Nepal. |url=https://www.spotlightnepal.com/2019/05/15/late-king-birendra-and-his-demand-peace-zonestatus-nepal/ |access-date=16 July 2022 |website=SpotlightNepal |language=en |archive-date=16 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220716202712/https://www.spotlightnepal.com/2019/05/15/late-king-birendra-and-his-demand-peace-zonestatus-nepal/ |url-status=live }}</ref> ఐక్యరాజ్యసమితిలో 116 దేశాలు ఈ ప్రతిపాదనకు మద్దతు ఇచ్చాయి.<ref name=":2" /> తరువాత ఆయన 1986లో "పీస్ కీపింగ్ ట్రైనింగ్ క్యాంప్"ను స్థాపించారు. ఇది 2001లో శాంతి పరిరక్షక బలగాలకు శిక్షణ ఇవ్వడానికి ఒక శిక్షణా సంస్థగా పునర్నిర్మించబడింది. తరువాత దీనిని [[బీరేంద్ర పీస్ ఆపరేషన్స్ ట్రైనింగ్ సెంటర్]]గా మార్చారు. ఐక్యరాజ్యసమితి సహకారంతో నేపాల్ శిక్షణ పొందిన శాంతి పరిరక్షక దళాలను పంపడం ప్రారంభించి ఐక్యరాజ్యసమితిలో క్రియాశీల సభ్యునిగా మారింది.<ref>{{Cite web |title=BPOTC {{!}} वीरेन्द्र शान्ति कार्य तालिम केन्दर |url=https://bpotc.nepalarmy.mil.np/ |access-date=16 July 2022 |website=bpotc.nepalarmy.mil.np |archive-date=16 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220716232532/https://bpotc.nepalarmy.mil.np/ |url-status=live }}</ref> 1974లో ఉత్తర హిమాలయ ప్రాంతంలో స్థిరపడిన ఖంపాస్ తిరుగుబాటుదారులను నిరాయుధులను చేయడంలో ఆయన విజయం సాధించారు. ఆయుధాలు అప్పగించిన వారికి భూమి, డబ్బు, పౌరసత్వం ఇచ్చి, వారి ఆయుధాలను జప్తు చేశారు. లొంగిపోని వారు టిబెటన్ ప్రాంతం వైపు వెళ్లకుండా నిషేధించారు.<ref name=":3" /><ref>{{Cite web |last=Saxena |first=Shobhan |date=30 March 2008 |title=The legion of Betrayed Warriors |url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/the-legion-of-betrayed-warriors/articleshow/2910662.cms |access-date=23 July 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220723013041/https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/the-legion-of-betrayed-warriors/articleshow/2910662.cms |url-status=live }}</ref> దేశంలో మావోయిస్టుల విప్లవాన్ని అణచివేయడానికి సైన్యాన్ని ఉపయోగించడాన్ని నిరోధించిన ఘనత కూడా బీరేంద్రకే దక్కుతుంది. సైన్యం ప్రయోగం పరిస్థితులను మరింత దిగజార్చి దేశంలో శాంతికి విఘాతం కలిగించే ప్రమాదం ఉండేది.<ref name=":1" /><ref>{{Citation |last=Nepal Insight |title=Why didn't birendra use the army against Maoist? {{!}} Nepal History |date=20 June 2019 |url=https://www.youtube.com/watch?v=Ca2FHjNR-z0 |language=ne |access-date=17 July 2022 |archive-date=17 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220717231824/https://www.youtube.com/watch?v=Ca2FHjNR-z0 |url-status=live }}</ref> === పర్యావరణ పరిరక్షణ === [[File:Tibetan Snowcock.jpg|thumb|సాగర్‌మాత నేషనల్ పార్క్ వద్ద ఒక [[టిబెటన్ స్నోకాక్]]]] రాజు బీరేంద్ర ప్రకృతి ప్రేమికుడిగా, ప్రకృతి పరిరక్షణకు గొప్ప మద్దతుదారుడిగా పేరుగాంచారు. ప్రభుత్వపరంగా ప్రకృతి పరిరక్షణ ధోరణి ఆయన హయాంలోనే ప్రారంభమైంది. టెరాయ్ వలసలు, వేట కారణంగా ఖడ్గమృగాల సంఖ్య విపరీతంగా తగ్గిపోవడంతో ప్రభుత్వం 130 మంది సాయుధ పురుషులతో ఖడ్గమృగాల పెట్రోలింగ్ దళాన్ని (నేపాలీ: ''గైడా గస్తీ''), చిత్వాన్ అంతటా గార్డ్ పోస్టుల నెట్‌వర్క్‌ను ఏర్పాటు చేసింది. చట్టపరమైన వ్యవస్థ ద్వారా ఖడ్గమృగాల అంతరించిపోవడాన్ని నివారించడానికి జాతీయ పార్క్ చట్టం తీసుకువచ్చారు. దీని ద్వారా డిసెంబర్ 1970లో [[చిత్వాన్ నేషనల్ పార్క్]] ప్రకటించబడి, 1971లో సరిహద్దులు నిర్ణయించబడి, 1973లో స్థాపించబడింది.<ref name="Gurung1983">Gurung, K. K. (1983). ''Heart of the Jungle: the Wildlife of Chitwan, Nepal''. André Deutsch, London.</ref><ref name="adhikari">{{cite journal|author=dhikari, T. R.|date=2002|url=http://www.sosrhino.org/news/Updatepoaching.pdf|title=The curse of success|journal=Habitat Himalaya – A Resources Himalaya Factfile|volume=IX|number=3|archive-date=24 March 2023|access-date=16 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20230324130119/http://www.sosrhino.org/news/Updatepoaching.pdf|url-status=dead}}</ref> [[File:Greater one-horned rhinoceros at Chitwan.jpg|left|thumb|చిత్వాన్ జాతీయ ఉద్యానవనం వద్ద ఒక [[భారతీయ ఖడ్గమృగం]]]] దేశంలో పులుల సంరక్షణ కోసం 1976లో 368 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణంలో ''రాయల్ కర్నాలి వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం'' ప్రకటించారు. దీనిని తరువాత 1982లో [[బర్దియా నేషనల్ పార్క్|రాయల్ బర్దియా వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం]]గా మార్చారు. బబాయ్ రివర్ వ్యాలీని 1984లో ఈ రిజర్వ్ ఏరియాకు కలుపారు. రిజర్వ్‌లోని పర్యావరణ వ్యవస్థ అభివృద్ధి చెందడంతో 1988లో ఈ ప్రాంతాన్ని జాతీయ ఉద్యానవనంగా ప్రకటించారు.<ref name="mk98">Majupuria, T. C., Kumar, R. (1998). ''Wildlife, National Parks and Reserves of Nepal.'' S. Devi, Saharanpur and Tecpress Books, Bangkok. {{ISBN|974-89833-5-8}}</ref> దేశంలో నాల్గవ రక్షిత ప్రాంతంగా 1976లో లాంగ్టాంగ్ హిమాలయ ప్రాంతం నుండి [[లాంగ్టాంగ్ నేషనల్ పార్క్]] స్థాపించబడింది. దీనికోసం నువాకోట్, రసువా, సింధుల్‌పాల్చోక్ జిల్లాల్లో 1,710 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణాన్ని కేటాయించారు.<ref name="nbrb2007">{{cite book |url=http://lib.icimod.org/record/7560/files/Nepal%20Biodiversity%20Resource%20Book.pdf |title=Nepal Biodiversity Resource Book. Protected Areas, Ramsar Sites, and World Heritage Sites |publisher=International Centre for Integrated Mountain Development, Ministry of Environment, Science and Technology, in cooperation with United Nations Environment Programme, Regional Office for Asia and the Pacific |year=2007 |isbn=978-92-9115-033-5 |location=Kathmandu |author1=Bhuju, U. R. |author2=Shakya, P. R. |author3=Basnet, T. B. |author4=Shrestha, S. |access-date=2 June 2024 |archive-date=26 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110726170342/http://books.icimod.org/demo/uploads/ftp/Nepal%20Biodiversity%20Resource%20Book.pdf |url-status=live }}</ref> 1976లో మరొక వన్యప్రాణుల అభయారణ్యాన్ని [[కోశి తప్పూ వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం]]గా ప్రకటించారు. అదే సంవత్సరంలో సుదూర-పశ్చిమ ప్రావిన్స్‌లోని టెరాయ్ ప్రాంతంలో [[శుక్లాఫాంటా నేషనల్ పార్క్|రాయల్ శుక్లాఫాంటా వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం]] స్థాపించారు. దీనిని తరువాత విస్తరించి 1980ల చివరలో జాతీయ ఉద్యానవనంగా మార్చారు.<ref name="majupuria1998">{{Cite book |author=Majupuria, T.C. |title=Wildlife, National Parks and Reserves of Nepal |author2=Kumar, R. |publisher=S. DeviSaharanpur and Tecpress Books |year=1998 |isbn=974-89833-5-8 |location=Bangkok |pages=237–240 |chapter=Royal Sukla Phanta Wildlife Reserve |name-list-style=amp}}</ref><ref name="Basnet_al2019">{{Cite journal |author1=Basnet, H. |author2=Thakuri, D.C. |author3=Bhetwal, K. |author4=Joshi, D. |author5=Poudyal, L.P. |name-list-style=amp |year=2019 |title=Recent records of threatened birds in the Sukilaphanta Grassland, Suklaphanta National Park, Nepal, with particular focus on White-throated Bushchat ''Saxicola insignis'' and Finn's Weaver ''Ploceus megarhynchus'' |url=https://www.researchgate.net/publication/340730965 |journal=Birding Asia |issue=32 |pages=93–96}}</ref> హుమ్లా, ముగు, జుమ్లా ప్రాంతాల విశిష్టమైన వృక్ష, జంతుజాలాన్ని రక్షించడానికి ప్రసిద్ధ రారా సరస్సును కలుపుకుని [[రారా నేషనల్ పార్క్]] అదే సంవత్సరంలో స్థాపించబడింది. ఇది తన తండ్రి [[మహేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|రాజు మహేంద్ర]] కలను సాకారం చేసింది.<ref name="nbrb2007" /><ref>{{Cite web |title=Nepali Times {{!}} The Brief » Blog Archive » Remembering Rara |url=https://www.nepalitimes.com/blogs/thebrief/2017/10/02/remembering-rara/ |access-date=20 July 2022 |language=en-US |archive-date=23 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230923021550/https://nepalitimes.com/blogs/thebrief/2017/10/02/remembering-rara |url-status=live }}</ref> అదే సంవత్సరంలో [[సాక్రెడ్ హిమాలయన్ ల్యాండ్‌స్కేప్]]లో భాగంగా సోలుఖుంబు జిల్లాలో 1,148 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణంలో [[సాగర్‌మాత నేషనల్ పార్క్]] స్థాపించబడింది.<ref>{{Cite book |author1=Gurung, C. P. |title=Conservation Biology in Asia |author2=Maskey, T. M. |author3=Poudel, N. |author4=Lama, Y. |author5=Wagley, M. P. |author6=Manandhar, A. |author7=Khaling, S. |author8=Thapa, G. |author9=Thapa, S. |publisher=Nepal Society for Conservation Biology, Asia Section and Resources Himalaya Foundation |year=2006 |isbn=99946-996-9-5 |editor1=McNeely, J. A. |location=Kathmandu |pages=10–20 |chapter=The Sacred Himalayan Landscape: Conceptualizing, Visioning, and Planning for Conservation of Biodiversity, Culture and Livelihoods in the Eastern Himalaya |editor2=McCarthy, T. M. |editor3=Smith, A. |editor4=Whittaker, O. L. |editor5=Wikramanayake, E. D. |chapter-url=https://conbio.org/images/content_groups/Asia/Chapter%201_Gurung_Himalayan%20Landscape.pdf |name-list-style=amp |author10=Wikramanayake, E. D. |access-date=2 June 2024 |archive-date=28 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231128232904/https://conbio.org/images/content_groups/Asia/Chapter%201_Gurung_Himalayan%20Landscape.pdf |url-status=live }}</ref> 1984లో సుదూర-పశ్చిమ ప్రాంతంలోని బజాంగ్, బాజురా, అచ్చామ్, దోటి జిల్లాలలో 225 చదరపు కిలోమీటర్ల ప్రాంతాన్ని [[ఖాప్తడ్ నేషనల్ పార్క్]]గా రక్షిత ప్రాంతంగా కేటాయించారు. అదే సంవత్సరంలో [[పర్సా నేషనల్ పార్క్|పర్సా వన్యప్రాణుల అభయారణ్యాన్ని]] కూడా స్థాపించి దాన్ని తరువాత జాతీయ ఉద్యానవనంగా పొడిగించారు. దేశంలోని ఏకైక ట్రాన్స్-హిమాలయన్ జాతీయ ఉద్యానవనమైన [[షెయ్ ఫోక్సుండో నేషనల్ పార్క్]]ను కర్నాలీ ప్రావిన్స్‌లోని డోల్పా, ముగు జిల్లాల్లో 3,555 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణంతో 1984లో స్థాపించారు. ఇందులో ప్రసిద్ధ [[ఫోక్సుండో సరస్సు]] కూడా ఉంది.<ref name="nbrb2007"/> వేటను ఒక హాబీగా కొనసాగించే రాజ సంప్రదాయాన్ని పరిరక్షించడానికి, క్షీణిస్తున్న వన్యప్రాణుల వనరులను నిరోధించడానికి ఆయన 1987లో [[ధోర్పాటన్ హంటింగ్ రిజర్వ్]]ను స్థాపించారు. ఆయన తండ్రికి స్మారక చిహ్నంగా 1990లో అప్పటి యువరాజు [[జ్ఞానేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|జ్ఞానేంద్ర]] అధ్యక్షతన [[కింగ్ మహేంద్ర ట్రస్ట్ ఫర్ నేచర్ కన్జర్వేషన్]] కూడా స్థాపించబడింది. మహేంద్ర ట్రస్ట్ స్థాపనతో ఆయన [[అన్నపూర్ణ కన్జర్వేషన్ ఏరియా]]ను ప్రకటించారు.<ref>Croes, K. D. (2006). Conserving the king: Inverting the origin story of the Annapurna Conservation Area Project of Nepal. ''HIMALAYA, the Journal of the Association for Nepal and Himalayan Studies'', ''26''(1), 6.</ref> ఆయన కృషితో నేపాల్ 1979లో [[సాగర్‌మాత నేషనల్ పార్క్]]ను,<ref>{{Cite web |last=Centre |first=UNESCO World Heritage |title=Sagarmatha National Park |url=https://whc.unesco.org/en/list/120/ |access-date=11 August 2022 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en |archive-date=28 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231028174004/https://whc.unesco.org/en/list/120 |url-status=live }}</ref> 1984లో [[చిత్వాన్ నేషనల్ పార్క్]]ను<ref>{{Cite web |last=Centre |first=UNESCO World Heritage |title=Chitwan National Park |url=https://whc.unesco.org/en/list/284/ |access-date=11 August 2022 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en |archive-date=26 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190826120952/https://whc.unesco.org/en/list/284/ |url-status=live }}</ref> యునెస్కో [[ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం|ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలలో]] చేర్చగలిగింది. అలాగే కాఠ్మండు, లలిత్‌పూర్, భక్తపూర్ దర్బార్ చతురస్రాల వంటి స్మారక కట్టడాలు, పశుపతినాథ్ ఆలయం, బౌధనాథ్, స్వయంభునాథ్, చాంగ్ నారాయణ్ వంటి మతపరమైన ప్రదేశాలు కూడా 1979లో ఈ జాబితాలో చేర్చబడ్డాయి.<ref>{{Cite web |last=Centre |first=UNESCO World Heritage |title=Kathmandu Valley |url=https://whc.unesco.org/en/list/121/ |access-date=11 August 2022 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en |archive-date=4 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231104081358/https://whc.unesco.org/en/list/121/ |url-status=live }}</ref> === ఆర్థిక సంస్కరణలు === [[File:TUTH Emergency Hall.jpg|thumb|నేపాల్‌లోని పురాతన బోధనాసుపత్రి అయిన త్రిభువన్ యూనివర్శిటీ టీచింగ్ హాస్పిటల్ బ్లాకుల్లో ఒకటి.]] స్థిరత్వం, పర్యావరణ పరిరక్షణపై దృష్టి సారించి {{Start date|1975|12|28|df=y}}న చైనా సహాయంతో నేపాల్‌లో ట్రాలీ బస్సు వ్యవస్థను స్థాపించారు. నేపాల్‌గంజ్ ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1973), పోఖారా ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1974), బుట్వాల్ ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1976), భక్తపూర్ ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1979), ధన్‌కుటా ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1980), బీరేంద్రనగర్ ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1981), గజేంద్రనారాయణ్ ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1986) లను స్థాపించడం ద్వారా ఆయన తన తండ్రి మార్గాన్ని అనుసరించారు.<ref>Khatri, M. B. (2018). Industrial development in Nepal: Problems and prospects. ''Economic Journal of Nepal'', ''41''(3-4), 25-40.</ref> ఖాట్మండుకు మెలమ్చి నీటి ప్రాజెక్టు ప్రణాళికను రూపొందించిన ఘనత బీరేంద్రదే.<ref>{{Cite web |last=Magazine |first=New Spolight |title=MELAMCHI PROJECT Water At The Tap |url=https://www.spotlightnepal.com/2021/04/04/melamchi-project-water-tap/ |access-date=30 June 2022 |website=SpotlightNepal |language=en |archive-date=30 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220630182510/https://www.spotlightnepal.com/2021/04/04/melamchi-project-water-tap/ |url-status=live }}</ref> గోరఖాలీ టైర్స్ ఇండస్ట్రీస్, ఉదయపూర్ సిమెంట్ ఇండస్ట్రీస్ లిమిటెడ్, నేపాల్ మెటల్ కంపెనీ, నేపాల్ ఫార్మాస్యూటికల్స్ అన్నీ ఆయన కాలంలోనే స్థాపించబడ్డాయి. బీరేంద్ర [[పశుపతి ఏరియా డెవలప్‌మెంట్ ట్రస్ట్]]‌కు పోషకుడిగా ఉన్నారు.<ref>{{Cite web |title=RAOnline Reports on Nepal – The Royal Tragedy |url=https://www.raonline.ch/pages/story/np/npstory22c.html |access-date=30 June 2022 |website=www.raonline.ch |archive-date=11 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220811124858/https://www.raonline.ch/pages/story/np/npstory22c.html |url-status=live }}</ref> ఏప్రిల్ 1979లో డెడ్ బర్న్ మ్యాగ్నసైట్, టాల్క్ పౌడర్‌ను ఉత్పత్తి చేసే లక్ష్యంతో డోలఖా జిల్లాలోని లాకురి దండా వద్ద నేపాల్ ప్రభుత్వం, ఒరిస్సా ఇండస్ట్రీస్ సంయుక్త పెట్టుబడితో నేపాల్ ఓరియంటల్ మాగ్నసైట్ ఫ్యాక్టరీ స్థాపించబడింది.<ref>{{Cite web |title=Govt making efforts to revive Nepal Orind Magnesite |url=https://kathmandupost.com/money/2014/04/01/govt-making-efforts-to-revive-nepal-orind-magnesite |access-date=23 July 2022 |website=kathmandupost.com |language=English |archive-date=3 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221003072253/https://kathmandupost.com/money/2014/04/01/govt-making-efforts-to-revive-nepal-orind-magnesite |url-status=live }}</ref> 1983లో ఆయన నేపాల్-పాకిస్థాన్ జాయింట్ ఎకనామిక్ కమీషన్‌ను ఏర్పాటు చేసి దేశంలోకి గణనీయమైన విదేశీ పెట్టుబడులను తీసుకురాగలిగారు. ప్రపంచ బ్యాంకు, కువైట్, జపాన్ ఆర్థిక సహాయంతో 1982లో కులేఖానిలో 60 మెగావాట్ల [[జలవిద్యుత్]] ప్రాజెక్టు ప్రారంభమైంది.<ref>{{Cite web |title=Nepal {{!}} History, Population, Flag, Language, Map, & Facts |url=https://www.britannica.com/place/Nepal |access-date=26 July 2022 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=12 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120312210525/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/409152/Nepal/23651/Health-and-education |url-status=live }}</ref> జపాన్ ఇంటర్నేషనల్ కోఆపరేషన్ ఏజెన్సీ ఆర్థిక మద్దతుతో 1982లో టియు టీచింగ్ హాస్పిటల్ స్థాపించబడింది.<ref>{{Cite web |title=About – Institute of Medicine |url=http://iom.edu.np/about/ |access-date=17 July 2022 |language=en-US |archive-date=17 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220717200810/http://iom.edu.np/about/ |url-status=live }}</ref> నార్దేవి ఆయుర్వేద ఆసుపత్రి 1974లో స్థాపించబడింది. సర్వీస్‌లో ఉన్న పోలీసులకు, వారి కుటుంబాలకు ఉచిత ఆరోగ్య సేవలను అందించే ఉద్దేశ్యంతో 2040 బిఎస్ చైత్ర 27న రాజు నేపాల్ పోలీస్ హాస్పిటల్‌ను స్థాపించారు. దేశంలో ట్రేడ్ ఆఫ్ స్టాక్స్, క్యాపిటల్స్ వృద్ధిని నిర్వహించడానికి, ప్రోత్సహించడానికి ఆయన 1976లో సెక్యూరిటీస్ ఎక్స్ఛేంజ్ సెంటర్ లిమిటెడ్‌ను స్థాపించారు. ఈ కేంద్రం తరువాత మనం ఇప్పుడు చూస్తున్న [[నేపాల్ స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజ్]]గా అభివృద్ధి చెందింది.<ref>{{Cite web |title=Nepal Stock Exchange |url=https://www.nepalstock.com.np/about-us/introduction |access-date=11 August 2022 |website=www.nepalstock.com.np |archive-date=5 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221005162742/https://www.nepalstock.com.np/about-us/introduction |url-status=live }}</ref> 1984లో నేపాల్ తొలి టెలివిజన్ ఛానెల్ [[నేపాల్ టెలివిజన్]]ను స్థాపించిన ఘనత ఆయనకే దక్కుతుంది. ఇది ఫ్రెంచ్ సహాయంతో 1985లో తన మొదటి ఛానెల్‌ను ప్రారంభించింది. ఈ ఆర్థిక సంస్కరణల కారణంగా 1986 నాటికి దేశంలో దాదాపు 125 వేల మంది కార్మికులకు ఉపాధి కల్పించే 2,054 పారిశ్రామిక సంస్థలు ఉన్నాయి. 1990 నాటికి టెలివిజన్ ప్రజల దరికి చేరడంతో వీడియో అద్దె సేవలు, శాటిలైట్ డిష్‌లు సాధారణంగా అందుబాటులోకి వచ్చాయి. నేపాల్‌లో సంస్కృత విద్యను నిర్వహించడానికి రాజు బీరేంద్ర 1986లో రాష్ట్రీయ పంచాయతీ సలహా, సమ్మతితో డాంగ్‌లో మహేంద్ర సంస్కృత విశ్వవిద్యాలయాన్ని స్థాపించారు. ఇది దేశంలో రెండవ విశ్వవిద్యాలయం.<ref>{{Cite book |title=Nepal Sanskrit University Act, 2043 English |publisher=Law Commission Nepal |year=1986}}</ref> === రహదారులు, రవాణా === గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో రహదారులను నిర్మించడం కంటే వాయు కనెక్టివిటీని నిర్మించడం చౌక అని 1972 నాటి అధ్యయనాలు చూపించాయి.<ref name=":4">{{Cite web |last=Yang |first=Eunmo |date=2007 |title=Modernization of Nepal under the Shah Dynasty, 1951–1991 |url=https://www.zum.de/whkmla/sp/0708/eunmo/eunmo1.html#ed |access-date=26 July 2022 |website=www.zum.de |publisher=Korean Minjok Leadership Academy International Program |archive-date=5 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221005224041/https://www.zum.de/whkmla/sp/0708/eunmo/eunmo1.html#ed |url-status=live }}</ref> అప్పటి ప్రభుత్వం గ్రామీణ ప్రాంతాలను విమానాశ్రయాలతో అనుసంధానించాలని, ట్రాఫిక్ ప్రవాహం ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు మాత్రమే రోడ్లు నిర్మించాలని నిర్ణయం తీసుకుంది. ఈ విధానంలో భాగంగా 1973లో బాగ్‌లుంగ్ విమానాశ్రయం (బలేవా విమానాశ్రయం), ధోర్పాటన్ విమానాశ్రయం, మహేంద్రనగర్ విమానాశ్రయం, రుకుమ్ చౌర్జహారి విమానాశ్రయం స్థాపించబడ్డాయి. సన్ఫెబాగర్ విమానాశ్రయం 1975లో స్థాపించబడింది. సిమికోట్ విమానాశ్రయం 18 మార్చి 1977న, డోల్పా విమానాశ్రయం 1978లో, రామేచాప్ విమానాశ్రయం 1979లో స్థాపించబడ్డాయి. సిల్గాడి విమానాశ్రయంగా పిలువబడే దోటి విమానాశ్రయం 1973లో తారు రన్‌వేతో నిర్మించబడింది. రారా విమానాశ్రయంగా పిలువబడే తాల్చా విమానాశ్రయం 1975లో నిర్మించబడింది. ఫుంగ్లింగ్‌లో ఉన్న తప్లెజంగ్ విమానాశ్రయం (సుకేతార్ విమానాశ్రయం), జిరి విమానాశ్రయం, ఫాప్లు విమానాశ్రయం, బజాంగ్ విమానాశ్రయం 1976లో నిర్మించబడ్డాయి.<ref>{{Cite web |date=21 November 2020 |title=Timeline of Nepal Aviation, glimpse from 1949 to 2020 |url=https://www.aviationnepal.com/timeline-of-nepal-aviation-glimpse-from-1949-to-2020/ |access-date=24 July 2022 |website=Aviation Nepal |language=en-US |archive-date=25 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220925200550/https://www.aviationnepal.com/timeline-of-nepal-aviation-glimpse-from-1949-to-2020/ |url-status=live }}</ref> రోల్పా విమానాశ్రయం 1980లో, మనంగ్ విమానాశ్రయం 1981లో, బాజురా విమానాశ్రయం 1984లో, దార్చుల విమానాశ్రయం 1986లో ప్రారంభమయ్యాయి.<ref>{{Cite web |last=Adventures |first=Third Rock |title=Airports in Nepal – 50 Places That Connect the Country to the World |url=https://www.thirdrockadventures.com/blog/airports-in-nepal |access-date=24 July 2022 |website=Third Rock Adventures |language=en |archive-date=26 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220526132209/https://www.thirdrockadventures.com/blog/airports-in-nepal |url-status=live }}</ref> స్విస్ ప్రభుత్వ సహాయంతో సోలుఖుంబుకు వెళ్లే లామోసంగు-జిరి రహదారిని 1985లో ప్రారంభించారు.<ref>{{Cite web |last=SHRESTHA |first=PRAGYA |date=2005 |title=The great green road |url=http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=496#.YuBdc7pBzDc |access-date=26 July 2022 |website=archive.nepalitimes.com |archive-date=8 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230308142006/http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=496#.YuBdc7pBzDc |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Switzerland – Nepal: A close partnership lasting more than 50 years – Nepal {{!}} ReliefWeb |url=https://reliefweb.int/report/nepal/switzerland-nepal-close-partnership-lasting-more-50-years |access-date=26 July 2022 |website=reliefweb.int |date=4 August 2009 |language=en |archive-date=26 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220726233223/https://reliefweb.int/report/nepal/switzerland-nepal-close-partnership-lasting-more-50-years |url-status=live }}</ref> === వ్యవసాయ ప్రోత్సాహం === బీరేంద్ర పాలనలో ప్రభుత్వం వ్యవసాయ ప్రోత్సాహంపై అధిక దృష్టి సారించింది. ఫలితంగా 1990 నాటికి దాదాపు 90% జనాభా ప్రత్యక్షంగా లేదా పరోక్షంగా వ్యవసాయంలో పాల్గొంది. చైనా సహాయంతో 1985లో కంపెనీల చట్టం 2021 (బిక్రమ్ సంబత్) కింద భృకుటి పల్ప్, పేపర్ స్థాపించబడింది.<ref>{{Cite journal |last=Chitrakar |first=Tara Devi |year=2012 |title=Performance of Bhrikuti Paper and Pulp Limited: Before and After Privatization |url=https://www.pyc.edu.np/index.php?option=com_content&view=article&id=604:performance-of-bhrikuti-paper-and-pulp-limited-before-and-after-privatization&catid=97:volume-v-2012&Itemid=530 |journal=PYC Nepal Journal of Management |volume=5 |pages=44–54 |doi=10.3126/pycnjm.v5i1.81346 |via=[[Public Youth Campus]] |access-date=2 June 2024 |archive-date=27 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210727084203/https://www.pyc.edu.np/index.php?option=com_content&view=article&id=604%3Aperformance-of-bhrikuti-paper-and-pulp-limited-before-and-after-privatization&catid=97%3Avolume-v-2012&Itemid=530 |url-status=live }}</ref><ref name=":0">{{Cite web |date=6 December 2011 |title=Largest Paper Mill in Nepal Closing |url=https://www.globalpapermoney.com/largest-paper-mill-in-nepal-closing--cms-5946 |access-date=27 July 2021 |website=Global Paper Money |archive-date=27 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210727082210/https://www.globalpapermoney.com/largest-paper-mill-in-nepal-closing--cms-5946 |url-status=live }}</ref> వ్యవసాయ భూములు, వ్యవసాయ శ్రామిక శక్తి పెరగడంతో ఆహార సరఫరా పెరిగి మెరుగైన పోషణ లభించింది. మొక్కజొన్న ఉత్పత్తి 1961లో 500,000 టన్నుల నుండి 1991లో 1 మిలియన్ టన్నులకు పెరిగింది. చైనా సాంకేతిక సహాయంతో 1982లో నవల్పరాసి జిల్లా సున్వాల్ వద్ద లుంబినీ షుగర్ మిల్స్ నిర్మించబడింది.<ref>{{Cite news |date=13 January 1964 |title=NEPAL GETS HELP OF EAST AND WEST; Aid Projects were sped by China, Russia, U. S. and India. |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1964/01/13/archives/nepal-gets-help-of-east-and-west-aid-projects-sped-by-china-russia.html |access-date=26 July 2022 |issn=0362-4331 |archive-date=26 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220726233223/https://www.nytimes.com/1964/01/13/archives/nepal-gets-help-of-east-and-west-aid-projects-sped-by-china-russia.html |url-status=live }}</ref><ref name=":4" /> గోరఖాలీ రబ్బరు పరిశ్రమల స్థాపన వల్ల ఝాపా, ఇల్లం సహా తూర్పు నేపాల్‌లోని అనేక ఇతర ప్రదేశాలలో మొట్టమొదటిసారిగా రబ్బరు సాగు ప్రారంభమైంది.<ref>{{Cite web |title=Rubber industry readied for operation in Jhapa |url=https://english.khabarhub.com/2021/27/166439/ |access-date=30 July 2022 |website=Khabarhub |language=en |archive-date=30 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220730180632/https://english.khabarhub.com/2021/27/166439/ |url-status=live }}</ref><ref>Poudel, M., Adhikari, P., Dhungana, S., Paudel, S., Thapa, K., Bidari, A., & Manandhar, R. (2020). Economics of rubber production in Jhapa, Nepal. ''Journal of Agriculture and Natural Resources'', ''3''(1), 198-208.</ref><ref>{{Cite news |last=BHANDARI |first=TILAK |date=1 March 2021 |title=Saving Rubber Industries and Save Environment in Nepal |work=TILAK |url=https://www.irjr-n.org/rubber/saving-rubber-industries-and-save-environment-in-nepal/ |access-date=2 June 2024 |archive-date=1 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231001090258/https://www.irjr-n.org/rubber/saving-rubber-industries-and-save-environment-in-nepal/ |url-status=live }}</ref> భృకుటి పల్ప్ అండ్ పేపర్, హేతౌడ టెక్స్‌టైల్స్ వంటి వ్యవసాయ ఆధారిత పరిశ్రమల స్థాపన, పెద్ద సంఖ్యలో కార్పెట్, గార్మెంట్ పరిశ్రమల ఏర్పాటు వ్యవసాయ ఉత్పత్తులను మార్చడానికి ఉపయోగపడి ఆర్థిక వ్యవస్థకు ఎంతగానో దోహదపడ్డాయి.<ref>Kharel, K. R., & Upadhyaya, Y. M. (2021). Contribution of Cottage and Small Scale Industries for Boosting Nepalese Economy. ''Tribhuvan University Journal'', ''36''(01), 45-57.</ref> === రాజకీయ విజయాలు === [[File:Nepal development regions.png|thumb|నేపాల్ 5 అభివృద్ధి ప్రాంతాలతో పరిపాలనా విభజన]] బీరేంద్ర హయాంలో 2037 బిఎస్ లో ప్రజాస్వామ్యం కోసం ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ జరిగింది, ఇందులో బహుళ-పార్టీ వ్యవస్థ లేదా పంచాయతీ వ్యవస్థ అనే ఎంపికలు ఇచ్చారు. పంచాయతీ యుగంలో జాతీయ ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ తర్వాత ఆయన సమతుల్య అభివృద్ధిని సృష్టించడానికి దేశాన్ని 5 అభివృద్ధి ప్రాంతాలుగా విభజించారు. ప్రతి విభాగాన్ని సంవత్సరానికి ఒకసారి సందర్శించారు; 1990 ప్రజాస్వామ్య ఉద్యమం తర్వాత ఈ సందర్శనలు నిలిపివేయబడ్డాయి.<ref name=":5">{{Cite journal |last=Khadka |first=Narayan |date=1991 |title=Nepal's Stagnant Economy: The Panchayat Legacy |url=https://www.jstor.org/stable/2645224 |journal=Asian Survey |volume=31 |issue=8 |pages=694–711 |doi=10.2307/2645224 |jstor=2645224 |issn=0004-4687 |access-date=2 June 2024 |archive-date=8 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230308142638/https://www.jstor.org/stable/2645224 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> అంతకుముందు నియంతృత్వ పాలన ఉన్నప్పటికీ, మద్దతుదారులు, రాజ కుటుంబ సభ్యుల నుండి నిరంతర ఒత్తిడి ఉన్నప్పటికీ రాజు ఎల్లప్పుడూ రాజ్యాంగ పరిమితులకు లోబడి పనిచేశారు, వాటిని ఎన్నడూ ఉల్లంఘించలేదు. దేశంలో ఏదైనా రాజకీయ సంక్షోభం వచ్చినప్పుడు రాజు బీరేంద్ర ఎప్పుడూ ముందుండేవారు. మధ్యంతర ఎన్నికలు (2051), సాధారణ ఎన్నికలు (2056) ఆయన సుపరిపాలనకు నిదర్శనాలు. రాజ్యాంగానికి సంబంధించిన ఏవైనా రాజకీయ విషయాలపై సలహా కోసం రాజు క్రమం తప్పకుండా సుప్రీం కోర్టును సంప్రదించేవారు, తద్వారా ఆయన రాజ్యాంగ సరిహద్దులను ఎన్నడూ అధిగమించలేదు. దేశ వ్యవహారాలను చర్చించేందుకు ప్రతి గురువారం తన ప్యాలెస్‌లో రాజు, ప్రధానమంత్రి సమావేశమయ్యే సంస్కృతిని ఆయన సృష్టించారు.<ref>{{Cite web |title=King Birendra's 30-year reign- Nepali Times |url=http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=8412#.YtSEQ0xBzDc |access-date=17 July 2022 |website=archive.nepalitimes.com |archive-date=17 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220717220315/http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=8412#.YtSEQ0xBzDc |url-status=live }}</ref> === సామాజిక సంస్కరణలు === తక్కువ అక్షరాస్యత స్థాయిలు జాతీయ పురోగతికి ప్రధాన ఆటంకం అని గుర్తించిన రాజు బీరేంద్ర విద్యావ్యవస్థ అభివృద్ధిని తన జాతీయ ప్రాధాన్యతగా మార్చుకున్నారు. 1971 నుండి ప్రారంభమైన పంచవర్ష ప్రణాళిక ప్రధానంగా కొత్త విద్యా సంస్థలను నిర్మించడం, ప్రస్తుత విద్యా వ్యవస్థ సామర్థ్యాన్ని పెంచడంపై దృష్టి సారించింది. తన పట్టాభిషేక శుభ సందర్భంగా నేపాలీ పౌరులందరికీ ప్రాథమిక విద్య ఉచితం అని రాజు బీరేంద్ర ప్రకటించారు.<ref>{{Cite web |title=Thirty years of King Birendra's reign- Nepali Times |url=http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=11394#.YtMnxkxBzDc |access-date=16 July 2022 |website=archive.nepalitimes.com |archive-date=16 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220716220150/http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=11394#.YtMnxkxBzDc |url-status=live }}</ref> 1978లో రాజ ఆమోదంతో అన్ని విద్యా సామగ్రి విద్యా సంస్థలకు ఉచితంగా పంపిణీ చేయబడింది.<ref>{{cite journal | url=http://www.jstor.org/stable/45242336 | jstor=45242336 | title=The Role of Free Compulsory Primary Education Policy for the Political Development in Nepal | last1=Janjua | first1=Saba Javeed | journal=Strategic Studies | year=2006 | volume=26 | issue=1 | pages=100–131 | access-date=2 June 2024 | archive-date=18 April 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230418221903/https://www.jstor.org/stable/45242336 | url-status=live }}</ref> రాజు బీరేంద్ర [[రాయల్ నేపాల్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ]]కి పోషకుడిగా మారారు. ఇది దేశంలో సైన్స్, టెక్నాలజీని అభివృద్ధి చేసే రంగంలో పనిచేసింది. ఈ ప్రాంతంలోని భాష, సంస్కృతిని పరిరక్షించడానికి ఆయన 1986లో [[మహేంద్ర సంస్కృత విశ్వవిద్యాలయం]]ను స్థాపించారు. సోషల్ ప్రాక్టీసెస్ రిఫార్మ్ యాక్ట్ (2033 బి.ఎస్) కింద 1976లో నేపాల్‌లో వరకట్న వ్యవస్థ నేరంగా పరిగణించబడింది. పంచవర్ష ప్రణాళికలో భాగంగా పోస్ట్-గ్రాడ్యుయేట్ విద్యార్థులు గ్రామీణ ప్రాంతాల్లోని అభివృద్ధి పనులకు తమ ఒక-సంవత్సర సేవను అందించాల్సిన జాతీయ సేవా విధానాన్ని రాజు బీరేంద్ర ప్రారంభించారు. చరిత్రను భద్రపరిచే ప్రక్రియను ప్రారంభించి 1975లో [[నేచురల్ హిస్టరీ మ్యూజియం]]ను స్థాపించారు. దేశంలో మాదకద్రవ్యాల వ్యాపారం, స్మగ్లింగ్ లేదా డ్రగ్స్ రవాణాను నిషేధిస్తూ 22 సెప్టెంబర్ 1976న నార్కోటిక్ డ్రగ్స్ (కంట్రోల్) చట్టం, 2033ను అమలు చేశారు.<ref>{{Cite web |last=diwakar |date=25 May 2021 |title=Narcotics law in Nepal: Everything you need to know about – OnlineKhabar English News |url=https://english.onlinekhabar.com/narcotics-law-in-nepal-everything-you-need-to-know-about.html |access-date=18 July 2022 |language=en-GB |archive-date=18 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220718023120/https://english.onlinekhabar.com/narcotics-law-in-nepal-everything-you-need-to-know-about.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Mahat |first=Sunny |title=How the ban came about andhow long it will stay in place |url=https://theannapurnaexpress.com/news/how-the-ban-came-about-andhow-long-it-will-stay-in-place-1479 |access-date=18 July 2022 |website=The Annapurna Express |language=en |archive-date=18 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220718023121/https://theannapurnaexpress.com/news/how-the-ban-came-about-andhow-long-it-will-stay-in-place-1479 |url-status=live }}</ref> === అభివృద్ధి విధానం === జనాభా, రోజువారీ రోడ్డు ట్రాఫిక్ ప్రకారం రోడ్ల అభివృద్ధి, గ్రామీణ ప్రాంతాలను విమానాశ్రయాలతో అనుసంధానించే విధానాన్ని బీరేంద్ర తీసుకున్నారు. అభివృద్ధి లక్ష్యాలను సాధించడానికి ఆయన అనేక ప్రభుత్వ సంస్థలను పునర్నిర్మించారు. రహదారుల నిర్మాణం, పారిశుధ్యం, శాస్త్రీయ, సాంకేతిక శిక్షణలపై నొక్కిచెప్పారు.<ref>{{Cite news |last=Montgomery |first=Paul L. |date=24 February 1975 |title=King With a Sense of Mission |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1975/02/24/archives/king-with-a-sense-of-mission-birendra-bir-bikram-shah-dev.html |access-date=24 July 2022 |issn=0362-4331 |archive-date=24 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220724230827/https://www.nytimes.com/1975/02/24/archives/king-with-a-sense-of-mission-birendra-bir-bikram-shah-dev.html |url-status=live }}</ref> కేంద్ర ప్రణాళికా సంస్థకు సంబంధించి నిర్వహించిన సమగ్ర అధ్యయనం 1972లో జాతీయ ప్రణాళికా సంఘం పునర్నిర్మాణానికి, 1987లో చిన్న చిన్న మార్పులకు దారితీసింది.<ref name=":4" /> ప్రభుత్వ విధానం ప్రధానంగా పర్యావరణ పరిరక్షణ, వ్యవసాయం, విద్యపై దృష్టి సారించింది. == విమర్శలు == === స్తబ్దుగా ఉన్న ఆర్థిక వ్యవస్థ === రాజు బీరేంద్ర అభివృద్ధికి అనుకూలమైన రాజుగా గుర్తుంచుకోబడినప్పటికీ, తన తండ్రి [[మహేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|మహేంద్ర]] వలె దేశాన్ని వేగవంతమైన అభివృద్ధి దిశగా నడపలేకపోవడంపై ఆయన విమర్శలు కూడా ఎదుర్కొన్నారు. ఆయనకు రాజకీయ సంకల్పం ఉన్నప్పటికీ త్వరితగతిన అభివృద్ధి సాధించగల నైపుణ్యం లేకపోయింది. ప్రకృతి పరిరక్షణ ప్రయత్నాలు, సంస్కృతి, చరిత్ర పట్ల ఆయనకున్న శ్రద్ధ ఆర్థికాభివృద్ధికి ఆటంకాలుగా మారాయి. నిరంకుశ పాలకుడిగా ఆయన హయాంలో పంచాయతీ పాలన స్థిరమైన ఆర్థిక వ్యవస్థను మాత్రమే సృష్టించింది.<ref name=":5" /> === పరిపాలనా వైఫల్యం === రాజు బీరేంద్ర ఆధ్వర్యంలో పంచాయతీ పాలన విఫలమైందని చరిత్రకారులు ఎత్తిచూపుతున్నారు. ఆయన తన పాలనలో ఎక్కువ విదేశీ పెట్టుబడులను తీసుకురాలేకపోయారు, ఆయన తీసుకువచ్చిన అన్ని కార్యక్రమాలు, సంస్కరణలు తన తండ్రి వారసత్వంగా కొనసాగినవే. ఆయన తండ్రి గతంలో స్థాపించిన వివిధ సంస్థలను పునర్నిర్మించారు, తన తండ్రి ఊహించిన అభివృద్ధి ప్రణాళికలను మాత్రమే అమలు చేశారు.<ref>{{Cite web |last=Bhattarai |first=Kamal Dev |title=Six decades of American aid |url=https://theannapurnaexpress.com/news/six-decades-of-american-aid-1746 |access-date=23 July 2022 |website=The Annapurna Express |language=en |archive-date=30 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220730173822/https://theannapurnaexpress.com/news/six-decades-of-american-aid-1746 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Sharma |first=Sarthak Mani |date=3 September 2015 |title=High time to lift ban |url=https://archive.nepalitimes.com/article/nation/cannabis-high-time-to-lift-ban,2548 |access-date=23 July 2022 |website=nepalitimes |archive-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220723020000/https://archive.nepalitimes.com/article/nation/cannabis-high-time-to-lift-ban,2548 |url-status=live }}</ref><ref>{{Citation |title=Can WATER Change Nepal's FUTURE? – VisualPolitik EN | date=3 May 2018 |url=https://www.youtube.com/watch?v=8HDQs1H32LI |language=en |access-date=23 July 2022 |archive-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220723020000/https://www.youtube.com/watch?v=8HDQs1H32LI |url-status=live }}</ref> === విఫలమైన అభివృద్ధి ప్రయత్నాలు === బీరేంద్ర వివిధ సంస్థలను పునర్నిర్మించి అనేక అభివృద్ధి ప్రణాళికలను తీసుకువచ్చినప్పటికీ, ఆయన అభివృద్ధి ప్రయత్నాలు చాలావరకు విఫలమయ్యాయి. ఇది దేశంలో ఎలాంటి సమూల మార్పులకైనా ఆటంకం కలిగించింది. ఆయన కాలంలో నిర్మించిన అనేక విమానాశ్రయాలు, రోడ్లు చాలా అరుదుగా ఉపయోగించబడ్డాయి, చివరికి వాటిని మూసివేయవలసి వచ్చింది. కొత్తగా నిర్మించిన రోడ్లను చాలా తక్కువ వాహనాల యాజమాన్యం కారణంగా అరుదుగా ఉపయోగించారు, ఇది ఆర్థికాభివృద్ధికి పెద్దగా దోహదపడలేదు.<ref name=":4" /> === పంచాయతీ వ్యవస్థ పతనం === కొంతమంది చరిత్రకారులు, సమానత్వ వ్యతిరేకులు పంచాయతీ పాలన పతనానికి బీరేంద్రనే ఏకైక కారణంగా భావిస్తారు. 1980ల కాలంలో రాజకీయ సంస్థలపై ఆయన సడలించిన ఆంక్షల వల్ల అంతకుముందు అధికారంలో లేని పార్టీలకు బలం చేకూర్చింది.<ref name="BBC" /> == వ్యక్తిత్వం == చాలా చిన్న వయస్సు నుండి బీరేంద్ర ఒక దయగల యువరాజు అని ఆయన ఈటన్ ఉపాధ్యాయులు అభివర్ణించారు.<ref>{{Cite web |title=A king who could do no wrong- Nepali Times |url=http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=13873#.Yt3PbLpBzDc |access-date=24 July 2022 |website=archive.nepalitimes.com |archive-date=5 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230305183749/http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=13873#.Yt3PbLpBzDc |url-status=live }}</ref> "పాఠశాల అసెంబ్లీలో తన పూర్తి పేరు చదివినప్పుడు సిగ్గుపడే చాలా మంచి కుర్రాడు" అని అతని ఈటన్ క్లాస్‌మేట్స్ గుర్తు చేసుకున్నారు.<ref>{{Cite web |last=Malhotra |first=Inder |date=4 June 2001 |title=Obituary: King Birendra of Nepal |url=http://www.theguardian.com/news/2001/jun/04/guardianobituaries.nepal |access-date=15 May 2021 |website=[[The Guardian]]}}</ref> ప్రముఖ నేపాలీ మీడియా వ్యక్తి నీర్ షా బీరేంద్రను దయగల, అభివృద్ధిని ప్రేమించే రాజుగా వర్ణించారు.<ref>{{Cite web |date=3 June 2019 |title=Investigation into royal massacre was designedly flawed: Neer Shah (With video) |url=https://nepalireporter.com/2019/06/256010 |access-date=26 July 2022 |website=Reporters Nepal |language=en |archive-date=24 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220124230408/https://nepalireporter.com/2019/06/256010 |url-status=live }}</ref> రాజు చుట్టూ ఉన్న రాయలిస్టులు, వివిధ పండితులు ఇతరుల అభిప్రాయాలను వినగలిగే సాధారణ రాజుగా ఆయనను నిర్వచించారు.<ref name=":6" /><ref>{{Cite web |title=Swiss author pens Nepali classic |url=https://www.swissinfo.ch/eng/swiss-author-pens-nepali-classic/2211924 |access-date=30 July 2022 |website=SWI swissinfo.ch |date=20 September 2001 |language=en |archive-date=2 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230102065712/https://www.swissinfo.ch/eng/swiss-author-pens-nepali-classic/2211924 |url-status=live }}</ref> తన చుట్టూ ఉన్న వ్యక్తుల అభ్యర్థనలను కాదనలేకపోవడం, ఇతరులను ఆదేశించకుండా గుమస్తాలాగా తానే స్వయంగా పనిచేయడం వంటి ఆయన బలహీనతలను కూడా వారు విమర్శించారు.<ref name=":6">{{Cite book |last=Khanal |first=Rewati Raman |title=अनिभूति र अभिव्यक्ति (आत्म कथा) |publisher=Pradipta Printing and Publishing |year=2016 |edition=First |location=Kathmandu |language=ne}}</ref> బీరేంద్ర 2036 B.S. జన్మత్ సంగ్రహ (1980 ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ) కు అనుమతించారు. ఇది ప్రజాస్వామ్యం వైపు ఒక అడుగుగా పరిగణించబడింది. అయితే ప్రజాస్వామ్యం కోసం వాదిస్తున్న నాయకులు, చరిత్రకారులు ప్రజాభిప్రాయ సేకరణలో అవకతవకలు జరిగాయని ఆరోపించారు.<ref>{{Cite web |url=https://www.kullabs.com/classes/subjects/units/lessons/notes/note-detail/1971 |title=Political Events from 2036 to 2046 B.S. |access-date=23 July 2019 |archive-date=27 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200727000243/https://www.kullabs.com/classes/subjects/units/lessons/notes/note-detail/1971 |url-status=usurped }}</ref> [[1990 నేపాల్ విప్లవం|ప్రజా ఉద్యమం I]] తరువాత ఆయన నేపాల్‌లో రాజ్యాంగ రాచరికాన్ని స్థాపించారు.<ref>{{Cite news |date=11 November 1990 |title=Nepal's King Gives Way to Multiparty Democracy |newspaper=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/11/11/world/nepal-s-king-gives-way-to-multiparty-democracy.html |access-date=23 July 2019 |archive-date=23 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123071716/https://www.nytimes.com/1990/11/11/world/nepal-s-king-gives-way-to-multiparty-democracy.html |url-status=live }}</ref> బీరేంద్ర ప్రజాస్వామ్య దృక్పథాలు, సరళ స్వభావం పీపుల్స్ మూవ్‌మెంట్ I (1990) విజయానికి దారితీసి ఉండవచ్చని కొంతమంది చరిత్రకారులు ఊహించారు.<ref>{{Cite book |last1=Katawal |first1=Rookmangud |title=Aatmakatha ["Autobiography"] |date=2014 |isbn=978-9937874076 |edition=paperback |location=Nepal |language=ne |author-link1=Rookmangud Katawal|publisher=Publication nepalaya pvt. Limited}}<!--|access-date=29 September 2015--></ref> ఇతర దక్షిణాసియా దేశాలతో నేపాల్ విదేశీ సంబంధాలను బలోపేతం చేయడానికి ఆసియాలో సార్క్ (SAARC) ను ప్రవేశపెట్టిన ఘనత ఆయనకే దక్కుతుంది. == ఆరోగ్యం == బీరేంద్ర కరోనరీ ఆర్టరీ వ్యాధితో బాధపడ్డారు.{{citation needed|date=December 2025}} నవంబర్ 1999లో ఆయనకు తేలికపాటి గుండెపోటు రావడంతో లండన్‌లోని క్రామ్‌వెల్ ఆసుపత్రిలో చేరారు. అక్కడ ఆయనకు యాంజియోప్లాస్టీ జరిగింది.<ref>{{Cite web |date=2000 |title=Clean bill of health for king |url=https://archive.nepalitimes.com/news.php?id=11073 |access-date=2025-12-12 |website=Nepali Times}}</ref> == స్మారకాలు == చాలా కట్టడాలు, సంస్థలు, గౌరవాలకు రాజు బీరేంద్ర పేరు పెట్టారు. ఆయన పేరు మీద నిర్మించిన స్మారక కట్టడాలకు 2006లో పార్లమెంటు పునరుద్ధరణ తర్వాత, 2008లో రాచరికం ముగిసిన తర్వాత పేర్లు మార్చబడ్డాయి. 2006 రాజకీయ మార్పుల తర్వాత రాజు పేరు మీద నిర్మించిన హైవే పేరును లోక్ మార్గ్‌గా మార్చడానికి ప్రయత్నం జరిగింది. [[File:King Birendra and Queen Aishwarya Statue 20180227 GDK.jpg|thumb|300px|రాజు బీరేంద్ర, రాణి ఐశ్వర్యల విగ్రహం]] === విగ్రహాలు === # ధాంబోజీ చౌక్ ([[నేపాల్‌గంజ్]])<ref>{{Cite web |last=Republica |title=Tension in Dhamboji after late king Birendra's monument erected |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/4858/ |access-date=11 August 2022 |website=My Republica |language=en |archive-date=11 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220811013608/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/4858/ |url-status=live }}</ref> # డాంగ్ జిల్లా<ref>{{Cite web |title=KING BIRENDRA {{!}} Elizabeth Dalziel |url=https://www.elizabethdalziel.com/image/I0000F7nesd8Xfno |access-date=11 August 2022 |website=www.elizabethdalziel.com |archive-date=10 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220810180432/https://www.elizabethdalziel.com/image/I0000F7nesd8Xfno |url-status=live }}</ref> # బీరేంద్రనగర్ ([[సుర్ఖేత్ జిల్లా]])<ref>{{Cite web |last=TV |first=Danfe |date=30 December 2021 |title=A statue of King Birendra was placed in Surkhet |url=https://eng.danfetv.com/?p=52394 |access-date=11 August 2022 |website=Danfe TV- English |language=en-US |archive-date=2 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230102065716/https://eng.danfetv.com/?p=52394 |url-status=live }}</ref> # స్వర్గపురి ([[శివపురి నాగార్జున్ నేషనల్ పార్క్|శివపురి]]) # జావలఖేల్ ([[లలిత్‌పూర్, నేపాల్|లలిత్‌పూర్]]) # బంధ్యబాసిని ఆలయం ([[పోఖారా]]) # [[పశుపతినాథ్ ఆలయం]] ([[ఖాట్మండు]]) === పాఠశాలలు === # శ్రీ బీరేంద్ర హయ్యర్ సెకండరీ స్కూల్, భద్రపూర్ మునిసిపాలిటీ, ఝాపా జిల్లా # శ్రీ బీరేంద్ర హయ్యర్ సెకండరీ స్కూల్, చార్‌ఘరే, నువాకోట్ జిల్లా # శ్రీ బీరేంద్ర సార్వజనిక్ హయ్యర్ సెకండరీ స్కూల్, మోరంగ్ జిల్లా # శ్రీ బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, లాఖాంతరి, మోరంగ్ జిల్లా # శ్రీ బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, బేల్బరీ మునిసిపాలిటీ, మోరంగ్ జిల్లా # శ్రీ బీరేంద్ర మాధ్యమిక్ విద్యాలయ, ఝోరహత్, మోరంగ్ జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, కటహరి, మోరంగ్ జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, అర్ఘాఖాంచీ జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, దశరథ్‌చంద్, బైతడి జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, బదికేదార్ రూరల్ మునిసిపాలిటీ, దోతి జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, స్యాంగ్జా జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, నువాకోట్ జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, పర్బత్ జిల్లా # బీరేంద్ర సైనిక్ ఆవాసియా మహావిద్యాలయ, భక్తపూర్ # బీరేంద్ర జ్యోతి సెకండరీ స్కూల్, సోలుఖుంబు సోటాంగ్ === కళాశాలలు === # బీరేంద్ర విద్యా మందిర్ క్యాంపస్, తికాపూర్, కైలాలీ జిల్లా<ref>{{Cite web |last= |date=2018 |title=Institutional Overview |url=https://www.birendracampus.edu.np/about/institutional-overview |access-date=11 August 2022 |website=Birendra Bidhya Mandir Campus |language=en-US |archive-date=2 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202104303/https://www.birendracampus.edu.np/about/institutional-overview/ |url-status=live }}</ref> # బీరేంద్ర మల్టిపుల్ క్యాంపస్, భరత్‌పూర్ # బీరేంద్ర మెమోరియల్ కళాశాల, ధరణ్<ref>{{Cite web |title=About us |url=https://bmcdharan.edu.np/about-us/ |access-date=11 August 2022 |website=Birendra Memorial College |language=en-US |archive-date=6 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220706044603/https://bmcdharan.edu.np/about-us/ |url-status=live }}</ref> # బీరేంద్ర మల్టిపుల్ క్యాంపస్ === ప్రదేశాలు === # బీరేంద్రనగర్, సుర్ఖేత్ జిల్లా # బీరేంద్రనగర్, చిత్వాన్ # బీరేంద్ర చౌక్, బీరేంద్రనగర్ # బీరేంద్ర చౌక్, కాగేశ్వరి-మనోహర మునిసిపాలిటీ # బీరేంద్ర చౌక్, ఫుంగ్లింగ్ మునిసిపాలిటీ # బీరేంద్ర చౌక్, ధరణ్ # బీరేంద్ర చౌక్, తులసీపూర్, డాంగ్ జిల్లా # బీరేంద్ర చౌక్, నేపాల్‌గంజ్ # బీరేంద్ర చౌక్, ఇతహరి # బీరేంద్ర చౌక్, బెని, మ్యాగ్డి # బీరేంద్ర సరస్సు (బీరేంద్ర తాల్), గోర్ఖా జిల్లా # బీరేంద్ర ఐశ్వర్య పార్క్, ధాంగధి # బీరేంద్ర ఐశ్వర్య పార్క్, బాగ్‌లుంగ్ === కట్టడాలు === # బీరేంద్ర మ్యూజియం, ఖాట్మండు దర్బార్ స్క్వేర్ # బీరేంద్ర ఆర్మీ హాస్పిటల్ # బీరేంద్రనగర్ విమానాశ్రయం (సుర్ఖేత్ విమానాశ్రయం) === ఇతరం === # బీరేంద్ర బీర్, జ్యూరిచ్<ref>{{Cite web |last=swissinfo.ch |title=Swiss brewery defends choice of Nepalese monarch on beer bottle |url=https://www.swissinfo.ch/eng/business/birendra-beer_swiss-brewery-defends-choice-of-nepalese-monarch-on-beer-bottle/44076202 |access-date=30 June 2022 |website=SWI swissinfo.ch |date=26 April 2018 |language=en |archive-date=30 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220630152552/https://www.swissinfo.ch/eng/business/birendra-beer_swiss-brewery-defends-choice-of-nepalese-monarch-on-beer-bottle/44076202 |url-status=live }}</ref> # బీరేంద్ర మెమోరియల్ కప్ # బీరేంద్ర పీస్ ఆపరేషన్స్ ట్రైనింగ్ సెంటర్ # బీరేంద్రనగర్ జేసీస్ == పురస్కారాలు == ===జాతీయ పురస్కారాలు=== * మోస్ట్ గ్లోరియస్ మహేంద్ర చైన్<ref>{{Cite web|url=http://www.cyranos.ch/zzshah.jpg|title=Cyranos|access-date=December 19, 2023}}</ref> * [[File:Nepal Pratap Bhaskara.svg|70px]] సావరిన్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ నేపాల్ ప్రతాప్ భాస్కర * [[File:Order of Ojaswi Rajanya (Nepal) - ribbon.svg|70px]] సావరిన్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ఓజస్వి రాజన్య * [[File:Most Refulgent Order of the Star of Nepal.PNG|70px]] సావరిన్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది స్టార్ ఆఫ్ నేపాల్ (ఆర్డర్ ఆఫ్ నేపాల్ తారదీశ) * [[File:Order of Tri Shakti Patta - ribbon bar.svg|70px]] సావరిన్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ త్రి శక్తి పట్టా * [[File:Order of Gorkha Dakshina Bahu.svg|70px]] సావరిన్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ గూర్ఖా దక్షిణ బాహు * [[File:King Mahendra Investiture Medal 1956.gif|70px]] కింగ్ మహేంద్ర ఇన్వెస్టిచర్ మెడల్ గ్రహీత ===విదేశీ పురస్కారాలు=== * {{flag|Thailand}}: నైట్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది రాజమిత్రాభోర్న్ (1986)<ref>{{cite book|title=ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ [สมเด็จพระราชาธิบดี สมเด็จพระราชินี แห่งเนปาล พร้อมด้วยคณะ]|url= https://ratchakitcha.soc.go.th/documents/1573241.pdf|access-date= 9 April 2025|language=TH}}</ref> * {{flag|Denmark}}: నైట్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది ఎలిఫెంట్ (17 అక్టోబర్ 1989) * {{flagu|Japan}}: నైట్ గ్రాండ్ కార్డన్ విత్ కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది క్రిసాన్తిమమ్ (1975) * {{flag|Cyprus}}: గ్రాండ్ క్రాస్ విత్ కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ మకారియోస్ III ఆఫ్ సైప్రస్ (1980) * {{flag|Kingdom of Laos|1952}}: నైట్ గ్రాండ్ కార్డన్ విత్ కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది మిలియన్ ఎలిఫెంట్స్ అండ్ ది వైట్ పారాసోల్ (1970) * {{flagu|Netherlands}}: నైట్ గ్రాండ్ క్రాస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది గోల్డ్ లయన్ ఆఫ్ ది హౌస్ ఆఫ్ నస్సావు (22 మార్చి 1975) * {{flagu|France}}: గ్రాండ్ క్రాస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది లెజియన్ ఆఫ్ ఆనర్ (02/05/1983)<ref>{{Cite web|url=http://www.ambafrance-np.org/Bilateral-relations,651|title=Bilateral relations|website=La France au Népal|access-date=8 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20151018050841/http://www.ambafrance-np.org/Bilateral-relations,651|archive-date=18 October 2015|url-status=dead}}</ref> * {{flagu|Germany}}: గ్రాండ్ క్రాస్ స్పెషల్ క్లాస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ మెరిట్ ఆఫ్ ది ఫెడరల్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ జర్మనీ (1986) * {{flagu|Spain}}: నైట్ గ్రాండ్ క్రాస్ విత్ కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ కార్లోస్ III (19 సెప్టెంబర్ 1983)<ref>{{Cite web|url=http://www.boe.es/boe/dias/1983/09/20/pdfs/A25810-25810.pdf|title=Boletín Oficial del Estado|access-date=8 September 2018|archive-date=29 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200729092616/https://www.boe.es/boe/dias/1983/09/20/pdfs/A25810-25810.pdf|url-status=live}}</ref> * {{flag|Pakistan}}: నిషాన్-ఎ-పాకిస్థాన్ (1983)<ref>{{Cite web |last=Khan |first=Sami |date=27 May 2019 |title=How many Foreign Personalities got Nishan-e-Pakistan? |url=https://pakmcqs.com/pakistan-current-affairs-mcqs/how-many-foreign-personalities-got-nishan-e-pakistan |access-date=24 July 2022 |website=PakMcqs |language=en-US |archive-date=2 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230102065714/https://pakmcqs.com/pakistan-current-affairs-mcqs/how-many-foreign-personalities-got-nishan-e-pakistan |url-status=live }}</ref> * {{flag|Romania}}: గ్రాండ్ క్రాస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది స్టార్ ఆఫ్ రొమేనియా (1975) * {{flag|Chile}}: గ్రాండ్ క్రాస్ విత్ కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ మెరిట్ ఆఫ్ చిలీ (1989) * {{flag|Finland}}: గ్రాండ్ క్రాస్ విత్ కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది వైట్ రోజ్ ఆఫ్ ఫిన్లాండ్ (1988) * {{flag|Egypt}}: కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది నైల్ (1974) * {{flag|Yugoslavia}}: గ్రేట్ స్టార్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది యుగోస్లావ్ స్టార్ (2 ఫిబ్రవరి 1974) * {{flag icon|Romania|1965}} రొమేనియా: నైట్ గ్రాండ్ క్రాస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ 23 ఆగష్టు (1987) * {{flagu|United Kingdom}}: రాయల్ విక్టోరియన్ చైన్ గ్రహీత (23 ఫిబ్రవరి 1975) ===సంఘాల పురస్కారాలు=== * {{flagu|Japan}}: స్కౌట్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ జపాన్ వారి గోల్డెన్ ఫెసెంట్ అవార్డు (1978) == వంశవృక్షం == {{ahnentafel |collapsed=yes |align=center |boxstyle_1=background-color: #fcc; |boxstyle_2=background-color: #fb9; |boxstyle_3=background-color: #ffc; |boxstyle_4=background-color: #bfc; |1= 1. '''నేపాల్ రాజు బీరేంద్ర''' |2= 2. [[మహేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|నేపాల్ రాజు మహేంద్ర]] |3= 3. [[ఇంద్ర (నేపాల్ యువరాణి)|ఇంద్ర రాజ్య లక్ష్మీ దేవి]] |4= 4. [[త్రిభువన్ (నేపాల్ రాజు)|నేపాల్ రాజు త్రిభువన్]] |5= 5. [[కాంతి (నేపాల్ రాణి)|కాంతి రాజ్య లక్ష్మీ దేవి]] |6= 6. హరి షంషేర్ జంగ్ బహదూర్ రాణా |7= 7. మేఘా కుమారి రాజ్య లక్ష్మీ |8= 8. [[పృథ్వి (నేపాల్ రాజు)|నేపాల్ రాజు పృథ్వి]] |9= 9. దివ్యేశ్వరి రాజ్య లక్ష్మీ దేవి |10= 10. ఛత్రా, బర్హగావ్, ఔధ్ రాజా అర్జన్ సింగ్ సాహిబ్ |11= 11. కృష్ణావతి దేవి సాహిబా |12= 12. జుద్ధా షంషేర్ జంగ్ బహదూర్ రాణా (లమ్‌జుంగ్, కాస్కీ మహారాజు) |13= 13. పద్మా కుమారి |14= 14. ఎన్. బిక్రమ్ షా |15= }} == ఇవి కూడా చూడండి == *[[హత్యకు గురైన దేశాధినేతల జాబితా]] *[[నేపాల్ రాజు బీరేంద్ర విదేశీ పర్యటనల జాబితా]] *[[బీరేంద్ర, ఐశ్వర్యల వివాహం]] *[[బీరేంద్ర (నేపాల్ రాజు) పట్టాభిషేకం]] == మూలాలు == {{Reflist}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef | rows=2 | before=[[మహేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|మహేంద్ర]]}} {{s-ttl | title=నేపాల్ [[యువరాజు]] | years=1955–1972}} {{s-aft | rows=2 | after=[[దీపేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|దీపేంద్ర]]}} |- {{s-ttl | title=[[నేపాల్ రాజుల జాబితా|నేపాల్ రాజు]] | years=1972–2001}} {{s-end}} {{Heads of State of Nepal}} {{Authority control}} [[వర్గం:2001లో నేపాల్‌లో జరిగిన హత్యలు]] [[వర్గం:నేపాల్ రాజులు]] [[వర్గం:బ్రిటిష్ ఫీల్డ్ మార్షల్స్]] [[వర్గం:21వ శతాబ్దంలో హత్యకు గురైన చక్రవర్తులు]] [[వర్గం:21వ శతాబ్దపు ఆసియా చక్రవర్తులు]] [[వర్గం:నేపాలీ హిందువులు]] [[వర్గం:నేపాల్ హత్య బాధితులు]] [[వర్గం:నేపాల్‌లో తుపాకీతో మరణాలు]] [[వర్గం:ఈటన్ కళాశాల పూర్వ విద్యార్థులు]] [[వర్గం:టోక్యో విశ్వవిద్యాలయ పూర్వ విద్యార్థులు]] [[వర్గం:హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయ పూర్వ విద్యార్థులు]] [[వర్గం:1945 జననాలు]] [[వర్గం:2001 మరణాలు]] [[వర్గం:నేపాల్‌లో హత్య చేయబడిన వ్యక్తులు]] [[వర్గం:గ్రాండ్ క్రాస్ ఆఫ్ ది లెజియన్ ఆఫ్ ఆనర్ గ్రహీతలు]] [[వర్గం:గ్రాండ్ క్రాసెస్ స్పెషల్ క్లాస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ మెరిట్ ఆఫ్ ది ఫెడరల్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ జర్మనీ]] [[వర్గం:గ్రాండ్ క్రాసెస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది స్టార్ ఆఫ్ రొమేనియా]] [[వర్గం:నిషాన్-ఎ-ఇంతియాజ్ గ్రహీతలు]] [[వర్గం:షా వంశం]] [[వర్గం:ఆసియాలో హత్యలు, ఆత్మహత్యలు]] [[వర్గం:నేపాల్ అంతర్యుద్ధంలో పాల్గొన్న వ్యక్తులు]] [[వర్గం:హిందూ చక్రవర్తులు]] [[వర్గం:ఆసియాలో హత్యకు గురైన దేశాధినేతలు]] [[వర్గం:నేపాలీ కమ్యూనిస్ట్ వ్యతిరేకులు]] [[వర్గం:2001లో హత్య చేయబడిన రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:రాయల్ విక్టోరియన్ చైన్ గ్రహీతలు]] [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు ఆసియా చక్రవర్తులు]] ttr6sjne0ggd9ucrqdtdwz45gyvq4sp 4942795 4942791 2026-08-24T00:59:47Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* పాలన */ 4942795 wikitext text/x-wiki {{Short description|1972 నుండి 2001 వరకు నేపాల్ రాజు}} {{Redirect|బీరేంద్ర}} {{Use dmy dates|date=September 2023}} {{Infobox royalty | name = బీరేంద్ర | birth_name = బీరేంద్ర బీర్ బిక్రమ్ షా దేవ్ | succession = [[నేపాల్ రాజు]] | image = Birendra Bir Bikram Shah c. 1967 (restoration).jpg | caption = బీరేంద్ర {{circa|1967}} | reign = 31 జనవరి 1972 – 1 జూన్ 2001 | coronation = 24 ఫిబ్రవరి 1975 | cor_type = [[బీరేంద్ర (నేపాల్ రాజు) పట్టాభిషేకం|పట్టాభిషేకం]] | predecessor = [[మహేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|మహేంద్ర]] | successor = [[దీపేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|దీపేంద్ర]] | reg_type = {{nowrap|[[నేపాల్ ప్రధాన మంత్రుల జాబితా|ప్రధాన మంత్రులు]]}} | regent = {{List collapsed|title=''జాబితా చూడండి''|1=[[కీర్తి నిధి బిస్తా]]<br/>[[నాగేంద్ర ప్రసాద్ రిజాల్]]<br/>[[తులసి గిరి]]<br/>[[సూర్య బహదూర్ థాపా]]<br/>[[లోకేంద్ర బహదూర్ చంద్]]<br/>[[మారిచ్ మాన్ సింగ్ శ్రేష్ఠ]]<br/>[[కృష్ణ ప్రసాద్ భట్టారాయ్]]<br/>[[గిరిజా ప్రసాద్ కొయిరాలా]]<br/>[[మన్ మోహన్ అధికారి]]<br/>[[షేర్ బహదూర్ దేవుబా]]}} | full_name = బీరేంద్ర బీర్ బిక్రమ్ షా దేవ్ <br /> {{langx|ne|वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह देव|italics=yes}} | regnal_name = శ్రీ పంచ్ మహారాజాధిరాజ్ బీరేంద్ర బీర్ బిక్రమ్ షా దేవ్ <br /> {{langx|ne|श्री५ महाराजाधिराज वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह देव|italics=yes}} | spouse = {{marriage|[[ఐశ్వర్య (నేపాల్ రాణి)|రాణి ఐశ్వర్య]]|1970}} | issue = [[దీపేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|యువరాజు దీపేంద్ర]]<br />[[శృతి (నేపాల్ యువరాణి)|యువరాణి శృతి]]<br />[[నిరాజన్ (నేపాల్ యువరాజు)|యువరాజు నిరాజన్]] | dynasty = [[షా వంశం|షా]] | father = [[మహేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|రాజు మహేంద్ర]] | mother = [[ఇంద్ర (నేపాల్ యువరాణి)|ఇంద్ర రాజ్య లక్ష్మీ దేవి]] | birth_date = {{Birth date|1945|12|29|df=y}} | birth_place = [[నారాయణహితి రాజభవనం]], [[ఖాట్మండు]], [[నేపాల్ రాజ్యం|నేపాల్]] | death_date = {{Death date and age|2001|6|1|1945|12|28|df=y}} | death_place = నారాయణహితి రాజభవనం, ఖాట్మండు, నేపాల్ | death_cause = [[నేపాల్ రాజకుటుంబ హత్యకాండ|హత్య]] (తుపాకీ గాయాలు) | religion = [[హిందూ మతం]] | signature = }} శ్రీ పంచ్ '''బీరేంద్ర బీర్ బిక్రమ్ షా దేవ్''' ({{langx|ne|वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह देव}}; 29 డిసెంబర్ 1945 – 1 జూన్ 2001) 1972 నుండి 2001లో జరిగిన నేపాల్ రాజకుటుంబ హత్యకాండలో హత్యకు గురయ్యే వరకు నేపాల్ రాజుగా ఉన్నారు. బీరేంద్ర అప్పటి రాజు మహేంద్ర, యువరాణి ఇంద్రల మొదటి కుమారుడు. 1972లో ఆయన సింహాసనాన్ని అధిష్టించినప్పుడు తన తండ్రి నుండి ''పంచాయతీ'' వ్యవస్థను వారసత్వంగా పొంది నేపాల్‌కు సంపూర్ణ రాచరికాధికారితో పాలించారు. 1990 విప్లవం తరువాత ఆయన ఆ వ్యవస్థను రద్దు చేసి రాజకీయ పార్టీలపై ఉన్న నిషేధాన్ని ఎత్తివేశారు. ప్రజాస్వామ్య రాజ్యాంగ రాచరికంలో దేశాధినేతగా వ్యవహరిస్తూ కొత్త రాజ్యాంగాన్ని ప్రకటించారు. 1996లో [[నేపాల్ కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ (మావోయిస్ట్ సెంటర్)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ నేపాల్]] తిరుగుబాటు ప్రారంభించినప్పుడు ఆయన పాలన చివరి భాగంలో నేపాల్ అంతర్యుద్ధం ప్రారంభమైంది. == బాల్యం, విద్యాభ్యాసం == బీరేంద్ర [[ఖాట్మండు]]లోని నారాయణహితి రాజభవనంలో అప్పటి యువరాజు మహేంద్ర బీర్ బిక్రమ్ షా దేవ్, ఆయన మొదటి భార్య యువరాణి ఇంద్ర రాజ్య లక్ష్మీ దేవిల రెండవ కుమారుడిగా జన్మించారు. బీరేంద్ర మహేంద్రకు పెద్ద కుమారుడు కానప్పటికీ, మహేంద్ర మొదటి కుమారుడు రవీంద్ర షా ఆయన వివాహానికి ముందే జన్మించడం, ఒక గురుంగ్ మహిళకు జన్మించడం వల్ల అతన్ని "చట్టవిరుద్ధమైన బిడ్డగా" పరిగణించారు. దీనివల్ల బీరేంద్ర యువరాజుగా, వారసుడిగా ప్రకటించబడ్డారు.<ref name="DT">{{Cite news |title=King Birendra of Nepal |url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1309622/King-Birendra-of-Nepal.html |work=Daily Telegraph |date=23 August 2001 |access-date=21 July 2008 |archive-date=15 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230315200029/https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1309622/King-Birendra-of-Nepal.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.chandra-thapa.com.np/2014/01/the-late-king-birendra-bir-bikram-shah-childhoow-picture.html|title=The Late King Birendra Bir Bikram Shah – Childhood Picture|access-date=23 July 2015|archive-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726232512/http://www.chandra-thapa.com.np/2014/01/the-late-king-birendra-bir-bikram-shah-childhoow-picture.html|url-status=dead}}</ref> బీరేంద్ర తన సోదరుడు జ్ఞానేంద్రతో కలిసి [[డార్జిలింగ్]]లోని సెయింట్ జోసెఫ్ స్కూల్ (జెసూట్ పాఠశాల)లో ఎనిమిదేళ్లపాటు చదువుకున్నారు. 13 మార్చి 1955న వారి తాత రాజు త్రిభువన్ మరణించడంతో వారి తండ్రి నేపాల్ సింహాసనాన్ని అధిష్టించారు. తండ్రి రాజు కావడంతో బీరేంద్ర నేపాల్ [[యువరాజు]] అయ్యారు. 1959లో బీరేంద్ర యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లోని ఈటన్ కళాశాలలో చేరారు. 1964 వరకు ఈటన్‌లో చదివిన తరువాత ఆయన నేపాల్‌కు తిరిగి వచ్చి దేశంలోని మారుమూల ప్రాంతాలకు కాలినడకన ప్రయాణించి గ్రామాల్లో అందుబాటులో ఉన్న వాటితో నిరాడంబరంగా జీవిస్తూ దేశాన్ని అన్వేషించడం ప్రారంభించారు.<ref name="DT" /> ఆ తరువాత ఆయన టోక్యో విశ్వవిద్యాలయంలో కొంతకాలం గడిపి ఆపై 1967 నుండి 1968 వరకు హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయంలో రాజకీయ సిద్ధాంతాన్ని అభ్యసించి తన విద్యను పూర్తి చేశారు.<ref name="BBC">{{Cite news |title=Birendra: Nepal's monarch of change |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/1365485.stm |publisher=BBC |date=2 June 2001 |access-date=21 July 2008 |archive-date=22 July 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080722202242/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/1365485.stm |url-status=live }}</ref> బీరేంద్ర తన యవ్వనంలో ప్రయాణాలను ఇష్టపడేవారు. కెనడా, లాటిన్ అమెరికా, ఆఫ్రికా, భారతదేశంలోని అనేక ప్రాంతాలు, అనేక ఇతర ఆసియా దేశాలకు ప్రయాణించారు. ఆయన కళాఖండాల సేకర్త, నేపాలీ చేతివృత్తుల కళాకారులకు మద్దతుదారు. హెలికాప్టర్లను నడపడం కూడా నేర్చుకున్నారు.<ref name="NYT">{{Cite news |last=Crossette |first=Barbara |date=3 June 2001 |title=Birendra, 55, Ruler of Nepal's the Hindu Kingdom |work=The New York Times |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0CEEDD143FF930A35755C0A9679C8B63 |access-date=21 July 2008 |archive-date=3 March 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090303085152/http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0CEEDD143FF930A35755C0A9679C8B63 |url-status=live }}</ref> బీరేంద్ర తన రెండవ బంధువు అయిన రాణా కుటుంబానికి చెందిన ఐశ్వర్య రాజ్య లక్ష్మీ దేవిని 27 ఫిబ్రవరి 1970న వివాహం చేసుకున్నారు.<ref>{{Cite book |title=Milestones of History |last=Mainali |first=Pramod |year=2000 |isbn=99946-960-4-1 |page=111 |publisher=Pramod Mainali }}</ref> చరిత్రలో అత్యంత ఖరీదైన హిందూ వివాహ వేడుకలలో ఒకటిగా పేరుగాంచిన ఈ వివాహానికి 9.5 మిలియన్ డాలర్లు ఖర్చు చేశారు.<ref>{{Cite magazine |title=Marriage of Convenience |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,878784-1,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090214175438/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,878784-1,00.html |url-status=dead |archive-date=14 February 2009 |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |date=9 March 1970 |access-date=21 July 2008 }}</ref> == పాలన == === తొలి రోజులు === తన తండ్రి రాజు మహేంద్ర మరణం తర్వాత 31 జనవరి 1972న తన 26వ ఏట బీరేంద్ర నేపాల్ సింహాసనాన్ని అధిష్టించారు. అయితే మొదటి సంవత్సరం రాజు మరణానికి సంతాప దినాలుగా పరిగణించడం, రెండవ సంవత్సరం అశుభకరమైనదిగా మత పండితులు భావించడం వల్ల ఆయన పట్టాభిషేకం 24 ఫిబ్రవరి 1975 వరకు (ఆయనకు 29 ఏళ్లు వచ్చే వరకు) ఆలస్యమైంది.<ref>{{Cite news | author = Bernard Weinraub |date=24 February 1975 |title=World's Only Hindu King Is Crowned in Nepal Ritual |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1975/02/24/archives/worlds-only-hindu-king-is-crowned-in-nepal-ritual-worlds-only-hindu.html |access-date=6 August 2022 |issn=0362-4331 |archive-date=26 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201126145419/https://www.nytimes.com/1975/02/24/archives/worlds-only-hindu-king-is-crowned-in-nepal-ritual-worlds-only-hindu.html |url-status=live }}</ref> [[హిందూ మతం|హిందూ]] చక్రవర్తిగా ఆయన నేపాలీ సంప్రదాయాలను పాటించవలసి వచ్చింది.<ref>{{Cite news |author=Bernard Weinraub |date=23 February 1975 |title=Nepal Begins Ritual Of Royal Coronation |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1975/02/23/archives/nepal-begins-ritual-of-royal-coronation.html |access-date=6 August 2022 |issn=0362-4331 |archive-date=8 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230308141906/https://www.nytimes.com/1975/02/23/archives/nepal-begins-ritual-of-royal-coronation.html |url-status=live }}</ref> === పంచాయతీ యుగం === రాజకీయ పార్టీలపై నిషేధం ఉన్న, స్థానిక, ప్రాంతీయ కౌన్సిల్‌ల (వీటిని పంచాయతీలు అని పిలుస్తారు) ద్వారా పాలన సాగే దేశాన్ని వారసత్వంగా పొందిన బీరేంద్ర సింహాసనాన్ని అధిష్టించిన తర్వాత పూర్తి నిరంకుశ పాలకుడిగా మారారు.<ref name="NYT" /> ''పంచాయతీ'' ప్రభుత్వ వ్యవస్థను నిర్వహించే ప్రయత్నంలో నేపాలీ కాంగ్రెస్ పార్టీకి చెందిన ప్రముఖ నాయకులను తరచుగా అరెస్టు చేసేవారు.<ref name="NYT" /> 1980ల కాలంలో రాజకీయ సంస్థలపై ఉన్న ఆంక్షలు సడలించబడ్డాయి. దీంతో విద్యార్థుల నేతృత్వంలోని ఉదారవాద వర్గాలు నేపాల్‌లో రాజ్యాంగ మార్పులను డిమాండ్ చేయడం ప్రారంభించాయి.<ref name="BBC" /><ref>{{Cite web|url=http://www.nepalhomepage.com/news/century_poll/english/birendra|title=King Birendra Credentials|access-date=23 July 2015|archive-date=17 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201117071004/http://nepalhomepage.com/news/century_poll/english/birendra/|url-status=dead}}</ref> పెరుగుతున్న ప్రజాస్వామ్య అనుకూల ఉద్యమం కారణంగా పార్టీ రహిత లేదా బహుళ-పార్టీ వ్యవస్థ మధ్య ఎంచుకోవడానికి ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ (రిఫరెండం) నిర్వహిస్తామని బీరేంద్ర ప్రకటించారు. రిఫరెండంలో బహుళ-పార్టీ వ్యవస్థ లేదా పంచాయతీ వ్యవస్థ అనే రెండు ఎంపికలు ఇచ్చారు. మే 1980లో జరిగిన ప్రజాభిప్రాయ సేకరణలో పార్టీ రహిత వ్యవస్థ 55% నుండి 45% మెజారిటీతో విజయం సాధించింది.<ref name="Malhotra">{{Cite news |last=Malhotra |first=Inder |date=4 June 2001 |title=King Birendra of Nepal |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/news/2001/jun/04/guardianobituaries.nepal |access-date=21 July 2008 |archive-date=4 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200604100326/https://www.theguardian.com/news/2001/jun/04/guardianobituaries.nepal |url-status=live }}</ref> ఎన్నికల ఫలితం రాజును ఆర్థికంగా, రాజకీయంగా దేశంలో భారీ పునర్నిర్మాణాలు చేపట్టేలా చేసింది. జాతీయ ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ తరువాత ఆయన సమతుల్య అభివృద్ధిని సృష్టించడానికి దేశాన్ని 5 అభివృద్ధి ప్రాంతాలుగా విభజించారు. ప్రతి విభాగాన్ని సంవత్సరానికి ఒకసారి సందర్శించేవారు; 1990లో ఆయన హోదా రాజ్యాంగబద్ధమైన రాచరికంగా మారిన తర్వాత ఈ సందర్శనలు నిలిపివేయబడ్డాయి.<ref name=":5" /> === ప్రజాస్వామ్య యుగం === [[File:Birendra of Nepal with Rajiv Gandhi.jpg|భారత ప్రధాని [[రాజీవ్ గాంధీ]]తో కరచాలనం చేస్తున్న బీరేంద్ర, 1985|thumb]] 1990లో నేపాల్‌లో వరుస సమ్మెలు, ప్రజాస్వామ్య అనుకూల అల్లర్లు చెలరేగాయి. ఈ అల్లర్ల కారణంగా బీరేంద్ర రాజకీయ పార్టీలపై నిషేధాన్ని ఎత్తివేశారు, ఏప్రిల్ 1990లో రాజ్యాంగ చక్రవర్తిగా మారడానికి అంగీకరించారు. ప్రతిపక్ష వర్గాలకు ప్రాతినిధ్యం వహించడానికి, వారి రాజకీయ సంస్కరణల డిమాండ్లను నెరవేర్చడానికి కొత్త రాజ్యాంగాన్ని సిద్ధం చేయడానికి ఆయన ఒక స్వతంత్ర రాజ్యాంగ సిఫార్సు కమిషన్‌ను నియమించారు.<ref>{{Cite web |url=http://countrystudies.us/nepal/53.htm |title=The Constitution of 1990 |access-date=21 July 2008 |publisher=Country Studies |archive-date=5 July 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090705230937/http://countrystudies.us/nepal/53.htm |url-status=live }} {{PD-notice}}</ref> ఈ కమిషన్ ప్రతిపాదిత రాజ్యాంగ ముసాయిదాను 10 సెప్టెంబర్ 1990న ఆయనకు సమర్పించింది. బహుళ-పార్టీ ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థతో బీరేంద్రను రాజ్యాంగ రాచరికానికి దేశాధినేతగా ఈ కొత్త రాజ్యాంగం మార్చింది. ముసాయిదా రాజ్యాంగాన్ని ప్రధాన మంత్రి [[కృష్ణ ప్రసాద్ భట్టారాయ్]], ఆయన మంత్రివర్గం ఆమోదించారు. 9 నవంబర్ 1990న బీరేంద్ర నేపాల్‌ను రాజ్యాంగ రాచరికంగా మార్చే కొత్త రాజ్యాంగాన్ని ప్రకటించారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/news/2001/jun/04/guardianobituaries.nepal|title=King Birendra of Nepal A ruler much loved by his people, he bowed to popular will and surrendered absolute power|newspaper=The Guardian|date=4 June 2001|last1=Malhotra|first1=Inder|access-date=14 December 2016|archive-date=4 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200604100326/https://www.theguardian.com/news/2001/jun/04/guardianobituaries.nepal|url-status=live}}</ref> ఒక రాజ్యాంగ చక్రవర్తిగా బీరేంద్ర తన ప్రజాస్వామ్య దృక్పథం, ప్రవర్తనల కారణంగా ఆటోక్రాటిక్ పాలకుడిగా ఉన్నప్పటికంటే ఎక్కువ ప్రజాదరణ పొందారు.<ref>{{Cite web |last=VIEWPOINT |date=2 June 2022 |title=13 Reasons Why Former King Birendra Shah Is the Most Loved Monarch of Nepal |url=https://www.nepwave.com/13-reasons-why-former-king-birendra-shah-is-the-most-loved-monarch-of-nepal/ |access-date=16 July 2022 |website=NEPWAVE |language=en-US |archive-date=16 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220716221904/https://www.nepwave.com/13-reasons-why-former-king-birendra-shah-is-the-most-loved-monarch-of-nepal/ |url-status=dead }}</ref> అయితే, బీరేంద్ర మావోయిస్టు తిరుగుబాటుదారులకు, ప్రభుత్వ బలగాలకు మధ్య జరిగిన నేపాల్ అంతర్యుద్ధం (1996 నుండి 2006 వరకు) నిరోధించలేకపోయారు.<ref name=":1">Sharma, S. (2019). ''The Nepal Nexus: An Inside Account of the Maoists, the Durbar and New Delhi''. Penguin Random House India Private Limited.</ref> === హత్య === 1 జూన్ 2001న, నేపాలీ రాచరిక నివాసమైన నారాయణహితి రాజభవనంలో జరిగిన విందు కార్యక్రమంలో బీరేంద్ర, ఆయన కుటుంబ సభ్యులు ఆయన కుమారుడు యువరాజు దీపేంద్ర చేతిలో దారుణంగా హత్య చేయబడ్డారు.<ref>{{Cite news |last=Crossette |first=Barbara |date=4 June 2001 |title=Birendra, 55, Nepal's King During Transition to Democracy, Is Dead |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2001/06/04/obituaries/birendra-55-nepals-king-during-transition-to-democracy-is-dead.html |access-date=16 July 2022 |issn=0362-4331 |archive-date=31 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181231143809/https://www.nytimes.com/2001/06/04/obituaries/birendra-55-nepals-king-during-transition-to-democracy-is-dead.html |url-status=live }}</ref> తనను తాను కాల్చుకున్న తరువాత కోమాలోకి వెళ్లిన దీపేంద్ర రాజుగా ప్రకటించబడ్డాడు. కానీ ఆయన స్పృహలోకి రాకుండానే కొద్ది రోజుల తర్వాత మరణించినట్లు ప్రకటించబడింది.<ref>{{Cite web |date=1 September 2001 |title=Tragedy in Nepal Royal Family Massacred |url=https://www.hinduismtoday.com/magazine/september-october-2001/2001-09-tragedy-in-nepal-royal-family-massacred/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221107145813/https://www.hinduismtoday.com/magazine/september-october-2001/2001-09-tragedy-in-nepal-royal-family-massacred/ |archive-date=7 November 2022 |access-date=26 July 2022 |website=Hinduism Today |language=en-US}}</ref> ఆ తర్వాత బీరేంద్ర తమ్ముడు జ్ఞానేంద్ర రాజుగా చేయబడ్డాడు.<ref>{{Cite news |last1=West |first1=Julian |date=2 June 2001 |title=Nepal's royal killer is named King as his parents are cremated |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/nepal/1311386/Nepals-royal-killer-is-named-King-as-his-parents-are-cremated.html |url-status=live |url-access=subscription |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/nepal/1311386/Nepals-royal-killer-is-named-King-as-his-parents-are-cremated.html |archive-date=12 January 2022}}{{cbignore}}</ref> == ముఖ్యమైన పనులు, అభివృద్ధి కార్యక్రమాలు == === దౌత్యపరమైన ప్రచారం === [[File:President Ronald Reagan During The State Visit of King Birendra Bir Kikram Shah Dev of Nepal with Joan Rivers in The East Room - DPLA - 60fec4f8987746ef9d0967ac59ae12dc.jpg|thumb|యుఎస్ అధ్యక్షుడు [[రోనాల్డ్ రీగన్]]తో బీరేంద్ర, 1983]] భారతదేశం, చైనా, సోవియట్ యూనియన్ల ఆధిపత్య ప్రభావాలు ఉన్నప్పటికీ ఆయన నేపాల్ స్వాతంత్ర్యాన్ని నిలబెట్టగలిగారు. రాజుగా ఆయన చేసిన మొదటి విదేశీ పర్యటనలు అక్టోబరు 1973లో భారతదేశానికి, రెండు నెలల తర్వాత చైనాకు జరిగాయి.<ref>{{Cite web |title=King Birendra's Historic China Visit |url=http://peoplesreview.com.np/index.php/articles/item/2446-king-birendra-s-historic-china-visit |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150723230223/http://peoplesreview.com.np/index.php/articles/item/2446-king-birendra-s-historic-china-visit |archive-date=23 July 2015 |access-date=23 July 2015}}</ref> ముస్తాంగ్ విప్లవం సమయంలో నేపాల్ నుండి ముస్తాంగ్, చైనా నుండి టిబెట్ విడిపోకుండా అడ్డుకున్నారు.<ref>{{Cite web |date=28 January 2020 |title=खम्पा काण्ड : नेपालबाट मुस्ताङलाई टुक्य्राएर तिब्बत कब्जा गर्न विदेशीले गराएको विद्रोह ! |url=https://www.swadeshnepal.com/2020/01/15628/ |access-date=23 July 2022 |website=Swadesh Nepal |language=en-US |archive-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220723013036/https://www.swadeshnepal.com/2020/01/15628/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=देवकी विष्ट |title=खम्पा विद्रोह' मा लिपुलेक नजिक लडाईं लडेका एक प्रहरीको संस्मरण |url=https://www.breaknlinks.com/nepali/news/2593 |access-date=23 July 2022 |website=Breaknlinks |language=ne |archive-date=10 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220810183457/https://www.breaknlinks.com/nepali/news/2593 |url-status=live }}</ref> చైనాకు వ్యతిరేకంగా పనిచేస్తున్న ఖంపాల తిరుగుబాటును నిరాయుధీకరించడం ద్వారా నేపాల్-చైనా సంబంధాలు కొత్త శిఖరాలకు చేరుకున్నాయి.<ref name=":3">{{Cite web |last=Basnyat |first=Prem Singh |title=A forgotten history |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/67819/ |access-date=22 July 2022 |website=My Republica |language=en |archive-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220723021548/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/67819/ |url-status=live }}</ref><ref name="premBasnyat">{{Cite book |last=Basnyāta |first=P. |title=Nepalese Army in Tibetan Khampa Disarming Mission |date=2007 |publisher=Sarwochcha Man Singh Basnyat |isbn=978-99946-2-863-6}}</ref> [[సార్క్|దక్షిణాసియా ప్రాంతీయ సహకార మండలి (సార్క్)]], దక్షిణాసియా ఆహార నిల్వల స్థాపనకు ఆయన చేసిన విస్తృత ప్రచారం కోసం దేశ ప్రజలు ఆయనను గుర్తుంచుకుంటారు. తన పాలనా కాలంలో ఖాట్మండులో సార్క్ సచివాలయాన్ని కూడా ఏర్పాటు చేయగలిగారు.<ref name=":2">{{Cite web |title=Diplomatic achievements of King Birendra: From Peace Zone Proposal to expansion of foreign relations |url=https://english.nepalpress.com/2021/06/02/diplomatic-achievements-of-king-birendra-from-peace-zone-proposal-to-expansion-of-foreign-relations/ |access-date=16 July 2022 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=1 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221001182551/https://english.nepalpress.com/2021/06/02/diplomatic-achievements-of-king-birendra-from-peace-zone-proposal-to-expansion-of-foreign-relations/ |url-status=live }}</ref> దౌత్య సంబంధాలు కలిగి ఉన్న దేశాల సంఖ్యను 49 నుండి 96కి పెంచుతూ అదనంగా 46 దేశాలతో సంబంధాలు నెలకొల్పగలిగారు. ఐక్యరాజ్యసమితిలో [[నేపాల్ జోన్ ఆఫ్ పీస్ ప్రతిపాదన|నేపాల్‌ను ఒక శాంతి మండలంగా]] ప్రచారం చేయడం ద్వారా నేపాల్ తటస్థ విధానాన్ని మరింత బలోపేతం చేశారు.<ref>{{Cite web |title=NRC0015 – Nepali foreign policy and Zone of Peace: an attempt at neutrality? – NIPoRe |url=https://nipore.org/nrc0015-nepali-foreign-policy-and-zone-of-peace-an-attempt-at-neutrality/ |access-date=16 July 2022 |language=en-US |archive-date=7 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220707073318/https://nipore.org/nrc0015-nepali-foreign-policy-and-zone-of-peace-an-attempt-at-neutrality/ |url-status=live }}</ref> ఆసియాలోని రెండు బలమైన దేశాల మధ్య ఉన్న నేపాల్ ఆ రెండు దేశాలతో మంచి సంబంధాలు కలిగి ఉండాలని ఆయన గట్టిగా విశ్వసించారు.<ref name="Malhotra" /> === శాంతికి ప్రోత్సాహం === {{Main|నేపాల్ జోన్ ఆఫ్ పీస్ ప్రతిపాదన}} గౌతమ బుద్ధుని జననం, విదేశీ శక్తులతో అలీన విధానం వంటి చారిత్రక శాంతి హోదాను పరిగణనలోకి తీసుకుని నేపాల్‌ను శాంతి దేశంగా ప్రకటించాలని ఐక్యరాజ్యసమితి సమావేశంలో ఆయన ప్రతిపాదించారు.<ref>{{Cite web |last=Magazine |first=New Spolight |title=Late King Birendra And His Demand For "Peace Zone"Status For Nepal. |url=https://www.spotlightnepal.com/2019/05/15/late-king-birendra-and-his-demand-peace-zonestatus-nepal/ |access-date=16 July 2022 |website=SpotlightNepal |language=en |archive-date=16 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220716202712/https://www.spotlightnepal.com/2019/05/15/late-king-birendra-and-his-demand-peace-zonestatus-nepal/ |url-status=live }}</ref> ఐక్యరాజ్యసమితిలో 116 దేశాలు ఈ ప్రతిపాదనకు మద్దతు ఇచ్చాయి.<ref name=":2" /> తరువాత ఆయన 1986లో "పీస్ కీపింగ్ ట్రైనింగ్ క్యాంప్"ను స్థాపించారు. ఇది 2001లో శాంతి పరిరక్షక బలగాలకు శిక్షణ ఇవ్వడానికి ఒక శిక్షణా సంస్థగా పునర్నిర్మించబడింది. తరువాత దీనిని [[బీరేంద్ర పీస్ ఆపరేషన్స్ ట్రైనింగ్ సెంటర్]]గా మార్చారు. ఐక్యరాజ్యసమితి సహకారంతో నేపాల్ శిక్షణ పొందిన శాంతి పరిరక్షక దళాలను పంపడం ప్రారంభించి ఐక్యరాజ్యసమితిలో క్రియాశీల సభ్యునిగా మారింది.<ref>{{Cite web |title=BPOTC {{!}} वीरेन्द्र शान्ति कार्य तालिम केन्दर |url=https://bpotc.nepalarmy.mil.np/ |access-date=16 July 2022 |website=bpotc.nepalarmy.mil.np |archive-date=16 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220716232532/https://bpotc.nepalarmy.mil.np/ |url-status=live }}</ref> 1974లో ఉత్తర హిమాలయ ప్రాంతంలో స్థిరపడిన ఖంపాస్ తిరుగుబాటుదారులను నిరాయుధులను చేయడంలో ఆయన విజయం సాధించారు. ఆయుధాలు అప్పగించిన వారికి భూమి, డబ్బు, పౌరసత్వం ఇచ్చి, వారి ఆయుధాలను జప్తు చేశారు. లొంగిపోని వారు టిబెటన్ ప్రాంతం వైపు వెళ్లకుండా నిషేధించారు.<ref name=":3" /><ref>{{Cite web |last=Saxena |first=Shobhan |date=30 March 2008 |title=The legion of Betrayed Warriors |url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/the-legion-of-betrayed-warriors/articleshow/2910662.cms |access-date=23 July 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220723013041/https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/the-legion-of-betrayed-warriors/articleshow/2910662.cms |url-status=live }}</ref> దేశంలో మావోయిస్టుల విప్లవాన్ని అణచివేయడానికి సైన్యాన్ని ఉపయోగించడాన్ని నిరోధించిన ఘనత కూడా బీరేంద్రకే దక్కుతుంది. సైన్యం ప్రయోగం పరిస్థితులను మరింత దిగజార్చి దేశంలో శాంతికి విఘాతం కలిగించే ప్రమాదం ఉండేది.<ref name=":1" /><ref>{{Citation |last=Nepal Insight |title=Why didn't birendra use the army against Maoist? {{!}} Nepal History |date=20 June 2019 |url=https://www.youtube.com/watch?v=Ca2FHjNR-z0 |language=ne |access-date=17 July 2022 |archive-date=17 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220717231824/https://www.youtube.com/watch?v=Ca2FHjNR-z0 |url-status=live }}</ref> === పర్యావరణ పరిరక్షణ === [[File:Tibetan Snowcock.jpg|thumb|సాగర్‌మాత నేషనల్ పార్క్ వద్ద ఒక [[టిబెటన్ స్నోకాక్]]]] రాజు బీరేంద్ర ప్రకృతి ప్రేమికుడిగా, ప్రకృతి పరిరక్షణకు గొప్ప మద్దతుదారుడిగా పేరుగాంచారు. ప్రభుత్వపరంగా ప్రకృతి పరిరక్షణ ధోరణి ఆయన హయాంలోనే ప్రారంభమైంది. టెరాయ్ వలసలు, వేట కారణంగా ఖడ్గమృగాల సంఖ్య విపరీతంగా తగ్గిపోవడంతో ప్రభుత్వం 130 మంది సాయుధ పురుషులతో ఖడ్గమృగాల పెట్రోలింగ్ దళాన్ని (నేపాలీ: ''గైడా గస్తీ''), చిత్వాన్ అంతటా గార్డ్ పోస్టుల నెట్‌వర్క్‌ను ఏర్పాటు చేసింది. చట్టపరమైన వ్యవస్థ ద్వారా ఖడ్గమృగాల అంతరించిపోవడాన్ని నివారించడానికి జాతీయ పార్క్ చట్టం తీసుకువచ్చారు. దీని ద్వారా డిసెంబర్ 1970లో [[చిత్వాన్ నేషనల్ పార్క్]] ప్రకటించబడి, 1971లో సరిహద్దులు నిర్ణయించబడి, 1973లో స్థాపించబడింది.<ref name="Gurung1983">Gurung, K. K. (1983). ''Heart of the Jungle: the Wildlife of Chitwan, Nepal''. André Deutsch, London.</ref><ref name="adhikari">{{cite journal|author=dhikari, T. R.|date=2002|url=http://www.sosrhino.org/news/Updatepoaching.pdf|title=The curse of success|journal=Habitat Himalaya – A Resources Himalaya Factfile|volume=IX|number=3|archive-date=24 March 2023|access-date=16 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20230324130119/http://www.sosrhino.org/news/Updatepoaching.pdf|url-status=dead}}</ref> [[File:Greater one-horned rhinoceros at Chitwan.jpg|left|thumb|చిత్వాన్ జాతీయ ఉద్యానవనం వద్ద ఒక [[భారతీయ ఖడ్గమృగం]]]] దేశంలో పులుల సంరక్షణ కోసం 1976లో 368 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణంలో ''రాయల్ కర్నాలి వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం'' ప్రకటించారు. దీనిని తరువాత 1982లో [[బర్దియా నేషనల్ పార్క్|రాయల్ బర్దియా వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం]]గా మార్చారు. బబాయ్ రివర్ వ్యాలీని 1984లో ఈ రిజర్వ్ ఏరియాకు కలుపారు. రిజర్వ్‌లోని పర్యావరణ వ్యవస్థ అభివృద్ధి చెందడంతో 1988లో ఈ ప్రాంతాన్ని జాతీయ ఉద్యానవనంగా ప్రకటించారు.<ref name="mk98">Majupuria, T. C., Kumar, R. (1998). ''Wildlife, National Parks and Reserves of Nepal.'' S. Devi, Saharanpur and Tecpress Books, Bangkok. {{ISBN|974-89833-5-8}}</ref> దేశంలో నాల్గవ రక్షిత ప్రాంతంగా 1976లో లాంగ్టాంగ్ హిమాలయ ప్రాంతం నుండి [[లాంగ్టాంగ్ నేషనల్ పార్క్]] స్థాపించబడింది. దీనికోసం నువాకోట్, రసువా, సింధుల్‌పాల్చోక్ జిల్లాల్లో 1,710 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణాన్ని కేటాయించారు.<ref name="nbrb2007">{{cite book |url=http://lib.icimod.org/record/7560/files/Nepal%20Biodiversity%20Resource%20Book.pdf |title=Nepal Biodiversity Resource Book. Protected Areas, Ramsar Sites, and World Heritage Sites |publisher=International Centre for Integrated Mountain Development, Ministry of Environment, Science and Technology, in cooperation with United Nations Environment Programme, Regional Office for Asia and the Pacific |year=2007 |isbn=978-92-9115-033-5 |location=Kathmandu |author1=Bhuju, U. R. |author2=Shakya, P. R. |author3=Basnet, T. B. |author4=Shrestha, S. |access-date=2 June 2024 |archive-date=26 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110726170342/http://books.icimod.org/demo/uploads/ftp/Nepal%20Biodiversity%20Resource%20Book.pdf |url-status=live }}</ref> 1976లో మరొక వన్యప్రాణుల అభయారణ్యాన్ని [[కోశి తప్పూ వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం]]గా ప్రకటించారు. అదే సంవత్సరంలో సుదూర-పశ్చిమ ప్రావిన్స్‌లోని టెరాయ్ ప్రాంతంలో [[శుక్లాఫాంటా నేషనల్ పార్క్|రాయల్ శుక్లాఫాంటా వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం]] స్థాపించారు. దీనిని తరువాత విస్తరించి 1980ల చివరలో జాతీయ ఉద్యానవనంగా మార్చారు.<ref name="majupuria1998">{{Cite book |author=Majupuria, T.C. |title=Wildlife, National Parks and Reserves of Nepal |author2=Kumar, R. |publisher=S. DeviSaharanpur and Tecpress Books |year=1998 |isbn=974-89833-5-8 |location=Bangkok |pages=237–240 |chapter=Royal Sukla Phanta Wildlife Reserve |name-list-style=amp}}</ref><ref name="Basnet_al2019">{{Cite journal |author1=Basnet, H. |author2=Thakuri, D.C. |author3=Bhetwal, K. |author4=Joshi, D. |author5=Poudyal, L.P. |name-list-style=amp |year=2019 |title=Recent records of threatened birds in the Sukilaphanta Grassland, Suklaphanta National Park, Nepal, with particular focus on White-throated Bushchat ''Saxicola insignis'' and Finn's Weaver ''Ploceus megarhynchus'' |url=https://www.researchgate.net/publication/340730965 |journal=Birding Asia |issue=32 |pages=93–96}}</ref> హుమ్లా, ముగు, జుమ్లా ప్రాంతాల విశిష్టమైన వృక్ష, జంతుజాలాన్ని రక్షించడానికి ప్రసిద్ధ రారా సరస్సును కలుపుకుని [[రారా నేషనల్ పార్క్]] అదే సంవత్సరంలో స్థాపించబడింది. ఇది తన తండ్రి [[మహేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|రాజు మహేంద్ర]] కలను సాకారం చేసింది.<ref name="nbrb2007" /><ref>{{Cite web |title=Nepali Times {{!}} The Brief » Blog Archive » Remembering Rara |url=https://www.nepalitimes.com/blogs/thebrief/2017/10/02/remembering-rara/ |access-date=20 July 2022 |language=en-US |archive-date=23 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230923021550/https://nepalitimes.com/blogs/thebrief/2017/10/02/remembering-rara |url-status=live }}</ref> అదే సంవత్సరంలో [[సాక్రెడ్ హిమాలయన్ ల్యాండ్‌స్కేప్]]లో భాగంగా సోలుఖుంబు జిల్లాలో 1,148 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణంలో [[సాగర్‌మాత నేషనల్ పార్క్]] స్థాపించబడింది.<ref>{{Cite book |author1=Gurung, C. P. |title=Conservation Biology in Asia |author2=Maskey, T. M. |author3=Poudel, N. |author4=Lama, Y. |author5=Wagley, M. P. |author6=Manandhar, A. |author7=Khaling, S. |author8=Thapa, G. |author9=Thapa, S. |publisher=Nepal Society for Conservation Biology, Asia Section and Resources Himalaya Foundation |year=2006 |isbn=99946-996-9-5 |editor1=McNeely, J. A. |location=Kathmandu |pages=10–20 |chapter=The Sacred Himalayan Landscape: Conceptualizing, Visioning, and Planning for Conservation of Biodiversity, Culture and Livelihoods in the Eastern Himalaya |editor2=McCarthy, T. M. |editor3=Smith, A. |editor4=Whittaker, O. L. |editor5=Wikramanayake, E. D. |chapter-url=https://conbio.org/images/content_groups/Asia/Chapter%201_Gurung_Himalayan%20Landscape.pdf |name-list-style=amp |author10=Wikramanayake, E. D. |access-date=2 June 2024 |archive-date=28 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231128232904/https://conbio.org/images/content_groups/Asia/Chapter%201_Gurung_Himalayan%20Landscape.pdf |url-status=live }}</ref> 1984లో సుదూర-పశ్చిమ ప్రాంతంలోని బజాంగ్, బాజురా, అచ్చామ్, దోటి జిల్లాలలో 225 చదరపు కిలోమీటర్ల ప్రాంతాన్ని [[ఖాప్తడ్ నేషనల్ పార్క్]]గా రక్షిత ప్రాంతంగా కేటాయించారు. అదే సంవత్సరంలో [[పర్సా నేషనల్ పార్క్|పర్సా వన్యప్రాణుల అభయారణ్యాన్ని]] కూడా స్థాపించి దాన్ని తరువాత జాతీయ ఉద్యానవనంగా పొడిగించారు. దేశంలోని ఏకైక ట్రాన్స్-హిమాలయన్ జాతీయ ఉద్యానవనమైన [[షెయ్ ఫోక్సుండో నేషనల్ పార్క్]]ను కర్నాలీ ప్రావిన్స్‌లోని డోల్పా, ముగు జిల్లాల్లో 3,555 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణంతో 1984లో స్థాపించారు. ఇందులో ప్రసిద్ధ [[ఫోక్సుండో సరస్సు]] కూడా ఉంది.<ref name="nbrb2007"/> వేటను ఒక హాబీగా కొనసాగించే రాజ సంప్రదాయాన్ని పరిరక్షించడానికి, క్షీణిస్తున్న వన్యప్రాణుల వనరులను నిరోధించడానికి ఆయన 1987లో [[ధోర్పాటన్ హంటింగ్ రిజర్వ్]]ను స్థాపించారు. ఆయన తండ్రికి స్మారక చిహ్నంగా 1990లో అప్పటి యువరాజు [[జ్ఞానేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|జ్ఞానేంద్ర]] అధ్యక్షతన [[కింగ్ మహేంద్ర ట్రస్ట్ ఫర్ నేచర్ కన్జర్వేషన్]] కూడా స్థాపించబడింది. మహేంద్ర ట్రస్ట్ స్థాపనతో ఆయన [[అన్నపూర్ణ కన్జర్వేషన్ ఏరియా]]ను ప్రకటించారు.<ref>Croes, K. D. (2006). Conserving the king: Inverting the origin story of the Annapurna Conservation Area Project of Nepal. ''HIMALAYA, the Journal of the Association for Nepal and Himalayan Studies'', ''26''(1), 6.</ref> ఆయన కృషితో నేపాల్ 1979లో [[సాగర్‌మాత నేషనల్ పార్క్]]ను,<ref>{{Cite web |last=Centre |first=UNESCO World Heritage |title=Sagarmatha National Park |url=https://whc.unesco.org/en/list/120/ |access-date=11 August 2022 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en |archive-date=28 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231028174004/https://whc.unesco.org/en/list/120 |url-status=live }}</ref> 1984లో [[చిత్వాన్ నేషనల్ పార్క్]]ను<ref>{{Cite web |last=Centre |first=UNESCO World Heritage |title=Chitwan National Park |url=https://whc.unesco.org/en/list/284/ |access-date=11 August 2022 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en |archive-date=26 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190826120952/https://whc.unesco.org/en/list/284/ |url-status=live }}</ref> యునెస్కో [[ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం|ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలలో]] చేర్చగలిగింది. అలాగే కాఠ్మండు, లలిత్‌పూర్, భక్తపూర్ దర్బార్ చతురస్రాల వంటి స్మారక కట్టడాలు, పశుపతినాథ్ ఆలయం, బౌధనాథ్, స్వయంభునాథ్, చాంగ్ నారాయణ్ వంటి మతపరమైన ప్రదేశాలు కూడా 1979లో ఈ జాబితాలో చేర్చబడ్డాయి.<ref>{{Cite web |last=Centre |first=UNESCO World Heritage |title=Kathmandu Valley |url=https://whc.unesco.org/en/list/121/ |access-date=11 August 2022 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en |archive-date=4 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231104081358/https://whc.unesco.org/en/list/121/ |url-status=live }}</ref> === ఆర్థిక సంస్కరణలు === [[File:TUTH Emergency Hall.jpg|thumb|నేపాల్‌లోని పురాతన బోధనాసుపత్రి అయిన త్రిభువన్ యూనివర్శిటీ టీచింగ్ హాస్పిటల్ బ్లాకుల్లో ఒకటి.]] స్థిరత్వం, పర్యావరణ పరిరక్షణపై దృష్టి సారించి {{Start date|1975|12|28|df=y}}న చైనా సహాయంతో నేపాల్‌లో ట్రాలీ బస్సు వ్యవస్థను స్థాపించారు. నేపాల్‌గంజ్ ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1973), పోఖారా ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1974), బుట్వాల్ ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1976), భక్తపూర్ ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1979), ధన్‌కుటా ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1980), బీరేంద్రనగర్ ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1981), గజేంద్రనారాయణ్ ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1986) లను స్థాపించడం ద్వారా ఆయన తన తండ్రి మార్గాన్ని అనుసరించారు.<ref>Khatri, M. B. (2018). Industrial development in Nepal: Problems and prospects. ''Economic Journal of Nepal'', ''41''(3-4), 25-40.</ref> ఖాట్మండుకు మెలమ్చి నీటి ప్రాజెక్టు ప్రణాళికను రూపొందించిన ఘనత బీరేంద్రదే.<ref>{{Cite web |last=Magazine |first=New Spolight |title=MELAMCHI PROJECT Water At The Tap |url=https://www.spotlightnepal.com/2021/04/04/melamchi-project-water-tap/ |access-date=30 June 2022 |website=SpotlightNepal |language=en |archive-date=30 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220630182510/https://www.spotlightnepal.com/2021/04/04/melamchi-project-water-tap/ |url-status=live }}</ref> గోరఖాలీ టైర్స్ ఇండస్ట్రీస్, ఉదయపూర్ సిమెంట్ ఇండస్ట్రీస్ లిమిటెడ్, నేపాల్ మెటల్ కంపెనీ, నేపాల్ ఫార్మాస్యూటికల్స్ అన్నీ ఆయన కాలంలోనే స్థాపించబడ్డాయి. బీరేంద్ర [[పశుపతి ఏరియా డెవలప్‌మెంట్ ట్రస్ట్]]‌కు పోషకుడిగా ఉన్నారు.<ref>{{Cite web |title=RAOnline Reports on Nepal – The Royal Tragedy |url=https://www.raonline.ch/pages/story/np/npstory22c.html |access-date=30 June 2022 |website=www.raonline.ch |archive-date=11 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220811124858/https://www.raonline.ch/pages/story/np/npstory22c.html |url-status=live }}</ref> ఏప్రిల్ 1979లో డెడ్ బర్న్ మ్యాగ్నసైట్, టాల్క్ పౌడర్‌ను ఉత్పత్తి చేసే లక్ష్యంతో డోలఖా జిల్లాలోని లాకురి దండా వద్ద నేపాల్ ప్రభుత్వం, ఒరిస్సా ఇండస్ట్రీస్ సంయుక్త పెట్టుబడితో నేపాల్ ఓరియంటల్ మాగ్నసైట్ ఫ్యాక్టరీ స్థాపించబడింది.<ref>{{Cite web |title=Govt making efforts to revive Nepal Orind Magnesite |url=https://kathmandupost.com/money/2014/04/01/govt-making-efforts-to-revive-nepal-orind-magnesite |access-date=23 July 2022 |website=kathmandupost.com |language=English |archive-date=3 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221003072253/https://kathmandupost.com/money/2014/04/01/govt-making-efforts-to-revive-nepal-orind-magnesite |url-status=live }}</ref> 1983లో ఆయన నేపాల్-పాకిస్థాన్ జాయింట్ ఎకనామిక్ కమీషన్‌ను ఏర్పాటు చేసి దేశంలోకి గణనీయమైన విదేశీ పెట్టుబడులను తీసుకురాగలిగారు. ప్రపంచ బ్యాంకు, కువైట్, జపాన్ ఆర్థిక సహాయంతో 1982లో కులేఖానిలో 60 మెగావాట్ల [[జలవిద్యుత్]] ప్రాజెక్టు ప్రారంభమైంది.<ref>{{Cite web |title=Nepal {{!}} History, Population, Flag, Language, Map, & Facts |url=https://www.britannica.com/place/Nepal |access-date=26 July 2022 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=12 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120312210525/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/409152/Nepal/23651/Health-and-education |url-status=live }}</ref> జపాన్ ఇంటర్నేషనల్ కోఆపరేషన్ ఏజెన్సీ ఆర్థిక మద్దతుతో 1982లో టియు టీచింగ్ హాస్పిటల్ స్థాపించబడింది.<ref>{{Cite web |title=About – Institute of Medicine |url=http://iom.edu.np/about/ |access-date=17 July 2022 |language=en-US |archive-date=17 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220717200810/http://iom.edu.np/about/ |url-status=live }}</ref> నార్దేవి ఆయుర్వేద ఆసుపత్రి 1974లో స్థాపించబడింది. సర్వీస్‌లో ఉన్న పోలీసులకు, వారి కుటుంబాలకు ఉచిత ఆరోగ్య సేవలను అందించే ఉద్దేశ్యంతో 2040 బిఎస్ చైత్ర 27న రాజు నేపాల్ పోలీస్ హాస్పిటల్‌ను స్థాపించారు. దేశంలో ట్రేడ్ ఆఫ్ స్టాక్స్, క్యాపిటల్స్ వృద్ధిని నిర్వహించడానికి, ప్రోత్సహించడానికి ఆయన 1976లో సెక్యూరిటీస్ ఎక్స్ఛేంజ్ సెంటర్ లిమిటెడ్‌ను స్థాపించారు. ఈ కేంద్రం తరువాత మనం ఇప్పుడు చూస్తున్న [[నేపాల్ స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజ్]]గా అభివృద్ధి చెందింది.<ref>{{Cite web |title=Nepal Stock Exchange |url=https://www.nepalstock.com.np/about-us/introduction |access-date=11 August 2022 |website=www.nepalstock.com.np |archive-date=5 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221005162742/https://www.nepalstock.com.np/about-us/introduction |url-status=live }}</ref> 1984లో నేపాల్ తొలి టెలివిజన్ ఛానెల్ [[నేపాల్ టెలివిజన్]]ను స్థాపించిన ఘనత ఆయనకే దక్కుతుంది. ఇది ఫ్రెంచ్ సహాయంతో 1985లో తన మొదటి ఛానెల్‌ను ప్రారంభించింది. ఈ ఆర్థిక సంస్కరణల కారణంగా 1986 నాటికి దేశంలో దాదాపు 125 వేల మంది కార్మికులకు ఉపాధి కల్పించే 2,054 పారిశ్రామిక సంస్థలు ఉన్నాయి. 1990 నాటికి టెలివిజన్ ప్రజల దరికి చేరడంతో వీడియో అద్దె సేవలు, శాటిలైట్ డిష్‌లు సాధారణంగా అందుబాటులోకి వచ్చాయి. నేపాల్‌లో సంస్కృత విద్యను నిర్వహించడానికి రాజు బీరేంద్ర 1986లో రాష్ట్రీయ పంచాయతీ సలహా, సమ్మతితో డాంగ్‌లో మహేంద్ర సంస్కృత విశ్వవిద్యాలయాన్ని స్థాపించారు. ఇది దేశంలో రెండవ విశ్వవిద్యాలయం.<ref>{{Cite book |title=Nepal Sanskrit University Act, 2043 English |publisher=Law Commission Nepal |year=1986}}</ref> === రహదారులు, రవాణా === గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో రహదారులను నిర్మించడం కంటే వాయు కనెక్టివిటీని నిర్మించడం చౌక అని 1972 నాటి అధ్యయనాలు చూపించాయి.<ref name=":4">{{Cite web |last=Yang |first=Eunmo |date=2007 |title=Modernization of Nepal under the Shah Dynasty, 1951–1991 |url=https://www.zum.de/whkmla/sp/0708/eunmo/eunmo1.html#ed |access-date=26 July 2022 |website=www.zum.de |publisher=Korean Minjok Leadership Academy International Program |archive-date=5 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221005224041/https://www.zum.de/whkmla/sp/0708/eunmo/eunmo1.html#ed |url-status=live }}</ref> అప్పటి ప్రభుత్వం గ్రామీణ ప్రాంతాలను విమానాశ్రయాలతో అనుసంధానించాలని, ట్రాఫిక్ ప్రవాహం ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు మాత్రమే రోడ్లు నిర్మించాలని నిర్ణయం తీసుకుంది. ఈ విధానంలో భాగంగా 1973లో బాగ్‌లుంగ్ విమానాశ్రయం (బలేవా విమానాశ్రయం), ధోర్పాటన్ విమానాశ్రయం, మహేంద్రనగర్ విమానాశ్రయం, రుకుమ్ చౌర్జహారి విమానాశ్రయం స్థాపించబడ్డాయి. సన్ఫెబాగర్ విమానాశ్రయం 1975లో స్థాపించబడింది. సిమికోట్ విమానాశ్రయం 18 మార్చి 1977న, డోల్పా విమానాశ్రయం 1978లో, రామేచాప్ విమానాశ్రయం 1979లో స్థాపించబడ్డాయి. సిల్గాడి విమానాశ్రయంగా పిలువబడే దోటి విమానాశ్రయం 1973లో తారు రన్‌వేతో నిర్మించబడింది. రారా విమానాశ్రయంగా పిలువబడే తాల్చా విమానాశ్రయం 1975లో నిర్మించబడింది. ఫుంగ్లింగ్‌లో ఉన్న తప్లెజంగ్ విమానాశ్రయం (సుకేతార్ విమానాశ్రయం), జిరి విమానాశ్రయం, ఫాప్లు విమానాశ్రయం, బజాంగ్ విమానాశ్రయం 1976లో నిర్మించబడ్డాయి.<ref>{{Cite web |date=21 November 2020 |title=Timeline of Nepal Aviation, glimpse from 1949 to 2020 |url=https://www.aviationnepal.com/timeline-of-nepal-aviation-glimpse-from-1949-to-2020/ |access-date=24 July 2022 |website=Aviation Nepal |language=en-US |archive-date=25 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220925200550/https://www.aviationnepal.com/timeline-of-nepal-aviation-glimpse-from-1949-to-2020/ |url-status=live }}</ref> రోల్పా విమానాశ్రయం 1980లో, మనంగ్ విమానాశ్రయం 1981లో, బాజురా విమానాశ్రయం 1984లో, దార్చుల విమానాశ్రయం 1986లో ప్రారంభమయ్యాయి.<ref>{{Cite web |last=Adventures |first=Third Rock |title=Airports in Nepal – 50 Places That Connect the Country to the World |url=https://www.thirdrockadventures.com/blog/airports-in-nepal |access-date=24 July 2022 |website=Third Rock Adventures |language=en |archive-date=26 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220526132209/https://www.thirdrockadventures.com/blog/airports-in-nepal |url-status=live }}</ref> స్విస్ ప్రభుత్వ సహాయంతో సోలుఖుంబుకు వెళ్లే లామోసంగు-జిరి రహదారిని 1985లో ప్రారంభించారు.<ref>{{Cite web |last=SHRESTHA |first=PRAGYA |date=2005 |title=The great green road |url=http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=496#.YuBdc7pBzDc |access-date=26 July 2022 |website=archive.nepalitimes.com |archive-date=8 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230308142006/http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=496#.YuBdc7pBzDc |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Switzerland – Nepal: A close partnership lasting more than 50 years – Nepal {{!}} ReliefWeb |url=https://reliefweb.int/report/nepal/switzerland-nepal-close-partnership-lasting-more-50-years |access-date=26 July 2022 |website=reliefweb.int |date=4 August 2009 |language=en |archive-date=26 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220726233223/https://reliefweb.int/report/nepal/switzerland-nepal-close-partnership-lasting-more-50-years |url-status=live }}</ref> === వ్యవసాయ ప్రోత్సాహం === బీరేంద్ర పాలనలో ప్రభుత్వం వ్యవసాయ ప్రోత్సాహంపై అధిక దృష్టి సారించింది. ఫలితంగా 1990 నాటికి దాదాపు 90% జనాభా ప్రత్యక్షంగా లేదా పరోక్షంగా వ్యవసాయంలో పాల్గొంది. చైనా సహాయంతో 1985లో కంపెనీల చట్టం 2021 (బిక్రమ్ సంబత్) కింద భృకుటి పల్ప్, పేపర్ స్థాపించబడింది.<ref>{{Cite journal |last=Chitrakar |first=Tara Devi |year=2012 |title=Performance of Bhrikuti Paper and Pulp Limited: Before and After Privatization |url=https://www.pyc.edu.np/index.php?option=com_content&view=article&id=604:performance-of-bhrikuti-paper-and-pulp-limited-before-and-after-privatization&catid=97:volume-v-2012&Itemid=530 |journal=PYC Nepal Journal of Management |volume=5 |pages=44–54 |doi=10.3126/pycnjm.v5i1.81346 |via=[[Public Youth Campus]] |access-date=2 June 2024 |archive-date=27 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210727084203/https://www.pyc.edu.np/index.php?option=com_content&view=article&id=604%3Aperformance-of-bhrikuti-paper-and-pulp-limited-before-and-after-privatization&catid=97%3Avolume-v-2012&Itemid=530 |url-status=live }}</ref><ref name=":0">{{Cite web |date=6 December 2011 |title=Largest Paper Mill in Nepal Closing |url=https://www.globalpapermoney.com/largest-paper-mill-in-nepal-closing--cms-5946 |access-date=27 July 2021 |website=Global Paper Money |archive-date=27 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210727082210/https://www.globalpapermoney.com/largest-paper-mill-in-nepal-closing--cms-5946 |url-status=live }}</ref> వ్యవసాయ భూములు, వ్యవసాయ శ్రామిక శక్తి పెరగడంతో ఆహార సరఫరా పెరిగి మెరుగైన పోషణ లభించింది. మొక్కజొన్న ఉత్పత్తి 1961లో 500,000 టన్నుల నుండి 1991లో 1 మిలియన్ టన్నులకు పెరిగింది. చైనా సాంకేతిక సహాయంతో 1982లో నవల్పరాసి జిల్లా సున్వాల్ వద్ద లుంబినీ షుగర్ మిల్స్ నిర్మించబడింది.<ref>{{Cite news |date=13 January 1964 |title=NEPAL GETS HELP OF EAST AND WEST; Aid Projects were sped by China, Russia, U. S. and India. |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1964/01/13/archives/nepal-gets-help-of-east-and-west-aid-projects-sped-by-china-russia.html |access-date=26 July 2022 |issn=0362-4331 |archive-date=26 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220726233223/https://www.nytimes.com/1964/01/13/archives/nepal-gets-help-of-east-and-west-aid-projects-sped-by-china-russia.html |url-status=live }}</ref><ref name=":4" /> గోరఖాలీ రబ్బరు పరిశ్రమల స్థాపన వల్ల ఝాపా, ఇల్లం సహా తూర్పు నేపాల్‌లోని అనేక ఇతర ప్రదేశాలలో మొట్టమొదటిసారిగా రబ్బరు సాగు ప్రారంభమైంది.<ref>{{Cite web |title=Rubber industry readied for operation in Jhapa |url=https://english.khabarhub.com/2021/27/166439/ |access-date=30 July 2022 |website=Khabarhub |language=en |archive-date=30 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220730180632/https://english.khabarhub.com/2021/27/166439/ |url-status=live }}</ref><ref>Poudel, M., Adhikari, P., Dhungana, S., Paudel, S., Thapa, K., Bidari, A., & Manandhar, R. (2020). Economics of rubber production in Jhapa, Nepal. ''Journal of Agriculture and Natural Resources'', ''3''(1), 198-208.</ref><ref>{{Cite news |last=BHANDARI |first=TILAK |date=1 March 2021 |title=Saving Rubber Industries and Save Environment in Nepal |work=TILAK |url=https://www.irjr-n.org/rubber/saving-rubber-industries-and-save-environment-in-nepal/ |access-date=2 June 2024 |archive-date=1 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231001090258/https://www.irjr-n.org/rubber/saving-rubber-industries-and-save-environment-in-nepal/ |url-status=live }}</ref> భృకుటి పల్ప్ అండ్ పేపర్, హేతౌడ టెక్స్‌టైల్స్ వంటి వ్యవసాయ ఆధారిత పరిశ్రమల స్థాపన, పెద్ద సంఖ్యలో కార్పెట్, గార్మెంట్ పరిశ్రమల ఏర్పాటు వ్యవసాయ ఉత్పత్తులను మార్చడానికి ఉపయోగపడి ఆర్థిక వ్యవస్థకు ఎంతగానో దోహదపడ్డాయి.<ref>Kharel, K. R., & Upadhyaya, Y. M. (2021). Contribution of Cottage and Small Scale Industries for Boosting Nepalese Economy. ''Tribhuvan University Journal'', ''36''(01), 45-57.</ref> === రాజకీయ విజయాలు === [[File:Nepal development regions.png|thumb|నేపాల్ 5 అభివృద్ధి ప్రాంతాలతో పరిపాలనా విభజన]] బీరేంద్ర హయాంలో 2037 బిఎస్ లో ప్రజాస్వామ్యం కోసం ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ జరిగింది, ఇందులో బహుళ-పార్టీ వ్యవస్థ లేదా పంచాయతీ వ్యవస్థ అనే ఎంపికలు ఇచ్చారు. పంచాయతీ యుగంలో జాతీయ ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ తర్వాత ఆయన సమతుల్య అభివృద్ధిని సృష్టించడానికి దేశాన్ని 5 అభివృద్ధి ప్రాంతాలుగా విభజించారు. ప్రతి విభాగాన్ని సంవత్సరానికి ఒకసారి సందర్శించారు; 1990 ప్రజాస్వామ్య ఉద్యమం తర్వాత ఈ సందర్శనలు నిలిపివేయబడ్డాయి.<ref name=":5">{{Cite journal |last=Khadka |first=Narayan |date=1991 |title=Nepal's Stagnant Economy: The Panchayat Legacy |url=https://www.jstor.org/stable/2645224 |journal=Asian Survey |volume=31 |issue=8 |pages=694–711 |doi=10.2307/2645224 |jstor=2645224 |issn=0004-4687 |access-date=2 June 2024 |archive-date=8 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230308142638/https://www.jstor.org/stable/2645224 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> అంతకుముందు నియంతృత్వ పాలన ఉన్నప్పటికీ, మద్దతుదారులు, రాజ కుటుంబ సభ్యుల నుండి నిరంతర ఒత్తిడి ఉన్నప్పటికీ రాజు ఎల్లప్పుడూ రాజ్యాంగ పరిమితులకు లోబడి పనిచేశారు, వాటిని ఎన్నడూ ఉల్లంఘించలేదు. దేశంలో ఏదైనా రాజకీయ సంక్షోభం వచ్చినప్పుడు రాజు బీరేంద్ర ఎప్పుడూ ముందుండేవారు. మధ్యంతర ఎన్నికలు (2051), సాధారణ ఎన్నికలు (2056) ఆయన సుపరిపాలనకు నిదర్శనాలు. రాజ్యాంగానికి సంబంధించిన ఏవైనా రాజకీయ విషయాలపై సలహా కోసం రాజు క్రమం తప్పకుండా సుప్రీం కోర్టును సంప్రదించేవారు, తద్వారా ఆయన రాజ్యాంగ సరిహద్దులను ఎన్నడూ అధిగమించలేదు. దేశ వ్యవహారాలను చర్చించేందుకు ప్రతి గురువారం తన ప్యాలెస్‌లో రాజు, ప్రధానమంత్రి సమావేశమయ్యే సంస్కృతిని ఆయన సృష్టించారు.<ref>{{Cite web |title=King Birendra's 30-year reign- Nepali Times |url=http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=8412#.YtSEQ0xBzDc |access-date=17 July 2022 |website=archive.nepalitimes.com |archive-date=17 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220717220315/http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=8412#.YtSEQ0xBzDc |url-status=live }}</ref> === సామాజిక సంస్కరణలు === తక్కువ అక్షరాస్యత స్థాయిలు జాతీయ పురోగతికి ప్రధాన ఆటంకం అని గుర్తించిన రాజు బీరేంద్ర విద్యావ్యవస్థ అభివృద్ధిని తన జాతీయ ప్రాధాన్యతగా మార్చుకున్నారు. 1971 నుండి ప్రారంభమైన పంచవర్ష ప్రణాళిక ప్రధానంగా కొత్త విద్యా సంస్థలను నిర్మించడం, ప్రస్తుత విద్యా వ్యవస్థ సామర్థ్యాన్ని పెంచడంపై దృష్టి సారించింది. తన పట్టాభిషేక శుభ సందర్భంగా నేపాలీ పౌరులందరికీ ప్రాథమిక విద్య ఉచితం అని రాజు బీరేంద్ర ప్రకటించారు.<ref>{{Cite web |title=Thirty years of King Birendra's reign- Nepali Times |url=http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=11394#.YtMnxkxBzDc |access-date=16 July 2022 |website=archive.nepalitimes.com |archive-date=16 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220716220150/http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=11394#.YtMnxkxBzDc |url-status=live }}</ref> 1978లో రాజ ఆమోదంతో అన్ని విద్యా సామగ్రి విద్యా సంస్థలకు ఉచితంగా పంపిణీ చేయబడింది.<ref>{{cite journal | url=http://www.jstor.org/stable/45242336 | jstor=45242336 | title=The Role of Free Compulsory Primary Education Policy for the Political Development in Nepal | last1=Janjua | first1=Saba Javeed | journal=Strategic Studies | year=2006 | volume=26 | issue=1 | pages=100–131 | access-date=2 June 2024 | archive-date=18 April 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230418221903/https://www.jstor.org/stable/45242336 | url-status=live }}</ref> రాజు బీరేంద్ర [[రాయల్ నేపాల్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ]]కి పోషకుడిగా మారారు. ఇది దేశంలో సైన్స్, టెక్నాలజీని అభివృద్ధి చేసే రంగంలో పనిచేసింది. ఈ ప్రాంతంలోని భాష, సంస్కృతిని పరిరక్షించడానికి ఆయన 1986లో [[మహేంద్ర సంస్కృత విశ్వవిద్యాలయం]]ను స్థాపించారు. సోషల్ ప్రాక్టీసెస్ రిఫార్మ్ యాక్ట్ (2033 బి.ఎస్) కింద 1976లో నేపాల్‌లో వరకట్న వ్యవస్థ నేరంగా పరిగణించబడింది. పంచవర్ష ప్రణాళికలో భాగంగా పోస్ట్-గ్రాడ్యుయేట్ విద్యార్థులు గ్రామీణ ప్రాంతాల్లోని అభివృద్ధి పనులకు తమ ఒక-సంవత్సర సేవను అందించాల్సిన జాతీయ సేవా విధానాన్ని రాజు బీరేంద్ర ప్రారంభించారు. చరిత్రను భద్రపరిచే ప్రక్రియను ప్రారంభించి 1975లో [[నేచురల్ హిస్టరీ మ్యూజియం]]ను స్థాపించారు. దేశంలో మాదకద్రవ్యాల వ్యాపారం, స్మగ్లింగ్ లేదా డ్రగ్స్ రవాణాను నిషేధిస్తూ 22 సెప్టెంబర్ 1976న నార్కోటిక్ డ్రగ్స్ (కంట్రోల్) చట్టం, 2033ను అమలు చేశారు.<ref>{{Cite web |last=diwakar |date=25 May 2021 |title=Narcotics law in Nepal: Everything you need to know about – OnlineKhabar English News |url=https://english.onlinekhabar.com/narcotics-law-in-nepal-everything-you-need-to-know-about.html |access-date=18 July 2022 |language=en-GB |archive-date=18 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220718023120/https://english.onlinekhabar.com/narcotics-law-in-nepal-everything-you-need-to-know-about.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Mahat |first=Sunny |title=How the ban came about andhow long it will stay in place |url=https://theannapurnaexpress.com/news/how-the-ban-came-about-andhow-long-it-will-stay-in-place-1479 |access-date=18 July 2022 |website=The Annapurna Express |language=en |archive-date=18 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220718023121/https://theannapurnaexpress.com/news/how-the-ban-came-about-andhow-long-it-will-stay-in-place-1479 |url-status=live }}</ref> === అభివృద్ధి విధానం === జనాభా, రోజువారీ రోడ్డు ట్రాఫిక్ ప్రకారం రోడ్ల అభివృద్ధి, గ్రామీణ ప్రాంతాలను విమానాశ్రయాలతో అనుసంధానించే విధానాన్ని బీరేంద్ర తీసుకున్నారు. అభివృద్ధి లక్ష్యాలను సాధించడానికి ఆయన అనేక ప్రభుత్వ సంస్థలను పునర్నిర్మించారు. రహదారుల నిర్మాణం, పారిశుధ్యం, శాస్త్రీయ, సాంకేతిక శిక్షణలపై నొక్కిచెప్పారు.<ref>{{Cite news |last=Montgomery |first=Paul L. |date=24 February 1975 |title=King With a Sense of Mission |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1975/02/24/archives/king-with-a-sense-of-mission-birendra-bir-bikram-shah-dev.html |access-date=24 July 2022 |issn=0362-4331 |archive-date=24 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220724230827/https://www.nytimes.com/1975/02/24/archives/king-with-a-sense-of-mission-birendra-bir-bikram-shah-dev.html |url-status=live }}</ref> కేంద్ర ప్రణాళికా సంస్థకు సంబంధించి నిర్వహించిన సమగ్ర అధ్యయనం 1972లో జాతీయ ప్రణాళికా సంఘం పునర్నిర్మాణానికి, 1987లో చిన్న చిన్న మార్పులకు దారితీసింది.<ref name=":4" /> ప్రభుత్వ విధానం ప్రధానంగా పర్యావరణ పరిరక్షణ, వ్యవసాయం, విద్యపై దృష్టి సారించింది. == విమర్శలు == === స్తబ్దుగా ఉన్న ఆర్థిక వ్యవస్థ === రాజు బీరేంద్ర అభివృద్ధికి అనుకూలమైన రాజుగా గుర్తుంచుకోబడినప్పటికీ, తన తండ్రి [[మహేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|మహేంద్ర]] వలె దేశాన్ని వేగవంతమైన అభివృద్ధి దిశగా నడపలేకపోవడంపై ఆయన విమర్శలు కూడా ఎదుర్కొన్నారు. ఆయనకు రాజకీయ సంకల్పం ఉన్నప్పటికీ త్వరితగతిన అభివృద్ధి సాధించగల నైపుణ్యం లేకపోయింది. ప్రకృతి పరిరక్షణ ప్రయత్నాలు, సంస్కృతి, చరిత్ర పట్ల ఆయనకున్న శ్రద్ధ ఆర్థికాభివృద్ధికి ఆటంకాలుగా మారాయి. నిరంకుశ పాలకుడిగా ఆయన హయాంలో పంచాయతీ పాలన స్థిరమైన ఆర్థిక వ్యవస్థను మాత్రమే సృష్టించింది.<ref name=":5" /> === పరిపాలనా వైఫల్యం === రాజు బీరేంద్ర ఆధ్వర్యంలో పంచాయతీ పాలన విఫలమైందని చరిత్రకారులు ఎత్తిచూపుతున్నారు. ఆయన తన పాలనలో ఎక్కువ విదేశీ పెట్టుబడులను తీసుకురాలేకపోయారు, ఆయన తీసుకువచ్చిన అన్ని కార్యక్రమాలు, సంస్కరణలు తన తండ్రి వారసత్వంగా కొనసాగినవే. ఆయన తండ్రి గతంలో స్థాపించిన వివిధ సంస్థలను పునర్నిర్మించారు, తన తండ్రి ఊహించిన అభివృద్ధి ప్రణాళికలను మాత్రమే అమలు చేశారు.<ref>{{Cite web |last=Bhattarai |first=Kamal Dev |title=Six decades of American aid |url=https://theannapurnaexpress.com/news/six-decades-of-american-aid-1746 |access-date=23 July 2022 |website=The Annapurna Express |language=en |archive-date=30 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220730173822/https://theannapurnaexpress.com/news/six-decades-of-american-aid-1746 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Sharma |first=Sarthak Mani |date=3 September 2015 |title=High time to lift ban |url=https://archive.nepalitimes.com/article/nation/cannabis-high-time-to-lift-ban,2548 |access-date=23 July 2022 |website=nepalitimes |archive-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220723020000/https://archive.nepalitimes.com/article/nation/cannabis-high-time-to-lift-ban,2548 |url-status=live }}</ref><ref>{{Citation |title=Can WATER Change Nepal's FUTURE? – VisualPolitik EN | date=3 May 2018 |url=https://www.youtube.com/watch?v=8HDQs1H32LI |language=en |access-date=23 July 2022 |archive-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220723020000/https://www.youtube.com/watch?v=8HDQs1H32LI |url-status=live }}</ref> === విఫలమైన అభివృద్ధి ప్రయత్నాలు === బీరేంద్ర వివిధ సంస్థలను పునర్నిర్మించి అనేక అభివృద్ధి ప్రణాళికలను తీసుకువచ్చినప్పటికీ, ఆయన అభివృద్ధి ప్రయత్నాలు చాలావరకు విఫలమయ్యాయి. ఇది దేశంలో ఎలాంటి సమూల మార్పులకైనా ఆటంకం కలిగించింది. ఆయన కాలంలో నిర్మించిన అనేక విమానాశ్రయాలు, రోడ్లు చాలా అరుదుగా ఉపయోగించబడ్డాయి, చివరికి వాటిని మూసివేయవలసి వచ్చింది. కొత్తగా నిర్మించిన రోడ్లను చాలా తక్కువ వాహనాల యాజమాన్యం కారణంగా అరుదుగా ఉపయోగించారు, ఇది ఆర్థికాభివృద్ధికి పెద్దగా దోహదపడలేదు.<ref name=":4" /> === పంచాయతీ వ్యవస్థ పతనం === కొంతమంది చరిత్రకారులు, సమానత్వ వ్యతిరేకులు పంచాయతీ పాలన పతనానికి బీరేంద్రనే ఏకైక కారణంగా భావిస్తారు. 1980ల కాలంలో రాజకీయ సంస్థలపై ఆయన సడలించిన ఆంక్షల వల్ల అంతకుముందు అధికారంలో లేని పార్టీలకు బలం చేకూర్చింది.<ref name="BBC" /> == వ్యక్తిత్వం == చాలా చిన్న వయస్సు నుండి బీరేంద్ర ఒక దయగల యువరాజు అని ఆయన ఈటన్ ఉపాధ్యాయులు అభివర్ణించారు.<ref>{{Cite web |title=A king who could do no wrong- Nepali Times |url=http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=13873#.Yt3PbLpBzDc |access-date=24 July 2022 |website=archive.nepalitimes.com |archive-date=5 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230305183749/http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=13873#.Yt3PbLpBzDc |url-status=live }}</ref> "పాఠశాల అసెంబ్లీలో తన పూర్తి పేరు చదివినప్పుడు సిగ్గుపడే చాలా మంచి కుర్రాడు" అని అతని ఈటన్ క్లాస్‌మేట్స్ గుర్తు చేసుకున్నారు.<ref>{{Cite web |last=Malhotra |first=Inder |date=4 June 2001 |title=Obituary: King Birendra of Nepal |url=http://www.theguardian.com/news/2001/jun/04/guardianobituaries.nepal |access-date=15 May 2021 |website=[[The Guardian]]}}</ref> ప్రముఖ నేపాలీ మీడియా వ్యక్తి నీర్ షా బీరేంద్రను దయగల, అభివృద్ధిని ప్రేమించే రాజుగా వర్ణించారు.<ref>{{Cite web |date=3 June 2019 |title=Investigation into royal massacre was designedly flawed: Neer Shah (With video) |url=https://nepalireporter.com/2019/06/256010 |access-date=26 July 2022 |website=Reporters Nepal |language=en |archive-date=24 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220124230408/https://nepalireporter.com/2019/06/256010 |url-status=live }}</ref> రాజు చుట్టూ ఉన్న రాయలిస్టులు, వివిధ పండితులు ఇతరుల అభిప్రాయాలను వినగలిగే సాధారణ రాజుగా ఆయనను నిర్వచించారు.<ref name=":6" /><ref>{{Cite web |title=Swiss author pens Nepali classic |url=https://www.swissinfo.ch/eng/swiss-author-pens-nepali-classic/2211924 |access-date=30 July 2022 |website=SWI swissinfo.ch |date=20 September 2001 |language=en |archive-date=2 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230102065712/https://www.swissinfo.ch/eng/swiss-author-pens-nepali-classic/2211924 |url-status=live }}</ref> తన చుట్టూ ఉన్న వ్యక్తుల అభ్యర్థనలను కాదనలేకపోవడం, ఇతరులను ఆదేశించకుండా గుమస్తాలాగా తానే స్వయంగా పనిచేయడం వంటి ఆయన బలహీనతలను కూడా వారు విమర్శించారు.<ref name=":6">{{Cite book |last=Khanal |first=Rewati Raman |title=अनिभूति र अभिव्यक्ति (आत्म कथा) |publisher=Pradipta Printing and Publishing |year=2016 |edition=First |location=Kathmandu |language=ne}}</ref> బీరేంద్ర 2036 B.S. జన్మత్ సంగ్రహ (1980 ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ) కు అనుమతించారు. ఇది ప్రజాస్వామ్యం వైపు ఒక అడుగుగా పరిగణించబడింది. అయితే ప్రజాస్వామ్యం కోసం వాదిస్తున్న నాయకులు, చరిత్రకారులు ప్రజాభిప్రాయ సేకరణలో అవకతవకలు జరిగాయని ఆరోపించారు.<ref>{{Cite web |url=https://www.kullabs.com/classes/subjects/units/lessons/notes/note-detail/1971 |title=Political Events from 2036 to 2046 B.S. |access-date=23 July 2019 |archive-date=27 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200727000243/https://www.kullabs.com/classes/subjects/units/lessons/notes/note-detail/1971 |url-status=usurped }}</ref> [[1990 నేపాల్ విప్లవం|ప్రజా ఉద్యమం I]] తరువాత ఆయన నేపాల్‌లో రాజ్యాంగ రాచరికాన్ని స్థాపించారు.<ref>{{Cite news |date=11 November 1990 |title=Nepal's King Gives Way to Multiparty Democracy |newspaper=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/11/11/world/nepal-s-king-gives-way-to-multiparty-democracy.html |access-date=23 July 2019 |archive-date=23 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123071716/https://www.nytimes.com/1990/11/11/world/nepal-s-king-gives-way-to-multiparty-democracy.html |url-status=live }}</ref> బీరేంద్ర ప్రజాస్వామ్య దృక్పథాలు, సరళ స్వభావం పీపుల్స్ మూవ్‌మెంట్ I (1990) విజయానికి దారితీసి ఉండవచ్చని కొంతమంది చరిత్రకారులు ఊహించారు.<ref>{{Cite book |last1=Katawal |first1=Rookmangud |title=Aatmakatha ["Autobiography"] |date=2014 |isbn=978-9937874076 |edition=paperback |location=Nepal |language=ne |author-link1=Rookmangud Katawal|publisher=Publication nepalaya pvt. Limited}}<!--|access-date=29 September 2015--></ref> ఇతర దక్షిణాసియా దేశాలతో నేపాల్ విదేశీ సంబంధాలను బలోపేతం చేయడానికి ఆసియాలో సార్క్ (SAARC) ను ప్రవేశపెట్టిన ఘనత ఆయనకే దక్కుతుంది. == ఆరోగ్యం == బీరేంద్ర కరోనరీ ఆర్టరీ వ్యాధితో బాధపడ్డారు.{{citation needed|date=December 2025}} నవంబర్ 1999లో ఆయనకు తేలికపాటి గుండెపోటు రావడంతో లండన్‌లోని క్రామ్‌వెల్ ఆసుపత్రిలో చేరారు. అక్కడ ఆయనకు యాంజియోప్లాస్టీ జరిగింది.<ref>{{Cite web |date=2000 |title=Clean bill of health for king |url=https://archive.nepalitimes.com/news.php?id=11073 |access-date=2025-12-12 |website=Nepali Times}}</ref> == స్మారకాలు == చాలా కట్టడాలు, సంస్థలు, గౌరవాలకు రాజు బీరేంద్ర పేరు పెట్టారు. ఆయన పేరు మీద నిర్మించిన స్మారక కట్టడాలకు 2006లో పార్లమెంటు పునరుద్ధరణ తర్వాత, 2008లో రాచరికం ముగిసిన తర్వాత పేర్లు మార్చబడ్డాయి. 2006 రాజకీయ మార్పుల తర్వాత రాజు పేరు మీద నిర్మించిన హైవే పేరును లోక్ మార్గ్‌గా మార్చడానికి ప్రయత్నం జరిగింది. [[File:King Birendra and Queen Aishwarya Statue 20180227 GDK.jpg|thumb|300px|రాజు బీరేంద్ర, రాణి ఐశ్వర్యల విగ్రహం]] === విగ్రహాలు === # ధాంబోజీ చౌక్ ([[నేపాల్‌గంజ్]])<ref>{{Cite web |last=Republica |title=Tension in Dhamboji after late king Birendra's monument erected |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/4858/ |access-date=11 August 2022 |website=My Republica |language=en |archive-date=11 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220811013608/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/4858/ |url-status=live }}</ref> # డాంగ్ జిల్లా<ref>{{Cite web |title=KING BIRENDRA {{!}} Elizabeth Dalziel |url=https://www.elizabethdalziel.com/image/I0000F7nesd8Xfno |access-date=11 August 2022 |website=www.elizabethdalziel.com |archive-date=10 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220810180432/https://www.elizabethdalziel.com/image/I0000F7nesd8Xfno |url-status=live }}</ref> # బీరేంద్రనగర్ ([[సుర్ఖేత్ జిల్లా]])<ref>{{Cite web |last=TV |first=Danfe |date=30 December 2021 |title=A statue of King Birendra was placed in Surkhet |url=https://eng.danfetv.com/?p=52394 |access-date=11 August 2022 |website=Danfe TV- English |language=en-US |archive-date=2 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230102065716/https://eng.danfetv.com/?p=52394 |url-status=live }}</ref> # స్వర్గపురి ([[శివపురి నాగార్జున్ నేషనల్ పార్క్|శివపురి]]) # జావలఖేల్ ([[లలిత్‌పూర్, నేపాల్|లలిత్‌పూర్]]) # బంధ్యబాసిని ఆలయం ([[పోఖారా]]) # [[పశుపతినాథ్ ఆలయం]] ([[ఖాట్మండు]]) === పాఠశాలలు === # శ్రీ బీరేంద్ర హయ్యర్ సెకండరీ స్కూల్, భద్రపూర్ మునిసిపాలిటీ, ఝాపా జిల్లా # శ్రీ బీరేంద్ర హయ్యర్ సెకండరీ స్కూల్, చార్‌ఘరే, నువాకోట్ జిల్లా # శ్రీ బీరేంద్ర సార్వజనిక్ హయ్యర్ సెకండరీ స్కూల్, మోరంగ్ జిల్లా # శ్రీ బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, లాఖాంతరి, మోరంగ్ జిల్లా # శ్రీ బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, బేల్బరీ మునిసిపాలిటీ, మోరంగ్ జిల్లా # శ్రీ బీరేంద్ర మాధ్యమిక్ విద్యాలయ, ఝోరహత్, మోరంగ్ జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, కటహరి, మోరంగ్ జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, అర్ఘాఖాంచీ జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, దశరథ్‌చంద్, బైతడి జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, బదికేదార్ రూరల్ మునిసిపాలిటీ, దోతి జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, స్యాంగ్జా జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, నువాకోట్ జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, పర్బత్ జిల్లా # బీరేంద్ర సైనిక్ ఆవాసియా మహావిద్యాలయ, భక్తపూర్ # బీరేంద్ర జ్యోతి సెకండరీ స్కూల్, సోలుఖుంబు సోటాంగ్ === కళాశాలలు === # బీరేంద్ర విద్యా మందిర్ క్యాంపస్, తికాపూర్, కైలాలీ జిల్లా<ref>{{Cite web |last= |date=2018 |title=Institutional Overview |url=https://www.birendracampus.edu.np/about/institutional-overview |access-date=11 August 2022 |website=Birendra Bidhya Mandir Campus |language=en-US |archive-date=2 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202104303/https://www.birendracampus.edu.np/about/institutional-overview/ |url-status=live }}</ref> # బీరేంద్ర మల్టిపుల్ క్యాంపస్, భరత్‌పూర్ # బీరేంద్ర మెమోరియల్ కళాశాల, ధరణ్<ref>{{Cite web |title=About us |url=https://bmcdharan.edu.np/about-us/ |access-date=11 August 2022 |website=Birendra Memorial College |language=en-US |archive-date=6 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220706044603/https://bmcdharan.edu.np/about-us/ |url-status=live }}</ref> # బీరేంద్ర మల్టిపుల్ క్యాంపస్ === ప్రదేశాలు === # బీరేంద్రనగర్, సుర్ఖేత్ జిల్లా # బీరేంద్రనగర్, చిత్వాన్ # బీరేంద్ర చౌక్, బీరేంద్రనగర్ # బీరేంద్ర చౌక్, కాగేశ్వరి-మనోహర మునిసిపాలిటీ # బీరేంద్ర చౌక్, ఫుంగ్లింగ్ మునిసిపాలిటీ # బీరేంద్ర చౌక్, ధరణ్ # బీరేంద్ర చౌక్, తులసీపూర్, డాంగ్ జిల్లా # బీరేంద్ర చౌక్, నేపాల్‌గంజ్ # బీరేంద్ర చౌక్, ఇతహరి # బీరేంద్ర చౌక్, బెని, మ్యాగ్డి # బీరేంద్ర సరస్సు (బీరేంద్ర తాల్), గోర్ఖా జిల్లా # బీరేంద్ర ఐశ్వర్య పార్క్, ధాంగధి # బీరేంద్ర ఐశ్వర్య పార్క్, బాగ్‌లుంగ్ === కట్టడాలు === # బీరేంద్ర మ్యూజియం, ఖాట్మండు దర్బార్ స్క్వేర్ # బీరేంద్ర ఆర్మీ హాస్పిటల్ # బీరేంద్రనగర్ విమానాశ్రయం (సుర్ఖేత్ విమానాశ్రయం) === ఇతరం === # బీరేంద్ర బీర్, జ్యూరిచ్<ref>{{Cite web |last=swissinfo.ch |title=Swiss brewery defends choice of Nepalese monarch on beer bottle |url=https://www.swissinfo.ch/eng/business/birendra-beer_swiss-brewery-defends-choice-of-nepalese-monarch-on-beer-bottle/44076202 |access-date=30 June 2022 |website=SWI swissinfo.ch |date=26 April 2018 |language=en |archive-date=30 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220630152552/https://www.swissinfo.ch/eng/business/birendra-beer_swiss-brewery-defends-choice-of-nepalese-monarch-on-beer-bottle/44076202 |url-status=live }}</ref> # బీరేంద్ర మెమోరియల్ కప్ # బీరేంద్ర పీస్ ఆపరేషన్స్ ట్రైనింగ్ సెంటర్ # బీరేంద్రనగర్ జేసీస్ == పురస్కారాలు == ===జాతీయ పురస్కారాలు=== * మోస్ట్ గ్లోరియస్ మహేంద్ర చైన్<ref>{{Cite web|url=http://www.cyranos.ch/zzshah.jpg|title=Cyranos|access-date=December 19, 2023}}</ref> * [[File:Nepal Pratap Bhaskara.svg|70px]] సావరిన్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ నేపాల్ ప్రతాప్ భాస్కర * [[File:Order of Ojaswi Rajanya (Nepal) - ribbon.svg|70px]] సావరిన్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ఓజస్వి రాజన్య * [[File:Most Refulgent Order of the Star of Nepal.PNG|70px]] సావరిన్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది స్టార్ ఆఫ్ నేపాల్ (ఆర్డర్ ఆఫ్ నేపాల్ తారదీశ) * [[File:Order of Tri Shakti Patta - ribbon bar.svg|70px]] సావరిన్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ త్రి శక్తి పట్టా * [[File:Order of Gorkha Dakshina Bahu.svg|70px]] సావరిన్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ గూర్ఖా దక్షిణ బాహు * [[File:King Mahendra Investiture Medal 1956.gif|70px]] కింగ్ మహేంద్ర ఇన్వెస్టిచర్ మెడల్ గ్రహీత ===విదేశీ పురస్కారాలు=== * {{flag|Thailand}}: నైట్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది రాజమిత్రాభోర్న్ (1986)<ref>{{cite book|title=ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ [สมเด็จพระราชาธิบดี สมเด็จพระราชินี แห่งเนปาล พร้อมด้วยคณะ]|url= https://ratchakitcha.soc.go.th/documents/1573241.pdf|access-date= 9 April 2025|language=TH}}</ref> * {{flag|Denmark}}: నైట్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది ఎలిఫెంట్ (17 అక్టోబర్ 1989) * {{flagu|Japan}}: నైట్ గ్రాండ్ కార్డన్ విత్ కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది క్రిసాన్తిమమ్ (1975) * {{flag|Cyprus}}: గ్రాండ్ క్రాస్ విత్ కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ మకారియోస్ III ఆఫ్ సైప్రస్ (1980) * {{flag|Kingdom of Laos|1952}}: నైట్ గ్రాండ్ కార్డన్ విత్ కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది మిలియన్ ఎలిఫెంట్స్ అండ్ ది వైట్ పారాసోల్ (1970) * {{flagu|Netherlands}}: నైట్ గ్రాండ్ క్రాస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది గోల్డ్ లయన్ ఆఫ్ ది హౌస్ ఆఫ్ నస్సావు (22 మార్చి 1975) * {{flagu|France}}: గ్రాండ్ క్రాస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది లెజియన్ ఆఫ్ ఆనర్ (02/05/1983)<ref>{{Cite web|url=http://www.ambafrance-np.org/Bilateral-relations,651|title=Bilateral relations|website=La France au Népal|access-date=8 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20151018050841/http://www.ambafrance-np.org/Bilateral-relations,651|archive-date=18 October 2015|url-status=dead}}</ref> * {{flagu|Germany}}: గ్రాండ్ క్రాస్ స్పెషల్ క్లాస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ మెరిట్ ఆఫ్ ది ఫెడరల్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ జర్మనీ (1986) * {{flagu|Spain}}: నైట్ గ్రాండ్ క్రాస్ విత్ కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ కార్లోస్ III (19 సెప్టెంబర్ 1983)<ref>{{Cite web|url=http://www.boe.es/boe/dias/1983/09/20/pdfs/A25810-25810.pdf|title=Boletín Oficial del Estado|access-date=8 September 2018|archive-date=29 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200729092616/https://www.boe.es/boe/dias/1983/09/20/pdfs/A25810-25810.pdf|url-status=live}}</ref> * {{flag|Pakistan}}: నిషాన్-ఎ-పాకిస్థాన్ (1983)<ref>{{Cite web |last=Khan |first=Sami |date=27 May 2019 |title=How many Foreign Personalities got Nishan-e-Pakistan? |url=https://pakmcqs.com/pakistan-current-affairs-mcqs/how-many-foreign-personalities-got-nishan-e-pakistan |access-date=24 July 2022 |website=PakMcqs |language=en-US |archive-date=2 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230102065714/https://pakmcqs.com/pakistan-current-affairs-mcqs/how-many-foreign-personalities-got-nishan-e-pakistan |url-status=live }}</ref> * {{flag|Romania}}: గ్రాండ్ క్రాస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది స్టార్ ఆఫ్ రొమేనియా (1975) * {{flag|Chile}}: గ్రాండ్ క్రాస్ విత్ కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ మెరిట్ ఆఫ్ చిలీ (1989) * {{flag|Finland}}: గ్రాండ్ క్రాస్ విత్ కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది వైట్ రోజ్ ఆఫ్ ఫిన్లాండ్ (1988) * {{flag|Egypt}}: కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది నైల్ (1974) * {{flag|Yugoslavia}}: గ్రేట్ స్టార్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది యుగోస్లావ్ స్టార్ (2 ఫిబ్రవరి 1974) * {{flag icon|Romania|1965}} రొమేనియా: నైట్ గ్రాండ్ క్రాస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ 23 ఆగష్టు (1987) * {{flagu|United Kingdom}}: రాయల్ విక్టోరియన్ చైన్ గ్రహీత (23 ఫిబ్రవరి 1975) ===సంఘాల పురస్కారాలు=== * {{flagu|Japan}}: స్కౌట్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ జపాన్ వారి గోల్డెన్ ఫెసెంట్ అవార్డు (1978) == వంశవృక్షం == {{ahnentafel |collapsed=yes |align=center |boxstyle_1=background-color: #fcc; |boxstyle_2=background-color: #fb9; |boxstyle_3=background-color: #ffc; |boxstyle_4=background-color: #bfc; |1= 1. '''నేపాల్ రాజు బీరేంద్ర''' |2= 2. [[మహేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|నేపాల్ రాజు మహేంద్ర]] |3= 3. [[ఇంద్ర (నేపాల్ యువరాణి)|ఇంద్ర రాజ్య లక్ష్మీ దేవి]] |4= 4. [[త్రిభువన్ (నేపాల్ రాజు)|నేపాల్ రాజు త్రిభువన్]] |5= 5. [[కాంతి (నేపాల్ రాణి)|కాంతి రాజ్య లక్ష్మీ దేవి]] |6= 6. హరి షంషేర్ జంగ్ బహదూర్ రాణా |7= 7. మేఘా కుమారి రాజ్య లక్ష్మీ |8= 8. [[పృథ్వి (నేపాల్ రాజు)|నేపాల్ రాజు పృథ్వి]] |9= 9. దివ్యేశ్వరి రాజ్య లక్ష్మీ దేవి |10= 10. ఛత్రా, బర్హగావ్, ఔధ్ రాజా అర్జన్ సింగ్ సాహిబ్ |11= 11. కృష్ణావతి దేవి సాహిబా |12= 12. జుద్ధా షంషేర్ జంగ్ బహదూర్ రాణా (లమ్‌జుంగ్, కాస్కీ మహారాజు) |13= 13. పద్మా కుమారి |14= 14. ఎన్. బిక్రమ్ షా |15= }} == ఇవి కూడా చూడండి == *[[హత్యకు గురైన దేశాధినేతల జాబితా]] *[[నేపాల్ రాజు బీరేంద్ర విదేశీ పర్యటనల జాబితా]] *[[బీరేంద్ర, ఐశ్వర్యల వివాహం]] *[[బీరేంద్ర (నేపాల్ రాజు) పట్టాభిషేకం]] == మూలాలు == {{Reflist}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef | rows=2 | before=[[మహేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|మహేంద్ర]]}} {{s-ttl | title=నేపాల్ [[యువరాజు]] | years=1955–1972}} {{s-aft | rows=2 | after=[[దీపేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|దీపేంద్ర]]}} |- {{s-ttl | title=[[నేపాల్ రాజుల జాబితా|నేపాల్ రాజు]] | years=1972–2001}} {{s-end}} {{Heads of State of Nepal}} {{Authority control}} [[వర్గం:2001లో నేపాల్‌లో జరిగిన హత్యలు]] [[వర్గం:నేపాల్ రాజులు]] [[వర్గం:బ్రిటిష్ ఫీల్డ్ మార్షల్స్]] [[వర్గం:21వ శతాబ్దంలో హత్యకు గురైన చక్రవర్తులు]] [[వర్గం:21వ శతాబ్దపు ఆసియా చక్రవర్తులు]] [[వర్గం:నేపాలీ హిందువులు]] [[వర్గం:నేపాల్ హత్య బాధితులు]] [[వర్గం:నేపాల్‌లో తుపాకీతో మరణాలు]] [[వర్గం:ఈటన్ కళాశాల పూర్వ విద్యార్థులు]] [[వర్గం:టోక్యో విశ్వవిద్యాలయ పూర్వ విద్యార్థులు]] [[వర్గం:హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయ పూర్వ విద్యార్థులు]] [[వర్గం:1945 జననాలు]] [[వర్గం:2001 మరణాలు]] [[వర్గం:నేపాల్‌లో హత్య చేయబడిన వ్యక్తులు]] [[వర్గం:గ్రాండ్ క్రాస్ ఆఫ్ ది లెజియన్ ఆఫ్ ఆనర్ గ్రహీతలు]] [[వర్గం:గ్రాండ్ క్రాసెస్ స్పెషల్ క్లాస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ మెరిట్ ఆఫ్ ది ఫెడరల్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ జర్మనీ]] [[వర్గం:గ్రాండ్ క్రాసెస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది స్టార్ ఆఫ్ రొమేనియా]] [[వర్గం:నిషాన్-ఎ-ఇంతియాజ్ గ్రహీతలు]] [[వర్గం:షా వంశం]] [[వర్గం:ఆసియాలో హత్యలు, ఆత్మహత్యలు]] [[వర్గం:నేపాల్ అంతర్యుద్ధంలో పాల్గొన్న వ్యక్తులు]] [[వర్గం:హిందూ చక్రవర్తులు]] [[వర్గం:ఆసియాలో హత్యకు గురైన దేశాధినేతలు]] [[వర్గం:నేపాలీ కమ్యూనిస్ట్ వ్యతిరేకులు]] [[వర్గం:2001లో హత్య చేయబడిన రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:రాయల్ విక్టోరియన్ చైన్ గ్రహీతలు]] [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు ఆసియా చక్రవర్తులు]] ry7oyausnisbujfm6b9eb0x3zpykv40 4942797 4942795 2026-08-24T01:01:57Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* ముఖ్యమైన పనులు, అభివృద్ధి కార్యక్రమాలు */ 4942797 wikitext text/x-wiki {{Short description|1972 నుండి 2001 వరకు నేపాల్ రాజు}} {{Redirect|బీరేంద్ర}} {{Use dmy dates|date=September 2023}} {{Infobox royalty | name = బీరేంద్ర | birth_name = బీరేంద్ర బీర్ బిక్రమ్ షా దేవ్ | succession = [[నేపాల్ రాజు]] | image = Birendra Bir Bikram Shah c. 1967 (restoration).jpg | caption = బీరేంద్ర {{circa|1967}} | reign = 31 జనవరి 1972 – 1 జూన్ 2001 | coronation = 24 ఫిబ్రవరి 1975 | cor_type = [[బీరేంద్ర (నేపాల్ రాజు) పట్టాభిషేకం|పట్టాభిషేకం]] | predecessor = [[మహేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|మహేంద్ర]] | successor = [[దీపేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|దీపేంద్ర]] | reg_type = {{nowrap|[[నేపాల్ ప్రధాన మంత్రుల జాబితా|ప్రధాన మంత్రులు]]}} | regent = {{List collapsed|title=''జాబితా చూడండి''|1=[[కీర్తి నిధి బిస్తా]]<br/>[[నాగేంద్ర ప్రసాద్ రిజాల్]]<br/>[[తులసి గిరి]]<br/>[[సూర్య బహదూర్ థాపా]]<br/>[[లోకేంద్ర బహదూర్ చంద్]]<br/>[[మారిచ్ మాన్ సింగ్ శ్రేష్ఠ]]<br/>[[కృష్ణ ప్రసాద్ భట్టారాయ్]]<br/>[[గిరిజా ప్రసాద్ కొయిరాలా]]<br/>[[మన్ మోహన్ అధికారి]]<br/>[[షేర్ బహదూర్ దేవుబా]]}} | full_name = బీరేంద్ర బీర్ బిక్రమ్ షా దేవ్ <br /> {{langx|ne|वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह देव|italics=yes}} | regnal_name = శ్రీ పంచ్ మహారాజాధిరాజ్ బీరేంద్ర బీర్ బిక్రమ్ షా దేవ్ <br /> {{langx|ne|श्री५ महाराजाधिराज वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह देव|italics=yes}} | spouse = {{marriage|[[ఐశ్వర్య (నేపాల్ రాణి)|రాణి ఐశ్వర్య]]|1970}} | issue = [[దీపేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|యువరాజు దీపేంద్ర]]<br />[[శృతి (నేపాల్ యువరాణి)|యువరాణి శృతి]]<br />[[నిరాజన్ (నేపాల్ యువరాజు)|యువరాజు నిరాజన్]] | dynasty = [[షా వంశం|షా]] | father = [[మహేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|రాజు మహేంద్ర]] | mother = [[ఇంద్ర (నేపాల్ యువరాణి)|ఇంద్ర రాజ్య లక్ష్మీ దేవి]] | birth_date = {{Birth date|1945|12|29|df=y}} | birth_place = [[నారాయణహితి రాజభవనం]], [[ఖాట్మండు]], [[నేపాల్ రాజ్యం|నేపాల్]] | death_date = {{Death date and age|2001|6|1|1945|12|28|df=y}} | death_place = నారాయణహితి రాజభవనం, ఖాట్మండు, నేపాల్ | death_cause = [[నేపాల్ రాజకుటుంబ హత్యకాండ|హత్య]] (తుపాకీ గాయాలు) | religion = [[హిందూ మతం]] | signature = }} శ్రీ పంచ్ '''బీరేంద్ర బీర్ బిక్రమ్ షా దేవ్''' ({{langx|ne|वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह देव}}; 29 డిసెంబర్ 1945 – 1 జూన్ 2001) 1972 నుండి 2001లో జరిగిన నేపాల్ రాజకుటుంబ హత్యకాండలో హత్యకు గురయ్యే వరకు నేపాల్ రాజుగా ఉన్నారు. బీరేంద్ర అప్పటి రాజు మహేంద్ర, యువరాణి ఇంద్రల మొదటి కుమారుడు. 1972లో ఆయన సింహాసనాన్ని అధిష్టించినప్పుడు తన తండ్రి నుండి ''పంచాయతీ'' వ్యవస్థను వారసత్వంగా పొంది నేపాల్‌కు సంపూర్ణ రాచరికాధికారితో పాలించారు. 1990 విప్లవం తరువాత ఆయన ఆ వ్యవస్థను రద్దు చేసి రాజకీయ పార్టీలపై ఉన్న నిషేధాన్ని ఎత్తివేశారు. ప్రజాస్వామ్య రాజ్యాంగ రాచరికంలో దేశాధినేతగా వ్యవహరిస్తూ కొత్త రాజ్యాంగాన్ని ప్రకటించారు. 1996లో [[నేపాల్ కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ (మావోయిస్ట్ సెంటర్)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ నేపాల్]] తిరుగుబాటు ప్రారంభించినప్పుడు ఆయన పాలన చివరి భాగంలో నేపాల్ అంతర్యుద్ధం ప్రారంభమైంది. == బాల్యం, విద్యాభ్యాసం == బీరేంద్ర [[ఖాట్మండు]]లోని నారాయణహితి రాజభవనంలో అప్పటి యువరాజు మహేంద్ర బీర్ బిక్రమ్ షా దేవ్, ఆయన మొదటి భార్య యువరాణి ఇంద్ర రాజ్య లక్ష్మీ దేవిల రెండవ కుమారుడిగా జన్మించారు. బీరేంద్ర మహేంద్రకు పెద్ద కుమారుడు కానప్పటికీ, మహేంద్ర మొదటి కుమారుడు రవీంద్ర షా ఆయన వివాహానికి ముందే జన్మించడం, ఒక గురుంగ్ మహిళకు జన్మించడం వల్ల అతన్ని "చట్టవిరుద్ధమైన బిడ్డగా" పరిగణించారు. దీనివల్ల బీరేంద్ర యువరాజుగా, వారసుడిగా ప్రకటించబడ్డారు.<ref name="DT">{{Cite news |title=King Birendra of Nepal |url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1309622/King-Birendra-of-Nepal.html |work=Daily Telegraph |date=23 August 2001 |access-date=21 July 2008 |archive-date=15 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230315200029/https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1309622/King-Birendra-of-Nepal.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.chandra-thapa.com.np/2014/01/the-late-king-birendra-bir-bikram-shah-childhoow-picture.html|title=The Late King Birendra Bir Bikram Shah – Childhood Picture|access-date=23 July 2015|archive-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726232512/http://www.chandra-thapa.com.np/2014/01/the-late-king-birendra-bir-bikram-shah-childhoow-picture.html|url-status=dead}}</ref> బీరేంద్ర తన సోదరుడు జ్ఞానేంద్రతో కలిసి [[డార్జిలింగ్]]లోని సెయింట్ జోసెఫ్ స్కూల్ (జెసూట్ పాఠశాల)లో ఎనిమిదేళ్లపాటు చదువుకున్నారు. 13 మార్చి 1955న వారి తాత రాజు త్రిభువన్ మరణించడంతో వారి తండ్రి నేపాల్ సింహాసనాన్ని అధిష్టించారు. తండ్రి రాజు కావడంతో బీరేంద్ర నేపాల్ [[యువరాజు]] అయ్యారు. 1959లో బీరేంద్ర యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లోని ఈటన్ కళాశాలలో చేరారు. 1964 వరకు ఈటన్‌లో చదివిన తరువాత ఆయన నేపాల్‌కు తిరిగి వచ్చి దేశంలోని మారుమూల ప్రాంతాలకు కాలినడకన ప్రయాణించి గ్రామాల్లో అందుబాటులో ఉన్న వాటితో నిరాడంబరంగా జీవిస్తూ దేశాన్ని అన్వేషించడం ప్రారంభించారు.<ref name="DT" /> ఆ తరువాత ఆయన టోక్యో విశ్వవిద్యాలయంలో కొంతకాలం గడిపి ఆపై 1967 నుండి 1968 వరకు హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయంలో రాజకీయ సిద్ధాంతాన్ని అభ్యసించి తన విద్యను పూర్తి చేశారు.<ref name="BBC">{{Cite news |title=Birendra: Nepal's monarch of change |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/1365485.stm |publisher=BBC |date=2 June 2001 |access-date=21 July 2008 |archive-date=22 July 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080722202242/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/1365485.stm |url-status=live }}</ref> బీరేంద్ర తన యవ్వనంలో ప్రయాణాలను ఇష్టపడేవారు. కెనడా, లాటిన్ అమెరికా, ఆఫ్రికా, భారతదేశంలోని అనేక ప్రాంతాలు, అనేక ఇతర ఆసియా దేశాలకు ప్రయాణించారు. ఆయన కళాఖండాల సేకర్త, నేపాలీ చేతివృత్తుల కళాకారులకు మద్దతుదారు. హెలికాప్టర్లను నడపడం కూడా నేర్చుకున్నారు.<ref name="NYT">{{Cite news |last=Crossette |first=Barbara |date=3 June 2001 |title=Birendra, 55, Ruler of Nepal's the Hindu Kingdom |work=The New York Times |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0CEEDD143FF930A35755C0A9679C8B63 |access-date=21 July 2008 |archive-date=3 March 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090303085152/http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0CEEDD143FF930A35755C0A9679C8B63 |url-status=live }}</ref> బీరేంద్ర తన రెండవ బంధువు అయిన రాణా కుటుంబానికి చెందిన ఐశ్వర్య రాజ్య లక్ష్మీ దేవిని 27 ఫిబ్రవరి 1970న వివాహం చేసుకున్నారు.<ref>{{Cite book |title=Milestones of History |last=Mainali |first=Pramod |year=2000 |isbn=99946-960-4-1 |page=111 |publisher=Pramod Mainali }}</ref> చరిత్రలో అత్యంత ఖరీదైన హిందూ వివాహ వేడుకలలో ఒకటిగా పేరుగాంచిన ఈ వివాహానికి 9.5 మిలియన్ డాలర్లు ఖర్చు చేశారు.<ref>{{Cite magazine |title=Marriage of Convenience |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,878784-1,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090214175438/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,878784-1,00.html |url-status=dead |archive-date=14 February 2009 |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |date=9 March 1970 |access-date=21 July 2008 }}</ref> == పాలన == === తొలి రోజులు === తన తండ్రి రాజు మహేంద్ర మరణం తర్వాత 31 జనవరి 1972న తన 26వ ఏట బీరేంద్ర నేపాల్ సింహాసనాన్ని అధిష్టించారు. అయితే మొదటి సంవత్సరం రాజు మరణానికి సంతాప దినాలుగా పరిగణించడం, రెండవ సంవత్సరం అశుభకరమైనదిగా మత పండితులు భావించడం వల్ల ఆయన పట్టాభిషేకం 24 ఫిబ్రవరి 1975 వరకు (ఆయనకు 29 ఏళ్లు వచ్చే వరకు) ఆలస్యమైంది.<ref>{{Cite news | author = Bernard Weinraub |date=24 February 1975 |title=World's Only Hindu King Is Crowned in Nepal Ritual |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1975/02/24/archives/worlds-only-hindu-king-is-crowned-in-nepal-ritual-worlds-only-hindu.html |access-date=6 August 2022 |issn=0362-4331 |archive-date=26 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201126145419/https://www.nytimes.com/1975/02/24/archives/worlds-only-hindu-king-is-crowned-in-nepal-ritual-worlds-only-hindu.html |url-status=live }}</ref> [[హిందూ మతం|హిందూ]] చక్రవర్తిగా ఆయన నేపాలీ సంప్రదాయాలను పాటించవలసి వచ్చింది.<ref>{{Cite news |author=Bernard Weinraub |date=23 February 1975 |title=Nepal Begins Ritual Of Royal Coronation |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1975/02/23/archives/nepal-begins-ritual-of-royal-coronation.html |access-date=6 August 2022 |issn=0362-4331 |archive-date=8 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230308141906/https://www.nytimes.com/1975/02/23/archives/nepal-begins-ritual-of-royal-coronation.html |url-status=live }}</ref> === పంచాయతీ యుగం === రాజకీయ పార్టీలపై నిషేధం ఉన్న, స్థానిక, ప్రాంతీయ కౌన్సిల్‌ల (వీటిని పంచాయతీలు అని పిలుస్తారు) ద్వారా పాలన సాగే దేశాన్ని వారసత్వంగా పొందిన బీరేంద్ర సింహాసనాన్ని అధిష్టించిన తర్వాత పూర్తి నిరంకుశ పాలకుడిగా మారారు.<ref name="NYT" /> ''పంచాయతీ'' ప్రభుత్వ వ్యవస్థను నిర్వహించే ప్రయత్నంలో నేపాలీ కాంగ్రెస్ పార్టీకి చెందిన ప్రముఖ నాయకులను తరచుగా అరెస్టు చేసేవారు.<ref name="NYT" /> 1980ల కాలంలో రాజకీయ సంస్థలపై ఉన్న ఆంక్షలు సడలించబడ్డాయి. దీంతో విద్యార్థుల నేతృత్వంలోని ఉదారవాద వర్గాలు నేపాల్‌లో రాజ్యాంగ మార్పులను డిమాండ్ చేయడం ప్రారంభించాయి.<ref name="BBC" /><ref>{{Cite web|url=http://www.nepalhomepage.com/news/century_poll/english/birendra|title=King Birendra Credentials|access-date=23 July 2015|archive-date=17 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201117071004/http://nepalhomepage.com/news/century_poll/english/birendra/|url-status=dead}}</ref> పెరుగుతున్న ప్రజాస్వామ్య అనుకూల ఉద్యమం కారణంగా పార్టీ రహిత లేదా బహుళ-పార్టీ వ్యవస్థ మధ్య ఎంచుకోవడానికి ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ (రిఫరెండం) నిర్వహిస్తామని బీరేంద్ర ప్రకటించారు. రిఫరెండంలో బహుళ-పార్టీ వ్యవస్థ లేదా పంచాయతీ వ్యవస్థ అనే రెండు ఎంపికలు ఇచ్చారు. మే 1980లో జరిగిన ప్రజాభిప్రాయ సేకరణలో పార్టీ రహిత వ్యవస్థ 55% నుండి 45% మెజారిటీతో విజయం సాధించింది.<ref name="Malhotra">{{Cite news |last=Malhotra |first=Inder |date=4 June 2001 |title=King Birendra of Nepal |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/news/2001/jun/04/guardianobituaries.nepal |access-date=21 July 2008 |archive-date=4 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200604100326/https://www.theguardian.com/news/2001/jun/04/guardianobituaries.nepal |url-status=live }}</ref> ఎన్నికల ఫలితం రాజును ఆర్థికంగా, రాజకీయంగా దేశంలో భారీ పునర్నిర్మాణాలు చేపట్టేలా చేసింది. జాతీయ ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ తరువాత ఆయన సమతుల్య అభివృద్ధిని సృష్టించడానికి దేశాన్ని 5 అభివృద్ధి ప్రాంతాలుగా విభజించారు. ప్రతి విభాగాన్ని సంవత్సరానికి ఒకసారి సందర్శించేవారు; 1990లో ఆయన హోదా రాజ్యాంగబద్ధమైన రాచరికంగా మారిన తర్వాత ఈ సందర్శనలు నిలిపివేయబడ్డాయి.<ref name=":5" /> === ప్రజాస్వామ్య యుగం === [[File:Birendra of Nepal with Rajiv Gandhi.jpg|భారత ప్రధాని [[రాజీవ్ గాంధీ]]తో కరచాలనం చేస్తున్న బీరేంద్ర, 1985|thumb]] 1990లో నేపాల్‌లో వరుస సమ్మెలు, ప్రజాస్వామ్య అనుకూల అల్లర్లు చెలరేగాయి. ఈ అల్లర్ల కారణంగా బీరేంద్ర రాజకీయ పార్టీలపై నిషేధాన్ని ఎత్తివేశారు, ఏప్రిల్ 1990లో రాజ్యాంగ చక్రవర్తిగా మారడానికి అంగీకరించారు. ప్రతిపక్ష వర్గాలకు ప్రాతినిధ్యం వహించడానికి, వారి రాజకీయ సంస్కరణల డిమాండ్లను నెరవేర్చడానికి కొత్త రాజ్యాంగాన్ని సిద్ధం చేయడానికి ఆయన ఒక స్వతంత్ర రాజ్యాంగ సిఫార్సు కమిషన్‌ను నియమించారు.<ref>{{Cite web |url=http://countrystudies.us/nepal/53.htm |title=The Constitution of 1990 |access-date=21 July 2008 |publisher=Country Studies |archive-date=5 July 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090705230937/http://countrystudies.us/nepal/53.htm |url-status=live }} {{PD-notice}}</ref> ఈ కమిషన్ ప్రతిపాదిత రాజ్యాంగ ముసాయిదాను 10 సెప్టెంబర్ 1990న ఆయనకు సమర్పించింది. బహుళ-పార్టీ ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థతో బీరేంద్రను రాజ్యాంగ రాచరికానికి దేశాధినేతగా ఈ కొత్త రాజ్యాంగం మార్చింది. ముసాయిదా రాజ్యాంగాన్ని ప్రధాన మంత్రి [[కృష్ణ ప్రసాద్ భట్టారాయ్]], ఆయన మంత్రివర్గం ఆమోదించారు. 9 నవంబర్ 1990న బీరేంద్ర నేపాల్‌ను రాజ్యాంగ రాచరికంగా మార్చే కొత్త రాజ్యాంగాన్ని ప్రకటించారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/news/2001/jun/04/guardianobituaries.nepal|title=King Birendra of Nepal A ruler much loved by his people, he bowed to popular will and surrendered absolute power|newspaper=The Guardian|date=4 June 2001|last1=Malhotra|first1=Inder|access-date=14 December 2016|archive-date=4 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200604100326/https://www.theguardian.com/news/2001/jun/04/guardianobituaries.nepal|url-status=live}}</ref> ఒక రాజ్యాంగ చక్రవర్తిగా బీరేంద్ర తన ప్రజాస్వామ్య దృక్పథం, ప్రవర్తనల కారణంగా ఆటోక్రాటిక్ పాలకుడిగా ఉన్నప్పటికంటే ఎక్కువ ప్రజాదరణ పొందారు.<ref>{{Cite web |last=VIEWPOINT |date=2 June 2022 |title=13 Reasons Why Former King Birendra Shah Is the Most Loved Monarch of Nepal |url=https://www.nepwave.com/13-reasons-why-former-king-birendra-shah-is-the-most-loved-monarch-of-nepal/ |access-date=16 July 2022 |website=NEPWAVE |language=en-US |archive-date=16 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220716221904/https://www.nepwave.com/13-reasons-why-former-king-birendra-shah-is-the-most-loved-monarch-of-nepal/ |url-status=dead }}</ref> అయితే, బీరేంద్ర మావోయిస్టు తిరుగుబాటుదారులకు, ప్రభుత్వ బలగాలకు మధ్య జరిగిన నేపాల్ అంతర్యుద్ధం (1996 నుండి 2006 వరకు) నిరోధించలేకపోయారు.<ref name=":1">Sharma, S. (2019). ''The Nepal Nexus: An Inside Account of the Maoists, the Durbar and New Delhi''. Penguin Random House India Private Limited.</ref> === హత్య === 1 జూన్ 2001న, నేపాలీ రాచరిక నివాసమైన నారాయణహితి రాజభవనంలో జరిగిన విందు కార్యక్రమంలో బీరేంద్ర, ఆయన కుటుంబ సభ్యులు ఆయన కుమారుడు యువరాజు దీపేంద్ర చేతిలో దారుణంగా హత్య చేయబడ్డారు.<ref>{{Cite news |last=Crossette |first=Barbara |date=4 June 2001 |title=Birendra, 55, Nepal's King During Transition to Democracy, Is Dead |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2001/06/04/obituaries/birendra-55-nepals-king-during-transition-to-democracy-is-dead.html |access-date=16 July 2022 |issn=0362-4331 |archive-date=31 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181231143809/https://www.nytimes.com/2001/06/04/obituaries/birendra-55-nepals-king-during-transition-to-democracy-is-dead.html |url-status=live }}</ref> తనను తాను కాల్చుకున్న తరువాత కోమాలోకి వెళ్లిన దీపేంద్ర రాజుగా ప్రకటించబడ్డాడు. కానీ ఆయన స్పృహలోకి రాకుండానే కొద్ది రోజుల తర్వాత మరణించినట్లు ప్రకటించబడింది.<ref>{{Cite web |date=1 September 2001 |title=Tragedy in Nepal Royal Family Massacred |url=https://www.hinduismtoday.com/magazine/september-october-2001/2001-09-tragedy-in-nepal-royal-family-massacred/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221107145813/https://www.hinduismtoday.com/magazine/september-october-2001/2001-09-tragedy-in-nepal-royal-family-massacred/ |archive-date=7 November 2022 |access-date=26 July 2022 |website=Hinduism Today |language=en-US}}</ref> ఆ తర్వాత బీరేంద్ర తమ్ముడు జ్ఞానేంద్ర రాజుగా చేయబడ్డాడు.<ref>{{Cite news |last1=West |first1=Julian |date=2 June 2001 |title=Nepal's royal killer is named King as his parents are cremated |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/nepal/1311386/Nepals-royal-killer-is-named-King-as-his-parents-are-cremated.html |url-status=live |url-access=subscription |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/nepal/1311386/Nepals-royal-killer-is-named-King-as-his-parents-are-cremated.html |archive-date=12 January 2022}}{{cbignore}}</ref> == ముఖ్యమైన పనులు, అభివృద్ధి కార్యక్రమాలు == === దౌత్యపరమైన ప్రచారం === [[File:President Ronald Reagan During The State Visit of King Birendra Bir Kikram Shah Dev of Nepal with Joan Rivers in The East Room - DPLA - 60fec4f8987746ef9d0967ac59ae12dc.jpg|thumb|యుఎస్ అధ్యక్షుడు [[రోనాల్డ్ రీగన్]]తో బీరేంద్ర, 1983]] భారతదేశం, చైనా, సోవియట్ యూనియన్ల ఆధిపత్య ప్రభావాలు ఉన్నప్పటికీ ఆయన నేపాల్ స్వాతంత్ర్యాన్ని నిలబెట్టగలిగారు. రాజుగా ఆయన చేసిన మొదటి విదేశీ పర్యటనలు అక్టోబరు 1973లో భారతదేశానికి, రెండు నెలల తర్వాత చైనాకు జరిగాయి.<ref>{{Cite web |title=King Birendra's Historic China Visit |url=http://peoplesreview.com.np/index.php/articles/item/2446-king-birendra-s-historic-china-visit |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150723230223/http://peoplesreview.com.np/index.php/articles/item/2446-king-birendra-s-historic-china-visit |archive-date=23 July 2015 |access-date=23 July 2015}}</ref> ముస్తాంగ్ విప్లవం సమయంలో నేపాల్ నుండి ముస్తాంగ్, చైనా నుండి టిబెట్ విడిపోకుండా అడ్డుకున్నారు.<ref>{{Cite web |date=28 January 2020 |title=खम्पा काण्ड : नेपालबाट मुस्ताङलाई टुक्य्राएर तिब्बत कब्जा गर्न विदेशीले गराएको विद्रोह ! |url=https://www.swadeshnepal.com/2020/01/15628/ |access-date=23 July 2022 |website=Swadesh Nepal |language=en-US |archive-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220723013036/https://www.swadeshnepal.com/2020/01/15628/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=देवकी विष्ट |title=खम्पा विद्रोह' मा लिपुलेक नजिक लडाईं लडेका एक प्रहरीको संस्मरण |url=https://www.breaknlinks.com/nepali/news/2593 |access-date=23 July 2022 |website=Breaknlinks |language=ne |archive-date=10 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220810183457/https://www.breaknlinks.com/nepali/news/2593 |url-status=live }}</ref> చైనాకు వ్యతిరేకంగా పనిచేస్తున్న ఖంపాల తిరుగుబాటును నిరాయుధీకరించడం ద్వారా నేపాల్-చైనా సంబంధాలు కొత్త శిఖరాలకు చేరుకున్నాయి.<ref name=":3">{{Cite web |last=Basnyat |first=Prem Singh |title=A forgotten history |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/67819/ |access-date=22 July 2022 |website=My Republica |language=en |archive-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220723021548/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/67819/ |url-status=live }}</ref><ref name="premBasnyat">{{Cite book |last=Basnyāta |first=P. |title=Nepalese Army in Tibetan Khampa Disarming Mission |date=2007 |publisher=Sarwochcha Man Singh Basnyat |isbn=978-99946-2-863-6}}</ref> [[సార్క్|దక్షిణాసియా ప్రాంతీయ సహకార మండలి (సార్క్)]], దక్షిణాసియా ఆహార నిల్వల స్థాపనకు ఆయన చేసిన విస్తృత ప్రచారం కోసం దేశ ప్రజలు ఆయనను గుర్తుంచుకుంటారు. తన పాలనా కాలంలో ఖాట్మండులో సార్క్ సచివాలయాన్ని కూడా ఏర్పాటు చేయగలిగారు.<ref name=":2">{{Cite web |title=Diplomatic achievements of King Birendra: From Peace Zone Proposal to expansion of foreign relations |url=https://english.nepalpress.com/2021/06/02/diplomatic-achievements-of-king-birendra-from-peace-zone-proposal-to-expansion-of-foreign-relations/ |access-date=16 July 2022 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=1 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221001182551/https://english.nepalpress.com/2021/06/02/diplomatic-achievements-of-king-birendra-from-peace-zone-proposal-to-expansion-of-foreign-relations/ |url-status=live }}</ref> దౌత్య సంబంధాలు కలిగి ఉన్న దేశాల సంఖ్యను 49 నుండి 96కి పెంచుతూ అదనంగా 46 దేశాలతో సంబంధాలు నెలకొల్పగలిగారు. ఐక్యరాజ్యసమితిలో నేపాల్‌ను ఒక శాంతి మండలంగా ప్రచారం చేయడం ద్వారా నేపాల్ తటస్థ విధానాన్ని మరింత బలోపేతం చేశారు.<ref>{{Cite web |title=NRC0015 – Nepali foreign policy and Zone of Peace: an attempt at neutrality? – NIPoRe |url=https://nipore.org/nrc0015-nepali-foreign-policy-and-zone-of-peace-an-attempt-at-neutrality/ |access-date=16 July 2022 |language=en-US |archive-date=7 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220707073318/https://nipore.org/nrc0015-nepali-foreign-policy-and-zone-of-peace-an-attempt-at-neutrality/ |url-status=live }}</ref> ఆసియాలోని రెండు బలమైన దేశాల మధ్య ఉన్న నేపాల్ ఆ రెండు దేశాలతో మంచి సంబంధాలు కలిగి ఉండాలని ఆయన గట్టిగా విశ్వసించారు.<ref name="Malhotra" /> === శాంతికి ప్రోత్సాహం === గౌతమ బుద్ధుని జననం, విదేశీ శక్తులతో అలీన విధానం వంటి చారిత్రక శాంతి హోదాను పరిగణనలోకి తీసుకుని నేపాల్‌ను శాంతి దేశంగా ప్రకటించాలని ఐక్యరాజ్యసమితి సమావేశంలో ఆయన ప్రతిపాదించారు.<ref>{{Cite web |last=Magazine |first=New Spolight |title=Late King Birendra And His Demand For "Peace Zone"Status For Nepal. |url=https://www.spotlightnepal.com/2019/05/15/late-king-birendra-and-his-demand-peace-zonestatus-nepal/ |access-date=16 July 2022 |website=SpotlightNepal |language=en |archive-date=16 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220716202712/https://www.spotlightnepal.com/2019/05/15/late-king-birendra-and-his-demand-peace-zonestatus-nepal/ |url-status=live }}</ref> ఐక్యరాజ్యసమితిలో 116 దేశాలు ఈ ప్రతిపాదనకు మద్దతు ఇచ్చాయి.<ref name=":2" /> తరువాత ఆయన 1986లో "పీస్ కీపింగ్ ట్రైనింగ్ క్యాంప్"ను స్థాపించారు. ఇది 2001లో శాంతి పరిరక్షక బలగాలకు శిక్షణ ఇవ్వడానికి ఒక శిక్షణా సంస్థగా పునర్నిర్మించబడింది. తరువాత దీనిని బీరేంద్ర పీస్ ఆపరేషన్స్ ట్రైనింగ్ సెంటర్గా మార్చారు. ఐక్యరాజ్యసమితి సహకారంతో నేపాల్ శిక్షణ పొందిన శాంతి పరిరక్షక దళాలను పంపడం ప్రారంభించి ఐక్యరాజ్యసమితిలో క్రియాశీల సభ్యునిగా మారింది.<ref>{{Cite web |title=BPOTC {{!}} वीरेन्द्र शान्ति कार्य तालिम केन्दर |url=https://bpotc.nepalarmy.mil.np/ |access-date=16 July 2022 |website=bpotc.nepalarmy.mil.np |archive-date=16 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220716232532/https://bpotc.nepalarmy.mil.np/ |url-status=live }}</ref> 1974లో ఉత్తర హిమాలయ ప్రాంతంలో స్థిరపడిన ఖంపాస్ తిరుగుబాటుదారులను నిరాయుధులను చేయడంలో ఆయన విజయం సాధించారు. ఆయుధాలు అప్పగించిన వారికి భూమి, డబ్బు, పౌరసత్వం ఇచ్చి, వారి ఆయుధాలను జప్తు చేశారు. లొంగిపోని వారు టిబెటన్ ప్రాంతం వైపు వెళ్లకుండా నిషేధించారు.<ref name=":3" /><ref>{{Cite web |last=Saxena |first=Shobhan |date=30 March 2008 |title=The legion of Betrayed Warriors |url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/the-legion-of-betrayed-warriors/articleshow/2910662.cms |access-date=23 July 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220723013041/https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/the-legion-of-betrayed-warriors/articleshow/2910662.cms |url-status=live }}</ref> దేశంలో మావోయిస్టుల విప్లవాన్ని అణచివేయడానికి సైన్యాన్ని ఉపయోగించడాన్ని నిరోధించిన ఘనత కూడా బీరేంద్రకే దక్కుతుంది. సైన్యం ప్రయోగం పరిస్థితులను మరింత దిగజార్చి దేశంలో శాంతికి విఘాతం కలిగించే ప్రమాదం ఉండేది.<ref name=":1" /><ref>{{Citation |last=Nepal Insight |title=Why didn't birendra use the army against Maoist? {{!}} Nepal History |date=20 June 2019 |url=https://www.youtube.com/watch?v=Ca2FHjNR-z0 |language=ne |access-date=17 July 2022 |archive-date=17 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220717231824/https://www.youtube.com/watch?v=Ca2FHjNR-z0 |url-status=live }}</ref> === పర్యావరణ పరిరక్షణ === [[File:Tibetan Snowcock.jpg|thumb|సాగర్‌మాత నేషనల్ పార్క్ వద్ద ఒక టిబెటన్ స్నోకాక్]] రాజు బీరేంద్ర ప్రకృతి ప్రేమికుడిగా, ప్రకృతి పరిరక్షణకు గొప్ప మద్దతుదారుడిగా పేరుగాంచారు. ప్రభుత్వపరంగా ప్రకృతి పరిరక్షణ ధోరణి ఆయన హయాంలోనే ప్రారంభమైంది. టెరాయ్ వలసలు, వేట కారణంగా ఖడ్గమృగాల సంఖ్య విపరీతంగా తగ్గిపోవడంతో ప్రభుత్వం 130 మంది సాయుధ పురుషులతో ఖడ్గమృగాల పెట్రోలింగ్ దళాన్ని (నేపాలీ: ''గైడా గస్తీ''), చిత్వాన్ అంతటా గార్డ్ పోస్టుల నెట్‌వర్క్‌ను ఏర్పాటు చేసింది. చట్టపరమైన వ్యవస్థ ద్వారా ఖడ్గమృగాల అంతరించిపోవడాన్ని నివారించడానికి జాతీయ పార్క్ చట్టం తీసుకువచ్చారు. దీని ద్వారా డిసెంబర్ 1970లో చిత్వాన్ నేషనల్ పార్క్ ప్రకటించబడి, 1971లో సరిహద్దులు నిర్ణయించబడి, 1973లో స్థాపించబడింది.<ref name="Gurung1983">Gurung, K. K. (1983). ''Heart of the Jungle: the Wildlife of Chitwan, Nepal''. André Deutsch, London.</ref><ref name="adhikari">{{cite journal|author=dhikari, T. R.|date=2002|url=http://www.sosrhino.org/news/Updatepoaching.pdf|title=The curse of success|journal=Habitat Himalaya – A Resources Himalaya Factfile|volume=IX|number=3|archive-date=24 March 2023|access-date=16 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20230324130119/http://www.sosrhino.org/news/Updatepoaching.pdf|url-status=dead}}</ref> [[File:Greater one-horned rhinoceros at Chitwan.jpg|left|thumb|చిత్వాన్ జాతీయ ఉద్యానవనం వద్ద ఒక [[భారతీయ ఖడ్గమృగం]]]] దేశంలో పులుల సంరక్షణ కోసం 1976లో 368 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణంలో ''రాయల్ కర్నాలి వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం'' ప్రకటించారు. దీనిని తరువాత 1982లో రాయల్ బర్దియా వన్యప్రాణుల అభయారణ్యంగా మార్చారు. బబాయ్ రివర్ వ్యాలీని 1984లో ఈ రిజర్వ్ ఏరియాకు కలుపారు. రిజర్వ్‌లోని పర్యావరణ వ్యవస్థ అభివృద్ధి చెందడంతో 1988లో ఈ ప్రాంతాన్ని జాతీయ ఉద్యానవనంగా ప్రకటించారు.<ref name="mk98">Majupuria, T. C., Kumar, R. (1998). ''Wildlife, National Parks and Reserves of Nepal.'' S. Devi, Saharanpur and Tecpress Books, Bangkok. {{ISBN|974-89833-5-8}}</ref> దేశంలో నాల్గవ రక్షిత ప్రాంతంగా 1976లో లాంగ్టాంగ్ హిమాలయ ప్రాంతం నుండి లాంగ్టాంగ్ నేషనల్ పార్క్ స్థాపించబడింది. దీనికోసం నువాకోట్, రసువా, సింధుల్‌పాల్చోక్ జిల్లాల్లో 1,710 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణాన్ని కేటాయించారు.<ref name="nbrb2007">{{cite book |url=http://lib.icimod.org/record/7560/files/Nepal%20Biodiversity%20Resource%20Book.pdf |title=Nepal Biodiversity Resource Book. Protected Areas, Ramsar Sites, and World Heritage Sites |publisher=International Centre for Integrated Mountain Development, Ministry of Environment, Science and Technology, in cooperation with United Nations Environment Programme, Regional Office for Asia and the Pacific |year=2007 |isbn=978-92-9115-033-5 |location=Kathmandu |author1=Bhuju, U. R. |author2=Shakya, P. R. |author3=Basnet, T. B. |author4=Shrestha, S. |access-date=2 June 2024 |archive-date=26 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110726170342/http://books.icimod.org/demo/uploads/ftp/Nepal%20Biodiversity%20Resource%20Book.pdf |url-status=live }}</ref> 1976లో మరొక వన్యప్రాణుల అభయారణ్యాన్ని కోశి తప్పూ వన్యప్రాణుల అభయారణ్యంగా ప్రకటించారు. అదే సంవత్సరంలో సుదూర-పశ్చిమ ప్రావిన్స్‌లోని టెరాయ్ ప్రాంతంలో రాయల్ శుక్లాఫాంటా వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం స్థాపించారు. దీనిని తరువాత విస్తరించి 1980ల చివరలో జాతీయ ఉద్యానవనంగా మార్చారు.<ref name="majupuria1998">{{Cite book |author=Majupuria, T.C. |title=Wildlife, National Parks and Reserves of Nepal |author2=Kumar, R. |publisher=S. DeviSaharanpur and Tecpress Books |year=1998 |isbn=974-89833-5-8 |location=Bangkok |pages=237–240 |chapter=Royal Sukla Phanta Wildlife Reserve |name-list-style=amp}}</ref><ref name="Basnet_al2019">{{Cite journal |author1=Basnet, H. |author2=Thakuri, D.C. |author3=Bhetwal, K. |author4=Joshi, D. |author5=Poudyal, L.P. |name-list-style=amp |year=2019 |title=Recent records of threatened birds in the Sukilaphanta Grassland, Suklaphanta National Park, Nepal, with particular focus on White-throated Bushchat ''Saxicola insignis'' and Finn's Weaver ''Ploceus megarhynchus'' |url=https://www.researchgate.net/publication/340730965 |journal=Birding Asia |issue=32 |pages=93–96}}</ref> హుమ్లా, ముగు, జుమ్లా ప్రాంతాల విశిష్టమైన వృక్ష, జంతుజాలాన్ని రక్షించడానికి ప్రసిద్ధ రారా సరస్సును కలుపుకుని రారా నేషనల్ పార్క్ అదే సంవత్సరంలో స్థాపించబడింది. ఇది తన తండ్రి రాజు మహేంద్ర కలను సాకారం చేసింది.<ref name="nbrb2007" /><ref>{{Cite web |title=Nepali Times {{!}} The Brief » Blog Archive » Remembering Rara |url=https://www.nepalitimes.com/blogs/thebrief/2017/10/02/remembering-rara/ |access-date=20 July 2022 |language=en-US |archive-date=23 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230923021550/https://nepalitimes.com/blogs/thebrief/2017/10/02/remembering-rara |url-status=live }}</ref> అదే సంవత్సరంలో సాక్రెడ్ హిమాలయన్ ల్యాండ్‌స్కేప్లో భాగంగా సోలుఖుంబు జిల్లాలో 1,148 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణంలో సాగర్‌మాత నేషనల్ పార్క్ స్థాపించబడింది.<ref>{{Cite book |author1=Gurung, C. P. |title=Conservation Biology in Asia |author2=Maskey, T. M. |author3=Poudel, N. |author4=Lama, Y. |author5=Wagley, M. P. |author6=Manandhar, A. |author7=Khaling, S. |author8=Thapa, G. |author9=Thapa, S. |publisher=Nepal Society for Conservation Biology, Asia Section and Resources Himalaya Foundation |year=2006 |isbn=99946-996-9-5 |editor1=McNeely, J. A. |location=Kathmandu |pages=10–20 |chapter=The Sacred Himalayan Landscape: Conceptualizing, Visioning, and Planning for Conservation of Biodiversity, Culture and Livelihoods in the Eastern Himalaya |editor2=McCarthy, T. M. |editor3=Smith, A. |editor4=Whittaker, O. L. |editor5=Wikramanayake, E. D. |chapter-url=https://conbio.org/images/content_groups/Asia/Chapter%201_Gurung_Himalayan%20Landscape.pdf |name-list-style=amp |author10=Wikramanayake, E. D. |access-date=2 June 2024 |archive-date=28 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231128232904/https://conbio.org/images/content_groups/Asia/Chapter%201_Gurung_Himalayan%20Landscape.pdf |url-status=live }}</ref> 1984లో సుదూర-పశ్చిమ ప్రాంతంలోని బజాంగ్, బాజురా, అచ్చామ్, దోటి జిల్లాలలో 225 చదరపు కిలోమీటర్ల ప్రాంతాన్ని ఖాప్తడ్ నేషనల్ పార్క్గా రక్షిత ప్రాంతంగా కేటాయించారు. అదే సంవత్సరంలో పర్సా వన్యప్రాణుల అభయారణ్యాన్ని కూడా స్థాపించి దాన్ని తరువాత జాతీయ ఉద్యానవనంగా పొడిగించారు. దేశంలోని ఏకైక ట్రాన్స్-హిమాలయన్ జాతీయ ఉద్యానవనమైన షెయ్ ఫోక్సుండో నేషనల్ పార్క్ను కర్నాలీ ప్రావిన్స్‌లోని డోల్పా, ముగు జిల్లాల్లో 3,555 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణంతో 1984లో స్థాపించారు. ఇందులో ప్రసిద్ధ ఫోక్సుండో సరస్సు కూడా ఉంది.<ref name="nbrb2007"/> వేటను ఒక హాబీగా కొనసాగించే రాజ సంప్రదాయాన్ని పరిరక్షించడానికి, క్షీణిస్తున్న వన్యప్రాణుల వనరులను నిరోధించడానికి ఆయన 1987లో ధోర్పాటన్ హంటింగ్ రిజర్వ్ను స్థాపించారు. ఆయన తండ్రికి స్మారక చిహ్నంగా 1990లో అప్పటి యువరాజు జ్ఞానేంద్ర అధ్యక్షతన కింగ్ మహేంద్ర ట్రస్ట్ ఫర్ నేచర్ కన్జర్వేషన్ కూడా స్థాపించబడింది. మహేంద్ర ట్రస్ట్ స్థాపనతో ఆయన అన్నపూర్ణ కన్జర్వేషన్ ఏరియాను ప్రకటించారు.<ref>Croes, K. D. (2006). Conserving the king: Inverting the origin story of the Annapurna Conservation Area Project of Nepal. ''HIMALAYA, the Journal of the Association for Nepal and Himalayan Studies'', ''26''(1), 6.</ref> ఆయన కృషితో నేపాల్ 1979లో సాగర్‌మాత నేషనల్ పార్క్ను,<ref>{{Cite web |last=Centre |first=UNESCO World Heritage |title=Sagarmatha National Park |url=https://whc.unesco.org/en/list/120/ |access-date=11 August 2022 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en |archive-date=28 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231028174004/https://whc.unesco.org/en/list/120 |url-status=live }}</ref> 1984లో చిత్వాన్ నేషనల్ పార్క్ను<ref>{{Cite web |last=Centre |first=UNESCO World Heritage |title=Chitwan National Park |url=https://whc.unesco.org/en/list/284/ |access-date=11 August 2022 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en |archive-date=26 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190826120952/https://whc.unesco.org/en/list/284/ |url-status=live }}</ref> యునెస్కో [[ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం|ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలలో]] చేర్చగలిగింది. అలాగే కాఠ్మండు, లలిత్‌పూర్, భక్తపూర్ దర్బార్ చతురస్రాల వంటి స్మారక కట్టడాలు, పశుపతినాథ్ ఆలయం, బౌధనాథ్, స్వయంభునాథ్, చాంగ్ నారాయణ్ వంటి మతపరమైన ప్రదేశాలు కూడా 1979లో ఈ జాబితాలో చేర్చబడ్డాయి.<ref>{{Cite web |last=Centre |first=UNESCO World Heritage |title=Kathmandu Valley |url=https://whc.unesco.org/en/list/121/ |access-date=11 August 2022 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en |archive-date=4 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231104081358/https://whc.unesco.org/en/list/121/ |url-status=live }}</ref> === ఆర్థిక సంస్కరణలు === [[File:TUTH Emergency Hall.jpg|thumb|నేపాల్‌లోని పురాతన బోధనాసుపత్రి అయిన త్రిభువన్ యూనివర్శిటీ టీచింగ్ హాస్పిటల్ బ్లాకుల్లో ఒకటి.]] స్థిరత్వం, పర్యావరణ పరిరక్షణపై దృష్టి సారించి {{Start date|1975|12|28|df=y}}న చైనా సహాయంతో నేపాల్‌లో ట్రాలీ బస్సు వ్యవస్థను స్థాపించారు. నేపాల్‌గంజ్ ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1973), పోఖారా ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1974), బుట్వాల్ ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1976), భక్తపూర్ ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1979), ధన్‌కుటా ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1980), బీరేంద్రనగర్ ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1981), గజేంద్రనారాయణ్ ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1986) లను స్థాపించడం ద్వారా ఆయన తన తండ్రి మార్గాన్ని అనుసరించారు.<ref>Khatri, M. B. (2018). Industrial development in Nepal: Problems and prospects. ''Economic Journal of Nepal'', ''41''(3-4), 25-40.</ref> ఖాట్మండుకు మెలమ్చి నీటి ప్రాజెక్టు ప్రణాళికను రూపొందించిన ఘనత బీరేంద్రదే.<ref>{{Cite web |last=Magazine |first=New Spolight |title=MELAMCHI PROJECT Water At The Tap |url=https://www.spotlightnepal.com/2021/04/04/melamchi-project-water-tap/ |access-date=30 June 2022 |website=SpotlightNepal |language=en |archive-date=30 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220630182510/https://www.spotlightnepal.com/2021/04/04/melamchi-project-water-tap/ |url-status=live }}</ref> గోరఖాలీ టైర్స్ ఇండస్ట్రీస్, ఉదయపూర్ సిమెంట్ ఇండస్ట్రీస్ లిమిటెడ్, నేపాల్ మెటల్ కంపెనీ, నేపాల్ ఫార్మాస్యూటికల్స్ అన్నీ ఆయన కాలంలోనే స్థాపించబడ్డాయి. బీరేంద్ర పశుపతి ఏరియా డెవలప్‌మెంట్ ట్రస్ట్‌కు పోషకుడిగా ఉన్నారు.<ref>{{Cite web |title=RAOnline Reports on Nepal – The Royal Tragedy |url=https://www.raonline.ch/pages/story/np/npstory22c.html |access-date=30 June 2022 |website=www.raonline.ch |archive-date=11 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220811124858/https://www.raonline.ch/pages/story/np/npstory22c.html |url-status=live }}</ref> ఏప్రిల్ 1979లో డెడ్ బర్న్ మ్యాగ్నసైట్, టాల్క్ పౌడర్‌ను ఉత్పత్తి చేసే లక్ష్యంతో డోలఖా జిల్లాలోని లాకురి దండా వద్ద నేపాల్ ప్రభుత్వం, ఒరిస్సా ఇండస్ట్రీస్ సంయుక్త పెట్టుబడితో నేపాల్ ఓరియంటల్ మాగ్నసైట్ ఫ్యాక్టరీ స్థాపించబడింది.<ref>{{Cite web |title=Govt making efforts to revive Nepal Orind Magnesite |url=https://kathmandupost.com/money/2014/04/01/govt-making-efforts-to-revive-nepal-orind-magnesite |access-date=23 July 2022 |website=kathmandupost.com |language=English |archive-date=3 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221003072253/https://kathmandupost.com/money/2014/04/01/govt-making-efforts-to-revive-nepal-orind-magnesite |url-status=live }}</ref> 1983లో ఆయన నేపాల్-పాకిస్థాన్ జాయింట్ ఎకనామిక్ కమీషన్‌ను ఏర్పాటు చేసి దేశంలోకి గణనీయమైన విదేశీ పెట్టుబడులను తీసుకురాగలిగారు. ప్రపంచ బ్యాంకు, కువైట్, జపాన్ ఆర్థిక సహాయంతో 1982లో కులేఖానిలో 60 మెగావాట్ల [[జలవిద్యుత్]] ప్రాజెక్టు ప్రారంభమైంది.<ref>{{Cite web |title=Nepal {{!}} History, Population, Flag, Language, Map, & Facts |url=https://www.britannica.com/place/Nepal |access-date=26 July 2022 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=12 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120312210525/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/409152/Nepal/23651/Health-and-education |url-status=live }}</ref> జపాన్ ఇంటర్నేషనల్ కోఆపరేషన్ ఏజెన్సీ ఆర్థిక మద్దతుతో 1982లో టియు టీచింగ్ హాస్పిటల్ స్థాపించబడింది.<ref>{{Cite web |title=About – Institute of Medicine |url=http://iom.edu.np/about/ |access-date=17 July 2022 |language=en-US |archive-date=17 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220717200810/http://iom.edu.np/about/ |url-status=live }}</ref> నార్దేవి ఆయుర్వేద ఆసుపత్రి 1974లో స్థాపించబడింది. సర్వీస్‌లో ఉన్న పోలీసులకు, వారి కుటుంబాలకు ఉచిత ఆరోగ్య సేవలను అందించే ఉద్దేశ్యంతో 2040 బిఎస్ చైత్ర 27న రాజు నేపాల్ పోలీస్ హాస్పిటల్‌ను స్థాపించారు. దేశంలో ట్రేడ్ ఆఫ్ స్టాక్స్, క్యాపిటల్స్ వృద్ధిని నిర్వహించడానికి, ప్రోత్సహించడానికి ఆయన 1976లో సెక్యూరిటీస్ ఎక్స్ఛేంజ్ సెంటర్ లిమిటెడ్‌ను స్థాపించారు. ఈ కేంద్రం తరువాత మనం ఇప్పుడు చూస్తున్న నేపాల్ స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజ్గా అభివృద్ధి చెందింది.<ref>{{Cite web |title=Nepal Stock Exchange |url=https://www.nepalstock.com.np/about-us/introduction |access-date=11 August 2022 |website=www.nepalstock.com.np |archive-date=5 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221005162742/https://www.nepalstock.com.np/about-us/introduction |url-status=live }}</ref> 1984లో నేపాల్ తొలి టెలివిజన్ ఛానెల్ నేపాల్ టెలివిజన్ను స్థాపించిన ఘనత ఆయనకే దక్కుతుంది. ఇది ఫ్రెంచ్ సహాయంతో 1985లో తన మొదటి ఛానెల్‌ను ప్రారంభించింది. ఈ ఆర్థిక సంస్కరణల కారణంగా 1986 నాటికి దేశంలో దాదాపు 125 వేల మంది కార్మికులకు ఉపాధి కల్పించే 2,054 పారిశ్రామిక సంస్థలు ఉన్నాయి. 1990 నాటికి టెలివిజన్ ప్రజల దరికి చేరడంతో వీడియో అద్దె సేవలు, శాటిలైట్ డిష్‌లు సాధారణంగా అందుబాటులోకి వచ్చాయి. నేపాల్‌లో సంస్కృత విద్యను నిర్వహించడానికి రాజు బీరేంద్ర 1986లో రాష్ట్రీయ పంచాయతీ సలహా, సమ్మతితో డాంగ్‌లో మహేంద్ర సంస్కృత విశ్వవిద్యాలయాన్ని స్థాపించారు. ఇది దేశంలో రెండవ విశ్వవిద్యాలయం.<ref>{{Cite book |title=Nepal Sanskrit University Act, 2043 English |publisher=Law Commission Nepal |year=1986}}</ref> === రహదారులు, రవాణా === గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో రహదారులను నిర్మించడం కంటే వాయు కనెక్టివిటీని నిర్మించడం చౌక అని 1972 నాటి అధ్యయనాలు చూపించాయి.<ref name=":4">{{Cite web |last=Yang |first=Eunmo |date=2007 |title=Modernization of Nepal under the Shah Dynasty, 1951–1991 |url=https://www.zum.de/whkmla/sp/0708/eunmo/eunmo1.html#ed |access-date=26 July 2022 |website=www.zum.de |publisher=Korean Minjok Leadership Academy International Program |archive-date=5 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221005224041/https://www.zum.de/whkmla/sp/0708/eunmo/eunmo1.html#ed |url-status=live }}</ref> అప్పటి ప్రభుత్వం గ్రామీణ ప్రాంతాలను విమానాశ్రయాలతో అనుసంధానించాలని, ట్రాఫిక్ ప్రవాహం ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు మాత్రమే రోడ్లు నిర్మించాలని నిర్ణయం తీసుకుంది. ఈ విధానంలో భాగంగా 1973లో బాగ్‌లుంగ్ విమానాశ్రయం (బలేవా విమానాశ్రయం), ధోర్పాటన్ విమానాశ్రయం, మహేంద్రనగర్ విమానాశ్రయం, రుకుమ్ చౌర్జహారి విమానాశ్రయం స్థాపించబడ్డాయి. సన్ఫెబాగర్ విమానాశ్రయం 1975లో స్థాపించబడింది. సిమికోట్ విమానాశ్రయం 18 మార్చి 1977న, డోల్పా విమానాశ్రయం 1978లో, రామేచాప్ విమానాశ్రయం 1979లో స్థాపించబడ్డాయి. సిల్గాడి విమానాశ్రయంగా పిలువబడే దోటి విమానాశ్రయం 1973లో తారు రన్‌వేతో నిర్మించబడింది. రారా విమానాశ్రయంగా పిలువబడే తాల్చా విమానాశ్రయం 1975లో నిర్మించబడింది. ఫుంగ్లింగ్‌లో ఉన్న తప్లెజంగ్ విమానాశ్రయం (సుకేతార్ విమానాశ్రయం), జిరి విమానాశ్రయం, ఫాప్లు విమానాశ్రయం, బజాంగ్ విమానాశ్రయం 1976లో నిర్మించబడ్డాయి.<ref>{{Cite web |date=21 November 2020 |title=Timeline of Nepal Aviation, glimpse from 1949 to 2020 |url=https://www.aviationnepal.com/timeline-of-nepal-aviation-glimpse-from-1949-to-2020/ |access-date=24 July 2022 |website=Aviation Nepal |language=en-US |archive-date=25 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220925200550/https://www.aviationnepal.com/timeline-of-nepal-aviation-glimpse-from-1949-to-2020/ |url-status=live }}</ref> రోల్పా విమానాశ్రయం 1980లో, మనంగ్ విమానాశ్రయం 1981లో, బాజురా విమానాశ్రయం 1984లో, దార్చుల విమానాశ్రయం 1986లో ప్రారంభమయ్యాయి.<ref>{{Cite web |last=Adventures |first=Third Rock |title=Airports in Nepal – 50 Places That Connect the Country to the World |url=https://www.thirdrockadventures.com/blog/airports-in-nepal |access-date=24 July 2022 |website=Third Rock Adventures |language=en |archive-date=26 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220526132209/https://www.thirdrockadventures.com/blog/airports-in-nepal |url-status=live }}</ref> స్విస్ ప్రభుత్వ సహాయంతో సోలుఖుంబుకు వెళ్లే లామోసంగు-జిరి రహదారిని 1985లో ప్రారంభించారు.<ref>{{Cite web |last=SHRESTHA |first=PRAGYA |date=2005 |title=The great green road |url=http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=496#.YuBdc7pBzDc |access-date=26 July 2022 |website=archive.nepalitimes.com |archive-date=8 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230308142006/http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=496#.YuBdc7pBzDc |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Switzerland – Nepal: A close partnership lasting more than 50 years – Nepal {{!}} ReliefWeb |url=https://reliefweb.int/report/nepal/switzerland-nepal-close-partnership-lasting-more-50-years |access-date=26 July 2022 |website=reliefweb.int |date=4 August 2009 |language=en |archive-date=26 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220726233223/https://reliefweb.int/report/nepal/switzerland-nepal-close-partnership-lasting-more-50-years |url-status=live }}</ref> === వ్యవసాయ ప్రోత్సాహం === బీరేంద్ర పాలనలో ప్రభుత్వం వ్యవసాయ ప్రోత్సాహంపై అధిక దృష్టి సారించింది. ఫలితంగా 1990 నాటికి దాదాపు 90% జనాభా ప్రత్యక్షంగా లేదా పరోక్షంగా వ్యవసాయంలో పాల్గొంది. చైనా సహాయంతో 1985లో కంపెనీల చట్టం 2021 (బిక్రమ్ సంబత్) కింద భృకుటి పల్ప్, పేపర్ స్థాపించబడింది.<ref>{{Cite journal |last=Chitrakar |first=Tara Devi |year=2012 |title=Performance of Bhrikuti Paper and Pulp Limited: Before and After Privatization |url=https://www.pyc.edu.np/index.php?option=com_content&view=article&id=604:performance-of-bhrikuti-paper-and-pulp-limited-before-and-after-privatization&catid=97:volume-v-2012&Itemid=530 |journal=PYC Nepal Journal of Management |volume=5 |pages=44–54 |doi=10.3126/pycnjm.v5i1.81346 |via=[[Public Youth Campus]] |access-date=2 June 2024 |archive-date=27 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210727084203/https://www.pyc.edu.np/index.php?option=com_content&view=article&id=604%3Aperformance-of-bhrikuti-paper-and-pulp-limited-before-and-after-privatization&catid=97%3Avolume-v-2012&Itemid=530 |url-status=live }}</ref><ref name=":0">{{Cite web |date=6 December 2011 |title=Largest Paper Mill in Nepal Closing |url=https://www.globalpapermoney.com/largest-paper-mill-in-nepal-closing--cms-5946 |access-date=27 July 2021 |website=Global Paper Money |archive-date=27 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210727082210/https://www.globalpapermoney.com/largest-paper-mill-in-nepal-closing--cms-5946 |url-status=live }}</ref> వ్యవసాయ భూములు, వ్యవసాయ శ్రామిక శక్తి పెరగడంతో ఆహార సరఫరా పెరిగి మెరుగైన పోషణ లభించింది. మొక్కజొన్న ఉత్పత్తి 1961లో 500,000 టన్నుల నుండి 1991లో 1 మిలియన్ టన్నులకు పెరిగింది. చైనా సాంకేతిక సహాయంతో 1982లో నవల్పరాసి జిల్లా సున్వాల్ వద్ద లుంబినీ షుగర్ మిల్స్ నిర్మించబడింది.<ref>{{Cite news |date=13 January 1964 |title=NEPAL GETS HELP OF EAST AND WEST; Aid Projects were sped by China, Russia, U. S. and India. |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1964/01/13/archives/nepal-gets-help-of-east-and-west-aid-projects-sped-by-china-russia.html |access-date=26 July 2022 |issn=0362-4331 |archive-date=26 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220726233223/https://www.nytimes.com/1964/01/13/archives/nepal-gets-help-of-east-and-west-aid-projects-sped-by-china-russia.html |url-status=live }}</ref><ref name=":4" /> గోరఖాలీ రబ్బరు పరిశ్రమల స్థాపన వల్ల ఝాపా, ఇల్లం సహా తూర్పు నేపాల్‌లోని అనేక ఇతర ప్రదేశాలలో మొట్టమొదటిసారిగా రబ్బరు సాగు ప్రారంభమైంది.<ref>{{Cite web |title=Rubber industry readied for operation in Jhapa |url=https://english.khabarhub.com/2021/27/166439/ |access-date=30 July 2022 |website=Khabarhub |language=en |archive-date=30 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220730180632/https://english.khabarhub.com/2021/27/166439/ |url-status=live }}</ref><ref>Poudel, M., Adhikari, P., Dhungana, S., Paudel, S., Thapa, K., Bidari, A., & Manandhar, R. (2020). Economics of rubber production in Jhapa, Nepal. ''Journal of Agriculture and Natural Resources'', ''3''(1), 198-208.</ref><ref>{{Cite news |last=BHANDARI |first=TILAK |date=1 March 2021 |title=Saving Rubber Industries and Save Environment in Nepal |work=TILAK |url=https://www.irjr-n.org/rubber/saving-rubber-industries-and-save-environment-in-nepal/ |access-date=2 June 2024 |archive-date=1 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231001090258/https://www.irjr-n.org/rubber/saving-rubber-industries-and-save-environment-in-nepal/ |url-status=live }}</ref> భృకుటి పల్ప్ అండ్ పేపర్, హేతౌడ టెక్స్‌టైల్స్ వంటి వ్యవసాయ ఆధారిత పరిశ్రమల స్థాపన, పెద్ద సంఖ్యలో కార్పెట్, గార్మెంట్ పరిశ్రమల ఏర్పాటు వ్యవసాయ ఉత్పత్తులను మార్చడానికి ఉపయోగపడి ఆర్థిక వ్యవస్థకు ఎంతగానో దోహదపడ్డాయి.<ref>Kharel, K. R., & Upadhyaya, Y. M. (2021). Contribution of Cottage and Small Scale Industries for Boosting Nepalese Economy. ''Tribhuvan University Journal'', ''36''(01), 45-57.</ref> === రాజకీయ విజయాలు === [[File:Nepal development regions.png|thumb|నేపాల్ 5 అభివృద్ధి ప్రాంతాలతో పరిపాలనా విభజన]] బీరేంద్ర హయాంలో 2037 బిఎస్ లో ప్రజాస్వామ్యం కోసం ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ జరిగింది, ఇందులో బహుళ-పార్టీ వ్యవస్థ లేదా పంచాయతీ వ్యవస్థ అనే ఎంపికలు ఇచ్చారు. పంచాయతీ యుగంలో జాతీయ ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ తర్వాత ఆయన సమతుల్య అభివృద్ధిని సృష్టించడానికి దేశాన్ని 5 అభివృద్ధి ప్రాంతాలుగా విభజించారు. ప్రతి విభాగాన్ని సంవత్సరానికి ఒకసారి సందర్శించారు; 1990 ప్రజాస్వామ్య ఉద్యమం తర్వాత ఈ సందర్శనలు నిలిపివేయబడ్డాయి.<ref name=":5">{{Cite journal |last=Khadka |first=Narayan |date=1991 |title=Nepal's Stagnant Economy: The Panchayat Legacy |url=https://www.jstor.org/stable/2645224 |journal=Asian Survey |volume=31 |issue=8 |pages=694–711 |doi=10.2307/2645224 |jstor=2645224 |issn=0004-4687 |access-date=2 June 2024 |archive-date=8 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230308142638/https://www.jstor.org/stable/2645224 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> అంతకుముందు నియంతృత్వ పాలన ఉన్నప్పటికీ, మద్దతుదారులు, రాజ కుటుంబ సభ్యుల నుండి నిరంతర ఒత్తిడి ఉన్నప్పటికీ రాజు ఎల్లప్పుడూ రాజ్యాంగ పరిమితులకు లోబడి పనిచేశారు, వాటిని ఎన్నడూ ఉల్లంఘించలేదు. దేశంలో ఏదైనా రాజకీయ సంక్షోభం వచ్చినప్పుడు రాజు బీరేంద్ర ఎప్పుడూ ముందుండేవారు. మధ్యంతర ఎన్నికలు (2051), సాధారణ ఎన్నికలు (2056) ఆయన సుపరిపాలనకు నిదర్శనాలు. రాజ్యాంగానికి సంబంధించిన ఏవైనా రాజకీయ విషయాలపై సలహా కోసం రాజు క్రమం తప్పకుండా సుప్రీం కోర్టును సంప్రదించేవారు, తద్వారా ఆయన రాజ్యాంగ సరిహద్దులను ఎన్నడూ అధిగమించలేదు. దేశ వ్యవహారాలను చర్చించేందుకు ప్రతి గురువారం తన ప్యాలెస్‌లో రాజు, ప్రధానమంత్రి సమావేశమయ్యే సంస్కృతిని ఆయన సృష్టించారు.<ref>{{Cite web |title=King Birendra's 30-year reign- Nepali Times |url=http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=8412#.YtSEQ0xBzDc |access-date=17 July 2022 |website=archive.nepalitimes.com |archive-date=17 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220717220315/http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=8412#.YtSEQ0xBzDc |url-status=live }}</ref> === సామాజిక సంస్కరణలు === తక్కువ అక్షరాస్యత స్థాయిలు జాతీయ పురోగతికి ప్రధాన ఆటంకం అని గుర్తించిన రాజు బీరేంద్ర విద్యావ్యవస్థ అభివృద్ధిని తన జాతీయ ప్రాధాన్యతగా మార్చుకున్నారు. 1971 నుండి ప్రారంభమైన పంచవర్ష ప్రణాళిక ప్రధానంగా కొత్త విద్యా సంస్థలను నిర్మించడం, ప్రస్తుత విద్యా వ్యవస్థ సామర్థ్యాన్ని పెంచడంపై దృష్టి సారించింది. తన పట్టాభిషేక శుభ సందర్భంగా నేపాలీ పౌరులందరికీ ప్రాథమిక విద్య ఉచితం అని రాజు బీరేంద్ర ప్రకటించారు.<ref>{{Cite web |title=Thirty years of King Birendra's reign- Nepali Times |url=http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=11394#.YtMnxkxBzDc |access-date=16 July 2022 |website=archive.nepalitimes.com |archive-date=16 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220716220150/http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=11394#.YtMnxkxBzDc |url-status=live }}</ref> 1978లో రాజ ఆమోదంతో అన్ని విద్యా సామగ్రి విద్యా సంస్థలకు ఉచితంగా పంపిణీ చేయబడింది.<ref>{{cite journal | url=http://www.jstor.org/stable/45242336 | jstor=45242336 | title=The Role of Free Compulsory Primary Education Policy for the Political Development in Nepal | last1=Janjua | first1=Saba Javeed | journal=Strategic Studies | year=2006 | volume=26 | issue=1 | pages=100–131 | access-date=2 June 2024 | archive-date=18 April 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230418221903/https://www.jstor.org/stable/45242336 | url-status=live }}</ref> రాజు బీరేంద్ర రాయల్ నేపాల్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీకి పోషకుడిగా మారారు. ఇది దేశంలో సైన్స్, టెక్నాలజీని అభివృద్ధి చేసే రంగంలో పనిచేసింది. ఈ ప్రాంతంలోని భాష, సంస్కృతిని పరిరక్షించడానికి ఆయన 1986లో మహేంద్ర సంస్కృత విశ్వవిద్యాలయంను స్థాపించారు. సోషల్ ప్రాక్టీసెస్ రిఫార్మ్ యాక్ట్ (2033 బి.ఎస్) కింద 1976లో నేపాల్‌లో వరకట్న వ్యవస్థ నేరంగా పరిగణించబడింది. పంచవర్ష ప్రణాళికలో భాగంగా పోస్ట్-గ్రాడ్యుయేట్ విద్యార్థులు గ్రామీణ ప్రాంతాల్లోని అభివృద్ధి పనులకు తమ ఒక-సంవత్సర సేవను అందించాల్సిన జాతీయ సేవా విధానాన్ని రాజు బీరేంద్ర ప్రారంభించారు. చరిత్రను భద్రపరిచే ప్రక్రియను ప్రారంభించి 1975లో నేచురల్ హిస్టరీ మ్యూజియంను స్థాపించారు. దేశంలో మాదకద్రవ్యాల వ్యాపారం, స్మగ్లింగ్ లేదా డ్రగ్స్ రవాణాను నిషేధిస్తూ 22 సెప్టెంబర్ 1976న నార్కోటిక్ డ్రగ్స్ (కంట్రోల్) చట్టం, 2033ను అమలు చేశారు.<ref>{{Cite web |last=diwakar |date=25 May 2021 |title=Narcotics law in Nepal: Everything you need to know about – OnlineKhabar English News |url=https://english.onlinekhabar.com/narcotics-law-in-nepal-everything-you-need-to-know-about.html |access-date=18 July 2022 |language=en-GB |archive-date=18 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220718023120/https://english.onlinekhabar.com/narcotics-law-in-nepal-everything-you-need-to-know-about.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Mahat |first=Sunny |title=How the ban came about andhow long it will stay in place |url=https://theannapurnaexpress.com/news/how-the-ban-came-about-andhow-long-it-will-stay-in-place-1479 |access-date=18 July 2022 |website=The Annapurna Express |language=en |archive-date=18 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220718023121/https://theannapurnaexpress.com/news/how-the-ban-came-about-andhow-long-it-will-stay-in-place-1479 |url-status=live }}</ref> === అభివృద్ధి విధానం === జనాభా, రోజువారీ రోడ్డు ట్రాఫిక్ ప్రకారం రోడ్ల అభివృద్ధి, గ్రామీణ ప్రాంతాలను విమానాశ్రయాలతో అనుసంధానించే విధానాన్ని బీరేంద్ర తీసుకున్నారు. అభివృద్ధి లక్ష్యాలను సాధించడానికి ఆయన అనేక ప్రభుత్వ సంస్థలను పునర్నిర్మించారు. రహదారుల నిర్మాణం, పారిశుధ్యం, శాస్త్రీయ, సాంకేతిక శిక్షణలపై నొక్కిచెప్పారు.<ref>{{Cite news |last=Montgomery |first=Paul L. |date=24 February 1975 |title=King With a Sense of Mission |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1975/02/24/archives/king-with-a-sense-of-mission-birendra-bir-bikram-shah-dev.html |access-date=24 July 2022 |issn=0362-4331 |archive-date=24 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220724230827/https://www.nytimes.com/1975/02/24/archives/king-with-a-sense-of-mission-birendra-bir-bikram-shah-dev.html |url-status=live }}</ref> కేంద్ర ప్రణాళికా సంస్థకు సంబంధించి నిర్వహించిన సమగ్ర అధ్యయనం 1972లో జాతీయ ప్రణాళికా సంఘం పునర్నిర్మాణానికి, 1987లో చిన్న చిన్న మార్పులకు దారితీసింది.<ref name=":4" /> ప్రభుత్వ విధానం ప్రధానంగా పర్యావరణ పరిరక్షణ, వ్యవసాయం, విద్యపై దృష్టి సారించింది. == విమర్శలు == === స్తబ్దుగా ఉన్న ఆర్థిక వ్యవస్థ === రాజు బీరేంద్ర అభివృద్ధికి అనుకూలమైన రాజుగా గుర్తుంచుకోబడినప్పటికీ, తన తండ్రి [[మహేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|మహేంద్ర]] వలె దేశాన్ని వేగవంతమైన అభివృద్ధి దిశగా నడపలేకపోవడంపై ఆయన విమర్శలు కూడా ఎదుర్కొన్నారు. ఆయనకు రాజకీయ సంకల్పం ఉన్నప్పటికీ త్వరితగతిన అభివృద్ధి సాధించగల నైపుణ్యం లేకపోయింది. ప్రకృతి పరిరక్షణ ప్రయత్నాలు, సంస్కృతి, చరిత్ర పట్ల ఆయనకున్న శ్రద్ధ ఆర్థికాభివృద్ధికి ఆటంకాలుగా మారాయి. నిరంకుశ పాలకుడిగా ఆయన హయాంలో పంచాయతీ పాలన స్థిరమైన ఆర్థిక వ్యవస్థను మాత్రమే సృష్టించింది.<ref name=":5" /> === పరిపాలనా వైఫల్యం === రాజు బీరేంద్ర ఆధ్వర్యంలో పంచాయతీ పాలన విఫలమైందని చరిత్రకారులు ఎత్తిచూపుతున్నారు. ఆయన తన పాలనలో ఎక్కువ విదేశీ పెట్టుబడులను తీసుకురాలేకపోయారు, ఆయన తీసుకువచ్చిన అన్ని కార్యక్రమాలు, సంస్కరణలు తన తండ్రి వారసత్వంగా కొనసాగినవే. ఆయన తండ్రి గతంలో స్థాపించిన వివిధ సంస్థలను పునర్నిర్మించారు, తన తండ్రి ఊహించిన అభివృద్ధి ప్రణాళికలను మాత్రమే అమలు చేశారు.<ref>{{Cite web |last=Bhattarai |first=Kamal Dev |title=Six decades of American aid |url=https://theannapurnaexpress.com/news/six-decades-of-american-aid-1746 |access-date=23 July 2022 |website=The Annapurna Express |language=en |archive-date=30 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220730173822/https://theannapurnaexpress.com/news/six-decades-of-american-aid-1746 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Sharma |first=Sarthak Mani |date=3 September 2015 |title=High time to lift ban |url=https://archive.nepalitimes.com/article/nation/cannabis-high-time-to-lift-ban,2548 |access-date=23 July 2022 |website=nepalitimes |archive-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220723020000/https://archive.nepalitimes.com/article/nation/cannabis-high-time-to-lift-ban,2548 |url-status=live }}</ref><ref>{{Citation |title=Can WATER Change Nepal's FUTURE? – VisualPolitik EN | date=3 May 2018 |url=https://www.youtube.com/watch?v=8HDQs1H32LI |language=en |access-date=23 July 2022 |archive-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220723020000/https://www.youtube.com/watch?v=8HDQs1H32LI |url-status=live }}</ref> === విఫలమైన అభివృద్ధి ప్రయత్నాలు === బీరేంద్ర వివిధ సంస్థలను పునర్నిర్మించి అనేక అభివృద్ధి ప్రణాళికలను తీసుకువచ్చినప్పటికీ, ఆయన అభివృద్ధి ప్రయత్నాలు చాలావరకు విఫలమయ్యాయి. ఇది దేశంలో ఎలాంటి సమూల మార్పులకైనా ఆటంకం కలిగించింది. ఆయన కాలంలో నిర్మించిన అనేక విమానాశ్రయాలు, రోడ్లు చాలా అరుదుగా ఉపయోగించబడ్డాయి, చివరికి వాటిని మూసివేయవలసి వచ్చింది. కొత్తగా నిర్మించిన రోడ్లను చాలా తక్కువ వాహనాల యాజమాన్యం కారణంగా అరుదుగా ఉపయోగించారు, ఇది ఆర్థికాభివృద్ధికి పెద్దగా దోహదపడలేదు.<ref name=":4" /> === పంచాయతీ వ్యవస్థ పతనం === కొంతమంది చరిత్రకారులు, సమానత్వ వ్యతిరేకులు పంచాయతీ పాలన పతనానికి బీరేంద్రనే ఏకైక కారణంగా భావిస్తారు. 1980ల కాలంలో రాజకీయ సంస్థలపై ఆయన సడలించిన ఆంక్షల వల్ల అంతకుముందు అధికారంలో లేని పార్టీలకు బలం చేకూర్చింది.<ref name="BBC" /> == వ్యక్తిత్వం == చాలా చిన్న వయస్సు నుండి బీరేంద్ర ఒక దయగల యువరాజు అని ఆయన ఈటన్ ఉపాధ్యాయులు అభివర్ణించారు.<ref>{{Cite web |title=A king who could do no wrong- Nepali Times |url=http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=13873#.Yt3PbLpBzDc |access-date=24 July 2022 |website=archive.nepalitimes.com |archive-date=5 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230305183749/http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=13873#.Yt3PbLpBzDc |url-status=live }}</ref> "పాఠశాల అసెంబ్లీలో తన పూర్తి పేరు చదివినప్పుడు సిగ్గుపడే చాలా మంచి కుర్రాడు" అని అతని ఈటన్ క్లాస్‌మేట్స్ గుర్తు చేసుకున్నారు.<ref>{{Cite web |last=Malhotra |first=Inder |date=4 June 2001 |title=Obituary: King Birendra of Nepal |url=http://www.theguardian.com/news/2001/jun/04/guardianobituaries.nepal |access-date=15 May 2021 |website=[[The Guardian]]}}</ref> ప్రముఖ నేపాలీ మీడియా వ్యక్తి నీర్ షా బీరేంద్రను దయగల, అభివృద్ధిని ప్రేమించే రాజుగా వర్ణించారు.<ref>{{Cite web |date=3 June 2019 |title=Investigation into royal massacre was designedly flawed: Neer Shah (With video) |url=https://nepalireporter.com/2019/06/256010 |access-date=26 July 2022 |website=Reporters Nepal |language=en |archive-date=24 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220124230408/https://nepalireporter.com/2019/06/256010 |url-status=live }}</ref> రాజు చుట్టూ ఉన్న రాయలిస్టులు, వివిధ పండితులు ఇతరుల అభిప్రాయాలను వినగలిగే సాధారణ రాజుగా ఆయనను నిర్వచించారు.<ref name=":6" /><ref>{{Cite web |title=Swiss author pens Nepali classic |url=https://www.swissinfo.ch/eng/swiss-author-pens-nepali-classic/2211924 |access-date=30 July 2022 |website=SWI swissinfo.ch |date=20 September 2001 |language=en |archive-date=2 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230102065712/https://www.swissinfo.ch/eng/swiss-author-pens-nepali-classic/2211924 |url-status=live }}</ref> తన చుట్టూ ఉన్న వ్యక్తుల అభ్యర్థనలను కాదనలేకపోవడం, ఇతరులను ఆదేశించకుండా గుమస్తాలాగా తానే స్వయంగా పనిచేయడం వంటి ఆయన బలహీనతలను కూడా వారు విమర్శించారు.<ref name=":6">{{Cite book |last=Khanal |first=Rewati Raman |title=अनिभूति र अभिव्यक्ति (आत्म कथा) |publisher=Pradipta Printing and Publishing |year=2016 |edition=First |location=Kathmandu |language=ne}}</ref> బీరేంద్ర 2036 B.S. జన్మత్ సంగ్రహ (1980 ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ) కు అనుమతించారు. ఇది ప్రజాస్వామ్యం వైపు ఒక అడుగుగా పరిగణించబడింది. అయితే ప్రజాస్వామ్యం కోసం వాదిస్తున్న నాయకులు, చరిత్రకారులు ప్రజాభిప్రాయ సేకరణలో అవకతవకలు జరిగాయని ఆరోపించారు.<ref>{{Cite web |url=https://www.kullabs.com/classes/subjects/units/lessons/notes/note-detail/1971 |title=Political Events from 2036 to 2046 B.S. |access-date=23 July 2019 |archive-date=27 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200727000243/https://www.kullabs.com/classes/subjects/units/lessons/notes/note-detail/1971 |url-status=usurped }}</ref> [[1990 నేపాల్ విప్లవం|ప్రజా ఉద్యమం I]] తరువాత ఆయన నేపాల్‌లో రాజ్యాంగ రాచరికాన్ని స్థాపించారు.<ref>{{Cite news |date=11 November 1990 |title=Nepal's King Gives Way to Multiparty Democracy |newspaper=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/11/11/world/nepal-s-king-gives-way-to-multiparty-democracy.html |access-date=23 July 2019 |archive-date=23 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123071716/https://www.nytimes.com/1990/11/11/world/nepal-s-king-gives-way-to-multiparty-democracy.html |url-status=live }}</ref> బీరేంద్ర ప్రజాస్వామ్య దృక్పథాలు, సరళ స్వభావం పీపుల్స్ మూవ్‌మెంట్ I (1990) విజయానికి దారితీసి ఉండవచ్చని కొంతమంది చరిత్రకారులు ఊహించారు.<ref>{{Cite book |last1=Katawal |first1=Rookmangud |title=Aatmakatha ["Autobiography"] |date=2014 |isbn=978-9937874076 |edition=paperback |location=Nepal |language=ne |author-link1=Rookmangud Katawal|publisher=Publication nepalaya pvt. Limited}}<!--|access-date=29 September 2015--></ref> ఇతర దక్షిణాసియా దేశాలతో నేపాల్ విదేశీ సంబంధాలను బలోపేతం చేయడానికి ఆసియాలో సార్క్ (SAARC) ను ప్రవేశపెట్టిన ఘనత ఆయనకే దక్కుతుంది. == ఆరోగ్యం == బీరేంద్ర కరోనరీ ఆర్టరీ వ్యాధితో బాధపడ్డారు.{{citation needed|date=December 2025}} నవంబర్ 1999లో ఆయనకు తేలికపాటి గుండెపోటు రావడంతో లండన్‌లోని క్రామ్‌వెల్ ఆసుపత్రిలో చేరారు. అక్కడ ఆయనకు యాంజియోప్లాస్టీ జరిగింది.<ref>{{Cite web |date=2000 |title=Clean bill of health for king |url=https://archive.nepalitimes.com/news.php?id=11073 |access-date=2025-12-12 |website=Nepali Times}}</ref> == స్మారకాలు == చాలా కట్టడాలు, సంస్థలు, గౌరవాలకు రాజు బీరేంద్ర పేరు పెట్టారు. ఆయన పేరు మీద నిర్మించిన స్మారక కట్టడాలకు 2006లో పార్లమెంటు పునరుద్ధరణ తర్వాత, 2008లో రాచరికం ముగిసిన తర్వాత పేర్లు మార్చబడ్డాయి. 2006 రాజకీయ మార్పుల తర్వాత రాజు పేరు మీద నిర్మించిన హైవే పేరును లోక్ మార్గ్‌గా మార్చడానికి ప్రయత్నం జరిగింది. [[File:King Birendra and Queen Aishwarya Statue 20180227 GDK.jpg|thumb|300px|రాజు బీరేంద్ర, రాణి ఐశ్వర్యల విగ్రహం]] === విగ్రహాలు === # ధాంబోజీ చౌక్ ([[నేపాల్‌గంజ్]])<ref>{{Cite web |last=Republica |title=Tension in Dhamboji after late king Birendra's monument erected |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/4858/ |access-date=11 August 2022 |website=My Republica |language=en |archive-date=11 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220811013608/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/4858/ |url-status=live }}</ref> # డాంగ్ జిల్లా<ref>{{Cite web |title=KING BIRENDRA {{!}} Elizabeth Dalziel |url=https://www.elizabethdalziel.com/image/I0000F7nesd8Xfno |access-date=11 August 2022 |website=www.elizabethdalziel.com |archive-date=10 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220810180432/https://www.elizabethdalziel.com/image/I0000F7nesd8Xfno |url-status=live }}</ref> # బీరేంద్రనగర్ ([[సుర్ఖేత్ జిల్లా]])<ref>{{Cite web |last=TV |first=Danfe |date=30 December 2021 |title=A statue of King Birendra was placed in Surkhet |url=https://eng.danfetv.com/?p=52394 |access-date=11 August 2022 |website=Danfe TV- English |language=en-US |archive-date=2 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230102065716/https://eng.danfetv.com/?p=52394 |url-status=live }}</ref> # స్వర్గపురి ([[శివపురి నాగార్జున్ నేషనల్ పార్క్|శివపురి]]) # జావలఖేల్ ([[లలిత్‌పూర్, నేపాల్|లలిత్‌పూర్]]) # బంధ్యబాసిని ఆలయం ([[పోఖారా]]) # [[పశుపతినాథ్ ఆలయం]] ([[ఖాట్మండు]]) === పాఠశాలలు === # శ్రీ బీరేంద్ర హయ్యర్ సెకండరీ స్కూల్, భద్రపూర్ మునిసిపాలిటీ, ఝాపా జిల్లా # శ్రీ బీరేంద్ర హయ్యర్ సెకండరీ స్కూల్, చార్‌ఘరే, నువాకోట్ జిల్లా # శ్రీ బీరేంద్ర సార్వజనిక్ హయ్యర్ సెకండరీ స్కూల్, మోరంగ్ జిల్లా # శ్రీ బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, లాఖాంతరి, మోరంగ్ జిల్లా # శ్రీ బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, బేల్బరీ మునిసిపాలిటీ, మోరంగ్ జిల్లా # శ్రీ బీరేంద్ర మాధ్యమిక్ విద్యాలయ, ఝోరహత్, మోరంగ్ జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, కటహరి, మోరంగ్ జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, అర్ఘాఖాంచీ జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, దశరథ్‌చంద్, బైతడి జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, బదికేదార్ రూరల్ మునిసిపాలిటీ, దోతి జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, స్యాంగ్జా జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, నువాకోట్ జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, పర్బత్ జిల్లా # బీరేంద్ర సైనిక్ ఆవాసియా మహావిద్యాలయ, భక్తపూర్ # బీరేంద్ర జ్యోతి సెకండరీ స్కూల్, సోలుఖుంబు సోటాంగ్ === కళాశాలలు === # బీరేంద్ర విద్యా మందిర్ క్యాంపస్, తికాపూర్, కైలాలీ జిల్లా<ref>{{Cite web |last= |date=2018 |title=Institutional Overview |url=https://www.birendracampus.edu.np/about/institutional-overview |access-date=11 August 2022 |website=Birendra Bidhya Mandir Campus |language=en-US |archive-date=2 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202104303/https://www.birendracampus.edu.np/about/institutional-overview/ |url-status=live }}</ref> # బీరేంద్ర మల్టిపుల్ క్యాంపస్, భరత్‌పూర్ # బీరేంద్ర మెమోరియల్ కళాశాల, ధరణ్<ref>{{Cite web |title=About us |url=https://bmcdharan.edu.np/about-us/ |access-date=11 August 2022 |website=Birendra Memorial College |language=en-US |archive-date=6 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220706044603/https://bmcdharan.edu.np/about-us/ |url-status=live }}</ref> # బీరేంద్ర మల్టిపుల్ క్యాంపస్ === ప్రదేశాలు === # బీరేంద్రనగర్, సుర్ఖేత్ జిల్లా # బీరేంద్రనగర్, చిత్వాన్ # బీరేంద్ర చౌక్, బీరేంద్రనగర్ # బీరేంద్ర చౌక్, కాగేశ్వరి-మనోహర మునిసిపాలిటీ # బీరేంద్ర చౌక్, ఫుంగ్లింగ్ మునిసిపాలిటీ # బీరేంద్ర చౌక్, ధరణ్ # బీరేంద్ర చౌక్, తులసీపూర్, డాంగ్ జిల్లా # బీరేంద్ర చౌక్, నేపాల్‌గంజ్ # బీరేంద్ర చౌక్, ఇతహరి # బీరేంద్ర చౌక్, బెని, మ్యాగ్డి # బీరేంద్ర సరస్సు (బీరేంద్ర తాల్), గోర్ఖా జిల్లా # బీరేంద్ర ఐశ్వర్య పార్క్, ధాంగధి # బీరేంద్ర ఐశ్వర్య పార్క్, బాగ్‌లుంగ్ === కట్టడాలు === # బీరేంద్ర మ్యూజియం, ఖాట్మండు దర్బార్ స్క్వేర్ # బీరేంద్ర ఆర్మీ హాస్పిటల్ # బీరేంద్రనగర్ విమానాశ్రయం (సుర్ఖేత్ విమానాశ్రయం) === ఇతరం === # బీరేంద్ర బీర్, జ్యూరిచ్<ref>{{Cite web |last=swissinfo.ch |title=Swiss brewery defends choice of Nepalese monarch on beer bottle |url=https://www.swissinfo.ch/eng/business/birendra-beer_swiss-brewery-defends-choice-of-nepalese-monarch-on-beer-bottle/44076202 |access-date=30 June 2022 |website=SWI swissinfo.ch |date=26 April 2018 |language=en |archive-date=30 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220630152552/https://www.swissinfo.ch/eng/business/birendra-beer_swiss-brewery-defends-choice-of-nepalese-monarch-on-beer-bottle/44076202 |url-status=live }}</ref> # బీరేంద్ర మెమోరియల్ కప్ # బీరేంద్ర పీస్ ఆపరేషన్స్ ట్రైనింగ్ సెంటర్ # బీరేంద్రనగర్ జేసీస్ == పురస్కారాలు == ===జాతీయ పురస్కారాలు=== * మోస్ట్ గ్లోరియస్ మహేంద్ర చైన్<ref>{{Cite web|url=http://www.cyranos.ch/zzshah.jpg|title=Cyranos|access-date=December 19, 2023}}</ref> * [[File:Nepal Pratap Bhaskara.svg|70px]] సావరిన్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ నేపాల్ ప్రతాప్ భాస్కర * [[File:Order of Ojaswi Rajanya (Nepal) - ribbon.svg|70px]] సావరిన్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ఓజస్వి రాజన్య * [[File:Most Refulgent Order of the Star of Nepal.PNG|70px]] సావరిన్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది స్టార్ ఆఫ్ నేపాల్ (ఆర్డర్ ఆఫ్ నేపాల్ తారదీశ) * [[File:Order of Tri Shakti Patta - ribbon bar.svg|70px]] సావరిన్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ త్రి శక్తి పట్టా * [[File:Order of Gorkha Dakshina Bahu.svg|70px]] సావరిన్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ గూర్ఖా దక్షిణ బాహు * [[File:King Mahendra Investiture Medal 1956.gif|70px]] కింగ్ మహేంద్ర ఇన్వెస్టిచర్ మెడల్ గ్రహీత ===విదేశీ పురస్కారాలు=== * {{flag|Thailand}}: నైట్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది రాజమిత్రాభోర్న్ (1986)<ref>{{cite book|title=ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ [สมเด็จพระราชาธิบดี สมเด็จพระราชินี แห่งเนปาล พร้อมด้วยคณะ]|url= https://ratchakitcha.soc.go.th/documents/1573241.pdf|access-date= 9 April 2025|language=TH}}</ref> * {{flag|Denmark}}: నైట్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది ఎలిఫెంట్ (17 అక్టోబర్ 1989) * {{flagu|Japan}}: నైట్ గ్రాండ్ కార్డన్ విత్ కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది క్రిసాన్తిమమ్ (1975) * {{flag|Cyprus}}: గ్రాండ్ క్రాస్ విత్ కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ మకారియోస్ III ఆఫ్ సైప్రస్ (1980) * {{flag|Kingdom of Laos|1952}}: నైట్ గ్రాండ్ కార్డన్ విత్ కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది మిలియన్ ఎలిఫెంట్స్ అండ్ ది వైట్ పారాసోల్ (1970) * {{flagu|Netherlands}}: నైట్ గ్రాండ్ క్రాస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది గోల్డ్ లయన్ ఆఫ్ ది హౌస్ ఆఫ్ నస్సావు (22 మార్చి 1975) * {{flagu|France}}: గ్రాండ్ క్రాస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది లెజియన్ ఆఫ్ ఆనర్ (02/05/1983)<ref>{{Cite web|url=http://www.ambafrance-np.org/Bilateral-relations,651|title=Bilateral relations|website=La France au Népal|access-date=8 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20151018050841/http://www.ambafrance-np.org/Bilateral-relations,651|archive-date=18 October 2015|url-status=dead}}</ref> * {{flagu|Germany}}: గ్రాండ్ క్రాస్ స్పెషల్ క్లాస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ మెరిట్ ఆఫ్ ది ఫెడరల్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ జర్మనీ (1986) * {{flagu|Spain}}: నైట్ గ్రాండ్ క్రాస్ విత్ కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ కార్లోస్ III (19 సెప్టెంబర్ 1983)<ref>{{Cite web|url=http://www.boe.es/boe/dias/1983/09/20/pdfs/A25810-25810.pdf|title=Boletín Oficial del Estado|access-date=8 September 2018|archive-date=29 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200729092616/https://www.boe.es/boe/dias/1983/09/20/pdfs/A25810-25810.pdf|url-status=live}}</ref> * {{flag|Pakistan}}: నిషాన్-ఎ-పాకిస్థాన్ (1983)<ref>{{Cite web |last=Khan |first=Sami |date=27 May 2019 |title=How many Foreign Personalities got Nishan-e-Pakistan? |url=https://pakmcqs.com/pakistan-current-affairs-mcqs/how-many-foreign-personalities-got-nishan-e-pakistan |access-date=24 July 2022 |website=PakMcqs |language=en-US |archive-date=2 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230102065714/https://pakmcqs.com/pakistan-current-affairs-mcqs/how-many-foreign-personalities-got-nishan-e-pakistan |url-status=live }}</ref> * {{flag|Romania}}: గ్రాండ్ క్రాస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది స్టార్ ఆఫ్ రొమేనియా (1975) * {{flag|Chile}}: గ్రాండ్ క్రాస్ విత్ కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ మెరిట్ ఆఫ్ చిలీ (1989) * {{flag|Finland}}: గ్రాండ్ క్రాస్ విత్ కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది వైట్ రోజ్ ఆఫ్ ఫిన్లాండ్ (1988) * {{flag|Egypt}}: కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది నైల్ (1974) * {{flag|Yugoslavia}}: గ్రేట్ స్టార్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది యుగోస్లావ్ స్టార్ (2 ఫిబ్రవరి 1974) * {{flag icon|Romania|1965}} రొమేనియా: నైట్ గ్రాండ్ క్రాస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ 23 ఆగష్టు (1987) * {{flagu|United Kingdom}}: రాయల్ విక్టోరియన్ చైన్ గ్రహీత (23 ఫిబ్రవరి 1975) ===సంఘాల పురస్కారాలు=== * {{flagu|Japan}}: స్కౌట్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ జపాన్ వారి గోల్డెన్ ఫెసెంట్ అవార్డు (1978) == వంశవృక్షం == {{ahnentafel |collapsed=yes |align=center |boxstyle_1=background-color: #fcc; |boxstyle_2=background-color: #fb9; |boxstyle_3=background-color: #ffc; |boxstyle_4=background-color: #bfc; |1= 1. '''నేపాల్ రాజు బీరేంద్ర''' |2= 2. [[మహేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|నేపాల్ రాజు మహేంద్ర]] |3= 3. [[ఇంద్ర (నేపాల్ యువరాణి)|ఇంద్ర రాజ్య లక్ష్మీ దేవి]] |4= 4. [[త్రిభువన్ (నేపాల్ రాజు)|నేపాల్ రాజు త్రిభువన్]] |5= 5. [[కాంతి (నేపాల్ రాణి)|కాంతి రాజ్య లక్ష్మీ దేవి]] |6= 6. హరి షంషేర్ జంగ్ బహదూర్ రాణా |7= 7. మేఘా కుమారి రాజ్య లక్ష్మీ |8= 8. [[పృథ్వి (నేపాల్ రాజు)|నేపాల్ రాజు పృథ్వి]] |9= 9. దివ్యేశ్వరి రాజ్య లక్ష్మీ దేవి |10= 10. ఛత్రా, బర్హగావ్, ఔధ్ రాజా అర్జన్ సింగ్ సాహిబ్ |11= 11. కృష్ణావతి దేవి సాహిబా |12= 12. జుద్ధా షంషేర్ జంగ్ బహదూర్ రాణా (లమ్‌జుంగ్, కాస్కీ మహారాజు) |13= 13. పద్మా కుమారి |14= 14. ఎన్. బిక్రమ్ షా |15= }} == ఇవి కూడా చూడండి == *[[హత్యకు గురైన దేశాధినేతల జాబితా]] *[[నేపాల్ రాజు బీరేంద్ర విదేశీ పర్యటనల జాబితా]] *[[బీరేంద్ర, ఐశ్వర్యల వివాహం]] *[[బీరేంద్ర (నేపాల్ రాజు) పట్టాభిషేకం]] == మూలాలు == {{Reflist}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef | rows=2 | before=[[మహేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|మహేంద్ర]]}} {{s-ttl | title=నేపాల్ [[యువరాజు]] | years=1955–1972}} {{s-aft | rows=2 | after=[[దీపేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|దీపేంద్ర]]}} |- {{s-ttl | title=[[నేపాల్ రాజుల జాబితా|నేపాల్ రాజు]] | years=1972–2001}} {{s-end}} {{Heads of State of Nepal}} {{Authority control}} [[వర్గం:2001లో నేపాల్‌లో జరిగిన హత్యలు]] [[వర్గం:నేపాల్ రాజులు]] [[వర్గం:బ్రిటిష్ ఫీల్డ్ మార్షల్స్]] [[వర్గం:21వ శతాబ్దంలో హత్యకు గురైన చక్రవర్తులు]] [[వర్గం:21వ శతాబ్దపు ఆసియా చక్రవర్తులు]] [[వర్గం:నేపాలీ హిందువులు]] [[వర్గం:నేపాల్ హత్య బాధితులు]] [[వర్గం:నేపాల్‌లో తుపాకీతో మరణాలు]] [[వర్గం:ఈటన్ కళాశాల పూర్వ విద్యార్థులు]] [[వర్గం:టోక్యో విశ్వవిద్యాలయ పూర్వ విద్యార్థులు]] [[వర్గం:హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయ పూర్వ విద్యార్థులు]] [[వర్గం:1945 జననాలు]] [[వర్గం:2001 మరణాలు]] [[వర్గం:నేపాల్‌లో హత్య చేయబడిన వ్యక్తులు]] [[వర్గం:గ్రాండ్ క్రాస్ ఆఫ్ ది లెజియన్ ఆఫ్ ఆనర్ గ్రహీతలు]] [[వర్గం:గ్రాండ్ క్రాసెస్ స్పెషల్ క్లాస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ మెరిట్ ఆఫ్ ది ఫెడరల్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ జర్మనీ]] [[వర్గం:గ్రాండ్ క్రాసెస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది స్టార్ ఆఫ్ రొమేనియా]] [[వర్గం:నిషాన్-ఎ-ఇంతియాజ్ గ్రహీతలు]] [[వర్గం:షా వంశం]] [[వర్గం:ఆసియాలో హత్యలు, ఆత్మహత్యలు]] [[వర్గం:నేపాల్ అంతర్యుద్ధంలో పాల్గొన్న వ్యక్తులు]] [[వర్గం:హిందూ చక్రవర్తులు]] [[వర్గం:ఆసియాలో హత్యకు గురైన దేశాధినేతలు]] [[వర్గం:నేపాలీ కమ్యూనిస్ట్ వ్యతిరేకులు]] [[వర్గం:2001లో హత్య చేయబడిన రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:రాయల్ విక్టోరియన్ చైన్ గ్రహీతలు]] [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు ఆసియా చక్రవర్తులు]] qscn4p48p89f0g4osvpsrpg44m7icgg 4942798 4942797 2026-08-24T01:02:22Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* విమర్శలు */ 4942798 wikitext text/x-wiki {{Short description|1972 నుండి 2001 వరకు నేపాల్ రాజు}} {{Redirect|బీరేంద్ర}} {{Use dmy dates|date=September 2023}} {{Infobox royalty | name = బీరేంద్ర | birth_name = బీరేంద్ర బీర్ బిక్రమ్ షా దేవ్ | succession = [[నేపాల్ రాజు]] | image = Birendra Bir Bikram Shah c. 1967 (restoration).jpg | caption = బీరేంద్ర {{circa|1967}} | reign = 31 జనవరి 1972 – 1 జూన్ 2001 | coronation = 24 ఫిబ్రవరి 1975 | cor_type = [[బీరేంద్ర (నేపాల్ రాజు) పట్టాభిషేకం|పట్టాభిషేకం]] | predecessor = [[మహేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|మహేంద్ర]] | successor = [[దీపేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|దీపేంద్ర]] | reg_type = {{nowrap|[[నేపాల్ ప్రధాన మంత్రుల జాబితా|ప్రధాన మంత్రులు]]}} | regent = {{List collapsed|title=''జాబితా చూడండి''|1=[[కీర్తి నిధి బిస్తా]]<br/>[[నాగేంద్ర ప్రసాద్ రిజాల్]]<br/>[[తులసి గిరి]]<br/>[[సూర్య బహదూర్ థాపా]]<br/>[[లోకేంద్ర బహదూర్ చంద్]]<br/>[[మారిచ్ మాన్ సింగ్ శ్రేష్ఠ]]<br/>[[కృష్ణ ప్రసాద్ భట్టారాయ్]]<br/>[[గిరిజా ప్రసాద్ కొయిరాలా]]<br/>[[మన్ మోహన్ అధికారి]]<br/>[[షేర్ బహదూర్ దేవుబా]]}} | full_name = బీరేంద్ర బీర్ బిక్రమ్ షా దేవ్ <br /> {{langx|ne|वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह देव|italics=yes}} | regnal_name = శ్రీ పంచ్ మహారాజాధిరాజ్ బీరేంద్ర బీర్ బిక్రమ్ షా దేవ్ <br /> {{langx|ne|श्री५ महाराजाधिराज वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह देव|italics=yes}} | spouse = {{marriage|[[ఐశ్వర్య (నేపాల్ రాణి)|రాణి ఐశ్వర్య]]|1970}} | issue = [[దీపేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|యువరాజు దీపేంద్ర]]<br />[[శృతి (నేపాల్ యువరాణి)|యువరాణి శృతి]]<br />[[నిరాజన్ (నేపాల్ యువరాజు)|యువరాజు నిరాజన్]] | dynasty = [[షా వంశం|షా]] | father = [[మహేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|రాజు మహేంద్ర]] | mother = [[ఇంద్ర (నేపాల్ యువరాణి)|ఇంద్ర రాజ్య లక్ష్మీ దేవి]] | birth_date = {{Birth date|1945|12|29|df=y}} | birth_place = [[నారాయణహితి రాజభవనం]], [[ఖాట్మండు]], [[నేపాల్ రాజ్యం|నేపాల్]] | death_date = {{Death date and age|2001|6|1|1945|12|28|df=y}} | death_place = నారాయణహితి రాజభవనం, ఖాట్మండు, నేపాల్ | death_cause = [[నేపాల్ రాజకుటుంబ హత్యకాండ|హత్య]] (తుపాకీ గాయాలు) | religion = [[హిందూ మతం]] | signature = }} శ్రీ పంచ్ '''బీరేంద్ర బీర్ బిక్రమ్ షా దేవ్''' ({{langx|ne|वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह देव}}; 29 డిసెంబర్ 1945 – 1 జూన్ 2001) 1972 నుండి 2001లో జరిగిన నేపాల్ రాజకుటుంబ హత్యకాండలో హత్యకు గురయ్యే వరకు నేపాల్ రాజుగా ఉన్నారు. బీరేంద్ర అప్పటి రాజు మహేంద్ర, యువరాణి ఇంద్రల మొదటి కుమారుడు. 1972లో ఆయన సింహాసనాన్ని అధిష్టించినప్పుడు తన తండ్రి నుండి ''పంచాయతీ'' వ్యవస్థను వారసత్వంగా పొంది నేపాల్‌కు సంపూర్ణ రాచరికాధికారితో పాలించారు. 1990 విప్లవం తరువాత ఆయన ఆ వ్యవస్థను రద్దు చేసి రాజకీయ పార్టీలపై ఉన్న నిషేధాన్ని ఎత్తివేశారు. ప్రజాస్వామ్య రాజ్యాంగ రాచరికంలో దేశాధినేతగా వ్యవహరిస్తూ కొత్త రాజ్యాంగాన్ని ప్రకటించారు. 1996లో [[నేపాల్ కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ (మావోయిస్ట్ సెంటర్)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ నేపాల్]] తిరుగుబాటు ప్రారంభించినప్పుడు ఆయన పాలన చివరి భాగంలో నేపాల్ అంతర్యుద్ధం ప్రారంభమైంది. == బాల్యం, విద్యాభ్యాసం == బీరేంద్ర [[ఖాట్మండు]]లోని నారాయణహితి రాజభవనంలో అప్పటి యువరాజు మహేంద్ర బీర్ బిక్రమ్ షా దేవ్, ఆయన మొదటి భార్య యువరాణి ఇంద్ర రాజ్య లక్ష్మీ దేవిల రెండవ కుమారుడిగా జన్మించారు. బీరేంద్ర మహేంద్రకు పెద్ద కుమారుడు కానప్పటికీ, మహేంద్ర మొదటి కుమారుడు రవీంద్ర షా ఆయన వివాహానికి ముందే జన్మించడం, ఒక గురుంగ్ మహిళకు జన్మించడం వల్ల అతన్ని "చట్టవిరుద్ధమైన బిడ్డగా" పరిగణించారు. దీనివల్ల బీరేంద్ర యువరాజుగా, వారసుడిగా ప్రకటించబడ్డారు.<ref name="DT">{{Cite news |title=King Birendra of Nepal |url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1309622/King-Birendra-of-Nepal.html |work=Daily Telegraph |date=23 August 2001 |access-date=21 July 2008 |archive-date=15 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230315200029/https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1309622/King-Birendra-of-Nepal.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.chandra-thapa.com.np/2014/01/the-late-king-birendra-bir-bikram-shah-childhoow-picture.html|title=The Late King Birendra Bir Bikram Shah – Childhood Picture|access-date=23 July 2015|archive-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726232512/http://www.chandra-thapa.com.np/2014/01/the-late-king-birendra-bir-bikram-shah-childhoow-picture.html|url-status=dead}}</ref> బీరేంద్ర తన సోదరుడు జ్ఞానేంద్రతో కలిసి [[డార్జిలింగ్]]లోని సెయింట్ జోసెఫ్ స్కూల్ (జెసూట్ పాఠశాల)లో ఎనిమిదేళ్లపాటు చదువుకున్నారు. 13 మార్చి 1955న వారి తాత రాజు త్రిభువన్ మరణించడంతో వారి తండ్రి నేపాల్ సింహాసనాన్ని అధిష్టించారు. తండ్రి రాజు కావడంతో బీరేంద్ర నేపాల్ [[యువరాజు]] అయ్యారు. 1959లో బీరేంద్ర యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లోని ఈటన్ కళాశాలలో చేరారు. 1964 వరకు ఈటన్‌లో చదివిన తరువాత ఆయన నేపాల్‌కు తిరిగి వచ్చి దేశంలోని మారుమూల ప్రాంతాలకు కాలినడకన ప్రయాణించి గ్రామాల్లో అందుబాటులో ఉన్న వాటితో నిరాడంబరంగా జీవిస్తూ దేశాన్ని అన్వేషించడం ప్రారంభించారు.<ref name="DT" /> ఆ తరువాత ఆయన టోక్యో విశ్వవిద్యాలయంలో కొంతకాలం గడిపి ఆపై 1967 నుండి 1968 వరకు హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయంలో రాజకీయ సిద్ధాంతాన్ని అభ్యసించి తన విద్యను పూర్తి చేశారు.<ref name="BBC">{{Cite news |title=Birendra: Nepal's monarch of change |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/1365485.stm |publisher=BBC |date=2 June 2001 |access-date=21 July 2008 |archive-date=22 July 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080722202242/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/1365485.stm |url-status=live }}</ref> బీరేంద్ర తన యవ్వనంలో ప్రయాణాలను ఇష్టపడేవారు. కెనడా, లాటిన్ అమెరికా, ఆఫ్రికా, భారతదేశంలోని అనేక ప్రాంతాలు, అనేక ఇతర ఆసియా దేశాలకు ప్రయాణించారు. ఆయన కళాఖండాల సేకర్త, నేపాలీ చేతివృత్తుల కళాకారులకు మద్దతుదారు. హెలికాప్టర్లను నడపడం కూడా నేర్చుకున్నారు.<ref name="NYT">{{Cite news |last=Crossette |first=Barbara |date=3 June 2001 |title=Birendra, 55, Ruler of Nepal's the Hindu Kingdom |work=The New York Times |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0CEEDD143FF930A35755C0A9679C8B63 |access-date=21 July 2008 |archive-date=3 March 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090303085152/http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0CEEDD143FF930A35755C0A9679C8B63 |url-status=live }}</ref> బీరేంద్ర తన రెండవ బంధువు అయిన రాణా కుటుంబానికి చెందిన ఐశ్వర్య రాజ్య లక్ష్మీ దేవిని 27 ఫిబ్రవరి 1970న వివాహం చేసుకున్నారు.<ref>{{Cite book |title=Milestones of History |last=Mainali |first=Pramod |year=2000 |isbn=99946-960-4-1 |page=111 |publisher=Pramod Mainali }}</ref> చరిత్రలో అత్యంత ఖరీదైన హిందూ వివాహ వేడుకలలో ఒకటిగా పేరుగాంచిన ఈ వివాహానికి 9.5 మిలియన్ డాలర్లు ఖర్చు చేశారు.<ref>{{Cite magazine |title=Marriage of Convenience |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,878784-1,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090214175438/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,878784-1,00.html |url-status=dead |archive-date=14 February 2009 |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |date=9 March 1970 |access-date=21 July 2008 }}</ref> == పాలన == === తొలి రోజులు === తన తండ్రి రాజు మహేంద్ర మరణం తర్వాత 31 జనవరి 1972న తన 26వ ఏట బీరేంద్ర నేపాల్ సింహాసనాన్ని అధిష్టించారు. అయితే మొదటి సంవత్సరం రాజు మరణానికి సంతాప దినాలుగా పరిగణించడం, రెండవ సంవత్సరం అశుభకరమైనదిగా మత పండితులు భావించడం వల్ల ఆయన పట్టాభిషేకం 24 ఫిబ్రవరి 1975 వరకు (ఆయనకు 29 ఏళ్లు వచ్చే వరకు) ఆలస్యమైంది.<ref>{{Cite news | author = Bernard Weinraub |date=24 February 1975 |title=World's Only Hindu King Is Crowned in Nepal Ritual |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1975/02/24/archives/worlds-only-hindu-king-is-crowned-in-nepal-ritual-worlds-only-hindu.html |access-date=6 August 2022 |issn=0362-4331 |archive-date=26 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201126145419/https://www.nytimes.com/1975/02/24/archives/worlds-only-hindu-king-is-crowned-in-nepal-ritual-worlds-only-hindu.html |url-status=live }}</ref> [[హిందూ మతం|హిందూ]] చక్రవర్తిగా ఆయన నేపాలీ సంప్రదాయాలను పాటించవలసి వచ్చింది.<ref>{{Cite news |author=Bernard Weinraub |date=23 February 1975 |title=Nepal Begins Ritual Of Royal Coronation |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1975/02/23/archives/nepal-begins-ritual-of-royal-coronation.html |access-date=6 August 2022 |issn=0362-4331 |archive-date=8 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230308141906/https://www.nytimes.com/1975/02/23/archives/nepal-begins-ritual-of-royal-coronation.html |url-status=live }}</ref> === పంచాయతీ యుగం === రాజకీయ పార్టీలపై నిషేధం ఉన్న, స్థానిక, ప్రాంతీయ కౌన్సిల్‌ల (వీటిని పంచాయతీలు అని పిలుస్తారు) ద్వారా పాలన సాగే దేశాన్ని వారసత్వంగా పొందిన బీరేంద్ర సింహాసనాన్ని అధిష్టించిన తర్వాత పూర్తి నిరంకుశ పాలకుడిగా మారారు.<ref name="NYT" /> ''పంచాయతీ'' ప్రభుత్వ వ్యవస్థను నిర్వహించే ప్రయత్నంలో నేపాలీ కాంగ్రెస్ పార్టీకి చెందిన ప్రముఖ నాయకులను తరచుగా అరెస్టు చేసేవారు.<ref name="NYT" /> 1980ల కాలంలో రాజకీయ సంస్థలపై ఉన్న ఆంక్షలు సడలించబడ్డాయి. దీంతో విద్యార్థుల నేతృత్వంలోని ఉదారవాద వర్గాలు నేపాల్‌లో రాజ్యాంగ మార్పులను డిమాండ్ చేయడం ప్రారంభించాయి.<ref name="BBC" /><ref>{{Cite web|url=http://www.nepalhomepage.com/news/century_poll/english/birendra|title=King Birendra Credentials|access-date=23 July 2015|archive-date=17 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201117071004/http://nepalhomepage.com/news/century_poll/english/birendra/|url-status=dead}}</ref> పెరుగుతున్న ప్రజాస్వామ్య అనుకూల ఉద్యమం కారణంగా పార్టీ రహిత లేదా బహుళ-పార్టీ వ్యవస్థ మధ్య ఎంచుకోవడానికి ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ (రిఫరెండం) నిర్వహిస్తామని బీరేంద్ర ప్రకటించారు. రిఫరెండంలో బహుళ-పార్టీ వ్యవస్థ లేదా పంచాయతీ వ్యవస్థ అనే రెండు ఎంపికలు ఇచ్చారు. మే 1980లో జరిగిన ప్రజాభిప్రాయ సేకరణలో పార్టీ రహిత వ్యవస్థ 55% నుండి 45% మెజారిటీతో విజయం సాధించింది.<ref name="Malhotra">{{Cite news |last=Malhotra |first=Inder |date=4 June 2001 |title=King Birendra of Nepal |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/news/2001/jun/04/guardianobituaries.nepal |access-date=21 July 2008 |archive-date=4 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200604100326/https://www.theguardian.com/news/2001/jun/04/guardianobituaries.nepal |url-status=live }}</ref> ఎన్నికల ఫలితం రాజును ఆర్థికంగా, రాజకీయంగా దేశంలో భారీ పునర్నిర్మాణాలు చేపట్టేలా చేసింది. జాతీయ ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ తరువాత ఆయన సమతుల్య అభివృద్ధిని సృష్టించడానికి దేశాన్ని 5 అభివృద్ధి ప్రాంతాలుగా విభజించారు. ప్రతి విభాగాన్ని సంవత్సరానికి ఒకసారి సందర్శించేవారు; 1990లో ఆయన హోదా రాజ్యాంగబద్ధమైన రాచరికంగా మారిన తర్వాత ఈ సందర్శనలు నిలిపివేయబడ్డాయి.<ref name=":5" /> === ప్రజాస్వామ్య యుగం === [[File:Birendra of Nepal with Rajiv Gandhi.jpg|భారత ప్రధాని [[రాజీవ్ గాంధీ]]తో కరచాలనం చేస్తున్న బీరేంద్ర, 1985|thumb]] 1990లో నేపాల్‌లో వరుస సమ్మెలు, ప్రజాస్వామ్య అనుకూల అల్లర్లు చెలరేగాయి. ఈ అల్లర్ల కారణంగా బీరేంద్ర రాజకీయ పార్టీలపై నిషేధాన్ని ఎత్తివేశారు, ఏప్రిల్ 1990లో రాజ్యాంగ చక్రవర్తిగా మారడానికి అంగీకరించారు. ప్రతిపక్ష వర్గాలకు ప్రాతినిధ్యం వహించడానికి, వారి రాజకీయ సంస్కరణల డిమాండ్లను నెరవేర్చడానికి కొత్త రాజ్యాంగాన్ని సిద్ధం చేయడానికి ఆయన ఒక స్వతంత్ర రాజ్యాంగ సిఫార్సు కమిషన్‌ను నియమించారు.<ref>{{Cite web |url=http://countrystudies.us/nepal/53.htm |title=The Constitution of 1990 |access-date=21 July 2008 |publisher=Country Studies |archive-date=5 July 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090705230937/http://countrystudies.us/nepal/53.htm |url-status=live }} {{PD-notice}}</ref> ఈ కమిషన్ ప్రతిపాదిత రాజ్యాంగ ముసాయిదాను 10 సెప్టెంబర్ 1990న ఆయనకు సమర్పించింది. బహుళ-పార్టీ ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థతో బీరేంద్రను రాజ్యాంగ రాచరికానికి దేశాధినేతగా ఈ కొత్త రాజ్యాంగం మార్చింది. ముసాయిదా రాజ్యాంగాన్ని ప్రధాన మంత్రి [[కృష్ణ ప్రసాద్ భట్టారాయ్]], ఆయన మంత్రివర్గం ఆమోదించారు. 9 నవంబర్ 1990న బీరేంద్ర నేపాల్‌ను రాజ్యాంగ రాచరికంగా మార్చే కొత్త రాజ్యాంగాన్ని ప్రకటించారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/news/2001/jun/04/guardianobituaries.nepal|title=King Birendra of Nepal A ruler much loved by his people, he bowed to popular will and surrendered absolute power|newspaper=The Guardian|date=4 June 2001|last1=Malhotra|first1=Inder|access-date=14 December 2016|archive-date=4 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200604100326/https://www.theguardian.com/news/2001/jun/04/guardianobituaries.nepal|url-status=live}}</ref> ఒక రాజ్యాంగ చక్రవర్తిగా బీరేంద్ర తన ప్రజాస్వామ్య దృక్పథం, ప్రవర్తనల కారణంగా ఆటోక్రాటిక్ పాలకుడిగా ఉన్నప్పటికంటే ఎక్కువ ప్రజాదరణ పొందారు.<ref>{{Cite web |last=VIEWPOINT |date=2 June 2022 |title=13 Reasons Why Former King Birendra Shah Is the Most Loved Monarch of Nepal |url=https://www.nepwave.com/13-reasons-why-former-king-birendra-shah-is-the-most-loved-monarch-of-nepal/ |access-date=16 July 2022 |website=NEPWAVE |language=en-US |archive-date=16 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220716221904/https://www.nepwave.com/13-reasons-why-former-king-birendra-shah-is-the-most-loved-monarch-of-nepal/ |url-status=dead }}</ref> అయితే, బీరేంద్ర మావోయిస్టు తిరుగుబాటుదారులకు, ప్రభుత్వ బలగాలకు మధ్య జరిగిన నేపాల్ అంతర్యుద్ధం (1996 నుండి 2006 వరకు) నిరోధించలేకపోయారు.<ref name=":1">Sharma, S. (2019). ''The Nepal Nexus: An Inside Account of the Maoists, the Durbar and New Delhi''. Penguin Random House India Private Limited.</ref> === హత్య === 1 జూన్ 2001న, నేపాలీ రాచరిక నివాసమైన నారాయణహితి రాజభవనంలో జరిగిన విందు కార్యక్రమంలో బీరేంద్ర, ఆయన కుటుంబ సభ్యులు ఆయన కుమారుడు యువరాజు దీపేంద్ర చేతిలో దారుణంగా హత్య చేయబడ్డారు.<ref>{{Cite news |last=Crossette |first=Barbara |date=4 June 2001 |title=Birendra, 55, Nepal's King During Transition to Democracy, Is Dead |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2001/06/04/obituaries/birendra-55-nepals-king-during-transition-to-democracy-is-dead.html |access-date=16 July 2022 |issn=0362-4331 |archive-date=31 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181231143809/https://www.nytimes.com/2001/06/04/obituaries/birendra-55-nepals-king-during-transition-to-democracy-is-dead.html |url-status=live }}</ref> తనను తాను కాల్చుకున్న తరువాత కోమాలోకి వెళ్లిన దీపేంద్ర రాజుగా ప్రకటించబడ్డాడు. కానీ ఆయన స్పృహలోకి రాకుండానే కొద్ది రోజుల తర్వాత మరణించినట్లు ప్రకటించబడింది.<ref>{{Cite web |date=1 September 2001 |title=Tragedy in Nepal Royal Family Massacred |url=https://www.hinduismtoday.com/magazine/september-october-2001/2001-09-tragedy-in-nepal-royal-family-massacred/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221107145813/https://www.hinduismtoday.com/magazine/september-october-2001/2001-09-tragedy-in-nepal-royal-family-massacred/ |archive-date=7 November 2022 |access-date=26 July 2022 |website=Hinduism Today |language=en-US}}</ref> ఆ తర్వాత బీరేంద్ర తమ్ముడు జ్ఞానేంద్ర రాజుగా చేయబడ్డాడు.<ref>{{Cite news |last1=West |first1=Julian |date=2 June 2001 |title=Nepal's royal killer is named King as his parents are cremated |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/nepal/1311386/Nepals-royal-killer-is-named-King-as-his-parents-are-cremated.html |url-status=live |url-access=subscription |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/nepal/1311386/Nepals-royal-killer-is-named-King-as-his-parents-are-cremated.html |archive-date=12 January 2022}}{{cbignore}}</ref> == ముఖ్యమైన పనులు, అభివృద్ధి కార్యక్రమాలు == === దౌత్యపరమైన ప్రచారం === [[File:President Ronald Reagan During The State Visit of King Birendra Bir Kikram Shah Dev of Nepal with Joan Rivers in The East Room - DPLA - 60fec4f8987746ef9d0967ac59ae12dc.jpg|thumb|యుఎస్ అధ్యక్షుడు [[రోనాల్డ్ రీగన్]]తో బీరేంద్ర, 1983]] భారతదేశం, చైనా, సోవియట్ యూనియన్ల ఆధిపత్య ప్రభావాలు ఉన్నప్పటికీ ఆయన నేపాల్ స్వాతంత్ర్యాన్ని నిలబెట్టగలిగారు. రాజుగా ఆయన చేసిన మొదటి విదేశీ పర్యటనలు అక్టోబరు 1973లో భారతదేశానికి, రెండు నెలల తర్వాత చైనాకు జరిగాయి.<ref>{{Cite web |title=King Birendra's Historic China Visit |url=http://peoplesreview.com.np/index.php/articles/item/2446-king-birendra-s-historic-china-visit |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150723230223/http://peoplesreview.com.np/index.php/articles/item/2446-king-birendra-s-historic-china-visit |archive-date=23 July 2015 |access-date=23 July 2015}}</ref> ముస్తాంగ్ విప్లవం సమయంలో నేపాల్ నుండి ముస్తాంగ్, చైనా నుండి టిబెట్ విడిపోకుండా అడ్డుకున్నారు.<ref>{{Cite web |date=28 January 2020 |title=खम्पा काण्ड : नेपालबाट मुस्ताङलाई टुक्य्राएर तिब्बत कब्जा गर्न विदेशीले गराएको विद्रोह ! |url=https://www.swadeshnepal.com/2020/01/15628/ |access-date=23 July 2022 |website=Swadesh Nepal |language=en-US |archive-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220723013036/https://www.swadeshnepal.com/2020/01/15628/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=देवकी विष्ट |title=खम्पा विद्रोह' मा लिपुलेक नजिक लडाईं लडेका एक प्रहरीको संस्मरण |url=https://www.breaknlinks.com/nepali/news/2593 |access-date=23 July 2022 |website=Breaknlinks |language=ne |archive-date=10 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220810183457/https://www.breaknlinks.com/nepali/news/2593 |url-status=live }}</ref> చైనాకు వ్యతిరేకంగా పనిచేస్తున్న ఖంపాల తిరుగుబాటును నిరాయుధీకరించడం ద్వారా నేపాల్-చైనా సంబంధాలు కొత్త శిఖరాలకు చేరుకున్నాయి.<ref name=":3">{{Cite web |last=Basnyat |first=Prem Singh |title=A forgotten history |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/67819/ |access-date=22 July 2022 |website=My Republica |language=en |archive-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220723021548/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/67819/ |url-status=live }}</ref><ref name="premBasnyat">{{Cite book |last=Basnyāta |first=P. |title=Nepalese Army in Tibetan Khampa Disarming Mission |date=2007 |publisher=Sarwochcha Man Singh Basnyat |isbn=978-99946-2-863-6}}</ref> [[సార్క్|దక్షిణాసియా ప్రాంతీయ సహకార మండలి (సార్క్)]], దక్షిణాసియా ఆహార నిల్వల స్థాపనకు ఆయన చేసిన విస్తృత ప్రచారం కోసం దేశ ప్రజలు ఆయనను గుర్తుంచుకుంటారు. తన పాలనా కాలంలో ఖాట్మండులో సార్క్ సచివాలయాన్ని కూడా ఏర్పాటు చేయగలిగారు.<ref name=":2">{{Cite web |title=Diplomatic achievements of King Birendra: From Peace Zone Proposal to expansion of foreign relations |url=https://english.nepalpress.com/2021/06/02/diplomatic-achievements-of-king-birendra-from-peace-zone-proposal-to-expansion-of-foreign-relations/ |access-date=16 July 2022 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=1 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221001182551/https://english.nepalpress.com/2021/06/02/diplomatic-achievements-of-king-birendra-from-peace-zone-proposal-to-expansion-of-foreign-relations/ |url-status=live }}</ref> దౌత్య సంబంధాలు కలిగి ఉన్న దేశాల సంఖ్యను 49 నుండి 96కి పెంచుతూ అదనంగా 46 దేశాలతో సంబంధాలు నెలకొల్పగలిగారు. ఐక్యరాజ్యసమితిలో నేపాల్‌ను ఒక శాంతి మండలంగా ప్రచారం చేయడం ద్వారా నేపాల్ తటస్థ విధానాన్ని మరింత బలోపేతం చేశారు.<ref>{{Cite web |title=NRC0015 – Nepali foreign policy and Zone of Peace: an attempt at neutrality? – NIPoRe |url=https://nipore.org/nrc0015-nepali-foreign-policy-and-zone-of-peace-an-attempt-at-neutrality/ |access-date=16 July 2022 |language=en-US |archive-date=7 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220707073318/https://nipore.org/nrc0015-nepali-foreign-policy-and-zone-of-peace-an-attempt-at-neutrality/ |url-status=live }}</ref> ఆసియాలోని రెండు బలమైన దేశాల మధ్య ఉన్న నేపాల్ ఆ రెండు దేశాలతో మంచి సంబంధాలు కలిగి ఉండాలని ఆయన గట్టిగా విశ్వసించారు.<ref name="Malhotra" /> === శాంతికి ప్రోత్సాహం === గౌతమ బుద్ధుని జననం, విదేశీ శక్తులతో అలీన విధానం వంటి చారిత్రక శాంతి హోదాను పరిగణనలోకి తీసుకుని నేపాల్‌ను శాంతి దేశంగా ప్రకటించాలని ఐక్యరాజ్యసమితి సమావేశంలో ఆయన ప్రతిపాదించారు.<ref>{{Cite web |last=Magazine |first=New Spolight |title=Late King Birendra And His Demand For "Peace Zone"Status For Nepal. |url=https://www.spotlightnepal.com/2019/05/15/late-king-birendra-and-his-demand-peace-zonestatus-nepal/ |access-date=16 July 2022 |website=SpotlightNepal |language=en |archive-date=16 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220716202712/https://www.spotlightnepal.com/2019/05/15/late-king-birendra-and-his-demand-peace-zonestatus-nepal/ |url-status=live }}</ref> ఐక్యరాజ్యసమితిలో 116 దేశాలు ఈ ప్రతిపాదనకు మద్దతు ఇచ్చాయి.<ref name=":2" /> తరువాత ఆయన 1986లో "పీస్ కీపింగ్ ట్రైనింగ్ క్యాంప్"ను స్థాపించారు. ఇది 2001లో శాంతి పరిరక్షక బలగాలకు శిక్షణ ఇవ్వడానికి ఒక శిక్షణా సంస్థగా పునర్నిర్మించబడింది. తరువాత దీనిని బీరేంద్ర పీస్ ఆపరేషన్స్ ట్రైనింగ్ సెంటర్గా మార్చారు. ఐక్యరాజ్యసమితి సహకారంతో నేపాల్ శిక్షణ పొందిన శాంతి పరిరక్షక దళాలను పంపడం ప్రారంభించి ఐక్యరాజ్యసమితిలో క్రియాశీల సభ్యునిగా మారింది.<ref>{{Cite web |title=BPOTC {{!}} वीरेन्द्र शान्ति कार्य तालिम केन्दर |url=https://bpotc.nepalarmy.mil.np/ |access-date=16 July 2022 |website=bpotc.nepalarmy.mil.np |archive-date=16 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220716232532/https://bpotc.nepalarmy.mil.np/ |url-status=live }}</ref> 1974లో ఉత్తర హిమాలయ ప్రాంతంలో స్థిరపడిన ఖంపాస్ తిరుగుబాటుదారులను నిరాయుధులను చేయడంలో ఆయన విజయం సాధించారు. ఆయుధాలు అప్పగించిన వారికి భూమి, డబ్బు, పౌరసత్వం ఇచ్చి, వారి ఆయుధాలను జప్తు చేశారు. లొంగిపోని వారు టిబెటన్ ప్రాంతం వైపు వెళ్లకుండా నిషేధించారు.<ref name=":3" /><ref>{{Cite web |last=Saxena |first=Shobhan |date=30 March 2008 |title=The legion of Betrayed Warriors |url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/the-legion-of-betrayed-warriors/articleshow/2910662.cms |access-date=23 July 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220723013041/https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/the-legion-of-betrayed-warriors/articleshow/2910662.cms |url-status=live }}</ref> దేశంలో మావోయిస్టుల విప్లవాన్ని అణచివేయడానికి సైన్యాన్ని ఉపయోగించడాన్ని నిరోధించిన ఘనత కూడా బీరేంద్రకే దక్కుతుంది. సైన్యం ప్రయోగం పరిస్థితులను మరింత దిగజార్చి దేశంలో శాంతికి విఘాతం కలిగించే ప్రమాదం ఉండేది.<ref name=":1" /><ref>{{Citation |last=Nepal Insight |title=Why didn't birendra use the army against Maoist? {{!}} Nepal History |date=20 June 2019 |url=https://www.youtube.com/watch?v=Ca2FHjNR-z0 |language=ne |access-date=17 July 2022 |archive-date=17 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220717231824/https://www.youtube.com/watch?v=Ca2FHjNR-z0 |url-status=live }}</ref> === పర్యావరణ పరిరక్షణ === [[File:Tibetan Snowcock.jpg|thumb|సాగర్‌మాత నేషనల్ పార్క్ వద్ద ఒక టిబెటన్ స్నోకాక్]] రాజు బీరేంద్ర ప్రకృతి ప్రేమికుడిగా, ప్రకృతి పరిరక్షణకు గొప్ప మద్దతుదారుడిగా పేరుగాంచారు. ప్రభుత్వపరంగా ప్రకృతి పరిరక్షణ ధోరణి ఆయన హయాంలోనే ప్రారంభమైంది. టెరాయ్ వలసలు, వేట కారణంగా ఖడ్గమృగాల సంఖ్య విపరీతంగా తగ్గిపోవడంతో ప్రభుత్వం 130 మంది సాయుధ పురుషులతో ఖడ్గమృగాల పెట్రోలింగ్ దళాన్ని (నేపాలీ: ''గైడా గస్తీ''), చిత్వాన్ అంతటా గార్డ్ పోస్టుల నెట్‌వర్క్‌ను ఏర్పాటు చేసింది. చట్టపరమైన వ్యవస్థ ద్వారా ఖడ్గమృగాల అంతరించిపోవడాన్ని నివారించడానికి జాతీయ పార్క్ చట్టం తీసుకువచ్చారు. దీని ద్వారా డిసెంబర్ 1970లో చిత్వాన్ నేషనల్ పార్క్ ప్రకటించబడి, 1971లో సరిహద్దులు నిర్ణయించబడి, 1973లో స్థాపించబడింది.<ref name="Gurung1983">Gurung, K. K. (1983). ''Heart of the Jungle: the Wildlife of Chitwan, Nepal''. André Deutsch, London.</ref><ref name="adhikari">{{cite journal|author=dhikari, T. R.|date=2002|url=http://www.sosrhino.org/news/Updatepoaching.pdf|title=The curse of success|journal=Habitat Himalaya – A Resources Himalaya Factfile|volume=IX|number=3|archive-date=24 March 2023|access-date=16 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20230324130119/http://www.sosrhino.org/news/Updatepoaching.pdf|url-status=dead}}</ref> [[File:Greater one-horned rhinoceros at Chitwan.jpg|left|thumb|చిత్వాన్ జాతీయ ఉద్యానవనం వద్ద ఒక [[భారతీయ ఖడ్గమృగం]]]] దేశంలో పులుల సంరక్షణ కోసం 1976లో 368 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణంలో ''రాయల్ కర్నాలి వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం'' ప్రకటించారు. దీనిని తరువాత 1982లో రాయల్ బర్దియా వన్యప్రాణుల అభయారణ్యంగా మార్చారు. బబాయ్ రివర్ వ్యాలీని 1984లో ఈ రిజర్వ్ ఏరియాకు కలుపారు. రిజర్వ్‌లోని పర్యావరణ వ్యవస్థ అభివృద్ధి చెందడంతో 1988లో ఈ ప్రాంతాన్ని జాతీయ ఉద్యానవనంగా ప్రకటించారు.<ref name="mk98">Majupuria, T. C., Kumar, R. (1998). ''Wildlife, National Parks and Reserves of Nepal.'' S. Devi, Saharanpur and Tecpress Books, Bangkok. {{ISBN|974-89833-5-8}}</ref> దేశంలో నాల్గవ రక్షిత ప్రాంతంగా 1976లో లాంగ్టాంగ్ హిమాలయ ప్రాంతం నుండి లాంగ్టాంగ్ నేషనల్ పార్క్ స్థాపించబడింది. దీనికోసం నువాకోట్, రసువా, సింధుల్‌పాల్చోక్ జిల్లాల్లో 1,710 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణాన్ని కేటాయించారు.<ref name="nbrb2007">{{cite book |url=http://lib.icimod.org/record/7560/files/Nepal%20Biodiversity%20Resource%20Book.pdf |title=Nepal Biodiversity Resource Book. Protected Areas, Ramsar Sites, and World Heritage Sites |publisher=International Centre for Integrated Mountain Development, Ministry of Environment, Science and Technology, in cooperation with United Nations Environment Programme, Regional Office for Asia and the Pacific |year=2007 |isbn=978-92-9115-033-5 |location=Kathmandu |author1=Bhuju, U. R. |author2=Shakya, P. R. |author3=Basnet, T. B. |author4=Shrestha, S. |access-date=2 June 2024 |archive-date=26 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110726170342/http://books.icimod.org/demo/uploads/ftp/Nepal%20Biodiversity%20Resource%20Book.pdf |url-status=live }}</ref> 1976లో మరొక వన్యప్రాణుల అభయారణ్యాన్ని కోశి తప్పూ వన్యప్రాణుల అభయారణ్యంగా ప్రకటించారు. అదే సంవత్సరంలో సుదూర-పశ్చిమ ప్రావిన్స్‌లోని టెరాయ్ ప్రాంతంలో రాయల్ శుక్లాఫాంటా వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం స్థాపించారు. దీనిని తరువాత విస్తరించి 1980ల చివరలో జాతీయ ఉద్యానవనంగా మార్చారు.<ref name="majupuria1998">{{Cite book |author=Majupuria, T.C. |title=Wildlife, National Parks and Reserves of Nepal |author2=Kumar, R. |publisher=S. DeviSaharanpur and Tecpress Books |year=1998 |isbn=974-89833-5-8 |location=Bangkok |pages=237–240 |chapter=Royal Sukla Phanta Wildlife Reserve |name-list-style=amp}}</ref><ref name="Basnet_al2019">{{Cite journal |author1=Basnet, H. |author2=Thakuri, D.C. |author3=Bhetwal, K. |author4=Joshi, D. |author5=Poudyal, L.P. |name-list-style=amp |year=2019 |title=Recent records of threatened birds in the Sukilaphanta Grassland, Suklaphanta National Park, Nepal, with particular focus on White-throated Bushchat ''Saxicola insignis'' and Finn's Weaver ''Ploceus megarhynchus'' |url=https://www.researchgate.net/publication/340730965 |journal=Birding Asia |issue=32 |pages=93–96}}</ref> హుమ్లా, ముగు, జుమ్లా ప్రాంతాల విశిష్టమైన వృక్ష, జంతుజాలాన్ని రక్షించడానికి ప్రసిద్ధ రారా సరస్సును కలుపుకుని రారా నేషనల్ పార్క్ అదే సంవత్సరంలో స్థాపించబడింది. ఇది తన తండ్రి రాజు మహేంద్ర కలను సాకారం చేసింది.<ref name="nbrb2007" /><ref>{{Cite web |title=Nepali Times {{!}} The Brief » Blog Archive » Remembering Rara |url=https://www.nepalitimes.com/blogs/thebrief/2017/10/02/remembering-rara/ |access-date=20 July 2022 |language=en-US |archive-date=23 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230923021550/https://nepalitimes.com/blogs/thebrief/2017/10/02/remembering-rara |url-status=live }}</ref> అదే సంవత్సరంలో సాక్రెడ్ హిమాలయన్ ల్యాండ్‌స్కేప్లో భాగంగా సోలుఖుంబు జిల్లాలో 1,148 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణంలో సాగర్‌మాత నేషనల్ పార్క్ స్థాపించబడింది.<ref>{{Cite book |author1=Gurung, C. P. |title=Conservation Biology in Asia |author2=Maskey, T. M. |author3=Poudel, N. |author4=Lama, Y. |author5=Wagley, M. P. |author6=Manandhar, A. |author7=Khaling, S. |author8=Thapa, G. |author9=Thapa, S. |publisher=Nepal Society for Conservation Biology, Asia Section and Resources Himalaya Foundation |year=2006 |isbn=99946-996-9-5 |editor1=McNeely, J. A. |location=Kathmandu |pages=10–20 |chapter=The Sacred Himalayan Landscape: Conceptualizing, Visioning, and Planning for Conservation of Biodiversity, Culture and Livelihoods in the Eastern Himalaya |editor2=McCarthy, T. M. |editor3=Smith, A. |editor4=Whittaker, O. L. |editor5=Wikramanayake, E. D. |chapter-url=https://conbio.org/images/content_groups/Asia/Chapter%201_Gurung_Himalayan%20Landscape.pdf |name-list-style=amp |author10=Wikramanayake, E. D. |access-date=2 June 2024 |archive-date=28 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231128232904/https://conbio.org/images/content_groups/Asia/Chapter%201_Gurung_Himalayan%20Landscape.pdf |url-status=live }}</ref> 1984లో సుదూర-పశ్చిమ ప్రాంతంలోని బజాంగ్, బాజురా, అచ్చామ్, దోటి జిల్లాలలో 225 చదరపు కిలోమీటర్ల ప్రాంతాన్ని ఖాప్తడ్ నేషనల్ పార్క్గా రక్షిత ప్రాంతంగా కేటాయించారు. అదే సంవత్సరంలో పర్సా వన్యప్రాణుల అభయారణ్యాన్ని కూడా స్థాపించి దాన్ని తరువాత జాతీయ ఉద్యానవనంగా పొడిగించారు. దేశంలోని ఏకైక ట్రాన్స్-హిమాలయన్ జాతీయ ఉద్యానవనమైన షెయ్ ఫోక్సుండో నేషనల్ పార్క్ను కర్నాలీ ప్రావిన్స్‌లోని డోల్పా, ముగు జిల్లాల్లో 3,555 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణంతో 1984లో స్థాపించారు. ఇందులో ప్రసిద్ధ ఫోక్సుండో సరస్సు కూడా ఉంది.<ref name="nbrb2007"/> వేటను ఒక హాబీగా కొనసాగించే రాజ సంప్రదాయాన్ని పరిరక్షించడానికి, క్షీణిస్తున్న వన్యప్రాణుల వనరులను నిరోధించడానికి ఆయన 1987లో ధోర్పాటన్ హంటింగ్ రిజర్వ్ను స్థాపించారు. ఆయన తండ్రికి స్మారక చిహ్నంగా 1990లో అప్పటి యువరాజు జ్ఞానేంద్ర అధ్యక్షతన కింగ్ మహేంద్ర ట్రస్ట్ ఫర్ నేచర్ కన్జర్వేషన్ కూడా స్థాపించబడింది. మహేంద్ర ట్రస్ట్ స్థాపనతో ఆయన అన్నపూర్ణ కన్జర్వేషన్ ఏరియాను ప్రకటించారు.<ref>Croes, K. D. (2006). Conserving the king: Inverting the origin story of the Annapurna Conservation Area Project of Nepal. ''HIMALAYA, the Journal of the Association for Nepal and Himalayan Studies'', ''26''(1), 6.</ref> ఆయన కృషితో నేపాల్ 1979లో సాగర్‌మాత నేషనల్ పార్క్ను,<ref>{{Cite web |last=Centre |first=UNESCO World Heritage |title=Sagarmatha National Park |url=https://whc.unesco.org/en/list/120/ |access-date=11 August 2022 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en |archive-date=28 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231028174004/https://whc.unesco.org/en/list/120 |url-status=live }}</ref> 1984లో చిత్వాన్ నేషనల్ పార్క్ను<ref>{{Cite web |last=Centre |first=UNESCO World Heritage |title=Chitwan National Park |url=https://whc.unesco.org/en/list/284/ |access-date=11 August 2022 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en |archive-date=26 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190826120952/https://whc.unesco.org/en/list/284/ |url-status=live }}</ref> యునెస్కో [[ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం|ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలలో]] చేర్చగలిగింది. అలాగే కాఠ్మండు, లలిత్‌పూర్, భక్తపూర్ దర్బార్ చతురస్రాల వంటి స్మారక కట్టడాలు, పశుపతినాథ్ ఆలయం, బౌధనాథ్, స్వయంభునాథ్, చాంగ్ నారాయణ్ వంటి మతపరమైన ప్రదేశాలు కూడా 1979లో ఈ జాబితాలో చేర్చబడ్డాయి.<ref>{{Cite web |last=Centre |first=UNESCO World Heritage |title=Kathmandu Valley |url=https://whc.unesco.org/en/list/121/ |access-date=11 August 2022 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en |archive-date=4 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231104081358/https://whc.unesco.org/en/list/121/ |url-status=live }}</ref> === ఆర్థిక సంస్కరణలు === [[File:TUTH Emergency Hall.jpg|thumb|నేపాల్‌లోని పురాతన బోధనాసుపత్రి అయిన త్రిభువన్ యూనివర్శిటీ టీచింగ్ హాస్పిటల్ బ్లాకుల్లో ఒకటి.]] స్థిరత్వం, పర్యావరణ పరిరక్షణపై దృష్టి సారించి {{Start date|1975|12|28|df=y}}న చైనా సహాయంతో నేపాల్‌లో ట్రాలీ బస్సు వ్యవస్థను స్థాపించారు. నేపాల్‌గంజ్ ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1973), పోఖారా ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1974), బుట్వాల్ ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1976), భక్తపూర్ ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1979), ధన్‌కుటా ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1980), బీరేంద్రనగర్ ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1981), గజేంద్రనారాయణ్ ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1986) లను స్థాపించడం ద్వారా ఆయన తన తండ్రి మార్గాన్ని అనుసరించారు.<ref>Khatri, M. B. (2018). Industrial development in Nepal: Problems and prospects. ''Economic Journal of Nepal'', ''41''(3-4), 25-40.</ref> ఖాట్మండుకు మెలమ్చి నీటి ప్రాజెక్టు ప్రణాళికను రూపొందించిన ఘనత బీరేంద్రదే.<ref>{{Cite web |last=Magazine |first=New Spolight |title=MELAMCHI PROJECT Water At The Tap |url=https://www.spotlightnepal.com/2021/04/04/melamchi-project-water-tap/ |access-date=30 June 2022 |website=SpotlightNepal |language=en |archive-date=30 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220630182510/https://www.spotlightnepal.com/2021/04/04/melamchi-project-water-tap/ |url-status=live }}</ref> గోరఖాలీ టైర్స్ ఇండస్ట్రీస్, ఉదయపూర్ సిమెంట్ ఇండస్ట్రీస్ లిమిటెడ్, నేపాల్ మెటల్ కంపెనీ, నేపాల్ ఫార్మాస్యూటికల్స్ అన్నీ ఆయన కాలంలోనే స్థాపించబడ్డాయి. బీరేంద్ర పశుపతి ఏరియా డెవలప్‌మెంట్ ట్రస్ట్‌కు పోషకుడిగా ఉన్నారు.<ref>{{Cite web |title=RAOnline Reports on Nepal – The Royal Tragedy |url=https://www.raonline.ch/pages/story/np/npstory22c.html |access-date=30 June 2022 |website=www.raonline.ch |archive-date=11 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220811124858/https://www.raonline.ch/pages/story/np/npstory22c.html |url-status=live }}</ref> ఏప్రిల్ 1979లో డెడ్ బర్న్ మ్యాగ్నసైట్, టాల్క్ పౌడర్‌ను ఉత్పత్తి చేసే లక్ష్యంతో డోలఖా జిల్లాలోని లాకురి దండా వద్ద నేపాల్ ప్రభుత్వం, ఒరిస్సా ఇండస్ట్రీస్ సంయుక్త పెట్టుబడితో నేపాల్ ఓరియంటల్ మాగ్నసైట్ ఫ్యాక్టరీ స్థాపించబడింది.<ref>{{Cite web |title=Govt making efforts to revive Nepal Orind Magnesite |url=https://kathmandupost.com/money/2014/04/01/govt-making-efforts-to-revive-nepal-orind-magnesite |access-date=23 July 2022 |website=kathmandupost.com |language=English |archive-date=3 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221003072253/https://kathmandupost.com/money/2014/04/01/govt-making-efforts-to-revive-nepal-orind-magnesite |url-status=live }}</ref> 1983లో ఆయన నేపాల్-పాకిస్థాన్ జాయింట్ ఎకనామిక్ కమీషన్‌ను ఏర్పాటు చేసి దేశంలోకి గణనీయమైన విదేశీ పెట్టుబడులను తీసుకురాగలిగారు. ప్రపంచ బ్యాంకు, కువైట్, జపాన్ ఆర్థిక సహాయంతో 1982లో కులేఖానిలో 60 మెగావాట్ల [[జలవిద్యుత్]] ప్రాజెక్టు ప్రారంభమైంది.<ref>{{Cite web |title=Nepal {{!}} History, Population, Flag, Language, Map, & Facts |url=https://www.britannica.com/place/Nepal |access-date=26 July 2022 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=12 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120312210525/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/409152/Nepal/23651/Health-and-education |url-status=live }}</ref> జపాన్ ఇంటర్నేషనల్ కోఆపరేషన్ ఏజెన్సీ ఆర్థిక మద్దతుతో 1982లో టియు టీచింగ్ హాస్పిటల్ స్థాపించబడింది.<ref>{{Cite web |title=About – Institute of Medicine |url=http://iom.edu.np/about/ |access-date=17 July 2022 |language=en-US |archive-date=17 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220717200810/http://iom.edu.np/about/ |url-status=live }}</ref> నార్దేవి ఆయుర్వేద ఆసుపత్రి 1974లో స్థాపించబడింది. సర్వీస్‌లో ఉన్న పోలీసులకు, వారి కుటుంబాలకు ఉచిత ఆరోగ్య సేవలను అందించే ఉద్దేశ్యంతో 2040 బిఎస్ చైత్ర 27న రాజు నేపాల్ పోలీస్ హాస్పిటల్‌ను స్థాపించారు. దేశంలో ట్రేడ్ ఆఫ్ స్టాక్స్, క్యాపిటల్స్ వృద్ధిని నిర్వహించడానికి, ప్రోత్సహించడానికి ఆయన 1976లో సెక్యూరిటీస్ ఎక్స్ఛేంజ్ సెంటర్ లిమిటెడ్‌ను స్థాపించారు. ఈ కేంద్రం తరువాత మనం ఇప్పుడు చూస్తున్న నేపాల్ స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజ్గా అభివృద్ధి చెందింది.<ref>{{Cite web |title=Nepal Stock Exchange |url=https://www.nepalstock.com.np/about-us/introduction |access-date=11 August 2022 |website=www.nepalstock.com.np |archive-date=5 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221005162742/https://www.nepalstock.com.np/about-us/introduction |url-status=live }}</ref> 1984లో నేపాల్ తొలి టెలివిజన్ ఛానెల్ నేపాల్ టెలివిజన్ను స్థాపించిన ఘనత ఆయనకే దక్కుతుంది. ఇది ఫ్రెంచ్ సహాయంతో 1985లో తన మొదటి ఛానెల్‌ను ప్రారంభించింది. ఈ ఆర్థిక సంస్కరణల కారణంగా 1986 నాటికి దేశంలో దాదాపు 125 వేల మంది కార్మికులకు ఉపాధి కల్పించే 2,054 పారిశ్రామిక సంస్థలు ఉన్నాయి. 1990 నాటికి టెలివిజన్ ప్రజల దరికి చేరడంతో వీడియో అద్దె సేవలు, శాటిలైట్ డిష్‌లు సాధారణంగా అందుబాటులోకి వచ్చాయి. నేపాల్‌లో సంస్కృత విద్యను నిర్వహించడానికి రాజు బీరేంద్ర 1986లో రాష్ట్రీయ పంచాయతీ సలహా, సమ్మతితో డాంగ్‌లో మహేంద్ర సంస్కృత విశ్వవిద్యాలయాన్ని స్థాపించారు. ఇది దేశంలో రెండవ విశ్వవిద్యాలయం.<ref>{{Cite book |title=Nepal Sanskrit University Act, 2043 English |publisher=Law Commission Nepal |year=1986}}</ref> === రహదారులు, రవాణా === గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో రహదారులను నిర్మించడం కంటే వాయు కనెక్టివిటీని నిర్మించడం చౌక అని 1972 నాటి అధ్యయనాలు చూపించాయి.<ref name=":4">{{Cite web |last=Yang |first=Eunmo |date=2007 |title=Modernization of Nepal under the Shah Dynasty, 1951–1991 |url=https://www.zum.de/whkmla/sp/0708/eunmo/eunmo1.html#ed |access-date=26 July 2022 |website=www.zum.de |publisher=Korean Minjok Leadership Academy International Program |archive-date=5 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221005224041/https://www.zum.de/whkmla/sp/0708/eunmo/eunmo1.html#ed |url-status=live }}</ref> అప్పటి ప్రభుత్వం గ్రామీణ ప్రాంతాలను విమానాశ్రయాలతో అనుసంధానించాలని, ట్రాఫిక్ ప్రవాహం ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు మాత్రమే రోడ్లు నిర్మించాలని నిర్ణయం తీసుకుంది. ఈ విధానంలో భాగంగా 1973లో బాగ్‌లుంగ్ విమానాశ్రయం (బలేవా విమానాశ్రయం), ధోర్పాటన్ విమానాశ్రయం, మహేంద్రనగర్ విమానాశ్రయం, రుకుమ్ చౌర్జహారి విమానాశ్రయం స్థాపించబడ్డాయి. సన్ఫెబాగర్ విమానాశ్రయం 1975లో స్థాపించబడింది. సిమికోట్ విమానాశ్రయం 18 మార్చి 1977న, డోల్పా విమానాశ్రయం 1978లో, రామేచాప్ విమానాశ్రయం 1979లో స్థాపించబడ్డాయి. సిల్గాడి విమానాశ్రయంగా పిలువబడే దోటి విమానాశ్రయం 1973లో తారు రన్‌వేతో నిర్మించబడింది. రారా విమానాశ్రయంగా పిలువబడే తాల్చా విమానాశ్రయం 1975లో నిర్మించబడింది. ఫుంగ్లింగ్‌లో ఉన్న తప్లెజంగ్ విమానాశ్రయం (సుకేతార్ విమానాశ్రయం), జిరి విమానాశ్రయం, ఫాప్లు విమానాశ్రయం, బజాంగ్ విమానాశ్రయం 1976లో నిర్మించబడ్డాయి.<ref>{{Cite web |date=21 November 2020 |title=Timeline of Nepal Aviation, glimpse from 1949 to 2020 |url=https://www.aviationnepal.com/timeline-of-nepal-aviation-glimpse-from-1949-to-2020/ |access-date=24 July 2022 |website=Aviation Nepal |language=en-US |archive-date=25 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220925200550/https://www.aviationnepal.com/timeline-of-nepal-aviation-glimpse-from-1949-to-2020/ |url-status=live }}</ref> రోల్పా విమానాశ్రయం 1980లో, మనంగ్ విమానాశ్రయం 1981లో, బాజురా విమానాశ్రయం 1984లో, దార్చుల విమానాశ్రయం 1986లో ప్రారంభమయ్యాయి.<ref>{{Cite web |last=Adventures |first=Third Rock |title=Airports in Nepal – 50 Places That Connect the Country to the World |url=https://www.thirdrockadventures.com/blog/airports-in-nepal |access-date=24 July 2022 |website=Third Rock Adventures |language=en |archive-date=26 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220526132209/https://www.thirdrockadventures.com/blog/airports-in-nepal |url-status=live }}</ref> స్విస్ ప్రభుత్వ సహాయంతో సోలుఖుంబుకు వెళ్లే లామోసంగు-జిరి రహదారిని 1985లో ప్రారంభించారు.<ref>{{Cite web |last=SHRESTHA |first=PRAGYA |date=2005 |title=The great green road |url=http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=496#.YuBdc7pBzDc |access-date=26 July 2022 |website=archive.nepalitimes.com |archive-date=8 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230308142006/http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=496#.YuBdc7pBzDc |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Switzerland – Nepal: A close partnership lasting more than 50 years – Nepal {{!}} ReliefWeb |url=https://reliefweb.int/report/nepal/switzerland-nepal-close-partnership-lasting-more-50-years |access-date=26 July 2022 |website=reliefweb.int |date=4 August 2009 |language=en |archive-date=26 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220726233223/https://reliefweb.int/report/nepal/switzerland-nepal-close-partnership-lasting-more-50-years |url-status=live }}</ref> === వ్యవసాయ ప్రోత్సాహం === బీరేంద్ర పాలనలో ప్రభుత్వం వ్యవసాయ ప్రోత్సాహంపై అధిక దృష్టి సారించింది. ఫలితంగా 1990 నాటికి దాదాపు 90% జనాభా ప్రత్యక్షంగా లేదా పరోక్షంగా వ్యవసాయంలో పాల్గొంది. చైనా సహాయంతో 1985లో కంపెనీల చట్టం 2021 (బిక్రమ్ సంబత్) కింద భృకుటి పల్ప్, పేపర్ స్థాపించబడింది.<ref>{{Cite journal |last=Chitrakar |first=Tara Devi |year=2012 |title=Performance of Bhrikuti Paper and Pulp Limited: Before and After Privatization |url=https://www.pyc.edu.np/index.php?option=com_content&view=article&id=604:performance-of-bhrikuti-paper-and-pulp-limited-before-and-after-privatization&catid=97:volume-v-2012&Itemid=530 |journal=PYC Nepal Journal of Management |volume=5 |pages=44–54 |doi=10.3126/pycnjm.v5i1.81346 |via=[[Public Youth Campus]] |access-date=2 June 2024 |archive-date=27 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210727084203/https://www.pyc.edu.np/index.php?option=com_content&view=article&id=604%3Aperformance-of-bhrikuti-paper-and-pulp-limited-before-and-after-privatization&catid=97%3Avolume-v-2012&Itemid=530 |url-status=live }}</ref><ref name=":0">{{Cite web |date=6 December 2011 |title=Largest Paper Mill in Nepal Closing |url=https://www.globalpapermoney.com/largest-paper-mill-in-nepal-closing--cms-5946 |access-date=27 July 2021 |website=Global Paper Money |archive-date=27 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210727082210/https://www.globalpapermoney.com/largest-paper-mill-in-nepal-closing--cms-5946 |url-status=live }}</ref> వ్యవసాయ భూములు, వ్యవసాయ శ్రామిక శక్తి పెరగడంతో ఆహార సరఫరా పెరిగి మెరుగైన పోషణ లభించింది. మొక్కజొన్న ఉత్పత్తి 1961లో 500,000 టన్నుల నుండి 1991లో 1 మిలియన్ టన్నులకు పెరిగింది. చైనా సాంకేతిక సహాయంతో 1982లో నవల్పరాసి జిల్లా సున్వాల్ వద్ద లుంబినీ షుగర్ మిల్స్ నిర్మించబడింది.<ref>{{Cite news |date=13 January 1964 |title=NEPAL GETS HELP OF EAST AND WEST; Aid Projects were sped by China, Russia, U. S. and India. |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1964/01/13/archives/nepal-gets-help-of-east-and-west-aid-projects-sped-by-china-russia.html |access-date=26 July 2022 |issn=0362-4331 |archive-date=26 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220726233223/https://www.nytimes.com/1964/01/13/archives/nepal-gets-help-of-east-and-west-aid-projects-sped-by-china-russia.html |url-status=live }}</ref><ref name=":4" /> గోరఖాలీ రబ్బరు పరిశ్రమల స్థాపన వల్ల ఝాపా, ఇల్లం సహా తూర్పు నేపాల్‌లోని అనేక ఇతర ప్రదేశాలలో మొట్టమొదటిసారిగా రబ్బరు సాగు ప్రారంభమైంది.<ref>{{Cite web |title=Rubber industry readied for operation in Jhapa |url=https://english.khabarhub.com/2021/27/166439/ |access-date=30 July 2022 |website=Khabarhub |language=en |archive-date=30 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220730180632/https://english.khabarhub.com/2021/27/166439/ |url-status=live }}</ref><ref>Poudel, M., Adhikari, P., Dhungana, S., Paudel, S., Thapa, K., Bidari, A., & Manandhar, R. (2020). Economics of rubber production in Jhapa, Nepal. ''Journal of Agriculture and Natural Resources'', ''3''(1), 198-208.</ref><ref>{{Cite news |last=BHANDARI |first=TILAK |date=1 March 2021 |title=Saving Rubber Industries and Save Environment in Nepal |work=TILAK |url=https://www.irjr-n.org/rubber/saving-rubber-industries-and-save-environment-in-nepal/ |access-date=2 June 2024 |archive-date=1 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231001090258/https://www.irjr-n.org/rubber/saving-rubber-industries-and-save-environment-in-nepal/ |url-status=live }}</ref> భృకుటి పల్ప్ అండ్ పేపర్, హేతౌడ టెక్స్‌టైల్స్ వంటి వ్యవసాయ ఆధారిత పరిశ్రమల స్థాపన, పెద్ద సంఖ్యలో కార్పెట్, గార్మెంట్ పరిశ్రమల ఏర్పాటు వ్యవసాయ ఉత్పత్తులను మార్చడానికి ఉపయోగపడి ఆర్థిక వ్యవస్థకు ఎంతగానో దోహదపడ్డాయి.<ref>Kharel, K. R., & Upadhyaya, Y. M. (2021). Contribution of Cottage and Small Scale Industries for Boosting Nepalese Economy. ''Tribhuvan University Journal'', ''36''(01), 45-57.</ref> === రాజకీయ విజయాలు === [[File:Nepal development regions.png|thumb|నేపాల్ 5 అభివృద్ధి ప్రాంతాలతో పరిపాలనా విభజన]] బీరేంద్ర హయాంలో 2037 బిఎస్ లో ప్రజాస్వామ్యం కోసం ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ జరిగింది, ఇందులో బహుళ-పార్టీ వ్యవస్థ లేదా పంచాయతీ వ్యవస్థ అనే ఎంపికలు ఇచ్చారు. పంచాయతీ యుగంలో జాతీయ ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ తర్వాత ఆయన సమతుల్య అభివృద్ధిని సృష్టించడానికి దేశాన్ని 5 అభివృద్ధి ప్రాంతాలుగా విభజించారు. ప్రతి విభాగాన్ని సంవత్సరానికి ఒకసారి సందర్శించారు; 1990 ప్రజాస్వామ్య ఉద్యమం తర్వాత ఈ సందర్శనలు నిలిపివేయబడ్డాయి.<ref name=":5">{{Cite journal |last=Khadka |first=Narayan |date=1991 |title=Nepal's Stagnant Economy: The Panchayat Legacy |url=https://www.jstor.org/stable/2645224 |journal=Asian Survey |volume=31 |issue=8 |pages=694–711 |doi=10.2307/2645224 |jstor=2645224 |issn=0004-4687 |access-date=2 June 2024 |archive-date=8 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230308142638/https://www.jstor.org/stable/2645224 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> అంతకుముందు నియంతృత్వ పాలన ఉన్నప్పటికీ, మద్దతుదారులు, రాజ కుటుంబ సభ్యుల నుండి నిరంతర ఒత్తిడి ఉన్నప్పటికీ రాజు ఎల్లప్పుడూ రాజ్యాంగ పరిమితులకు లోబడి పనిచేశారు, వాటిని ఎన్నడూ ఉల్లంఘించలేదు. దేశంలో ఏదైనా రాజకీయ సంక్షోభం వచ్చినప్పుడు రాజు బీరేంద్ర ఎప్పుడూ ముందుండేవారు. మధ్యంతర ఎన్నికలు (2051), సాధారణ ఎన్నికలు (2056) ఆయన సుపరిపాలనకు నిదర్శనాలు. రాజ్యాంగానికి సంబంధించిన ఏవైనా రాజకీయ విషయాలపై సలహా కోసం రాజు క్రమం తప్పకుండా సుప్రీం కోర్టును సంప్రదించేవారు, తద్వారా ఆయన రాజ్యాంగ సరిహద్దులను ఎన్నడూ అధిగమించలేదు. దేశ వ్యవహారాలను చర్చించేందుకు ప్రతి గురువారం తన ప్యాలెస్‌లో రాజు, ప్రధానమంత్రి సమావేశమయ్యే సంస్కృతిని ఆయన సృష్టించారు.<ref>{{Cite web |title=King Birendra's 30-year reign- Nepali Times |url=http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=8412#.YtSEQ0xBzDc |access-date=17 July 2022 |website=archive.nepalitimes.com |archive-date=17 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220717220315/http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=8412#.YtSEQ0xBzDc |url-status=live }}</ref> === సామాజిక సంస్కరణలు === తక్కువ అక్షరాస్యత స్థాయిలు జాతీయ పురోగతికి ప్రధాన ఆటంకం అని గుర్తించిన రాజు బీరేంద్ర విద్యావ్యవస్థ అభివృద్ధిని తన జాతీయ ప్రాధాన్యతగా మార్చుకున్నారు. 1971 నుండి ప్రారంభమైన పంచవర్ష ప్రణాళిక ప్రధానంగా కొత్త విద్యా సంస్థలను నిర్మించడం, ప్రస్తుత విద్యా వ్యవస్థ సామర్థ్యాన్ని పెంచడంపై దృష్టి సారించింది. తన పట్టాభిషేక శుభ సందర్భంగా నేపాలీ పౌరులందరికీ ప్రాథమిక విద్య ఉచితం అని రాజు బీరేంద్ర ప్రకటించారు.<ref>{{Cite web |title=Thirty years of King Birendra's reign- Nepali Times |url=http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=11394#.YtMnxkxBzDc |access-date=16 July 2022 |website=archive.nepalitimes.com |archive-date=16 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220716220150/http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=11394#.YtMnxkxBzDc |url-status=live }}</ref> 1978లో రాజ ఆమోదంతో అన్ని విద్యా సామగ్రి విద్యా సంస్థలకు ఉచితంగా పంపిణీ చేయబడింది.<ref>{{cite journal | url=http://www.jstor.org/stable/45242336 | jstor=45242336 | title=The Role of Free Compulsory Primary Education Policy for the Political Development in Nepal | last1=Janjua | first1=Saba Javeed | journal=Strategic Studies | year=2006 | volume=26 | issue=1 | pages=100–131 | access-date=2 June 2024 | archive-date=18 April 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230418221903/https://www.jstor.org/stable/45242336 | url-status=live }}</ref> రాజు బీరేంద్ర రాయల్ నేపాల్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీకి పోషకుడిగా మారారు. ఇది దేశంలో సైన్స్, టెక్నాలజీని అభివృద్ధి చేసే రంగంలో పనిచేసింది. ఈ ప్రాంతంలోని భాష, సంస్కృతిని పరిరక్షించడానికి ఆయన 1986లో మహేంద్ర సంస్కృత విశ్వవిద్యాలయంను స్థాపించారు. సోషల్ ప్రాక్టీసెస్ రిఫార్మ్ యాక్ట్ (2033 బి.ఎస్) కింద 1976లో నేపాల్‌లో వరకట్న వ్యవస్థ నేరంగా పరిగణించబడింది. పంచవర్ష ప్రణాళికలో భాగంగా పోస్ట్-గ్రాడ్యుయేట్ విద్యార్థులు గ్రామీణ ప్రాంతాల్లోని అభివృద్ధి పనులకు తమ ఒక-సంవత్సర సేవను అందించాల్సిన జాతీయ సేవా విధానాన్ని రాజు బీరేంద్ర ప్రారంభించారు. చరిత్రను భద్రపరిచే ప్రక్రియను ప్రారంభించి 1975లో నేచురల్ హిస్టరీ మ్యూజియంను స్థాపించారు. దేశంలో మాదకద్రవ్యాల వ్యాపారం, స్మగ్లింగ్ లేదా డ్రగ్స్ రవాణాను నిషేధిస్తూ 22 సెప్టెంబర్ 1976న నార్కోటిక్ డ్రగ్స్ (కంట్రోల్) చట్టం, 2033ను అమలు చేశారు.<ref>{{Cite web |last=diwakar |date=25 May 2021 |title=Narcotics law in Nepal: Everything you need to know about – OnlineKhabar English News |url=https://english.onlinekhabar.com/narcotics-law-in-nepal-everything-you-need-to-know-about.html |access-date=18 July 2022 |language=en-GB |archive-date=18 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220718023120/https://english.onlinekhabar.com/narcotics-law-in-nepal-everything-you-need-to-know-about.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Mahat |first=Sunny |title=How the ban came about andhow long it will stay in place |url=https://theannapurnaexpress.com/news/how-the-ban-came-about-andhow-long-it-will-stay-in-place-1479 |access-date=18 July 2022 |website=The Annapurna Express |language=en |archive-date=18 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220718023121/https://theannapurnaexpress.com/news/how-the-ban-came-about-andhow-long-it-will-stay-in-place-1479 |url-status=live }}</ref> === అభివృద్ధి విధానం === జనాభా, రోజువారీ రోడ్డు ట్రాఫిక్ ప్రకారం రోడ్ల అభివృద్ధి, గ్రామీణ ప్రాంతాలను విమానాశ్రయాలతో అనుసంధానించే విధానాన్ని బీరేంద్ర తీసుకున్నారు. అభివృద్ధి లక్ష్యాలను సాధించడానికి ఆయన అనేక ప్రభుత్వ సంస్థలను పునర్నిర్మించారు. రహదారుల నిర్మాణం, పారిశుధ్యం, శాస్త్రీయ, సాంకేతిక శిక్షణలపై నొక్కిచెప్పారు.<ref>{{Cite news |last=Montgomery |first=Paul L. |date=24 February 1975 |title=King With a Sense of Mission |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1975/02/24/archives/king-with-a-sense-of-mission-birendra-bir-bikram-shah-dev.html |access-date=24 July 2022 |issn=0362-4331 |archive-date=24 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220724230827/https://www.nytimes.com/1975/02/24/archives/king-with-a-sense-of-mission-birendra-bir-bikram-shah-dev.html |url-status=live }}</ref> కేంద్ర ప్రణాళికా సంస్థకు సంబంధించి నిర్వహించిన సమగ్ర అధ్యయనం 1972లో జాతీయ ప్రణాళికా సంఘం పునర్నిర్మాణానికి, 1987లో చిన్న చిన్న మార్పులకు దారితీసింది.<ref name=":4" /> ప్రభుత్వ విధానం ప్రధానంగా పర్యావరణ పరిరక్షణ, వ్యవసాయం, విద్యపై దృష్టి సారించింది. == విమర్శలు == === స్తబ్దుగా ఉన్న ఆర్థిక వ్యవస్థ === రాజు బీరేంద్ర అభివృద్ధికి అనుకూలమైన రాజుగా గుర్తుంచుకోబడినప్పటికీ, తన తండ్రి మహేంద్ర వలె దేశాన్ని వేగవంతమైన అభివృద్ధి దిశగా నడపలేకపోవడంపై ఆయన విమర్శలు కూడా ఎదుర్కొన్నారు. ఆయనకు రాజకీయ సంకల్పం ఉన్నప్పటికీ త్వరితగతిన అభివృద్ధి సాధించగల నైపుణ్యం లేకపోయింది. ప్రకృతి పరిరక్షణ ప్రయత్నాలు, సంస్కృతి, చరిత్ర పట్ల ఆయనకున్న శ్రద్ధ ఆర్థికాభివృద్ధికి ఆటంకాలుగా మారాయి. నిరంకుశ పాలకుడిగా ఆయన హయాంలో పంచాయతీ పాలన స్థిరమైన ఆర్థిక వ్యవస్థను మాత్రమే సృష్టించింది.<ref name=":5" /> === పరిపాలనా వైఫల్యం === రాజు బీరేంద్ర ఆధ్వర్యంలో పంచాయతీ పాలన విఫలమైందని చరిత్రకారులు ఎత్తిచూపుతున్నారు. ఆయన తన పాలనలో ఎక్కువ విదేశీ పెట్టుబడులను తీసుకురాలేకపోయారు, ఆయన తీసుకువచ్చిన అన్ని కార్యక్రమాలు, సంస్కరణలు తన తండ్రి వారసత్వంగా కొనసాగినవే. ఆయన తండ్రి గతంలో స్థాపించిన వివిధ సంస్థలను పునర్నిర్మించారు, తన తండ్రి ఊహించిన అభివృద్ధి ప్రణాళికలను మాత్రమే అమలు చేశారు.<ref>{{Cite web |last=Bhattarai |first=Kamal Dev |title=Six decades of American aid |url=https://theannapurnaexpress.com/news/six-decades-of-american-aid-1746 |access-date=23 July 2022 |website=The Annapurna Express |language=en |archive-date=30 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220730173822/https://theannapurnaexpress.com/news/six-decades-of-american-aid-1746 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Sharma |first=Sarthak Mani |date=3 September 2015 |title=High time to lift ban |url=https://archive.nepalitimes.com/article/nation/cannabis-high-time-to-lift-ban,2548 |access-date=23 July 2022 |website=nepalitimes |archive-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220723020000/https://archive.nepalitimes.com/article/nation/cannabis-high-time-to-lift-ban,2548 |url-status=live }}</ref><ref>{{Citation |title=Can WATER Change Nepal's FUTURE? – VisualPolitik EN | date=3 May 2018 |url=https://www.youtube.com/watch?v=8HDQs1H32LI |language=en |access-date=23 July 2022 |archive-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220723020000/https://www.youtube.com/watch?v=8HDQs1H32LI |url-status=live }}</ref> === విఫలమైన అభివృద్ధి ప్రయత్నాలు === బీరేంద్ర వివిధ సంస్థలను పునర్నిర్మించి అనేక అభివృద్ధి ప్రణాళికలను తీసుకువచ్చినప్పటికీ, ఆయన అభివృద్ధి ప్రయత్నాలు చాలావరకు విఫలమయ్యాయి. ఇది దేశంలో ఎలాంటి సమూల మార్పులకైనా ఆటంకం కలిగించింది. ఆయన కాలంలో నిర్మించిన అనేక విమానాశ్రయాలు, రోడ్లు చాలా అరుదుగా ఉపయోగించబడ్డాయి, చివరికి వాటిని మూసివేయవలసి వచ్చింది. కొత్తగా నిర్మించిన రోడ్లను చాలా తక్కువ వాహనాల యాజమాన్యం కారణంగా అరుదుగా ఉపయోగించారు, ఇది ఆర్థికాభివృద్ధికి పెద్దగా దోహదపడలేదు.<ref name=":4" /> === పంచాయతీ వ్యవస్థ పతనం === కొంతమంది చరిత్రకారులు, సమానత్వ వ్యతిరేకులు పంచాయతీ పాలన పతనానికి బీరేంద్రనే ఏకైక కారణంగా భావిస్తారు. 1980ల కాలంలో రాజకీయ సంస్థలపై ఆయన సడలించిన ఆంక్షల వల్ల అంతకుముందు అధికారంలో లేని పార్టీలకు బలం చేకూర్చింది.<ref name="BBC" /> == వ్యక్తిత్వం == చాలా చిన్న వయస్సు నుండి బీరేంద్ర ఒక దయగల యువరాజు అని ఆయన ఈటన్ ఉపాధ్యాయులు అభివర్ణించారు.<ref>{{Cite web |title=A king who could do no wrong- Nepali Times |url=http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=13873#.Yt3PbLpBzDc |access-date=24 July 2022 |website=archive.nepalitimes.com |archive-date=5 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230305183749/http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=13873#.Yt3PbLpBzDc |url-status=live }}</ref> "పాఠశాల అసెంబ్లీలో తన పూర్తి పేరు చదివినప్పుడు సిగ్గుపడే చాలా మంచి కుర్రాడు" అని అతని ఈటన్ క్లాస్‌మేట్స్ గుర్తు చేసుకున్నారు.<ref>{{Cite web |last=Malhotra |first=Inder |date=4 June 2001 |title=Obituary: King Birendra of Nepal |url=http://www.theguardian.com/news/2001/jun/04/guardianobituaries.nepal |access-date=15 May 2021 |website=[[The Guardian]]}}</ref> ప్రముఖ నేపాలీ మీడియా వ్యక్తి నీర్ షా బీరేంద్రను దయగల, అభివృద్ధిని ప్రేమించే రాజుగా వర్ణించారు.<ref>{{Cite web |date=3 June 2019 |title=Investigation into royal massacre was designedly flawed: Neer Shah (With video) |url=https://nepalireporter.com/2019/06/256010 |access-date=26 July 2022 |website=Reporters Nepal |language=en |archive-date=24 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220124230408/https://nepalireporter.com/2019/06/256010 |url-status=live }}</ref> రాజు చుట్టూ ఉన్న రాయలిస్టులు, వివిధ పండితులు ఇతరుల అభిప్రాయాలను వినగలిగే సాధారణ రాజుగా ఆయనను నిర్వచించారు.<ref name=":6" /><ref>{{Cite web |title=Swiss author pens Nepali classic |url=https://www.swissinfo.ch/eng/swiss-author-pens-nepali-classic/2211924 |access-date=30 July 2022 |website=SWI swissinfo.ch |date=20 September 2001 |language=en |archive-date=2 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230102065712/https://www.swissinfo.ch/eng/swiss-author-pens-nepali-classic/2211924 |url-status=live }}</ref> తన చుట్టూ ఉన్న వ్యక్తుల అభ్యర్థనలను కాదనలేకపోవడం, ఇతరులను ఆదేశించకుండా గుమస్తాలాగా తానే స్వయంగా పనిచేయడం వంటి ఆయన బలహీనతలను కూడా వారు విమర్శించారు.<ref name=":6">{{Cite book |last=Khanal |first=Rewati Raman |title=अनिभूति र अभिव्यक्ति (आत्म कथा) |publisher=Pradipta Printing and Publishing |year=2016 |edition=First |location=Kathmandu |language=ne}}</ref> బీరేంద్ర 2036 B.S. జన్మత్ సంగ్రహ (1980 ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ) కు అనుమతించారు. ఇది ప్రజాస్వామ్యం వైపు ఒక అడుగుగా పరిగణించబడింది. అయితే ప్రజాస్వామ్యం కోసం వాదిస్తున్న నాయకులు, చరిత్రకారులు ప్రజాభిప్రాయ సేకరణలో అవకతవకలు జరిగాయని ఆరోపించారు.<ref>{{Cite web |url=https://www.kullabs.com/classes/subjects/units/lessons/notes/note-detail/1971 |title=Political Events from 2036 to 2046 B.S. |access-date=23 July 2019 |archive-date=27 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200727000243/https://www.kullabs.com/classes/subjects/units/lessons/notes/note-detail/1971 |url-status=usurped }}</ref> [[1990 నేపాల్ విప్లవం|ప్రజా ఉద్యమం I]] తరువాత ఆయన నేపాల్‌లో రాజ్యాంగ రాచరికాన్ని స్థాపించారు.<ref>{{Cite news |date=11 November 1990 |title=Nepal's King Gives Way to Multiparty Democracy |newspaper=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/11/11/world/nepal-s-king-gives-way-to-multiparty-democracy.html |access-date=23 July 2019 |archive-date=23 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123071716/https://www.nytimes.com/1990/11/11/world/nepal-s-king-gives-way-to-multiparty-democracy.html |url-status=live }}</ref> బీరేంద్ర ప్రజాస్వామ్య దృక్పథాలు, సరళ స్వభావం పీపుల్స్ మూవ్‌మెంట్ I (1990) విజయానికి దారితీసి ఉండవచ్చని కొంతమంది చరిత్రకారులు ఊహించారు.<ref>{{Cite book |last1=Katawal |first1=Rookmangud |title=Aatmakatha ["Autobiography"] |date=2014 |isbn=978-9937874076 |edition=paperback |location=Nepal |language=ne |author-link1=Rookmangud Katawal|publisher=Publication nepalaya pvt. Limited}}<!--|access-date=29 September 2015--></ref> ఇతర దక్షిణాసియా దేశాలతో నేపాల్ విదేశీ సంబంధాలను బలోపేతం చేయడానికి ఆసియాలో సార్క్ (SAARC) ను ప్రవేశపెట్టిన ఘనత ఆయనకే దక్కుతుంది. == ఆరోగ్యం == బీరేంద్ర కరోనరీ ఆర్టరీ వ్యాధితో బాధపడ్డారు.{{citation needed|date=December 2025}} నవంబర్ 1999లో ఆయనకు తేలికపాటి గుండెపోటు రావడంతో లండన్‌లోని క్రామ్‌వెల్ ఆసుపత్రిలో చేరారు. అక్కడ ఆయనకు యాంజియోప్లాస్టీ జరిగింది.<ref>{{Cite web |date=2000 |title=Clean bill of health for king |url=https://archive.nepalitimes.com/news.php?id=11073 |access-date=2025-12-12 |website=Nepali Times}}</ref> == స్మారకాలు == చాలా కట్టడాలు, సంస్థలు, గౌరవాలకు రాజు బీరేంద్ర పేరు పెట్టారు. ఆయన పేరు మీద నిర్మించిన స్మారక కట్టడాలకు 2006లో పార్లమెంటు పునరుద్ధరణ తర్వాత, 2008లో రాచరికం ముగిసిన తర్వాత పేర్లు మార్చబడ్డాయి. 2006 రాజకీయ మార్పుల తర్వాత రాజు పేరు మీద నిర్మించిన హైవే పేరును లోక్ మార్గ్‌గా మార్చడానికి ప్రయత్నం జరిగింది. [[File:King Birendra and Queen Aishwarya Statue 20180227 GDK.jpg|thumb|300px|రాజు బీరేంద్ర, రాణి ఐశ్వర్యల విగ్రహం]] === విగ్రహాలు === # ధాంబోజీ చౌక్ ([[నేపాల్‌గంజ్]])<ref>{{Cite web |last=Republica |title=Tension in Dhamboji after late king Birendra's monument erected |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/4858/ |access-date=11 August 2022 |website=My Republica |language=en |archive-date=11 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220811013608/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/4858/ |url-status=live }}</ref> # డాంగ్ జిల్లా<ref>{{Cite web |title=KING BIRENDRA {{!}} Elizabeth Dalziel |url=https://www.elizabethdalziel.com/image/I0000F7nesd8Xfno |access-date=11 August 2022 |website=www.elizabethdalziel.com |archive-date=10 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220810180432/https://www.elizabethdalziel.com/image/I0000F7nesd8Xfno |url-status=live }}</ref> # బీరేంద్రనగర్ ([[సుర్ఖేత్ జిల్లా]])<ref>{{Cite web |last=TV |first=Danfe |date=30 December 2021 |title=A statue of King Birendra was placed in Surkhet |url=https://eng.danfetv.com/?p=52394 |access-date=11 August 2022 |website=Danfe TV- English |language=en-US |archive-date=2 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230102065716/https://eng.danfetv.com/?p=52394 |url-status=live }}</ref> # స్వర్గపురి ([[శివపురి నాగార్జున్ నేషనల్ పార్క్|శివపురి]]) # జావలఖేల్ ([[లలిత్‌పూర్, నేపాల్|లలిత్‌పూర్]]) # బంధ్యబాసిని ఆలయం ([[పోఖారా]]) # [[పశుపతినాథ్ ఆలయం]] ([[ఖాట్మండు]]) === పాఠశాలలు === # శ్రీ బీరేంద్ర హయ్యర్ సెకండరీ స్కూల్, భద్రపూర్ మునిసిపాలిటీ, ఝాపా జిల్లా # శ్రీ బీరేంద్ర హయ్యర్ సెకండరీ స్కూల్, చార్‌ఘరే, నువాకోట్ జిల్లా # శ్రీ బీరేంద్ర సార్వజనిక్ హయ్యర్ సెకండరీ స్కూల్, మోరంగ్ జిల్లా # శ్రీ బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, లాఖాంతరి, మోరంగ్ జిల్లా # శ్రీ బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, బేల్బరీ మునిసిపాలిటీ, మోరంగ్ జిల్లా # శ్రీ బీరేంద్ర మాధ్యమిక్ విద్యాలయ, ఝోరహత్, మోరంగ్ జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, కటహరి, మోరంగ్ జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, అర్ఘాఖాంచీ జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, దశరథ్‌చంద్, బైతడి జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, బదికేదార్ రూరల్ మునిసిపాలిటీ, దోతి జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, స్యాంగ్జా జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, నువాకోట్ జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, పర్బత్ జిల్లా # బీరేంద్ర సైనిక్ ఆవాసియా మహావిద్యాలయ, భక్తపూర్ # బీరేంద్ర జ్యోతి సెకండరీ స్కూల్, సోలుఖుంబు సోటాంగ్ === కళాశాలలు === # బీరేంద్ర విద్యా మందిర్ క్యాంపస్, తికాపూర్, కైలాలీ జిల్లా<ref>{{Cite web |last= |date=2018 |title=Institutional Overview |url=https://www.birendracampus.edu.np/about/institutional-overview |access-date=11 August 2022 |website=Birendra Bidhya Mandir Campus |language=en-US |archive-date=2 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202104303/https://www.birendracampus.edu.np/about/institutional-overview/ |url-status=live }}</ref> # బీరేంద్ర మల్టిపుల్ క్యాంపస్, భరత్‌పూర్ # బీరేంద్ర మెమోరియల్ కళాశాల, ధరణ్<ref>{{Cite web |title=About us |url=https://bmcdharan.edu.np/about-us/ |access-date=11 August 2022 |website=Birendra Memorial College |language=en-US |archive-date=6 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220706044603/https://bmcdharan.edu.np/about-us/ |url-status=live }}</ref> # బీరేంద్ర మల్టిపుల్ క్యాంపస్ === ప్రదేశాలు === # బీరేంద్రనగర్, సుర్ఖేత్ జిల్లా # బీరేంద్రనగర్, చిత్వాన్ # బీరేంద్ర చౌక్, బీరేంద్రనగర్ # బీరేంద్ర చౌక్, కాగేశ్వరి-మనోహర మునిసిపాలిటీ # బీరేంద్ర చౌక్, ఫుంగ్లింగ్ మునిసిపాలిటీ # బీరేంద్ర చౌక్, ధరణ్ # బీరేంద్ర చౌక్, తులసీపూర్, డాంగ్ జిల్లా # బీరేంద్ర చౌక్, నేపాల్‌గంజ్ # బీరేంద్ర చౌక్, ఇతహరి # బీరేంద్ర చౌక్, బెని, మ్యాగ్డి # బీరేంద్ర సరస్సు (బీరేంద్ర తాల్), గోర్ఖా జిల్లా # బీరేంద్ర ఐశ్వర్య పార్క్, ధాంగధి # బీరేంద్ర ఐశ్వర్య పార్క్, బాగ్‌లుంగ్ === కట్టడాలు === # బీరేంద్ర మ్యూజియం, ఖాట్మండు దర్బార్ స్క్వేర్ # బీరేంద్ర ఆర్మీ హాస్పిటల్ # బీరేంద్రనగర్ విమానాశ్రయం (సుర్ఖేత్ విమానాశ్రయం) === ఇతరం === # బీరేంద్ర బీర్, జ్యూరిచ్<ref>{{Cite web |last=swissinfo.ch |title=Swiss brewery defends choice of Nepalese monarch on beer bottle |url=https://www.swissinfo.ch/eng/business/birendra-beer_swiss-brewery-defends-choice-of-nepalese-monarch-on-beer-bottle/44076202 |access-date=30 June 2022 |website=SWI swissinfo.ch |date=26 April 2018 |language=en |archive-date=30 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220630152552/https://www.swissinfo.ch/eng/business/birendra-beer_swiss-brewery-defends-choice-of-nepalese-monarch-on-beer-bottle/44076202 |url-status=live }}</ref> # బీరేంద్ర మెమోరియల్ కప్ # బీరేంద్ర పీస్ ఆపరేషన్స్ ట్రైనింగ్ సెంటర్ # బీరేంద్రనగర్ జేసీస్ == పురస్కారాలు == ===జాతీయ పురస్కారాలు=== * మోస్ట్ గ్లోరియస్ మహేంద్ర చైన్<ref>{{Cite web|url=http://www.cyranos.ch/zzshah.jpg|title=Cyranos|access-date=December 19, 2023}}</ref> * [[File:Nepal Pratap Bhaskara.svg|70px]] సావరిన్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ నేపాల్ ప్రతాప్ భాస్కర * [[File:Order of Ojaswi Rajanya (Nepal) - ribbon.svg|70px]] సావరిన్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ఓజస్వి రాజన్య * [[File:Most Refulgent Order of the Star of Nepal.PNG|70px]] సావరిన్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది స్టార్ ఆఫ్ నేపాల్ (ఆర్డర్ ఆఫ్ నేపాల్ తారదీశ) * [[File:Order of Tri Shakti Patta - ribbon bar.svg|70px]] సావరిన్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ త్రి శక్తి పట్టా * [[File:Order of Gorkha Dakshina Bahu.svg|70px]] సావరిన్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ గూర్ఖా దక్షిణ బాహు * [[File:King Mahendra Investiture Medal 1956.gif|70px]] కింగ్ మహేంద్ర ఇన్వెస్టిచర్ మెడల్ గ్రహీత ===విదేశీ పురస్కారాలు=== * {{flag|Thailand}}: నైట్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది రాజమిత్రాభోర్న్ (1986)<ref>{{cite book|title=ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ [สมเด็จพระราชาธิบดี สมเด็จพระราชินี แห่งเนปาล พร้อมด้วยคณะ]|url= https://ratchakitcha.soc.go.th/documents/1573241.pdf|access-date= 9 April 2025|language=TH}}</ref> * {{flag|Denmark}}: నైట్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది ఎలిఫెంట్ (17 అక్టోబర్ 1989) * {{flagu|Japan}}: నైట్ గ్రాండ్ కార్డన్ విత్ కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది క్రిసాన్తిమమ్ (1975) * {{flag|Cyprus}}: గ్రాండ్ క్రాస్ విత్ కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ మకారియోస్ III ఆఫ్ సైప్రస్ (1980) * {{flag|Kingdom of Laos|1952}}: నైట్ గ్రాండ్ కార్డన్ విత్ కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది మిలియన్ ఎలిఫెంట్స్ అండ్ ది వైట్ పారాసోల్ (1970) * {{flagu|Netherlands}}: నైట్ గ్రాండ్ క్రాస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది గోల్డ్ లయన్ ఆఫ్ ది హౌస్ ఆఫ్ నస్సావు (22 మార్చి 1975) * {{flagu|France}}: గ్రాండ్ క్రాస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది లెజియన్ ఆఫ్ ఆనర్ (02/05/1983)<ref>{{Cite web|url=http://www.ambafrance-np.org/Bilateral-relations,651|title=Bilateral relations|website=La France au Népal|access-date=8 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20151018050841/http://www.ambafrance-np.org/Bilateral-relations,651|archive-date=18 October 2015|url-status=dead}}</ref> * {{flagu|Germany}}: గ్రాండ్ క్రాస్ స్పెషల్ క్లాస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ మెరిట్ ఆఫ్ ది ఫెడరల్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ జర్మనీ (1986) * {{flagu|Spain}}: నైట్ గ్రాండ్ క్రాస్ విత్ కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ కార్లోస్ III (19 సెప్టెంబర్ 1983)<ref>{{Cite web|url=http://www.boe.es/boe/dias/1983/09/20/pdfs/A25810-25810.pdf|title=Boletín Oficial del Estado|access-date=8 September 2018|archive-date=29 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200729092616/https://www.boe.es/boe/dias/1983/09/20/pdfs/A25810-25810.pdf|url-status=live}}</ref> * {{flag|Pakistan}}: నిషాన్-ఎ-పాకిస్థాన్ (1983)<ref>{{Cite web |last=Khan |first=Sami |date=27 May 2019 |title=How many Foreign Personalities got Nishan-e-Pakistan? |url=https://pakmcqs.com/pakistan-current-affairs-mcqs/how-many-foreign-personalities-got-nishan-e-pakistan |access-date=24 July 2022 |website=PakMcqs |language=en-US |archive-date=2 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230102065714/https://pakmcqs.com/pakistan-current-affairs-mcqs/how-many-foreign-personalities-got-nishan-e-pakistan |url-status=live }}</ref> * {{flag|Romania}}: గ్రాండ్ క్రాస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది స్టార్ ఆఫ్ రొమేనియా (1975) * {{flag|Chile}}: గ్రాండ్ క్రాస్ విత్ కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ మెరిట్ ఆఫ్ చిలీ (1989) * {{flag|Finland}}: గ్రాండ్ క్రాస్ విత్ కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది వైట్ రోజ్ ఆఫ్ ఫిన్లాండ్ (1988) * {{flag|Egypt}}: కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది నైల్ (1974) * {{flag|Yugoslavia}}: గ్రేట్ స్టార్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది యుగోస్లావ్ స్టార్ (2 ఫిబ్రవరి 1974) * {{flag icon|Romania|1965}} రొమేనియా: నైట్ గ్రాండ్ క్రాస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ 23 ఆగష్టు (1987) * {{flagu|United Kingdom}}: రాయల్ విక్టోరియన్ చైన్ గ్రహీత (23 ఫిబ్రవరి 1975) ===సంఘాల పురస్కారాలు=== * {{flagu|Japan}}: స్కౌట్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ జపాన్ వారి గోల్డెన్ ఫెసెంట్ అవార్డు (1978) == వంశవృక్షం == {{ahnentafel |collapsed=yes |align=center |boxstyle_1=background-color: #fcc; |boxstyle_2=background-color: #fb9; |boxstyle_3=background-color: #ffc; |boxstyle_4=background-color: #bfc; |1= 1. '''నేపాల్ రాజు బీరేంద్ర''' |2= 2. [[మహేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|నేపాల్ రాజు మహేంద్ర]] |3= 3. [[ఇంద్ర (నేపాల్ యువరాణి)|ఇంద్ర రాజ్య లక్ష్మీ దేవి]] |4= 4. [[త్రిభువన్ (నేపాల్ రాజు)|నేపాల్ రాజు త్రిభువన్]] |5= 5. [[కాంతి (నేపాల్ రాణి)|కాంతి రాజ్య లక్ష్మీ దేవి]] |6= 6. హరి షంషేర్ జంగ్ బహదూర్ రాణా |7= 7. మేఘా కుమారి రాజ్య లక్ష్మీ |8= 8. [[పృథ్వి (నేపాల్ రాజు)|నేపాల్ రాజు పృథ్వి]] |9= 9. దివ్యేశ్వరి రాజ్య లక్ష్మీ దేవి |10= 10. ఛత్రా, బర్హగావ్, ఔధ్ రాజా అర్జన్ సింగ్ సాహిబ్ |11= 11. కృష్ణావతి దేవి సాహిబా |12= 12. జుద్ధా షంషేర్ జంగ్ బహదూర్ రాణా (లమ్‌జుంగ్, కాస్కీ మహారాజు) |13= 13. పద్మా కుమారి |14= 14. ఎన్. బిక్రమ్ షా |15= }} == ఇవి కూడా చూడండి == *[[హత్యకు గురైన దేశాధినేతల జాబితా]] *[[నేపాల్ రాజు బీరేంద్ర విదేశీ పర్యటనల జాబితా]] *[[బీరేంద్ర, ఐశ్వర్యల వివాహం]] *[[బీరేంద్ర (నేపాల్ రాజు) పట్టాభిషేకం]] == మూలాలు == {{Reflist}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef | rows=2 | before=[[మహేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|మహేంద్ర]]}} {{s-ttl | title=నేపాల్ [[యువరాజు]] | years=1955–1972}} {{s-aft | rows=2 | after=[[దీపేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|దీపేంద్ర]]}} |- {{s-ttl | title=[[నేపాల్ రాజుల జాబితా|నేపాల్ రాజు]] | years=1972–2001}} {{s-end}} {{Heads of State of Nepal}} {{Authority control}} [[వర్గం:2001లో నేపాల్‌లో జరిగిన హత్యలు]] [[వర్గం:నేపాల్ రాజులు]] [[వర్గం:బ్రిటిష్ ఫీల్డ్ మార్షల్స్]] [[వర్గం:21వ శతాబ్దంలో హత్యకు గురైన చక్రవర్తులు]] [[వర్గం:21వ శతాబ్దపు ఆసియా చక్రవర్తులు]] [[వర్గం:నేపాలీ హిందువులు]] [[వర్గం:నేపాల్ హత్య బాధితులు]] [[వర్గం:నేపాల్‌లో తుపాకీతో మరణాలు]] [[వర్గం:ఈటన్ కళాశాల పూర్వ విద్యార్థులు]] [[వర్గం:టోక్యో విశ్వవిద్యాలయ పూర్వ విద్యార్థులు]] [[వర్గం:హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయ పూర్వ విద్యార్థులు]] [[వర్గం:1945 జననాలు]] [[వర్గం:2001 మరణాలు]] [[వర్గం:నేపాల్‌లో హత్య చేయబడిన వ్యక్తులు]] [[వర్గం:గ్రాండ్ క్రాస్ ఆఫ్ ది లెజియన్ ఆఫ్ ఆనర్ గ్రహీతలు]] [[వర్గం:గ్రాండ్ క్రాసెస్ స్పెషల్ క్లాస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ మెరిట్ ఆఫ్ ది ఫెడరల్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ జర్మనీ]] [[వర్గం:గ్రాండ్ క్రాసెస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది స్టార్ ఆఫ్ రొమేనియా]] [[వర్గం:నిషాన్-ఎ-ఇంతియాజ్ గ్రహీతలు]] [[వర్గం:షా వంశం]] [[వర్గం:ఆసియాలో హత్యలు, ఆత్మహత్యలు]] [[వర్గం:నేపాల్ అంతర్యుద్ధంలో పాల్గొన్న వ్యక్తులు]] [[వర్గం:హిందూ చక్రవర్తులు]] [[వర్గం:ఆసియాలో హత్యకు గురైన దేశాధినేతలు]] [[వర్గం:నేపాలీ కమ్యూనిస్ట్ వ్యతిరేకులు]] [[వర్గం:2001లో హత్య చేయబడిన రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:రాయల్ విక్టోరియన్ చైన్ గ్రహీతలు]] [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు ఆసియా చక్రవర్తులు]] e03qmlh2y1uium6brn2lqi5tm0w28bv 4942799 4942798 2026-08-24T01:02:49Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* వ్యక్తిత్వం */ 4942799 wikitext text/x-wiki {{Short description|1972 నుండి 2001 వరకు నేపాల్ రాజు}} {{Redirect|బీరేంద్ర}} {{Use dmy dates|date=September 2023}} {{Infobox royalty | name = బీరేంద్ర | birth_name = బీరేంద్ర బీర్ బిక్రమ్ షా దేవ్ | succession = [[నేపాల్ రాజు]] | image = Birendra Bir Bikram Shah c. 1967 (restoration).jpg | caption = బీరేంద్ర {{circa|1967}} | reign = 31 జనవరి 1972 – 1 జూన్ 2001 | coronation = 24 ఫిబ్రవరి 1975 | cor_type = [[బీరేంద్ర (నేపాల్ రాజు) పట్టాభిషేకం|పట్టాభిషేకం]] | predecessor = [[మహేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|మహేంద్ర]] | successor = [[దీపేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|దీపేంద్ర]] | reg_type = {{nowrap|[[నేపాల్ ప్రధాన మంత్రుల జాబితా|ప్రధాన మంత్రులు]]}} | regent = {{List collapsed|title=''జాబితా చూడండి''|1=[[కీర్తి నిధి బిస్తా]]<br/>[[నాగేంద్ర ప్రసాద్ రిజాల్]]<br/>[[తులసి గిరి]]<br/>[[సూర్య బహదూర్ థాపా]]<br/>[[లోకేంద్ర బహదూర్ చంద్]]<br/>[[మారిచ్ మాన్ సింగ్ శ్రేష్ఠ]]<br/>[[కృష్ణ ప్రసాద్ భట్టారాయ్]]<br/>[[గిరిజా ప్రసాద్ కొయిరాలా]]<br/>[[మన్ మోహన్ అధికారి]]<br/>[[షేర్ బహదూర్ దేవుబా]]}} | full_name = బీరేంద్ర బీర్ బిక్రమ్ షా దేవ్ <br /> {{langx|ne|वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह देव|italics=yes}} | regnal_name = శ్రీ పంచ్ మహారాజాధిరాజ్ బీరేంద్ర బీర్ బిక్రమ్ షా దేవ్ <br /> {{langx|ne|श्री५ महाराजाधिराज वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह देव|italics=yes}} | spouse = {{marriage|[[ఐశ్వర్య (నేపాల్ రాణి)|రాణి ఐశ్వర్య]]|1970}} | issue = [[దీపేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|యువరాజు దీపేంద్ర]]<br />[[శృతి (నేపాల్ యువరాణి)|యువరాణి శృతి]]<br />[[నిరాజన్ (నేపాల్ యువరాజు)|యువరాజు నిరాజన్]] | dynasty = [[షా వంశం|షా]] | father = [[మహేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|రాజు మహేంద్ర]] | mother = [[ఇంద్ర (నేపాల్ యువరాణి)|ఇంద్ర రాజ్య లక్ష్మీ దేవి]] | birth_date = {{Birth date|1945|12|29|df=y}} | birth_place = [[నారాయణహితి రాజభవనం]], [[ఖాట్మండు]], [[నేపాల్ రాజ్యం|నేపాల్]] | death_date = {{Death date and age|2001|6|1|1945|12|28|df=y}} | death_place = నారాయణహితి రాజభవనం, ఖాట్మండు, నేపాల్ | death_cause = [[నేపాల్ రాజకుటుంబ హత్యకాండ|హత్య]] (తుపాకీ గాయాలు) | religion = [[హిందూ మతం]] | signature = }} శ్రీ పంచ్ '''బీరేంద్ర బీర్ బిక్రమ్ షా దేవ్''' ({{langx|ne|वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह देव}}; 29 డిసెంబర్ 1945 – 1 జూన్ 2001) 1972 నుండి 2001లో జరిగిన నేపాల్ రాజకుటుంబ హత్యకాండలో హత్యకు గురయ్యే వరకు నేపాల్ రాజుగా ఉన్నారు. బీరేంద్ర అప్పటి రాజు మహేంద్ర, యువరాణి ఇంద్రల మొదటి కుమారుడు. 1972లో ఆయన సింహాసనాన్ని అధిష్టించినప్పుడు తన తండ్రి నుండి ''పంచాయతీ'' వ్యవస్థను వారసత్వంగా పొంది నేపాల్‌కు సంపూర్ణ రాచరికాధికారితో పాలించారు. 1990 విప్లవం తరువాత ఆయన ఆ వ్యవస్థను రద్దు చేసి రాజకీయ పార్టీలపై ఉన్న నిషేధాన్ని ఎత్తివేశారు. ప్రజాస్వామ్య రాజ్యాంగ రాచరికంలో దేశాధినేతగా వ్యవహరిస్తూ కొత్త రాజ్యాంగాన్ని ప్రకటించారు. 1996లో [[నేపాల్ కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ (మావోయిస్ట్ సెంటర్)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ నేపాల్]] తిరుగుబాటు ప్రారంభించినప్పుడు ఆయన పాలన చివరి భాగంలో నేపాల్ అంతర్యుద్ధం ప్రారంభమైంది. == బాల్యం, విద్యాభ్యాసం == బీరేంద్ర [[ఖాట్మండు]]లోని నారాయణహితి రాజభవనంలో అప్పటి యువరాజు మహేంద్ర బీర్ బిక్రమ్ షా దేవ్, ఆయన మొదటి భార్య యువరాణి ఇంద్ర రాజ్య లక్ష్మీ దేవిల రెండవ కుమారుడిగా జన్మించారు. బీరేంద్ర మహేంద్రకు పెద్ద కుమారుడు కానప్పటికీ, మహేంద్ర మొదటి కుమారుడు రవీంద్ర షా ఆయన వివాహానికి ముందే జన్మించడం, ఒక గురుంగ్ మహిళకు జన్మించడం వల్ల అతన్ని "చట్టవిరుద్ధమైన బిడ్డగా" పరిగణించారు. దీనివల్ల బీరేంద్ర యువరాజుగా, వారసుడిగా ప్రకటించబడ్డారు.<ref name="DT">{{Cite news |title=King Birendra of Nepal |url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1309622/King-Birendra-of-Nepal.html |work=Daily Telegraph |date=23 August 2001 |access-date=21 July 2008 |archive-date=15 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230315200029/https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1309622/King-Birendra-of-Nepal.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.chandra-thapa.com.np/2014/01/the-late-king-birendra-bir-bikram-shah-childhoow-picture.html|title=The Late King Birendra Bir Bikram Shah – Childhood Picture|access-date=23 July 2015|archive-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726232512/http://www.chandra-thapa.com.np/2014/01/the-late-king-birendra-bir-bikram-shah-childhoow-picture.html|url-status=dead}}</ref> బీరేంద్ర తన సోదరుడు జ్ఞానేంద్రతో కలిసి [[డార్జిలింగ్]]లోని సెయింట్ జోసెఫ్ స్కూల్ (జెసూట్ పాఠశాల)లో ఎనిమిదేళ్లపాటు చదువుకున్నారు. 13 మార్చి 1955న వారి తాత రాజు త్రిభువన్ మరణించడంతో వారి తండ్రి నేపాల్ సింహాసనాన్ని అధిష్టించారు. తండ్రి రాజు కావడంతో బీరేంద్ర నేపాల్ [[యువరాజు]] అయ్యారు. 1959లో బీరేంద్ర యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లోని ఈటన్ కళాశాలలో చేరారు. 1964 వరకు ఈటన్‌లో చదివిన తరువాత ఆయన నేపాల్‌కు తిరిగి వచ్చి దేశంలోని మారుమూల ప్రాంతాలకు కాలినడకన ప్రయాణించి గ్రామాల్లో అందుబాటులో ఉన్న వాటితో నిరాడంబరంగా జీవిస్తూ దేశాన్ని అన్వేషించడం ప్రారంభించారు.<ref name="DT" /> ఆ తరువాత ఆయన టోక్యో విశ్వవిద్యాలయంలో కొంతకాలం గడిపి ఆపై 1967 నుండి 1968 వరకు హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయంలో రాజకీయ సిద్ధాంతాన్ని అభ్యసించి తన విద్యను పూర్తి చేశారు.<ref name="BBC">{{Cite news |title=Birendra: Nepal's monarch of change |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/1365485.stm |publisher=BBC |date=2 June 2001 |access-date=21 July 2008 |archive-date=22 July 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080722202242/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/1365485.stm |url-status=live }}</ref> బీరేంద్ర తన యవ్వనంలో ప్రయాణాలను ఇష్టపడేవారు. కెనడా, లాటిన్ అమెరికా, ఆఫ్రికా, భారతదేశంలోని అనేక ప్రాంతాలు, అనేక ఇతర ఆసియా దేశాలకు ప్రయాణించారు. ఆయన కళాఖండాల సేకర్త, నేపాలీ చేతివృత్తుల కళాకారులకు మద్దతుదారు. హెలికాప్టర్లను నడపడం కూడా నేర్చుకున్నారు.<ref name="NYT">{{Cite news |last=Crossette |first=Barbara |date=3 June 2001 |title=Birendra, 55, Ruler of Nepal's the Hindu Kingdom |work=The New York Times |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0CEEDD143FF930A35755C0A9679C8B63 |access-date=21 July 2008 |archive-date=3 March 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090303085152/http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0CEEDD143FF930A35755C0A9679C8B63 |url-status=live }}</ref> బీరేంద్ర తన రెండవ బంధువు అయిన రాణా కుటుంబానికి చెందిన ఐశ్వర్య రాజ్య లక్ష్మీ దేవిని 27 ఫిబ్రవరి 1970న వివాహం చేసుకున్నారు.<ref>{{Cite book |title=Milestones of History |last=Mainali |first=Pramod |year=2000 |isbn=99946-960-4-1 |page=111 |publisher=Pramod Mainali }}</ref> చరిత్రలో అత్యంత ఖరీదైన హిందూ వివాహ వేడుకలలో ఒకటిగా పేరుగాంచిన ఈ వివాహానికి 9.5 మిలియన్ డాలర్లు ఖర్చు చేశారు.<ref>{{Cite magazine |title=Marriage of Convenience |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,878784-1,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090214175438/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,878784-1,00.html |url-status=dead |archive-date=14 February 2009 |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |date=9 March 1970 |access-date=21 July 2008 }}</ref> == పాలన == === తొలి రోజులు === తన తండ్రి రాజు మహేంద్ర మరణం తర్వాత 31 జనవరి 1972న తన 26వ ఏట బీరేంద్ర నేపాల్ సింహాసనాన్ని అధిష్టించారు. అయితే మొదటి సంవత్సరం రాజు మరణానికి సంతాప దినాలుగా పరిగణించడం, రెండవ సంవత్సరం అశుభకరమైనదిగా మత పండితులు భావించడం వల్ల ఆయన పట్టాభిషేకం 24 ఫిబ్రవరి 1975 వరకు (ఆయనకు 29 ఏళ్లు వచ్చే వరకు) ఆలస్యమైంది.<ref>{{Cite news | author = Bernard Weinraub |date=24 February 1975 |title=World's Only Hindu King Is Crowned in Nepal Ritual |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1975/02/24/archives/worlds-only-hindu-king-is-crowned-in-nepal-ritual-worlds-only-hindu.html |access-date=6 August 2022 |issn=0362-4331 |archive-date=26 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201126145419/https://www.nytimes.com/1975/02/24/archives/worlds-only-hindu-king-is-crowned-in-nepal-ritual-worlds-only-hindu.html |url-status=live }}</ref> [[హిందూ మతం|హిందూ]] చక్రవర్తిగా ఆయన నేపాలీ సంప్రదాయాలను పాటించవలసి వచ్చింది.<ref>{{Cite news |author=Bernard Weinraub |date=23 February 1975 |title=Nepal Begins Ritual Of Royal Coronation |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1975/02/23/archives/nepal-begins-ritual-of-royal-coronation.html |access-date=6 August 2022 |issn=0362-4331 |archive-date=8 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230308141906/https://www.nytimes.com/1975/02/23/archives/nepal-begins-ritual-of-royal-coronation.html |url-status=live }}</ref> === పంచాయతీ యుగం === రాజకీయ పార్టీలపై నిషేధం ఉన్న, స్థానిక, ప్రాంతీయ కౌన్సిల్‌ల (వీటిని పంచాయతీలు అని పిలుస్తారు) ద్వారా పాలన సాగే దేశాన్ని వారసత్వంగా పొందిన బీరేంద్ర సింహాసనాన్ని అధిష్టించిన తర్వాత పూర్తి నిరంకుశ పాలకుడిగా మారారు.<ref name="NYT" /> ''పంచాయతీ'' ప్రభుత్వ వ్యవస్థను నిర్వహించే ప్రయత్నంలో నేపాలీ కాంగ్రెస్ పార్టీకి చెందిన ప్రముఖ నాయకులను తరచుగా అరెస్టు చేసేవారు.<ref name="NYT" /> 1980ల కాలంలో రాజకీయ సంస్థలపై ఉన్న ఆంక్షలు సడలించబడ్డాయి. దీంతో విద్యార్థుల నేతృత్వంలోని ఉదారవాద వర్గాలు నేపాల్‌లో రాజ్యాంగ మార్పులను డిమాండ్ చేయడం ప్రారంభించాయి.<ref name="BBC" /><ref>{{Cite web|url=http://www.nepalhomepage.com/news/century_poll/english/birendra|title=King Birendra Credentials|access-date=23 July 2015|archive-date=17 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201117071004/http://nepalhomepage.com/news/century_poll/english/birendra/|url-status=dead}}</ref> పెరుగుతున్న ప్రజాస్వామ్య అనుకూల ఉద్యమం కారణంగా పార్టీ రహిత లేదా బహుళ-పార్టీ వ్యవస్థ మధ్య ఎంచుకోవడానికి ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ (రిఫరెండం) నిర్వహిస్తామని బీరేంద్ర ప్రకటించారు. రిఫరెండంలో బహుళ-పార్టీ వ్యవస్థ లేదా పంచాయతీ వ్యవస్థ అనే రెండు ఎంపికలు ఇచ్చారు. మే 1980లో జరిగిన ప్రజాభిప్రాయ సేకరణలో పార్టీ రహిత వ్యవస్థ 55% నుండి 45% మెజారిటీతో విజయం సాధించింది.<ref name="Malhotra">{{Cite news |last=Malhotra |first=Inder |date=4 June 2001 |title=King Birendra of Nepal |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/news/2001/jun/04/guardianobituaries.nepal |access-date=21 July 2008 |archive-date=4 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200604100326/https://www.theguardian.com/news/2001/jun/04/guardianobituaries.nepal |url-status=live }}</ref> ఎన్నికల ఫలితం రాజును ఆర్థికంగా, రాజకీయంగా దేశంలో భారీ పునర్నిర్మాణాలు చేపట్టేలా చేసింది. జాతీయ ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ తరువాత ఆయన సమతుల్య అభివృద్ధిని సృష్టించడానికి దేశాన్ని 5 అభివృద్ధి ప్రాంతాలుగా విభజించారు. ప్రతి విభాగాన్ని సంవత్సరానికి ఒకసారి సందర్శించేవారు; 1990లో ఆయన హోదా రాజ్యాంగబద్ధమైన రాచరికంగా మారిన తర్వాత ఈ సందర్శనలు నిలిపివేయబడ్డాయి.<ref name=":5" /> === ప్రజాస్వామ్య యుగం === [[File:Birendra of Nepal with Rajiv Gandhi.jpg|భారత ప్రధాని [[రాజీవ్ గాంధీ]]తో కరచాలనం చేస్తున్న బీరేంద్ర, 1985|thumb]] 1990లో నేపాల్‌లో వరుస సమ్మెలు, ప్రజాస్వామ్య అనుకూల అల్లర్లు చెలరేగాయి. ఈ అల్లర్ల కారణంగా బీరేంద్ర రాజకీయ పార్టీలపై నిషేధాన్ని ఎత్తివేశారు, ఏప్రిల్ 1990లో రాజ్యాంగ చక్రవర్తిగా మారడానికి అంగీకరించారు. ప్రతిపక్ష వర్గాలకు ప్రాతినిధ్యం వహించడానికి, వారి రాజకీయ సంస్కరణల డిమాండ్లను నెరవేర్చడానికి కొత్త రాజ్యాంగాన్ని సిద్ధం చేయడానికి ఆయన ఒక స్వతంత్ర రాజ్యాంగ సిఫార్సు కమిషన్‌ను నియమించారు.<ref>{{Cite web |url=http://countrystudies.us/nepal/53.htm |title=The Constitution of 1990 |access-date=21 July 2008 |publisher=Country Studies |archive-date=5 July 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090705230937/http://countrystudies.us/nepal/53.htm |url-status=live }} {{PD-notice}}</ref> ఈ కమిషన్ ప్రతిపాదిత రాజ్యాంగ ముసాయిదాను 10 సెప్టెంబర్ 1990న ఆయనకు సమర్పించింది. బహుళ-పార్టీ ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థతో బీరేంద్రను రాజ్యాంగ రాచరికానికి దేశాధినేతగా ఈ కొత్త రాజ్యాంగం మార్చింది. ముసాయిదా రాజ్యాంగాన్ని ప్రధాన మంత్రి [[కృష్ణ ప్రసాద్ భట్టారాయ్]], ఆయన మంత్రివర్గం ఆమోదించారు. 9 నవంబర్ 1990న బీరేంద్ర నేపాల్‌ను రాజ్యాంగ రాచరికంగా మార్చే కొత్త రాజ్యాంగాన్ని ప్రకటించారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/news/2001/jun/04/guardianobituaries.nepal|title=King Birendra of Nepal A ruler much loved by his people, he bowed to popular will and surrendered absolute power|newspaper=The Guardian|date=4 June 2001|last1=Malhotra|first1=Inder|access-date=14 December 2016|archive-date=4 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200604100326/https://www.theguardian.com/news/2001/jun/04/guardianobituaries.nepal|url-status=live}}</ref> ఒక రాజ్యాంగ చక్రవర్తిగా బీరేంద్ర తన ప్రజాస్వామ్య దృక్పథం, ప్రవర్తనల కారణంగా ఆటోక్రాటిక్ పాలకుడిగా ఉన్నప్పటికంటే ఎక్కువ ప్రజాదరణ పొందారు.<ref>{{Cite web |last=VIEWPOINT |date=2 June 2022 |title=13 Reasons Why Former King Birendra Shah Is the Most Loved Monarch of Nepal |url=https://www.nepwave.com/13-reasons-why-former-king-birendra-shah-is-the-most-loved-monarch-of-nepal/ |access-date=16 July 2022 |website=NEPWAVE |language=en-US |archive-date=16 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220716221904/https://www.nepwave.com/13-reasons-why-former-king-birendra-shah-is-the-most-loved-monarch-of-nepal/ |url-status=dead }}</ref> అయితే, బీరేంద్ర మావోయిస్టు తిరుగుబాటుదారులకు, ప్రభుత్వ బలగాలకు మధ్య జరిగిన నేపాల్ అంతర్యుద్ధం (1996 నుండి 2006 వరకు) నిరోధించలేకపోయారు.<ref name=":1">Sharma, S. (2019). ''The Nepal Nexus: An Inside Account of the Maoists, the Durbar and New Delhi''. Penguin Random House India Private Limited.</ref> === హత్య === 1 జూన్ 2001న, నేపాలీ రాచరిక నివాసమైన నారాయణహితి రాజభవనంలో జరిగిన విందు కార్యక్రమంలో బీరేంద్ర, ఆయన కుటుంబ సభ్యులు ఆయన కుమారుడు యువరాజు దీపేంద్ర చేతిలో దారుణంగా హత్య చేయబడ్డారు.<ref>{{Cite news |last=Crossette |first=Barbara |date=4 June 2001 |title=Birendra, 55, Nepal's King During Transition to Democracy, Is Dead |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2001/06/04/obituaries/birendra-55-nepals-king-during-transition-to-democracy-is-dead.html |access-date=16 July 2022 |issn=0362-4331 |archive-date=31 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181231143809/https://www.nytimes.com/2001/06/04/obituaries/birendra-55-nepals-king-during-transition-to-democracy-is-dead.html |url-status=live }}</ref> తనను తాను కాల్చుకున్న తరువాత కోమాలోకి వెళ్లిన దీపేంద్ర రాజుగా ప్రకటించబడ్డాడు. కానీ ఆయన స్పృహలోకి రాకుండానే కొద్ది రోజుల తర్వాత మరణించినట్లు ప్రకటించబడింది.<ref>{{Cite web |date=1 September 2001 |title=Tragedy in Nepal Royal Family Massacred |url=https://www.hinduismtoday.com/magazine/september-october-2001/2001-09-tragedy-in-nepal-royal-family-massacred/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221107145813/https://www.hinduismtoday.com/magazine/september-october-2001/2001-09-tragedy-in-nepal-royal-family-massacred/ |archive-date=7 November 2022 |access-date=26 July 2022 |website=Hinduism Today |language=en-US}}</ref> ఆ తర్వాత బీరేంద్ర తమ్ముడు జ్ఞానేంద్ర రాజుగా చేయబడ్డాడు.<ref>{{Cite news |last1=West |first1=Julian |date=2 June 2001 |title=Nepal's royal killer is named King as his parents are cremated |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/nepal/1311386/Nepals-royal-killer-is-named-King-as-his-parents-are-cremated.html |url-status=live |url-access=subscription |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/nepal/1311386/Nepals-royal-killer-is-named-King-as-his-parents-are-cremated.html |archive-date=12 January 2022}}{{cbignore}}</ref> == ముఖ్యమైన పనులు, అభివృద్ధి కార్యక్రమాలు == === దౌత్యపరమైన ప్రచారం === [[File:President Ronald Reagan During The State Visit of King Birendra Bir Kikram Shah Dev of Nepal with Joan Rivers in The East Room - DPLA - 60fec4f8987746ef9d0967ac59ae12dc.jpg|thumb|యుఎస్ అధ్యక్షుడు [[రోనాల్డ్ రీగన్]]తో బీరేంద్ర, 1983]] భారతదేశం, చైనా, సోవియట్ యూనియన్ల ఆధిపత్య ప్రభావాలు ఉన్నప్పటికీ ఆయన నేపాల్ స్వాతంత్ర్యాన్ని నిలబెట్టగలిగారు. రాజుగా ఆయన చేసిన మొదటి విదేశీ పర్యటనలు అక్టోబరు 1973లో భారతదేశానికి, రెండు నెలల తర్వాత చైనాకు జరిగాయి.<ref>{{Cite web |title=King Birendra's Historic China Visit |url=http://peoplesreview.com.np/index.php/articles/item/2446-king-birendra-s-historic-china-visit |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150723230223/http://peoplesreview.com.np/index.php/articles/item/2446-king-birendra-s-historic-china-visit |archive-date=23 July 2015 |access-date=23 July 2015}}</ref> ముస్తాంగ్ విప్లవం సమయంలో నేపాల్ నుండి ముస్తాంగ్, చైనా నుండి టిబెట్ విడిపోకుండా అడ్డుకున్నారు.<ref>{{Cite web |date=28 January 2020 |title=खम्पा काण्ड : नेपालबाट मुस्ताङलाई टुक्य्राएर तिब्बत कब्जा गर्न विदेशीले गराएको विद्रोह ! |url=https://www.swadeshnepal.com/2020/01/15628/ |access-date=23 July 2022 |website=Swadesh Nepal |language=en-US |archive-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220723013036/https://www.swadeshnepal.com/2020/01/15628/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=देवकी विष्ट |title=खम्पा विद्रोह' मा लिपुलेक नजिक लडाईं लडेका एक प्रहरीको संस्मरण |url=https://www.breaknlinks.com/nepali/news/2593 |access-date=23 July 2022 |website=Breaknlinks |language=ne |archive-date=10 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220810183457/https://www.breaknlinks.com/nepali/news/2593 |url-status=live }}</ref> చైనాకు వ్యతిరేకంగా పనిచేస్తున్న ఖంపాల తిరుగుబాటును నిరాయుధీకరించడం ద్వారా నేపాల్-చైనా సంబంధాలు కొత్త శిఖరాలకు చేరుకున్నాయి.<ref name=":3">{{Cite web |last=Basnyat |first=Prem Singh |title=A forgotten history |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/67819/ |access-date=22 July 2022 |website=My Republica |language=en |archive-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220723021548/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/67819/ |url-status=live }}</ref><ref name="premBasnyat">{{Cite book |last=Basnyāta |first=P. |title=Nepalese Army in Tibetan Khampa Disarming Mission |date=2007 |publisher=Sarwochcha Man Singh Basnyat |isbn=978-99946-2-863-6}}</ref> [[సార్క్|దక్షిణాసియా ప్రాంతీయ సహకార మండలి (సార్క్)]], దక్షిణాసియా ఆహార నిల్వల స్థాపనకు ఆయన చేసిన విస్తృత ప్రచారం కోసం దేశ ప్రజలు ఆయనను గుర్తుంచుకుంటారు. తన పాలనా కాలంలో ఖాట్మండులో సార్క్ సచివాలయాన్ని కూడా ఏర్పాటు చేయగలిగారు.<ref name=":2">{{Cite web |title=Diplomatic achievements of King Birendra: From Peace Zone Proposal to expansion of foreign relations |url=https://english.nepalpress.com/2021/06/02/diplomatic-achievements-of-king-birendra-from-peace-zone-proposal-to-expansion-of-foreign-relations/ |access-date=16 July 2022 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=1 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221001182551/https://english.nepalpress.com/2021/06/02/diplomatic-achievements-of-king-birendra-from-peace-zone-proposal-to-expansion-of-foreign-relations/ |url-status=live }}</ref> దౌత్య సంబంధాలు కలిగి ఉన్న దేశాల సంఖ్యను 49 నుండి 96కి పెంచుతూ అదనంగా 46 దేశాలతో సంబంధాలు నెలకొల్పగలిగారు. ఐక్యరాజ్యసమితిలో నేపాల్‌ను ఒక శాంతి మండలంగా ప్రచారం చేయడం ద్వారా నేపాల్ తటస్థ విధానాన్ని మరింత బలోపేతం చేశారు.<ref>{{Cite web |title=NRC0015 – Nepali foreign policy and Zone of Peace: an attempt at neutrality? – NIPoRe |url=https://nipore.org/nrc0015-nepali-foreign-policy-and-zone-of-peace-an-attempt-at-neutrality/ |access-date=16 July 2022 |language=en-US |archive-date=7 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220707073318/https://nipore.org/nrc0015-nepali-foreign-policy-and-zone-of-peace-an-attempt-at-neutrality/ |url-status=live }}</ref> ఆసియాలోని రెండు బలమైన దేశాల మధ్య ఉన్న నేపాల్ ఆ రెండు దేశాలతో మంచి సంబంధాలు కలిగి ఉండాలని ఆయన గట్టిగా విశ్వసించారు.<ref name="Malhotra" /> === శాంతికి ప్రోత్సాహం === గౌతమ బుద్ధుని జననం, విదేశీ శక్తులతో అలీన విధానం వంటి చారిత్రక శాంతి హోదాను పరిగణనలోకి తీసుకుని నేపాల్‌ను శాంతి దేశంగా ప్రకటించాలని ఐక్యరాజ్యసమితి సమావేశంలో ఆయన ప్రతిపాదించారు.<ref>{{Cite web |last=Magazine |first=New Spolight |title=Late King Birendra And His Demand For "Peace Zone"Status For Nepal. |url=https://www.spotlightnepal.com/2019/05/15/late-king-birendra-and-his-demand-peace-zonestatus-nepal/ |access-date=16 July 2022 |website=SpotlightNepal |language=en |archive-date=16 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220716202712/https://www.spotlightnepal.com/2019/05/15/late-king-birendra-and-his-demand-peace-zonestatus-nepal/ |url-status=live }}</ref> ఐక్యరాజ్యసమితిలో 116 దేశాలు ఈ ప్రతిపాదనకు మద్దతు ఇచ్చాయి.<ref name=":2" /> తరువాత ఆయన 1986లో "పీస్ కీపింగ్ ట్రైనింగ్ క్యాంప్"ను స్థాపించారు. ఇది 2001లో శాంతి పరిరక్షక బలగాలకు శిక్షణ ఇవ్వడానికి ఒక శిక్షణా సంస్థగా పునర్నిర్మించబడింది. తరువాత దీనిని బీరేంద్ర పీస్ ఆపరేషన్స్ ట్రైనింగ్ సెంటర్గా మార్చారు. ఐక్యరాజ్యసమితి సహకారంతో నేపాల్ శిక్షణ పొందిన శాంతి పరిరక్షక దళాలను పంపడం ప్రారంభించి ఐక్యరాజ్యసమితిలో క్రియాశీల సభ్యునిగా మారింది.<ref>{{Cite web |title=BPOTC {{!}} वीरेन्द्र शान्ति कार्य तालिम केन्दर |url=https://bpotc.nepalarmy.mil.np/ |access-date=16 July 2022 |website=bpotc.nepalarmy.mil.np |archive-date=16 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220716232532/https://bpotc.nepalarmy.mil.np/ |url-status=live }}</ref> 1974లో ఉత్తర హిమాలయ ప్రాంతంలో స్థిరపడిన ఖంపాస్ తిరుగుబాటుదారులను నిరాయుధులను చేయడంలో ఆయన విజయం సాధించారు. ఆయుధాలు అప్పగించిన వారికి భూమి, డబ్బు, పౌరసత్వం ఇచ్చి, వారి ఆయుధాలను జప్తు చేశారు. లొంగిపోని వారు టిబెటన్ ప్రాంతం వైపు వెళ్లకుండా నిషేధించారు.<ref name=":3" /><ref>{{Cite web |last=Saxena |first=Shobhan |date=30 March 2008 |title=The legion of Betrayed Warriors |url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/the-legion-of-betrayed-warriors/articleshow/2910662.cms |access-date=23 July 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220723013041/https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/the-legion-of-betrayed-warriors/articleshow/2910662.cms |url-status=live }}</ref> దేశంలో మావోయిస్టుల విప్లవాన్ని అణచివేయడానికి సైన్యాన్ని ఉపయోగించడాన్ని నిరోధించిన ఘనత కూడా బీరేంద్రకే దక్కుతుంది. సైన్యం ప్రయోగం పరిస్థితులను మరింత దిగజార్చి దేశంలో శాంతికి విఘాతం కలిగించే ప్రమాదం ఉండేది.<ref name=":1" /><ref>{{Citation |last=Nepal Insight |title=Why didn't birendra use the army against Maoist? {{!}} Nepal History |date=20 June 2019 |url=https://www.youtube.com/watch?v=Ca2FHjNR-z0 |language=ne |access-date=17 July 2022 |archive-date=17 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220717231824/https://www.youtube.com/watch?v=Ca2FHjNR-z0 |url-status=live }}</ref> === పర్యావరణ పరిరక్షణ === [[File:Tibetan Snowcock.jpg|thumb|సాగర్‌మాత నేషనల్ పార్క్ వద్ద ఒక టిబెటన్ స్నోకాక్]] రాజు బీరేంద్ర ప్రకృతి ప్రేమికుడిగా, ప్రకృతి పరిరక్షణకు గొప్ప మద్దతుదారుడిగా పేరుగాంచారు. ప్రభుత్వపరంగా ప్రకృతి పరిరక్షణ ధోరణి ఆయన హయాంలోనే ప్రారంభమైంది. టెరాయ్ వలసలు, వేట కారణంగా ఖడ్గమృగాల సంఖ్య విపరీతంగా తగ్గిపోవడంతో ప్రభుత్వం 130 మంది సాయుధ పురుషులతో ఖడ్గమృగాల పెట్రోలింగ్ దళాన్ని (నేపాలీ: ''గైడా గస్తీ''), చిత్వాన్ అంతటా గార్డ్ పోస్టుల నెట్‌వర్క్‌ను ఏర్పాటు చేసింది. చట్టపరమైన వ్యవస్థ ద్వారా ఖడ్గమృగాల అంతరించిపోవడాన్ని నివారించడానికి జాతీయ పార్క్ చట్టం తీసుకువచ్చారు. దీని ద్వారా డిసెంబర్ 1970లో చిత్వాన్ నేషనల్ పార్క్ ప్రకటించబడి, 1971లో సరిహద్దులు నిర్ణయించబడి, 1973లో స్థాపించబడింది.<ref name="Gurung1983">Gurung, K. K. (1983). ''Heart of the Jungle: the Wildlife of Chitwan, Nepal''. André Deutsch, London.</ref><ref name="adhikari">{{cite journal|author=dhikari, T. R.|date=2002|url=http://www.sosrhino.org/news/Updatepoaching.pdf|title=The curse of success|journal=Habitat Himalaya – A Resources Himalaya Factfile|volume=IX|number=3|archive-date=24 March 2023|access-date=16 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20230324130119/http://www.sosrhino.org/news/Updatepoaching.pdf|url-status=dead}}</ref> [[File:Greater one-horned rhinoceros at Chitwan.jpg|left|thumb|చిత్వాన్ జాతీయ ఉద్యానవనం వద్ద ఒక [[భారతీయ ఖడ్గమృగం]]]] దేశంలో పులుల సంరక్షణ కోసం 1976లో 368 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణంలో ''రాయల్ కర్నాలి వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం'' ప్రకటించారు. దీనిని తరువాత 1982లో రాయల్ బర్దియా వన్యప్రాణుల అభయారణ్యంగా మార్చారు. బబాయ్ రివర్ వ్యాలీని 1984లో ఈ రిజర్వ్ ఏరియాకు కలుపారు. రిజర్వ్‌లోని పర్యావరణ వ్యవస్థ అభివృద్ధి చెందడంతో 1988లో ఈ ప్రాంతాన్ని జాతీయ ఉద్యానవనంగా ప్రకటించారు.<ref name="mk98">Majupuria, T. C., Kumar, R. (1998). ''Wildlife, National Parks and Reserves of Nepal.'' S. Devi, Saharanpur and Tecpress Books, Bangkok. {{ISBN|974-89833-5-8}}</ref> దేశంలో నాల్గవ రక్షిత ప్రాంతంగా 1976లో లాంగ్టాంగ్ హిమాలయ ప్రాంతం నుండి లాంగ్టాంగ్ నేషనల్ పార్క్ స్థాపించబడింది. దీనికోసం నువాకోట్, రసువా, సింధుల్‌పాల్చోక్ జిల్లాల్లో 1,710 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణాన్ని కేటాయించారు.<ref name="nbrb2007">{{cite book |url=http://lib.icimod.org/record/7560/files/Nepal%20Biodiversity%20Resource%20Book.pdf |title=Nepal Biodiversity Resource Book. Protected Areas, Ramsar Sites, and World Heritage Sites |publisher=International Centre for Integrated Mountain Development, Ministry of Environment, Science and Technology, in cooperation with United Nations Environment Programme, Regional Office for Asia and the Pacific |year=2007 |isbn=978-92-9115-033-5 |location=Kathmandu |author1=Bhuju, U. R. |author2=Shakya, P. R. |author3=Basnet, T. B. |author4=Shrestha, S. |access-date=2 June 2024 |archive-date=26 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110726170342/http://books.icimod.org/demo/uploads/ftp/Nepal%20Biodiversity%20Resource%20Book.pdf |url-status=live }}</ref> 1976లో మరొక వన్యప్రాణుల అభయారణ్యాన్ని కోశి తప్పూ వన్యప్రాణుల అభయారణ్యంగా ప్రకటించారు. అదే సంవత్సరంలో సుదూర-పశ్చిమ ప్రావిన్స్‌లోని టెరాయ్ ప్రాంతంలో రాయల్ శుక్లాఫాంటా వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం స్థాపించారు. దీనిని తరువాత విస్తరించి 1980ల చివరలో జాతీయ ఉద్యానవనంగా మార్చారు.<ref name="majupuria1998">{{Cite book |author=Majupuria, T.C. |title=Wildlife, National Parks and Reserves of Nepal |author2=Kumar, R. |publisher=S. DeviSaharanpur and Tecpress Books |year=1998 |isbn=974-89833-5-8 |location=Bangkok |pages=237–240 |chapter=Royal Sukla Phanta Wildlife Reserve |name-list-style=amp}}</ref><ref name="Basnet_al2019">{{Cite journal |author1=Basnet, H. |author2=Thakuri, D.C. |author3=Bhetwal, K. |author4=Joshi, D. |author5=Poudyal, L.P. |name-list-style=amp |year=2019 |title=Recent records of threatened birds in the Sukilaphanta Grassland, Suklaphanta National Park, Nepal, with particular focus on White-throated Bushchat ''Saxicola insignis'' and Finn's Weaver ''Ploceus megarhynchus'' |url=https://www.researchgate.net/publication/340730965 |journal=Birding Asia |issue=32 |pages=93–96}}</ref> హుమ్లా, ముగు, జుమ్లా ప్రాంతాల విశిష్టమైన వృక్ష, జంతుజాలాన్ని రక్షించడానికి ప్రసిద్ధ రారా సరస్సును కలుపుకుని రారా నేషనల్ పార్క్ అదే సంవత్సరంలో స్థాపించబడింది. ఇది తన తండ్రి రాజు మహేంద్ర కలను సాకారం చేసింది.<ref name="nbrb2007" /><ref>{{Cite web |title=Nepali Times {{!}} The Brief » Blog Archive » Remembering Rara |url=https://www.nepalitimes.com/blogs/thebrief/2017/10/02/remembering-rara/ |access-date=20 July 2022 |language=en-US |archive-date=23 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230923021550/https://nepalitimes.com/blogs/thebrief/2017/10/02/remembering-rara |url-status=live }}</ref> అదే సంవత్సరంలో సాక్రెడ్ హిమాలయన్ ల్యాండ్‌స్కేప్లో భాగంగా సోలుఖుంబు జిల్లాలో 1,148 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణంలో సాగర్‌మాత నేషనల్ పార్క్ స్థాపించబడింది.<ref>{{Cite book |author1=Gurung, C. P. |title=Conservation Biology in Asia |author2=Maskey, T. M. |author3=Poudel, N. |author4=Lama, Y. |author5=Wagley, M. P. |author6=Manandhar, A. |author7=Khaling, S. |author8=Thapa, G. |author9=Thapa, S. |publisher=Nepal Society for Conservation Biology, Asia Section and Resources Himalaya Foundation |year=2006 |isbn=99946-996-9-5 |editor1=McNeely, J. A. |location=Kathmandu |pages=10–20 |chapter=The Sacred Himalayan Landscape: Conceptualizing, Visioning, and Planning for Conservation of Biodiversity, Culture and Livelihoods in the Eastern Himalaya |editor2=McCarthy, T. M. |editor3=Smith, A. |editor4=Whittaker, O. L. |editor5=Wikramanayake, E. D. |chapter-url=https://conbio.org/images/content_groups/Asia/Chapter%201_Gurung_Himalayan%20Landscape.pdf |name-list-style=amp |author10=Wikramanayake, E. D. |access-date=2 June 2024 |archive-date=28 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231128232904/https://conbio.org/images/content_groups/Asia/Chapter%201_Gurung_Himalayan%20Landscape.pdf |url-status=live }}</ref> 1984లో సుదూర-పశ్చిమ ప్రాంతంలోని బజాంగ్, బాజురా, అచ్చామ్, దోటి జిల్లాలలో 225 చదరపు కిలోమీటర్ల ప్రాంతాన్ని ఖాప్తడ్ నేషనల్ పార్క్గా రక్షిత ప్రాంతంగా కేటాయించారు. అదే సంవత్సరంలో పర్సా వన్యప్రాణుల అభయారణ్యాన్ని కూడా స్థాపించి దాన్ని తరువాత జాతీయ ఉద్యానవనంగా పొడిగించారు. దేశంలోని ఏకైక ట్రాన్స్-హిమాలయన్ జాతీయ ఉద్యానవనమైన షెయ్ ఫోక్సుండో నేషనల్ పార్క్ను కర్నాలీ ప్రావిన్స్‌లోని డోల్పా, ముగు జిల్లాల్లో 3,555 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణంతో 1984లో స్థాపించారు. ఇందులో ప్రసిద్ధ ఫోక్సుండో సరస్సు కూడా ఉంది.<ref name="nbrb2007"/> వేటను ఒక హాబీగా కొనసాగించే రాజ సంప్రదాయాన్ని పరిరక్షించడానికి, క్షీణిస్తున్న వన్యప్రాణుల వనరులను నిరోధించడానికి ఆయన 1987లో ధోర్పాటన్ హంటింగ్ రిజర్వ్ను స్థాపించారు. ఆయన తండ్రికి స్మారక చిహ్నంగా 1990లో అప్పటి యువరాజు జ్ఞానేంద్ర అధ్యక్షతన కింగ్ మహేంద్ర ట్రస్ట్ ఫర్ నేచర్ కన్జర్వేషన్ కూడా స్థాపించబడింది. మహేంద్ర ట్రస్ట్ స్థాపనతో ఆయన అన్నపూర్ణ కన్జర్వేషన్ ఏరియాను ప్రకటించారు.<ref>Croes, K. D. (2006). Conserving the king: Inverting the origin story of the Annapurna Conservation Area Project of Nepal. ''HIMALAYA, the Journal of the Association for Nepal and Himalayan Studies'', ''26''(1), 6.</ref> ఆయన కృషితో నేపాల్ 1979లో సాగర్‌మాత నేషనల్ పార్క్ను,<ref>{{Cite web |last=Centre |first=UNESCO World Heritage |title=Sagarmatha National Park |url=https://whc.unesco.org/en/list/120/ |access-date=11 August 2022 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en |archive-date=28 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231028174004/https://whc.unesco.org/en/list/120 |url-status=live }}</ref> 1984లో చిత్వాన్ నేషనల్ పార్క్ను<ref>{{Cite web |last=Centre |first=UNESCO World Heritage |title=Chitwan National Park |url=https://whc.unesco.org/en/list/284/ |access-date=11 August 2022 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en |archive-date=26 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190826120952/https://whc.unesco.org/en/list/284/ |url-status=live }}</ref> యునెస్కో [[ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం|ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలలో]] చేర్చగలిగింది. అలాగే కాఠ్మండు, లలిత్‌పూర్, భక్తపూర్ దర్బార్ చతురస్రాల వంటి స్మారక కట్టడాలు, పశుపతినాథ్ ఆలయం, బౌధనాథ్, స్వయంభునాథ్, చాంగ్ నారాయణ్ వంటి మతపరమైన ప్రదేశాలు కూడా 1979లో ఈ జాబితాలో చేర్చబడ్డాయి.<ref>{{Cite web |last=Centre |first=UNESCO World Heritage |title=Kathmandu Valley |url=https://whc.unesco.org/en/list/121/ |access-date=11 August 2022 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en |archive-date=4 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231104081358/https://whc.unesco.org/en/list/121/ |url-status=live }}</ref> === ఆర్థిక సంస్కరణలు === [[File:TUTH Emergency Hall.jpg|thumb|నేపాల్‌లోని పురాతన బోధనాసుపత్రి అయిన త్రిభువన్ యూనివర్శిటీ టీచింగ్ హాస్పిటల్ బ్లాకుల్లో ఒకటి.]] స్థిరత్వం, పర్యావరణ పరిరక్షణపై దృష్టి సారించి {{Start date|1975|12|28|df=y}}న చైనా సహాయంతో నేపాల్‌లో ట్రాలీ బస్సు వ్యవస్థను స్థాపించారు. నేపాల్‌గంజ్ ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1973), పోఖారా ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1974), బుట్వాల్ ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1976), భక్తపూర్ ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1979), ధన్‌కుటా ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1980), బీరేంద్రనగర్ ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1981), గజేంద్రనారాయణ్ ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1986) లను స్థాపించడం ద్వారా ఆయన తన తండ్రి మార్గాన్ని అనుసరించారు.<ref>Khatri, M. B. (2018). Industrial development in Nepal: Problems and prospects. ''Economic Journal of Nepal'', ''41''(3-4), 25-40.</ref> ఖాట్మండుకు మెలమ్చి నీటి ప్రాజెక్టు ప్రణాళికను రూపొందించిన ఘనత బీరేంద్రదే.<ref>{{Cite web |last=Magazine |first=New Spolight |title=MELAMCHI PROJECT Water At The Tap |url=https://www.spotlightnepal.com/2021/04/04/melamchi-project-water-tap/ |access-date=30 June 2022 |website=SpotlightNepal |language=en |archive-date=30 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220630182510/https://www.spotlightnepal.com/2021/04/04/melamchi-project-water-tap/ |url-status=live }}</ref> గోరఖాలీ టైర్స్ ఇండస్ట్రీస్, ఉదయపూర్ సిమెంట్ ఇండస్ట్రీస్ లిమిటెడ్, నేపాల్ మెటల్ కంపెనీ, నేపాల్ ఫార్మాస్యూటికల్స్ అన్నీ ఆయన కాలంలోనే స్థాపించబడ్డాయి. బీరేంద్ర పశుపతి ఏరియా డెవలప్‌మెంట్ ట్రస్ట్‌కు పోషకుడిగా ఉన్నారు.<ref>{{Cite web |title=RAOnline Reports on Nepal – The Royal Tragedy |url=https://www.raonline.ch/pages/story/np/npstory22c.html |access-date=30 June 2022 |website=www.raonline.ch |archive-date=11 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220811124858/https://www.raonline.ch/pages/story/np/npstory22c.html |url-status=live }}</ref> ఏప్రిల్ 1979లో డెడ్ బర్న్ మ్యాగ్నసైట్, టాల్క్ పౌడర్‌ను ఉత్పత్తి చేసే లక్ష్యంతో డోలఖా జిల్లాలోని లాకురి దండా వద్ద నేపాల్ ప్రభుత్వం, ఒరిస్సా ఇండస్ట్రీస్ సంయుక్త పెట్టుబడితో నేపాల్ ఓరియంటల్ మాగ్నసైట్ ఫ్యాక్టరీ స్థాపించబడింది.<ref>{{Cite web |title=Govt making efforts to revive Nepal Orind Magnesite |url=https://kathmandupost.com/money/2014/04/01/govt-making-efforts-to-revive-nepal-orind-magnesite |access-date=23 July 2022 |website=kathmandupost.com |language=English |archive-date=3 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221003072253/https://kathmandupost.com/money/2014/04/01/govt-making-efforts-to-revive-nepal-orind-magnesite |url-status=live }}</ref> 1983లో ఆయన నేపాల్-పాకిస్థాన్ జాయింట్ ఎకనామిక్ కమీషన్‌ను ఏర్పాటు చేసి దేశంలోకి గణనీయమైన విదేశీ పెట్టుబడులను తీసుకురాగలిగారు. ప్రపంచ బ్యాంకు, కువైట్, జపాన్ ఆర్థిక సహాయంతో 1982లో కులేఖానిలో 60 మెగావాట్ల [[జలవిద్యుత్]] ప్రాజెక్టు ప్రారంభమైంది.<ref>{{Cite web |title=Nepal {{!}} History, Population, Flag, Language, Map, & Facts |url=https://www.britannica.com/place/Nepal |access-date=26 July 2022 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=12 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120312210525/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/409152/Nepal/23651/Health-and-education |url-status=live }}</ref> జపాన్ ఇంటర్నేషనల్ కోఆపరేషన్ ఏజెన్సీ ఆర్థిక మద్దతుతో 1982లో టియు టీచింగ్ హాస్పిటల్ స్థాపించబడింది.<ref>{{Cite web |title=About – Institute of Medicine |url=http://iom.edu.np/about/ |access-date=17 July 2022 |language=en-US |archive-date=17 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220717200810/http://iom.edu.np/about/ |url-status=live }}</ref> నార్దేవి ఆయుర్వేద ఆసుపత్రి 1974లో స్థాపించబడింది. సర్వీస్‌లో ఉన్న పోలీసులకు, వారి కుటుంబాలకు ఉచిత ఆరోగ్య సేవలను అందించే ఉద్దేశ్యంతో 2040 బిఎస్ చైత్ర 27న రాజు నేపాల్ పోలీస్ హాస్పిటల్‌ను స్థాపించారు. దేశంలో ట్రేడ్ ఆఫ్ స్టాక్స్, క్యాపిటల్స్ వృద్ధిని నిర్వహించడానికి, ప్రోత్సహించడానికి ఆయన 1976లో సెక్యూరిటీస్ ఎక్స్ఛేంజ్ సెంటర్ లిమిటెడ్‌ను స్థాపించారు. ఈ కేంద్రం తరువాత మనం ఇప్పుడు చూస్తున్న నేపాల్ స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజ్గా అభివృద్ధి చెందింది.<ref>{{Cite web |title=Nepal Stock Exchange |url=https://www.nepalstock.com.np/about-us/introduction |access-date=11 August 2022 |website=www.nepalstock.com.np |archive-date=5 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221005162742/https://www.nepalstock.com.np/about-us/introduction |url-status=live }}</ref> 1984లో నేపాల్ తొలి టెలివిజన్ ఛానెల్ నేపాల్ టెలివిజన్ను స్థాపించిన ఘనత ఆయనకే దక్కుతుంది. ఇది ఫ్రెంచ్ సహాయంతో 1985లో తన మొదటి ఛానెల్‌ను ప్రారంభించింది. ఈ ఆర్థిక సంస్కరణల కారణంగా 1986 నాటికి దేశంలో దాదాపు 125 వేల మంది కార్మికులకు ఉపాధి కల్పించే 2,054 పారిశ్రామిక సంస్థలు ఉన్నాయి. 1990 నాటికి టెలివిజన్ ప్రజల దరికి చేరడంతో వీడియో అద్దె సేవలు, శాటిలైట్ డిష్‌లు సాధారణంగా అందుబాటులోకి వచ్చాయి. నేపాల్‌లో సంస్కృత విద్యను నిర్వహించడానికి రాజు బీరేంద్ర 1986లో రాష్ట్రీయ పంచాయతీ సలహా, సమ్మతితో డాంగ్‌లో మహేంద్ర సంస్కృత విశ్వవిద్యాలయాన్ని స్థాపించారు. ఇది దేశంలో రెండవ విశ్వవిద్యాలయం.<ref>{{Cite book |title=Nepal Sanskrit University Act, 2043 English |publisher=Law Commission Nepal |year=1986}}</ref> === రహదారులు, రవాణా === గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో రహదారులను నిర్మించడం కంటే వాయు కనెక్టివిటీని నిర్మించడం చౌక అని 1972 నాటి అధ్యయనాలు చూపించాయి.<ref name=":4">{{Cite web |last=Yang |first=Eunmo |date=2007 |title=Modernization of Nepal under the Shah Dynasty, 1951–1991 |url=https://www.zum.de/whkmla/sp/0708/eunmo/eunmo1.html#ed |access-date=26 July 2022 |website=www.zum.de |publisher=Korean Minjok Leadership Academy International Program |archive-date=5 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221005224041/https://www.zum.de/whkmla/sp/0708/eunmo/eunmo1.html#ed |url-status=live }}</ref> అప్పటి ప్రభుత్వం గ్రామీణ ప్రాంతాలను విమానాశ్రయాలతో అనుసంధానించాలని, ట్రాఫిక్ ప్రవాహం ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు మాత్రమే రోడ్లు నిర్మించాలని నిర్ణయం తీసుకుంది. ఈ విధానంలో భాగంగా 1973లో బాగ్‌లుంగ్ విమానాశ్రయం (బలేవా విమానాశ్రయం), ధోర్పాటన్ విమానాశ్రయం, మహేంద్రనగర్ విమానాశ్రయం, రుకుమ్ చౌర్జహారి విమానాశ్రయం స్థాపించబడ్డాయి. సన్ఫెబాగర్ విమానాశ్రయం 1975లో స్థాపించబడింది. సిమికోట్ విమానాశ్రయం 18 మార్చి 1977న, డోల్పా విమానాశ్రయం 1978లో, రామేచాప్ విమానాశ్రయం 1979లో స్థాపించబడ్డాయి. సిల్గాడి విమానాశ్రయంగా పిలువబడే దోటి విమానాశ్రయం 1973లో తారు రన్‌వేతో నిర్మించబడింది. రారా విమానాశ్రయంగా పిలువబడే తాల్చా విమానాశ్రయం 1975లో నిర్మించబడింది. ఫుంగ్లింగ్‌లో ఉన్న తప్లెజంగ్ విమానాశ్రయం (సుకేతార్ విమానాశ్రయం), జిరి విమానాశ్రయం, ఫాప్లు విమానాశ్రయం, బజాంగ్ విమానాశ్రయం 1976లో నిర్మించబడ్డాయి.<ref>{{Cite web |date=21 November 2020 |title=Timeline of Nepal Aviation, glimpse from 1949 to 2020 |url=https://www.aviationnepal.com/timeline-of-nepal-aviation-glimpse-from-1949-to-2020/ |access-date=24 July 2022 |website=Aviation Nepal |language=en-US |archive-date=25 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220925200550/https://www.aviationnepal.com/timeline-of-nepal-aviation-glimpse-from-1949-to-2020/ |url-status=live }}</ref> రోల్పా విమానాశ్రయం 1980లో, మనంగ్ విమానాశ్రయం 1981లో, బాజురా విమానాశ్రయం 1984లో, దార్చుల విమానాశ్రయం 1986లో ప్రారంభమయ్యాయి.<ref>{{Cite web |last=Adventures |first=Third Rock |title=Airports in Nepal – 50 Places That Connect the Country to the World |url=https://www.thirdrockadventures.com/blog/airports-in-nepal |access-date=24 July 2022 |website=Third Rock Adventures |language=en |archive-date=26 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220526132209/https://www.thirdrockadventures.com/blog/airports-in-nepal |url-status=live }}</ref> స్విస్ ప్రభుత్వ సహాయంతో సోలుఖుంబుకు వెళ్లే లామోసంగు-జిరి రహదారిని 1985లో ప్రారంభించారు.<ref>{{Cite web |last=SHRESTHA |first=PRAGYA |date=2005 |title=The great green road |url=http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=496#.YuBdc7pBzDc |access-date=26 July 2022 |website=archive.nepalitimes.com |archive-date=8 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230308142006/http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=496#.YuBdc7pBzDc |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Switzerland – Nepal: A close partnership lasting more than 50 years – Nepal {{!}} ReliefWeb |url=https://reliefweb.int/report/nepal/switzerland-nepal-close-partnership-lasting-more-50-years |access-date=26 July 2022 |website=reliefweb.int |date=4 August 2009 |language=en |archive-date=26 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220726233223/https://reliefweb.int/report/nepal/switzerland-nepal-close-partnership-lasting-more-50-years |url-status=live }}</ref> === వ్యవసాయ ప్రోత్సాహం === బీరేంద్ర పాలనలో ప్రభుత్వం వ్యవసాయ ప్రోత్సాహంపై అధిక దృష్టి సారించింది. ఫలితంగా 1990 నాటికి దాదాపు 90% జనాభా ప్రత్యక్షంగా లేదా పరోక్షంగా వ్యవసాయంలో పాల్గొంది. చైనా సహాయంతో 1985లో కంపెనీల చట్టం 2021 (బిక్రమ్ సంబత్) కింద భృకుటి పల్ప్, పేపర్ స్థాపించబడింది.<ref>{{Cite journal |last=Chitrakar |first=Tara Devi |year=2012 |title=Performance of Bhrikuti Paper and Pulp Limited: Before and After Privatization |url=https://www.pyc.edu.np/index.php?option=com_content&view=article&id=604:performance-of-bhrikuti-paper-and-pulp-limited-before-and-after-privatization&catid=97:volume-v-2012&Itemid=530 |journal=PYC Nepal Journal of Management |volume=5 |pages=44–54 |doi=10.3126/pycnjm.v5i1.81346 |via=[[Public Youth Campus]] |access-date=2 June 2024 |archive-date=27 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210727084203/https://www.pyc.edu.np/index.php?option=com_content&view=article&id=604%3Aperformance-of-bhrikuti-paper-and-pulp-limited-before-and-after-privatization&catid=97%3Avolume-v-2012&Itemid=530 |url-status=live }}</ref><ref name=":0">{{Cite web |date=6 December 2011 |title=Largest Paper Mill in Nepal Closing |url=https://www.globalpapermoney.com/largest-paper-mill-in-nepal-closing--cms-5946 |access-date=27 July 2021 |website=Global Paper Money |archive-date=27 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210727082210/https://www.globalpapermoney.com/largest-paper-mill-in-nepal-closing--cms-5946 |url-status=live }}</ref> వ్యవసాయ భూములు, వ్యవసాయ శ్రామిక శక్తి పెరగడంతో ఆహార సరఫరా పెరిగి మెరుగైన పోషణ లభించింది. మొక్కజొన్న ఉత్పత్తి 1961లో 500,000 టన్నుల నుండి 1991లో 1 మిలియన్ టన్నులకు పెరిగింది. చైనా సాంకేతిక సహాయంతో 1982లో నవల్పరాసి జిల్లా సున్వాల్ వద్ద లుంబినీ షుగర్ మిల్స్ నిర్మించబడింది.<ref>{{Cite news |date=13 January 1964 |title=NEPAL GETS HELP OF EAST AND WEST; Aid Projects were sped by China, Russia, U. S. and India. |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1964/01/13/archives/nepal-gets-help-of-east-and-west-aid-projects-sped-by-china-russia.html |access-date=26 July 2022 |issn=0362-4331 |archive-date=26 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220726233223/https://www.nytimes.com/1964/01/13/archives/nepal-gets-help-of-east-and-west-aid-projects-sped-by-china-russia.html |url-status=live }}</ref><ref name=":4" /> గోరఖాలీ రబ్బరు పరిశ్రమల స్థాపన వల్ల ఝాపా, ఇల్లం సహా తూర్పు నేపాల్‌లోని అనేక ఇతర ప్రదేశాలలో మొట్టమొదటిసారిగా రబ్బరు సాగు ప్రారంభమైంది.<ref>{{Cite web |title=Rubber industry readied for operation in Jhapa |url=https://english.khabarhub.com/2021/27/166439/ |access-date=30 July 2022 |website=Khabarhub |language=en |archive-date=30 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220730180632/https://english.khabarhub.com/2021/27/166439/ |url-status=live }}</ref><ref>Poudel, M., Adhikari, P., Dhungana, S., Paudel, S., Thapa, K., Bidari, A., & Manandhar, R. (2020). Economics of rubber production in Jhapa, Nepal. ''Journal of Agriculture and Natural Resources'', ''3''(1), 198-208.</ref><ref>{{Cite news |last=BHANDARI |first=TILAK |date=1 March 2021 |title=Saving Rubber Industries and Save Environment in Nepal |work=TILAK |url=https://www.irjr-n.org/rubber/saving-rubber-industries-and-save-environment-in-nepal/ |access-date=2 June 2024 |archive-date=1 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231001090258/https://www.irjr-n.org/rubber/saving-rubber-industries-and-save-environment-in-nepal/ |url-status=live }}</ref> భృకుటి పల్ప్ అండ్ పేపర్, హేతౌడ టెక్స్‌టైల్స్ వంటి వ్యవసాయ ఆధారిత పరిశ్రమల స్థాపన, పెద్ద సంఖ్యలో కార్పెట్, గార్మెంట్ పరిశ్రమల ఏర్పాటు వ్యవసాయ ఉత్పత్తులను మార్చడానికి ఉపయోగపడి ఆర్థిక వ్యవస్థకు ఎంతగానో దోహదపడ్డాయి.<ref>Kharel, K. R., & Upadhyaya, Y. M. (2021). Contribution of Cottage and Small Scale Industries for Boosting Nepalese Economy. ''Tribhuvan University Journal'', ''36''(01), 45-57.</ref> === రాజకీయ విజయాలు === [[File:Nepal development regions.png|thumb|నేపాల్ 5 అభివృద్ధి ప్రాంతాలతో పరిపాలనా విభజన]] బీరేంద్ర హయాంలో 2037 బిఎస్ లో ప్రజాస్వామ్యం కోసం ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ జరిగింది, ఇందులో బహుళ-పార్టీ వ్యవస్థ లేదా పంచాయతీ వ్యవస్థ అనే ఎంపికలు ఇచ్చారు. పంచాయతీ యుగంలో జాతీయ ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ తర్వాత ఆయన సమతుల్య అభివృద్ధిని సృష్టించడానికి దేశాన్ని 5 అభివృద్ధి ప్రాంతాలుగా విభజించారు. ప్రతి విభాగాన్ని సంవత్సరానికి ఒకసారి సందర్శించారు; 1990 ప్రజాస్వామ్య ఉద్యమం తర్వాత ఈ సందర్శనలు నిలిపివేయబడ్డాయి.<ref name=":5">{{Cite journal |last=Khadka |first=Narayan |date=1991 |title=Nepal's Stagnant Economy: The Panchayat Legacy |url=https://www.jstor.org/stable/2645224 |journal=Asian Survey |volume=31 |issue=8 |pages=694–711 |doi=10.2307/2645224 |jstor=2645224 |issn=0004-4687 |access-date=2 June 2024 |archive-date=8 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230308142638/https://www.jstor.org/stable/2645224 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> అంతకుముందు నియంతృత్వ పాలన ఉన్నప్పటికీ, మద్దతుదారులు, రాజ కుటుంబ సభ్యుల నుండి నిరంతర ఒత్తిడి ఉన్నప్పటికీ రాజు ఎల్లప్పుడూ రాజ్యాంగ పరిమితులకు లోబడి పనిచేశారు, వాటిని ఎన్నడూ ఉల్లంఘించలేదు. దేశంలో ఏదైనా రాజకీయ సంక్షోభం వచ్చినప్పుడు రాజు బీరేంద్ర ఎప్పుడూ ముందుండేవారు. మధ్యంతర ఎన్నికలు (2051), సాధారణ ఎన్నికలు (2056) ఆయన సుపరిపాలనకు నిదర్శనాలు. రాజ్యాంగానికి సంబంధించిన ఏవైనా రాజకీయ విషయాలపై సలహా కోసం రాజు క్రమం తప్పకుండా సుప్రీం కోర్టును సంప్రదించేవారు, తద్వారా ఆయన రాజ్యాంగ సరిహద్దులను ఎన్నడూ అధిగమించలేదు. దేశ వ్యవహారాలను చర్చించేందుకు ప్రతి గురువారం తన ప్యాలెస్‌లో రాజు, ప్రధానమంత్రి సమావేశమయ్యే సంస్కృతిని ఆయన సృష్టించారు.<ref>{{Cite web |title=King Birendra's 30-year reign- Nepali Times |url=http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=8412#.YtSEQ0xBzDc |access-date=17 July 2022 |website=archive.nepalitimes.com |archive-date=17 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220717220315/http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=8412#.YtSEQ0xBzDc |url-status=live }}</ref> === సామాజిక సంస్కరణలు === తక్కువ అక్షరాస్యత స్థాయిలు జాతీయ పురోగతికి ప్రధాన ఆటంకం అని గుర్తించిన రాజు బీరేంద్ర విద్యావ్యవస్థ అభివృద్ధిని తన జాతీయ ప్రాధాన్యతగా మార్చుకున్నారు. 1971 నుండి ప్రారంభమైన పంచవర్ష ప్రణాళిక ప్రధానంగా కొత్త విద్యా సంస్థలను నిర్మించడం, ప్రస్తుత విద్యా వ్యవస్థ సామర్థ్యాన్ని పెంచడంపై దృష్టి సారించింది. తన పట్టాభిషేక శుభ సందర్భంగా నేపాలీ పౌరులందరికీ ప్రాథమిక విద్య ఉచితం అని రాజు బీరేంద్ర ప్రకటించారు.<ref>{{Cite web |title=Thirty years of King Birendra's reign- Nepali Times |url=http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=11394#.YtMnxkxBzDc |access-date=16 July 2022 |website=archive.nepalitimes.com |archive-date=16 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220716220150/http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=11394#.YtMnxkxBzDc |url-status=live }}</ref> 1978లో రాజ ఆమోదంతో అన్ని విద్యా సామగ్రి విద్యా సంస్థలకు ఉచితంగా పంపిణీ చేయబడింది.<ref>{{cite journal | url=http://www.jstor.org/stable/45242336 | jstor=45242336 | title=The Role of Free Compulsory Primary Education Policy for the Political Development in Nepal | last1=Janjua | first1=Saba Javeed | journal=Strategic Studies | year=2006 | volume=26 | issue=1 | pages=100–131 | access-date=2 June 2024 | archive-date=18 April 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230418221903/https://www.jstor.org/stable/45242336 | url-status=live }}</ref> రాజు బీరేంద్ర రాయల్ నేపాల్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీకి పోషకుడిగా మారారు. ఇది దేశంలో సైన్స్, టెక్నాలజీని అభివృద్ధి చేసే రంగంలో పనిచేసింది. ఈ ప్రాంతంలోని భాష, సంస్కృతిని పరిరక్షించడానికి ఆయన 1986లో మహేంద్ర సంస్కృత విశ్వవిద్యాలయంను స్థాపించారు. సోషల్ ప్రాక్టీసెస్ రిఫార్మ్ యాక్ట్ (2033 బి.ఎస్) కింద 1976లో నేపాల్‌లో వరకట్న వ్యవస్థ నేరంగా పరిగణించబడింది. పంచవర్ష ప్రణాళికలో భాగంగా పోస్ట్-గ్రాడ్యుయేట్ విద్యార్థులు గ్రామీణ ప్రాంతాల్లోని అభివృద్ధి పనులకు తమ ఒక-సంవత్సర సేవను అందించాల్సిన జాతీయ సేవా విధానాన్ని రాజు బీరేంద్ర ప్రారంభించారు. చరిత్రను భద్రపరిచే ప్రక్రియను ప్రారంభించి 1975లో నేచురల్ హిస్టరీ మ్యూజియంను స్థాపించారు. దేశంలో మాదకద్రవ్యాల వ్యాపారం, స్మగ్లింగ్ లేదా డ్రగ్స్ రవాణాను నిషేధిస్తూ 22 సెప్టెంబర్ 1976న నార్కోటిక్ డ్రగ్స్ (కంట్రోల్) చట్టం, 2033ను అమలు చేశారు.<ref>{{Cite web |last=diwakar |date=25 May 2021 |title=Narcotics law in Nepal: Everything you need to know about – OnlineKhabar English News |url=https://english.onlinekhabar.com/narcotics-law-in-nepal-everything-you-need-to-know-about.html |access-date=18 July 2022 |language=en-GB |archive-date=18 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220718023120/https://english.onlinekhabar.com/narcotics-law-in-nepal-everything-you-need-to-know-about.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Mahat |first=Sunny |title=How the ban came about andhow long it will stay in place |url=https://theannapurnaexpress.com/news/how-the-ban-came-about-andhow-long-it-will-stay-in-place-1479 |access-date=18 July 2022 |website=The Annapurna Express |language=en |archive-date=18 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220718023121/https://theannapurnaexpress.com/news/how-the-ban-came-about-andhow-long-it-will-stay-in-place-1479 |url-status=live }}</ref> === అభివృద్ధి విధానం === జనాభా, రోజువారీ రోడ్డు ట్రాఫిక్ ప్రకారం రోడ్ల అభివృద్ధి, గ్రామీణ ప్రాంతాలను విమానాశ్రయాలతో అనుసంధానించే విధానాన్ని బీరేంద్ర తీసుకున్నారు. అభివృద్ధి లక్ష్యాలను సాధించడానికి ఆయన అనేక ప్రభుత్వ సంస్థలను పునర్నిర్మించారు. రహదారుల నిర్మాణం, పారిశుధ్యం, శాస్త్రీయ, సాంకేతిక శిక్షణలపై నొక్కిచెప్పారు.<ref>{{Cite news |last=Montgomery |first=Paul L. |date=24 February 1975 |title=King With a Sense of Mission |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1975/02/24/archives/king-with-a-sense-of-mission-birendra-bir-bikram-shah-dev.html |access-date=24 July 2022 |issn=0362-4331 |archive-date=24 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220724230827/https://www.nytimes.com/1975/02/24/archives/king-with-a-sense-of-mission-birendra-bir-bikram-shah-dev.html |url-status=live }}</ref> కేంద్ర ప్రణాళికా సంస్థకు సంబంధించి నిర్వహించిన సమగ్ర అధ్యయనం 1972లో జాతీయ ప్రణాళికా సంఘం పునర్నిర్మాణానికి, 1987లో చిన్న చిన్న మార్పులకు దారితీసింది.<ref name=":4" /> ప్రభుత్వ విధానం ప్రధానంగా పర్యావరణ పరిరక్షణ, వ్యవసాయం, విద్యపై దృష్టి సారించింది. == విమర్శలు == === స్తబ్దుగా ఉన్న ఆర్థిక వ్యవస్థ === రాజు బీరేంద్ర అభివృద్ధికి అనుకూలమైన రాజుగా గుర్తుంచుకోబడినప్పటికీ, తన తండ్రి మహేంద్ర వలె దేశాన్ని వేగవంతమైన అభివృద్ధి దిశగా నడపలేకపోవడంపై ఆయన విమర్శలు కూడా ఎదుర్కొన్నారు. ఆయనకు రాజకీయ సంకల్పం ఉన్నప్పటికీ త్వరితగతిన అభివృద్ధి సాధించగల నైపుణ్యం లేకపోయింది. ప్రకృతి పరిరక్షణ ప్రయత్నాలు, సంస్కృతి, చరిత్ర పట్ల ఆయనకున్న శ్రద్ధ ఆర్థికాభివృద్ధికి ఆటంకాలుగా మారాయి. నిరంకుశ పాలకుడిగా ఆయన హయాంలో పంచాయతీ పాలన స్థిరమైన ఆర్థిక వ్యవస్థను మాత్రమే సృష్టించింది.<ref name=":5" /> === పరిపాలనా వైఫల్యం === రాజు బీరేంద్ర ఆధ్వర్యంలో పంచాయతీ పాలన విఫలమైందని చరిత్రకారులు ఎత్తిచూపుతున్నారు. ఆయన తన పాలనలో ఎక్కువ విదేశీ పెట్టుబడులను తీసుకురాలేకపోయారు, ఆయన తీసుకువచ్చిన అన్ని కార్యక్రమాలు, సంస్కరణలు తన తండ్రి వారసత్వంగా కొనసాగినవే. ఆయన తండ్రి గతంలో స్థాపించిన వివిధ సంస్థలను పునర్నిర్మించారు, తన తండ్రి ఊహించిన అభివృద్ధి ప్రణాళికలను మాత్రమే అమలు చేశారు.<ref>{{Cite web |last=Bhattarai |first=Kamal Dev |title=Six decades of American aid |url=https://theannapurnaexpress.com/news/six-decades-of-american-aid-1746 |access-date=23 July 2022 |website=The Annapurna Express |language=en |archive-date=30 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220730173822/https://theannapurnaexpress.com/news/six-decades-of-american-aid-1746 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Sharma |first=Sarthak Mani |date=3 September 2015 |title=High time to lift ban |url=https://archive.nepalitimes.com/article/nation/cannabis-high-time-to-lift-ban,2548 |access-date=23 July 2022 |website=nepalitimes |archive-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220723020000/https://archive.nepalitimes.com/article/nation/cannabis-high-time-to-lift-ban,2548 |url-status=live }}</ref><ref>{{Citation |title=Can WATER Change Nepal's FUTURE? – VisualPolitik EN | date=3 May 2018 |url=https://www.youtube.com/watch?v=8HDQs1H32LI |language=en |access-date=23 July 2022 |archive-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220723020000/https://www.youtube.com/watch?v=8HDQs1H32LI |url-status=live }}</ref> === విఫలమైన అభివృద్ధి ప్రయత్నాలు === బీరేంద్ర వివిధ సంస్థలను పునర్నిర్మించి అనేక అభివృద్ధి ప్రణాళికలను తీసుకువచ్చినప్పటికీ, ఆయన అభివృద్ధి ప్రయత్నాలు చాలావరకు విఫలమయ్యాయి. ఇది దేశంలో ఎలాంటి సమూల మార్పులకైనా ఆటంకం కలిగించింది. ఆయన కాలంలో నిర్మించిన అనేక విమానాశ్రయాలు, రోడ్లు చాలా అరుదుగా ఉపయోగించబడ్డాయి, చివరికి వాటిని మూసివేయవలసి వచ్చింది. కొత్తగా నిర్మించిన రోడ్లను చాలా తక్కువ వాహనాల యాజమాన్యం కారణంగా అరుదుగా ఉపయోగించారు, ఇది ఆర్థికాభివృద్ధికి పెద్దగా దోహదపడలేదు.<ref name=":4" /> === పంచాయతీ వ్యవస్థ పతనం === కొంతమంది చరిత్రకారులు, సమానత్వ వ్యతిరేకులు పంచాయతీ పాలన పతనానికి బీరేంద్రనే ఏకైక కారణంగా భావిస్తారు. 1980ల కాలంలో రాజకీయ సంస్థలపై ఆయన సడలించిన ఆంక్షల వల్ల అంతకుముందు అధికారంలో లేని పార్టీలకు బలం చేకూర్చింది.<ref name="BBC" /> == వ్యక్తిత్వం == చాలా చిన్న వయస్సు నుండి బీరేంద్ర ఒక దయగల యువరాజు అని ఆయన ఈటన్ ఉపాధ్యాయులు అభివర్ణించారు.<ref>{{Cite web |title=A king who could do no wrong- Nepali Times |url=http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=13873#.Yt3PbLpBzDc |access-date=24 July 2022 |website=archive.nepalitimes.com |archive-date=5 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230305183749/http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=13873#.Yt3PbLpBzDc |url-status=live }}</ref> "పాఠశాల అసెంబ్లీలో తన పూర్తి పేరు చదివినప్పుడు సిగ్గుపడే చాలా మంచి కుర్రాడు" అని అతని ఈటన్ క్లాస్‌మేట్స్ గుర్తు చేసుకున్నారు.<ref>{{Cite web |last=Malhotra |first=Inder |date=4 June 2001 |title=Obituary: King Birendra of Nepal |url=http://www.theguardian.com/news/2001/jun/04/guardianobituaries.nepal |access-date=15 May 2021 |website=[[The Guardian]]}}</ref> ప్రముఖ నేపాలీ మీడియా వ్యక్తి నీర్ షా బీరేంద్రను దయగల, అభివృద్ధిని ప్రేమించే రాజుగా వర్ణించారు.<ref>{{Cite web |date=3 June 2019 |title=Investigation into royal massacre was designedly flawed: Neer Shah (With video) |url=https://nepalireporter.com/2019/06/256010 |access-date=26 July 2022 |website=Reporters Nepal |language=en |archive-date=24 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220124230408/https://nepalireporter.com/2019/06/256010 |url-status=live }}</ref> రాజు చుట్టూ ఉన్న రాయలిస్టులు, వివిధ పండితులు ఇతరుల అభిప్రాయాలను వినగలిగే సాధారణ రాజుగా ఆయనను నిర్వచించారు.<ref name=":6" /><ref>{{Cite web |title=Swiss author pens Nepali classic |url=https://www.swissinfo.ch/eng/swiss-author-pens-nepali-classic/2211924 |access-date=30 July 2022 |website=SWI swissinfo.ch |date=20 September 2001 |language=en |archive-date=2 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230102065712/https://www.swissinfo.ch/eng/swiss-author-pens-nepali-classic/2211924 |url-status=live }}</ref> తన చుట్టూ ఉన్న వ్యక్తుల అభ్యర్థనలను కాదనలేకపోవడం, ఇతరులను ఆదేశించకుండా గుమస్తాలాగా తానే స్వయంగా పనిచేయడం వంటి ఆయన బలహీనతలను కూడా వారు విమర్శించారు.<ref name=":6">{{Cite book |last=Khanal |first=Rewati Raman |title=अनिभूति र अभिव्यक्ति (आत्म कथा) |publisher=Pradipta Printing and Publishing |year=2016 |edition=First |location=Kathmandu |language=ne}}</ref> బీరేంద్ర 2036 B.S. జన్మత్ సంగ్రహ (1980 ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ) కు అనుమతించారు. ఇది ప్రజాస్వామ్యం వైపు ఒక అడుగుగా పరిగణించబడింది. అయితే ప్రజాస్వామ్యం కోసం వాదిస్తున్న నాయకులు, చరిత్రకారులు ప్రజాభిప్రాయ సేకరణలో అవకతవకలు జరిగాయని ఆరోపించారు.<ref>{{Cite web |url=https://www.kullabs.com/classes/subjects/units/lessons/notes/note-detail/1971 |title=Political Events from 2036 to 2046 B.S. |access-date=23 July 2019 |archive-date=27 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200727000243/https://www.kullabs.com/classes/subjects/units/lessons/notes/note-detail/1971 |url-status=usurped }}</ref> ప్రజా ఉద్యమం I తరువాత ఆయన నేపాల్‌లో రాజ్యాంగ రాచరికాన్ని స్థాపించారు.<ref>{{Cite news |date=11 November 1990 |title=Nepal's King Gives Way to Multiparty Democracy |newspaper=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/11/11/world/nepal-s-king-gives-way-to-multiparty-democracy.html |access-date=23 July 2019 |archive-date=23 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123071716/https://www.nytimes.com/1990/11/11/world/nepal-s-king-gives-way-to-multiparty-democracy.html |url-status=live }}</ref> బీరేంద్ర ప్రజాస్వామ్య దృక్పథాలు, సరళ స్వభావం పీపుల్స్ మూవ్‌మెంట్ I (1990) విజయానికి దారితీసి ఉండవచ్చని కొంతమంది చరిత్రకారులు ఊహించారు.<ref>{{Cite book |last1=Katawal |first1=Rookmangud |title=Aatmakatha ["Autobiography"] |date=2014 |isbn=978-9937874076 |edition=paperback |location=Nepal |language=ne |author-link1=Rookmangud Katawal|publisher=Publication nepalaya pvt. Limited}}<!--|access-date=29 September 2015--></ref> ఇతర దక్షిణాసియా దేశాలతో నేపాల్ విదేశీ సంబంధాలను బలోపేతం చేయడానికి ఆసియాలో సార్క్ (SAARC) ను ప్రవేశపెట్టిన ఘనత ఆయనకే దక్కుతుంది. == ఆరోగ్యం == బీరేంద్ర కరోనరీ ఆర్టరీ వ్యాధితో బాధపడ్డారు.{{citation needed|date=December 2025}} నవంబర్ 1999లో ఆయనకు తేలికపాటి గుండెపోటు రావడంతో లండన్‌లోని క్రామ్‌వెల్ ఆసుపత్రిలో చేరారు. అక్కడ ఆయనకు యాంజియోప్లాస్టీ జరిగింది.<ref>{{Cite web |date=2000 |title=Clean bill of health for king |url=https://archive.nepalitimes.com/news.php?id=11073 |access-date=2025-12-12 |website=Nepali Times}}</ref> == స్మారకాలు == చాలా కట్టడాలు, సంస్థలు, గౌరవాలకు రాజు బీరేంద్ర పేరు పెట్టారు. ఆయన పేరు మీద నిర్మించిన స్మారక కట్టడాలకు 2006లో పార్లమెంటు పునరుద్ధరణ తర్వాత, 2008లో రాచరికం ముగిసిన తర్వాత పేర్లు మార్చబడ్డాయి. 2006 రాజకీయ మార్పుల తర్వాత రాజు పేరు మీద నిర్మించిన హైవే పేరును లోక్ మార్గ్‌గా మార్చడానికి ప్రయత్నం జరిగింది. [[File:King Birendra and Queen Aishwarya Statue 20180227 GDK.jpg|thumb|300px|రాజు బీరేంద్ర, రాణి ఐశ్వర్యల విగ్రహం]] === విగ్రహాలు === # ధాంబోజీ చౌక్ ([[నేపాల్‌గంజ్]])<ref>{{Cite web |last=Republica |title=Tension in Dhamboji after late king Birendra's monument erected |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/4858/ |access-date=11 August 2022 |website=My Republica |language=en |archive-date=11 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220811013608/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/4858/ |url-status=live }}</ref> # డాంగ్ జిల్లా<ref>{{Cite web |title=KING BIRENDRA {{!}} Elizabeth Dalziel |url=https://www.elizabethdalziel.com/image/I0000F7nesd8Xfno |access-date=11 August 2022 |website=www.elizabethdalziel.com |archive-date=10 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220810180432/https://www.elizabethdalziel.com/image/I0000F7nesd8Xfno |url-status=live }}</ref> # బీరేంద్రనగర్ ([[సుర్ఖేత్ జిల్లా]])<ref>{{Cite web |last=TV |first=Danfe |date=30 December 2021 |title=A statue of King Birendra was placed in Surkhet |url=https://eng.danfetv.com/?p=52394 |access-date=11 August 2022 |website=Danfe TV- English |language=en-US |archive-date=2 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230102065716/https://eng.danfetv.com/?p=52394 |url-status=live }}</ref> # స్వర్గపురి ([[శివపురి నాగార్జున్ నేషనల్ పార్క్|శివపురి]]) # జావలఖేల్ ([[లలిత్‌పూర్, నేపాల్|లలిత్‌పూర్]]) # బంధ్యబాసిని ఆలయం ([[పోఖారా]]) # [[పశుపతినాథ్ ఆలయం]] ([[ఖాట్మండు]]) === పాఠశాలలు === # శ్రీ బీరేంద్ర హయ్యర్ సెకండరీ స్కూల్, భద్రపూర్ మునిసిపాలిటీ, ఝాపా జిల్లా # శ్రీ బీరేంద్ర హయ్యర్ సెకండరీ స్కూల్, చార్‌ఘరే, నువాకోట్ జిల్లా # శ్రీ బీరేంద్ర సార్వజనిక్ హయ్యర్ సెకండరీ స్కూల్, మోరంగ్ జిల్లా # శ్రీ బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, లాఖాంతరి, మోరంగ్ జిల్లా # శ్రీ బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, బేల్బరీ మునిసిపాలిటీ, మోరంగ్ జిల్లా # శ్రీ బీరేంద్ర మాధ్యమిక్ విద్యాలయ, ఝోరహత్, మోరంగ్ జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, కటహరి, మోరంగ్ జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, అర్ఘాఖాంచీ జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, దశరథ్‌చంద్, బైతడి జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, బదికేదార్ రూరల్ మునిసిపాలిటీ, దోతి జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, స్యాంగ్జా జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, నువాకోట్ జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, పర్బత్ జిల్లా # బీరేంద్ర సైనిక్ ఆవాసియా మహావిద్యాలయ, భక్తపూర్ # బీరేంద్ర జ్యోతి సెకండరీ స్కూల్, సోలుఖుంబు సోటాంగ్ === కళాశాలలు === # బీరేంద్ర విద్యా మందిర్ క్యాంపస్, తికాపూర్, కైలాలీ జిల్లా<ref>{{Cite web |last= |date=2018 |title=Institutional Overview |url=https://www.birendracampus.edu.np/about/institutional-overview |access-date=11 August 2022 |website=Birendra Bidhya Mandir Campus |language=en-US |archive-date=2 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202104303/https://www.birendracampus.edu.np/about/institutional-overview/ |url-status=live }}</ref> # బీరేంద్ర మల్టిపుల్ క్యాంపస్, భరత్‌పూర్ # బీరేంద్ర మెమోరియల్ కళాశాల, ధరణ్<ref>{{Cite web |title=About us |url=https://bmcdharan.edu.np/about-us/ |access-date=11 August 2022 |website=Birendra Memorial College |language=en-US |archive-date=6 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220706044603/https://bmcdharan.edu.np/about-us/ |url-status=live }}</ref> # బీరేంద్ర మల్టిపుల్ క్యాంపస్ === ప్రదేశాలు === # బీరేంద్రనగర్, సుర్ఖేత్ జిల్లా # బీరేంద్రనగర్, చిత్వాన్ # బీరేంద్ర చౌక్, బీరేంద్రనగర్ # బీరేంద్ర చౌక్, కాగేశ్వరి-మనోహర మునిసిపాలిటీ # బీరేంద్ర చౌక్, ఫుంగ్లింగ్ మునిసిపాలిటీ # బీరేంద్ర చౌక్, ధరణ్ # బీరేంద్ర చౌక్, తులసీపూర్, డాంగ్ జిల్లా # బీరేంద్ర చౌక్, నేపాల్‌గంజ్ # బీరేంద్ర చౌక్, ఇతహరి # బీరేంద్ర చౌక్, బెని, మ్యాగ్డి # బీరేంద్ర సరస్సు (బీరేంద్ర తాల్), గోర్ఖా జిల్లా # బీరేంద్ర ఐశ్వర్య పార్క్, ధాంగధి # బీరేంద్ర ఐశ్వర్య పార్క్, బాగ్‌లుంగ్ === కట్టడాలు === # బీరేంద్ర మ్యూజియం, ఖాట్మండు దర్బార్ స్క్వేర్ # బీరేంద్ర ఆర్మీ హాస్పిటల్ # బీరేంద్రనగర్ విమానాశ్రయం (సుర్ఖేత్ విమానాశ్రయం) === ఇతరం === # బీరేంద్ర బీర్, జ్యూరిచ్<ref>{{Cite web |last=swissinfo.ch |title=Swiss brewery defends choice of Nepalese monarch on beer bottle |url=https://www.swissinfo.ch/eng/business/birendra-beer_swiss-brewery-defends-choice-of-nepalese-monarch-on-beer-bottle/44076202 |access-date=30 June 2022 |website=SWI swissinfo.ch |date=26 April 2018 |language=en |archive-date=30 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220630152552/https://www.swissinfo.ch/eng/business/birendra-beer_swiss-brewery-defends-choice-of-nepalese-monarch-on-beer-bottle/44076202 |url-status=live }}</ref> # బీరేంద్ర మెమోరియల్ కప్ # బీరేంద్ర పీస్ ఆపరేషన్స్ ట్రైనింగ్ సెంటర్ # బీరేంద్రనగర్ జేసీస్ == పురస్కారాలు == ===జాతీయ పురస్కారాలు=== * మోస్ట్ గ్లోరియస్ మహేంద్ర చైన్<ref>{{Cite web|url=http://www.cyranos.ch/zzshah.jpg|title=Cyranos|access-date=December 19, 2023}}</ref> * [[File:Nepal Pratap Bhaskara.svg|70px]] సావరిన్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ నేపాల్ ప్రతాప్ భాస్కర * [[File:Order of Ojaswi Rajanya (Nepal) - ribbon.svg|70px]] సావరిన్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ఓజస్వి రాజన్య * [[File:Most Refulgent Order of the Star of Nepal.PNG|70px]] సావరిన్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది స్టార్ ఆఫ్ నేపాల్ (ఆర్డర్ ఆఫ్ నేపాల్ తారదీశ) * [[File:Order of Tri Shakti Patta - ribbon bar.svg|70px]] సావరిన్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ త్రి శక్తి పట్టా * [[File:Order of Gorkha Dakshina Bahu.svg|70px]] సావరిన్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ గూర్ఖా దక్షిణ బాహు * [[File:King Mahendra Investiture Medal 1956.gif|70px]] కింగ్ మహేంద్ర ఇన్వెస్టిచర్ మెడల్ గ్రహీత ===విదేశీ పురస్కారాలు=== * {{flag|Thailand}}: నైట్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది రాజమిత్రాభోర్న్ (1986)<ref>{{cite book|title=ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ [สมเด็จพระราชาธิบดี สมเด็จพระราชินี แห่งเนปาล พร้อมด้วยคณะ]|url= https://ratchakitcha.soc.go.th/documents/1573241.pdf|access-date= 9 April 2025|language=TH}}</ref> * {{flag|Denmark}}: నైట్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది ఎలిఫెంట్ (17 అక్టోబర్ 1989) * {{flagu|Japan}}: నైట్ గ్రాండ్ కార్డన్ విత్ కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది క్రిసాన్తిమమ్ (1975) * {{flag|Cyprus}}: గ్రాండ్ క్రాస్ విత్ కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ మకారియోస్ III ఆఫ్ సైప్రస్ (1980) * {{flag|Kingdom of Laos|1952}}: నైట్ గ్రాండ్ కార్డన్ విత్ కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది మిలియన్ ఎలిఫెంట్స్ అండ్ ది వైట్ పారాసోల్ (1970) * {{flagu|Netherlands}}: నైట్ గ్రాండ్ క్రాస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది గోల్డ్ లయన్ ఆఫ్ ది హౌస్ ఆఫ్ నస్సావు (22 మార్చి 1975) * {{flagu|France}}: గ్రాండ్ క్రాస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది లెజియన్ ఆఫ్ ఆనర్ (02/05/1983)<ref>{{Cite web|url=http://www.ambafrance-np.org/Bilateral-relations,651|title=Bilateral relations|website=La France au Népal|access-date=8 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20151018050841/http://www.ambafrance-np.org/Bilateral-relations,651|archive-date=18 October 2015|url-status=dead}}</ref> * {{flagu|Germany}}: గ్రాండ్ క్రాస్ స్పెషల్ క్లాస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ మెరిట్ ఆఫ్ ది ఫెడరల్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ జర్మనీ (1986) * {{flagu|Spain}}: నైట్ గ్రాండ్ క్రాస్ విత్ కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ కార్లోస్ III (19 సెప్టెంబర్ 1983)<ref>{{Cite web|url=http://www.boe.es/boe/dias/1983/09/20/pdfs/A25810-25810.pdf|title=Boletín Oficial del Estado|access-date=8 September 2018|archive-date=29 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200729092616/https://www.boe.es/boe/dias/1983/09/20/pdfs/A25810-25810.pdf|url-status=live}}</ref> * {{flag|Pakistan}}: నిషాన్-ఎ-పాకిస్థాన్ (1983)<ref>{{Cite web |last=Khan |first=Sami |date=27 May 2019 |title=How many Foreign Personalities got Nishan-e-Pakistan? |url=https://pakmcqs.com/pakistan-current-affairs-mcqs/how-many-foreign-personalities-got-nishan-e-pakistan |access-date=24 July 2022 |website=PakMcqs |language=en-US |archive-date=2 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230102065714/https://pakmcqs.com/pakistan-current-affairs-mcqs/how-many-foreign-personalities-got-nishan-e-pakistan |url-status=live }}</ref> * {{flag|Romania}}: గ్రాండ్ క్రాస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది స్టార్ ఆఫ్ రొమేనియా (1975) * {{flag|Chile}}: గ్రాండ్ క్రాస్ విత్ కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ మెరిట్ ఆఫ్ చిలీ (1989) * {{flag|Finland}}: గ్రాండ్ క్రాస్ విత్ కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది వైట్ రోజ్ ఆఫ్ ఫిన్లాండ్ (1988) * {{flag|Egypt}}: కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది నైల్ (1974) * {{flag|Yugoslavia}}: గ్రేట్ స్టార్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది యుగోస్లావ్ స్టార్ (2 ఫిబ్రవరి 1974) * {{flag icon|Romania|1965}} రొమేనియా: నైట్ గ్రాండ్ క్రాస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ 23 ఆగష్టు (1987) * {{flagu|United Kingdom}}: రాయల్ విక్టోరియన్ చైన్ గ్రహీత (23 ఫిబ్రవరి 1975) ===సంఘాల పురస్కారాలు=== * {{flagu|Japan}}: స్కౌట్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ జపాన్ వారి గోల్డెన్ ఫెసెంట్ అవార్డు (1978) == వంశవృక్షం == {{ahnentafel |collapsed=yes |align=center |boxstyle_1=background-color: #fcc; |boxstyle_2=background-color: #fb9; |boxstyle_3=background-color: #ffc; |boxstyle_4=background-color: #bfc; |1= 1. '''నేపాల్ రాజు బీరేంద్ర''' |2= 2. [[మహేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|నేపాల్ రాజు మహేంద్ర]] |3= 3. [[ఇంద్ర (నేపాల్ యువరాణి)|ఇంద్ర రాజ్య లక్ష్మీ దేవి]] |4= 4. [[త్రిభువన్ (నేపాల్ రాజు)|నేపాల్ రాజు త్రిభువన్]] |5= 5. [[కాంతి (నేపాల్ రాణి)|కాంతి రాజ్య లక్ష్మీ దేవి]] |6= 6. హరి షంషేర్ జంగ్ బహదూర్ రాణా |7= 7. మేఘా కుమారి రాజ్య లక్ష్మీ |8= 8. [[పృథ్వి (నేపాల్ రాజు)|నేపాల్ రాజు పృథ్వి]] |9= 9. దివ్యేశ్వరి రాజ్య లక్ష్మీ దేవి |10= 10. ఛత్రా, బర్హగావ్, ఔధ్ రాజా అర్జన్ సింగ్ సాహిబ్ |11= 11. కృష్ణావతి దేవి సాహిబా |12= 12. జుద్ధా షంషేర్ జంగ్ బహదూర్ రాణా (లమ్‌జుంగ్, కాస్కీ మహారాజు) |13= 13. పద్మా కుమారి |14= 14. ఎన్. బిక్రమ్ షా |15= }} == ఇవి కూడా చూడండి == *[[హత్యకు గురైన దేశాధినేతల జాబితా]] *[[నేపాల్ రాజు బీరేంద్ర విదేశీ పర్యటనల జాబితా]] *[[బీరేంద్ర, ఐశ్వర్యల వివాహం]] *[[బీరేంద్ర (నేపాల్ రాజు) పట్టాభిషేకం]] == మూలాలు == {{Reflist}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef | rows=2 | before=[[మహేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|మహేంద్ర]]}} {{s-ttl | title=నేపాల్ [[యువరాజు]] | years=1955–1972}} {{s-aft | rows=2 | after=[[దీపేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|దీపేంద్ర]]}} |- {{s-ttl | title=[[నేపాల్ రాజుల జాబితా|నేపాల్ రాజు]] | years=1972–2001}} {{s-end}} {{Heads of State of Nepal}} {{Authority control}} [[వర్గం:2001లో నేపాల్‌లో జరిగిన హత్యలు]] [[వర్గం:నేపాల్ రాజులు]] [[వర్గం:బ్రిటిష్ ఫీల్డ్ మార్షల్స్]] [[వర్గం:21వ శతాబ్దంలో హత్యకు గురైన చక్రవర్తులు]] [[వర్గం:21వ శతాబ్దపు ఆసియా చక్రవర్తులు]] [[వర్గం:నేపాలీ హిందువులు]] [[వర్గం:నేపాల్ హత్య బాధితులు]] [[వర్గం:నేపాల్‌లో తుపాకీతో మరణాలు]] [[వర్గం:ఈటన్ కళాశాల పూర్వ విద్యార్థులు]] [[వర్గం:టోక్యో విశ్వవిద్యాలయ పూర్వ విద్యార్థులు]] [[వర్గం:హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయ పూర్వ విద్యార్థులు]] [[వర్గం:1945 జననాలు]] [[వర్గం:2001 మరణాలు]] [[వర్గం:నేపాల్‌లో హత్య చేయబడిన వ్యక్తులు]] [[వర్గం:గ్రాండ్ క్రాస్ ఆఫ్ ది లెజియన్ ఆఫ్ ఆనర్ గ్రహీతలు]] [[వర్గం:గ్రాండ్ క్రాసెస్ స్పెషల్ క్లాస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ మెరిట్ ఆఫ్ ది ఫెడరల్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ జర్మనీ]] [[వర్గం:గ్రాండ్ క్రాసెస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది స్టార్ ఆఫ్ రొమేనియా]] [[వర్గం:నిషాన్-ఎ-ఇంతియాజ్ గ్రహీతలు]] [[వర్గం:షా వంశం]] [[వర్గం:ఆసియాలో హత్యలు, ఆత్మహత్యలు]] [[వర్గం:నేపాల్ అంతర్యుద్ధంలో పాల్గొన్న వ్యక్తులు]] [[వర్గం:హిందూ చక్రవర్తులు]] [[వర్గం:ఆసియాలో హత్యకు గురైన దేశాధినేతలు]] [[వర్గం:నేపాలీ కమ్యూనిస్ట్ వ్యతిరేకులు]] [[వర్గం:2001లో హత్య చేయబడిన రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:రాయల్ విక్టోరియన్ చైన్ గ్రహీతలు]] [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు ఆసియా చక్రవర్తులు]] dnwkvxw0m29fn8ykilx4w9kqqgbvn8m 4942800 4942799 2026-08-24T01:03:22Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* స్మారకాలు */ 4942800 wikitext text/x-wiki {{Short description|1972 నుండి 2001 వరకు నేపాల్ రాజు}} {{Redirect|బీరేంద్ర}} {{Use dmy dates|date=September 2023}} {{Infobox royalty | name = బీరేంద్ర | birth_name = బీరేంద్ర బీర్ బిక్రమ్ షా దేవ్ | succession = [[నేపాల్ రాజు]] | image = Birendra Bir Bikram Shah c. 1967 (restoration).jpg | caption = బీరేంద్ర {{circa|1967}} | reign = 31 జనవరి 1972 – 1 జూన్ 2001 | coronation = 24 ఫిబ్రవరి 1975 | cor_type = [[బీరేంద్ర (నేపాల్ రాజు) పట్టాభిషేకం|పట్టాభిషేకం]] | predecessor = [[మహేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|మహేంద్ర]] | successor = [[దీపేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|దీపేంద్ర]] | reg_type = {{nowrap|[[నేపాల్ ప్రధాన మంత్రుల జాబితా|ప్రధాన మంత్రులు]]}} | regent = {{List collapsed|title=''జాబితా చూడండి''|1=[[కీర్తి నిధి బిస్తా]]<br/>[[నాగేంద్ర ప్రసాద్ రిజాల్]]<br/>[[తులసి గిరి]]<br/>[[సూర్య బహదూర్ థాపా]]<br/>[[లోకేంద్ర బహదూర్ చంద్]]<br/>[[మారిచ్ మాన్ సింగ్ శ్రేష్ఠ]]<br/>[[కృష్ణ ప్రసాద్ భట్టారాయ్]]<br/>[[గిరిజా ప్రసాద్ కొయిరాలా]]<br/>[[మన్ మోహన్ అధికారి]]<br/>[[షేర్ బహదూర్ దేవుబా]]}} | full_name = బీరేంద్ర బీర్ బిక్రమ్ షా దేవ్ <br /> {{langx|ne|वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह देव|italics=yes}} | regnal_name = శ్రీ పంచ్ మహారాజాధిరాజ్ బీరేంద్ర బీర్ బిక్రమ్ షా దేవ్ <br /> {{langx|ne|श्री५ महाराजाधिराज वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह देव|italics=yes}} | spouse = {{marriage|[[ఐశ్వర్య (నేపాల్ రాణి)|రాణి ఐశ్వర్య]]|1970}} | issue = [[దీపేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|యువరాజు దీపేంద్ర]]<br />[[శృతి (నేపాల్ యువరాణి)|యువరాణి శృతి]]<br />[[నిరాజన్ (నేపాల్ యువరాజు)|యువరాజు నిరాజన్]] | dynasty = [[షా వంశం|షా]] | father = [[మహేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|రాజు మహేంద్ర]] | mother = [[ఇంద్ర (నేపాల్ యువరాణి)|ఇంద్ర రాజ్య లక్ష్మీ దేవి]] | birth_date = {{Birth date|1945|12|29|df=y}} | birth_place = [[నారాయణహితి రాజభవనం]], [[ఖాట్మండు]], [[నేపాల్ రాజ్యం|నేపాల్]] | death_date = {{Death date and age|2001|6|1|1945|12|28|df=y}} | death_place = నారాయణహితి రాజభవనం, ఖాట్మండు, నేపాల్ | death_cause = [[నేపాల్ రాజకుటుంబ హత్యకాండ|హత్య]] (తుపాకీ గాయాలు) | religion = [[హిందూ మతం]] | signature = }} శ్రీ పంచ్ '''బీరేంద్ర బీర్ బిక్రమ్ షా దేవ్''' ({{langx|ne|वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह देव}}; 29 డిసెంబర్ 1945 – 1 జూన్ 2001) 1972 నుండి 2001లో జరిగిన నేపాల్ రాజకుటుంబ హత్యకాండలో హత్యకు గురయ్యే వరకు నేపాల్ రాజుగా ఉన్నారు. బీరేంద్ర అప్పటి రాజు మహేంద్ర, యువరాణి ఇంద్రల మొదటి కుమారుడు. 1972లో ఆయన సింహాసనాన్ని అధిష్టించినప్పుడు తన తండ్రి నుండి ''పంచాయతీ'' వ్యవస్థను వారసత్వంగా పొంది నేపాల్‌కు సంపూర్ణ రాచరికాధికారితో పాలించారు. 1990 విప్లవం తరువాత ఆయన ఆ వ్యవస్థను రద్దు చేసి రాజకీయ పార్టీలపై ఉన్న నిషేధాన్ని ఎత్తివేశారు. ప్రజాస్వామ్య రాజ్యాంగ రాచరికంలో దేశాధినేతగా వ్యవహరిస్తూ కొత్త రాజ్యాంగాన్ని ప్రకటించారు. 1996లో [[నేపాల్ కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ (మావోయిస్ట్ సెంటర్)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ నేపాల్]] తిరుగుబాటు ప్రారంభించినప్పుడు ఆయన పాలన చివరి భాగంలో నేపాల్ అంతర్యుద్ధం ప్రారంభమైంది. == బాల్యం, విద్యాభ్యాసం == బీరేంద్ర [[ఖాట్మండు]]లోని నారాయణహితి రాజభవనంలో అప్పటి యువరాజు మహేంద్ర బీర్ బిక్రమ్ షా దేవ్, ఆయన మొదటి భార్య యువరాణి ఇంద్ర రాజ్య లక్ష్మీ దేవిల రెండవ కుమారుడిగా జన్మించారు. బీరేంద్ర మహేంద్రకు పెద్ద కుమారుడు కానప్పటికీ, మహేంద్ర మొదటి కుమారుడు రవీంద్ర షా ఆయన వివాహానికి ముందే జన్మించడం, ఒక గురుంగ్ మహిళకు జన్మించడం వల్ల అతన్ని "చట్టవిరుద్ధమైన బిడ్డగా" పరిగణించారు. దీనివల్ల బీరేంద్ర యువరాజుగా, వారసుడిగా ప్రకటించబడ్డారు.<ref name="DT">{{Cite news |title=King Birendra of Nepal |url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1309622/King-Birendra-of-Nepal.html |work=Daily Telegraph |date=23 August 2001 |access-date=21 July 2008 |archive-date=15 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230315200029/https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1309622/King-Birendra-of-Nepal.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.chandra-thapa.com.np/2014/01/the-late-king-birendra-bir-bikram-shah-childhoow-picture.html|title=The Late King Birendra Bir Bikram Shah – Childhood Picture|access-date=23 July 2015|archive-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726232512/http://www.chandra-thapa.com.np/2014/01/the-late-king-birendra-bir-bikram-shah-childhoow-picture.html|url-status=dead}}</ref> బీరేంద్ర తన సోదరుడు జ్ఞానేంద్రతో కలిసి [[డార్జిలింగ్]]లోని సెయింట్ జోసెఫ్ స్కూల్ (జెసూట్ పాఠశాల)లో ఎనిమిదేళ్లపాటు చదువుకున్నారు. 13 మార్చి 1955న వారి తాత రాజు త్రిభువన్ మరణించడంతో వారి తండ్రి నేపాల్ సింహాసనాన్ని అధిష్టించారు. తండ్రి రాజు కావడంతో బీరేంద్ర నేపాల్ [[యువరాజు]] అయ్యారు. 1959లో బీరేంద్ర యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లోని ఈటన్ కళాశాలలో చేరారు. 1964 వరకు ఈటన్‌లో చదివిన తరువాత ఆయన నేపాల్‌కు తిరిగి వచ్చి దేశంలోని మారుమూల ప్రాంతాలకు కాలినడకన ప్రయాణించి గ్రామాల్లో అందుబాటులో ఉన్న వాటితో నిరాడంబరంగా జీవిస్తూ దేశాన్ని అన్వేషించడం ప్రారంభించారు.<ref name="DT" /> ఆ తరువాత ఆయన టోక్యో విశ్వవిద్యాలయంలో కొంతకాలం గడిపి ఆపై 1967 నుండి 1968 వరకు హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయంలో రాజకీయ సిద్ధాంతాన్ని అభ్యసించి తన విద్యను పూర్తి చేశారు.<ref name="BBC">{{Cite news |title=Birendra: Nepal's monarch of change |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/1365485.stm |publisher=BBC |date=2 June 2001 |access-date=21 July 2008 |archive-date=22 July 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080722202242/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/1365485.stm |url-status=live }}</ref> బీరేంద్ర తన యవ్వనంలో ప్రయాణాలను ఇష్టపడేవారు. కెనడా, లాటిన్ అమెరికా, ఆఫ్రికా, భారతదేశంలోని అనేక ప్రాంతాలు, అనేక ఇతర ఆసియా దేశాలకు ప్రయాణించారు. ఆయన కళాఖండాల సేకర్త, నేపాలీ చేతివృత్తుల కళాకారులకు మద్దతుదారు. హెలికాప్టర్లను నడపడం కూడా నేర్చుకున్నారు.<ref name="NYT">{{Cite news |last=Crossette |first=Barbara |date=3 June 2001 |title=Birendra, 55, Ruler of Nepal's the Hindu Kingdom |work=The New York Times |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0CEEDD143FF930A35755C0A9679C8B63 |access-date=21 July 2008 |archive-date=3 March 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090303085152/http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0CEEDD143FF930A35755C0A9679C8B63 |url-status=live }}</ref> బీరేంద్ర తన రెండవ బంధువు అయిన రాణా కుటుంబానికి చెందిన ఐశ్వర్య రాజ్య లక్ష్మీ దేవిని 27 ఫిబ్రవరి 1970న వివాహం చేసుకున్నారు.<ref>{{Cite book |title=Milestones of History |last=Mainali |first=Pramod |year=2000 |isbn=99946-960-4-1 |page=111 |publisher=Pramod Mainali }}</ref> చరిత్రలో అత్యంత ఖరీదైన హిందూ వివాహ వేడుకలలో ఒకటిగా పేరుగాంచిన ఈ వివాహానికి 9.5 మిలియన్ డాలర్లు ఖర్చు చేశారు.<ref>{{Cite magazine |title=Marriage of Convenience |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,878784-1,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090214175438/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,878784-1,00.html |url-status=dead |archive-date=14 February 2009 |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |date=9 March 1970 |access-date=21 July 2008 }}</ref> == పాలన == === తొలి రోజులు === తన తండ్రి రాజు మహేంద్ర మరణం తర్వాత 31 జనవరి 1972న తన 26వ ఏట బీరేంద్ర నేపాల్ సింహాసనాన్ని అధిష్టించారు. అయితే మొదటి సంవత్సరం రాజు మరణానికి సంతాప దినాలుగా పరిగణించడం, రెండవ సంవత్సరం అశుభకరమైనదిగా మత పండితులు భావించడం వల్ల ఆయన పట్టాభిషేకం 24 ఫిబ్రవరి 1975 వరకు (ఆయనకు 29 ఏళ్లు వచ్చే వరకు) ఆలస్యమైంది.<ref>{{Cite news | author = Bernard Weinraub |date=24 February 1975 |title=World's Only Hindu King Is Crowned in Nepal Ritual |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1975/02/24/archives/worlds-only-hindu-king-is-crowned-in-nepal-ritual-worlds-only-hindu.html |access-date=6 August 2022 |issn=0362-4331 |archive-date=26 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201126145419/https://www.nytimes.com/1975/02/24/archives/worlds-only-hindu-king-is-crowned-in-nepal-ritual-worlds-only-hindu.html |url-status=live }}</ref> [[హిందూ మతం|హిందూ]] చక్రవర్తిగా ఆయన నేపాలీ సంప్రదాయాలను పాటించవలసి వచ్చింది.<ref>{{Cite news |author=Bernard Weinraub |date=23 February 1975 |title=Nepal Begins Ritual Of Royal Coronation |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1975/02/23/archives/nepal-begins-ritual-of-royal-coronation.html |access-date=6 August 2022 |issn=0362-4331 |archive-date=8 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230308141906/https://www.nytimes.com/1975/02/23/archives/nepal-begins-ritual-of-royal-coronation.html |url-status=live }}</ref> === పంచాయతీ యుగం === రాజకీయ పార్టీలపై నిషేధం ఉన్న, స్థానిక, ప్రాంతీయ కౌన్సిల్‌ల (వీటిని పంచాయతీలు అని పిలుస్తారు) ద్వారా పాలన సాగే దేశాన్ని వారసత్వంగా పొందిన బీరేంద్ర సింహాసనాన్ని అధిష్టించిన తర్వాత పూర్తి నిరంకుశ పాలకుడిగా మారారు.<ref name="NYT" /> ''పంచాయతీ'' ప్రభుత్వ వ్యవస్థను నిర్వహించే ప్రయత్నంలో నేపాలీ కాంగ్రెస్ పార్టీకి చెందిన ప్రముఖ నాయకులను తరచుగా అరెస్టు చేసేవారు.<ref name="NYT" /> 1980ల కాలంలో రాజకీయ సంస్థలపై ఉన్న ఆంక్షలు సడలించబడ్డాయి. దీంతో విద్యార్థుల నేతృత్వంలోని ఉదారవాద వర్గాలు నేపాల్‌లో రాజ్యాంగ మార్పులను డిమాండ్ చేయడం ప్రారంభించాయి.<ref name="BBC" /><ref>{{Cite web|url=http://www.nepalhomepage.com/news/century_poll/english/birendra|title=King Birendra Credentials|access-date=23 July 2015|archive-date=17 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201117071004/http://nepalhomepage.com/news/century_poll/english/birendra/|url-status=dead}}</ref> పెరుగుతున్న ప్రజాస్వామ్య అనుకూల ఉద్యమం కారణంగా పార్టీ రహిత లేదా బహుళ-పార్టీ వ్యవస్థ మధ్య ఎంచుకోవడానికి ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ (రిఫరెండం) నిర్వహిస్తామని బీరేంద్ర ప్రకటించారు. రిఫరెండంలో బహుళ-పార్టీ వ్యవస్థ లేదా పంచాయతీ వ్యవస్థ అనే రెండు ఎంపికలు ఇచ్చారు. మే 1980లో జరిగిన ప్రజాభిప్రాయ సేకరణలో పార్టీ రహిత వ్యవస్థ 55% నుండి 45% మెజారిటీతో విజయం సాధించింది.<ref name="Malhotra">{{Cite news |last=Malhotra |first=Inder |date=4 June 2001 |title=King Birendra of Nepal |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/news/2001/jun/04/guardianobituaries.nepal |access-date=21 July 2008 |archive-date=4 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200604100326/https://www.theguardian.com/news/2001/jun/04/guardianobituaries.nepal |url-status=live }}</ref> ఎన్నికల ఫలితం రాజును ఆర్థికంగా, రాజకీయంగా దేశంలో భారీ పునర్నిర్మాణాలు చేపట్టేలా చేసింది. జాతీయ ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ తరువాత ఆయన సమతుల్య అభివృద్ధిని సృష్టించడానికి దేశాన్ని 5 అభివృద్ధి ప్రాంతాలుగా విభజించారు. ప్రతి విభాగాన్ని సంవత్సరానికి ఒకసారి సందర్శించేవారు; 1990లో ఆయన హోదా రాజ్యాంగబద్ధమైన రాచరికంగా మారిన తర్వాత ఈ సందర్శనలు నిలిపివేయబడ్డాయి.<ref name=":5" /> === ప్రజాస్వామ్య యుగం === [[File:Birendra of Nepal with Rajiv Gandhi.jpg|భారత ప్రధాని [[రాజీవ్ గాంధీ]]తో కరచాలనం చేస్తున్న బీరేంద్ర, 1985|thumb]] 1990లో నేపాల్‌లో వరుస సమ్మెలు, ప్రజాస్వామ్య అనుకూల అల్లర్లు చెలరేగాయి. ఈ అల్లర్ల కారణంగా బీరేంద్ర రాజకీయ పార్టీలపై నిషేధాన్ని ఎత్తివేశారు, ఏప్రిల్ 1990లో రాజ్యాంగ చక్రవర్తిగా మారడానికి అంగీకరించారు. ప్రతిపక్ష వర్గాలకు ప్రాతినిధ్యం వహించడానికి, వారి రాజకీయ సంస్కరణల డిమాండ్లను నెరవేర్చడానికి కొత్త రాజ్యాంగాన్ని సిద్ధం చేయడానికి ఆయన ఒక స్వతంత్ర రాజ్యాంగ సిఫార్సు కమిషన్‌ను నియమించారు.<ref>{{Cite web |url=http://countrystudies.us/nepal/53.htm |title=The Constitution of 1990 |access-date=21 July 2008 |publisher=Country Studies |archive-date=5 July 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090705230937/http://countrystudies.us/nepal/53.htm |url-status=live }} {{PD-notice}}</ref> ఈ కమిషన్ ప్రతిపాదిత రాజ్యాంగ ముసాయిదాను 10 సెప్టెంబర్ 1990న ఆయనకు సమర్పించింది. బహుళ-పార్టీ ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థతో బీరేంద్రను రాజ్యాంగ రాచరికానికి దేశాధినేతగా ఈ కొత్త రాజ్యాంగం మార్చింది. ముసాయిదా రాజ్యాంగాన్ని ప్రధాన మంత్రి [[కృష్ణ ప్రసాద్ భట్టారాయ్]], ఆయన మంత్రివర్గం ఆమోదించారు. 9 నవంబర్ 1990న బీరేంద్ర నేపాల్‌ను రాజ్యాంగ రాచరికంగా మార్చే కొత్త రాజ్యాంగాన్ని ప్రకటించారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/news/2001/jun/04/guardianobituaries.nepal|title=King Birendra of Nepal A ruler much loved by his people, he bowed to popular will and surrendered absolute power|newspaper=The Guardian|date=4 June 2001|last1=Malhotra|first1=Inder|access-date=14 December 2016|archive-date=4 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200604100326/https://www.theguardian.com/news/2001/jun/04/guardianobituaries.nepal|url-status=live}}</ref> ఒక రాజ్యాంగ చక్రవర్తిగా బీరేంద్ర తన ప్రజాస్వామ్య దృక్పథం, ప్రవర్తనల కారణంగా ఆటోక్రాటిక్ పాలకుడిగా ఉన్నప్పటికంటే ఎక్కువ ప్రజాదరణ పొందారు.<ref>{{Cite web |last=VIEWPOINT |date=2 June 2022 |title=13 Reasons Why Former King Birendra Shah Is the Most Loved Monarch of Nepal |url=https://www.nepwave.com/13-reasons-why-former-king-birendra-shah-is-the-most-loved-monarch-of-nepal/ |access-date=16 July 2022 |website=NEPWAVE |language=en-US |archive-date=16 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220716221904/https://www.nepwave.com/13-reasons-why-former-king-birendra-shah-is-the-most-loved-monarch-of-nepal/ |url-status=dead }}</ref> అయితే, బీరేంద్ర మావోయిస్టు తిరుగుబాటుదారులకు, ప్రభుత్వ బలగాలకు మధ్య జరిగిన నేపాల్ అంతర్యుద్ధం (1996 నుండి 2006 వరకు) నిరోధించలేకపోయారు.<ref name=":1">Sharma, S. (2019). ''The Nepal Nexus: An Inside Account of the Maoists, the Durbar and New Delhi''. Penguin Random House India Private Limited.</ref> === హత్య === 1 జూన్ 2001న, నేపాలీ రాచరిక నివాసమైన నారాయణహితి రాజభవనంలో జరిగిన విందు కార్యక్రమంలో బీరేంద్ర, ఆయన కుటుంబ సభ్యులు ఆయన కుమారుడు యువరాజు దీపేంద్ర చేతిలో దారుణంగా హత్య చేయబడ్డారు.<ref>{{Cite news |last=Crossette |first=Barbara |date=4 June 2001 |title=Birendra, 55, Nepal's King During Transition to Democracy, Is Dead |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2001/06/04/obituaries/birendra-55-nepals-king-during-transition-to-democracy-is-dead.html |access-date=16 July 2022 |issn=0362-4331 |archive-date=31 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181231143809/https://www.nytimes.com/2001/06/04/obituaries/birendra-55-nepals-king-during-transition-to-democracy-is-dead.html |url-status=live }}</ref> తనను తాను కాల్చుకున్న తరువాత కోమాలోకి వెళ్లిన దీపేంద్ర రాజుగా ప్రకటించబడ్డాడు. కానీ ఆయన స్పృహలోకి రాకుండానే కొద్ది రోజుల తర్వాత మరణించినట్లు ప్రకటించబడింది.<ref>{{Cite web |date=1 September 2001 |title=Tragedy in Nepal Royal Family Massacred |url=https://www.hinduismtoday.com/magazine/september-october-2001/2001-09-tragedy-in-nepal-royal-family-massacred/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221107145813/https://www.hinduismtoday.com/magazine/september-october-2001/2001-09-tragedy-in-nepal-royal-family-massacred/ |archive-date=7 November 2022 |access-date=26 July 2022 |website=Hinduism Today |language=en-US}}</ref> ఆ తర్వాత బీరేంద్ర తమ్ముడు జ్ఞానేంద్ర రాజుగా చేయబడ్డాడు.<ref>{{Cite news |last1=West |first1=Julian |date=2 June 2001 |title=Nepal's royal killer is named King as his parents are cremated |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/nepal/1311386/Nepals-royal-killer-is-named-King-as-his-parents-are-cremated.html |url-status=live |url-access=subscription |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/nepal/1311386/Nepals-royal-killer-is-named-King-as-his-parents-are-cremated.html |archive-date=12 January 2022}}{{cbignore}}</ref> == ముఖ్యమైన పనులు, అభివృద్ధి కార్యక్రమాలు == === దౌత్యపరమైన ప్రచారం === [[File:President Ronald Reagan During The State Visit of King Birendra Bir Kikram Shah Dev of Nepal with Joan Rivers in The East Room - DPLA - 60fec4f8987746ef9d0967ac59ae12dc.jpg|thumb|యుఎస్ అధ్యక్షుడు [[రోనాల్డ్ రీగన్]]తో బీరేంద్ర, 1983]] భారతదేశం, చైనా, సోవియట్ యూనియన్ల ఆధిపత్య ప్రభావాలు ఉన్నప్పటికీ ఆయన నేపాల్ స్వాతంత్ర్యాన్ని నిలబెట్టగలిగారు. రాజుగా ఆయన చేసిన మొదటి విదేశీ పర్యటనలు అక్టోబరు 1973లో భారతదేశానికి, రెండు నెలల తర్వాత చైనాకు జరిగాయి.<ref>{{Cite web |title=King Birendra's Historic China Visit |url=http://peoplesreview.com.np/index.php/articles/item/2446-king-birendra-s-historic-china-visit |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150723230223/http://peoplesreview.com.np/index.php/articles/item/2446-king-birendra-s-historic-china-visit |archive-date=23 July 2015 |access-date=23 July 2015}}</ref> ముస్తాంగ్ విప్లవం సమయంలో నేపాల్ నుండి ముస్తాంగ్, చైనా నుండి టిబెట్ విడిపోకుండా అడ్డుకున్నారు.<ref>{{Cite web |date=28 January 2020 |title=खम्पा काण्ड : नेपालबाट मुस्ताङलाई टुक्य्राएर तिब्बत कब्जा गर्न विदेशीले गराएको विद्रोह ! |url=https://www.swadeshnepal.com/2020/01/15628/ |access-date=23 July 2022 |website=Swadesh Nepal |language=en-US |archive-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220723013036/https://www.swadeshnepal.com/2020/01/15628/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=देवकी विष्ट |title=खम्पा विद्रोह' मा लिपुलेक नजिक लडाईं लडेका एक प्रहरीको संस्मरण |url=https://www.breaknlinks.com/nepali/news/2593 |access-date=23 July 2022 |website=Breaknlinks |language=ne |archive-date=10 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220810183457/https://www.breaknlinks.com/nepali/news/2593 |url-status=live }}</ref> చైనాకు వ్యతిరేకంగా పనిచేస్తున్న ఖంపాల తిరుగుబాటును నిరాయుధీకరించడం ద్వారా నేపాల్-చైనా సంబంధాలు కొత్త శిఖరాలకు చేరుకున్నాయి.<ref name=":3">{{Cite web |last=Basnyat |first=Prem Singh |title=A forgotten history |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/67819/ |access-date=22 July 2022 |website=My Republica |language=en |archive-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220723021548/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/67819/ |url-status=live }}</ref><ref name="premBasnyat">{{Cite book |last=Basnyāta |first=P. |title=Nepalese Army in Tibetan Khampa Disarming Mission |date=2007 |publisher=Sarwochcha Man Singh Basnyat |isbn=978-99946-2-863-6}}</ref> [[సార్క్|దక్షిణాసియా ప్రాంతీయ సహకార మండలి (సార్క్)]], దక్షిణాసియా ఆహార నిల్వల స్థాపనకు ఆయన చేసిన విస్తృత ప్రచారం కోసం దేశ ప్రజలు ఆయనను గుర్తుంచుకుంటారు. తన పాలనా కాలంలో ఖాట్మండులో సార్క్ సచివాలయాన్ని కూడా ఏర్పాటు చేయగలిగారు.<ref name=":2">{{Cite web |title=Diplomatic achievements of King Birendra: From Peace Zone Proposal to expansion of foreign relations |url=https://english.nepalpress.com/2021/06/02/diplomatic-achievements-of-king-birendra-from-peace-zone-proposal-to-expansion-of-foreign-relations/ |access-date=16 July 2022 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=1 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221001182551/https://english.nepalpress.com/2021/06/02/diplomatic-achievements-of-king-birendra-from-peace-zone-proposal-to-expansion-of-foreign-relations/ |url-status=live }}</ref> దౌత్య సంబంధాలు కలిగి ఉన్న దేశాల సంఖ్యను 49 నుండి 96కి పెంచుతూ అదనంగా 46 దేశాలతో సంబంధాలు నెలకొల్పగలిగారు. ఐక్యరాజ్యసమితిలో నేపాల్‌ను ఒక శాంతి మండలంగా ప్రచారం చేయడం ద్వారా నేపాల్ తటస్థ విధానాన్ని మరింత బలోపేతం చేశారు.<ref>{{Cite web |title=NRC0015 – Nepali foreign policy and Zone of Peace: an attempt at neutrality? – NIPoRe |url=https://nipore.org/nrc0015-nepali-foreign-policy-and-zone-of-peace-an-attempt-at-neutrality/ |access-date=16 July 2022 |language=en-US |archive-date=7 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220707073318/https://nipore.org/nrc0015-nepali-foreign-policy-and-zone-of-peace-an-attempt-at-neutrality/ |url-status=live }}</ref> ఆసియాలోని రెండు బలమైన దేశాల మధ్య ఉన్న నేపాల్ ఆ రెండు దేశాలతో మంచి సంబంధాలు కలిగి ఉండాలని ఆయన గట్టిగా విశ్వసించారు.<ref name="Malhotra" /> === శాంతికి ప్రోత్సాహం === గౌతమ బుద్ధుని జననం, విదేశీ శక్తులతో అలీన విధానం వంటి చారిత్రక శాంతి హోదాను పరిగణనలోకి తీసుకుని నేపాల్‌ను శాంతి దేశంగా ప్రకటించాలని ఐక్యరాజ్యసమితి సమావేశంలో ఆయన ప్రతిపాదించారు.<ref>{{Cite web |last=Magazine |first=New Spolight |title=Late King Birendra And His Demand For "Peace Zone"Status For Nepal. |url=https://www.spotlightnepal.com/2019/05/15/late-king-birendra-and-his-demand-peace-zonestatus-nepal/ |access-date=16 July 2022 |website=SpotlightNepal |language=en |archive-date=16 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220716202712/https://www.spotlightnepal.com/2019/05/15/late-king-birendra-and-his-demand-peace-zonestatus-nepal/ |url-status=live }}</ref> ఐక్యరాజ్యసమితిలో 116 దేశాలు ఈ ప్రతిపాదనకు మద్దతు ఇచ్చాయి.<ref name=":2" /> తరువాత ఆయన 1986లో "పీస్ కీపింగ్ ట్రైనింగ్ క్యాంప్"ను స్థాపించారు. ఇది 2001లో శాంతి పరిరక్షక బలగాలకు శిక్షణ ఇవ్వడానికి ఒక శిక్షణా సంస్థగా పునర్నిర్మించబడింది. తరువాత దీనిని బీరేంద్ర పీస్ ఆపరేషన్స్ ట్రైనింగ్ సెంటర్గా మార్చారు. ఐక్యరాజ్యసమితి సహకారంతో నేపాల్ శిక్షణ పొందిన శాంతి పరిరక్షక దళాలను పంపడం ప్రారంభించి ఐక్యరాజ్యసమితిలో క్రియాశీల సభ్యునిగా మారింది.<ref>{{Cite web |title=BPOTC {{!}} वीरेन्द्र शान्ति कार्य तालिम केन्दर |url=https://bpotc.nepalarmy.mil.np/ |access-date=16 July 2022 |website=bpotc.nepalarmy.mil.np |archive-date=16 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220716232532/https://bpotc.nepalarmy.mil.np/ |url-status=live }}</ref> 1974లో ఉత్తర హిమాలయ ప్రాంతంలో స్థిరపడిన ఖంపాస్ తిరుగుబాటుదారులను నిరాయుధులను చేయడంలో ఆయన విజయం సాధించారు. ఆయుధాలు అప్పగించిన వారికి భూమి, డబ్బు, పౌరసత్వం ఇచ్చి, వారి ఆయుధాలను జప్తు చేశారు. లొంగిపోని వారు టిబెటన్ ప్రాంతం వైపు వెళ్లకుండా నిషేధించారు.<ref name=":3" /><ref>{{Cite web |last=Saxena |first=Shobhan |date=30 March 2008 |title=The legion of Betrayed Warriors |url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/the-legion-of-betrayed-warriors/articleshow/2910662.cms |access-date=23 July 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220723013041/https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/the-legion-of-betrayed-warriors/articleshow/2910662.cms |url-status=live }}</ref> దేశంలో మావోయిస్టుల విప్లవాన్ని అణచివేయడానికి సైన్యాన్ని ఉపయోగించడాన్ని నిరోధించిన ఘనత కూడా బీరేంద్రకే దక్కుతుంది. సైన్యం ప్రయోగం పరిస్థితులను మరింత దిగజార్చి దేశంలో శాంతికి విఘాతం కలిగించే ప్రమాదం ఉండేది.<ref name=":1" /><ref>{{Citation |last=Nepal Insight |title=Why didn't birendra use the army against Maoist? {{!}} Nepal History |date=20 June 2019 |url=https://www.youtube.com/watch?v=Ca2FHjNR-z0 |language=ne |access-date=17 July 2022 |archive-date=17 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220717231824/https://www.youtube.com/watch?v=Ca2FHjNR-z0 |url-status=live }}</ref> === పర్యావరణ పరిరక్షణ === [[File:Tibetan Snowcock.jpg|thumb|సాగర్‌మాత నేషనల్ పార్క్ వద్ద ఒక టిబెటన్ స్నోకాక్]] రాజు బీరేంద్ర ప్రకృతి ప్రేమికుడిగా, ప్రకృతి పరిరక్షణకు గొప్ప మద్దతుదారుడిగా పేరుగాంచారు. ప్రభుత్వపరంగా ప్రకృతి పరిరక్షణ ధోరణి ఆయన హయాంలోనే ప్రారంభమైంది. టెరాయ్ వలసలు, వేట కారణంగా ఖడ్గమృగాల సంఖ్య విపరీతంగా తగ్గిపోవడంతో ప్రభుత్వం 130 మంది సాయుధ పురుషులతో ఖడ్గమృగాల పెట్రోలింగ్ దళాన్ని (నేపాలీ: ''గైడా గస్తీ''), చిత్వాన్ అంతటా గార్డ్ పోస్టుల నెట్‌వర్క్‌ను ఏర్పాటు చేసింది. చట్టపరమైన వ్యవస్థ ద్వారా ఖడ్గమృగాల అంతరించిపోవడాన్ని నివారించడానికి జాతీయ పార్క్ చట్టం తీసుకువచ్చారు. దీని ద్వారా డిసెంబర్ 1970లో చిత్వాన్ నేషనల్ పార్క్ ప్రకటించబడి, 1971లో సరిహద్దులు నిర్ణయించబడి, 1973లో స్థాపించబడింది.<ref name="Gurung1983">Gurung, K. K. (1983). ''Heart of the Jungle: the Wildlife of Chitwan, Nepal''. André Deutsch, London.</ref><ref name="adhikari">{{cite journal|author=dhikari, T. R.|date=2002|url=http://www.sosrhino.org/news/Updatepoaching.pdf|title=The curse of success|journal=Habitat Himalaya – A Resources Himalaya Factfile|volume=IX|number=3|archive-date=24 March 2023|access-date=16 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20230324130119/http://www.sosrhino.org/news/Updatepoaching.pdf|url-status=dead}}</ref> [[File:Greater one-horned rhinoceros at Chitwan.jpg|left|thumb|చిత్వాన్ జాతీయ ఉద్యానవనం వద్ద ఒక [[భారతీయ ఖడ్గమృగం]]]] దేశంలో పులుల సంరక్షణ కోసం 1976లో 368 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణంలో ''రాయల్ కర్నాలి వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం'' ప్రకటించారు. దీనిని తరువాత 1982లో రాయల్ బర్దియా వన్యప్రాణుల అభయారణ్యంగా మార్చారు. బబాయ్ రివర్ వ్యాలీని 1984లో ఈ రిజర్వ్ ఏరియాకు కలుపారు. రిజర్వ్‌లోని పర్యావరణ వ్యవస్థ అభివృద్ధి చెందడంతో 1988లో ఈ ప్రాంతాన్ని జాతీయ ఉద్యానవనంగా ప్రకటించారు.<ref name="mk98">Majupuria, T. C., Kumar, R. (1998). ''Wildlife, National Parks and Reserves of Nepal.'' S. Devi, Saharanpur and Tecpress Books, Bangkok. {{ISBN|974-89833-5-8}}</ref> దేశంలో నాల్గవ రక్షిత ప్రాంతంగా 1976లో లాంగ్టాంగ్ హిమాలయ ప్రాంతం నుండి లాంగ్టాంగ్ నేషనల్ పార్క్ స్థాపించబడింది. దీనికోసం నువాకోట్, రసువా, సింధుల్‌పాల్చోక్ జిల్లాల్లో 1,710 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణాన్ని కేటాయించారు.<ref name="nbrb2007">{{cite book |url=http://lib.icimod.org/record/7560/files/Nepal%20Biodiversity%20Resource%20Book.pdf |title=Nepal Biodiversity Resource Book. Protected Areas, Ramsar Sites, and World Heritage Sites |publisher=International Centre for Integrated Mountain Development, Ministry of Environment, Science and Technology, in cooperation with United Nations Environment Programme, Regional Office for Asia and the Pacific |year=2007 |isbn=978-92-9115-033-5 |location=Kathmandu |author1=Bhuju, U. R. |author2=Shakya, P. R. |author3=Basnet, T. B. |author4=Shrestha, S. |access-date=2 June 2024 |archive-date=26 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110726170342/http://books.icimod.org/demo/uploads/ftp/Nepal%20Biodiversity%20Resource%20Book.pdf |url-status=live }}</ref> 1976లో మరొక వన్యప్రాణుల అభయారణ్యాన్ని కోశి తప్పూ వన్యప్రాణుల అభయారణ్యంగా ప్రకటించారు. అదే సంవత్సరంలో సుదూర-పశ్చిమ ప్రావిన్స్‌లోని టెరాయ్ ప్రాంతంలో రాయల్ శుక్లాఫాంటా వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం స్థాపించారు. దీనిని తరువాత విస్తరించి 1980ల చివరలో జాతీయ ఉద్యానవనంగా మార్చారు.<ref name="majupuria1998">{{Cite book |author=Majupuria, T.C. |title=Wildlife, National Parks and Reserves of Nepal |author2=Kumar, R. |publisher=S. DeviSaharanpur and Tecpress Books |year=1998 |isbn=974-89833-5-8 |location=Bangkok |pages=237–240 |chapter=Royal Sukla Phanta Wildlife Reserve |name-list-style=amp}}</ref><ref name="Basnet_al2019">{{Cite journal |author1=Basnet, H. |author2=Thakuri, D.C. |author3=Bhetwal, K. |author4=Joshi, D. |author5=Poudyal, L.P. |name-list-style=amp |year=2019 |title=Recent records of threatened birds in the Sukilaphanta Grassland, Suklaphanta National Park, Nepal, with particular focus on White-throated Bushchat ''Saxicola insignis'' and Finn's Weaver ''Ploceus megarhynchus'' |url=https://www.researchgate.net/publication/340730965 |journal=Birding Asia |issue=32 |pages=93–96}}</ref> హుమ్లా, ముగు, జుమ్లా ప్రాంతాల విశిష్టమైన వృక్ష, జంతుజాలాన్ని రక్షించడానికి ప్రసిద్ధ రారా సరస్సును కలుపుకుని రారా నేషనల్ పార్క్ అదే సంవత్సరంలో స్థాపించబడింది. ఇది తన తండ్రి రాజు మహేంద్ర కలను సాకారం చేసింది.<ref name="nbrb2007" /><ref>{{Cite web |title=Nepali Times {{!}} The Brief » Blog Archive » Remembering Rara |url=https://www.nepalitimes.com/blogs/thebrief/2017/10/02/remembering-rara/ |access-date=20 July 2022 |language=en-US |archive-date=23 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230923021550/https://nepalitimes.com/blogs/thebrief/2017/10/02/remembering-rara |url-status=live }}</ref> అదే సంవత్సరంలో సాక్రెడ్ హిమాలయన్ ల్యాండ్‌స్కేప్లో భాగంగా సోలుఖుంబు జిల్లాలో 1,148 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణంలో సాగర్‌మాత నేషనల్ పార్క్ స్థాపించబడింది.<ref>{{Cite book |author1=Gurung, C. P. |title=Conservation Biology in Asia |author2=Maskey, T. M. |author3=Poudel, N. |author4=Lama, Y. |author5=Wagley, M. P. |author6=Manandhar, A. |author7=Khaling, S. |author8=Thapa, G. |author9=Thapa, S. |publisher=Nepal Society for Conservation Biology, Asia Section and Resources Himalaya Foundation |year=2006 |isbn=99946-996-9-5 |editor1=McNeely, J. A. |location=Kathmandu |pages=10–20 |chapter=The Sacred Himalayan Landscape: Conceptualizing, Visioning, and Planning for Conservation of Biodiversity, Culture and Livelihoods in the Eastern Himalaya |editor2=McCarthy, T. M. |editor3=Smith, A. |editor4=Whittaker, O. L. |editor5=Wikramanayake, E. D. |chapter-url=https://conbio.org/images/content_groups/Asia/Chapter%201_Gurung_Himalayan%20Landscape.pdf |name-list-style=amp |author10=Wikramanayake, E. D. |access-date=2 June 2024 |archive-date=28 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231128232904/https://conbio.org/images/content_groups/Asia/Chapter%201_Gurung_Himalayan%20Landscape.pdf |url-status=live }}</ref> 1984లో సుదూర-పశ్చిమ ప్రాంతంలోని బజాంగ్, బాజురా, అచ్చామ్, దోటి జిల్లాలలో 225 చదరపు కిలోమీటర్ల ప్రాంతాన్ని ఖాప్తడ్ నేషనల్ పార్క్గా రక్షిత ప్రాంతంగా కేటాయించారు. అదే సంవత్సరంలో పర్సా వన్యప్రాణుల అభయారణ్యాన్ని కూడా స్థాపించి దాన్ని తరువాత జాతీయ ఉద్యానవనంగా పొడిగించారు. దేశంలోని ఏకైక ట్రాన్స్-హిమాలయన్ జాతీయ ఉద్యానవనమైన షెయ్ ఫోక్సుండో నేషనల్ పార్క్ను కర్నాలీ ప్రావిన్స్‌లోని డోల్పా, ముగు జిల్లాల్లో 3,555 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణంతో 1984లో స్థాపించారు. ఇందులో ప్రసిద్ధ ఫోక్సుండో సరస్సు కూడా ఉంది.<ref name="nbrb2007"/> వేటను ఒక హాబీగా కొనసాగించే రాజ సంప్రదాయాన్ని పరిరక్షించడానికి, క్షీణిస్తున్న వన్యప్రాణుల వనరులను నిరోధించడానికి ఆయన 1987లో ధోర్పాటన్ హంటింగ్ రిజర్వ్ను స్థాపించారు. ఆయన తండ్రికి స్మారక చిహ్నంగా 1990లో అప్పటి యువరాజు జ్ఞానేంద్ర అధ్యక్షతన కింగ్ మహేంద్ర ట్రస్ట్ ఫర్ నేచర్ కన్జర్వేషన్ కూడా స్థాపించబడింది. మహేంద్ర ట్రస్ట్ స్థాపనతో ఆయన అన్నపూర్ణ కన్జర్వేషన్ ఏరియాను ప్రకటించారు.<ref>Croes, K. D. (2006). Conserving the king: Inverting the origin story of the Annapurna Conservation Area Project of Nepal. ''HIMALAYA, the Journal of the Association for Nepal and Himalayan Studies'', ''26''(1), 6.</ref> ఆయన కృషితో నేపాల్ 1979లో సాగర్‌మాత నేషనల్ పార్క్ను,<ref>{{Cite web |last=Centre |first=UNESCO World Heritage |title=Sagarmatha National Park |url=https://whc.unesco.org/en/list/120/ |access-date=11 August 2022 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en |archive-date=28 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231028174004/https://whc.unesco.org/en/list/120 |url-status=live }}</ref> 1984లో చిత్వాన్ నేషనల్ పార్క్ను<ref>{{Cite web |last=Centre |first=UNESCO World Heritage |title=Chitwan National Park |url=https://whc.unesco.org/en/list/284/ |access-date=11 August 2022 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en |archive-date=26 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190826120952/https://whc.unesco.org/en/list/284/ |url-status=live }}</ref> యునెస్కో [[ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం|ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలలో]] చేర్చగలిగింది. అలాగే కాఠ్మండు, లలిత్‌పూర్, భక్తపూర్ దర్బార్ చతురస్రాల వంటి స్మారక కట్టడాలు, పశుపతినాథ్ ఆలయం, బౌధనాథ్, స్వయంభునాథ్, చాంగ్ నారాయణ్ వంటి మతపరమైన ప్రదేశాలు కూడా 1979లో ఈ జాబితాలో చేర్చబడ్డాయి.<ref>{{Cite web |last=Centre |first=UNESCO World Heritage |title=Kathmandu Valley |url=https://whc.unesco.org/en/list/121/ |access-date=11 August 2022 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en |archive-date=4 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231104081358/https://whc.unesco.org/en/list/121/ |url-status=live }}</ref> === ఆర్థిక సంస్కరణలు === [[File:TUTH Emergency Hall.jpg|thumb|నేపాల్‌లోని పురాతన బోధనాసుపత్రి అయిన త్రిభువన్ యూనివర్శిటీ టీచింగ్ హాస్పిటల్ బ్లాకుల్లో ఒకటి.]] స్థిరత్వం, పర్యావరణ పరిరక్షణపై దృష్టి సారించి {{Start date|1975|12|28|df=y}}న చైనా సహాయంతో నేపాల్‌లో ట్రాలీ బస్సు వ్యవస్థను స్థాపించారు. నేపాల్‌గంజ్ ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1973), పోఖారా ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1974), బుట్వాల్ ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1976), భక్తపూర్ ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1979), ధన్‌కుటా ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1980), బీరేంద్రనగర్ ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1981), గజేంద్రనారాయణ్ ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1986) లను స్థాపించడం ద్వారా ఆయన తన తండ్రి మార్గాన్ని అనుసరించారు.<ref>Khatri, M. B. (2018). Industrial development in Nepal: Problems and prospects. ''Economic Journal of Nepal'', ''41''(3-4), 25-40.</ref> ఖాట్మండుకు మెలమ్చి నీటి ప్రాజెక్టు ప్రణాళికను రూపొందించిన ఘనత బీరేంద్రదే.<ref>{{Cite web |last=Magazine |first=New Spolight |title=MELAMCHI PROJECT Water At The Tap |url=https://www.spotlightnepal.com/2021/04/04/melamchi-project-water-tap/ |access-date=30 June 2022 |website=SpotlightNepal |language=en |archive-date=30 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220630182510/https://www.spotlightnepal.com/2021/04/04/melamchi-project-water-tap/ |url-status=live }}</ref> గోరఖాలీ టైర్స్ ఇండస్ట్రీస్, ఉదయపూర్ సిమెంట్ ఇండస్ట్రీస్ లిమిటెడ్, నేపాల్ మెటల్ కంపెనీ, నేపాల్ ఫార్మాస్యూటికల్స్ అన్నీ ఆయన కాలంలోనే స్థాపించబడ్డాయి. బీరేంద్ర పశుపతి ఏరియా డెవలప్‌మెంట్ ట్రస్ట్‌కు పోషకుడిగా ఉన్నారు.<ref>{{Cite web |title=RAOnline Reports on Nepal – The Royal Tragedy |url=https://www.raonline.ch/pages/story/np/npstory22c.html |access-date=30 June 2022 |website=www.raonline.ch |archive-date=11 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220811124858/https://www.raonline.ch/pages/story/np/npstory22c.html |url-status=live }}</ref> ఏప్రిల్ 1979లో డెడ్ బర్న్ మ్యాగ్నసైట్, టాల్క్ పౌడర్‌ను ఉత్పత్తి చేసే లక్ష్యంతో డోలఖా జిల్లాలోని లాకురి దండా వద్ద నేపాల్ ప్రభుత్వం, ఒరిస్సా ఇండస్ట్రీస్ సంయుక్త పెట్టుబడితో నేపాల్ ఓరియంటల్ మాగ్నసైట్ ఫ్యాక్టరీ స్థాపించబడింది.<ref>{{Cite web |title=Govt making efforts to revive Nepal Orind Magnesite |url=https://kathmandupost.com/money/2014/04/01/govt-making-efforts-to-revive-nepal-orind-magnesite |access-date=23 July 2022 |website=kathmandupost.com |language=English |archive-date=3 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221003072253/https://kathmandupost.com/money/2014/04/01/govt-making-efforts-to-revive-nepal-orind-magnesite |url-status=live }}</ref> 1983లో ఆయన నేపాల్-పాకిస్థాన్ జాయింట్ ఎకనామిక్ కమీషన్‌ను ఏర్పాటు చేసి దేశంలోకి గణనీయమైన విదేశీ పెట్టుబడులను తీసుకురాగలిగారు. ప్రపంచ బ్యాంకు, కువైట్, జపాన్ ఆర్థిక సహాయంతో 1982లో కులేఖానిలో 60 మెగావాట్ల [[జలవిద్యుత్]] ప్రాజెక్టు ప్రారంభమైంది.<ref>{{Cite web |title=Nepal {{!}} History, Population, Flag, Language, Map, & Facts |url=https://www.britannica.com/place/Nepal |access-date=26 July 2022 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=12 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120312210525/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/409152/Nepal/23651/Health-and-education |url-status=live }}</ref> జపాన్ ఇంటర్నేషనల్ కోఆపరేషన్ ఏజెన్సీ ఆర్థిక మద్దతుతో 1982లో టియు టీచింగ్ హాస్పిటల్ స్థాపించబడింది.<ref>{{Cite web |title=About – Institute of Medicine |url=http://iom.edu.np/about/ |access-date=17 July 2022 |language=en-US |archive-date=17 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220717200810/http://iom.edu.np/about/ |url-status=live }}</ref> నార్దేవి ఆయుర్వేద ఆసుపత్రి 1974లో స్థాపించబడింది. సర్వీస్‌లో ఉన్న పోలీసులకు, వారి కుటుంబాలకు ఉచిత ఆరోగ్య సేవలను అందించే ఉద్దేశ్యంతో 2040 బిఎస్ చైత్ర 27న రాజు నేపాల్ పోలీస్ హాస్పిటల్‌ను స్థాపించారు. దేశంలో ట్రేడ్ ఆఫ్ స్టాక్స్, క్యాపిటల్స్ వృద్ధిని నిర్వహించడానికి, ప్రోత్సహించడానికి ఆయన 1976లో సెక్యూరిటీస్ ఎక్స్ఛేంజ్ సెంటర్ లిమిటెడ్‌ను స్థాపించారు. ఈ కేంద్రం తరువాత మనం ఇప్పుడు చూస్తున్న నేపాల్ స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజ్గా అభివృద్ధి చెందింది.<ref>{{Cite web |title=Nepal Stock Exchange |url=https://www.nepalstock.com.np/about-us/introduction |access-date=11 August 2022 |website=www.nepalstock.com.np |archive-date=5 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221005162742/https://www.nepalstock.com.np/about-us/introduction |url-status=live }}</ref> 1984లో నేపాల్ తొలి టెలివిజన్ ఛానెల్ నేపాల్ టెలివిజన్ను స్థాపించిన ఘనత ఆయనకే దక్కుతుంది. ఇది ఫ్రెంచ్ సహాయంతో 1985లో తన మొదటి ఛానెల్‌ను ప్రారంభించింది. ఈ ఆర్థిక సంస్కరణల కారణంగా 1986 నాటికి దేశంలో దాదాపు 125 వేల మంది కార్మికులకు ఉపాధి కల్పించే 2,054 పారిశ్రామిక సంస్థలు ఉన్నాయి. 1990 నాటికి టెలివిజన్ ప్రజల దరికి చేరడంతో వీడియో అద్దె సేవలు, శాటిలైట్ డిష్‌లు సాధారణంగా అందుబాటులోకి వచ్చాయి. నేపాల్‌లో సంస్కృత విద్యను నిర్వహించడానికి రాజు బీరేంద్ర 1986లో రాష్ట్రీయ పంచాయతీ సలహా, సమ్మతితో డాంగ్‌లో మహేంద్ర సంస్కృత విశ్వవిద్యాలయాన్ని స్థాపించారు. ఇది దేశంలో రెండవ విశ్వవిద్యాలయం.<ref>{{Cite book |title=Nepal Sanskrit University Act, 2043 English |publisher=Law Commission Nepal |year=1986}}</ref> === రహదారులు, రవాణా === గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో రహదారులను నిర్మించడం కంటే వాయు కనెక్టివిటీని నిర్మించడం చౌక అని 1972 నాటి అధ్యయనాలు చూపించాయి.<ref name=":4">{{Cite web |last=Yang |first=Eunmo |date=2007 |title=Modernization of Nepal under the Shah Dynasty, 1951–1991 |url=https://www.zum.de/whkmla/sp/0708/eunmo/eunmo1.html#ed |access-date=26 July 2022 |website=www.zum.de |publisher=Korean Minjok Leadership Academy International Program |archive-date=5 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221005224041/https://www.zum.de/whkmla/sp/0708/eunmo/eunmo1.html#ed |url-status=live }}</ref> అప్పటి ప్రభుత్వం గ్రామీణ ప్రాంతాలను విమానాశ్రయాలతో అనుసంధానించాలని, ట్రాఫిక్ ప్రవాహం ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు మాత్రమే రోడ్లు నిర్మించాలని నిర్ణయం తీసుకుంది. ఈ విధానంలో భాగంగా 1973లో బాగ్‌లుంగ్ విమానాశ్రయం (బలేవా విమానాశ్రయం), ధోర్పాటన్ విమానాశ్రయం, మహేంద్రనగర్ విమానాశ్రయం, రుకుమ్ చౌర్జహారి విమానాశ్రయం స్థాపించబడ్డాయి. సన్ఫెబాగర్ విమానాశ్రయం 1975లో స్థాపించబడింది. సిమికోట్ విమానాశ్రయం 18 మార్చి 1977న, డోల్పా విమానాశ్రయం 1978లో, రామేచాప్ విమానాశ్రయం 1979లో స్థాపించబడ్డాయి. సిల్గాడి విమానాశ్రయంగా పిలువబడే దోటి విమానాశ్రయం 1973లో తారు రన్‌వేతో నిర్మించబడింది. రారా విమానాశ్రయంగా పిలువబడే తాల్చా విమానాశ్రయం 1975లో నిర్మించబడింది. ఫుంగ్లింగ్‌లో ఉన్న తప్లెజంగ్ విమానాశ్రయం (సుకేతార్ విమానాశ్రయం), జిరి విమానాశ్రయం, ఫాప్లు విమానాశ్రయం, బజాంగ్ విమానాశ్రయం 1976లో నిర్మించబడ్డాయి.<ref>{{Cite web |date=21 November 2020 |title=Timeline of Nepal Aviation, glimpse from 1949 to 2020 |url=https://www.aviationnepal.com/timeline-of-nepal-aviation-glimpse-from-1949-to-2020/ |access-date=24 July 2022 |website=Aviation Nepal |language=en-US |archive-date=25 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220925200550/https://www.aviationnepal.com/timeline-of-nepal-aviation-glimpse-from-1949-to-2020/ |url-status=live }}</ref> రోల్పా విమానాశ్రయం 1980లో, మనంగ్ విమానాశ్రయం 1981లో, బాజురా విమానాశ్రయం 1984లో, దార్చుల విమానాశ్రయం 1986లో ప్రారంభమయ్యాయి.<ref>{{Cite web |last=Adventures |first=Third Rock |title=Airports in Nepal – 50 Places That Connect the Country to the World |url=https://www.thirdrockadventures.com/blog/airports-in-nepal |access-date=24 July 2022 |website=Third Rock Adventures |language=en |archive-date=26 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220526132209/https://www.thirdrockadventures.com/blog/airports-in-nepal |url-status=live }}</ref> స్విస్ ప్రభుత్వ సహాయంతో సోలుఖుంబుకు వెళ్లే లామోసంగు-జిరి రహదారిని 1985లో ప్రారంభించారు.<ref>{{Cite web |last=SHRESTHA |first=PRAGYA |date=2005 |title=The great green road |url=http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=496#.YuBdc7pBzDc |access-date=26 July 2022 |website=archive.nepalitimes.com |archive-date=8 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230308142006/http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=496#.YuBdc7pBzDc |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Switzerland – Nepal: A close partnership lasting more than 50 years – Nepal {{!}} ReliefWeb |url=https://reliefweb.int/report/nepal/switzerland-nepal-close-partnership-lasting-more-50-years |access-date=26 July 2022 |website=reliefweb.int |date=4 August 2009 |language=en |archive-date=26 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220726233223/https://reliefweb.int/report/nepal/switzerland-nepal-close-partnership-lasting-more-50-years |url-status=live }}</ref> === వ్యవసాయ ప్రోత్సాహం === బీరేంద్ర పాలనలో ప్రభుత్వం వ్యవసాయ ప్రోత్సాహంపై అధిక దృష్టి సారించింది. ఫలితంగా 1990 నాటికి దాదాపు 90% జనాభా ప్రత్యక్షంగా లేదా పరోక్షంగా వ్యవసాయంలో పాల్గొంది. చైనా సహాయంతో 1985లో కంపెనీల చట్టం 2021 (బిక్రమ్ సంబత్) కింద భృకుటి పల్ప్, పేపర్ స్థాపించబడింది.<ref>{{Cite journal |last=Chitrakar |first=Tara Devi |year=2012 |title=Performance of Bhrikuti Paper and Pulp Limited: Before and After Privatization |url=https://www.pyc.edu.np/index.php?option=com_content&view=article&id=604:performance-of-bhrikuti-paper-and-pulp-limited-before-and-after-privatization&catid=97:volume-v-2012&Itemid=530 |journal=PYC Nepal Journal of Management |volume=5 |pages=44–54 |doi=10.3126/pycnjm.v5i1.81346 |via=[[Public Youth Campus]] |access-date=2 June 2024 |archive-date=27 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210727084203/https://www.pyc.edu.np/index.php?option=com_content&view=article&id=604%3Aperformance-of-bhrikuti-paper-and-pulp-limited-before-and-after-privatization&catid=97%3Avolume-v-2012&Itemid=530 |url-status=live }}</ref><ref name=":0">{{Cite web |date=6 December 2011 |title=Largest Paper Mill in Nepal Closing |url=https://www.globalpapermoney.com/largest-paper-mill-in-nepal-closing--cms-5946 |access-date=27 July 2021 |website=Global Paper Money |archive-date=27 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210727082210/https://www.globalpapermoney.com/largest-paper-mill-in-nepal-closing--cms-5946 |url-status=live }}</ref> వ్యవసాయ భూములు, వ్యవసాయ శ్రామిక శక్తి పెరగడంతో ఆహార సరఫరా పెరిగి మెరుగైన పోషణ లభించింది. మొక్కజొన్న ఉత్పత్తి 1961లో 500,000 టన్నుల నుండి 1991లో 1 మిలియన్ టన్నులకు పెరిగింది. చైనా సాంకేతిక సహాయంతో 1982లో నవల్పరాసి జిల్లా సున్వాల్ వద్ద లుంబినీ షుగర్ మిల్స్ నిర్మించబడింది.<ref>{{Cite news |date=13 January 1964 |title=NEPAL GETS HELP OF EAST AND WEST; Aid Projects were sped by China, Russia, U. S. and India. |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1964/01/13/archives/nepal-gets-help-of-east-and-west-aid-projects-sped-by-china-russia.html |access-date=26 July 2022 |issn=0362-4331 |archive-date=26 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220726233223/https://www.nytimes.com/1964/01/13/archives/nepal-gets-help-of-east-and-west-aid-projects-sped-by-china-russia.html |url-status=live }}</ref><ref name=":4" /> గోరఖాలీ రబ్బరు పరిశ్రమల స్థాపన వల్ల ఝాపా, ఇల్లం సహా తూర్పు నేపాల్‌లోని అనేక ఇతర ప్రదేశాలలో మొట్టమొదటిసారిగా రబ్బరు సాగు ప్రారంభమైంది.<ref>{{Cite web |title=Rubber industry readied for operation in Jhapa |url=https://english.khabarhub.com/2021/27/166439/ |access-date=30 July 2022 |website=Khabarhub |language=en |archive-date=30 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220730180632/https://english.khabarhub.com/2021/27/166439/ |url-status=live }}</ref><ref>Poudel, M., Adhikari, P., Dhungana, S., Paudel, S., Thapa, K., Bidari, A., & Manandhar, R. (2020). Economics of rubber production in Jhapa, Nepal. ''Journal of Agriculture and Natural Resources'', ''3''(1), 198-208.</ref><ref>{{Cite news |last=BHANDARI |first=TILAK |date=1 March 2021 |title=Saving Rubber Industries and Save Environment in Nepal |work=TILAK |url=https://www.irjr-n.org/rubber/saving-rubber-industries-and-save-environment-in-nepal/ |access-date=2 June 2024 |archive-date=1 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231001090258/https://www.irjr-n.org/rubber/saving-rubber-industries-and-save-environment-in-nepal/ |url-status=live }}</ref> భృకుటి పల్ప్ అండ్ పేపర్, హేతౌడ టెక్స్‌టైల్స్ వంటి వ్యవసాయ ఆధారిత పరిశ్రమల స్థాపన, పెద్ద సంఖ్యలో కార్పెట్, గార్మెంట్ పరిశ్రమల ఏర్పాటు వ్యవసాయ ఉత్పత్తులను మార్చడానికి ఉపయోగపడి ఆర్థిక వ్యవస్థకు ఎంతగానో దోహదపడ్డాయి.<ref>Kharel, K. R., & Upadhyaya, Y. M. (2021). Contribution of Cottage and Small Scale Industries for Boosting Nepalese Economy. ''Tribhuvan University Journal'', ''36''(01), 45-57.</ref> === రాజకీయ విజయాలు === [[File:Nepal development regions.png|thumb|నేపాల్ 5 అభివృద్ధి ప్రాంతాలతో పరిపాలనా విభజన]] బీరేంద్ర హయాంలో 2037 బిఎస్ లో ప్రజాస్వామ్యం కోసం ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ జరిగింది, ఇందులో బహుళ-పార్టీ వ్యవస్థ లేదా పంచాయతీ వ్యవస్థ అనే ఎంపికలు ఇచ్చారు. పంచాయతీ యుగంలో జాతీయ ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ తర్వాత ఆయన సమతుల్య అభివృద్ధిని సృష్టించడానికి దేశాన్ని 5 అభివృద్ధి ప్రాంతాలుగా విభజించారు. ప్రతి విభాగాన్ని సంవత్సరానికి ఒకసారి సందర్శించారు; 1990 ప్రజాస్వామ్య ఉద్యమం తర్వాత ఈ సందర్శనలు నిలిపివేయబడ్డాయి.<ref name=":5">{{Cite journal |last=Khadka |first=Narayan |date=1991 |title=Nepal's Stagnant Economy: The Panchayat Legacy |url=https://www.jstor.org/stable/2645224 |journal=Asian Survey |volume=31 |issue=8 |pages=694–711 |doi=10.2307/2645224 |jstor=2645224 |issn=0004-4687 |access-date=2 June 2024 |archive-date=8 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230308142638/https://www.jstor.org/stable/2645224 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> అంతకుముందు నియంతృత్వ పాలన ఉన్నప్పటికీ, మద్దతుదారులు, రాజ కుటుంబ సభ్యుల నుండి నిరంతర ఒత్తిడి ఉన్నప్పటికీ రాజు ఎల్లప్పుడూ రాజ్యాంగ పరిమితులకు లోబడి పనిచేశారు, వాటిని ఎన్నడూ ఉల్లంఘించలేదు. దేశంలో ఏదైనా రాజకీయ సంక్షోభం వచ్చినప్పుడు రాజు బీరేంద్ర ఎప్పుడూ ముందుండేవారు. మధ్యంతర ఎన్నికలు (2051), సాధారణ ఎన్నికలు (2056) ఆయన సుపరిపాలనకు నిదర్శనాలు. రాజ్యాంగానికి సంబంధించిన ఏవైనా రాజకీయ విషయాలపై సలహా కోసం రాజు క్రమం తప్పకుండా సుప్రీం కోర్టును సంప్రదించేవారు, తద్వారా ఆయన రాజ్యాంగ సరిహద్దులను ఎన్నడూ అధిగమించలేదు. దేశ వ్యవహారాలను చర్చించేందుకు ప్రతి గురువారం తన ప్యాలెస్‌లో రాజు, ప్రధానమంత్రి సమావేశమయ్యే సంస్కృతిని ఆయన సృష్టించారు.<ref>{{Cite web |title=King Birendra's 30-year reign- Nepali Times |url=http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=8412#.YtSEQ0xBzDc |access-date=17 July 2022 |website=archive.nepalitimes.com |archive-date=17 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220717220315/http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=8412#.YtSEQ0xBzDc |url-status=live }}</ref> === సామాజిక సంస్కరణలు === తక్కువ అక్షరాస్యత స్థాయిలు జాతీయ పురోగతికి ప్రధాన ఆటంకం అని గుర్తించిన రాజు బీరేంద్ర విద్యావ్యవస్థ అభివృద్ధిని తన జాతీయ ప్రాధాన్యతగా మార్చుకున్నారు. 1971 నుండి ప్రారంభమైన పంచవర్ష ప్రణాళిక ప్రధానంగా కొత్త విద్యా సంస్థలను నిర్మించడం, ప్రస్తుత విద్యా వ్యవస్థ సామర్థ్యాన్ని పెంచడంపై దృష్టి సారించింది. తన పట్టాభిషేక శుభ సందర్భంగా నేపాలీ పౌరులందరికీ ప్రాథమిక విద్య ఉచితం అని రాజు బీరేంద్ర ప్రకటించారు.<ref>{{Cite web |title=Thirty years of King Birendra's reign- Nepali Times |url=http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=11394#.YtMnxkxBzDc |access-date=16 July 2022 |website=archive.nepalitimes.com |archive-date=16 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220716220150/http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=11394#.YtMnxkxBzDc |url-status=live }}</ref> 1978లో రాజ ఆమోదంతో అన్ని విద్యా సామగ్రి విద్యా సంస్థలకు ఉచితంగా పంపిణీ చేయబడింది.<ref>{{cite journal | url=http://www.jstor.org/stable/45242336 | jstor=45242336 | title=The Role of Free Compulsory Primary Education Policy for the Political Development in Nepal | last1=Janjua | first1=Saba Javeed | journal=Strategic Studies | year=2006 | volume=26 | issue=1 | pages=100–131 | access-date=2 June 2024 | archive-date=18 April 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230418221903/https://www.jstor.org/stable/45242336 | url-status=live }}</ref> రాజు బీరేంద్ర రాయల్ నేపాల్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీకి పోషకుడిగా మారారు. ఇది దేశంలో సైన్స్, టెక్నాలజీని అభివృద్ధి చేసే రంగంలో పనిచేసింది. ఈ ప్రాంతంలోని భాష, సంస్కృతిని పరిరక్షించడానికి ఆయన 1986లో మహేంద్ర సంస్కృత విశ్వవిద్యాలయంను స్థాపించారు. సోషల్ ప్రాక్టీసెస్ రిఫార్మ్ యాక్ట్ (2033 బి.ఎస్) కింద 1976లో నేపాల్‌లో వరకట్న వ్యవస్థ నేరంగా పరిగణించబడింది. పంచవర్ష ప్రణాళికలో భాగంగా పోస్ట్-గ్రాడ్యుయేట్ విద్యార్థులు గ్రామీణ ప్రాంతాల్లోని అభివృద్ధి పనులకు తమ ఒక-సంవత్సర సేవను అందించాల్సిన జాతీయ సేవా విధానాన్ని రాజు బీరేంద్ర ప్రారంభించారు. చరిత్రను భద్రపరిచే ప్రక్రియను ప్రారంభించి 1975లో నేచురల్ హిస్టరీ మ్యూజియంను స్థాపించారు. దేశంలో మాదకద్రవ్యాల వ్యాపారం, స్మగ్లింగ్ లేదా డ్రగ్స్ రవాణాను నిషేధిస్తూ 22 సెప్టెంబర్ 1976న నార్కోటిక్ డ్రగ్స్ (కంట్రోల్) చట్టం, 2033ను అమలు చేశారు.<ref>{{Cite web |last=diwakar |date=25 May 2021 |title=Narcotics law in Nepal: Everything you need to know about – OnlineKhabar English News |url=https://english.onlinekhabar.com/narcotics-law-in-nepal-everything-you-need-to-know-about.html |access-date=18 July 2022 |language=en-GB |archive-date=18 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220718023120/https://english.onlinekhabar.com/narcotics-law-in-nepal-everything-you-need-to-know-about.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Mahat |first=Sunny |title=How the ban came about andhow long it will stay in place |url=https://theannapurnaexpress.com/news/how-the-ban-came-about-andhow-long-it-will-stay-in-place-1479 |access-date=18 July 2022 |website=The Annapurna Express |language=en |archive-date=18 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220718023121/https://theannapurnaexpress.com/news/how-the-ban-came-about-andhow-long-it-will-stay-in-place-1479 |url-status=live }}</ref> === అభివృద్ధి విధానం === జనాభా, రోజువారీ రోడ్డు ట్రాఫిక్ ప్రకారం రోడ్ల అభివృద్ధి, గ్రామీణ ప్రాంతాలను విమానాశ్రయాలతో అనుసంధానించే విధానాన్ని బీరేంద్ర తీసుకున్నారు. అభివృద్ధి లక్ష్యాలను సాధించడానికి ఆయన అనేక ప్రభుత్వ సంస్థలను పునర్నిర్మించారు. రహదారుల నిర్మాణం, పారిశుధ్యం, శాస్త్రీయ, సాంకేతిక శిక్షణలపై నొక్కిచెప్పారు.<ref>{{Cite news |last=Montgomery |first=Paul L. |date=24 February 1975 |title=King With a Sense of Mission |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1975/02/24/archives/king-with-a-sense-of-mission-birendra-bir-bikram-shah-dev.html |access-date=24 July 2022 |issn=0362-4331 |archive-date=24 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220724230827/https://www.nytimes.com/1975/02/24/archives/king-with-a-sense-of-mission-birendra-bir-bikram-shah-dev.html |url-status=live }}</ref> కేంద్ర ప్రణాళికా సంస్థకు సంబంధించి నిర్వహించిన సమగ్ర అధ్యయనం 1972లో జాతీయ ప్రణాళికా సంఘం పునర్నిర్మాణానికి, 1987లో చిన్న చిన్న మార్పులకు దారితీసింది.<ref name=":4" /> ప్రభుత్వ విధానం ప్రధానంగా పర్యావరణ పరిరక్షణ, వ్యవసాయం, విద్యపై దృష్టి సారించింది. == విమర్శలు == === స్తబ్దుగా ఉన్న ఆర్థిక వ్యవస్థ === రాజు బీరేంద్ర అభివృద్ధికి అనుకూలమైన రాజుగా గుర్తుంచుకోబడినప్పటికీ, తన తండ్రి మహేంద్ర వలె దేశాన్ని వేగవంతమైన అభివృద్ధి దిశగా నడపలేకపోవడంపై ఆయన విమర్శలు కూడా ఎదుర్కొన్నారు. ఆయనకు రాజకీయ సంకల్పం ఉన్నప్పటికీ త్వరితగతిన అభివృద్ధి సాధించగల నైపుణ్యం లేకపోయింది. ప్రకృతి పరిరక్షణ ప్రయత్నాలు, సంస్కృతి, చరిత్ర పట్ల ఆయనకున్న శ్రద్ధ ఆర్థికాభివృద్ధికి ఆటంకాలుగా మారాయి. నిరంకుశ పాలకుడిగా ఆయన హయాంలో పంచాయతీ పాలన స్థిరమైన ఆర్థిక వ్యవస్థను మాత్రమే సృష్టించింది.<ref name=":5" /> === పరిపాలనా వైఫల్యం === రాజు బీరేంద్ర ఆధ్వర్యంలో పంచాయతీ పాలన విఫలమైందని చరిత్రకారులు ఎత్తిచూపుతున్నారు. ఆయన తన పాలనలో ఎక్కువ విదేశీ పెట్టుబడులను తీసుకురాలేకపోయారు, ఆయన తీసుకువచ్చిన అన్ని కార్యక్రమాలు, సంస్కరణలు తన తండ్రి వారసత్వంగా కొనసాగినవే. ఆయన తండ్రి గతంలో స్థాపించిన వివిధ సంస్థలను పునర్నిర్మించారు, తన తండ్రి ఊహించిన అభివృద్ధి ప్రణాళికలను మాత్రమే అమలు చేశారు.<ref>{{Cite web |last=Bhattarai |first=Kamal Dev |title=Six decades of American aid |url=https://theannapurnaexpress.com/news/six-decades-of-american-aid-1746 |access-date=23 July 2022 |website=The Annapurna Express |language=en |archive-date=30 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220730173822/https://theannapurnaexpress.com/news/six-decades-of-american-aid-1746 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Sharma |first=Sarthak Mani |date=3 September 2015 |title=High time to lift ban |url=https://archive.nepalitimes.com/article/nation/cannabis-high-time-to-lift-ban,2548 |access-date=23 July 2022 |website=nepalitimes |archive-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220723020000/https://archive.nepalitimes.com/article/nation/cannabis-high-time-to-lift-ban,2548 |url-status=live }}</ref><ref>{{Citation |title=Can WATER Change Nepal's FUTURE? – VisualPolitik EN | date=3 May 2018 |url=https://www.youtube.com/watch?v=8HDQs1H32LI |language=en |access-date=23 July 2022 |archive-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220723020000/https://www.youtube.com/watch?v=8HDQs1H32LI |url-status=live }}</ref> === విఫలమైన అభివృద్ధి ప్రయత్నాలు === బీరేంద్ర వివిధ సంస్థలను పునర్నిర్మించి అనేక అభివృద్ధి ప్రణాళికలను తీసుకువచ్చినప్పటికీ, ఆయన అభివృద్ధి ప్రయత్నాలు చాలావరకు విఫలమయ్యాయి. ఇది దేశంలో ఎలాంటి సమూల మార్పులకైనా ఆటంకం కలిగించింది. ఆయన కాలంలో నిర్మించిన అనేక విమానాశ్రయాలు, రోడ్లు చాలా అరుదుగా ఉపయోగించబడ్డాయి, చివరికి వాటిని మూసివేయవలసి వచ్చింది. కొత్తగా నిర్మించిన రోడ్లను చాలా తక్కువ వాహనాల యాజమాన్యం కారణంగా అరుదుగా ఉపయోగించారు, ఇది ఆర్థికాభివృద్ధికి పెద్దగా దోహదపడలేదు.<ref name=":4" /> === పంచాయతీ వ్యవస్థ పతనం === కొంతమంది చరిత్రకారులు, సమానత్వ వ్యతిరేకులు పంచాయతీ పాలన పతనానికి బీరేంద్రనే ఏకైక కారణంగా భావిస్తారు. 1980ల కాలంలో రాజకీయ సంస్థలపై ఆయన సడలించిన ఆంక్షల వల్ల అంతకుముందు అధికారంలో లేని పార్టీలకు బలం చేకూర్చింది.<ref name="BBC" /> == వ్యక్తిత్వం == చాలా చిన్న వయస్సు నుండి బీరేంద్ర ఒక దయగల యువరాజు అని ఆయన ఈటన్ ఉపాధ్యాయులు అభివర్ణించారు.<ref>{{Cite web |title=A king who could do no wrong- Nepali Times |url=http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=13873#.Yt3PbLpBzDc |access-date=24 July 2022 |website=archive.nepalitimes.com |archive-date=5 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230305183749/http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=13873#.Yt3PbLpBzDc |url-status=live }}</ref> "పాఠశాల అసెంబ్లీలో తన పూర్తి పేరు చదివినప్పుడు సిగ్గుపడే చాలా మంచి కుర్రాడు" అని అతని ఈటన్ క్లాస్‌మేట్స్ గుర్తు చేసుకున్నారు.<ref>{{Cite web |last=Malhotra |first=Inder |date=4 June 2001 |title=Obituary: King Birendra of Nepal |url=http://www.theguardian.com/news/2001/jun/04/guardianobituaries.nepal |access-date=15 May 2021 |website=[[The Guardian]]}}</ref> ప్రముఖ నేపాలీ మీడియా వ్యక్తి నీర్ షా బీరేంద్రను దయగల, అభివృద్ధిని ప్రేమించే రాజుగా వర్ణించారు.<ref>{{Cite web |date=3 June 2019 |title=Investigation into royal massacre was designedly flawed: Neer Shah (With video) |url=https://nepalireporter.com/2019/06/256010 |access-date=26 July 2022 |website=Reporters Nepal |language=en |archive-date=24 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220124230408/https://nepalireporter.com/2019/06/256010 |url-status=live }}</ref> రాజు చుట్టూ ఉన్న రాయలిస్టులు, వివిధ పండితులు ఇతరుల అభిప్రాయాలను వినగలిగే సాధారణ రాజుగా ఆయనను నిర్వచించారు.<ref name=":6" /><ref>{{Cite web |title=Swiss author pens Nepali classic |url=https://www.swissinfo.ch/eng/swiss-author-pens-nepali-classic/2211924 |access-date=30 July 2022 |website=SWI swissinfo.ch |date=20 September 2001 |language=en |archive-date=2 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230102065712/https://www.swissinfo.ch/eng/swiss-author-pens-nepali-classic/2211924 |url-status=live }}</ref> తన చుట్టూ ఉన్న వ్యక్తుల అభ్యర్థనలను కాదనలేకపోవడం, ఇతరులను ఆదేశించకుండా గుమస్తాలాగా తానే స్వయంగా పనిచేయడం వంటి ఆయన బలహీనతలను కూడా వారు విమర్శించారు.<ref name=":6">{{Cite book |last=Khanal |first=Rewati Raman |title=अनिभूति र अभिव्यक्ति (आत्म कथा) |publisher=Pradipta Printing and Publishing |year=2016 |edition=First |location=Kathmandu |language=ne}}</ref> బీరేంద్ర 2036 B.S. జన్మత్ సంగ్రహ (1980 ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ) కు అనుమతించారు. ఇది ప్రజాస్వామ్యం వైపు ఒక అడుగుగా పరిగణించబడింది. అయితే ప్రజాస్వామ్యం కోసం వాదిస్తున్న నాయకులు, చరిత్రకారులు ప్రజాభిప్రాయ సేకరణలో అవకతవకలు జరిగాయని ఆరోపించారు.<ref>{{Cite web |url=https://www.kullabs.com/classes/subjects/units/lessons/notes/note-detail/1971 |title=Political Events from 2036 to 2046 B.S. |access-date=23 July 2019 |archive-date=27 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200727000243/https://www.kullabs.com/classes/subjects/units/lessons/notes/note-detail/1971 |url-status=usurped }}</ref> ప్రజా ఉద్యమం I తరువాత ఆయన నేపాల్‌లో రాజ్యాంగ రాచరికాన్ని స్థాపించారు.<ref>{{Cite news |date=11 November 1990 |title=Nepal's King Gives Way to Multiparty Democracy |newspaper=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/11/11/world/nepal-s-king-gives-way-to-multiparty-democracy.html |access-date=23 July 2019 |archive-date=23 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123071716/https://www.nytimes.com/1990/11/11/world/nepal-s-king-gives-way-to-multiparty-democracy.html |url-status=live }}</ref> బీరేంద్ర ప్రజాస్వామ్య దృక్పథాలు, సరళ స్వభావం పీపుల్స్ మూవ్‌మెంట్ I (1990) విజయానికి దారితీసి ఉండవచ్చని కొంతమంది చరిత్రకారులు ఊహించారు.<ref>{{Cite book |last1=Katawal |first1=Rookmangud |title=Aatmakatha ["Autobiography"] |date=2014 |isbn=978-9937874076 |edition=paperback |location=Nepal |language=ne |author-link1=Rookmangud Katawal|publisher=Publication nepalaya pvt. Limited}}<!--|access-date=29 September 2015--></ref> ఇతర దక్షిణాసియా దేశాలతో నేపాల్ విదేశీ సంబంధాలను బలోపేతం చేయడానికి ఆసియాలో సార్క్ (SAARC) ను ప్రవేశపెట్టిన ఘనత ఆయనకే దక్కుతుంది. == ఆరోగ్యం == బీరేంద్ర కరోనరీ ఆర్టరీ వ్యాధితో బాధపడ్డారు.{{citation needed|date=December 2025}} నవంబర్ 1999లో ఆయనకు తేలికపాటి గుండెపోటు రావడంతో లండన్‌లోని క్రామ్‌వెల్ ఆసుపత్రిలో చేరారు. అక్కడ ఆయనకు యాంజియోప్లాస్టీ జరిగింది.<ref>{{Cite web |date=2000 |title=Clean bill of health for king |url=https://archive.nepalitimes.com/news.php?id=11073 |access-date=2025-12-12 |website=Nepali Times}}</ref> == స్మారకాలు == చాలా కట్టడాలు, సంస్థలు, గౌరవాలకు రాజు బీరేంద్ర పేరు పెట్టారు. ఆయన పేరు మీద నిర్మించిన స్మారక కట్టడాలకు 2006లో పార్లమెంటు పునరుద్ధరణ తర్వాత, 2008లో రాచరికం ముగిసిన తర్వాత పేర్లు మార్చబడ్డాయి. 2006 రాజకీయ మార్పుల తర్వాత రాజు పేరు మీద నిర్మించిన హైవే పేరును లోక్ మార్గ్‌గా మార్చడానికి ప్రయత్నం జరిగింది. [[File:King Birendra and Queen Aishwarya Statue 20180227 GDK.jpg|thumb|300px|రాజు బీరేంద్ర, రాణి ఐశ్వర్యల విగ్రహం]] === విగ్రహాలు === # ధాంబోజీ చౌక్ ([[నేపాల్‌గంజ్]])<ref>{{Cite web |last=Republica |title=Tension in Dhamboji after late king Birendra's monument erected |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/4858/ |access-date=11 August 2022 |website=My Republica |language=en |archive-date=11 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220811013608/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/4858/ |url-status=live }}</ref> # డాంగ్ జిల్లా<ref>{{Cite web |title=KING BIRENDRA {{!}} Elizabeth Dalziel |url=https://www.elizabethdalziel.com/image/I0000F7nesd8Xfno |access-date=11 August 2022 |website=www.elizabethdalziel.com |archive-date=10 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220810180432/https://www.elizabethdalziel.com/image/I0000F7nesd8Xfno |url-status=live }}</ref> # బీరేంద్రనగర్ (సుర్ఖేత్ జిల్లా)<ref>{{Cite web |last=TV |first=Danfe |date=30 December 2021 |title=A statue of King Birendra was placed in Surkhet |url=https://eng.danfetv.com/?p=52394 |access-date=11 August 2022 |website=Danfe TV- English |language=en-US |archive-date=2 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230102065716/https://eng.danfetv.com/?p=52394 |url-status=live }}</ref> # స్వర్గపురి (శివపురి) # జావలఖేల్ (లలిత్‌పూర్) # బంధ్యబాసిని ఆలయం ([[పోఖారా]]) # పశుపతినాథ్ ఆలయం ([[ఖాట్మండు]]) === పాఠశాలలు === # శ్రీ బీరేంద్ర హయ్యర్ సెకండరీ స్కూల్, భద్రపూర్ మునిసిపాలిటీ, ఝాపా జిల్లా # శ్రీ బీరేంద్ర హయ్యర్ సెకండరీ స్కూల్, చార్‌ఘరే, నువాకోట్ జిల్లా # శ్రీ బీరేంద్ర సార్వజనిక్ హయ్యర్ సెకండరీ స్కూల్, మోరంగ్ జిల్లా # శ్రీ బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, లాఖాంతరి, మోరంగ్ జిల్లా # శ్రీ బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, బేల్బరీ మునిసిపాలిటీ, మోరంగ్ జిల్లా # శ్రీ బీరేంద్ర మాధ్యమిక్ విద్యాలయ, ఝోరహత్, మోరంగ్ జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, కటహరి, మోరంగ్ జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, అర్ఘాఖాంచీ జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, దశరథ్‌చంద్, బైతడి జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, బదికేదార్ రూరల్ మునిసిపాలిటీ, దోతి జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, స్యాంగ్జా జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, నువాకోట్ జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, పర్బత్ జిల్లా # బీరేంద్ర సైనిక్ ఆవాసియా మహావిద్యాలయ, భక్తపూర్ # బీరేంద్ర జ్యోతి సెకండరీ స్కూల్, సోలుఖుంబు సోటాంగ్ === కళాశాలలు === # బీరేంద్ర విద్యా మందిర్ క్యాంపస్, తికాపూర్, కైలాలీ జిల్లా<ref>{{Cite web |last= |date=2018 |title=Institutional Overview |url=https://www.birendracampus.edu.np/about/institutional-overview |access-date=11 August 2022 |website=Birendra Bidhya Mandir Campus |language=en-US |archive-date=2 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202104303/https://www.birendracampus.edu.np/about/institutional-overview/ |url-status=live }}</ref> # బీరేంద్ర మల్టిపుల్ క్యాంపస్, భరత్‌పూర్ # బీరేంద్ర మెమోరియల్ కళాశాల, ధరణ్<ref>{{Cite web |title=About us |url=https://bmcdharan.edu.np/about-us/ |access-date=11 August 2022 |website=Birendra Memorial College |language=en-US |archive-date=6 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220706044603/https://bmcdharan.edu.np/about-us/ |url-status=live }}</ref> # బీరేంద్ర మల్టిపుల్ క్యాంపస్ === ప్రదేశాలు === # బీరేంద్రనగర్, సుర్ఖేత్ జిల్లా # బీరేంద్రనగర్, చిత్వాన్ # బీరేంద్ర చౌక్, బీరేంద్రనగర్ # బీరేంద్ర చౌక్, కాగేశ్వరి-మనోహర మునిసిపాలిటీ # బీరేంద్ర చౌక్, ఫుంగ్లింగ్ మునిసిపాలిటీ # బీరేంద్ర చౌక్, ధరణ్ # బీరేంద్ర చౌక్, తులసీపూర్, డాంగ్ జిల్లా # బీరేంద్ర చౌక్, నేపాల్‌గంజ్ # బీరేంద్ర చౌక్, ఇతహరి # బీరేంద్ర చౌక్, బెని, మ్యాగ్డి # బీరేంద్ర సరస్సు (బీరేంద్ర తాల్), గోర్ఖా జిల్లా # బీరేంద్ర ఐశ్వర్య పార్క్, ధాంగధి # బీరేంద్ర ఐశ్వర్య పార్క్, బాగ్‌లుంగ్ === కట్టడాలు === # బీరేంద్ర మ్యూజియం, ఖాట్మండు దర్బార్ స్క్వేర్ # బీరేంద్ర ఆర్మీ హాస్పిటల్ # బీరేంద్రనగర్ విమానాశ్రయం (సుర్ఖేత్ విమానాశ్రయం) === ఇతరం === # బీరేంద్ర బీర్, జ్యూరిచ్<ref>{{Cite web |last=swissinfo.ch |title=Swiss brewery defends choice of Nepalese monarch on beer bottle |url=https://www.swissinfo.ch/eng/business/birendra-beer_swiss-brewery-defends-choice-of-nepalese-monarch-on-beer-bottle/44076202 |access-date=30 June 2022 |website=SWI swissinfo.ch |date=26 April 2018 |language=en |archive-date=30 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220630152552/https://www.swissinfo.ch/eng/business/birendra-beer_swiss-brewery-defends-choice-of-nepalese-monarch-on-beer-bottle/44076202 |url-status=live }}</ref> # బీరేంద్ర మెమోరియల్ కప్ # బీరేంద్ర పీస్ ఆపరేషన్స్ ట్రైనింగ్ సెంటర్ # బీరేంద్రనగర్ జేసీస్ == పురస్కారాలు == ===జాతీయ పురస్కారాలు=== * మోస్ట్ గ్లోరియస్ మహేంద్ర చైన్<ref>{{Cite web|url=http://www.cyranos.ch/zzshah.jpg|title=Cyranos|access-date=December 19, 2023}}</ref> * [[File:Nepal Pratap Bhaskara.svg|70px]] సావరిన్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ నేపాల్ ప్రతాప్ భాస్కర * [[File:Order of Ojaswi Rajanya (Nepal) - ribbon.svg|70px]] సావరిన్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ఓజస్వి రాజన్య * [[File:Most Refulgent Order of the Star of Nepal.PNG|70px]] సావరిన్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది స్టార్ ఆఫ్ నేపాల్ (ఆర్డర్ ఆఫ్ నేపాల్ తారదీశ) * [[File:Order of Tri Shakti Patta - ribbon bar.svg|70px]] సావరిన్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ త్రి శక్తి పట్టా * [[File:Order of Gorkha Dakshina Bahu.svg|70px]] సావరిన్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ గూర్ఖా దక్షిణ బాహు * [[File:King Mahendra Investiture Medal 1956.gif|70px]] కింగ్ మహేంద్ర ఇన్వెస్టిచర్ మెడల్ గ్రహీత ===విదేశీ పురస్కారాలు=== * {{flag|Thailand}}: నైట్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది రాజమిత్రాభోర్న్ (1986)<ref>{{cite book|title=ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ [สมเด็จพระราชาธิบดี สมเด็จพระราชินี แห่งเนปาล พร้อมด้วยคณะ]|url= https://ratchakitcha.soc.go.th/documents/1573241.pdf|access-date= 9 April 2025|language=TH}}</ref> * {{flag|Denmark}}: నైట్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది ఎలిఫెంట్ (17 అక్టోబర్ 1989) * {{flagu|Japan}}: నైట్ గ్రాండ్ కార్డన్ విత్ కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది క్రిసాన్తిమమ్ (1975) * {{flag|Cyprus}}: గ్రాండ్ క్రాస్ విత్ కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ మకారియోస్ III ఆఫ్ సైప్రస్ (1980) * {{flag|Kingdom of Laos|1952}}: నైట్ గ్రాండ్ కార్డన్ విత్ కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది మిలియన్ ఎలిఫెంట్స్ అండ్ ది వైట్ పారాసోల్ (1970) * {{flagu|Netherlands}}: నైట్ గ్రాండ్ క్రాస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది గోల్డ్ లయన్ ఆఫ్ ది హౌస్ ఆఫ్ నస్సావు (22 మార్చి 1975) * {{flagu|France}}: గ్రాండ్ క్రాస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది లెజియన్ ఆఫ్ ఆనర్ (02/05/1983)<ref>{{Cite web|url=http://www.ambafrance-np.org/Bilateral-relations,651|title=Bilateral relations|website=La France au Népal|access-date=8 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20151018050841/http://www.ambafrance-np.org/Bilateral-relations,651|archive-date=18 October 2015|url-status=dead}}</ref> * {{flagu|Germany}}: గ్రాండ్ క్రాస్ స్పెషల్ క్లాస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ మెరిట్ ఆఫ్ ది ఫెడరల్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ జర్మనీ (1986) * {{flagu|Spain}}: నైట్ గ్రాండ్ క్రాస్ విత్ కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ కార్లోస్ III (19 సెప్టెంబర్ 1983)<ref>{{Cite web|url=http://www.boe.es/boe/dias/1983/09/20/pdfs/A25810-25810.pdf|title=Boletín Oficial del Estado|access-date=8 September 2018|archive-date=29 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200729092616/https://www.boe.es/boe/dias/1983/09/20/pdfs/A25810-25810.pdf|url-status=live}}</ref> * {{flag|Pakistan}}: నిషాన్-ఎ-పాకిస్థాన్ (1983)<ref>{{Cite web |last=Khan |first=Sami |date=27 May 2019 |title=How many Foreign Personalities got Nishan-e-Pakistan? |url=https://pakmcqs.com/pakistan-current-affairs-mcqs/how-many-foreign-personalities-got-nishan-e-pakistan |access-date=24 July 2022 |website=PakMcqs |language=en-US |archive-date=2 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230102065714/https://pakmcqs.com/pakistan-current-affairs-mcqs/how-many-foreign-personalities-got-nishan-e-pakistan |url-status=live }}</ref> * {{flag|Romania}}: గ్రాండ్ క్రాస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది స్టార్ ఆఫ్ రొమేనియా (1975) * {{flag|Chile}}: గ్రాండ్ క్రాస్ విత్ కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ మెరిట్ ఆఫ్ చిలీ (1989) * {{flag|Finland}}: గ్రాండ్ క్రాస్ విత్ కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది వైట్ రోజ్ ఆఫ్ ఫిన్లాండ్ (1988) * {{flag|Egypt}}: కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది నైల్ (1974) * {{flag|Yugoslavia}}: గ్రేట్ స్టార్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది యుగోస్లావ్ స్టార్ (2 ఫిబ్రవరి 1974) * {{flag icon|Romania|1965}} రొమేనియా: నైట్ గ్రాండ్ క్రాస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ 23 ఆగష్టు (1987) * {{flagu|United Kingdom}}: రాయల్ విక్టోరియన్ చైన్ గ్రహీత (23 ఫిబ్రవరి 1975) ===సంఘాల పురస్కారాలు=== * {{flagu|Japan}}: స్కౌట్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ జపాన్ వారి గోల్డెన్ ఫెసెంట్ అవార్డు (1978) == వంశవృక్షం == {{ahnentafel |collapsed=yes |align=center |boxstyle_1=background-color: #fcc; |boxstyle_2=background-color: #fb9; |boxstyle_3=background-color: #ffc; |boxstyle_4=background-color: #bfc; |1= 1. '''నేపాల్ రాజు బీరేంద్ర''' |2= 2. [[మహేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|నేపాల్ రాజు మహేంద్ర]] |3= 3. [[ఇంద్ర (నేపాల్ యువరాణి)|ఇంద్ర రాజ్య లక్ష్మీ దేవి]] |4= 4. [[త్రిభువన్ (నేపాల్ రాజు)|నేపాల్ రాజు త్రిభువన్]] |5= 5. [[కాంతి (నేపాల్ రాణి)|కాంతి రాజ్య లక్ష్మీ దేవి]] |6= 6. హరి షంషేర్ జంగ్ బహదూర్ రాణా |7= 7. మేఘా కుమారి రాజ్య లక్ష్మీ |8= 8. [[పృథ్వి (నేపాల్ రాజు)|నేపాల్ రాజు పృథ్వి]] |9= 9. దివ్యేశ్వరి రాజ్య లక్ష్మీ దేవి |10= 10. ఛత్రా, బర్హగావ్, ఔధ్ రాజా అర్జన్ సింగ్ సాహిబ్ |11= 11. కృష్ణావతి దేవి సాహిబా |12= 12. జుద్ధా షంషేర్ జంగ్ బహదూర్ రాణా (లమ్‌జుంగ్, కాస్కీ మహారాజు) |13= 13. పద్మా కుమారి |14= 14. ఎన్. బిక్రమ్ షా |15= }} == ఇవి కూడా చూడండి == *[[హత్యకు గురైన దేశాధినేతల జాబితా]] *[[నేపాల్ రాజు బీరేంద్ర విదేశీ పర్యటనల జాబితా]] *[[బీరేంద్ర, ఐశ్వర్యల వివాహం]] *[[బీరేంద్ర (నేపాల్ రాజు) పట్టాభిషేకం]] == మూలాలు == {{Reflist}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef | rows=2 | before=[[మహేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|మహేంద్ర]]}} {{s-ttl | title=నేపాల్ [[యువరాజు]] | years=1955–1972}} {{s-aft | rows=2 | after=[[దీపేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|దీపేంద్ర]]}} |- {{s-ttl | title=[[నేపాల్ రాజుల జాబితా|నేపాల్ రాజు]] | years=1972–2001}} {{s-end}} {{Heads of State of Nepal}} {{Authority control}} [[వర్గం:2001లో నేపాల్‌లో జరిగిన హత్యలు]] [[వర్గం:నేపాల్ రాజులు]] [[వర్గం:బ్రిటిష్ ఫీల్డ్ మార్షల్స్]] [[వర్గం:21వ శతాబ్దంలో హత్యకు గురైన చక్రవర్తులు]] [[వర్గం:21వ శతాబ్దపు ఆసియా చక్రవర్తులు]] [[వర్గం:నేపాలీ హిందువులు]] [[వర్గం:నేపాల్ హత్య బాధితులు]] [[వర్గం:నేపాల్‌లో తుపాకీతో మరణాలు]] [[వర్గం:ఈటన్ కళాశాల పూర్వ విద్యార్థులు]] [[వర్గం:టోక్యో విశ్వవిద్యాలయ పూర్వ విద్యార్థులు]] [[వర్గం:హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయ పూర్వ విద్యార్థులు]] [[వర్గం:1945 జననాలు]] [[వర్గం:2001 మరణాలు]] [[వర్గం:నేపాల్‌లో హత్య చేయబడిన వ్యక్తులు]] [[వర్గం:గ్రాండ్ క్రాస్ ఆఫ్ ది లెజియన్ ఆఫ్ ఆనర్ గ్రహీతలు]] [[వర్గం:గ్రాండ్ క్రాసెస్ స్పెషల్ క్లాస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ మెరిట్ ఆఫ్ ది ఫెడరల్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ జర్మనీ]] [[వర్గం:గ్రాండ్ క్రాసెస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది స్టార్ ఆఫ్ రొమేనియా]] [[వర్గం:నిషాన్-ఎ-ఇంతియాజ్ గ్రహీతలు]] [[వర్గం:షా వంశం]] [[వర్గం:ఆసియాలో హత్యలు, ఆత్మహత్యలు]] [[వర్గం:నేపాల్ అంతర్యుద్ధంలో పాల్గొన్న వ్యక్తులు]] [[వర్గం:హిందూ చక్రవర్తులు]] [[వర్గం:ఆసియాలో హత్యకు గురైన దేశాధినేతలు]] [[వర్గం:నేపాలీ కమ్యూనిస్ట్ వ్యతిరేకులు]] [[వర్గం:2001లో హత్య చేయబడిన రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:రాయల్ విక్టోరియన్ చైన్ గ్రహీతలు]] [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు ఆసియా చక్రవర్తులు]] km91ynr42n4prmljh1x85b49zlkd3po 4942801 4942800 2026-08-24T01:03:52Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* ఇవి కూడా చూడండి */ 4942801 wikitext text/x-wiki {{Short description|1972 నుండి 2001 వరకు నేపాల్ రాజు}} {{Redirect|బీరేంద్ర}} {{Use dmy dates|date=September 2023}} {{Infobox royalty | name = బీరేంద్ర | birth_name = బీరేంద్ర బీర్ బిక్రమ్ షా దేవ్ | succession = [[నేపాల్ రాజు]] | image = Birendra Bir Bikram Shah c. 1967 (restoration).jpg | caption = బీరేంద్ర {{circa|1967}} | reign = 31 జనవరి 1972 – 1 జూన్ 2001 | coronation = 24 ఫిబ్రవరి 1975 | cor_type = [[బీరేంద్ర (నేపాల్ రాజు) పట్టాభిషేకం|పట్టాభిషేకం]] | predecessor = [[మహేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|మహేంద్ర]] | successor = [[దీపేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|దీపేంద్ర]] | reg_type = {{nowrap|[[నేపాల్ ప్రధాన మంత్రుల జాబితా|ప్రధాన మంత్రులు]]}} | regent = {{List collapsed|title=''జాబితా చూడండి''|1=[[కీర్తి నిధి బిస్తా]]<br/>[[నాగేంద్ర ప్రసాద్ రిజాల్]]<br/>[[తులసి గిరి]]<br/>[[సూర్య బహదూర్ థాపా]]<br/>[[లోకేంద్ర బహదూర్ చంద్]]<br/>[[మారిచ్ మాన్ సింగ్ శ్రేష్ఠ]]<br/>[[కృష్ణ ప్రసాద్ భట్టారాయ్]]<br/>[[గిరిజా ప్రసాద్ కొయిరాలా]]<br/>[[మన్ మోహన్ అధికారి]]<br/>[[షేర్ బహదూర్ దేవుబా]]}} | full_name = బీరేంద్ర బీర్ బిక్రమ్ షా దేవ్ <br /> {{langx|ne|वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह देव|italics=yes}} | regnal_name = శ్రీ పంచ్ మహారాజాధిరాజ్ బీరేంద్ర బీర్ బిక్రమ్ షా దేవ్ <br /> {{langx|ne|श्री५ महाराजाधिराज वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह देव|italics=yes}} | spouse = {{marriage|[[ఐశ్వర్య (నేపాల్ రాణి)|రాణి ఐశ్వర్య]]|1970}} | issue = [[దీపేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|యువరాజు దీపేంద్ర]]<br />[[శృతి (నేపాల్ యువరాణి)|యువరాణి శృతి]]<br />[[నిరాజన్ (నేపాల్ యువరాజు)|యువరాజు నిరాజన్]] | dynasty = [[షా వంశం|షా]] | father = [[మహేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|రాజు మహేంద్ర]] | mother = [[ఇంద్ర (నేపాల్ యువరాణి)|ఇంద్ర రాజ్య లక్ష్మీ దేవి]] | birth_date = {{Birth date|1945|12|29|df=y}} | birth_place = [[నారాయణహితి రాజభవనం]], [[ఖాట్మండు]], [[నేపాల్ రాజ్యం|నేపాల్]] | death_date = {{Death date and age|2001|6|1|1945|12|28|df=y}} | death_place = నారాయణహితి రాజభవనం, ఖాట్మండు, నేపాల్ | death_cause = [[నేపాల్ రాజకుటుంబ హత్యకాండ|హత్య]] (తుపాకీ గాయాలు) | religion = [[హిందూ మతం]] | signature = }} శ్రీ పంచ్ '''బీరేంద్ర బీర్ బిక్రమ్ షా దేవ్''' ({{langx|ne|वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह देव}}; 29 డిసెంబర్ 1945 – 1 జూన్ 2001) 1972 నుండి 2001లో జరిగిన నేపాల్ రాజకుటుంబ హత్యకాండలో హత్యకు గురయ్యే వరకు నేపాల్ రాజుగా ఉన్నారు. బీరేంద్ర అప్పటి రాజు మహేంద్ర, యువరాణి ఇంద్రల మొదటి కుమారుడు. 1972లో ఆయన సింహాసనాన్ని అధిష్టించినప్పుడు తన తండ్రి నుండి ''పంచాయతీ'' వ్యవస్థను వారసత్వంగా పొంది నేపాల్‌కు సంపూర్ణ రాచరికాధికారితో పాలించారు. 1990 విప్లవం తరువాత ఆయన ఆ వ్యవస్థను రద్దు చేసి రాజకీయ పార్టీలపై ఉన్న నిషేధాన్ని ఎత్తివేశారు. ప్రజాస్వామ్య రాజ్యాంగ రాచరికంలో దేశాధినేతగా వ్యవహరిస్తూ కొత్త రాజ్యాంగాన్ని ప్రకటించారు. 1996లో [[నేపాల్ కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ (మావోయిస్ట్ సెంటర్)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ నేపాల్]] తిరుగుబాటు ప్రారంభించినప్పుడు ఆయన పాలన చివరి భాగంలో నేపాల్ అంతర్యుద్ధం ప్రారంభమైంది. == బాల్యం, విద్యాభ్యాసం == బీరేంద్ర [[ఖాట్మండు]]లోని నారాయణహితి రాజభవనంలో అప్పటి యువరాజు మహేంద్ర బీర్ బిక్రమ్ షా దేవ్, ఆయన మొదటి భార్య యువరాణి ఇంద్ర రాజ్య లక్ష్మీ దేవిల రెండవ కుమారుడిగా జన్మించారు. బీరేంద్ర మహేంద్రకు పెద్ద కుమారుడు కానప్పటికీ, మహేంద్ర మొదటి కుమారుడు రవీంద్ర షా ఆయన వివాహానికి ముందే జన్మించడం, ఒక గురుంగ్ మహిళకు జన్మించడం వల్ల అతన్ని "చట్టవిరుద్ధమైన బిడ్డగా" పరిగణించారు. దీనివల్ల బీరేంద్ర యువరాజుగా, వారసుడిగా ప్రకటించబడ్డారు.<ref name="DT">{{Cite news |title=King Birendra of Nepal |url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1309622/King-Birendra-of-Nepal.html |work=Daily Telegraph |date=23 August 2001 |access-date=21 July 2008 |archive-date=15 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230315200029/https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1309622/King-Birendra-of-Nepal.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.chandra-thapa.com.np/2014/01/the-late-king-birendra-bir-bikram-shah-childhoow-picture.html|title=The Late King Birendra Bir Bikram Shah – Childhood Picture|access-date=23 July 2015|archive-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726232512/http://www.chandra-thapa.com.np/2014/01/the-late-king-birendra-bir-bikram-shah-childhoow-picture.html|url-status=dead}}</ref> బీరేంద్ర తన సోదరుడు జ్ఞానేంద్రతో కలిసి [[డార్జిలింగ్]]లోని సెయింట్ జోసెఫ్ స్కూల్ (జెసూట్ పాఠశాల)లో ఎనిమిదేళ్లపాటు చదువుకున్నారు. 13 మార్చి 1955న వారి తాత రాజు త్రిభువన్ మరణించడంతో వారి తండ్రి నేపాల్ సింహాసనాన్ని అధిష్టించారు. తండ్రి రాజు కావడంతో బీరేంద్ర నేపాల్ [[యువరాజు]] అయ్యారు. 1959లో బీరేంద్ర యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లోని ఈటన్ కళాశాలలో చేరారు. 1964 వరకు ఈటన్‌లో చదివిన తరువాత ఆయన నేపాల్‌కు తిరిగి వచ్చి దేశంలోని మారుమూల ప్రాంతాలకు కాలినడకన ప్రయాణించి గ్రామాల్లో అందుబాటులో ఉన్న వాటితో నిరాడంబరంగా జీవిస్తూ దేశాన్ని అన్వేషించడం ప్రారంభించారు.<ref name="DT" /> ఆ తరువాత ఆయన టోక్యో విశ్వవిద్యాలయంలో కొంతకాలం గడిపి ఆపై 1967 నుండి 1968 వరకు హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయంలో రాజకీయ సిద్ధాంతాన్ని అభ్యసించి తన విద్యను పూర్తి చేశారు.<ref name="BBC">{{Cite news |title=Birendra: Nepal's monarch of change |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/1365485.stm |publisher=BBC |date=2 June 2001 |access-date=21 July 2008 |archive-date=22 July 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080722202242/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/1365485.stm |url-status=live }}</ref> బీరేంద్ర తన యవ్వనంలో ప్రయాణాలను ఇష్టపడేవారు. కెనడా, లాటిన్ అమెరికా, ఆఫ్రికా, భారతదేశంలోని అనేక ప్రాంతాలు, అనేక ఇతర ఆసియా దేశాలకు ప్రయాణించారు. ఆయన కళాఖండాల సేకర్త, నేపాలీ చేతివృత్తుల కళాకారులకు మద్దతుదారు. హెలికాప్టర్లను నడపడం కూడా నేర్చుకున్నారు.<ref name="NYT">{{Cite news |last=Crossette |first=Barbara |date=3 June 2001 |title=Birendra, 55, Ruler of Nepal's the Hindu Kingdom |work=The New York Times |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0CEEDD143FF930A35755C0A9679C8B63 |access-date=21 July 2008 |archive-date=3 March 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090303085152/http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0CEEDD143FF930A35755C0A9679C8B63 |url-status=live }}</ref> బీరేంద్ర తన రెండవ బంధువు అయిన రాణా కుటుంబానికి చెందిన ఐశ్వర్య రాజ్య లక్ష్మీ దేవిని 27 ఫిబ్రవరి 1970న వివాహం చేసుకున్నారు.<ref>{{Cite book |title=Milestones of History |last=Mainali |first=Pramod |year=2000 |isbn=99946-960-4-1 |page=111 |publisher=Pramod Mainali }}</ref> చరిత్రలో అత్యంత ఖరీదైన హిందూ వివాహ వేడుకలలో ఒకటిగా పేరుగాంచిన ఈ వివాహానికి 9.5 మిలియన్ డాలర్లు ఖర్చు చేశారు.<ref>{{Cite magazine |title=Marriage of Convenience |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,878784-1,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090214175438/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,878784-1,00.html |url-status=dead |archive-date=14 February 2009 |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |date=9 March 1970 |access-date=21 July 2008 }}</ref> == పాలన == === తొలి రోజులు === తన తండ్రి రాజు మహేంద్ర మరణం తర్వాత 31 జనవరి 1972న తన 26వ ఏట బీరేంద్ర నేపాల్ సింహాసనాన్ని అధిష్టించారు. అయితే మొదటి సంవత్సరం రాజు మరణానికి సంతాప దినాలుగా పరిగణించడం, రెండవ సంవత్సరం అశుభకరమైనదిగా మత పండితులు భావించడం వల్ల ఆయన పట్టాభిషేకం 24 ఫిబ్రవరి 1975 వరకు (ఆయనకు 29 ఏళ్లు వచ్చే వరకు) ఆలస్యమైంది.<ref>{{Cite news | author = Bernard Weinraub |date=24 February 1975 |title=World's Only Hindu King Is Crowned in Nepal Ritual |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1975/02/24/archives/worlds-only-hindu-king-is-crowned-in-nepal-ritual-worlds-only-hindu.html |access-date=6 August 2022 |issn=0362-4331 |archive-date=26 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201126145419/https://www.nytimes.com/1975/02/24/archives/worlds-only-hindu-king-is-crowned-in-nepal-ritual-worlds-only-hindu.html |url-status=live }}</ref> [[హిందూ మతం|హిందూ]] చక్రవర్తిగా ఆయన నేపాలీ సంప్రదాయాలను పాటించవలసి వచ్చింది.<ref>{{Cite news |author=Bernard Weinraub |date=23 February 1975 |title=Nepal Begins Ritual Of Royal Coronation |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1975/02/23/archives/nepal-begins-ritual-of-royal-coronation.html |access-date=6 August 2022 |issn=0362-4331 |archive-date=8 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230308141906/https://www.nytimes.com/1975/02/23/archives/nepal-begins-ritual-of-royal-coronation.html |url-status=live }}</ref> === పంచాయతీ యుగం === రాజకీయ పార్టీలపై నిషేధం ఉన్న, స్థానిక, ప్రాంతీయ కౌన్సిల్‌ల (వీటిని పంచాయతీలు అని పిలుస్తారు) ద్వారా పాలన సాగే దేశాన్ని వారసత్వంగా పొందిన బీరేంద్ర సింహాసనాన్ని అధిష్టించిన తర్వాత పూర్తి నిరంకుశ పాలకుడిగా మారారు.<ref name="NYT" /> ''పంచాయతీ'' ప్రభుత్వ వ్యవస్థను నిర్వహించే ప్రయత్నంలో నేపాలీ కాంగ్రెస్ పార్టీకి చెందిన ప్రముఖ నాయకులను తరచుగా అరెస్టు చేసేవారు.<ref name="NYT" /> 1980ల కాలంలో రాజకీయ సంస్థలపై ఉన్న ఆంక్షలు సడలించబడ్డాయి. దీంతో విద్యార్థుల నేతృత్వంలోని ఉదారవాద వర్గాలు నేపాల్‌లో రాజ్యాంగ మార్పులను డిమాండ్ చేయడం ప్రారంభించాయి.<ref name="BBC" /><ref>{{Cite web|url=http://www.nepalhomepage.com/news/century_poll/english/birendra|title=King Birendra Credentials|access-date=23 July 2015|archive-date=17 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201117071004/http://nepalhomepage.com/news/century_poll/english/birendra/|url-status=dead}}</ref> పెరుగుతున్న ప్రజాస్వామ్య అనుకూల ఉద్యమం కారణంగా పార్టీ రహిత లేదా బహుళ-పార్టీ వ్యవస్థ మధ్య ఎంచుకోవడానికి ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ (రిఫరెండం) నిర్వహిస్తామని బీరేంద్ర ప్రకటించారు. రిఫరెండంలో బహుళ-పార్టీ వ్యవస్థ లేదా పంచాయతీ వ్యవస్థ అనే రెండు ఎంపికలు ఇచ్చారు. మే 1980లో జరిగిన ప్రజాభిప్రాయ సేకరణలో పార్టీ రహిత వ్యవస్థ 55% నుండి 45% మెజారిటీతో విజయం సాధించింది.<ref name="Malhotra">{{Cite news |last=Malhotra |first=Inder |date=4 June 2001 |title=King Birendra of Nepal |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/news/2001/jun/04/guardianobituaries.nepal |access-date=21 July 2008 |archive-date=4 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200604100326/https://www.theguardian.com/news/2001/jun/04/guardianobituaries.nepal |url-status=live }}</ref> ఎన్నికల ఫలితం రాజును ఆర్థికంగా, రాజకీయంగా దేశంలో భారీ పునర్నిర్మాణాలు చేపట్టేలా చేసింది. జాతీయ ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ తరువాత ఆయన సమతుల్య అభివృద్ధిని సృష్టించడానికి దేశాన్ని 5 అభివృద్ధి ప్రాంతాలుగా విభజించారు. ప్రతి విభాగాన్ని సంవత్సరానికి ఒకసారి సందర్శించేవారు; 1990లో ఆయన హోదా రాజ్యాంగబద్ధమైన రాచరికంగా మారిన తర్వాత ఈ సందర్శనలు నిలిపివేయబడ్డాయి.<ref name=":5" /> === ప్రజాస్వామ్య యుగం === [[File:Birendra of Nepal with Rajiv Gandhi.jpg|భారత ప్రధాని [[రాజీవ్ గాంధీ]]తో కరచాలనం చేస్తున్న బీరేంద్ర, 1985|thumb]] 1990లో నేపాల్‌లో వరుస సమ్మెలు, ప్రజాస్వామ్య అనుకూల అల్లర్లు చెలరేగాయి. ఈ అల్లర్ల కారణంగా బీరేంద్ర రాజకీయ పార్టీలపై నిషేధాన్ని ఎత్తివేశారు, ఏప్రిల్ 1990లో రాజ్యాంగ చక్రవర్తిగా మారడానికి అంగీకరించారు. ప్రతిపక్ష వర్గాలకు ప్రాతినిధ్యం వహించడానికి, వారి రాజకీయ సంస్కరణల డిమాండ్లను నెరవేర్చడానికి కొత్త రాజ్యాంగాన్ని సిద్ధం చేయడానికి ఆయన ఒక స్వతంత్ర రాజ్యాంగ సిఫార్సు కమిషన్‌ను నియమించారు.<ref>{{Cite web |url=http://countrystudies.us/nepal/53.htm |title=The Constitution of 1990 |access-date=21 July 2008 |publisher=Country Studies |archive-date=5 July 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090705230937/http://countrystudies.us/nepal/53.htm |url-status=live }} {{PD-notice}}</ref> ఈ కమిషన్ ప్రతిపాదిత రాజ్యాంగ ముసాయిదాను 10 సెప్టెంబర్ 1990న ఆయనకు సమర్పించింది. బహుళ-పార్టీ ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థతో బీరేంద్రను రాజ్యాంగ రాచరికానికి దేశాధినేతగా ఈ కొత్త రాజ్యాంగం మార్చింది. ముసాయిదా రాజ్యాంగాన్ని ప్రధాన మంత్రి [[కృష్ణ ప్రసాద్ భట్టారాయ్]], ఆయన మంత్రివర్గం ఆమోదించారు. 9 నవంబర్ 1990న బీరేంద్ర నేపాల్‌ను రాజ్యాంగ రాచరికంగా మార్చే కొత్త రాజ్యాంగాన్ని ప్రకటించారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/news/2001/jun/04/guardianobituaries.nepal|title=King Birendra of Nepal A ruler much loved by his people, he bowed to popular will and surrendered absolute power|newspaper=The Guardian|date=4 June 2001|last1=Malhotra|first1=Inder|access-date=14 December 2016|archive-date=4 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200604100326/https://www.theguardian.com/news/2001/jun/04/guardianobituaries.nepal|url-status=live}}</ref> ఒక రాజ్యాంగ చక్రవర్తిగా బీరేంద్ర తన ప్రజాస్వామ్య దృక్పథం, ప్రవర్తనల కారణంగా ఆటోక్రాటిక్ పాలకుడిగా ఉన్నప్పటికంటే ఎక్కువ ప్రజాదరణ పొందారు.<ref>{{Cite web |last=VIEWPOINT |date=2 June 2022 |title=13 Reasons Why Former King Birendra Shah Is the Most Loved Monarch of Nepal |url=https://www.nepwave.com/13-reasons-why-former-king-birendra-shah-is-the-most-loved-monarch-of-nepal/ |access-date=16 July 2022 |website=NEPWAVE |language=en-US |archive-date=16 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220716221904/https://www.nepwave.com/13-reasons-why-former-king-birendra-shah-is-the-most-loved-monarch-of-nepal/ |url-status=dead }}</ref> అయితే, బీరేంద్ర మావోయిస్టు తిరుగుబాటుదారులకు, ప్రభుత్వ బలగాలకు మధ్య జరిగిన నేపాల్ అంతర్యుద్ధం (1996 నుండి 2006 వరకు) నిరోధించలేకపోయారు.<ref name=":1">Sharma, S. (2019). ''The Nepal Nexus: An Inside Account of the Maoists, the Durbar and New Delhi''. Penguin Random House India Private Limited.</ref> === హత్య === 1 జూన్ 2001న, నేపాలీ రాచరిక నివాసమైన నారాయణహితి రాజభవనంలో జరిగిన విందు కార్యక్రమంలో బీరేంద్ర, ఆయన కుటుంబ సభ్యులు ఆయన కుమారుడు యువరాజు దీపేంద్ర చేతిలో దారుణంగా హత్య చేయబడ్డారు.<ref>{{Cite news |last=Crossette |first=Barbara |date=4 June 2001 |title=Birendra, 55, Nepal's King During Transition to Democracy, Is Dead |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2001/06/04/obituaries/birendra-55-nepals-king-during-transition-to-democracy-is-dead.html |access-date=16 July 2022 |issn=0362-4331 |archive-date=31 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181231143809/https://www.nytimes.com/2001/06/04/obituaries/birendra-55-nepals-king-during-transition-to-democracy-is-dead.html |url-status=live }}</ref> తనను తాను కాల్చుకున్న తరువాత కోమాలోకి వెళ్లిన దీపేంద్ర రాజుగా ప్రకటించబడ్డాడు. కానీ ఆయన స్పృహలోకి రాకుండానే కొద్ది రోజుల తర్వాత మరణించినట్లు ప్రకటించబడింది.<ref>{{Cite web |date=1 September 2001 |title=Tragedy in Nepal Royal Family Massacred |url=https://www.hinduismtoday.com/magazine/september-october-2001/2001-09-tragedy-in-nepal-royal-family-massacred/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221107145813/https://www.hinduismtoday.com/magazine/september-october-2001/2001-09-tragedy-in-nepal-royal-family-massacred/ |archive-date=7 November 2022 |access-date=26 July 2022 |website=Hinduism Today |language=en-US}}</ref> ఆ తర్వాత బీరేంద్ర తమ్ముడు జ్ఞానేంద్ర రాజుగా చేయబడ్డాడు.<ref>{{Cite news |last1=West |first1=Julian |date=2 June 2001 |title=Nepal's royal killer is named King as his parents are cremated |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/nepal/1311386/Nepals-royal-killer-is-named-King-as-his-parents-are-cremated.html |url-status=live |url-access=subscription |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/nepal/1311386/Nepals-royal-killer-is-named-King-as-his-parents-are-cremated.html |archive-date=12 January 2022}}{{cbignore}}</ref> == ముఖ్యమైన పనులు, అభివృద్ధి కార్యక్రమాలు == === దౌత్యపరమైన ప్రచారం === [[File:President Ronald Reagan During The State Visit of King Birendra Bir Kikram Shah Dev of Nepal with Joan Rivers in The East Room - DPLA - 60fec4f8987746ef9d0967ac59ae12dc.jpg|thumb|యుఎస్ అధ్యక్షుడు [[రోనాల్డ్ రీగన్]]తో బీరేంద్ర, 1983]] భారతదేశం, చైనా, సోవియట్ యూనియన్ల ఆధిపత్య ప్రభావాలు ఉన్నప్పటికీ ఆయన నేపాల్ స్వాతంత్ర్యాన్ని నిలబెట్టగలిగారు. రాజుగా ఆయన చేసిన మొదటి విదేశీ పర్యటనలు అక్టోబరు 1973లో భారతదేశానికి, రెండు నెలల తర్వాత చైనాకు జరిగాయి.<ref>{{Cite web |title=King Birendra's Historic China Visit |url=http://peoplesreview.com.np/index.php/articles/item/2446-king-birendra-s-historic-china-visit |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150723230223/http://peoplesreview.com.np/index.php/articles/item/2446-king-birendra-s-historic-china-visit |archive-date=23 July 2015 |access-date=23 July 2015}}</ref> ముస్తాంగ్ విప్లవం సమయంలో నేపాల్ నుండి ముస్తాంగ్, చైనా నుండి టిబెట్ విడిపోకుండా అడ్డుకున్నారు.<ref>{{Cite web |date=28 January 2020 |title=खम्पा काण्ड : नेपालबाट मुस्ताङलाई टुक्य्राएर तिब्बत कब्जा गर्न विदेशीले गराएको विद्रोह ! |url=https://www.swadeshnepal.com/2020/01/15628/ |access-date=23 July 2022 |website=Swadesh Nepal |language=en-US |archive-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220723013036/https://www.swadeshnepal.com/2020/01/15628/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=देवकी विष्ट |title=खम्पा विद्रोह' मा लिपुलेक नजिक लडाईं लडेका एक प्रहरीको संस्मरण |url=https://www.breaknlinks.com/nepali/news/2593 |access-date=23 July 2022 |website=Breaknlinks |language=ne |archive-date=10 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220810183457/https://www.breaknlinks.com/nepali/news/2593 |url-status=live }}</ref> చైనాకు వ్యతిరేకంగా పనిచేస్తున్న ఖంపాల తిరుగుబాటును నిరాయుధీకరించడం ద్వారా నేపాల్-చైనా సంబంధాలు కొత్త శిఖరాలకు చేరుకున్నాయి.<ref name=":3">{{Cite web |last=Basnyat |first=Prem Singh |title=A forgotten history |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/67819/ |access-date=22 July 2022 |website=My Republica |language=en |archive-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220723021548/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/67819/ |url-status=live }}</ref><ref name="premBasnyat">{{Cite book |last=Basnyāta |first=P. |title=Nepalese Army in Tibetan Khampa Disarming Mission |date=2007 |publisher=Sarwochcha Man Singh Basnyat |isbn=978-99946-2-863-6}}</ref> [[సార్క్|దక్షిణాసియా ప్రాంతీయ సహకార మండలి (సార్క్)]], దక్షిణాసియా ఆహార నిల్వల స్థాపనకు ఆయన చేసిన విస్తృత ప్రచారం కోసం దేశ ప్రజలు ఆయనను గుర్తుంచుకుంటారు. తన పాలనా కాలంలో ఖాట్మండులో సార్క్ సచివాలయాన్ని కూడా ఏర్పాటు చేయగలిగారు.<ref name=":2">{{Cite web |title=Diplomatic achievements of King Birendra: From Peace Zone Proposal to expansion of foreign relations |url=https://english.nepalpress.com/2021/06/02/diplomatic-achievements-of-king-birendra-from-peace-zone-proposal-to-expansion-of-foreign-relations/ |access-date=16 July 2022 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=1 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221001182551/https://english.nepalpress.com/2021/06/02/diplomatic-achievements-of-king-birendra-from-peace-zone-proposal-to-expansion-of-foreign-relations/ |url-status=live }}</ref> దౌత్య సంబంధాలు కలిగి ఉన్న దేశాల సంఖ్యను 49 నుండి 96కి పెంచుతూ అదనంగా 46 దేశాలతో సంబంధాలు నెలకొల్పగలిగారు. ఐక్యరాజ్యసమితిలో నేపాల్‌ను ఒక శాంతి మండలంగా ప్రచారం చేయడం ద్వారా నేపాల్ తటస్థ విధానాన్ని మరింత బలోపేతం చేశారు.<ref>{{Cite web |title=NRC0015 – Nepali foreign policy and Zone of Peace: an attempt at neutrality? – NIPoRe |url=https://nipore.org/nrc0015-nepali-foreign-policy-and-zone-of-peace-an-attempt-at-neutrality/ |access-date=16 July 2022 |language=en-US |archive-date=7 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220707073318/https://nipore.org/nrc0015-nepali-foreign-policy-and-zone-of-peace-an-attempt-at-neutrality/ |url-status=live }}</ref> ఆసియాలోని రెండు బలమైన దేశాల మధ్య ఉన్న నేపాల్ ఆ రెండు దేశాలతో మంచి సంబంధాలు కలిగి ఉండాలని ఆయన గట్టిగా విశ్వసించారు.<ref name="Malhotra" /> === శాంతికి ప్రోత్సాహం === గౌతమ బుద్ధుని జననం, విదేశీ శక్తులతో అలీన విధానం వంటి చారిత్రక శాంతి హోదాను పరిగణనలోకి తీసుకుని నేపాల్‌ను శాంతి దేశంగా ప్రకటించాలని ఐక్యరాజ్యసమితి సమావేశంలో ఆయన ప్రతిపాదించారు.<ref>{{Cite web |last=Magazine |first=New Spolight |title=Late King Birendra And His Demand For "Peace Zone"Status For Nepal. |url=https://www.spotlightnepal.com/2019/05/15/late-king-birendra-and-his-demand-peace-zonestatus-nepal/ |access-date=16 July 2022 |website=SpotlightNepal |language=en |archive-date=16 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220716202712/https://www.spotlightnepal.com/2019/05/15/late-king-birendra-and-his-demand-peace-zonestatus-nepal/ |url-status=live }}</ref> ఐక్యరాజ్యసమితిలో 116 దేశాలు ఈ ప్రతిపాదనకు మద్దతు ఇచ్చాయి.<ref name=":2" /> తరువాత ఆయన 1986లో "పీస్ కీపింగ్ ట్రైనింగ్ క్యాంప్"ను స్థాపించారు. ఇది 2001లో శాంతి పరిరక్షక బలగాలకు శిక్షణ ఇవ్వడానికి ఒక శిక్షణా సంస్థగా పునర్నిర్మించబడింది. తరువాత దీనిని బీరేంద్ర పీస్ ఆపరేషన్స్ ట్రైనింగ్ సెంటర్గా మార్చారు. ఐక్యరాజ్యసమితి సహకారంతో నేపాల్ శిక్షణ పొందిన శాంతి పరిరక్షక దళాలను పంపడం ప్రారంభించి ఐక్యరాజ్యసమితిలో క్రియాశీల సభ్యునిగా మారింది.<ref>{{Cite web |title=BPOTC {{!}} वीरेन्द्र शान्ति कार्य तालिम केन्दर |url=https://bpotc.nepalarmy.mil.np/ |access-date=16 July 2022 |website=bpotc.nepalarmy.mil.np |archive-date=16 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220716232532/https://bpotc.nepalarmy.mil.np/ |url-status=live }}</ref> 1974లో ఉత్తర హిమాలయ ప్రాంతంలో స్థిరపడిన ఖంపాస్ తిరుగుబాటుదారులను నిరాయుధులను చేయడంలో ఆయన విజయం సాధించారు. ఆయుధాలు అప్పగించిన వారికి భూమి, డబ్బు, పౌరసత్వం ఇచ్చి, వారి ఆయుధాలను జప్తు చేశారు. లొంగిపోని వారు టిబెటన్ ప్రాంతం వైపు వెళ్లకుండా నిషేధించారు.<ref name=":3" /><ref>{{Cite web |last=Saxena |first=Shobhan |date=30 March 2008 |title=The legion of Betrayed Warriors |url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/the-legion-of-betrayed-warriors/articleshow/2910662.cms |access-date=23 July 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220723013041/https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/the-legion-of-betrayed-warriors/articleshow/2910662.cms |url-status=live }}</ref> దేశంలో మావోయిస్టుల విప్లవాన్ని అణచివేయడానికి సైన్యాన్ని ఉపయోగించడాన్ని నిరోధించిన ఘనత కూడా బీరేంద్రకే దక్కుతుంది. సైన్యం ప్రయోగం పరిస్థితులను మరింత దిగజార్చి దేశంలో శాంతికి విఘాతం కలిగించే ప్రమాదం ఉండేది.<ref name=":1" /><ref>{{Citation |last=Nepal Insight |title=Why didn't birendra use the army against Maoist? {{!}} Nepal History |date=20 June 2019 |url=https://www.youtube.com/watch?v=Ca2FHjNR-z0 |language=ne |access-date=17 July 2022 |archive-date=17 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220717231824/https://www.youtube.com/watch?v=Ca2FHjNR-z0 |url-status=live }}</ref> === పర్యావరణ పరిరక్షణ === [[File:Tibetan Snowcock.jpg|thumb|సాగర్‌మాత నేషనల్ పార్క్ వద్ద ఒక టిబెటన్ స్నోకాక్]] రాజు బీరేంద్ర ప్రకృతి ప్రేమికుడిగా, ప్రకృతి పరిరక్షణకు గొప్ప మద్దతుదారుడిగా పేరుగాంచారు. ప్రభుత్వపరంగా ప్రకృతి పరిరక్షణ ధోరణి ఆయన హయాంలోనే ప్రారంభమైంది. టెరాయ్ వలసలు, వేట కారణంగా ఖడ్గమృగాల సంఖ్య విపరీతంగా తగ్గిపోవడంతో ప్రభుత్వం 130 మంది సాయుధ పురుషులతో ఖడ్గమృగాల పెట్రోలింగ్ దళాన్ని (నేపాలీ: ''గైడా గస్తీ''), చిత్వాన్ అంతటా గార్డ్ పోస్టుల నెట్‌వర్క్‌ను ఏర్పాటు చేసింది. చట్టపరమైన వ్యవస్థ ద్వారా ఖడ్గమృగాల అంతరించిపోవడాన్ని నివారించడానికి జాతీయ పార్క్ చట్టం తీసుకువచ్చారు. దీని ద్వారా డిసెంబర్ 1970లో చిత్వాన్ నేషనల్ పార్క్ ప్రకటించబడి, 1971లో సరిహద్దులు నిర్ణయించబడి, 1973లో స్థాపించబడింది.<ref name="Gurung1983">Gurung, K. K. (1983). ''Heart of the Jungle: the Wildlife of Chitwan, Nepal''. André Deutsch, London.</ref><ref name="adhikari">{{cite journal|author=dhikari, T. R.|date=2002|url=http://www.sosrhino.org/news/Updatepoaching.pdf|title=The curse of success|journal=Habitat Himalaya – A Resources Himalaya Factfile|volume=IX|number=3|archive-date=24 March 2023|access-date=16 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20230324130119/http://www.sosrhino.org/news/Updatepoaching.pdf|url-status=dead}}</ref> [[File:Greater one-horned rhinoceros at Chitwan.jpg|left|thumb|చిత్వాన్ జాతీయ ఉద్యానవనం వద్ద ఒక [[భారతీయ ఖడ్గమృగం]]]] దేశంలో పులుల సంరక్షణ కోసం 1976లో 368 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణంలో ''రాయల్ కర్నాలి వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం'' ప్రకటించారు. దీనిని తరువాత 1982లో రాయల్ బర్దియా వన్యప్రాణుల అభయారణ్యంగా మార్చారు. బబాయ్ రివర్ వ్యాలీని 1984లో ఈ రిజర్వ్ ఏరియాకు కలుపారు. రిజర్వ్‌లోని పర్యావరణ వ్యవస్థ అభివృద్ధి చెందడంతో 1988లో ఈ ప్రాంతాన్ని జాతీయ ఉద్యానవనంగా ప్రకటించారు.<ref name="mk98">Majupuria, T. C., Kumar, R. (1998). ''Wildlife, National Parks and Reserves of Nepal.'' S. Devi, Saharanpur and Tecpress Books, Bangkok. {{ISBN|974-89833-5-8}}</ref> దేశంలో నాల్గవ రక్షిత ప్రాంతంగా 1976లో లాంగ్టాంగ్ హిమాలయ ప్రాంతం నుండి లాంగ్టాంగ్ నేషనల్ పార్క్ స్థాపించబడింది. దీనికోసం నువాకోట్, రసువా, సింధుల్‌పాల్చోక్ జిల్లాల్లో 1,710 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణాన్ని కేటాయించారు.<ref name="nbrb2007">{{cite book |url=http://lib.icimod.org/record/7560/files/Nepal%20Biodiversity%20Resource%20Book.pdf |title=Nepal Biodiversity Resource Book. Protected Areas, Ramsar Sites, and World Heritage Sites |publisher=International Centre for Integrated Mountain Development, Ministry of Environment, Science and Technology, in cooperation with United Nations Environment Programme, Regional Office for Asia and the Pacific |year=2007 |isbn=978-92-9115-033-5 |location=Kathmandu |author1=Bhuju, U. R. |author2=Shakya, P. R. |author3=Basnet, T. B. |author4=Shrestha, S. |access-date=2 June 2024 |archive-date=26 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110726170342/http://books.icimod.org/demo/uploads/ftp/Nepal%20Biodiversity%20Resource%20Book.pdf |url-status=live }}</ref> 1976లో మరొక వన్యప్రాణుల అభయారణ్యాన్ని కోశి తప్పూ వన్యప్రాణుల అభయారణ్యంగా ప్రకటించారు. అదే సంవత్సరంలో సుదూర-పశ్చిమ ప్రావిన్స్‌లోని టెరాయ్ ప్రాంతంలో రాయల్ శుక్లాఫాంటా వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం స్థాపించారు. దీనిని తరువాత విస్తరించి 1980ల చివరలో జాతీయ ఉద్యానవనంగా మార్చారు.<ref name="majupuria1998">{{Cite book |author=Majupuria, T.C. |title=Wildlife, National Parks and Reserves of Nepal |author2=Kumar, R. |publisher=S. DeviSaharanpur and Tecpress Books |year=1998 |isbn=974-89833-5-8 |location=Bangkok |pages=237–240 |chapter=Royal Sukla Phanta Wildlife Reserve |name-list-style=amp}}</ref><ref name="Basnet_al2019">{{Cite journal |author1=Basnet, H. |author2=Thakuri, D.C. |author3=Bhetwal, K. |author4=Joshi, D. |author5=Poudyal, L.P. |name-list-style=amp |year=2019 |title=Recent records of threatened birds in the Sukilaphanta Grassland, Suklaphanta National Park, Nepal, with particular focus on White-throated Bushchat ''Saxicola insignis'' and Finn's Weaver ''Ploceus megarhynchus'' |url=https://www.researchgate.net/publication/340730965 |journal=Birding Asia |issue=32 |pages=93–96}}</ref> హుమ్లా, ముగు, జుమ్లా ప్రాంతాల విశిష్టమైన వృక్ష, జంతుజాలాన్ని రక్షించడానికి ప్రసిద్ధ రారా సరస్సును కలుపుకుని రారా నేషనల్ పార్క్ అదే సంవత్సరంలో స్థాపించబడింది. ఇది తన తండ్రి రాజు మహేంద్ర కలను సాకారం చేసింది.<ref name="nbrb2007" /><ref>{{Cite web |title=Nepali Times {{!}} The Brief » Blog Archive » Remembering Rara |url=https://www.nepalitimes.com/blogs/thebrief/2017/10/02/remembering-rara/ |access-date=20 July 2022 |language=en-US |archive-date=23 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230923021550/https://nepalitimes.com/blogs/thebrief/2017/10/02/remembering-rara |url-status=live }}</ref> అదే సంవత్సరంలో సాక్రెడ్ హిమాలయన్ ల్యాండ్‌స్కేప్లో భాగంగా సోలుఖుంబు జిల్లాలో 1,148 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణంలో సాగర్‌మాత నేషనల్ పార్క్ స్థాపించబడింది.<ref>{{Cite book |author1=Gurung, C. P. |title=Conservation Biology in Asia |author2=Maskey, T. M. |author3=Poudel, N. |author4=Lama, Y. |author5=Wagley, M. P. |author6=Manandhar, A. |author7=Khaling, S. |author8=Thapa, G. |author9=Thapa, S. |publisher=Nepal Society for Conservation Biology, Asia Section and Resources Himalaya Foundation |year=2006 |isbn=99946-996-9-5 |editor1=McNeely, J. A. |location=Kathmandu |pages=10–20 |chapter=The Sacred Himalayan Landscape: Conceptualizing, Visioning, and Planning for Conservation of Biodiversity, Culture and Livelihoods in the Eastern Himalaya |editor2=McCarthy, T. M. |editor3=Smith, A. |editor4=Whittaker, O. L. |editor5=Wikramanayake, E. D. |chapter-url=https://conbio.org/images/content_groups/Asia/Chapter%201_Gurung_Himalayan%20Landscape.pdf |name-list-style=amp |author10=Wikramanayake, E. D. |access-date=2 June 2024 |archive-date=28 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231128232904/https://conbio.org/images/content_groups/Asia/Chapter%201_Gurung_Himalayan%20Landscape.pdf |url-status=live }}</ref> 1984లో సుదూర-పశ్చిమ ప్రాంతంలోని బజాంగ్, బాజురా, అచ్చామ్, దోటి జిల్లాలలో 225 చదరపు కిలోమీటర్ల ప్రాంతాన్ని ఖాప్తడ్ నేషనల్ పార్క్గా రక్షిత ప్రాంతంగా కేటాయించారు. అదే సంవత్సరంలో పర్సా వన్యప్రాణుల అభయారణ్యాన్ని కూడా స్థాపించి దాన్ని తరువాత జాతీయ ఉద్యానవనంగా పొడిగించారు. దేశంలోని ఏకైక ట్రాన్స్-హిమాలయన్ జాతీయ ఉద్యానవనమైన షెయ్ ఫోక్సుండో నేషనల్ పార్క్ను కర్నాలీ ప్రావిన్స్‌లోని డోల్పా, ముగు జిల్లాల్లో 3,555 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణంతో 1984లో స్థాపించారు. ఇందులో ప్రసిద్ధ ఫోక్సుండో సరస్సు కూడా ఉంది.<ref name="nbrb2007"/> వేటను ఒక హాబీగా కొనసాగించే రాజ సంప్రదాయాన్ని పరిరక్షించడానికి, క్షీణిస్తున్న వన్యప్రాణుల వనరులను నిరోధించడానికి ఆయన 1987లో ధోర్పాటన్ హంటింగ్ రిజర్వ్ను స్థాపించారు. ఆయన తండ్రికి స్మారక చిహ్నంగా 1990లో అప్పటి యువరాజు జ్ఞానేంద్ర అధ్యక్షతన కింగ్ మహేంద్ర ట్రస్ట్ ఫర్ నేచర్ కన్జర్వేషన్ కూడా స్థాపించబడింది. మహేంద్ర ట్రస్ట్ స్థాపనతో ఆయన అన్నపూర్ణ కన్జర్వేషన్ ఏరియాను ప్రకటించారు.<ref>Croes, K. D. (2006). Conserving the king: Inverting the origin story of the Annapurna Conservation Area Project of Nepal. ''HIMALAYA, the Journal of the Association for Nepal and Himalayan Studies'', ''26''(1), 6.</ref> ఆయన కృషితో నేపాల్ 1979లో సాగర్‌మాత నేషనల్ పార్క్ను,<ref>{{Cite web |last=Centre |first=UNESCO World Heritage |title=Sagarmatha National Park |url=https://whc.unesco.org/en/list/120/ |access-date=11 August 2022 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en |archive-date=28 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231028174004/https://whc.unesco.org/en/list/120 |url-status=live }}</ref> 1984లో చిత్వాన్ నేషనల్ పార్క్ను<ref>{{Cite web |last=Centre |first=UNESCO World Heritage |title=Chitwan National Park |url=https://whc.unesco.org/en/list/284/ |access-date=11 August 2022 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en |archive-date=26 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190826120952/https://whc.unesco.org/en/list/284/ |url-status=live }}</ref> యునెస్కో [[ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం|ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలలో]] చేర్చగలిగింది. అలాగే కాఠ్మండు, లలిత్‌పూర్, భక్తపూర్ దర్బార్ చతురస్రాల వంటి స్మారక కట్టడాలు, పశుపతినాథ్ ఆలయం, బౌధనాథ్, స్వయంభునాథ్, చాంగ్ నారాయణ్ వంటి మతపరమైన ప్రదేశాలు కూడా 1979లో ఈ జాబితాలో చేర్చబడ్డాయి.<ref>{{Cite web |last=Centre |first=UNESCO World Heritage |title=Kathmandu Valley |url=https://whc.unesco.org/en/list/121/ |access-date=11 August 2022 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en |archive-date=4 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231104081358/https://whc.unesco.org/en/list/121/ |url-status=live }}</ref> === ఆర్థిక సంస్కరణలు === [[File:TUTH Emergency Hall.jpg|thumb|నేపాల్‌లోని పురాతన బోధనాసుపత్రి అయిన త్రిభువన్ యూనివర్శిటీ టీచింగ్ హాస్పిటల్ బ్లాకుల్లో ఒకటి.]] స్థిరత్వం, పర్యావరణ పరిరక్షణపై దృష్టి సారించి {{Start date|1975|12|28|df=y}}న చైనా సహాయంతో నేపాల్‌లో ట్రాలీ బస్సు వ్యవస్థను స్థాపించారు. నేపాల్‌గంజ్ ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1973), పోఖారా ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1974), బుట్వాల్ ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1976), భక్తపూర్ ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1979), ధన్‌కుటా ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1980), బీరేంద్రనగర్ ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1981), గజేంద్రనారాయణ్ ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1986) లను స్థాపించడం ద్వారా ఆయన తన తండ్రి మార్గాన్ని అనుసరించారు.<ref>Khatri, M. B. (2018). Industrial development in Nepal: Problems and prospects. ''Economic Journal of Nepal'', ''41''(3-4), 25-40.</ref> ఖాట్మండుకు మెలమ్చి నీటి ప్రాజెక్టు ప్రణాళికను రూపొందించిన ఘనత బీరేంద్రదే.<ref>{{Cite web |last=Magazine |first=New Spolight |title=MELAMCHI PROJECT Water At The Tap |url=https://www.spotlightnepal.com/2021/04/04/melamchi-project-water-tap/ |access-date=30 June 2022 |website=SpotlightNepal |language=en |archive-date=30 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220630182510/https://www.spotlightnepal.com/2021/04/04/melamchi-project-water-tap/ |url-status=live }}</ref> గోరఖాలీ టైర్స్ ఇండస్ట్రీస్, ఉదయపూర్ సిమెంట్ ఇండస్ట్రీస్ లిమిటెడ్, నేపాల్ మెటల్ కంపెనీ, నేపాల్ ఫార్మాస్యూటికల్స్ అన్నీ ఆయన కాలంలోనే స్థాపించబడ్డాయి. బీరేంద్ర పశుపతి ఏరియా డెవలప్‌మెంట్ ట్రస్ట్‌కు పోషకుడిగా ఉన్నారు.<ref>{{Cite web |title=RAOnline Reports on Nepal – The Royal Tragedy |url=https://www.raonline.ch/pages/story/np/npstory22c.html |access-date=30 June 2022 |website=www.raonline.ch |archive-date=11 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220811124858/https://www.raonline.ch/pages/story/np/npstory22c.html |url-status=live }}</ref> ఏప్రిల్ 1979లో డెడ్ బర్న్ మ్యాగ్నసైట్, టాల్క్ పౌడర్‌ను ఉత్పత్తి చేసే లక్ష్యంతో డోలఖా జిల్లాలోని లాకురి దండా వద్ద నేపాల్ ప్రభుత్వం, ఒరిస్సా ఇండస్ట్రీస్ సంయుక్త పెట్టుబడితో నేపాల్ ఓరియంటల్ మాగ్నసైట్ ఫ్యాక్టరీ స్థాపించబడింది.<ref>{{Cite web |title=Govt making efforts to revive Nepal Orind Magnesite |url=https://kathmandupost.com/money/2014/04/01/govt-making-efforts-to-revive-nepal-orind-magnesite |access-date=23 July 2022 |website=kathmandupost.com |language=English |archive-date=3 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221003072253/https://kathmandupost.com/money/2014/04/01/govt-making-efforts-to-revive-nepal-orind-magnesite |url-status=live }}</ref> 1983లో ఆయన నేపాల్-పాకిస్థాన్ జాయింట్ ఎకనామిక్ కమీషన్‌ను ఏర్పాటు చేసి దేశంలోకి గణనీయమైన విదేశీ పెట్టుబడులను తీసుకురాగలిగారు. ప్రపంచ బ్యాంకు, కువైట్, జపాన్ ఆర్థిక సహాయంతో 1982లో కులేఖానిలో 60 మెగావాట్ల [[జలవిద్యుత్]] ప్రాజెక్టు ప్రారంభమైంది.<ref>{{Cite web |title=Nepal {{!}} History, Population, Flag, Language, Map, & Facts |url=https://www.britannica.com/place/Nepal |access-date=26 July 2022 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=12 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120312210525/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/409152/Nepal/23651/Health-and-education |url-status=live }}</ref> జపాన్ ఇంటర్నేషనల్ కోఆపరేషన్ ఏజెన్సీ ఆర్థిక మద్దతుతో 1982లో టియు టీచింగ్ హాస్పిటల్ స్థాపించబడింది.<ref>{{Cite web |title=About – Institute of Medicine |url=http://iom.edu.np/about/ |access-date=17 July 2022 |language=en-US |archive-date=17 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220717200810/http://iom.edu.np/about/ |url-status=live }}</ref> నార్దేవి ఆయుర్వేద ఆసుపత్రి 1974లో స్థాపించబడింది. సర్వీస్‌లో ఉన్న పోలీసులకు, వారి కుటుంబాలకు ఉచిత ఆరోగ్య సేవలను అందించే ఉద్దేశ్యంతో 2040 బిఎస్ చైత్ర 27న రాజు నేపాల్ పోలీస్ హాస్పిటల్‌ను స్థాపించారు. దేశంలో ట్రేడ్ ఆఫ్ స్టాక్స్, క్యాపిటల్స్ వృద్ధిని నిర్వహించడానికి, ప్రోత్సహించడానికి ఆయన 1976లో సెక్యూరిటీస్ ఎక్స్ఛేంజ్ సెంటర్ లిమిటెడ్‌ను స్థాపించారు. ఈ కేంద్రం తరువాత మనం ఇప్పుడు చూస్తున్న నేపాల్ స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజ్గా అభివృద్ధి చెందింది.<ref>{{Cite web |title=Nepal Stock Exchange |url=https://www.nepalstock.com.np/about-us/introduction |access-date=11 August 2022 |website=www.nepalstock.com.np |archive-date=5 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221005162742/https://www.nepalstock.com.np/about-us/introduction |url-status=live }}</ref> 1984లో నేపాల్ తొలి టెలివిజన్ ఛానెల్ నేపాల్ టెలివిజన్ను స్థాపించిన ఘనత ఆయనకే దక్కుతుంది. ఇది ఫ్రెంచ్ సహాయంతో 1985లో తన మొదటి ఛానెల్‌ను ప్రారంభించింది. ఈ ఆర్థిక సంస్కరణల కారణంగా 1986 నాటికి దేశంలో దాదాపు 125 వేల మంది కార్మికులకు ఉపాధి కల్పించే 2,054 పారిశ్రామిక సంస్థలు ఉన్నాయి. 1990 నాటికి టెలివిజన్ ప్రజల దరికి చేరడంతో వీడియో అద్దె సేవలు, శాటిలైట్ డిష్‌లు సాధారణంగా అందుబాటులోకి వచ్చాయి. నేపాల్‌లో సంస్కృత విద్యను నిర్వహించడానికి రాజు బీరేంద్ర 1986లో రాష్ట్రీయ పంచాయతీ సలహా, సమ్మతితో డాంగ్‌లో మహేంద్ర సంస్కృత విశ్వవిద్యాలయాన్ని స్థాపించారు. ఇది దేశంలో రెండవ విశ్వవిద్యాలయం.<ref>{{Cite book |title=Nepal Sanskrit University Act, 2043 English |publisher=Law Commission Nepal |year=1986}}</ref> === రహదారులు, రవాణా === గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో రహదారులను నిర్మించడం కంటే వాయు కనెక్టివిటీని నిర్మించడం చౌక అని 1972 నాటి అధ్యయనాలు చూపించాయి.<ref name=":4">{{Cite web |last=Yang |first=Eunmo |date=2007 |title=Modernization of Nepal under the Shah Dynasty, 1951–1991 |url=https://www.zum.de/whkmla/sp/0708/eunmo/eunmo1.html#ed |access-date=26 July 2022 |website=www.zum.de |publisher=Korean Minjok Leadership Academy International Program |archive-date=5 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221005224041/https://www.zum.de/whkmla/sp/0708/eunmo/eunmo1.html#ed |url-status=live }}</ref> అప్పటి ప్రభుత్వం గ్రామీణ ప్రాంతాలను విమానాశ్రయాలతో అనుసంధానించాలని, ట్రాఫిక్ ప్రవాహం ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు మాత్రమే రోడ్లు నిర్మించాలని నిర్ణయం తీసుకుంది. ఈ విధానంలో భాగంగా 1973లో బాగ్‌లుంగ్ విమానాశ్రయం (బలేవా విమానాశ్రయం), ధోర్పాటన్ విమానాశ్రయం, మహేంద్రనగర్ విమానాశ్రయం, రుకుమ్ చౌర్జహారి విమానాశ్రయం స్థాపించబడ్డాయి. సన్ఫెబాగర్ విమానాశ్రయం 1975లో స్థాపించబడింది. సిమికోట్ విమానాశ్రయం 18 మార్చి 1977న, డోల్పా విమానాశ్రయం 1978లో, రామేచాప్ విమానాశ్రయం 1979లో స్థాపించబడ్డాయి. సిల్గాడి విమానాశ్రయంగా పిలువబడే దోటి విమానాశ్రయం 1973లో తారు రన్‌వేతో నిర్మించబడింది. రారా విమానాశ్రయంగా పిలువబడే తాల్చా విమానాశ్రయం 1975లో నిర్మించబడింది. ఫుంగ్లింగ్‌లో ఉన్న తప్లెజంగ్ విమానాశ్రయం (సుకేతార్ విమానాశ్రయం), జిరి విమానాశ్రయం, ఫాప్లు విమానాశ్రయం, బజాంగ్ విమానాశ్రయం 1976లో నిర్మించబడ్డాయి.<ref>{{Cite web |date=21 November 2020 |title=Timeline of Nepal Aviation, glimpse from 1949 to 2020 |url=https://www.aviationnepal.com/timeline-of-nepal-aviation-glimpse-from-1949-to-2020/ |access-date=24 July 2022 |website=Aviation Nepal |language=en-US |archive-date=25 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220925200550/https://www.aviationnepal.com/timeline-of-nepal-aviation-glimpse-from-1949-to-2020/ |url-status=live }}</ref> రోల్పా విమానాశ్రయం 1980లో, మనంగ్ విమానాశ్రయం 1981లో, బాజురా విమానాశ్రయం 1984లో, దార్చుల విమానాశ్రయం 1986లో ప్రారంభమయ్యాయి.<ref>{{Cite web |last=Adventures |first=Third Rock |title=Airports in Nepal – 50 Places That Connect the Country to the World |url=https://www.thirdrockadventures.com/blog/airports-in-nepal |access-date=24 July 2022 |website=Third Rock Adventures |language=en |archive-date=26 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220526132209/https://www.thirdrockadventures.com/blog/airports-in-nepal |url-status=live }}</ref> స్విస్ ప్రభుత్వ సహాయంతో సోలుఖుంబుకు వెళ్లే లామోసంగు-జిరి రహదారిని 1985లో ప్రారంభించారు.<ref>{{Cite web |last=SHRESTHA |first=PRAGYA |date=2005 |title=The great green road |url=http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=496#.YuBdc7pBzDc |access-date=26 July 2022 |website=archive.nepalitimes.com |archive-date=8 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230308142006/http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=496#.YuBdc7pBzDc |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Switzerland – Nepal: A close partnership lasting more than 50 years – Nepal {{!}} ReliefWeb |url=https://reliefweb.int/report/nepal/switzerland-nepal-close-partnership-lasting-more-50-years |access-date=26 July 2022 |website=reliefweb.int |date=4 August 2009 |language=en |archive-date=26 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220726233223/https://reliefweb.int/report/nepal/switzerland-nepal-close-partnership-lasting-more-50-years |url-status=live }}</ref> === వ్యవసాయ ప్రోత్సాహం === బీరేంద్ర పాలనలో ప్రభుత్వం వ్యవసాయ ప్రోత్సాహంపై అధిక దృష్టి సారించింది. ఫలితంగా 1990 నాటికి దాదాపు 90% జనాభా ప్రత్యక్షంగా లేదా పరోక్షంగా వ్యవసాయంలో పాల్గొంది. చైనా సహాయంతో 1985లో కంపెనీల చట్టం 2021 (బిక్రమ్ సంబత్) కింద భృకుటి పల్ప్, పేపర్ స్థాపించబడింది.<ref>{{Cite journal |last=Chitrakar |first=Tara Devi |year=2012 |title=Performance of Bhrikuti Paper and Pulp Limited: Before and After Privatization |url=https://www.pyc.edu.np/index.php?option=com_content&view=article&id=604:performance-of-bhrikuti-paper-and-pulp-limited-before-and-after-privatization&catid=97:volume-v-2012&Itemid=530 |journal=PYC Nepal Journal of Management |volume=5 |pages=44–54 |doi=10.3126/pycnjm.v5i1.81346 |via=[[Public Youth Campus]] |access-date=2 June 2024 |archive-date=27 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210727084203/https://www.pyc.edu.np/index.php?option=com_content&view=article&id=604%3Aperformance-of-bhrikuti-paper-and-pulp-limited-before-and-after-privatization&catid=97%3Avolume-v-2012&Itemid=530 |url-status=live }}</ref><ref name=":0">{{Cite web |date=6 December 2011 |title=Largest Paper Mill in Nepal Closing |url=https://www.globalpapermoney.com/largest-paper-mill-in-nepal-closing--cms-5946 |access-date=27 July 2021 |website=Global Paper Money |archive-date=27 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210727082210/https://www.globalpapermoney.com/largest-paper-mill-in-nepal-closing--cms-5946 |url-status=live }}</ref> వ్యవసాయ భూములు, వ్యవసాయ శ్రామిక శక్తి పెరగడంతో ఆహార సరఫరా పెరిగి మెరుగైన పోషణ లభించింది. మొక్కజొన్న ఉత్పత్తి 1961లో 500,000 టన్నుల నుండి 1991లో 1 మిలియన్ టన్నులకు పెరిగింది. చైనా సాంకేతిక సహాయంతో 1982లో నవల్పరాసి జిల్లా సున్వాల్ వద్ద లుంబినీ షుగర్ మిల్స్ నిర్మించబడింది.<ref>{{Cite news |date=13 January 1964 |title=NEPAL GETS HELP OF EAST AND WEST; Aid Projects were sped by China, Russia, U. S. and India. |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1964/01/13/archives/nepal-gets-help-of-east-and-west-aid-projects-sped-by-china-russia.html |access-date=26 July 2022 |issn=0362-4331 |archive-date=26 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220726233223/https://www.nytimes.com/1964/01/13/archives/nepal-gets-help-of-east-and-west-aid-projects-sped-by-china-russia.html |url-status=live }}</ref><ref name=":4" /> గోరఖాలీ రబ్బరు పరిశ్రమల స్థాపన వల్ల ఝాపా, ఇల్లం సహా తూర్పు నేపాల్‌లోని అనేక ఇతర ప్రదేశాలలో మొట్టమొదటిసారిగా రబ్బరు సాగు ప్రారంభమైంది.<ref>{{Cite web |title=Rubber industry readied for operation in Jhapa |url=https://english.khabarhub.com/2021/27/166439/ |access-date=30 July 2022 |website=Khabarhub |language=en |archive-date=30 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220730180632/https://english.khabarhub.com/2021/27/166439/ |url-status=live }}</ref><ref>Poudel, M., Adhikari, P., Dhungana, S., Paudel, S., Thapa, K., Bidari, A., & Manandhar, R. (2020). Economics of rubber production in Jhapa, Nepal. ''Journal of Agriculture and Natural Resources'', ''3''(1), 198-208.</ref><ref>{{Cite news |last=BHANDARI |first=TILAK |date=1 March 2021 |title=Saving Rubber Industries and Save Environment in Nepal |work=TILAK |url=https://www.irjr-n.org/rubber/saving-rubber-industries-and-save-environment-in-nepal/ |access-date=2 June 2024 |archive-date=1 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231001090258/https://www.irjr-n.org/rubber/saving-rubber-industries-and-save-environment-in-nepal/ |url-status=live }}</ref> భృకుటి పల్ప్ అండ్ పేపర్, హేతౌడ టెక్స్‌టైల్స్ వంటి వ్యవసాయ ఆధారిత పరిశ్రమల స్థాపన, పెద్ద సంఖ్యలో కార్పెట్, గార్మెంట్ పరిశ్రమల ఏర్పాటు వ్యవసాయ ఉత్పత్తులను మార్చడానికి ఉపయోగపడి ఆర్థిక వ్యవస్థకు ఎంతగానో దోహదపడ్డాయి.<ref>Kharel, K. R., & Upadhyaya, Y. M. (2021). Contribution of Cottage and Small Scale Industries for Boosting Nepalese Economy. ''Tribhuvan University Journal'', ''36''(01), 45-57.</ref> === రాజకీయ విజయాలు === [[File:Nepal development regions.png|thumb|నేపాల్ 5 అభివృద్ధి ప్రాంతాలతో పరిపాలనా విభజన]] బీరేంద్ర హయాంలో 2037 బిఎస్ లో ప్రజాస్వామ్యం కోసం ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ జరిగింది, ఇందులో బహుళ-పార్టీ వ్యవస్థ లేదా పంచాయతీ వ్యవస్థ అనే ఎంపికలు ఇచ్చారు. పంచాయతీ యుగంలో జాతీయ ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ తర్వాత ఆయన సమతుల్య అభివృద్ధిని సృష్టించడానికి దేశాన్ని 5 అభివృద్ధి ప్రాంతాలుగా విభజించారు. ప్రతి విభాగాన్ని సంవత్సరానికి ఒకసారి సందర్శించారు; 1990 ప్రజాస్వామ్య ఉద్యమం తర్వాత ఈ సందర్శనలు నిలిపివేయబడ్డాయి.<ref name=":5">{{Cite journal |last=Khadka |first=Narayan |date=1991 |title=Nepal's Stagnant Economy: The Panchayat Legacy |url=https://www.jstor.org/stable/2645224 |journal=Asian Survey |volume=31 |issue=8 |pages=694–711 |doi=10.2307/2645224 |jstor=2645224 |issn=0004-4687 |access-date=2 June 2024 |archive-date=8 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230308142638/https://www.jstor.org/stable/2645224 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> అంతకుముందు నియంతృత్వ పాలన ఉన్నప్పటికీ, మద్దతుదారులు, రాజ కుటుంబ సభ్యుల నుండి నిరంతర ఒత్తిడి ఉన్నప్పటికీ రాజు ఎల్లప్పుడూ రాజ్యాంగ పరిమితులకు లోబడి పనిచేశారు, వాటిని ఎన్నడూ ఉల్లంఘించలేదు. దేశంలో ఏదైనా రాజకీయ సంక్షోభం వచ్చినప్పుడు రాజు బీరేంద్ర ఎప్పుడూ ముందుండేవారు. మధ్యంతర ఎన్నికలు (2051), సాధారణ ఎన్నికలు (2056) ఆయన సుపరిపాలనకు నిదర్శనాలు. రాజ్యాంగానికి సంబంధించిన ఏవైనా రాజకీయ విషయాలపై సలహా కోసం రాజు క్రమం తప్పకుండా సుప్రీం కోర్టును సంప్రదించేవారు, తద్వారా ఆయన రాజ్యాంగ సరిహద్దులను ఎన్నడూ అధిగమించలేదు. దేశ వ్యవహారాలను చర్చించేందుకు ప్రతి గురువారం తన ప్యాలెస్‌లో రాజు, ప్రధానమంత్రి సమావేశమయ్యే సంస్కృతిని ఆయన సృష్టించారు.<ref>{{Cite web |title=King Birendra's 30-year reign- Nepali Times |url=http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=8412#.YtSEQ0xBzDc |access-date=17 July 2022 |website=archive.nepalitimes.com |archive-date=17 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220717220315/http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=8412#.YtSEQ0xBzDc |url-status=live }}</ref> === సామాజిక సంస్కరణలు === తక్కువ అక్షరాస్యత స్థాయిలు జాతీయ పురోగతికి ప్రధాన ఆటంకం అని గుర్తించిన రాజు బీరేంద్ర విద్యావ్యవస్థ అభివృద్ధిని తన జాతీయ ప్రాధాన్యతగా మార్చుకున్నారు. 1971 నుండి ప్రారంభమైన పంచవర్ష ప్రణాళిక ప్రధానంగా కొత్త విద్యా సంస్థలను నిర్మించడం, ప్రస్తుత విద్యా వ్యవస్థ సామర్థ్యాన్ని పెంచడంపై దృష్టి సారించింది. తన పట్టాభిషేక శుభ సందర్భంగా నేపాలీ పౌరులందరికీ ప్రాథమిక విద్య ఉచితం అని రాజు బీరేంద్ర ప్రకటించారు.<ref>{{Cite web |title=Thirty years of King Birendra's reign- Nepali Times |url=http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=11394#.YtMnxkxBzDc |access-date=16 July 2022 |website=archive.nepalitimes.com |archive-date=16 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220716220150/http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=11394#.YtMnxkxBzDc |url-status=live }}</ref> 1978లో రాజ ఆమోదంతో అన్ని విద్యా సామగ్రి విద్యా సంస్థలకు ఉచితంగా పంపిణీ చేయబడింది.<ref>{{cite journal | url=http://www.jstor.org/stable/45242336 | jstor=45242336 | title=The Role of Free Compulsory Primary Education Policy for the Political Development in Nepal | last1=Janjua | first1=Saba Javeed | journal=Strategic Studies | year=2006 | volume=26 | issue=1 | pages=100–131 | access-date=2 June 2024 | archive-date=18 April 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230418221903/https://www.jstor.org/stable/45242336 | url-status=live }}</ref> రాజు బీరేంద్ర రాయల్ నేపాల్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీకి పోషకుడిగా మారారు. ఇది దేశంలో సైన్స్, టెక్నాలజీని అభివృద్ధి చేసే రంగంలో పనిచేసింది. ఈ ప్రాంతంలోని భాష, సంస్కృతిని పరిరక్షించడానికి ఆయన 1986లో మహేంద్ర సంస్కృత విశ్వవిద్యాలయంను స్థాపించారు. సోషల్ ప్రాక్టీసెస్ రిఫార్మ్ యాక్ట్ (2033 బి.ఎస్) కింద 1976లో నేపాల్‌లో వరకట్న వ్యవస్థ నేరంగా పరిగణించబడింది. పంచవర్ష ప్రణాళికలో భాగంగా పోస్ట్-గ్రాడ్యుయేట్ విద్యార్థులు గ్రామీణ ప్రాంతాల్లోని అభివృద్ధి పనులకు తమ ఒక-సంవత్సర సేవను అందించాల్సిన జాతీయ సేవా విధానాన్ని రాజు బీరేంద్ర ప్రారంభించారు. చరిత్రను భద్రపరిచే ప్రక్రియను ప్రారంభించి 1975లో నేచురల్ హిస్టరీ మ్యూజియంను స్థాపించారు. దేశంలో మాదకద్రవ్యాల వ్యాపారం, స్మగ్లింగ్ లేదా డ్రగ్స్ రవాణాను నిషేధిస్తూ 22 సెప్టెంబర్ 1976న నార్కోటిక్ డ్రగ్స్ (కంట్రోల్) చట్టం, 2033ను అమలు చేశారు.<ref>{{Cite web |last=diwakar |date=25 May 2021 |title=Narcotics law in Nepal: Everything you need to know about – OnlineKhabar English News |url=https://english.onlinekhabar.com/narcotics-law-in-nepal-everything-you-need-to-know-about.html |access-date=18 July 2022 |language=en-GB |archive-date=18 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220718023120/https://english.onlinekhabar.com/narcotics-law-in-nepal-everything-you-need-to-know-about.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Mahat |first=Sunny |title=How the ban came about andhow long it will stay in place |url=https://theannapurnaexpress.com/news/how-the-ban-came-about-andhow-long-it-will-stay-in-place-1479 |access-date=18 July 2022 |website=The Annapurna Express |language=en |archive-date=18 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220718023121/https://theannapurnaexpress.com/news/how-the-ban-came-about-andhow-long-it-will-stay-in-place-1479 |url-status=live }}</ref> === అభివృద్ధి విధానం === జనాభా, రోజువారీ రోడ్డు ట్రాఫిక్ ప్రకారం రోడ్ల అభివృద్ధి, గ్రామీణ ప్రాంతాలను విమానాశ్రయాలతో అనుసంధానించే విధానాన్ని బీరేంద్ర తీసుకున్నారు. అభివృద్ధి లక్ష్యాలను సాధించడానికి ఆయన అనేక ప్రభుత్వ సంస్థలను పునర్నిర్మించారు. రహదారుల నిర్మాణం, పారిశుధ్యం, శాస్త్రీయ, సాంకేతిక శిక్షణలపై నొక్కిచెప్పారు.<ref>{{Cite news |last=Montgomery |first=Paul L. |date=24 February 1975 |title=King With a Sense of Mission |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1975/02/24/archives/king-with-a-sense-of-mission-birendra-bir-bikram-shah-dev.html |access-date=24 July 2022 |issn=0362-4331 |archive-date=24 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220724230827/https://www.nytimes.com/1975/02/24/archives/king-with-a-sense-of-mission-birendra-bir-bikram-shah-dev.html |url-status=live }}</ref> కేంద్ర ప్రణాళికా సంస్థకు సంబంధించి నిర్వహించిన సమగ్ర అధ్యయనం 1972లో జాతీయ ప్రణాళికా సంఘం పునర్నిర్మాణానికి, 1987లో చిన్న చిన్న మార్పులకు దారితీసింది.<ref name=":4" /> ప్రభుత్వ విధానం ప్రధానంగా పర్యావరణ పరిరక్షణ, వ్యవసాయం, విద్యపై దృష్టి సారించింది. == విమర్శలు == === స్తబ్దుగా ఉన్న ఆర్థిక వ్యవస్థ === రాజు బీరేంద్ర అభివృద్ధికి అనుకూలమైన రాజుగా గుర్తుంచుకోబడినప్పటికీ, తన తండ్రి మహేంద్ర వలె దేశాన్ని వేగవంతమైన అభివృద్ధి దిశగా నడపలేకపోవడంపై ఆయన విమర్శలు కూడా ఎదుర్కొన్నారు. ఆయనకు రాజకీయ సంకల్పం ఉన్నప్పటికీ త్వరితగతిన అభివృద్ధి సాధించగల నైపుణ్యం లేకపోయింది. ప్రకృతి పరిరక్షణ ప్రయత్నాలు, సంస్కృతి, చరిత్ర పట్ల ఆయనకున్న శ్రద్ధ ఆర్థికాభివృద్ధికి ఆటంకాలుగా మారాయి. నిరంకుశ పాలకుడిగా ఆయన హయాంలో పంచాయతీ పాలన స్థిరమైన ఆర్థిక వ్యవస్థను మాత్రమే సృష్టించింది.<ref name=":5" /> === పరిపాలనా వైఫల్యం === రాజు బీరేంద్ర ఆధ్వర్యంలో పంచాయతీ పాలన విఫలమైందని చరిత్రకారులు ఎత్తిచూపుతున్నారు. ఆయన తన పాలనలో ఎక్కువ విదేశీ పెట్టుబడులను తీసుకురాలేకపోయారు, ఆయన తీసుకువచ్చిన అన్ని కార్యక్రమాలు, సంస్కరణలు తన తండ్రి వారసత్వంగా కొనసాగినవే. ఆయన తండ్రి గతంలో స్థాపించిన వివిధ సంస్థలను పునర్నిర్మించారు, తన తండ్రి ఊహించిన అభివృద్ధి ప్రణాళికలను మాత్రమే అమలు చేశారు.<ref>{{Cite web |last=Bhattarai |first=Kamal Dev |title=Six decades of American aid |url=https://theannapurnaexpress.com/news/six-decades-of-american-aid-1746 |access-date=23 July 2022 |website=The Annapurna Express |language=en |archive-date=30 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220730173822/https://theannapurnaexpress.com/news/six-decades-of-american-aid-1746 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Sharma |first=Sarthak Mani |date=3 September 2015 |title=High time to lift ban |url=https://archive.nepalitimes.com/article/nation/cannabis-high-time-to-lift-ban,2548 |access-date=23 July 2022 |website=nepalitimes |archive-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220723020000/https://archive.nepalitimes.com/article/nation/cannabis-high-time-to-lift-ban,2548 |url-status=live }}</ref><ref>{{Citation |title=Can WATER Change Nepal's FUTURE? – VisualPolitik EN | date=3 May 2018 |url=https://www.youtube.com/watch?v=8HDQs1H32LI |language=en |access-date=23 July 2022 |archive-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220723020000/https://www.youtube.com/watch?v=8HDQs1H32LI |url-status=live }}</ref> === విఫలమైన అభివృద్ధి ప్రయత్నాలు === బీరేంద్ర వివిధ సంస్థలను పునర్నిర్మించి అనేక అభివృద్ధి ప్రణాళికలను తీసుకువచ్చినప్పటికీ, ఆయన అభివృద్ధి ప్రయత్నాలు చాలావరకు విఫలమయ్యాయి. ఇది దేశంలో ఎలాంటి సమూల మార్పులకైనా ఆటంకం కలిగించింది. ఆయన కాలంలో నిర్మించిన అనేక విమానాశ్రయాలు, రోడ్లు చాలా అరుదుగా ఉపయోగించబడ్డాయి, చివరికి వాటిని మూసివేయవలసి వచ్చింది. కొత్తగా నిర్మించిన రోడ్లను చాలా తక్కువ వాహనాల యాజమాన్యం కారణంగా అరుదుగా ఉపయోగించారు, ఇది ఆర్థికాభివృద్ధికి పెద్దగా దోహదపడలేదు.<ref name=":4" /> === పంచాయతీ వ్యవస్థ పతనం === కొంతమంది చరిత్రకారులు, సమానత్వ వ్యతిరేకులు పంచాయతీ పాలన పతనానికి బీరేంద్రనే ఏకైక కారణంగా భావిస్తారు. 1980ల కాలంలో రాజకీయ సంస్థలపై ఆయన సడలించిన ఆంక్షల వల్ల అంతకుముందు అధికారంలో లేని పార్టీలకు బలం చేకూర్చింది.<ref name="BBC" /> == వ్యక్తిత్వం == చాలా చిన్న వయస్సు నుండి బీరేంద్ర ఒక దయగల యువరాజు అని ఆయన ఈటన్ ఉపాధ్యాయులు అభివర్ణించారు.<ref>{{Cite web |title=A king who could do no wrong- Nepali Times |url=http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=13873#.Yt3PbLpBzDc |access-date=24 July 2022 |website=archive.nepalitimes.com |archive-date=5 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230305183749/http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=13873#.Yt3PbLpBzDc |url-status=live }}</ref> "పాఠశాల అసెంబ్లీలో తన పూర్తి పేరు చదివినప్పుడు సిగ్గుపడే చాలా మంచి కుర్రాడు" అని అతని ఈటన్ క్లాస్‌మేట్స్ గుర్తు చేసుకున్నారు.<ref>{{Cite web |last=Malhotra |first=Inder |date=4 June 2001 |title=Obituary: King Birendra of Nepal |url=http://www.theguardian.com/news/2001/jun/04/guardianobituaries.nepal |access-date=15 May 2021 |website=[[The Guardian]]}}</ref> ప్రముఖ నేపాలీ మీడియా వ్యక్తి నీర్ షా బీరేంద్రను దయగల, అభివృద్ధిని ప్రేమించే రాజుగా వర్ణించారు.<ref>{{Cite web |date=3 June 2019 |title=Investigation into royal massacre was designedly flawed: Neer Shah (With video) |url=https://nepalireporter.com/2019/06/256010 |access-date=26 July 2022 |website=Reporters Nepal |language=en |archive-date=24 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220124230408/https://nepalireporter.com/2019/06/256010 |url-status=live }}</ref> రాజు చుట్టూ ఉన్న రాయలిస్టులు, వివిధ పండితులు ఇతరుల అభిప్రాయాలను వినగలిగే సాధారణ రాజుగా ఆయనను నిర్వచించారు.<ref name=":6" /><ref>{{Cite web |title=Swiss author pens Nepali classic |url=https://www.swissinfo.ch/eng/swiss-author-pens-nepali-classic/2211924 |access-date=30 July 2022 |website=SWI swissinfo.ch |date=20 September 2001 |language=en |archive-date=2 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230102065712/https://www.swissinfo.ch/eng/swiss-author-pens-nepali-classic/2211924 |url-status=live }}</ref> తన చుట్టూ ఉన్న వ్యక్తుల అభ్యర్థనలను కాదనలేకపోవడం, ఇతరులను ఆదేశించకుండా గుమస్తాలాగా తానే స్వయంగా పనిచేయడం వంటి ఆయన బలహీనతలను కూడా వారు విమర్శించారు.<ref name=":6">{{Cite book |last=Khanal |first=Rewati Raman |title=अनिभूति र अभिव्यक्ति (आत्म कथा) |publisher=Pradipta Printing and Publishing |year=2016 |edition=First |location=Kathmandu |language=ne}}</ref> బీరేంద్ర 2036 B.S. జన్మత్ సంగ్రహ (1980 ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ) కు అనుమతించారు. ఇది ప్రజాస్వామ్యం వైపు ఒక అడుగుగా పరిగణించబడింది. అయితే ప్రజాస్వామ్యం కోసం వాదిస్తున్న నాయకులు, చరిత్రకారులు ప్రజాభిప్రాయ సేకరణలో అవకతవకలు జరిగాయని ఆరోపించారు.<ref>{{Cite web |url=https://www.kullabs.com/classes/subjects/units/lessons/notes/note-detail/1971 |title=Political Events from 2036 to 2046 B.S. |access-date=23 July 2019 |archive-date=27 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200727000243/https://www.kullabs.com/classes/subjects/units/lessons/notes/note-detail/1971 |url-status=usurped }}</ref> ప్రజా ఉద్యమం I తరువాత ఆయన నేపాల్‌లో రాజ్యాంగ రాచరికాన్ని స్థాపించారు.<ref>{{Cite news |date=11 November 1990 |title=Nepal's King Gives Way to Multiparty Democracy |newspaper=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/11/11/world/nepal-s-king-gives-way-to-multiparty-democracy.html |access-date=23 July 2019 |archive-date=23 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123071716/https://www.nytimes.com/1990/11/11/world/nepal-s-king-gives-way-to-multiparty-democracy.html |url-status=live }}</ref> బీరేంద్ర ప్రజాస్వామ్య దృక్పథాలు, సరళ స్వభావం పీపుల్స్ మూవ్‌మెంట్ I (1990) విజయానికి దారితీసి ఉండవచ్చని కొంతమంది చరిత్రకారులు ఊహించారు.<ref>{{Cite book |last1=Katawal |first1=Rookmangud |title=Aatmakatha ["Autobiography"] |date=2014 |isbn=978-9937874076 |edition=paperback |location=Nepal |language=ne |author-link1=Rookmangud Katawal|publisher=Publication nepalaya pvt. Limited}}<!--|access-date=29 September 2015--></ref> ఇతర దక్షిణాసియా దేశాలతో నేపాల్ విదేశీ సంబంధాలను బలోపేతం చేయడానికి ఆసియాలో సార్క్ (SAARC) ను ప్రవేశపెట్టిన ఘనత ఆయనకే దక్కుతుంది. == ఆరోగ్యం == బీరేంద్ర కరోనరీ ఆర్టరీ వ్యాధితో బాధపడ్డారు.{{citation needed|date=December 2025}} నవంబర్ 1999లో ఆయనకు తేలికపాటి గుండెపోటు రావడంతో లండన్‌లోని క్రామ్‌వెల్ ఆసుపత్రిలో చేరారు. అక్కడ ఆయనకు యాంజియోప్లాస్టీ జరిగింది.<ref>{{Cite web |date=2000 |title=Clean bill of health for king |url=https://archive.nepalitimes.com/news.php?id=11073 |access-date=2025-12-12 |website=Nepali Times}}</ref> == స్మారకాలు == చాలా కట్టడాలు, సంస్థలు, గౌరవాలకు రాజు బీరేంద్ర పేరు పెట్టారు. ఆయన పేరు మీద నిర్మించిన స్మారక కట్టడాలకు 2006లో పార్లమెంటు పునరుద్ధరణ తర్వాత, 2008లో రాచరికం ముగిసిన తర్వాత పేర్లు మార్చబడ్డాయి. 2006 రాజకీయ మార్పుల తర్వాత రాజు పేరు మీద నిర్మించిన హైవే పేరును లోక్ మార్గ్‌గా మార్చడానికి ప్రయత్నం జరిగింది. [[File:King Birendra and Queen Aishwarya Statue 20180227 GDK.jpg|thumb|300px|రాజు బీరేంద్ర, రాణి ఐశ్వర్యల విగ్రహం]] === విగ్రహాలు === # ధాంబోజీ చౌక్ ([[నేపాల్‌గంజ్]])<ref>{{Cite web |last=Republica |title=Tension in Dhamboji after late king Birendra's monument erected |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/4858/ |access-date=11 August 2022 |website=My Republica |language=en |archive-date=11 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220811013608/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/4858/ |url-status=live }}</ref> # డాంగ్ జిల్లా<ref>{{Cite web |title=KING BIRENDRA {{!}} Elizabeth Dalziel |url=https://www.elizabethdalziel.com/image/I0000F7nesd8Xfno |access-date=11 August 2022 |website=www.elizabethdalziel.com |archive-date=10 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220810180432/https://www.elizabethdalziel.com/image/I0000F7nesd8Xfno |url-status=live }}</ref> # బీరేంద్రనగర్ (సుర్ఖేత్ జిల్లా)<ref>{{Cite web |last=TV |first=Danfe |date=30 December 2021 |title=A statue of King Birendra was placed in Surkhet |url=https://eng.danfetv.com/?p=52394 |access-date=11 August 2022 |website=Danfe TV- English |language=en-US |archive-date=2 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230102065716/https://eng.danfetv.com/?p=52394 |url-status=live }}</ref> # స్వర్గపురి (శివపురి) # జావలఖేల్ (లలిత్‌పూర్) # బంధ్యబాసిని ఆలయం ([[పోఖారా]]) # పశుపతినాథ్ ఆలయం ([[ఖాట్మండు]]) === పాఠశాలలు === # శ్రీ బీరేంద్ర హయ్యర్ సెకండరీ స్కూల్, భద్రపూర్ మునిసిపాలిటీ, ఝాపా జిల్లా # శ్రీ బీరేంద్ర హయ్యర్ సెకండరీ స్కూల్, చార్‌ఘరే, నువాకోట్ జిల్లా # శ్రీ బీరేంద్ర సార్వజనిక్ హయ్యర్ సెకండరీ స్కూల్, మోరంగ్ జిల్లా # శ్రీ బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, లాఖాంతరి, మోరంగ్ జిల్లా # శ్రీ బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, బేల్బరీ మునిసిపాలిటీ, మోరంగ్ జిల్లా # శ్రీ బీరేంద్ర మాధ్యమిక్ విద్యాలయ, ఝోరహత్, మోరంగ్ జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, కటహరి, మోరంగ్ జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, అర్ఘాఖాంచీ జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, దశరథ్‌చంద్, బైతడి జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, బదికేదార్ రూరల్ మునిసిపాలిటీ, దోతి జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, స్యాంగ్జా జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, నువాకోట్ జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, పర్బత్ జిల్లా # బీరేంద్ర సైనిక్ ఆవాసియా మహావిద్యాలయ, భక్తపూర్ # బీరేంద్ర జ్యోతి సెకండరీ స్కూల్, సోలుఖుంబు సోటాంగ్ === కళాశాలలు === # బీరేంద్ర విద్యా మందిర్ క్యాంపస్, తికాపూర్, కైలాలీ జిల్లా<ref>{{Cite web |last= |date=2018 |title=Institutional Overview |url=https://www.birendracampus.edu.np/about/institutional-overview |access-date=11 August 2022 |website=Birendra Bidhya Mandir Campus |language=en-US |archive-date=2 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202104303/https://www.birendracampus.edu.np/about/institutional-overview/ |url-status=live }}</ref> # బీరేంద్ర మల్టిపుల్ క్యాంపస్, భరత్‌పూర్ # బీరేంద్ర మెమోరియల్ కళాశాల, ధరణ్<ref>{{Cite web |title=About us |url=https://bmcdharan.edu.np/about-us/ |access-date=11 August 2022 |website=Birendra Memorial College |language=en-US |archive-date=6 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220706044603/https://bmcdharan.edu.np/about-us/ |url-status=live }}</ref> # బీరేంద్ర మల్టిపుల్ క్యాంపస్ === ప్రదేశాలు === # బీరేంద్రనగర్, సుర్ఖేత్ జిల్లా # బీరేంద్రనగర్, చిత్వాన్ # బీరేంద్ర చౌక్, బీరేంద్రనగర్ # బీరేంద్ర చౌక్, కాగేశ్వరి-మనోహర మునిసిపాలిటీ # బీరేంద్ర చౌక్, ఫుంగ్లింగ్ మునిసిపాలిటీ # బీరేంద్ర చౌక్, ధరణ్ # బీరేంద్ర చౌక్, తులసీపూర్, డాంగ్ జిల్లా # బీరేంద్ర చౌక్, నేపాల్‌గంజ్ # బీరేంద్ర చౌక్, ఇతహరి # బీరేంద్ర చౌక్, బెని, మ్యాగ్డి # బీరేంద్ర సరస్సు (బీరేంద్ర తాల్), గోర్ఖా జిల్లా # బీరేంద్ర ఐశ్వర్య పార్క్, ధాంగధి # బీరేంద్ర ఐశ్వర్య పార్క్, బాగ్‌లుంగ్ === కట్టడాలు === # బీరేంద్ర మ్యూజియం, ఖాట్మండు దర్బార్ స్క్వేర్ # బీరేంద్ర ఆర్మీ హాస్పిటల్ # బీరేంద్రనగర్ విమానాశ్రయం (సుర్ఖేత్ విమానాశ్రయం) === ఇతరం === # బీరేంద్ర బీర్, జ్యూరిచ్<ref>{{Cite web |last=swissinfo.ch |title=Swiss brewery defends choice of Nepalese monarch on beer bottle |url=https://www.swissinfo.ch/eng/business/birendra-beer_swiss-brewery-defends-choice-of-nepalese-monarch-on-beer-bottle/44076202 |access-date=30 June 2022 |website=SWI swissinfo.ch |date=26 April 2018 |language=en |archive-date=30 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220630152552/https://www.swissinfo.ch/eng/business/birendra-beer_swiss-brewery-defends-choice-of-nepalese-monarch-on-beer-bottle/44076202 |url-status=live }}</ref> # బీరేంద్ర మెమోరియల్ కప్ # బీరేంద్ర పీస్ ఆపరేషన్స్ ట్రైనింగ్ సెంటర్ # బీరేంద్రనగర్ జేసీస్ == పురస్కారాలు == ===జాతీయ పురస్కారాలు=== * మోస్ట్ గ్లోరియస్ మహేంద్ర చైన్<ref>{{Cite web|url=http://www.cyranos.ch/zzshah.jpg|title=Cyranos|access-date=December 19, 2023}}</ref> * [[File:Nepal Pratap Bhaskara.svg|70px]] సావరిన్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ నేపాల్ ప్రతాప్ భాస్కర * [[File:Order of Ojaswi Rajanya (Nepal) - ribbon.svg|70px]] సావరిన్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ఓజస్వి రాజన్య * [[File:Most Refulgent Order of the Star of Nepal.PNG|70px]] సావరిన్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది స్టార్ ఆఫ్ నేపాల్ (ఆర్డర్ ఆఫ్ నేపాల్ తారదీశ) * [[File:Order of Tri Shakti Patta - ribbon bar.svg|70px]] సావరిన్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ త్రి శక్తి పట్టా * [[File:Order of Gorkha Dakshina Bahu.svg|70px]] సావరిన్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ గూర్ఖా దక్షిణ బాహు * [[File:King Mahendra Investiture Medal 1956.gif|70px]] కింగ్ మహేంద్ర ఇన్వెస్టిచర్ మెడల్ గ్రహీత ===విదేశీ పురస్కారాలు=== * {{flag|Thailand}}: నైట్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది రాజమిత్రాభోర్న్ (1986)<ref>{{cite book|title=ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ [สมเด็จพระราชาธิบดี สมเด็จพระราชินี แห่งเนปาล พร้อมด้วยคณะ]|url= https://ratchakitcha.soc.go.th/documents/1573241.pdf|access-date= 9 April 2025|language=TH}}</ref> * {{flag|Denmark}}: నైట్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది ఎలిఫెంట్ (17 అక్టోబర్ 1989) * {{flagu|Japan}}: నైట్ గ్రాండ్ కార్డన్ విత్ కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది క్రిసాన్తిమమ్ (1975) * {{flag|Cyprus}}: గ్రాండ్ క్రాస్ విత్ కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ మకారియోస్ III ఆఫ్ సైప్రస్ (1980) * {{flag|Kingdom of Laos|1952}}: నైట్ గ్రాండ్ కార్డన్ విత్ కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది మిలియన్ ఎలిఫెంట్స్ అండ్ ది వైట్ పారాసోల్ (1970) * {{flagu|Netherlands}}: నైట్ గ్రాండ్ క్రాస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది గోల్డ్ లయన్ ఆఫ్ ది హౌస్ ఆఫ్ నస్సావు (22 మార్చి 1975) * {{flagu|France}}: గ్రాండ్ క్రాస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది లెజియన్ ఆఫ్ ఆనర్ (02/05/1983)<ref>{{Cite web|url=http://www.ambafrance-np.org/Bilateral-relations,651|title=Bilateral relations|website=La France au Népal|access-date=8 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20151018050841/http://www.ambafrance-np.org/Bilateral-relations,651|archive-date=18 October 2015|url-status=dead}}</ref> * {{flagu|Germany}}: గ్రాండ్ క్రాస్ స్పెషల్ క్లాస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ మెరిట్ ఆఫ్ ది ఫెడరల్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ జర్మనీ (1986) * {{flagu|Spain}}: నైట్ గ్రాండ్ క్రాస్ విత్ కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ కార్లోస్ III (19 సెప్టెంబర్ 1983)<ref>{{Cite web|url=http://www.boe.es/boe/dias/1983/09/20/pdfs/A25810-25810.pdf|title=Boletín Oficial del Estado|access-date=8 September 2018|archive-date=29 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200729092616/https://www.boe.es/boe/dias/1983/09/20/pdfs/A25810-25810.pdf|url-status=live}}</ref> * {{flag|Pakistan}}: నిషాన్-ఎ-పాకిస్థాన్ (1983)<ref>{{Cite web |last=Khan |first=Sami |date=27 May 2019 |title=How many Foreign Personalities got Nishan-e-Pakistan? |url=https://pakmcqs.com/pakistan-current-affairs-mcqs/how-many-foreign-personalities-got-nishan-e-pakistan |access-date=24 July 2022 |website=PakMcqs |language=en-US |archive-date=2 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230102065714/https://pakmcqs.com/pakistan-current-affairs-mcqs/how-many-foreign-personalities-got-nishan-e-pakistan |url-status=live }}</ref> * {{flag|Romania}}: గ్రాండ్ క్రాస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది స్టార్ ఆఫ్ రొమేనియా (1975) * {{flag|Chile}}: గ్రాండ్ క్రాస్ విత్ కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ మెరిట్ ఆఫ్ చిలీ (1989) * {{flag|Finland}}: గ్రాండ్ క్రాస్ విత్ కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది వైట్ రోజ్ ఆఫ్ ఫిన్లాండ్ (1988) * {{flag|Egypt}}: కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది నైల్ (1974) * {{flag|Yugoslavia}}: గ్రేట్ స్టార్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది యుగోస్లావ్ స్టార్ (2 ఫిబ్రవరి 1974) * {{flag icon|Romania|1965}} రొమేనియా: నైట్ గ్రాండ్ క్రాస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ 23 ఆగష్టు (1987) * {{flagu|United Kingdom}}: రాయల్ విక్టోరియన్ చైన్ గ్రహీత (23 ఫిబ్రవరి 1975) ===సంఘాల పురస్కారాలు=== * {{flagu|Japan}}: స్కౌట్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ జపాన్ వారి గోల్డెన్ ఫెసెంట్ అవార్డు (1978) == వంశవృక్షం == {{ahnentafel |collapsed=yes |align=center |boxstyle_1=background-color: #fcc; |boxstyle_2=background-color: #fb9; |boxstyle_3=background-color: #ffc; |boxstyle_4=background-color: #bfc; |1= 1. '''నేపాల్ రాజు బీరేంద్ర''' |2= 2. [[మహేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|నేపాల్ రాజు మహేంద్ర]] |3= 3. [[ఇంద్ర (నేపాల్ యువరాణి)|ఇంద్ర రాజ్య లక్ష్మీ దేవి]] |4= 4. [[త్రిభువన్ (నేపాల్ రాజు)|నేపాల్ రాజు త్రిభువన్]] |5= 5. [[కాంతి (నేపాల్ రాణి)|కాంతి రాజ్య లక్ష్మీ దేవి]] |6= 6. హరి షంషేర్ జంగ్ బహదూర్ రాణా |7= 7. మేఘా కుమారి రాజ్య లక్ష్మీ |8= 8. [[పృథ్వి (నేపాల్ రాజు)|నేపాల్ రాజు పృథ్వి]] |9= 9. దివ్యేశ్వరి రాజ్య లక్ష్మీ దేవి |10= 10. ఛత్రా, బర్హగావ్, ఔధ్ రాజా అర్జన్ సింగ్ సాహిబ్ |11= 11. కృష్ణావతి దేవి సాహిబా |12= 12. జుద్ధా షంషేర్ జంగ్ బహదూర్ రాణా (లమ్‌జుంగ్, కాస్కీ మహారాజు) |13= 13. పద్మా కుమారి |14= 14. ఎన్. బిక్రమ్ షా |15= }} == ఇవి కూడా చూడండి == *హత్యకు గురైన దేశాధినేతల జాబితా *నేపాల్ రాజు బీరేంద్ర విదేశీ పర్యటనల జాబితా *బీరేంద్ర, ఐశ్వర్యల వివాహం *బీరేంద్ర (నేపాల్ రాజు) పట్టాభిషేకం == మూలాలు == {{Reflist}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef | rows=2 | before=[[మహేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|మహేంద్ర]]}} {{s-ttl | title=నేపాల్ [[యువరాజు]] | years=1955–1972}} {{s-aft | rows=2 | after=[[దీపేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|దీపేంద్ర]]}} |- {{s-ttl | title=[[నేపాల్ రాజుల జాబితా|నేపాల్ రాజు]] | years=1972–2001}} {{s-end}} {{Heads of State of Nepal}} {{Authority control}} [[వర్గం:2001లో నేపాల్‌లో జరిగిన హత్యలు]] [[వర్గం:నేపాల్ రాజులు]] [[వర్గం:బ్రిటిష్ ఫీల్డ్ మార్షల్స్]] [[వర్గం:21వ శతాబ్దంలో హత్యకు గురైన చక్రవర్తులు]] [[వర్గం:21వ శతాబ్దపు ఆసియా చక్రవర్తులు]] [[వర్గం:నేపాలీ హిందువులు]] [[వర్గం:నేపాల్ హత్య బాధితులు]] [[వర్గం:నేపాల్‌లో తుపాకీతో మరణాలు]] [[వర్గం:ఈటన్ కళాశాల పూర్వ విద్యార్థులు]] [[వర్గం:టోక్యో విశ్వవిద్యాలయ పూర్వ విద్యార్థులు]] [[వర్గం:హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయ పూర్వ విద్యార్థులు]] [[వర్గం:1945 జననాలు]] [[వర్గం:2001 మరణాలు]] [[వర్గం:నేపాల్‌లో హత్య చేయబడిన వ్యక్తులు]] [[వర్గం:గ్రాండ్ క్రాస్ ఆఫ్ ది లెజియన్ ఆఫ్ ఆనర్ గ్రహీతలు]] [[వర్గం:గ్రాండ్ క్రాసెస్ స్పెషల్ క్లాస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ మెరిట్ ఆఫ్ ది ఫెడరల్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ జర్మనీ]] [[వర్గం:గ్రాండ్ క్రాసెస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది స్టార్ ఆఫ్ రొమేనియా]] [[వర్గం:నిషాన్-ఎ-ఇంతియాజ్ గ్రహీతలు]] [[వర్గం:షా వంశం]] [[వర్గం:ఆసియాలో హత్యలు, ఆత్మహత్యలు]] [[వర్గం:నేపాల్ అంతర్యుద్ధంలో పాల్గొన్న వ్యక్తులు]] [[వర్గం:హిందూ చక్రవర్తులు]] [[వర్గం:ఆసియాలో హత్యకు గురైన దేశాధినేతలు]] [[వర్గం:నేపాలీ కమ్యూనిస్ట్ వ్యతిరేకులు]] [[వర్గం:2001లో హత్య చేయబడిన రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:రాయల్ విక్టోరియన్ చైన్ గ్రహీతలు]] [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు ఆసియా చక్రవర్తులు]] 7uuqtll97gwpfy1o6xm6l18jlxvdi0s 4942802 4942801 2026-08-24T01:04:20Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* */ 4942802 wikitext text/x-wiki {{Short description|1972 నుండి 2001 వరకు నేపాల్ రాజు}} {{Use dmy dates|date=September 2023}} {{Infobox royalty | name = బీరేంద్ర | birth_name = బీరేంద్ర బీర్ బిక్రమ్ షా దేవ్ | succession = [[నేపాల్ రాజు]] | image = Birendra Bir Bikram Shah c. 1967 (restoration).jpg | caption = బీరేంద్ర {{circa|1967}} | reign = 31 జనవరి 1972 – 1 జూన్ 2001 | coronation = 24 ఫిబ్రవరి 1975 | cor_type = [[బీరేంద్ర (నేపాల్ రాజు) పట్టాభిషేకం|పట్టాభిషేకం]] | predecessor = [[మహేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|మహేంద్ర]] | successor = [[దీపేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|దీపేంద్ర]] | reg_type = {{nowrap|[[నేపాల్ ప్రధాన మంత్రుల జాబితా|ప్రధాన మంత్రులు]]}} | regent = {{List collapsed|title=''జాబితా చూడండి''|1=[[కీర్తి నిధి బిస్తా]]<br/>[[నాగేంద్ర ప్రసాద్ రిజాల్]]<br/>[[తులసి గిరి]]<br/>[[సూర్య బహదూర్ థాపా]]<br/>[[లోకేంద్ర బహదూర్ చంద్]]<br/>[[మారిచ్ మాన్ సింగ్ శ్రేష్ఠ]]<br/>[[కృష్ణ ప్రసాద్ భట్టారాయ్]]<br/>[[గిరిజా ప్రసాద్ కొయిరాలా]]<br/>[[మన్ మోహన్ అధికారి]]<br/>[[షేర్ బహదూర్ దేవుబా]]}} | full_name = బీరేంద్ర బీర్ బిక్రమ్ షా దేవ్ <br /> {{langx|ne|वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह देव|italics=yes}} | regnal_name = శ్రీ పంచ్ మహారాజాధిరాజ్ బీరేంద్ర బీర్ బిక్రమ్ షా దేవ్ <br /> {{langx|ne|श्री५ महाराजाधिराज वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह देव|italics=yes}} | spouse = {{marriage|[[ఐశ్వర్య (నేపాల్ రాణి)|రాణి ఐశ్వర్య]]|1970}} | issue = [[దీపేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|యువరాజు దీపేంద్ర]]<br />[[శృతి (నేపాల్ యువరాణి)|యువరాణి శృతి]]<br />[[నిరాజన్ (నేపాల్ యువరాజు)|యువరాజు నిరాజన్]] | dynasty = [[షా వంశం|షా]] | father = [[మహేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|రాజు మహేంద్ర]] | mother = [[ఇంద్ర (నేపాల్ యువరాణి)|ఇంద్ర రాజ్య లక్ష్మీ దేవి]] | birth_date = {{Birth date|1945|12|29|df=y}} | birth_place = [[నారాయణహితి రాజభవనం]], [[ఖాట్మండు]], [[నేపాల్ రాజ్యం|నేపాల్]] | death_date = {{Death date and age|2001|6|1|1945|12|28|df=y}} | death_place = నారాయణహితి రాజభవనం, ఖాట్మండు, నేపాల్ | death_cause = [[నేపాల్ రాజకుటుంబ హత్యకాండ|హత్య]] (తుపాకీ గాయాలు) | religion = [[హిందూ మతం]] | signature = }} శ్రీ పంచ్ '''బీరేంద్ర బీర్ బిక్రమ్ షా దేవ్''' ({{langx|ne|वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह देव}}; 29 డిసెంబర్ 1945 – 1 జూన్ 2001) 1972 నుండి 2001లో జరిగిన నేపాల్ రాజకుటుంబ హత్యకాండలో హత్యకు గురయ్యే వరకు నేపాల్ రాజుగా ఉన్నారు. బీరేంద్ర అప్పటి రాజు మహేంద్ర, యువరాణి ఇంద్రల మొదటి కుమారుడు. 1972లో ఆయన సింహాసనాన్ని అధిష్టించినప్పుడు తన తండ్రి నుండి ''పంచాయతీ'' వ్యవస్థను వారసత్వంగా పొంది నేపాల్‌కు సంపూర్ణ రాచరికాధికారితో పాలించారు. 1990 విప్లవం తరువాత ఆయన ఆ వ్యవస్థను రద్దు చేసి రాజకీయ పార్టీలపై ఉన్న నిషేధాన్ని ఎత్తివేశారు. ప్రజాస్వామ్య రాజ్యాంగ రాచరికంలో దేశాధినేతగా వ్యవహరిస్తూ కొత్త రాజ్యాంగాన్ని ప్రకటించారు. 1996లో [[నేపాల్ కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ (మావోయిస్ట్ సెంటర్)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ నేపాల్]] తిరుగుబాటు ప్రారంభించినప్పుడు ఆయన పాలన చివరి భాగంలో నేపాల్ అంతర్యుద్ధం ప్రారంభమైంది. == బాల్యం, విద్యాభ్యాసం == బీరేంద్ర [[ఖాట్మండు]]లోని నారాయణహితి రాజభవనంలో అప్పటి యువరాజు మహేంద్ర బీర్ బిక్రమ్ షా దేవ్, ఆయన మొదటి భార్య యువరాణి ఇంద్ర రాజ్య లక్ష్మీ దేవిల రెండవ కుమారుడిగా జన్మించారు. బీరేంద్ర మహేంద్రకు పెద్ద కుమారుడు కానప్పటికీ, మహేంద్ర మొదటి కుమారుడు రవీంద్ర షా ఆయన వివాహానికి ముందే జన్మించడం, ఒక గురుంగ్ మహిళకు జన్మించడం వల్ల అతన్ని "చట్టవిరుద్ధమైన బిడ్డగా" పరిగణించారు. దీనివల్ల బీరేంద్ర యువరాజుగా, వారసుడిగా ప్రకటించబడ్డారు.<ref name="DT">{{Cite news |title=King Birendra of Nepal |url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1309622/King-Birendra-of-Nepal.html |work=Daily Telegraph |date=23 August 2001 |access-date=21 July 2008 |archive-date=15 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230315200029/https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1309622/King-Birendra-of-Nepal.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.chandra-thapa.com.np/2014/01/the-late-king-birendra-bir-bikram-shah-childhoow-picture.html|title=The Late King Birendra Bir Bikram Shah – Childhood Picture|access-date=23 July 2015|archive-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726232512/http://www.chandra-thapa.com.np/2014/01/the-late-king-birendra-bir-bikram-shah-childhoow-picture.html|url-status=dead}}</ref> బీరేంద్ర తన సోదరుడు జ్ఞానేంద్రతో కలిసి [[డార్జిలింగ్]]లోని సెయింట్ జోసెఫ్ స్కూల్ (జెసూట్ పాఠశాల)లో ఎనిమిదేళ్లపాటు చదువుకున్నారు. 13 మార్చి 1955న వారి తాత రాజు త్రిభువన్ మరణించడంతో వారి తండ్రి నేపాల్ సింహాసనాన్ని అధిష్టించారు. తండ్రి రాజు కావడంతో బీరేంద్ర నేపాల్ [[యువరాజు]] అయ్యారు. 1959లో బీరేంద్ర యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లోని ఈటన్ కళాశాలలో చేరారు. 1964 వరకు ఈటన్‌లో చదివిన తరువాత ఆయన నేపాల్‌కు తిరిగి వచ్చి దేశంలోని మారుమూల ప్రాంతాలకు కాలినడకన ప్రయాణించి గ్రామాల్లో అందుబాటులో ఉన్న వాటితో నిరాడంబరంగా జీవిస్తూ దేశాన్ని అన్వేషించడం ప్రారంభించారు.<ref name="DT" /> ఆ తరువాత ఆయన టోక్యో విశ్వవిద్యాలయంలో కొంతకాలం గడిపి ఆపై 1967 నుండి 1968 వరకు హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయంలో రాజకీయ సిద్ధాంతాన్ని అభ్యసించి తన విద్యను పూర్తి చేశారు.<ref name="BBC">{{Cite news |title=Birendra: Nepal's monarch of change |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/1365485.stm |publisher=BBC |date=2 June 2001 |access-date=21 July 2008 |archive-date=22 July 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080722202242/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/1365485.stm |url-status=live }}</ref> బీరేంద్ర తన యవ్వనంలో ప్రయాణాలను ఇష్టపడేవారు. కెనడా, లాటిన్ అమెరికా, ఆఫ్రికా, భారతదేశంలోని అనేక ప్రాంతాలు, అనేక ఇతర ఆసియా దేశాలకు ప్రయాణించారు. ఆయన కళాఖండాల సేకర్త, నేపాలీ చేతివృత్తుల కళాకారులకు మద్దతుదారు. హెలికాప్టర్లను నడపడం కూడా నేర్చుకున్నారు.<ref name="NYT">{{Cite news |last=Crossette |first=Barbara |date=3 June 2001 |title=Birendra, 55, Ruler of Nepal's the Hindu Kingdom |work=The New York Times |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0CEEDD143FF930A35755C0A9679C8B63 |access-date=21 July 2008 |archive-date=3 March 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090303085152/http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0CEEDD143FF930A35755C0A9679C8B63 |url-status=live }}</ref> బీరేంద్ర తన రెండవ బంధువు అయిన రాణా కుటుంబానికి చెందిన ఐశ్వర్య రాజ్య లక్ష్మీ దేవిని 27 ఫిబ్రవరి 1970న వివాహం చేసుకున్నారు.<ref>{{Cite book |title=Milestones of History |last=Mainali |first=Pramod |year=2000 |isbn=99946-960-4-1 |page=111 |publisher=Pramod Mainali }}</ref> చరిత్రలో అత్యంత ఖరీదైన హిందూ వివాహ వేడుకలలో ఒకటిగా పేరుగాంచిన ఈ వివాహానికి 9.5 మిలియన్ డాలర్లు ఖర్చు చేశారు.<ref>{{Cite magazine |title=Marriage of Convenience |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,878784-1,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090214175438/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,878784-1,00.html |url-status=dead |archive-date=14 February 2009 |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |date=9 March 1970 |access-date=21 July 2008 }}</ref> == పాలన == === తొలి రోజులు === తన తండ్రి రాజు మహేంద్ర మరణం తర్వాత 31 జనవరి 1972న తన 26వ ఏట బీరేంద్ర నేపాల్ సింహాసనాన్ని అధిష్టించారు. అయితే మొదటి సంవత్సరం రాజు మరణానికి సంతాప దినాలుగా పరిగణించడం, రెండవ సంవత్సరం అశుభకరమైనదిగా మత పండితులు భావించడం వల్ల ఆయన పట్టాభిషేకం 24 ఫిబ్రవరి 1975 వరకు (ఆయనకు 29 ఏళ్లు వచ్చే వరకు) ఆలస్యమైంది.<ref>{{Cite news | author = Bernard Weinraub |date=24 February 1975 |title=World's Only Hindu King Is Crowned in Nepal Ritual |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1975/02/24/archives/worlds-only-hindu-king-is-crowned-in-nepal-ritual-worlds-only-hindu.html |access-date=6 August 2022 |issn=0362-4331 |archive-date=26 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201126145419/https://www.nytimes.com/1975/02/24/archives/worlds-only-hindu-king-is-crowned-in-nepal-ritual-worlds-only-hindu.html |url-status=live }}</ref> [[హిందూ మతం|హిందూ]] చక్రవర్తిగా ఆయన నేపాలీ సంప్రదాయాలను పాటించవలసి వచ్చింది.<ref>{{Cite news |author=Bernard Weinraub |date=23 February 1975 |title=Nepal Begins Ritual Of Royal Coronation |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1975/02/23/archives/nepal-begins-ritual-of-royal-coronation.html |access-date=6 August 2022 |issn=0362-4331 |archive-date=8 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230308141906/https://www.nytimes.com/1975/02/23/archives/nepal-begins-ritual-of-royal-coronation.html |url-status=live }}</ref> === పంచాయతీ యుగం === రాజకీయ పార్టీలపై నిషేధం ఉన్న, స్థానిక, ప్రాంతీయ కౌన్సిల్‌ల (వీటిని పంచాయతీలు అని పిలుస్తారు) ద్వారా పాలన సాగే దేశాన్ని వారసత్వంగా పొందిన బీరేంద్ర సింహాసనాన్ని అధిష్టించిన తర్వాత పూర్తి నిరంకుశ పాలకుడిగా మారారు.<ref name="NYT" /> ''పంచాయతీ'' ప్రభుత్వ వ్యవస్థను నిర్వహించే ప్రయత్నంలో నేపాలీ కాంగ్రెస్ పార్టీకి చెందిన ప్రముఖ నాయకులను తరచుగా అరెస్టు చేసేవారు.<ref name="NYT" /> 1980ల కాలంలో రాజకీయ సంస్థలపై ఉన్న ఆంక్షలు సడలించబడ్డాయి. దీంతో విద్యార్థుల నేతృత్వంలోని ఉదారవాద వర్గాలు నేపాల్‌లో రాజ్యాంగ మార్పులను డిమాండ్ చేయడం ప్రారంభించాయి.<ref name="BBC" /><ref>{{Cite web|url=http://www.nepalhomepage.com/news/century_poll/english/birendra|title=King Birendra Credentials|access-date=23 July 2015|archive-date=17 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201117071004/http://nepalhomepage.com/news/century_poll/english/birendra/|url-status=dead}}</ref> పెరుగుతున్న ప్రజాస్వామ్య అనుకూల ఉద్యమం కారణంగా పార్టీ రహిత లేదా బహుళ-పార్టీ వ్యవస్థ మధ్య ఎంచుకోవడానికి ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ (రిఫరెండం) నిర్వహిస్తామని బీరేంద్ర ప్రకటించారు. రిఫరెండంలో బహుళ-పార్టీ వ్యవస్థ లేదా పంచాయతీ వ్యవస్థ అనే రెండు ఎంపికలు ఇచ్చారు. మే 1980లో జరిగిన ప్రజాభిప్రాయ సేకరణలో పార్టీ రహిత వ్యవస్థ 55% నుండి 45% మెజారిటీతో విజయం సాధించింది.<ref name="Malhotra">{{Cite news |last=Malhotra |first=Inder |date=4 June 2001 |title=King Birendra of Nepal |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/news/2001/jun/04/guardianobituaries.nepal |access-date=21 July 2008 |archive-date=4 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200604100326/https://www.theguardian.com/news/2001/jun/04/guardianobituaries.nepal |url-status=live }}</ref> ఎన్నికల ఫలితం రాజును ఆర్థికంగా, రాజకీయంగా దేశంలో భారీ పునర్నిర్మాణాలు చేపట్టేలా చేసింది. జాతీయ ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ తరువాత ఆయన సమతుల్య అభివృద్ధిని సృష్టించడానికి దేశాన్ని 5 అభివృద్ధి ప్రాంతాలుగా విభజించారు. ప్రతి విభాగాన్ని సంవత్సరానికి ఒకసారి సందర్శించేవారు; 1990లో ఆయన హోదా రాజ్యాంగబద్ధమైన రాచరికంగా మారిన తర్వాత ఈ సందర్శనలు నిలిపివేయబడ్డాయి.<ref name=":5" /> === ప్రజాస్వామ్య యుగం === [[File:Birendra of Nepal with Rajiv Gandhi.jpg|భారత ప్రధాని [[రాజీవ్ గాంధీ]]తో కరచాలనం చేస్తున్న బీరేంద్ర, 1985|thumb]] 1990లో నేపాల్‌లో వరుస సమ్మెలు, ప్రజాస్వామ్య అనుకూల అల్లర్లు చెలరేగాయి. ఈ అల్లర్ల కారణంగా బీరేంద్ర రాజకీయ పార్టీలపై నిషేధాన్ని ఎత్తివేశారు, ఏప్రిల్ 1990లో రాజ్యాంగ చక్రవర్తిగా మారడానికి అంగీకరించారు. ప్రతిపక్ష వర్గాలకు ప్రాతినిధ్యం వహించడానికి, వారి రాజకీయ సంస్కరణల డిమాండ్లను నెరవేర్చడానికి కొత్త రాజ్యాంగాన్ని సిద్ధం చేయడానికి ఆయన ఒక స్వతంత్ర రాజ్యాంగ సిఫార్సు కమిషన్‌ను నియమించారు.<ref>{{Cite web |url=http://countrystudies.us/nepal/53.htm |title=The Constitution of 1990 |access-date=21 July 2008 |publisher=Country Studies |archive-date=5 July 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090705230937/http://countrystudies.us/nepal/53.htm |url-status=live }} {{PD-notice}}</ref> ఈ కమిషన్ ప్రతిపాదిత రాజ్యాంగ ముసాయిదాను 10 సెప్టెంబర్ 1990న ఆయనకు సమర్పించింది. బహుళ-పార్టీ ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థతో బీరేంద్రను రాజ్యాంగ రాచరికానికి దేశాధినేతగా ఈ కొత్త రాజ్యాంగం మార్చింది. ముసాయిదా రాజ్యాంగాన్ని ప్రధాన మంత్రి [[కృష్ణ ప్రసాద్ భట్టారాయ్]], ఆయన మంత్రివర్గం ఆమోదించారు. 9 నవంబర్ 1990న బీరేంద్ర నేపాల్‌ను రాజ్యాంగ రాచరికంగా మార్చే కొత్త రాజ్యాంగాన్ని ప్రకటించారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/news/2001/jun/04/guardianobituaries.nepal|title=King Birendra of Nepal A ruler much loved by his people, he bowed to popular will and surrendered absolute power|newspaper=The Guardian|date=4 June 2001|last1=Malhotra|first1=Inder|access-date=14 December 2016|archive-date=4 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200604100326/https://www.theguardian.com/news/2001/jun/04/guardianobituaries.nepal|url-status=live}}</ref> ఒక రాజ్యాంగ చక్రవర్తిగా బీరేంద్ర తన ప్రజాస్వామ్య దృక్పథం, ప్రవర్తనల కారణంగా ఆటోక్రాటిక్ పాలకుడిగా ఉన్నప్పటికంటే ఎక్కువ ప్రజాదరణ పొందారు.<ref>{{Cite web |last=VIEWPOINT |date=2 June 2022 |title=13 Reasons Why Former King Birendra Shah Is the Most Loved Monarch of Nepal |url=https://www.nepwave.com/13-reasons-why-former-king-birendra-shah-is-the-most-loved-monarch-of-nepal/ |access-date=16 July 2022 |website=NEPWAVE |language=en-US |archive-date=16 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220716221904/https://www.nepwave.com/13-reasons-why-former-king-birendra-shah-is-the-most-loved-monarch-of-nepal/ |url-status=dead }}</ref> అయితే, బీరేంద్ర మావోయిస్టు తిరుగుబాటుదారులకు, ప్రభుత్వ బలగాలకు మధ్య జరిగిన నేపాల్ అంతర్యుద్ధం (1996 నుండి 2006 వరకు) నిరోధించలేకపోయారు.<ref name=":1">Sharma, S. (2019). ''The Nepal Nexus: An Inside Account of the Maoists, the Durbar and New Delhi''. Penguin Random House India Private Limited.</ref> === హత్య === 1 జూన్ 2001న, నేపాలీ రాచరిక నివాసమైన నారాయణహితి రాజభవనంలో జరిగిన విందు కార్యక్రమంలో బీరేంద్ర, ఆయన కుటుంబ సభ్యులు ఆయన కుమారుడు యువరాజు దీపేంద్ర చేతిలో దారుణంగా హత్య చేయబడ్డారు.<ref>{{Cite news |last=Crossette |first=Barbara |date=4 June 2001 |title=Birendra, 55, Nepal's King During Transition to Democracy, Is Dead |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2001/06/04/obituaries/birendra-55-nepals-king-during-transition-to-democracy-is-dead.html |access-date=16 July 2022 |issn=0362-4331 |archive-date=31 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181231143809/https://www.nytimes.com/2001/06/04/obituaries/birendra-55-nepals-king-during-transition-to-democracy-is-dead.html |url-status=live }}</ref> తనను తాను కాల్చుకున్న తరువాత కోమాలోకి వెళ్లిన దీపేంద్ర రాజుగా ప్రకటించబడ్డాడు. కానీ ఆయన స్పృహలోకి రాకుండానే కొద్ది రోజుల తర్వాత మరణించినట్లు ప్రకటించబడింది.<ref>{{Cite web |date=1 September 2001 |title=Tragedy in Nepal Royal Family Massacred |url=https://www.hinduismtoday.com/magazine/september-october-2001/2001-09-tragedy-in-nepal-royal-family-massacred/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221107145813/https://www.hinduismtoday.com/magazine/september-october-2001/2001-09-tragedy-in-nepal-royal-family-massacred/ |archive-date=7 November 2022 |access-date=26 July 2022 |website=Hinduism Today |language=en-US}}</ref> ఆ తర్వాత బీరేంద్ర తమ్ముడు జ్ఞానేంద్ర రాజుగా చేయబడ్డాడు.<ref>{{Cite news |last1=West |first1=Julian |date=2 June 2001 |title=Nepal's royal killer is named King as his parents are cremated |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/nepal/1311386/Nepals-royal-killer-is-named-King-as-his-parents-are-cremated.html |url-status=live |url-access=subscription |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/nepal/1311386/Nepals-royal-killer-is-named-King-as-his-parents-are-cremated.html |archive-date=12 January 2022}}{{cbignore}}</ref> == ముఖ్యమైన పనులు, అభివృద్ధి కార్యక్రమాలు == === దౌత్యపరమైన ప్రచారం === [[File:President Ronald Reagan During The State Visit of King Birendra Bir Kikram Shah Dev of Nepal with Joan Rivers in The East Room - DPLA - 60fec4f8987746ef9d0967ac59ae12dc.jpg|thumb|యుఎస్ అధ్యక్షుడు [[రోనాల్డ్ రీగన్]]తో బీరేంద్ర, 1983]] భారతదేశం, చైనా, సోవియట్ యూనియన్ల ఆధిపత్య ప్రభావాలు ఉన్నప్పటికీ ఆయన నేపాల్ స్వాతంత్ర్యాన్ని నిలబెట్టగలిగారు. రాజుగా ఆయన చేసిన మొదటి విదేశీ పర్యటనలు అక్టోబరు 1973లో భారతదేశానికి, రెండు నెలల తర్వాత చైనాకు జరిగాయి.<ref>{{Cite web |title=King Birendra's Historic China Visit |url=http://peoplesreview.com.np/index.php/articles/item/2446-king-birendra-s-historic-china-visit |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150723230223/http://peoplesreview.com.np/index.php/articles/item/2446-king-birendra-s-historic-china-visit |archive-date=23 July 2015 |access-date=23 July 2015}}</ref> ముస్తాంగ్ విప్లవం సమయంలో నేపాల్ నుండి ముస్తాంగ్, చైనా నుండి టిబెట్ విడిపోకుండా అడ్డుకున్నారు.<ref>{{Cite web |date=28 January 2020 |title=खम्पा काण्ड : नेपालबाट मुस्ताङलाई टुक्य्राएर तिब्बत कब्जा गर्न विदेशीले गराएको विद्रोह ! |url=https://www.swadeshnepal.com/2020/01/15628/ |access-date=23 July 2022 |website=Swadesh Nepal |language=en-US |archive-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220723013036/https://www.swadeshnepal.com/2020/01/15628/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=देवकी विष्ट |title=खम्पा विद्रोह' मा लिपुलेक नजिक लडाईं लडेका एक प्रहरीको संस्मरण |url=https://www.breaknlinks.com/nepali/news/2593 |access-date=23 July 2022 |website=Breaknlinks |language=ne |archive-date=10 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220810183457/https://www.breaknlinks.com/nepali/news/2593 |url-status=live }}</ref> చైనాకు వ్యతిరేకంగా పనిచేస్తున్న ఖంపాల తిరుగుబాటును నిరాయుధీకరించడం ద్వారా నేపాల్-చైనా సంబంధాలు కొత్త శిఖరాలకు చేరుకున్నాయి.<ref name=":3">{{Cite web |last=Basnyat |first=Prem Singh |title=A forgotten history |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/67819/ |access-date=22 July 2022 |website=My Republica |language=en |archive-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220723021548/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/67819/ |url-status=live }}</ref><ref name="premBasnyat">{{Cite book |last=Basnyāta |first=P. |title=Nepalese Army in Tibetan Khampa Disarming Mission |date=2007 |publisher=Sarwochcha Man Singh Basnyat |isbn=978-99946-2-863-6}}</ref> [[సార్క్|దక్షిణాసియా ప్రాంతీయ సహకార మండలి (సార్క్)]], దక్షిణాసియా ఆహార నిల్వల స్థాపనకు ఆయన చేసిన విస్తృత ప్రచారం కోసం దేశ ప్రజలు ఆయనను గుర్తుంచుకుంటారు. తన పాలనా కాలంలో ఖాట్మండులో సార్క్ సచివాలయాన్ని కూడా ఏర్పాటు చేయగలిగారు.<ref name=":2">{{Cite web |title=Diplomatic achievements of King Birendra: From Peace Zone Proposal to expansion of foreign relations |url=https://english.nepalpress.com/2021/06/02/diplomatic-achievements-of-king-birendra-from-peace-zone-proposal-to-expansion-of-foreign-relations/ |access-date=16 July 2022 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=1 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221001182551/https://english.nepalpress.com/2021/06/02/diplomatic-achievements-of-king-birendra-from-peace-zone-proposal-to-expansion-of-foreign-relations/ |url-status=live }}</ref> దౌత్య సంబంధాలు కలిగి ఉన్న దేశాల సంఖ్యను 49 నుండి 96కి పెంచుతూ అదనంగా 46 దేశాలతో సంబంధాలు నెలకొల్పగలిగారు. ఐక్యరాజ్యసమితిలో నేపాల్‌ను ఒక శాంతి మండలంగా ప్రచారం చేయడం ద్వారా నేపాల్ తటస్థ విధానాన్ని మరింత బలోపేతం చేశారు.<ref>{{Cite web |title=NRC0015 – Nepali foreign policy and Zone of Peace: an attempt at neutrality? – NIPoRe |url=https://nipore.org/nrc0015-nepali-foreign-policy-and-zone-of-peace-an-attempt-at-neutrality/ |access-date=16 July 2022 |language=en-US |archive-date=7 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220707073318/https://nipore.org/nrc0015-nepali-foreign-policy-and-zone-of-peace-an-attempt-at-neutrality/ |url-status=live }}</ref> ఆసియాలోని రెండు బలమైన దేశాల మధ్య ఉన్న నేపాల్ ఆ రెండు దేశాలతో మంచి సంబంధాలు కలిగి ఉండాలని ఆయన గట్టిగా విశ్వసించారు.<ref name="Malhotra" /> === శాంతికి ప్రోత్సాహం === గౌతమ బుద్ధుని జననం, విదేశీ శక్తులతో అలీన విధానం వంటి చారిత్రక శాంతి హోదాను పరిగణనలోకి తీసుకుని నేపాల్‌ను శాంతి దేశంగా ప్రకటించాలని ఐక్యరాజ్యసమితి సమావేశంలో ఆయన ప్రతిపాదించారు.<ref>{{Cite web |last=Magazine |first=New Spolight |title=Late King Birendra And His Demand For "Peace Zone"Status For Nepal. |url=https://www.spotlightnepal.com/2019/05/15/late-king-birendra-and-his-demand-peace-zonestatus-nepal/ |access-date=16 July 2022 |website=SpotlightNepal |language=en |archive-date=16 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220716202712/https://www.spotlightnepal.com/2019/05/15/late-king-birendra-and-his-demand-peace-zonestatus-nepal/ |url-status=live }}</ref> ఐక్యరాజ్యసమితిలో 116 దేశాలు ఈ ప్రతిపాదనకు మద్దతు ఇచ్చాయి.<ref name=":2" /> తరువాత ఆయన 1986లో "పీస్ కీపింగ్ ట్రైనింగ్ క్యాంప్"ను స్థాపించారు. ఇది 2001లో శాంతి పరిరక్షక బలగాలకు శిక్షణ ఇవ్వడానికి ఒక శిక్షణా సంస్థగా పునర్నిర్మించబడింది. తరువాత దీనిని బీరేంద్ర పీస్ ఆపరేషన్స్ ట్రైనింగ్ సెంటర్గా మార్చారు. ఐక్యరాజ్యసమితి సహకారంతో నేపాల్ శిక్షణ పొందిన శాంతి పరిరక్షక దళాలను పంపడం ప్రారంభించి ఐక్యరాజ్యసమితిలో క్రియాశీల సభ్యునిగా మారింది.<ref>{{Cite web |title=BPOTC {{!}} वीरेन्द्र शान्ति कार्य तालिम केन्दर |url=https://bpotc.nepalarmy.mil.np/ |access-date=16 July 2022 |website=bpotc.nepalarmy.mil.np |archive-date=16 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220716232532/https://bpotc.nepalarmy.mil.np/ |url-status=live }}</ref> 1974లో ఉత్తర హిమాలయ ప్రాంతంలో స్థిరపడిన ఖంపాస్ తిరుగుబాటుదారులను నిరాయుధులను చేయడంలో ఆయన విజయం సాధించారు. ఆయుధాలు అప్పగించిన వారికి భూమి, డబ్బు, పౌరసత్వం ఇచ్చి, వారి ఆయుధాలను జప్తు చేశారు. లొంగిపోని వారు టిబెటన్ ప్రాంతం వైపు వెళ్లకుండా నిషేధించారు.<ref name=":3" /><ref>{{Cite web |last=Saxena |first=Shobhan |date=30 March 2008 |title=The legion of Betrayed Warriors |url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/the-legion-of-betrayed-warriors/articleshow/2910662.cms |access-date=23 July 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220723013041/https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/the-legion-of-betrayed-warriors/articleshow/2910662.cms |url-status=live }}</ref> దేశంలో మావోయిస్టుల విప్లవాన్ని అణచివేయడానికి సైన్యాన్ని ఉపయోగించడాన్ని నిరోధించిన ఘనత కూడా బీరేంద్రకే దక్కుతుంది. సైన్యం ప్రయోగం పరిస్థితులను మరింత దిగజార్చి దేశంలో శాంతికి విఘాతం కలిగించే ప్రమాదం ఉండేది.<ref name=":1" /><ref>{{Citation |last=Nepal Insight |title=Why didn't birendra use the army against Maoist? {{!}} Nepal History |date=20 June 2019 |url=https://www.youtube.com/watch?v=Ca2FHjNR-z0 |language=ne |access-date=17 July 2022 |archive-date=17 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220717231824/https://www.youtube.com/watch?v=Ca2FHjNR-z0 |url-status=live }}</ref> === పర్యావరణ పరిరక్షణ === [[File:Tibetan Snowcock.jpg|thumb|సాగర్‌మాత నేషనల్ పార్క్ వద్ద ఒక టిబెటన్ స్నోకాక్]] రాజు బీరేంద్ర ప్రకృతి ప్రేమికుడిగా, ప్రకృతి పరిరక్షణకు గొప్ప మద్దతుదారుడిగా పేరుగాంచారు. ప్రభుత్వపరంగా ప్రకృతి పరిరక్షణ ధోరణి ఆయన హయాంలోనే ప్రారంభమైంది. టెరాయ్ వలసలు, వేట కారణంగా ఖడ్గమృగాల సంఖ్య విపరీతంగా తగ్గిపోవడంతో ప్రభుత్వం 130 మంది సాయుధ పురుషులతో ఖడ్గమృగాల పెట్రోలింగ్ దళాన్ని (నేపాలీ: ''గైడా గస్తీ''), చిత్వాన్ అంతటా గార్డ్ పోస్టుల నెట్‌వర్క్‌ను ఏర్పాటు చేసింది. చట్టపరమైన వ్యవస్థ ద్వారా ఖడ్గమృగాల అంతరించిపోవడాన్ని నివారించడానికి జాతీయ పార్క్ చట్టం తీసుకువచ్చారు. దీని ద్వారా డిసెంబర్ 1970లో చిత్వాన్ నేషనల్ పార్క్ ప్రకటించబడి, 1971లో సరిహద్దులు నిర్ణయించబడి, 1973లో స్థాపించబడింది.<ref name="Gurung1983">Gurung, K. K. (1983). ''Heart of the Jungle: the Wildlife of Chitwan, Nepal''. André Deutsch, London.</ref><ref name="adhikari">{{cite journal|author=dhikari, T. R.|date=2002|url=http://www.sosrhino.org/news/Updatepoaching.pdf|title=The curse of success|journal=Habitat Himalaya – A Resources Himalaya Factfile|volume=IX|number=3|archive-date=24 March 2023|access-date=16 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20230324130119/http://www.sosrhino.org/news/Updatepoaching.pdf|url-status=dead}}</ref> [[File:Greater one-horned rhinoceros at Chitwan.jpg|left|thumb|చిత్వాన్ జాతీయ ఉద్యానవనం వద్ద ఒక [[భారతీయ ఖడ్గమృగం]]]] దేశంలో పులుల సంరక్షణ కోసం 1976లో 368 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణంలో ''రాయల్ కర్నాలి వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం'' ప్రకటించారు. దీనిని తరువాత 1982లో రాయల్ బర్దియా వన్యప్రాణుల అభయారణ్యంగా మార్చారు. బబాయ్ రివర్ వ్యాలీని 1984లో ఈ రిజర్వ్ ఏరియాకు కలుపారు. రిజర్వ్‌లోని పర్యావరణ వ్యవస్థ అభివృద్ధి చెందడంతో 1988లో ఈ ప్రాంతాన్ని జాతీయ ఉద్యానవనంగా ప్రకటించారు.<ref name="mk98">Majupuria, T. C., Kumar, R. (1998). ''Wildlife, National Parks and Reserves of Nepal.'' S. Devi, Saharanpur and Tecpress Books, Bangkok. {{ISBN|974-89833-5-8}}</ref> దేశంలో నాల్గవ రక్షిత ప్రాంతంగా 1976లో లాంగ్టాంగ్ హిమాలయ ప్రాంతం నుండి లాంగ్టాంగ్ నేషనల్ పార్క్ స్థాపించబడింది. దీనికోసం నువాకోట్, రసువా, సింధుల్‌పాల్చోక్ జిల్లాల్లో 1,710 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణాన్ని కేటాయించారు.<ref name="nbrb2007">{{cite book |url=http://lib.icimod.org/record/7560/files/Nepal%20Biodiversity%20Resource%20Book.pdf |title=Nepal Biodiversity Resource Book. Protected Areas, Ramsar Sites, and World Heritage Sites |publisher=International Centre for Integrated Mountain Development, Ministry of Environment, Science and Technology, in cooperation with United Nations Environment Programme, Regional Office for Asia and the Pacific |year=2007 |isbn=978-92-9115-033-5 |location=Kathmandu |author1=Bhuju, U. R. |author2=Shakya, P. R. |author3=Basnet, T. B. |author4=Shrestha, S. |access-date=2 June 2024 |archive-date=26 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110726170342/http://books.icimod.org/demo/uploads/ftp/Nepal%20Biodiversity%20Resource%20Book.pdf |url-status=live }}</ref> 1976లో మరొక వన్యప్రాణుల అభయారణ్యాన్ని కోశి తప్పూ వన్యప్రాణుల అభయారణ్యంగా ప్రకటించారు. అదే సంవత్సరంలో సుదూర-పశ్చిమ ప్రావిన్స్‌లోని టెరాయ్ ప్రాంతంలో రాయల్ శుక్లాఫాంటా వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం స్థాపించారు. దీనిని తరువాత విస్తరించి 1980ల చివరలో జాతీయ ఉద్యానవనంగా మార్చారు.<ref name="majupuria1998">{{Cite book |author=Majupuria, T.C. |title=Wildlife, National Parks and Reserves of Nepal |author2=Kumar, R. |publisher=S. DeviSaharanpur and Tecpress Books |year=1998 |isbn=974-89833-5-8 |location=Bangkok |pages=237–240 |chapter=Royal Sukla Phanta Wildlife Reserve |name-list-style=amp}}</ref><ref name="Basnet_al2019">{{Cite journal |author1=Basnet, H. |author2=Thakuri, D.C. |author3=Bhetwal, K. |author4=Joshi, D. |author5=Poudyal, L.P. |name-list-style=amp |year=2019 |title=Recent records of threatened birds in the Sukilaphanta Grassland, Suklaphanta National Park, Nepal, with particular focus on White-throated Bushchat ''Saxicola insignis'' and Finn's Weaver ''Ploceus megarhynchus'' |url=https://www.researchgate.net/publication/340730965 |journal=Birding Asia |issue=32 |pages=93–96}}</ref> హుమ్లా, ముగు, జుమ్లా ప్రాంతాల విశిష్టమైన వృక్ష, జంతుజాలాన్ని రక్షించడానికి ప్రసిద్ధ రారా సరస్సును కలుపుకుని రారా నేషనల్ పార్క్ అదే సంవత్సరంలో స్థాపించబడింది. ఇది తన తండ్రి రాజు మహేంద్ర కలను సాకారం చేసింది.<ref name="nbrb2007" /><ref>{{Cite web |title=Nepali Times {{!}} The Brief » Blog Archive » Remembering Rara |url=https://www.nepalitimes.com/blogs/thebrief/2017/10/02/remembering-rara/ |access-date=20 July 2022 |language=en-US |archive-date=23 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230923021550/https://nepalitimes.com/blogs/thebrief/2017/10/02/remembering-rara |url-status=live }}</ref> అదే సంవత్సరంలో సాక్రెడ్ హిమాలయన్ ల్యాండ్‌స్కేప్లో భాగంగా సోలుఖుంబు జిల్లాలో 1,148 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణంలో సాగర్‌మాత నేషనల్ పార్క్ స్థాపించబడింది.<ref>{{Cite book |author1=Gurung, C. P. |title=Conservation Biology in Asia |author2=Maskey, T. M. |author3=Poudel, N. |author4=Lama, Y. |author5=Wagley, M. P. |author6=Manandhar, A. |author7=Khaling, S. |author8=Thapa, G. |author9=Thapa, S. |publisher=Nepal Society for Conservation Biology, Asia Section and Resources Himalaya Foundation |year=2006 |isbn=99946-996-9-5 |editor1=McNeely, J. A. |location=Kathmandu |pages=10–20 |chapter=The Sacred Himalayan Landscape: Conceptualizing, Visioning, and Planning for Conservation of Biodiversity, Culture and Livelihoods in the Eastern Himalaya |editor2=McCarthy, T. M. |editor3=Smith, A. |editor4=Whittaker, O. L. |editor5=Wikramanayake, E. D. |chapter-url=https://conbio.org/images/content_groups/Asia/Chapter%201_Gurung_Himalayan%20Landscape.pdf |name-list-style=amp |author10=Wikramanayake, E. D. |access-date=2 June 2024 |archive-date=28 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231128232904/https://conbio.org/images/content_groups/Asia/Chapter%201_Gurung_Himalayan%20Landscape.pdf |url-status=live }}</ref> 1984లో సుదూర-పశ్చిమ ప్రాంతంలోని బజాంగ్, బాజురా, అచ్చామ్, దోటి జిల్లాలలో 225 చదరపు కిలోమీటర్ల ప్రాంతాన్ని ఖాప్తడ్ నేషనల్ పార్క్గా రక్షిత ప్రాంతంగా కేటాయించారు. అదే సంవత్సరంలో పర్సా వన్యప్రాణుల అభయారణ్యాన్ని కూడా స్థాపించి దాన్ని తరువాత జాతీయ ఉద్యానవనంగా పొడిగించారు. దేశంలోని ఏకైక ట్రాన్స్-హిమాలయన్ జాతీయ ఉద్యానవనమైన షెయ్ ఫోక్సుండో నేషనల్ పార్క్ను కర్నాలీ ప్రావిన్స్‌లోని డోల్పా, ముగు జిల్లాల్లో 3,555 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణంతో 1984లో స్థాపించారు. ఇందులో ప్రసిద్ధ ఫోక్సుండో సరస్సు కూడా ఉంది.<ref name="nbrb2007"/> వేటను ఒక హాబీగా కొనసాగించే రాజ సంప్రదాయాన్ని పరిరక్షించడానికి, క్షీణిస్తున్న వన్యప్రాణుల వనరులను నిరోధించడానికి ఆయన 1987లో ధోర్పాటన్ హంటింగ్ రిజర్వ్ను స్థాపించారు. ఆయన తండ్రికి స్మారక చిహ్నంగా 1990లో అప్పటి యువరాజు జ్ఞానేంద్ర అధ్యక్షతన కింగ్ మహేంద్ర ట్రస్ట్ ఫర్ నేచర్ కన్జర్వేషన్ కూడా స్థాపించబడింది. మహేంద్ర ట్రస్ట్ స్థాపనతో ఆయన అన్నపూర్ణ కన్జర్వేషన్ ఏరియాను ప్రకటించారు.<ref>Croes, K. D. (2006). Conserving the king: Inverting the origin story of the Annapurna Conservation Area Project of Nepal. ''HIMALAYA, the Journal of the Association for Nepal and Himalayan Studies'', ''26''(1), 6.</ref> ఆయన కృషితో నేపాల్ 1979లో సాగర్‌మాత నేషనల్ పార్క్ను,<ref>{{Cite web |last=Centre |first=UNESCO World Heritage |title=Sagarmatha National Park |url=https://whc.unesco.org/en/list/120/ |access-date=11 August 2022 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en |archive-date=28 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231028174004/https://whc.unesco.org/en/list/120 |url-status=live }}</ref> 1984లో చిత్వాన్ నేషనల్ పార్క్ను<ref>{{Cite web |last=Centre |first=UNESCO World Heritage |title=Chitwan National Park |url=https://whc.unesco.org/en/list/284/ |access-date=11 August 2022 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en |archive-date=26 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190826120952/https://whc.unesco.org/en/list/284/ |url-status=live }}</ref> యునెస్కో [[ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం|ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలలో]] చేర్చగలిగింది. అలాగే కాఠ్మండు, లలిత్‌పూర్, భక్తపూర్ దర్బార్ చతురస్రాల వంటి స్మారక కట్టడాలు, పశుపతినాథ్ ఆలయం, బౌధనాథ్, స్వయంభునాథ్, చాంగ్ నారాయణ్ వంటి మతపరమైన ప్రదేశాలు కూడా 1979లో ఈ జాబితాలో చేర్చబడ్డాయి.<ref>{{Cite web |last=Centre |first=UNESCO World Heritage |title=Kathmandu Valley |url=https://whc.unesco.org/en/list/121/ |access-date=11 August 2022 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en |archive-date=4 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231104081358/https://whc.unesco.org/en/list/121/ |url-status=live }}</ref> === ఆర్థిక సంస్కరణలు === [[File:TUTH Emergency Hall.jpg|thumb|నేపాల్‌లోని పురాతన బోధనాసుపత్రి అయిన త్రిభువన్ యూనివర్శిటీ టీచింగ్ హాస్పిటల్ బ్లాకుల్లో ఒకటి.]] స్థిరత్వం, పర్యావరణ పరిరక్షణపై దృష్టి సారించి {{Start date|1975|12|28|df=y}}న చైనా సహాయంతో నేపాల్‌లో ట్రాలీ బస్సు వ్యవస్థను స్థాపించారు. నేపాల్‌గంజ్ ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1973), పోఖారా ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1974), బుట్వాల్ ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1976), భక్తపూర్ ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1979), ధన్‌కుటా ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1980), బీరేంద్రనగర్ ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1981), గజేంద్రనారాయణ్ ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1986) లను స్థాపించడం ద్వారా ఆయన తన తండ్రి మార్గాన్ని అనుసరించారు.<ref>Khatri, M. B. (2018). Industrial development in Nepal: Problems and prospects. ''Economic Journal of Nepal'', ''41''(3-4), 25-40.</ref> ఖాట్మండుకు మెలమ్చి నీటి ప్రాజెక్టు ప్రణాళికను రూపొందించిన ఘనత బీరేంద్రదే.<ref>{{Cite web |last=Magazine |first=New Spolight |title=MELAMCHI PROJECT Water At The Tap |url=https://www.spotlightnepal.com/2021/04/04/melamchi-project-water-tap/ |access-date=30 June 2022 |website=SpotlightNepal |language=en |archive-date=30 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220630182510/https://www.spotlightnepal.com/2021/04/04/melamchi-project-water-tap/ |url-status=live }}</ref> గోరఖాలీ టైర్స్ ఇండస్ట్రీస్, ఉదయపూర్ సిమెంట్ ఇండస్ట్రీస్ లిమిటెడ్, నేపాల్ మెటల్ కంపెనీ, నేపాల్ ఫార్మాస్యూటికల్స్ అన్నీ ఆయన కాలంలోనే స్థాపించబడ్డాయి. బీరేంద్ర పశుపతి ఏరియా డెవలప్‌మెంట్ ట్రస్ట్‌కు పోషకుడిగా ఉన్నారు.<ref>{{Cite web |title=RAOnline Reports on Nepal – The Royal Tragedy |url=https://www.raonline.ch/pages/story/np/npstory22c.html |access-date=30 June 2022 |website=www.raonline.ch |archive-date=11 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220811124858/https://www.raonline.ch/pages/story/np/npstory22c.html |url-status=live }}</ref> ఏప్రిల్ 1979లో డెడ్ బర్న్ మ్యాగ్నసైట్, టాల్క్ పౌడర్‌ను ఉత్పత్తి చేసే లక్ష్యంతో డోలఖా జిల్లాలోని లాకురి దండా వద్ద నేపాల్ ప్రభుత్వం, ఒరిస్సా ఇండస్ట్రీస్ సంయుక్త పెట్టుబడితో నేపాల్ ఓరియంటల్ మాగ్నసైట్ ఫ్యాక్టరీ స్థాపించబడింది.<ref>{{Cite web |title=Govt making efforts to revive Nepal Orind Magnesite |url=https://kathmandupost.com/money/2014/04/01/govt-making-efforts-to-revive-nepal-orind-magnesite |access-date=23 July 2022 |website=kathmandupost.com |language=English |archive-date=3 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221003072253/https://kathmandupost.com/money/2014/04/01/govt-making-efforts-to-revive-nepal-orind-magnesite |url-status=live }}</ref> 1983లో ఆయన నేపాల్-పాకిస్థాన్ జాయింట్ ఎకనామిక్ కమీషన్‌ను ఏర్పాటు చేసి దేశంలోకి గణనీయమైన విదేశీ పెట్టుబడులను తీసుకురాగలిగారు. ప్రపంచ బ్యాంకు, కువైట్, జపాన్ ఆర్థిక సహాయంతో 1982లో కులేఖానిలో 60 మెగావాట్ల [[జలవిద్యుత్]] ప్రాజెక్టు ప్రారంభమైంది.<ref>{{Cite web |title=Nepal {{!}} History, Population, Flag, Language, Map, & Facts |url=https://www.britannica.com/place/Nepal |access-date=26 July 2022 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=12 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120312210525/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/409152/Nepal/23651/Health-and-education |url-status=live }}</ref> జపాన్ ఇంటర్నేషనల్ కోఆపరేషన్ ఏజెన్సీ ఆర్థిక మద్దతుతో 1982లో టియు టీచింగ్ హాస్పిటల్ స్థాపించబడింది.<ref>{{Cite web |title=About – Institute of Medicine |url=http://iom.edu.np/about/ |access-date=17 July 2022 |language=en-US |archive-date=17 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220717200810/http://iom.edu.np/about/ |url-status=live }}</ref> నార్దేవి ఆయుర్వేద ఆసుపత్రి 1974లో స్థాపించబడింది. సర్వీస్‌లో ఉన్న పోలీసులకు, వారి కుటుంబాలకు ఉచిత ఆరోగ్య సేవలను అందించే ఉద్దేశ్యంతో 2040 బిఎస్ చైత్ర 27న రాజు నేపాల్ పోలీస్ హాస్పిటల్‌ను స్థాపించారు. దేశంలో ట్రేడ్ ఆఫ్ స్టాక్స్, క్యాపిటల్స్ వృద్ధిని నిర్వహించడానికి, ప్రోత్సహించడానికి ఆయన 1976లో సెక్యూరిటీస్ ఎక్స్ఛేంజ్ సెంటర్ లిమిటెడ్‌ను స్థాపించారు. ఈ కేంద్రం తరువాత మనం ఇప్పుడు చూస్తున్న నేపాల్ స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజ్గా అభివృద్ధి చెందింది.<ref>{{Cite web |title=Nepal Stock Exchange |url=https://www.nepalstock.com.np/about-us/introduction |access-date=11 August 2022 |website=www.nepalstock.com.np |archive-date=5 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221005162742/https://www.nepalstock.com.np/about-us/introduction |url-status=live }}</ref> 1984లో నేపాల్ తొలి టెలివిజన్ ఛానెల్ నేపాల్ టెలివిజన్ను స్థాపించిన ఘనత ఆయనకే దక్కుతుంది. ఇది ఫ్రెంచ్ సహాయంతో 1985లో తన మొదటి ఛానెల్‌ను ప్రారంభించింది. ఈ ఆర్థిక సంస్కరణల కారణంగా 1986 నాటికి దేశంలో దాదాపు 125 వేల మంది కార్మికులకు ఉపాధి కల్పించే 2,054 పారిశ్రామిక సంస్థలు ఉన్నాయి. 1990 నాటికి టెలివిజన్ ప్రజల దరికి చేరడంతో వీడియో అద్దె సేవలు, శాటిలైట్ డిష్‌లు సాధారణంగా అందుబాటులోకి వచ్చాయి. నేపాల్‌లో సంస్కృత విద్యను నిర్వహించడానికి రాజు బీరేంద్ర 1986లో రాష్ట్రీయ పంచాయతీ సలహా, సమ్మతితో డాంగ్‌లో మహేంద్ర సంస్కృత విశ్వవిద్యాలయాన్ని స్థాపించారు. ఇది దేశంలో రెండవ విశ్వవిద్యాలయం.<ref>{{Cite book |title=Nepal Sanskrit University Act, 2043 English |publisher=Law Commission Nepal |year=1986}}</ref> === రహదారులు, రవాణా === గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో రహదారులను నిర్మించడం కంటే వాయు కనెక్టివిటీని నిర్మించడం చౌక అని 1972 నాటి అధ్యయనాలు చూపించాయి.<ref name=":4">{{Cite web |last=Yang |first=Eunmo |date=2007 |title=Modernization of Nepal under the Shah Dynasty, 1951–1991 |url=https://www.zum.de/whkmla/sp/0708/eunmo/eunmo1.html#ed |access-date=26 July 2022 |website=www.zum.de |publisher=Korean Minjok Leadership Academy International Program |archive-date=5 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221005224041/https://www.zum.de/whkmla/sp/0708/eunmo/eunmo1.html#ed |url-status=live }}</ref> అప్పటి ప్రభుత్వం గ్రామీణ ప్రాంతాలను విమానాశ్రయాలతో అనుసంధానించాలని, ట్రాఫిక్ ప్రవాహం ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు మాత్రమే రోడ్లు నిర్మించాలని నిర్ణయం తీసుకుంది. ఈ విధానంలో భాగంగా 1973లో బాగ్‌లుంగ్ విమానాశ్రయం (బలేవా విమానాశ్రయం), ధోర్పాటన్ విమానాశ్రయం, మహేంద్రనగర్ విమానాశ్రయం, రుకుమ్ చౌర్జహారి విమానాశ్రయం స్థాపించబడ్డాయి. సన్ఫెబాగర్ విమానాశ్రయం 1975లో స్థాపించబడింది. సిమికోట్ విమానాశ్రయం 18 మార్చి 1977న, డోల్పా విమానాశ్రయం 1978లో, రామేచాప్ విమానాశ్రయం 1979లో స్థాపించబడ్డాయి. సిల్గాడి విమానాశ్రయంగా పిలువబడే దోటి విమానాశ్రయం 1973లో తారు రన్‌వేతో నిర్మించబడింది. రారా విమానాశ్రయంగా పిలువబడే తాల్చా విమానాశ్రయం 1975లో నిర్మించబడింది. ఫుంగ్లింగ్‌లో ఉన్న తప్లెజంగ్ విమానాశ్రయం (సుకేతార్ విమానాశ్రయం), జిరి విమానాశ్రయం, ఫాప్లు విమానాశ్రయం, బజాంగ్ విమానాశ్రయం 1976లో నిర్మించబడ్డాయి.<ref>{{Cite web |date=21 November 2020 |title=Timeline of Nepal Aviation, glimpse from 1949 to 2020 |url=https://www.aviationnepal.com/timeline-of-nepal-aviation-glimpse-from-1949-to-2020/ |access-date=24 July 2022 |website=Aviation Nepal |language=en-US |archive-date=25 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220925200550/https://www.aviationnepal.com/timeline-of-nepal-aviation-glimpse-from-1949-to-2020/ |url-status=live }}</ref> రోల్పా విమానాశ్రయం 1980లో, మనంగ్ విమానాశ్రయం 1981లో, బాజురా విమానాశ్రయం 1984లో, దార్చుల విమానాశ్రయం 1986లో ప్రారంభమయ్యాయి.<ref>{{Cite web |last=Adventures |first=Third Rock |title=Airports in Nepal – 50 Places That Connect the Country to the World |url=https://www.thirdrockadventures.com/blog/airports-in-nepal |access-date=24 July 2022 |website=Third Rock Adventures |language=en |archive-date=26 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220526132209/https://www.thirdrockadventures.com/blog/airports-in-nepal |url-status=live }}</ref> స్విస్ ప్రభుత్వ సహాయంతో సోలుఖుంబుకు వెళ్లే లామోసంగు-జిరి రహదారిని 1985లో ప్రారంభించారు.<ref>{{Cite web |last=SHRESTHA |first=PRAGYA |date=2005 |title=The great green road |url=http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=496#.YuBdc7pBzDc |access-date=26 July 2022 |website=archive.nepalitimes.com |archive-date=8 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230308142006/http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=496#.YuBdc7pBzDc |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Switzerland – Nepal: A close partnership lasting more than 50 years – Nepal {{!}} ReliefWeb |url=https://reliefweb.int/report/nepal/switzerland-nepal-close-partnership-lasting-more-50-years |access-date=26 July 2022 |website=reliefweb.int |date=4 August 2009 |language=en |archive-date=26 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220726233223/https://reliefweb.int/report/nepal/switzerland-nepal-close-partnership-lasting-more-50-years |url-status=live }}</ref> === వ్యవసాయ ప్రోత్సాహం === బీరేంద్ర పాలనలో ప్రభుత్వం వ్యవసాయ ప్రోత్సాహంపై అధిక దృష్టి సారించింది. ఫలితంగా 1990 నాటికి దాదాపు 90% జనాభా ప్రత్యక్షంగా లేదా పరోక్షంగా వ్యవసాయంలో పాల్గొంది. చైనా సహాయంతో 1985లో కంపెనీల చట్టం 2021 (బిక్రమ్ సంబత్) కింద భృకుటి పల్ప్, పేపర్ స్థాపించబడింది.<ref>{{Cite journal |last=Chitrakar |first=Tara Devi |year=2012 |title=Performance of Bhrikuti Paper and Pulp Limited: Before and After Privatization |url=https://www.pyc.edu.np/index.php?option=com_content&view=article&id=604:performance-of-bhrikuti-paper-and-pulp-limited-before-and-after-privatization&catid=97:volume-v-2012&Itemid=530 |journal=PYC Nepal Journal of Management |volume=5 |pages=44–54 |doi=10.3126/pycnjm.v5i1.81346 |via=[[Public Youth Campus]] |access-date=2 June 2024 |archive-date=27 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210727084203/https://www.pyc.edu.np/index.php?option=com_content&view=article&id=604%3Aperformance-of-bhrikuti-paper-and-pulp-limited-before-and-after-privatization&catid=97%3Avolume-v-2012&Itemid=530 |url-status=live }}</ref><ref name=":0">{{Cite web |date=6 December 2011 |title=Largest Paper Mill in Nepal Closing |url=https://www.globalpapermoney.com/largest-paper-mill-in-nepal-closing--cms-5946 |access-date=27 July 2021 |website=Global Paper Money |archive-date=27 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210727082210/https://www.globalpapermoney.com/largest-paper-mill-in-nepal-closing--cms-5946 |url-status=live }}</ref> వ్యవసాయ భూములు, వ్యవసాయ శ్రామిక శక్తి పెరగడంతో ఆహార సరఫరా పెరిగి మెరుగైన పోషణ లభించింది. మొక్కజొన్న ఉత్పత్తి 1961లో 500,000 టన్నుల నుండి 1991లో 1 మిలియన్ టన్నులకు పెరిగింది. చైనా సాంకేతిక సహాయంతో 1982లో నవల్పరాసి జిల్లా సున్వాల్ వద్ద లుంబినీ షుగర్ మిల్స్ నిర్మించబడింది.<ref>{{Cite news |date=13 January 1964 |title=NEPAL GETS HELP OF EAST AND WEST; Aid Projects were sped by China, Russia, U. S. and India. |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1964/01/13/archives/nepal-gets-help-of-east-and-west-aid-projects-sped-by-china-russia.html |access-date=26 July 2022 |issn=0362-4331 |archive-date=26 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220726233223/https://www.nytimes.com/1964/01/13/archives/nepal-gets-help-of-east-and-west-aid-projects-sped-by-china-russia.html |url-status=live }}</ref><ref name=":4" /> గోరఖాలీ రబ్బరు పరిశ్రమల స్థాపన వల్ల ఝాపా, ఇల్లం సహా తూర్పు నేపాల్‌లోని అనేక ఇతర ప్రదేశాలలో మొట్టమొదటిసారిగా రబ్బరు సాగు ప్రారంభమైంది.<ref>{{Cite web |title=Rubber industry readied for operation in Jhapa |url=https://english.khabarhub.com/2021/27/166439/ |access-date=30 July 2022 |website=Khabarhub |language=en |archive-date=30 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220730180632/https://english.khabarhub.com/2021/27/166439/ |url-status=live }}</ref><ref>Poudel, M., Adhikari, P., Dhungana, S., Paudel, S., Thapa, K., Bidari, A., & Manandhar, R. (2020). Economics of rubber production in Jhapa, Nepal. ''Journal of Agriculture and Natural Resources'', ''3''(1), 198-208.</ref><ref>{{Cite news |last=BHANDARI |first=TILAK |date=1 March 2021 |title=Saving Rubber Industries and Save Environment in Nepal |work=TILAK |url=https://www.irjr-n.org/rubber/saving-rubber-industries-and-save-environment-in-nepal/ |access-date=2 June 2024 |archive-date=1 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231001090258/https://www.irjr-n.org/rubber/saving-rubber-industries-and-save-environment-in-nepal/ |url-status=live }}</ref> భృకుటి పల్ప్ అండ్ పేపర్, హేతౌడ టెక్స్‌టైల్స్ వంటి వ్యవసాయ ఆధారిత పరిశ్రమల స్థాపన, పెద్ద సంఖ్యలో కార్పెట్, గార్మెంట్ పరిశ్రమల ఏర్పాటు వ్యవసాయ ఉత్పత్తులను మార్చడానికి ఉపయోగపడి ఆర్థిక వ్యవస్థకు ఎంతగానో దోహదపడ్డాయి.<ref>Kharel, K. R., & Upadhyaya, Y. M. (2021). Contribution of Cottage and Small Scale Industries for Boosting Nepalese Economy. ''Tribhuvan University Journal'', ''36''(01), 45-57.</ref> === రాజకీయ విజయాలు === [[File:Nepal development regions.png|thumb|నేపాల్ 5 అభివృద్ధి ప్రాంతాలతో పరిపాలనా విభజన]] బీరేంద్ర హయాంలో 2037 బిఎస్ లో ప్రజాస్వామ్యం కోసం ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ జరిగింది, ఇందులో బహుళ-పార్టీ వ్యవస్థ లేదా పంచాయతీ వ్యవస్థ అనే ఎంపికలు ఇచ్చారు. పంచాయతీ యుగంలో జాతీయ ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ తర్వాత ఆయన సమతుల్య అభివృద్ధిని సృష్టించడానికి దేశాన్ని 5 అభివృద్ధి ప్రాంతాలుగా విభజించారు. ప్రతి విభాగాన్ని సంవత్సరానికి ఒకసారి సందర్శించారు; 1990 ప్రజాస్వామ్య ఉద్యమం తర్వాత ఈ సందర్శనలు నిలిపివేయబడ్డాయి.<ref name=":5">{{Cite journal |last=Khadka |first=Narayan |date=1991 |title=Nepal's Stagnant Economy: The Panchayat Legacy |url=https://www.jstor.org/stable/2645224 |journal=Asian Survey |volume=31 |issue=8 |pages=694–711 |doi=10.2307/2645224 |jstor=2645224 |issn=0004-4687 |access-date=2 June 2024 |archive-date=8 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230308142638/https://www.jstor.org/stable/2645224 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> అంతకుముందు నియంతృత్వ పాలన ఉన్నప్పటికీ, మద్దతుదారులు, రాజ కుటుంబ సభ్యుల నుండి నిరంతర ఒత్తిడి ఉన్నప్పటికీ రాజు ఎల్లప్పుడూ రాజ్యాంగ పరిమితులకు లోబడి పనిచేశారు, వాటిని ఎన్నడూ ఉల్లంఘించలేదు. దేశంలో ఏదైనా రాజకీయ సంక్షోభం వచ్చినప్పుడు రాజు బీరేంద్ర ఎప్పుడూ ముందుండేవారు. మధ్యంతర ఎన్నికలు (2051), సాధారణ ఎన్నికలు (2056) ఆయన సుపరిపాలనకు నిదర్శనాలు. రాజ్యాంగానికి సంబంధించిన ఏవైనా రాజకీయ విషయాలపై సలహా కోసం రాజు క్రమం తప్పకుండా సుప్రీం కోర్టును సంప్రదించేవారు, తద్వారా ఆయన రాజ్యాంగ సరిహద్దులను ఎన్నడూ అధిగమించలేదు. దేశ వ్యవహారాలను చర్చించేందుకు ప్రతి గురువారం తన ప్యాలెస్‌లో రాజు, ప్రధానమంత్రి సమావేశమయ్యే సంస్కృతిని ఆయన సృష్టించారు.<ref>{{Cite web |title=King Birendra's 30-year reign- Nepali Times |url=http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=8412#.YtSEQ0xBzDc |access-date=17 July 2022 |website=archive.nepalitimes.com |archive-date=17 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220717220315/http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=8412#.YtSEQ0xBzDc |url-status=live }}</ref> === సామాజిక సంస్కరణలు === తక్కువ అక్షరాస్యత స్థాయిలు జాతీయ పురోగతికి ప్రధాన ఆటంకం అని గుర్తించిన రాజు బీరేంద్ర విద్యావ్యవస్థ అభివృద్ధిని తన జాతీయ ప్రాధాన్యతగా మార్చుకున్నారు. 1971 నుండి ప్రారంభమైన పంచవర్ష ప్రణాళిక ప్రధానంగా కొత్త విద్యా సంస్థలను నిర్మించడం, ప్రస్తుత విద్యా వ్యవస్థ సామర్థ్యాన్ని పెంచడంపై దృష్టి సారించింది. తన పట్టాభిషేక శుభ సందర్భంగా నేపాలీ పౌరులందరికీ ప్రాథమిక విద్య ఉచితం అని రాజు బీరేంద్ర ప్రకటించారు.<ref>{{Cite web |title=Thirty years of King Birendra's reign- Nepali Times |url=http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=11394#.YtMnxkxBzDc |access-date=16 July 2022 |website=archive.nepalitimes.com |archive-date=16 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220716220150/http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=11394#.YtMnxkxBzDc |url-status=live }}</ref> 1978లో రాజ ఆమోదంతో అన్ని విద్యా సామగ్రి విద్యా సంస్థలకు ఉచితంగా పంపిణీ చేయబడింది.<ref>{{cite journal | url=http://www.jstor.org/stable/45242336 | jstor=45242336 | title=The Role of Free Compulsory Primary Education Policy for the Political Development in Nepal | last1=Janjua | first1=Saba Javeed | journal=Strategic Studies | year=2006 | volume=26 | issue=1 | pages=100–131 | access-date=2 June 2024 | archive-date=18 April 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230418221903/https://www.jstor.org/stable/45242336 | url-status=live }}</ref> రాజు బీరేంద్ర రాయల్ నేపాల్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీకి పోషకుడిగా మారారు. ఇది దేశంలో సైన్స్, టెక్నాలజీని అభివృద్ధి చేసే రంగంలో పనిచేసింది. ఈ ప్రాంతంలోని భాష, సంస్కృతిని పరిరక్షించడానికి ఆయన 1986లో మహేంద్ర సంస్కృత విశ్వవిద్యాలయంను స్థాపించారు. సోషల్ ప్రాక్టీసెస్ రిఫార్మ్ యాక్ట్ (2033 బి.ఎస్) కింద 1976లో నేపాల్‌లో వరకట్న వ్యవస్థ నేరంగా పరిగణించబడింది. పంచవర్ష ప్రణాళికలో భాగంగా పోస్ట్-గ్రాడ్యుయేట్ విద్యార్థులు గ్రామీణ ప్రాంతాల్లోని అభివృద్ధి పనులకు తమ ఒక-సంవత్సర సేవను అందించాల్సిన జాతీయ సేవా విధానాన్ని రాజు బీరేంద్ర ప్రారంభించారు. చరిత్రను భద్రపరిచే ప్రక్రియను ప్రారంభించి 1975లో నేచురల్ హిస్టరీ మ్యూజియంను స్థాపించారు. దేశంలో మాదకద్రవ్యాల వ్యాపారం, స్మగ్లింగ్ లేదా డ్రగ్స్ రవాణాను నిషేధిస్తూ 22 సెప్టెంబర్ 1976న నార్కోటిక్ డ్రగ్స్ (కంట్రోల్) చట్టం, 2033ను అమలు చేశారు.<ref>{{Cite web |last=diwakar |date=25 May 2021 |title=Narcotics law in Nepal: Everything you need to know about – OnlineKhabar English News |url=https://english.onlinekhabar.com/narcotics-law-in-nepal-everything-you-need-to-know-about.html |access-date=18 July 2022 |language=en-GB |archive-date=18 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220718023120/https://english.onlinekhabar.com/narcotics-law-in-nepal-everything-you-need-to-know-about.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Mahat |first=Sunny |title=How the ban came about andhow long it will stay in place |url=https://theannapurnaexpress.com/news/how-the-ban-came-about-andhow-long-it-will-stay-in-place-1479 |access-date=18 July 2022 |website=The Annapurna Express |language=en |archive-date=18 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220718023121/https://theannapurnaexpress.com/news/how-the-ban-came-about-andhow-long-it-will-stay-in-place-1479 |url-status=live }}</ref> === అభివృద్ధి విధానం === జనాభా, రోజువారీ రోడ్డు ట్రాఫిక్ ప్రకారం రోడ్ల అభివృద్ధి, గ్రామీణ ప్రాంతాలను విమానాశ్రయాలతో అనుసంధానించే విధానాన్ని బీరేంద్ర తీసుకున్నారు. అభివృద్ధి లక్ష్యాలను సాధించడానికి ఆయన అనేక ప్రభుత్వ సంస్థలను పునర్నిర్మించారు. రహదారుల నిర్మాణం, పారిశుధ్యం, శాస్త్రీయ, సాంకేతిక శిక్షణలపై నొక్కిచెప్పారు.<ref>{{Cite news |last=Montgomery |first=Paul L. |date=24 February 1975 |title=King With a Sense of Mission |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1975/02/24/archives/king-with-a-sense-of-mission-birendra-bir-bikram-shah-dev.html |access-date=24 July 2022 |issn=0362-4331 |archive-date=24 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220724230827/https://www.nytimes.com/1975/02/24/archives/king-with-a-sense-of-mission-birendra-bir-bikram-shah-dev.html |url-status=live }}</ref> కేంద్ర ప్రణాళికా సంస్థకు సంబంధించి నిర్వహించిన సమగ్ర అధ్యయనం 1972లో జాతీయ ప్రణాళికా సంఘం పునర్నిర్మాణానికి, 1987లో చిన్న చిన్న మార్పులకు దారితీసింది.<ref name=":4" /> ప్రభుత్వ విధానం ప్రధానంగా పర్యావరణ పరిరక్షణ, వ్యవసాయం, విద్యపై దృష్టి సారించింది. == విమర్శలు == === స్తబ్దుగా ఉన్న ఆర్థిక వ్యవస్థ === రాజు బీరేంద్ర అభివృద్ధికి అనుకూలమైన రాజుగా గుర్తుంచుకోబడినప్పటికీ, తన తండ్రి మహేంద్ర వలె దేశాన్ని వేగవంతమైన అభివృద్ధి దిశగా నడపలేకపోవడంపై ఆయన విమర్శలు కూడా ఎదుర్కొన్నారు. ఆయనకు రాజకీయ సంకల్పం ఉన్నప్పటికీ త్వరితగతిన అభివృద్ధి సాధించగల నైపుణ్యం లేకపోయింది. ప్రకృతి పరిరక్షణ ప్రయత్నాలు, సంస్కృతి, చరిత్ర పట్ల ఆయనకున్న శ్రద్ధ ఆర్థికాభివృద్ధికి ఆటంకాలుగా మారాయి. నిరంకుశ పాలకుడిగా ఆయన హయాంలో పంచాయతీ పాలన స్థిరమైన ఆర్థిక వ్యవస్థను మాత్రమే సృష్టించింది.<ref name=":5" /> === పరిపాలనా వైఫల్యం === రాజు బీరేంద్ర ఆధ్వర్యంలో పంచాయతీ పాలన విఫలమైందని చరిత్రకారులు ఎత్తిచూపుతున్నారు. ఆయన తన పాలనలో ఎక్కువ విదేశీ పెట్టుబడులను తీసుకురాలేకపోయారు, ఆయన తీసుకువచ్చిన అన్ని కార్యక్రమాలు, సంస్కరణలు తన తండ్రి వారసత్వంగా కొనసాగినవే. ఆయన తండ్రి గతంలో స్థాపించిన వివిధ సంస్థలను పునర్నిర్మించారు, తన తండ్రి ఊహించిన అభివృద్ధి ప్రణాళికలను మాత్రమే అమలు చేశారు.<ref>{{Cite web |last=Bhattarai |first=Kamal Dev |title=Six decades of American aid |url=https://theannapurnaexpress.com/news/six-decades-of-american-aid-1746 |access-date=23 July 2022 |website=The Annapurna Express |language=en |archive-date=30 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220730173822/https://theannapurnaexpress.com/news/six-decades-of-american-aid-1746 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Sharma |first=Sarthak Mani |date=3 September 2015 |title=High time to lift ban |url=https://archive.nepalitimes.com/article/nation/cannabis-high-time-to-lift-ban,2548 |access-date=23 July 2022 |website=nepalitimes |archive-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220723020000/https://archive.nepalitimes.com/article/nation/cannabis-high-time-to-lift-ban,2548 |url-status=live }}</ref><ref>{{Citation |title=Can WATER Change Nepal's FUTURE? – VisualPolitik EN | date=3 May 2018 |url=https://www.youtube.com/watch?v=8HDQs1H32LI |language=en |access-date=23 July 2022 |archive-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220723020000/https://www.youtube.com/watch?v=8HDQs1H32LI |url-status=live }}</ref> === విఫలమైన అభివృద్ధి ప్రయత్నాలు === బీరేంద్ర వివిధ సంస్థలను పునర్నిర్మించి అనేక అభివృద్ధి ప్రణాళికలను తీసుకువచ్చినప్పటికీ, ఆయన అభివృద్ధి ప్రయత్నాలు చాలావరకు విఫలమయ్యాయి. ఇది దేశంలో ఎలాంటి సమూల మార్పులకైనా ఆటంకం కలిగించింది. ఆయన కాలంలో నిర్మించిన అనేక విమానాశ్రయాలు, రోడ్లు చాలా అరుదుగా ఉపయోగించబడ్డాయి, చివరికి వాటిని మూసివేయవలసి వచ్చింది. కొత్తగా నిర్మించిన రోడ్లను చాలా తక్కువ వాహనాల యాజమాన్యం కారణంగా అరుదుగా ఉపయోగించారు, ఇది ఆర్థికాభివృద్ధికి పెద్దగా దోహదపడలేదు.<ref name=":4" /> === పంచాయతీ వ్యవస్థ పతనం === కొంతమంది చరిత్రకారులు, సమానత్వ వ్యతిరేకులు పంచాయతీ పాలన పతనానికి బీరేంద్రనే ఏకైక కారణంగా భావిస్తారు. 1980ల కాలంలో రాజకీయ సంస్థలపై ఆయన సడలించిన ఆంక్షల వల్ల అంతకుముందు అధికారంలో లేని పార్టీలకు బలం చేకూర్చింది.<ref name="BBC" /> == వ్యక్తిత్వం == చాలా చిన్న వయస్సు నుండి బీరేంద్ర ఒక దయగల యువరాజు అని ఆయన ఈటన్ ఉపాధ్యాయులు అభివర్ణించారు.<ref>{{Cite web |title=A king who could do no wrong- Nepali Times |url=http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=13873#.Yt3PbLpBzDc |access-date=24 July 2022 |website=archive.nepalitimes.com |archive-date=5 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230305183749/http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=13873#.Yt3PbLpBzDc |url-status=live }}</ref> "పాఠశాల అసెంబ్లీలో తన పూర్తి పేరు చదివినప్పుడు సిగ్గుపడే చాలా మంచి కుర్రాడు" అని అతని ఈటన్ క్లాస్‌మేట్స్ గుర్తు చేసుకున్నారు.<ref>{{Cite web |last=Malhotra |first=Inder |date=4 June 2001 |title=Obituary: King Birendra of Nepal |url=http://www.theguardian.com/news/2001/jun/04/guardianobituaries.nepal |access-date=15 May 2021 |website=[[The Guardian]]}}</ref> ప్రముఖ నేపాలీ మీడియా వ్యక్తి నీర్ షా బీరేంద్రను దయగల, అభివృద్ధిని ప్రేమించే రాజుగా వర్ణించారు.<ref>{{Cite web |date=3 June 2019 |title=Investigation into royal massacre was designedly flawed: Neer Shah (With video) |url=https://nepalireporter.com/2019/06/256010 |access-date=26 July 2022 |website=Reporters Nepal |language=en |archive-date=24 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220124230408/https://nepalireporter.com/2019/06/256010 |url-status=live }}</ref> రాజు చుట్టూ ఉన్న రాయలిస్టులు, వివిధ పండితులు ఇతరుల అభిప్రాయాలను వినగలిగే సాధారణ రాజుగా ఆయనను నిర్వచించారు.<ref name=":6" /><ref>{{Cite web |title=Swiss author pens Nepali classic |url=https://www.swissinfo.ch/eng/swiss-author-pens-nepali-classic/2211924 |access-date=30 July 2022 |website=SWI swissinfo.ch |date=20 September 2001 |language=en |archive-date=2 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230102065712/https://www.swissinfo.ch/eng/swiss-author-pens-nepali-classic/2211924 |url-status=live }}</ref> తన చుట్టూ ఉన్న వ్యక్తుల అభ్యర్థనలను కాదనలేకపోవడం, ఇతరులను ఆదేశించకుండా గుమస్తాలాగా తానే స్వయంగా పనిచేయడం వంటి ఆయన బలహీనతలను కూడా వారు విమర్శించారు.<ref name=":6">{{Cite book |last=Khanal |first=Rewati Raman |title=अनिभूति र अभिव्यक्ति (आत्म कथा) |publisher=Pradipta Printing and Publishing |year=2016 |edition=First |location=Kathmandu |language=ne}}</ref> బీరేంద్ర 2036 B.S. జన్మత్ సంగ్రహ (1980 ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ) కు అనుమతించారు. ఇది ప్రజాస్వామ్యం వైపు ఒక అడుగుగా పరిగణించబడింది. అయితే ప్రజాస్వామ్యం కోసం వాదిస్తున్న నాయకులు, చరిత్రకారులు ప్రజాభిప్రాయ సేకరణలో అవకతవకలు జరిగాయని ఆరోపించారు.<ref>{{Cite web |url=https://www.kullabs.com/classes/subjects/units/lessons/notes/note-detail/1971 |title=Political Events from 2036 to 2046 B.S. |access-date=23 July 2019 |archive-date=27 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200727000243/https://www.kullabs.com/classes/subjects/units/lessons/notes/note-detail/1971 |url-status=usurped }}</ref> ప్రజా ఉద్యమం I తరువాత ఆయన నేపాల్‌లో రాజ్యాంగ రాచరికాన్ని స్థాపించారు.<ref>{{Cite news |date=11 November 1990 |title=Nepal's King Gives Way to Multiparty Democracy |newspaper=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/11/11/world/nepal-s-king-gives-way-to-multiparty-democracy.html |access-date=23 July 2019 |archive-date=23 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123071716/https://www.nytimes.com/1990/11/11/world/nepal-s-king-gives-way-to-multiparty-democracy.html |url-status=live }}</ref> బీరేంద్ర ప్రజాస్వామ్య దృక్పథాలు, సరళ స్వభావం పీపుల్స్ మూవ్‌మెంట్ I (1990) విజయానికి దారితీసి ఉండవచ్చని కొంతమంది చరిత్రకారులు ఊహించారు.<ref>{{Cite book |last1=Katawal |first1=Rookmangud |title=Aatmakatha ["Autobiography"] |date=2014 |isbn=978-9937874076 |edition=paperback |location=Nepal |language=ne |author-link1=Rookmangud Katawal|publisher=Publication nepalaya pvt. Limited}}<!--|access-date=29 September 2015--></ref> ఇతర దక్షిణాసియా దేశాలతో నేపాల్ విదేశీ సంబంధాలను బలోపేతం చేయడానికి ఆసియాలో సార్క్ (SAARC) ను ప్రవేశపెట్టిన ఘనత ఆయనకే దక్కుతుంది. == ఆరోగ్యం == బీరేంద్ర కరోనరీ ఆర్టరీ వ్యాధితో బాధపడ్డారు.{{citation needed|date=December 2025}} నవంబర్ 1999లో ఆయనకు తేలికపాటి గుండెపోటు రావడంతో లండన్‌లోని క్రామ్‌వెల్ ఆసుపత్రిలో చేరారు. అక్కడ ఆయనకు యాంజియోప్లాస్టీ జరిగింది.<ref>{{Cite web |date=2000 |title=Clean bill of health for king |url=https://archive.nepalitimes.com/news.php?id=11073 |access-date=2025-12-12 |website=Nepali Times}}</ref> == స్మారకాలు == చాలా కట్టడాలు, సంస్థలు, గౌరవాలకు రాజు బీరేంద్ర పేరు పెట్టారు. ఆయన పేరు మీద నిర్మించిన స్మారక కట్టడాలకు 2006లో పార్లమెంటు పునరుద్ధరణ తర్వాత, 2008లో రాచరికం ముగిసిన తర్వాత పేర్లు మార్చబడ్డాయి. 2006 రాజకీయ మార్పుల తర్వాత రాజు పేరు మీద నిర్మించిన హైవే పేరును లోక్ మార్గ్‌గా మార్చడానికి ప్రయత్నం జరిగింది. [[File:King Birendra and Queen Aishwarya Statue 20180227 GDK.jpg|thumb|300px|రాజు బీరేంద్ర, రాణి ఐశ్వర్యల విగ్రహం]] === విగ్రహాలు === # ధాంబోజీ చౌక్ ([[నేపాల్‌గంజ్]])<ref>{{Cite web |last=Republica |title=Tension in Dhamboji after late king Birendra's monument erected |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/4858/ |access-date=11 August 2022 |website=My Republica |language=en |archive-date=11 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220811013608/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/4858/ |url-status=live }}</ref> # డాంగ్ జిల్లా<ref>{{Cite web |title=KING BIRENDRA {{!}} Elizabeth Dalziel |url=https://www.elizabethdalziel.com/image/I0000F7nesd8Xfno |access-date=11 August 2022 |website=www.elizabethdalziel.com |archive-date=10 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220810180432/https://www.elizabethdalziel.com/image/I0000F7nesd8Xfno |url-status=live }}</ref> # బీరేంద్రనగర్ (సుర్ఖేత్ జిల్లా)<ref>{{Cite web |last=TV |first=Danfe |date=30 December 2021 |title=A statue of King Birendra was placed in Surkhet |url=https://eng.danfetv.com/?p=52394 |access-date=11 August 2022 |website=Danfe TV- English |language=en-US |archive-date=2 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230102065716/https://eng.danfetv.com/?p=52394 |url-status=live }}</ref> # స్వర్గపురి (శివపురి) # జావలఖేల్ (లలిత్‌పూర్) # బంధ్యబాసిని ఆలయం ([[పోఖారా]]) # పశుపతినాథ్ ఆలయం ([[ఖాట్మండు]]) === పాఠశాలలు === # శ్రీ బీరేంద్ర హయ్యర్ సెకండరీ స్కూల్, భద్రపూర్ మునిసిపాలిటీ, ఝాపా జిల్లా # శ్రీ బీరేంద్ర హయ్యర్ సెకండరీ స్కూల్, చార్‌ఘరే, నువాకోట్ జిల్లా # శ్రీ బీరేంద్ర సార్వజనిక్ హయ్యర్ సెకండరీ స్కూల్, మోరంగ్ జిల్లా # శ్రీ బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, లాఖాంతరి, మోరంగ్ జిల్లా # శ్రీ బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, బేల్బరీ మునిసిపాలిటీ, మోరంగ్ జిల్లా # శ్రీ బీరేంద్ర మాధ్యమిక్ విద్యాలయ, ఝోరహత్, మోరంగ్ జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, కటహరి, మోరంగ్ జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, అర్ఘాఖాంచీ జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, దశరథ్‌చంద్, బైతడి జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, బదికేదార్ రూరల్ మునిసిపాలిటీ, దోతి జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, స్యాంగ్జా జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, నువాకోట్ జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, పర్బత్ జిల్లా # బీరేంద్ర సైనిక్ ఆవాసియా మహావిద్యాలయ, భక్తపూర్ # బీరేంద్ర జ్యోతి సెకండరీ స్కూల్, సోలుఖుంబు సోటాంగ్ === కళాశాలలు === # బీరేంద్ర విద్యా మందిర్ క్యాంపస్, తికాపూర్, కైలాలీ జిల్లా<ref>{{Cite web |last= |date=2018 |title=Institutional Overview |url=https://www.birendracampus.edu.np/about/institutional-overview |access-date=11 August 2022 |website=Birendra Bidhya Mandir Campus |language=en-US |archive-date=2 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202104303/https://www.birendracampus.edu.np/about/institutional-overview/ |url-status=live }}</ref> # బీరేంద్ర మల్టిపుల్ క్యాంపస్, భరత్‌పూర్ # బీరేంద్ర మెమోరియల్ కళాశాల, ధరణ్<ref>{{Cite web |title=About us |url=https://bmcdharan.edu.np/about-us/ |access-date=11 August 2022 |website=Birendra Memorial College |language=en-US |archive-date=6 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220706044603/https://bmcdharan.edu.np/about-us/ |url-status=live }}</ref> # బీరేంద్ర మల్టిపుల్ క్యాంపస్ === ప్రదేశాలు === # బీరేంద్రనగర్, సుర్ఖేత్ జిల్లా # బీరేంద్రనగర్, చిత్వాన్ # బీరేంద్ర చౌక్, బీరేంద్రనగర్ # బీరేంద్ర చౌక్, కాగేశ్వరి-మనోహర మునిసిపాలిటీ # బీరేంద్ర చౌక్, ఫుంగ్లింగ్ మునిసిపాలిటీ # బీరేంద్ర చౌక్, ధరణ్ # బీరేంద్ర చౌక్, తులసీపూర్, డాంగ్ జిల్లా # బీరేంద్ర చౌక్, నేపాల్‌గంజ్ # బీరేంద్ర చౌక్, ఇతహరి # బీరేంద్ర చౌక్, బెని, మ్యాగ్డి # బీరేంద్ర సరస్సు (బీరేంద్ర తాల్), గోర్ఖా జిల్లా # బీరేంద్ర ఐశ్వర్య పార్క్, ధాంగధి # బీరేంద్ర ఐశ్వర్య పార్క్, బాగ్‌లుంగ్ === కట్టడాలు === # బీరేంద్ర మ్యూజియం, ఖాట్మండు దర్బార్ స్క్వేర్ # బీరేంద్ర ఆర్మీ హాస్పిటల్ # బీరేంద్రనగర్ విమానాశ్రయం (సుర్ఖేత్ విమానాశ్రయం) === ఇతరం === # బీరేంద్ర బీర్, జ్యూరిచ్<ref>{{Cite web |last=swissinfo.ch |title=Swiss brewery defends choice of Nepalese monarch on beer bottle |url=https://www.swissinfo.ch/eng/business/birendra-beer_swiss-brewery-defends-choice-of-nepalese-monarch-on-beer-bottle/44076202 |access-date=30 June 2022 |website=SWI swissinfo.ch |date=26 April 2018 |language=en |archive-date=30 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220630152552/https://www.swissinfo.ch/eng/business/birendra-beer_swiss-brewery-defends-choice-of-nepalese-monarch-on-beer-bottle/44076202 |url-status=live }}</ref> # బీరేంద్ర మెమోరియల్ కప్ # బీరేంద్ర పీస్ ఆపరేషన్స్ ట్రైనింగ్ సెంటర్ # బీరేంద్రనగర్ జేసీస్ == పురస్కారాలు == ===జాతీయ పురస్కారాలు=== * మోస్ట్ గ్లోరియస్ మహేంద్ర చైన్<ref>{{Cite web|url=http://www.cyranos.ch/zzshah.jpg|title=Cyranos|access-date=December 19, 2023}}</ref> * [[File:Nepal Pratap Bhaskara.svg|70px]] సావరిన్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ నేపాల్ ప్రతాప్ భాస్కర * [[File:Order of Ojaswi Rajanya (Nepal) - ribbon.svg|70px]] సావరిన్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ఓజస్వి రాజన్య * [[File:Most Refulgent Order of the Star of Nepal.PNG|70px]] సావరిన్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది స్టార్ ఆఫ్ నేపాల్ (ఆర్డర్ ఆఫ్ నేపాల్ తారదీశ) * [[File:Order of Tri Shakti Patta - ribbon bar.svg|70px]] సావరిన్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ త్రి శక్తి పట్టా * [[File:Order of Gorkha Dakshina Bahu.svg|70px]] సావరిన్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ గూర్ఖా దక్షిణ బాహు * [[File:King Mahendra Investiture Medal 1956.gif|70px]] కింగ్ మహేంద్ర ఇన్వెస్టిచర్ మెడల్ గ్రహీత ===విదేశీ పురస్కారాలు=== * {{flag|Thailand}}: నైట్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది రాజమిత్రాభోర్న్ (1986)<ref>{{cite book|title=ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ [สมเด็จพระราชาธิบดี สมเด็จพระราชินี แห่งเนปาล พร้อมด้วยคณะ]|url= https://ratchakitcha.soc.go.th/documents/1573241.pdf|access-date= 9 April 2025|language=TH}}</ref> * {{flag|Denmark}}: నైట్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది ఎలిఫెంట్ (17 అక్టోబర్ 1989) * {{flagu|Japan}}: నైట్ గ్రాండ్ కార్డన్ విత్ కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది క్రిసాన్తిమమ్ (1975) * {{flag|Cyprus}}: గ్రాండ్ క్రాస్ విత్ కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ మకారియోస్ III ఆఫ్ సైప్రస్ (1980) * {{flag|Kingdom of Laos|1952}}: నైట్ గ్రాండ్ కార్డన్ విత్ కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది మిలియన్ ఎలిఫెంట్స్ అండ్ ది వైట్ పారాసోల్ (1970) * {{flagu|Netherlands}}: నైట్ గ్రాండ్ క్రాస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది గోల్డ్ లయన్ ఆఫ్ ది హౌస్ ఆఫ్ నస్సావు (22 మార్చి 1975) * {{flagu|France}}: గ్రాండ్ క్రాస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది లెజియన్ ఆఫ్ ఆనర్ (02/05/1983)<ref>{{Cite web|url=http://www.ambafrance-np.org/Bilateral-relations,651|title=Bilateral relations|website=La France au Népal|access-date=8 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20151018050841/http://www.ambafrance-np.org/Bilateral-relations,651|archive-date=18 October 2015|url-status=dead}}</ref> * {{flagu|Germany}}: గ్రాండ్ క్రాస్ స్పెషల్ క్లాస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ మెరిట్ ఆఫ్ ది ఫెడరల్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ జర్మనీ (1986) * {{flagu|Spain}}: నైట్ గ్రాండ్ క్రాస్ విత్ కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ కార్లోస్ III (19 సెప్టెంబర్ 1983)<ref>{{Cite web|url=http://www.boe.es/boe/dias/1983/09/20/pdfs/A25810-25810.pdf|title=Boletín Oficial del Estado|access-date=8 September 2018|archive-date=29 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200729092616/https://www.boe.es/boe/dias/1983/09/20/pdfs/A25810-25810.pdf|url-status=live}}</ref> * {{flag|Pakistan}}: నిషాన్-ఎ-పాకిస్థాన్ (1983)<ref>{{Cite web |last=Khan |first=Sami |date=27 May 2019 |title=How many Foreign Personalities got Nishan-e-Pakistan? |url=https://pakmcqs.com/pakistan-current-affairs-mcqs/how-many-foreign-personalities-got-nishan-e-pakistan |access-date=24 July 2022 |website=PakMcqs |language=en-US |archive-date=2 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230102065714/https://pakmcqs.com/pakistan-current-affairs-mcqs/how-many-foreign-personalities-got-nishan-e-pakistan |url-status=live }}</ref> * {{flag|Romania}}: గ్రాండ్ క్రాస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది స్టార్ ఆఫ్ రొమేనియా (1975) * {{flag|Chile}}: గ్రాండ్ క్రాస్ విత్ కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ మెరిట్ ఆఫ్ చిలీ (1989) * {{flag|Finland}}: గ్రాండ్ క్రాస్ విత్ కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది వైట్ రోజ్ ఆఫ్ ఫిన్లాండ్ (1988) * {{flag|Egypt}}: కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది నైల్ (1974) * {{flag|Yugoslavia}}: గ్రేట్ స్టార్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది యుగోస్లావ్ స్టార్ (2 ఫిబ్రవరి 1974) * {{flag icon|Romania|1965}} రొమేనియా: నైట్ గ్రాండ్ క్రాస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ 23 ఆగష్టు (1987) * {{flagu|United Kingdom}}: రాయల్ విక్టోరియన్ చైన్ గ్రహీత (23 ఫిబ్రవరి 1975) ===సంఘాల పురస్కారాలు=== * {{flagu|Japan}}: స్కౌట్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ జపాన్ వారి గోల్డెన్ ఫెసెంట్ అవార్డు (1978) == వంశవృక్షం == {{ahnentafel |collapsed=yes |align=center |boxstyle_1=background-color: #fcc; |boxstyle_2=background-color: #fb9; |boxstyle_3=background-color: #ffc; |boxstyle_4=background-color: #bfc; |1= 1. '''నేపాల్ రాజు బీరేంద్ర''' |2= 2. [[మహేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|నేపాల్ రాజు మహేంద్ర]] |3= 3. [[ఇంద్ర (నేపాల్ యువరాణి)|ఇంద్ర రాజ్య లక్ష్మీ దేవి]] |4= 4. [[త్రిభువన్ (నేపాల్ రాజు)|నేపాల్ రాజు త్రిభువన్]] |5= 5. [[కాంతి (నేపాల్ రాణి)|కాంతి రాజ్య లక్ష్మీ దేవి]] |6= 6. హరి షంషేర్ జంగ్ బహదూర్ రాణా |7= 7. మేఘా కుమారి రాజ్య లక్ష్మీ |8= 8. [[పృథ్వి (నేపాల్ రాజు)|నేపాల్ రాజు పృథ్వి]] |9= 9. దివ్యేశ్వరి రాజ్య లక్ష్మీ దేవి |10= 10. ఛత్రా, బర్హగావ్, ఔధ్ రాజా అర్జన్ సింగ్ సాహిబ్ |11= 11. కృష్ణావతి దేవి సాహిబా |12= 12. జుద్ధా షంషేర్ జంగ్ బహదూర్ రాణా (లమ్‌జుంగ్, కాస్కీ మహారాజు) |13= 13. పద్మా కుమారి |14= 14. ఎన్. బిక్రమ్ షా |15= }} == ఇవి కూడా చూడండి == *హత్యకు గురైన దేశాధినేతల జాబితా *నేపాల్ రాజు బీరేంద్ర విదేశీ పర్యటనల జాబితా *బీరేంద్ర, ఐశ్వర్యల వివాహం *బీరేంద్ర (నేపాల్ రాజు) పట్టాభిషేకం == మూలాలు == {{Reflist}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef | rows=2 | before=[[మహేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|మహేంద్ర]]}} {{s-ttl | title=నేపాల్ [[యువరాజు]] | years=1955–1972}} {{s-aft | rows=2 | after=[[దీపేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|దీపేంద్ర]]}} |- {{s-ttl | title=[[నేపాల్ రాజుల జాబితా|నేపాల్ రాజు]] | years=1972–2001}} {{s-end}} {{Heads of State of Nepal}} {{Authority control}} [[వర్గం:2001లో నేపాల్‌లో జరిగిన హత్యలు]] [[వర్గం:నేపాల్ రాజులు]] [[వర్గం:బ్రిటిష్ ఫీల్డ్ మార్షల్స్]] [[వర్గం:21వ శతాబ్దంలో హత్యకు గురైన చక్రవర్తులు]] [[వర్గం:21వ శతాబ్దపు ఆసియా చక్రవర్తులు]] [[వర్గం:నేపాలీ హిందువులు]] [[వర్గం:నేపాల్ హత్య బాధితులు]] [[వర్గం:నేపాల్‌లో తుపాకీతో మరణాలు]] [[వర్గం:ఈటన్ కళాశాల పూర్వ విద్యార్థులు]] [[వర్గం:టోక్యో విశ్వవిద్యాలయ పూర్వ విద్యార్థులు]] [[వర్గం:హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయ పూర్వ విద్యార్థులు]] [[వర్గం:1945 జననాలు]] [[వర్గం:2001 మరణాలు]] [[వర్గం:నేపాల్‌లో హత్య చేయబడిన వ్యక్తులు]] [[వర్గం:గ్రాండ్ క్రాస్ ఆఫ్ ది లెజియన్ ఆఫ్ ఆనర్ గ్రహీతలు]] [[వర్గం:గ్రాండ్ క్రాసెస్ స్పెషల్ క్లాస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ మెరిట్ ఆఫ్ ది ఫెడరల్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ జర్మనీ]] [[వర్గం:గ్రాండ్ క్రాసెస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది స్టార్ ఆఫ్ రొమేనియా]] [[వర్గం:నిషాన్-ఎ-ఇంతియాజ్ గ్రహీతలు]] [[వర్గం:షా వంశం]] [[వర్గం:ఆసియాలో హత్యలు, ఆత్మహత్యలు]] [[వర్గం:నేపాల్ అంతర్యుద్ధంలో పాల్గొన్న వ్యక్తులు]] [[వర్గం:హిందూ చక్రవర్తులు]] [[వర్గం:ఆసియాలో హత్యకు గురైన దేశాధినేతలు]] [[వర్గం:నేపాలీ కమ్యూనిస్ట్ వ్యతిరేకులు]] [[వర్గం:2001లో హత్య చేయబడిన రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:రాయల్ విక్టోరియన్ చైన్ గ్రహీతలు]] [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు ఆసియా చక్రవర్తులు]] 04z1rsdnjpdfrww4dgklqyprch6xj5i 4942803 4942802 2026-08-24T01:07:30Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 4942803 wikitext text/x-wiki {{Short description|1972 నుండి 2001 వరకు నేపాల్ రాజు}} {{Use dmy dates|date=September 2023}} {{Infobox royalty | name = బీరేంద్ర | birth_name = బీరేంద్ర బీర్ బిక్రమ్ షా దేవ్ | succession = [[నేపాల్ రాజు]] | image = Birendra Bir Bikram Shah c. 1967 (restoration).jpg | caption = బీరేంద్ర {{circa|1967}} | reign = 31 జనవరి 1972 – 1 జూన్ 2001 | coronation = 24 ఫిబ్రవరి 1975 | cor_type = [[బీరేంద్ర (నేపాల్ రాజు) పట్టాభిషేకం|పట్టాభిషేకం]] | predecessor = [[మహేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|మహేంద్ర]] | successor = [[దీపేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|దీపేంద్ర]] | reg_type = {{nowrap|[[నేపాల్ ప్రధాన మంత్రుల జాబితా|ప్రధాన మంత్రులు]]}} | regent = {{List collapsed|title=''జాబితా చూడండి''|1=[[కీర్తి నిధి బిస్తా]]<br/>[[నాగేంద్ర ప్రసాద్ రిజాల్]]<br/>[[తులసి గిరి]]<br/>[[సూర్య బహదూర్ థాపా]]<br/>[[లోకేంద్ర బహదూర్ చంద్]]<br/>[[మారిచ్ మాన్ సింగ్ శ్రేష్ఠ]]<br/>[[కృష్ణ ప్రసాద్ భట్టారాయ్]]<br/>[[గిరిజా ప్రసాద్ కొయిరాలా]]<br/>[[మన్ మోహన్ అధికారి]]<br/>[[షేర్ బహదూర్ దేవుబా]]}} | full_name = బీరేంద్ర బీర్ బిక్రమ్ షా దేవ్ <br /> {{langx|ne|वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह देव|italics=yes}} | regnal_name = శ్రీ పంచ్ మహారాజాధిరాజ్ బీరేంద్ర బీర్ బిక్రమ్ షా దేవ్ <br /> {{langx|ne|श्री५ महाराजाधिराज वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह देव|italics=yes}} | spouse = {{marriage|[[ఐశ్వర్య (నేపాల్ రాణి)|రాణి ఐశ్వర్య]]|1970}} | issue = [[దీపేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|యువరాజు దీపేంద్ర]]<br />[[శృతి (నేపాల్ యువరాణి)|యువరాణి శృతి]]<br />[[నిరాజన్ (నేపాల్ యువరాజు)|యువరాజు నిరాజన్]] | dynasty = [[షా వంశం|షా]] | father = [[మహేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|రాజు మహేంద్ర]] | mother = [[ఇంద్ర (నేపాల్ యువరాణి)|ఇంద్ర రాజ్య లక్ష్మీ దేవి]] | birth_date = {{Birth date|1945|12|29|df=y}} | birth_place = [[నారాయణహితి రాజభవనం]], [[ఖాట్మండు]], [[నేపాల్ రాజ్యం|నేపాల్]] | death_date = {{Death date and age|2001|6|1|1945|12|28|df=y}} | death_place = నారాయణహితి రాజభవనం, ఖాట్మండు, నేపాల్ | death_cause = [[నేపాల్ రాజకుటుంబ హత్యకాండ|హత్య]] (తుపాకీ గాయాలు) | religion = [[హిందూ మతం]] | signature = }} శ్రీ పంచ్ '''బీరేంద్ర బీర్ బిక్రమ్ షా దేవ్''' ({{langx|ne|वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह देव}}; 29 డిసెంబర్ 1945 – 1 జూన్ 2001) 1972 నుండి 2001లో జరిగిన నేపాల్ రాజకుటుంబ హత్యకాండలో హత్యకు గురయ్యే వరకు నేపాల్ రాజుగా ఉన్నారు. బీరేంద్ర అప్పటి రాజు మహేంద్ర, యువరాణి ఇంద్రల మొదటి కుమారుడు. 1972లో ఆయన సింహాసనాన్ని అధిష్టించినప్పుడు తన తండ్రి నుండి ''పంచాయతీ'' వ్యవస్థను వారసత్వంగా పొంది నేపాల్‌కు సంపూర్ణ రాచరికాధికారితో పాలించారు. 1990 విప్లవం తరువాత ఆయన ఆ వ్యవస్థను రద్దు చేసి రాజకీయ పార్టీలపై ఉన్న నిషేధాన్ని ఎత్తివేశారు. ప్రజాస్వామ్య రాజ్యాంగ రాచరికంలో దేశాధినేతగా వ్యవహరిస్తూ కొత్త రాజ్యాంగాన్ని ప్రకటించారు. 1996లో [[నేపాల్ కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ (మావోయిస్ట్ సెంటర్)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ నేపాల్]] తిరుగుబాటు ప్రారంభించినప్పుడు ఆయన పాలన చివరి భాగంలో నేపాల్ అంతర్యుద్ధం ప్రారంభమైంది. == బాల్యం, విద్యాభ్యాసం == బీరేంద్ర [[ఖాట్మండు]]లోని నారాయణహితి రాజభవనంలో అప్పటి యువరాజు మహేంద్ర బీర్ బిక్రమ్ షా దేవ్, ఆయన మొదటి భార్య యువరాణి ఇంద్ర రాజ్య లక్ష్మీ దేవిల రెండవ కుమారుడిగా జన్మించారు. బీరేంద్ర మహేంద్రకు పెద్ద కుమారుడు కానప్పటికీ, మహేంద్ర మొదటి కుమారుడు రవీంద్ర షా ఆయన వివాహానికి ముందే జన్మించడం, ఒక గురుంగ్ మహిళకు జన్మించడం వల్ల అతన్ని "చట్టవిరుద్ధమైన బిడ్డగా" పరిగణించారు. దీనివల్ల బీరేంద్ర యువరాజుగా, వారసుడిగా ప్రకటించబడ్డారు.<ref name="DT">{{Cite news |title=King Birendra of Nepal |url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1309622/King-Birendra-of-Nepal.html |work=Daily Telegraph |date=23 August 2001 |access-date=21 July 2008 |archive-date=15 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230315200029/https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1309622/King-Birendra-of-Nepal.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.chandra-thapa.com.np/2014/01/the-late-king-birendra-bir-bikram-shah-childhoow-picture.html|title=The Late King Birendra Bir Bikram Shah – Childhood Picture|access-date=23 July 2015|archive-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726232512/http://www.chandra-thapa.com.np/2014/01/the-late-king-birendra-bir-bikram-shah-childhoow-picture.html|url-status=dead}}</ref> బీరేంద్ర తన సోదరుడు జ్ఞానేంద్రతో కలిసి [[డార్జిలింగ్]]లోని సెయింట్ జోసెఫ్ స్కూల్ (జెసూట్ పాఠశాల)లో ఎనిమిదేళ్లపాటు చదువుకున్నారు. 13 మార్చి 1955న వారి తాత రాజు త్రిభువన్ మరణించడంతో వారి తండ్రి నేపాల్ సింహాసనాన్ని అధిష్టించారు. తండ్రి రాజు కావడంతో బీరేంద్ర నేపాల్ [[యువరాజు]] అయ్యారు. 1959లో బీరేంద్ర యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లోని ఈటన్ కళాశాలలో చేరారు. 1964 వరకు ఈటన్‌లో చదివిన తరువాత ఆయన నేపాల్‌కు తిరిగి వచ్చి దేశంలోని మారుమూల ప్రాంతాలకు కాలినడకన ప్రయాణించి గ్రామాల్లో అందుబాటులో ఉన్న వాటితో నిరాడంబరంగా జీవిస్తూ దేశాన్ని అన్వేషించడం ప్రారంభించారు.<ref name="DT" /> ఆ తరువాత ఆయన టోక్యో విశ్వవిద్యాలయంలో కొంతకాలం గడిపి ఆపై 1967 నుండి 1968 వరకు హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయంలో రాజకీయ సిద్ధాంతాన్ని అభ్యసించి తన విద్యను పూర్తి చేశారు.<ref name="BBC">{{Cite news |title=Birendra: Nepal's monarch of change |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/1365485.stm |publisher=BBC |date=2 June 2001 |access-date=21 July 2008 |archive-date=22 July 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080722202242/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/1365485.stm |url-status=live }}</ref> బీరేంద్ర తన యవ్వనంలో ప్రయాణాలను ఇష్టపడేవారు. కెనడా, లాటిన్ అమెరికా, ఆఫ్రికా, భారతదేశంలోని అనేక ప్రాంతాలు, అనేక ఇతర ఆసియా దేశాలకు ప్రయాణించారు. ఆయన కళాఖండాల సేకర్త, నేపాలీ చేతివృత్తుల కళాకారులకు మద్దతుదారు. హెలికాప్టర్లను నడపడం కూడా నేర్చుకున్నారు.<ref name="NYT">{{Cite news |last=Crossette |first=Barbara |date=3 June 2001 |title=Birendra, 55, Ruler of Nepal's the Hindu Kingdom |work=The New York Times |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0CEEDD143FF930A35755C0A9679C8B63 |access-date=21 July 2008 |archive-date=3 March 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090303085152/http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0CEEDD143FF930A35755C0A9679C8B63 |url-status=live }}</ref> బీరేంద్ర తన రెండవ బంధువు అయిన రాణా కుటుంబానికి చెందిన ఐశ్వర్య రాజ్య లక్ష్మీ దేవిని 27 ఫిబ్రవరి 1970న వివాహం చేసుకున్నారు.<ref>{{Cite book |title=Milestones of History |last=Mainali |first=Pramod |year=2000 |isbn=99946-960-4-1 |page=111 |publisher=Pramod Mainali }}</ref> చరిత్రలో అత్యంత ఖరీదైన హిందూ వివాహ వేడుకలలో ఒకటిగా పేరుగాంచిన ఈ వివాహానికి 9.5 మిలియన్ డాలర్లు ఖర్చు చేశారు.<ref>{{Cite magazine |title=Marriage of Convenience |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,878784-1,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090214175438/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,878784-1,00.html |url-status=dead |archive-date=14 February 2009 |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |date=9 March 1970 |access-date=21 July 2008 }}</ref> == పాలన == === తొలి రోజులు === తన తండ్రి రాజు మహేంద్ర మరణం తర్వాత 31 జనవరి 1972న తన 26వ ఏట బీరేంద్ర నేపాల్ సింహాసనాన్ని అధిష్టించారు. అయితే మొదటి సంవత్సరం రాజు మరణానికి సంతాప దినాలుగా పరిగణించడం, రెండవ సంవత్సరం అశుభకరమైనదిగా మత పండితులు భావించడం వల్ల ఆయన పట్టాభిషేకం 24 ఫిబ్రవరి 1975 వరకు (ఆయనకు 29 ఏళ్లు వచ్చే వరకు) ఆలస్యమైంది.<ref>{{Cite news | author = Bernard Weinraub |date=24 February 1975 |title=World's Only Hindu King Is Crowned in Nepal Ritual |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1975/02/24/archives/worlds-only-hindu-king-is-crowned-in-nepal-ritual-worlds-only-hindu.html |access-date=6 August 2022 |issn=0362-4331 |archive-date=26 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201126145419/https://www.nytimes.com/1975/02/24/archives/worlds-only-hindu-king-is-crowned-in-nepal-ritual-worlds-only-hindu.html |url-status=live }}</ref> [[హిందూ మతం|హిందూ]] చక్రవర్తిగా ఆయన నేపాలీ సంప్రదాయాలను పాటించవలసి వచ్చింది.<ref>{{Cite news |author=Bernard Weinraub |date=23 February 1975 |title=Nepal Begins Ritual Of Royal Coronation |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1975/02/23/archives/nepal-begins-ritual-of-royal-coronation.html |access-date=6 August 2022 |issn=0362-4331 |archive-date=8 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230308141906/https://www.nytimes.com/1975/02/23/archives/nepal-begins-ritual-of-royal-coronation.html |url-status=live }}</ref> === పంచాయతీ యుగం === రాజకీయ పార్టీలపై నిషేధం ఉన్న, స్థానిక, ప్రాంతీయ కౌన్సిల్‌ల (వీటిని పంచాయతీలు అని పిలుస్తారు) ద్వారా పాలన సాగే దేశాన్ని వారసత్వంగా పొందిన బీరేంద్ర సింహాసనాన్ని అధిష్టించిన తర్వాత పూర్తి నిరంకుశ పాలకుడిగా మారారు.<ref name="NYT" /> ''పంచాయతీ'' ప్రభుత్వ వ్యవస్థను నిర్వహించే ప్రయత్నంలో నేపాలీ కాంగ్రెస్ పార్టీకి చెందిన ప్రముఖ నాయకులను తరచుగా అరెస్టు చేసేవారు.<ref name="NYT" /> 1980ల కాలంలో రాజకీయ సంస్థలపై ఉన్న ఆంక్షలు సడలించబడ్డాయి. దీంతో విద్యార్థుల నేతృత్వంలోని ఉదారవాద వర్గాలు నేపాల్‌లో రాజ్యాంగ మార్పులను డిమాండ్ చేయడం ప్రారంభించాయి.<ref name="BBC" /><ref>{{Cite web|url=http://www.nepalhomepage.com/news/century_poll/english/birendra|title=King Birendra Credentials|access-date=23 July 2015|archive-date=17 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201117071004/http://nepalhomepage.com/news/century_poll/english/birendra/|url-status=dead}}</ref> పెరుగుతున్న ప్రజాస్వామ్య అనుకూల ఉద్యమం కారణంగా పార్టీ రహిత లేదా బహుళ-పార్టీ వ్యవస్థ మధ్య ఎంచుకోవడానికి ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ (రిఫరెండం) నిర్వహిస్తామని బీరేంద్ర ప్రకటించారు. రిఫరెండంలో బహుళ-పార్టీ వ్యవస్థ లేదా పంచాయతీ వ్యవస్థ అనే రెండు ఎంపికలు ఇచ్చారు. మే 1980లో జరిగిన ప్రజాభిప్రాయ సేకరణలో పార్టీ రహిత వ్యవస్థ 55% నుండి 45% మెజారిటీతో విజయం సాధించింది.<ref name="Malhotra">{{Cite news |last=Malhotra |first=Inder |date=4 June 2001 |title=King Birendra of Nepal |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/news/2001/jun/04/guardianobituaries.nepal |access-date=21 July 2008 |archive-date=4 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200604100326/https://www.theguardian.com/news/2001/jun/04/guardianobituaries.nepal |url-status=live }}</ref> ఎన్నికల ఫలితం రాజును ఆర్థికంగా, రాజకీయంగా దేశంలో భారీ పునర్నిర్మాణాలు చేపట్టేలా చేసింది. జాతీయ ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ తరువాత ఆయన సమతుల్య అభివృద్ధిని సృష్టించడానికి దేశాన్ని 5 అభివృద్ధి ప్రాంతాలుగా విభజించారు. ప్రతి విభాగాన్ని సంవత్సరానికి ఒకసారి సందర్శించేవారు; 1990లో ఆయన హోదా రాజ్యాంగబద్ధమైన రాచరికంగా మారిన తర్వాత ఈ సందర్శనలు నిలిపివేయబడ్డాయి.<ref name=":5" /> === ప్రజాస్వామ్య యుగం === [[File:Birendra of Nepal with Rajiv Gandhi.jpg|భారత ప్రధాని [[రాజీవ్ గాంధీ]]తో కరచాలనం చేస్తున్న బీరేంద్ర, 1985|thumb]] 1990లో నేపాల్‌లో వరుస సమ్మెలు, ప్రజాస్వామ్య అనుకూల అల్లర్లు చెలరేగాయి. ఈ అల్లర్ల కారణంగా బీరేంద్ర రాజకీయ పార్టీలపై నిషేధాన్ని ఎత్తివేశారు, ఏప్రిల్ 1990లో రాజ్యాంగ చక్రవర్తిగా మారడానికి అంగీకరించారు. ప్రతిపక్ష వర్గాలకు ప్రాతినిధ్యం వహించడానికి, వారి రాజకీయ సంస్కరణల డిమాండ్లను నెరవేర్చడానికి కొత్త రాజ్యాంగాన్ని సిద్ధం చేయడానికి ఆయన ఒక స్వతంత్ర రాజ్యాంగ సిఫార్సు కమిషన్‌ను నియమించారు.<ref>{{Cite web |url=http://countrystudies.us/nepal/53.htm |title=The Constitution of 1990 |access-date=21 July 2008 |publisher=Country Studies |archive-date=5 July 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090705230937/http://countrystudies.us/nepal/53.htm |url-status=live }} {{PD-notice}}</ref> ఈ కమిషన్ ప్రతిపాదిత రాజ్యాంగ ముసాయిదాను 10 సెప్టెంబర్ 1990న ఆయనకు సమర్పించింది. బహుళ-పార్టీ ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థతో బీరేంద్రను రాజ్యాంగ రాచరికానికి దేశాధినేతగా ఈ కొత్త రాజ్యాంగం మార్చింది. ముసాయిదా రాజ్యాంగాన్ని ప్రధాన మంత్రి [[కృష్ణ ప్రసాద్ భట్టారాయ్]], ఆయన మంత్రివర్గం ఆమోదించారు. 9 నవంబర్ 1990న బీరేంద్ర నేపాల్‌ను రాజ్యాంగ రాచరికంగా మార్చే కొత్త రాజ్యాంగాన్ని ప్రకటించారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/news/2001/jun/04/guardianobituaries.nepal|title=King Birendra of Nepal A ruler much loved by his people, he bowed to popular will and surrendered absolute power|newspaper=The Guardian|date=4 June 2001|last1=Malhotra|first1=Inder|access-date=14 December 2016|archive-date=4 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200604100326/https://www.theguardian.com/news/2001/jun/04/guardianobituaries.nepal|url-status=live}}</ref> ఒక రాజ్యాంగ చక్రవర్తిగా బీరేంద్ర తన ప్రజాస్వామ్య దృక్పథం, ప్రవర్తనల కారణంగా ఆటోక్రాటిక్ పాలకుడిగా ఉన్నప్పటికంటే ఎక్కువ ప్రజాదరణ పొందారు.<ref>{{Cite web |last=VIEWPOINT |date=2 June 2022 |title=13 Reasons Why Former King Birendra Shah Is the Most Loved Monarch of Nepal |url=https://www.nepwave.com/13-reasons-why-former-king-birendra-shah-is-the-most-loved-monarch-of-nepal/ |access-date=16 July 2022 |website=NEPWAVE |language=en-US |archive-date=16 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220716221904/https://www.nepwave.com/13-reasons-why-former-king-birendra-shah-is-the-most-loved-monarch-of-nepal/ |url-status=dead }}</ref> అయితే, బీరేంద్ర మావోయిస్టు తిరుగుబాటుదారులకు, ప్రభుత్వ బలగాలకు మధ్య జరిగిన నేపాల్ అంతర్యుద్ధం (1996 నుండి 2006 వరకు) నిరోధించలేకపోయారు.<ref name=":1">Sharma, S. (2019). ''The Nepal Nexus: An Inside Account of the Maoists, the Durbar and New Delhi''. Penguin Random House India Private Limited.</ref> === హత్య === 1 జూన్ 2001న, నేపాలీ రాచరిక నివాసమైన నారాయణహితి రాజభవనంలో జరిగిన విందు కార్యక్రమంలో బీరేంద్ర, ఆయన కుటుంబ సభ్యులు ఆయన కుమారుడు యువరాజు దీపేంద్ర చేతిలో దారుణంగా హత్య చేయబడ్డారు.<ref>{{Cite news |last=Crossette |first=Barbara |date=4 June 2001 |title=Birendra, 55, Nepal's King During Transition to Democracy, Is Dead |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2001/06/04/obituaries/birendra-55-nepals-king-during-transition-to-democracy-is-dead.html |access-date=16 July 2022 |issn=0362-4331 |archive-date=31 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181231143809/https://www.nytimes.com/2001/06/04/obituaries/birendra-55-nepals-king-during-transition-to-democracy-is-dead.html |url-status=live }}</ref> తనను తాను కాల్చుకున్న తరువాత కోమాలోకి వెళ్లిన దీపేంద్ర రాజుగా ప్రకటించబడ్డాడు. కానీ ఆయన స్పృహలోకి రాకుండానే కొద్ది రోజుల తర్వాత మరణించినట్లు ప్రకటించబడింది.<ref>{{Cite web |date=1 September 2001 |title=Tragedy in Nepal Royal Family Massacred |url=https://www.hinduismtoday.com/magazine/september-october-2001/2001-09-tragedy-in-nepal-royal-family-massacred/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221107145813/https://www.hinduismtoday.com/magazine/september-october-2001/2001-09-tragedy-in-nepal-royal-family-massacred/ |archive-date=7 November 2022 |access-date=26 July 2022 |website=Hinduism Today |language=en-US}}</ref> ఆ తర్వాత బీరేంద్ర తమ్ముడు జ్ఞానేంద్ర రాజుగా చేయబడ్డాడు.<ref>{{Cite news |last1=West |first1=Julian |date=2 June 2001 |title=Nepal's royal killer is named King as his parents are cremated |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/nepal/1311386/Nepals-royal-killer-is-named-King-as-his-parents-are-cremated.html |url-status=live |url-access=subscription |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/nepal/1311386/Nepals-royal-killer-is-named-King-as-his-parents-are-cremated.html |archive-date=12 January 2022}}{{cbignore}}</ref> == ముఖ్యమైన పనులు, అభివృద్ధి కార్యక్రమాలు == === దౌత్యపరమైన ప్రచారం === [[File:President Ronald Reagan During The State Visit of King Birendra Bir Kikram Shah Dev of Nepal with Joan Rivers in The East Room - DPLA - 60fec4f8987746ef9d0967ac59ae12dc.jpg|thumb|యుఎస్ అధ్యక్షుడు [[రోనాల్డ్ రీగన్]]తో బీరేంద్ర, 1983]] భారతదేశం, చైనా, సోవియట్ యూనియన్ల ఆధిపత్య ప్రభావాలు ఉన్నప్పటికీ ఆయన నేపాల్ స్వాతంత్ర్యాన్ని నిలబెట్టగలిగారు. రాజుగా ఆయన చేసిన మొదటి విదేశీ పర్యటనలు అక్టోబరు 1973లో భారతదేశానికి, రెండు నెలల తర్వాత చైనాకు జరిగాయి.<ref>{{Cite web |title=King Birendra's Historic China Visit |url=http://peoplesreview.com.np/index.php/articles/item/2446-king-birendra-s-historic-china-visit |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150723230223/http://peoplesreview.com.np/index.php/articles/item/2446-king-birendra-s-historic-china-visit |archive-date=23 July 2015 |access-date=23 July 2015}}</ref> ముస్తాంగ్ విప్లవం సమయంలో నేపాల్ నుండి ముస్తాంగ్, చైనా నుండి టిబెట్ విడిపోకుండా అడ్డుకున్నారు.<ref>{{Cite web |date=28 January 2020 |title=खम्पा काण्ड : नेपालबाट मुस्ताङलाई टुक्य्राएर तिब्बत कब्जा गर्न विदेशीले गराएको विद्रोह ! |url=https://www.swadeshnepal.com/2020/01/15628/ |access-date=23 July 2022 |website=Swadesh Nepal |language=en-US |archive-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220723013036/https://www.swadeshnepal.com/2020/01/15628/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=देवकी विष्ट |title=खम्पा विद्रोह' मा लिपुलेक नजिक लडाईं लडेका एक प्रहरीको संस्मरण |url=https://www.breaknlinks.com/nepali/news/2593 |access-date=23 July 2022 |website=Breaknlinks |language=ne |archive-date=10 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220810183457/https://www.breaknlinks.com/nepali/news/2593 |url-status=live }}</ref> చైనాకు వ్యతిరేకంగా పనిచేస్తున్న ఖంపాల తిరుగుబాటును నిరాయుధీకరించడం ద్వారా నేపాల్-చైనా సంబంధాలు కొత్త శిఖరాలకు చేరుకున్నాయి.<ref name=":3">{{Cite web |last=Basnyat |first=Prem Singh |title=A forgotten history |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/67819/ |access-date=22 July 2022 |website=My Republica |language=en |archive-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220723021548/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/67819/ |url-status=live }}</ref><ref name="premBasnyat">{{Cite book |last=Basnyāta |first=P. |title=Nepalese Army in Tibetan Khampa Disarming Mission |date=2007 |publisher=Sarwochcha Man Singh Basnyat |isbn=978-99946-2-863-6}}</ref> [[సార్క్|దక్షిణాసియా ప్రాంతీయ సహకార మండలి (సార్క్)]], దక్షిణాసియా ఆహార నిల్వల స్థాపనకు ఆయన చేసిన విస్తృత ప్రచారం కోసం దేశ ప్రజలు ఆయనను గుర్తుంచుకుంటారు. తన పాలనా కాలంలో ఖాట్మండులో సార్క్ సచివాలయాన్ని కూడా ఏర్పాటు చేయగలిగారు.<ref name=":2">{{Cite web |title=Diplomatic achievements of King Birendra: From Peace Zone Proposal to expansion of foreign relations |url=https://english.nepalpress.com/2021/06/02/diplomatic-achievements-of-king-birendra-from-peace-zone-proposal-to-expansion-of-foreign-relations/ |access-date=16 July 2022 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=1 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221001182551/https://english.nepalpress.com/2021/06/02/diplomatic-achievements-of-king-birendra-from-peace-zone-proposal-to-expansion-of-foreign-relations/ |url-status=live }}</ref> దౌత్య సంబంధాలు కలిగి ఉన్న దేశాల సంఖ్యను 49 నుండి 96కి పెంచుతూ అదనంగా 46 దేశాలతో సంబంధాలు నెలకొల్పగలిగారు. ఐక్యరాజ్యసమితిలో నేపాల్‌ను ఒక శాంతి మండలంగా ప్రచారం చేయడం ద్వారా నేపాల్ తటస్థ విధానాన్ని మరింత బలోపేతం చేశారు.<ref>{{Cite web |title=NRC0015 – Nepali foreign policy and Zone of Peace: an attempt at neutrality? – NIPoRe |url=https://nipore.org/nrc0015-nepali-foreign-policy-and-zone-of-peace-an-attempt-at-neutrality/ |access-date=16 July 2022 |language=en-US |archive-date=7 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220707073318/https://nipore.org/nrc0015-nepali-foreign-policy-and-zone-of-peace-an-attempt-at-neutrality/ |url-status=live }}</ref> ఆసియాలోని రెండు బలమైన దేశాల మధ్య ఉన్న నేపాల్ ఆ రెండు దేశాలతో మంచి సంబంధాలు కలిగి ఉండాలని ఆయన గట్టిగా విశ్వసించారు.<ref name="Malhotra" /> === శాంతికి ప్రోత్సాహం === గౌతమ బుద్ధుని జననం, విదేశీ శక్తులతో అలీన విధానం వంటి చారిత్రక శాంతి హోదాను పరిగణనలోకి తీసుకుని నేపాల్‌ను శాంతి దేశంగా ప్రకటించాలని ఐక్యరాజ్యసమితి సమావేశంలో ఆయన ప్రతిపాదించారు.<ref>{{Cite web |last=Magazine |first=New Spolight |title=Late King Birendra And His Demand For "Peace Zone"Status For Nepal. |url=https://www.spotlightnepal.com/2019/05/15/late-king-birendra-and-his-demand-peace-zonestatus-nepal/ |access-date=16 July 2022 |website=SpotlightNepal |language=en |archive-date=16 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220716202712/https://www.spotlightnepal.com/2019/05/15/late-king-birendra-and-his-demand-peace-zonestatus-nepal/ |url-status=live }}</ref> ఐక్యరాజ్యసమితిలో 116 దేశాలు ఈ ప్రతిపాదనకు మద్దతు ఇచ్చాయి.<ref name=":2" /> తరువాత ఆయన 1986లో "పీస్ కీపింగ్ ట్రైనింగ్ క్యాంప్"ను స్థాపించారు. ఇది 2001లో శాంతి పరిరక్షక బలగాలకు శిక్షణ ఇవ్వడానికి ఒక శిక్షణా సంస్థగా పునర్నిర్మించబడింది. తరువాత దీనిని బీరేంద్ర పీస్ ఆపరేషన్స్ ట్రైనింగ్ సెంటర్గా మార్చారు. ఐక్యరాజ్యసమితి సహకారంతో నేపాల్ శిక్షణ పొందిన శాంతి పరిరక్షక దళాలను పంపడం ప్రారంభించి ఐక్యరాజ్యసమితిలో క్రియాశీల సభ్యునిగా మారింది.<ref>{{Cite web |title=BPOTC {{!}} वीरेन्द्र शान्ति कार्य तालिम केन्दर |url=https://bpotc.nepalarmy.mil.np/ |access-date=16 July 2022 |website=bpotc.nepalarmy.mil.np |archive-date=16 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220716232532/https://bpotc.nepalarmy.mil.np/ |url-status=live }}</ref> 1974లో ఉత్తర హిమాలయ ప్రాంతంలో స్థిరపడిన ఖంపాస్ తిరుగుబాటుదారులను నిరాయుధులను చేయడంలో ఆయన విజయం సాధించారు. ఆయుధాలు అప్పగించిన వారికి భూమి, డబ్బు, పౌరసత్వం ఇచ్చి, వారి ఆయుధాలను జప్తు చేశారు. లొంగిపోని వారు టిబెటన్ ప్రాంతం వైపు వెళ్లకుండా నిషేధించారు.<ref name=":3" /><ref>{{Cite web |last=Saxena |first=Shobhan |date=30 March 2008 |title=The legion of Betrayed Warriors |url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/the-legion-of-betrayed-warriors/articleshow/2910662.cms |access-date=23 July 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220723013041/https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/the-legion-of-betrayed-warriors/articleshow/2910662.cms |url-status=live }}</ref> దేశంలో మావోయిస్టుల విప్లవాన్ని అణచివేయడానికి సైన్యాన్ని ఉపయోగించడాన్ని నిరోధించిన ఘనత కూడా బీరేంద్రకే దక్కుతుంది. సైన్యం ప్రయోగం పరిస్థితులను మరింత దిగజార్చి దేశంలో శాంతికి విఘాతం కలిగించే ప్రమాదం ఉండేది.<ref name=":1" /><ref>{{Citation |last=Nepal Insight |title=Why didn't birendra use the army against Maoist? {{!}} Nepal History |date=20 June 2019 |url=https://www.youtube.com/watch?v=Ca2FHjNR-z0 |language=ne |access-date=17 July 2022 |archive-date=17 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220717231824/https://www.youtube.com/watch?v=Ca2FHjNR-z0 |url-status=live }}</ref> === పర్యావరణ పరిరక్షణ === [[File:Tibetan Snowcock.jpg|thumb|సాగర్‌మాత నేషనల్ పార్క్ వద్ద ఒక టిబెటన్ స్నోకాక్]] రాజు బీరేంద్ర ప్రకృతి ప్రేమికుడిగా, ప్రకృతి పరిరక్షణకు గొప్ప మద్దతుదారుడిగా పేరుగాంచారు. ప్రభుత్వపరంగా ప్రకృతి పరిరక్షణ ధోరణి ఆయన హయాంలోనే ప్రారంభమైంది. టెరాయ్ వలసలు, వేట కారణంగా ఖడ్గమృగాల సంఖ్య విపరీతంగా తగ్గిపోవడంతో ప్రభుత్వం 130 మంది సాయుధ పురుషులతో ఖడ్గమృగాల పెట్రోలింగ్ దళాన్ని (నేపాలీ: ''గైడా గస్తీ''), చిత్వాన్ అంతటా గార్డ్ పోస్టుల నెట్‌వర్క్‌ను ఏర్పాటు చేసింది. చట్టపరమైన వ్యవస్థ ద్వారా ఖడ్గమృగాల అంతరించిపోవడాన్ని నివారించడానికి జాతీయ పార్క్ చట్టం తీసుకువచ్చారు. దీని ద్వారా డిసెంబర్ 1970లో చిత్వాన్ నేషనల్ పార్క్ ప్రకటించబడి, 1971లో సరిహద్దులు నిర్ణయించబడి, 1973లో స్థాపించబడింది.<ref name="Gurung1983">Gurung, K. K. (1983). ''Heart of the Jungle: the Wildlife of Chitwan, Nepal''. André Deutsch, London.</ref><ref name="adhikari">{{cite journal|author=dhikari, T. R.|date=2002|url=http://www.sosrhino.org/news/Updatepoaching.pdf|title=The curse of success|journal=Habitat Himalaya – A Resources Himalaya Factfile|volume=IX|number=3|archive-date=24 March 2023|access-date=16 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20230324130119/http://www.sosrhino.org/news/Updatepoaching.pdf|url-status=dead}}</ref> [[File:Greater one-horned rhinoceros at Chitwan.jpg|left|thumb|చిత్వాన్ జాతీయ ఉద్యానవనం వద్ద ఒక [[భారతీయ ఖడ్గమృగం]]]] దేశంలో పులుల సంరక్షణ కోసం 1976లో 368 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణంలో ''రాయల్ కర్నాలి వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం'' ప్రకటించారు. దీనిని తరువాత 1982లో రాయల్ బర్దియా వన్యప్రాణుల అభయారణ్యంగా మార్చారు. బబాయ్ రివర్ వ్యాలీని 1984లో ఈ రిజర్వ్ ఏరియాకు కలుపారు. రిజర్వ్‌లోని పర్యావరణ వ్యవస్థ అభివృద్ధి చెందడంతో 1988లో ఈ ప్రాంతాన్ని జాతీయ ఉద్యానవనంగా ప్రకటించారు.<ref name="mk98">Majupuria, T. C., Kumar, R. (1998). ''Wildlife, National Parks and Reserves of Nepal.'' S. Devi, Saharanpur and Tecpress Books, Bangkok. {{ISBN|974-89833-5-8}}</ref> దేశంలో నాల్గవ రక్షిత ప్రాంతంగా 1976లో లాంగ్టాంగ్ హిమాలయ ప్రాంతం నుండి లాంగ్టాంగ్ నేషనల్ పార్క్ స్థాపించబడింది. దీనికోసం నువాకోట్, రసువా, సింధుల్‌పాల్చోక్ జిల్లాల్లో 1,710 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణాన్ని కేటాయించారు.<ref name="nbrb2007">{{cite book |url=http://lib.icimod.org/record/7560/files/Nepal%20Biodiversity%20Resource%20Book.pdf |title=Nepal Biodiversity Resource Book. Protected Areas, Ramsar Sites, and World Heritage Sites |publisher=International Centre for Integrated Mountain Development, Ministry of Environment, Science and Technology, in cooperation with United Nations Environment Programme, Regional Office for Asia and the Pacific |year=2007 |isbn=978-92-9115-033-5 |location=Kathmandu |author1=Bhuju, U. R. |author2=Shakya, P. R. |author3=Basnet, T. B. |author4=Shrestha, S. |access-date=2 June 2024 |archive-date=26 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110726170342/http://books.icimod.org/demo/uploads/ftp/Nepal%20Biodiversity%20Resource%20Book.pdf |url-status=live }}</ref> 1976లో మరొక వన్యప్రాణుల అభయారణ్యాన్ని కోశి తప్పూ వన్యప్రాణుల అభయారణ్యంగా ప్రకటించారు. అదే సంవత్సరంలో సుదూర-పశ్చిమ ప్రావిన్స్‌లోని టెరాయ్ ప్రాంతంలో రాయల్ శుక్లాఫాంటా వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం స్థాపించారు. దీనిని తరువాత విస్తరించి 1980ల చివరలో జాతీయ ఉద్యానవనంగా మార్చారు.<ref name="majupuria1998">{{Cite book |author=Majupuria, T.C. |title=Wildlife, National Parks and Reserves of Nepal |author2=Kumar, R. |publisher=S. DeviSaharanpur and Tecpress Books |year=1998 |isbn=974-89833-5-8 |location=Bangkok |pages=237–240 |chapter=Royal Sukla Phanta Wildlife Reserve |name-list-style=amp}}</ref><ref name="Basnet_al2019">{{Cite journal |author1=Basnet, H. |author2=Thakuri, D.C. |author3=Bhetwal, K. |author4=Joshi, D. |author5=Poudyal, L.P. |name-list-style=amp |year=2019 |title=Recent records of threatened birds in the Sukilaphanta Grassland, Suklaphanta National Park, Nepal, with particular focus on White-throated Bushchat ''Saxicola insignis'' and Finn's Weaver ''Ploceus megarhynchus'' |url=https://www.researchgate.net/publication/340730965 |journal=Birding Asia |issue=32 |pages=93–96}}</ref> హుమ్లా, ముగు, జుమ్లా ప్రాంతాల విశిష్టమైన వృక్ష, జంతుజాలాన్ని రక్షించడానికి ప్రసిద్ధ రారా సరస్సును కలుపుకుని రారా నేషనల్ పార్క్ అదే సంవత్సరంలో స్థాపించబడింది. ఇది తన తండ్రి రాజు మహేంద్ర కలను సాకారం చేసింది.<ref name="nbrb2007" /><ref>{{Cite web |title=Nepali Times {{!}} The Brief » Blog Archive » Remembering Rara |url=https://www.nepalitimes.com/blogs/thebrief/2017/10/02/remembering-rara/ |access-date=20 July 2022 |language=en-US |archive-date=23 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230923021550/https://nepalitimes.com/blogs/thebrief/2017/10/02/remembering-rara |url-status=live }}</ref> అదే సంవత్సరంలో సాక్రెడ్ హిమాలయన్ ల్యాండ్‌స్కేప్లో భాగంగా సోలుఖుంబు జిల్లాలో 1,148 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణంలో సాగర్‌మాత నేషనల్ పార్క్ స్థాపించబడింది.<ref>{{Cite book |author1=Gurung, C. P. |title=Conservation Biology in Asia |author2=Maskey, T. M. |author3=Poudel, N. |author4=Lama, Y. |author5=Wagley, M. P. |author6=Manandhar, A. |author7=Khaling, S. |author8=Thapa, G. |author9=Thapa, S. |publisher=Nepal Society for Conservation Biology, Asia Section and Resources Himalaya Foundation |year=2006 |isbn=99946-996-9-5 |editor1=McNeely, J. A. |location=Kathmandu |pages=10–20 |chapter=The Sacred Himalayan Landscape: Conceptualizing, Visioning, and Planning for Conservation of Biodiversity, Culture and Livelihoods in the Eastern Himalaya |editor2=McCarthy, T. M. |editor3=Smith, A. |editor4=Whittaker, O. L. |editor5=Wikramanayake, E. D. |chapter-url=https://conbio.org/images/content_groups/Asia/Chapter%201_Gurung_Himalayan%20Landscape.pdf |name-list-style=amp |author10=Wikramanayake, E. D. |access-date=2 June 2024 |archive-date=28 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231128232904/https://conbio.org/images/content_groups/Asia/Chapter%201_Gurung_Himalayan%20Landscape.pdf |url-status=live }}</ref> 1984లో సుదూర-పశ్చిమ ప్రాంతంలోని బజాంగ్, బాజురా, అచ్చామ్, దోటి జిల్లాలలో 225 చదరపు కిలోమీటర్ల ప్రాంతాన్ని ఖాప్తడ్ నేషనల్ పార్క్గా రక్షిత ప్రాంతంగా కేటాయించారు. అదే సంవత్సరంలో పర్సా వన్యప్రాణుల అభయారణ్యాన్ని కూడా స్థాపించి దాన్ని తరువాత జాతీయ ఉద్యానవనంగా పొడిగించారు. దేశంలోని ఏకైక ట్రాన్స్-హిమాలయన్ జాతీయ ఉద్యానవనమైన షెయ్ ఫోక్సుండో నేషనల్ పార్క్ను కర్నాలీ ప్రావిన్స్‌లోని డోల్పా, ముగు జిల్లాల్లో 3,555 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణంతో 1984లో స్థాపించారు. ఇందులో ప్రసిద్ధ ఫోక్సుండో సరస్సు కూడా ఉంది.<ref name="nbrb2007"/> వేటను ఒక హాబీగా కొనసాగించే రాజ సంప్రదాయాన్ని పరిరక్షించడానికి, క్షీణిస్తున్న వన్యప్రాణుల వనరులను నిరోధించడానికి ఆయన 1987లో ధోర్పాటన్ హంటింగ్ రిజర్వ్ను స్థాపించారు. ఆయన తండ్రికి స్మారక చిహ్నంగా 1990లో అప్పటి యువరాజు జ్ఞానేంద్ర అధ్యక్షతన కింగ్ మహేంద్ర ట్రస్ట్ ఫర్ నేచర్ కన్జర్వేషన్ కూడా స్థాపించబడింది. మహేంద్ర ట్రస్ట్ స్థాపనతో ఆయన అన్నపూర్ణ కన్జర్వేషన్ ఏరియాను ప్రకటించారు.<ref>Croes, K. D. (2006). Conserving the king: Inverting the origin story of the Annapurna Conservation Area Project of Nepal. ''HIMALAYA, the Journal of the Association for Nepal and Himalayan Studies'', ''26''(1), 6.</ref> ఆయన కృషితో నేపాల్ 1979లో సాగర్‌మాత నేషనల్ పార్క్ను,<ref>{{Cite web |last=Centre |first=UNESCO World Heritage |title=Sagarmatha National Park |url=https://whc.unesco.org/en/list/120/ |access-date=11 August 2022 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en |archive-date=28 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231028174004/https://whc.unesco.org/en/list/120 |url-status=live }}</ref> 1984లో చిత్వాన్ నేషనల్ పార్క్ను<ref>{{Cite web |last=Centre |first=UNESCO World Heritage |title=Chitwan National Park |url=https://whc.unesco.org/en/list/284/ |access-date=11 August 2022 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en |archive-date=26 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190826120952/https://whc.unesco.org/en/list/284/ |url-status=live }}</ref> యునెస్కో [[ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం|ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలలో]] చేర్చగలిగింది. అలాగే కాఠ్మండు, లలిత్‌పూర్, భక్తపూర్ దర్బార్ చతురస్రాల వంటి స్మారక కట్టడాలు, పశుపతినాథ్ ఆలయం, బౌధనాథ్, స్వయంభునాథ్, చాంగ్ నారాయణ్ వంటి మతపరమైన ప్రదేశాలు కూడా 1979లో ఈ జాబితాలో చేర్చబడ్డాయి.<ref>{{Cite web |last=Centre |first=UNESCO World Heritage |title=Kathmandu Valley |url=https://whc.unesco.org/en/list/121/ |access-date=11 August 2022 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en |archive-date=4 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231104081358/https://whc.unesco.org/en/list/121/ |url-status=live }}</ref> === ఆర్థిక సంస్కరణలు === [[File:TUTH Emergency Hall.jpg|thumb|నేపాల్‌లోని పురాతన బోధనాసుపత్రి అయిన త్రిభువన్ యూనివర్శిటీ టీచింగ్ హాస్పిటల్ బ్లాకుల్లో ఒకటి.]] స్థిరత్వం, పర్యావరణ పరిరక్షణపై దృష్టి సారించి {{Start date|1975|12|28|df=y}}న చైనా సహాయంతో నేపాల్‌లో ట్రాలీ బస్సు వ్యవస్థను స్థాపించారు. నేపాల్‌గంజ్ ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1973), పోఖారా ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1974), బుట్వాల్ ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1976), భక్తపూర్ ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1979), ధన్‌కుటా ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1980), బీరేంద్రనగర్ ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1981), గజేంద్రనారాయణ్ ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా(1986) లను స్థాపించడం ద్వారా ఆయన తన తండ్రి మార్గాన్ని అనుసరించారు.<ref>Khatri, M. B. (2018). Industrial development in Nepal: Problems and prospects. ''Economic Journal of Nepal'', ''41''(3-4), 25-40.</ref> ఖాట్మండుకు మెలమ్చి నీటి ప్రాజెక్టు ప్రణాళికను రూపొందించిన ఘనత బీరేంద్రదే.<ref>{{Cite web |last=Magazine |first=New Spolight |title=MELAMCHI PROJECT Water At The Tap |url=https://www.spotlightnepal.com/2021/04/04/melamchi-project-water-tap/ |access-date=30 June 2022 |website=SpotlightNepal |language=en |archive-date=30 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220630182510/https://www.spotlightnepal.com/2021/04/04/melamchi-project-water-tap/ |url-status=live }}</ref> గోరఖాలీ టైర్స్ ఇండస్ట్రీస్, ఉదయపూర్ సిమెంట్ ఇండస్ట్రీస్ లిమిటెడ్, నేపాల్ మెటల్ కంపెనీ, నేపాల్ ఫార్మాస్యూటికల్స్ అన్నీ ఆయన కాలంలోనే స్థాపించబడ్డాయి. బీరేంద్ర పశుపతి ఏరియా డెవలప్‌మెంట్ ట్రస్ట్‌కు పోషకుడిగా ఉన్నారు.<ref>{{Cite web |title=RAOnline Reports on Nepal – The Royal Tragedy |url=https://www.raonline.ch/pages/story/np/npstory22c.html |access-date=30 June 2022 |website=www.raonline.ch |archive-date=11 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220811124858/https://www.raonline.ch/pages/story/np/npstory22c.html |url-status=live }}</ref> ఏప్రిల్ 1979లో డెడ్ బర్న్ మ్యాగ్నసైట్, టాల్క్ పౌడర్‌ను ఉత్పత్తి చేసే లక్ష్యంతో డోలఖా జిల్లాలోని లాకురి దండా వద్ద నేపాల్ ప్రభుత్వం, ఒరిస్సా ఇండస్ట్రీస్ సంయుక్త పెట్టుబడితో నేపాల్ ఓరియంటల్ మాగ్నసైట్ ఫ్యాక్టరీ స్థాపించబడింది.<ref>{{Cite web |title=Govt making efforts to revive Nepal Orind Magnesite |url=https://kathmandupost.com/money/2014/04/01/govt-making-efforts-to-revive-nepal-orind-magnesite |access-date=23 July 2022 |website=kathmandupost.com |language=English |archive-date=3 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221003072253/https://kathmandupost.com/money/2014/04/01/govt-making-efforts-to-revive-nepal-orind-magnesite |url-status=live }}</ref> 1983లో ఆయన నేపాల్-పాకిస్థాన్ జాయింట్ ఎకనామిక్ కమీషన్‌ను ఏర్పాటు చేసి దేశంలోకి గణనీయమైన విదేశీ పెట్టుబడులను తీసుకురాగలిగారు. ప్రపంచ బ్యాంకు, కువైట్, జపాన్ ఆర్థిక సహాయంతో 1982లో కులేఖానిలో 60 మెగావాట్ల [[జలవిద్యుత్]] ప్రాజెక్టు ప్రారంభమైంది.<ref>{{Cite web |title=Nepal {{!}} History, Population, Flag, Language, Map, & Facts |url=https://www.britannica.com/place/Nepal |access-date=26 July 2022 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=12 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120312210525/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/409152/Nepal/23651/Health-and-education |url-status=live }}</ref> జపాన్ ఇంటర్నేషనల్ కోఆపరేషన్ ఏజెన్సీ ఆర్థిక మద్దతుతో 1982లో టియు టీచింగ్ హాస్పిటల్ స్థాపించబడింది.<ref>{{Cite web |title=About – Institute of Medicine |url=http://iom.edu.np/about/ |access-date=17 July 2022 |language=en-US |archive-date=17 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220717200810/http://iom.edu.np/about/ |url-status=live }}</ref> నార్దేవి ఆయుర్వేద ఆసుపత్రి 1974లో స్థాపించబడింది. సర్వీస్‌లో ఉన్న పోలీసులకు, వారి కుటుంబాలకు ఉచిత ఆరోగ్య సేవలను అందించే ఉద్దేశ్యంతో 2040 బిఎస్ చైత్ర 27న రాజు నేపాల్ పోలీస్ హాస్పిటల్‌ను స్థాపించారు. దేశంలో ట్రేడ్ ఆఫ్ స్టాక్స్, క్యాపిటల్స్ వృద్ధిని నిర్వహించడానికి, ప్రోత్సహించడానికి ఆయన 1976లో సెక్యూరిటీస్ ఎక్స్ఛేంజ్ సెంటర్ లిమిటెడ్‌ను స్థాపించారు. ఈ కేంద్రం తరువాత మనం ఇప్పుడు చూస్తున్న నేపాల్ స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజ్గా అభివృద్ధి చెందింది.<ref>{{Cite web |title=Nepal Stock Exchange |url=https://www.nepalstock.com.np/about-us/introduction |access-date=11 August 2022 |website=www.nepalstock.com.np |archive-date=5 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221005162742/https://www.nepalstock.com.np/about-us/introduction |url-status=live }}</ref> 1984లో నేపాల్ తొలి టెలివిజన్ ఛానెల్ నేపాల్ టెలివిజన్ను స్థాపించిన ఘనత ఆయనకే దక్కుతుంది. ఇది ఫ్రెంచ్ సహాయంతో 1985లో తన మొదటి ఛానెల్‌ను ప్రారంభించింది. ఈ ఆర్థిక సంస్కరణల కారణంగా 1986 నాటికి దేశంలో దాదాపు 125 వేల మంది కార్మికులకు ఉపాధి కల్పించే 2,054 పారిశ్రామిక సంస్థలు ఉన్నాయి. 1990 నాటికి టెలివిజన్ ప్రజల దరికి చేరడంతో వీడియో అద్దె సేవలు, శాటిలైట్ డిష్‌లు సాధారణంగా అందుబాటులోకి వచ్చాయి. నేపాల్‌లో సంస్కృత విద్యను నిర్వహించడానికి రాజు బీరేంద్ర 1986లో రాష్ట్రీయ పంచాయతీ సలహా, సమ్మతితో డాంగ్‌లో మహేంద్ర సంస్కృత విశ్వవిద్యాలయాన్ని స్థాపించారు. ఇది దేశంలో రెండవ విశ్వవిద్యాలయం.<ref>{{Cite book |title=Nepal Sanskrit University Act, 2043 English |publisher=Law Commission Nepal |year=1986}}</ref> === రహదారులు, రవాణా === గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో రహదారులను నిర్మించడం కంటే వాయు కనెక్టివిటీని నిర్మించడం చౌక అని 1972 నాటి అధ్యయనాలు చూపించాయి.<ref name=":4">{{Cite web |last=Yang |first=Eunmo |date=2007 |title=Modernization of Nepal under the Shah Dynasty, 1951–1991 |url=https://www.zum.de/whkmla/sp/0708/eunmo/eunmo1.html#ed |access-date=26 July 2022 |website=www.zum.de |publisher=Korean Minjok Leadership Academy International Program |archive-date=5 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221005224041/https://www.zum.de/whkmla/sp/0708/eunmo/eunmo1.html#ed |url-status=live }}</ref> అప్పటి ప్రభుత్వం గ్రామీణ ప్రాంతాలను విమానాశ్రయాలతో అనుసంధానించాలని, ట్రాఫిక్ ప్రవాహం ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు మాత్రమే రోడ్లు నిర్మించాలని నిర్ణయం తీసుకుంది. ఈ విధానంలో భాగంగా 1973లో బాగ్‌లుంగ్ విమానాశ్రయం (బలేవా విమానాశ్రయం), ధోర్పాటన్ విమానాశ్రయం, మహేంద్రనగర్ విమానాశ్రయం, రుకుమ్ చౌర్జహారి విమానాశ్రయం స్థాపించబడ్డాయి. సన్ఫెబాగర్ విమానాశ్రయం 1975లో స్థాపించబడింది. సిమికోట్ విమానాశ్రయం 18 మార్చి 1977న, డోల్పా విమానాశ్రయం 1978లో, రామేచాప్ విమానాశ్రయం 1979లో స్థాపించబడ్డాయి. సిల్గాడి విమానాశ్రయంగా పిలువబడే దోటి విమానాశ్రయం 1973లో తారు రన్‌వేతో నిర్మించబడింది. రారా విమానాశ్రయంగా పిలువబడే తాల్చా విమానాశ్రయం 1975లో నిర్మించబడింది. ఫుంగ్లింగ్‌లో ఉన్న తప్లెజంగ్ విమానాశ్రయం (సుకేతార్ విమానాశ్రయం), జిరి విమానాశ్రయం, ఫాప్లు విమానాశ్రయం, బజాంగ్ విమానాశ్రయం 1976లో నిర్మించబడ్డాయి.<ref>{{Cite web |date=21 November 2020 |title=Timeline of Nepal Aviation, glimpse from 1949 to 2020 |url=https://www.aviationnepal.com/timeline-of-nepal-aviation-glimpse-from-1949-to-2020/ |access-date=24 July 2022 |website=Aviation Nepal |language=en-US |archive-date=25 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220925200550/https://www.aviationnepal.com/timeline-of-nepal-aviation-glimpse-from-1949-to-2020/ |url-status=live }}</ref> రోల్పా విమానాశ్రయం 1980లో, మనంగ్ విమానాశ్రయం 1981లో, బాజురా విమానాశ్రయం 1984లో, దార్చుల విమానాశ్రయం 1986లో ప్రారంభమయ్యాయి.<ref>{{Cite web |last=Adventures |first=Third Rock |title=Airports in Nepal – 50 Places That Connect the Country to the World |url=https://www.thirdrockadventures.com/blog/airports-in-nepal |access-date=24 July 2022 |website=Third Rock Adventures |language=en |archive-date=26 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220526132209/https://www.thirdrockadventures.com/blog/airports-in-nepal |url-status=live }}</ref> స్విస్ ప్రభుత్వ సహాయంతో సోలుఖుంబుకు వెళ్లే లామోసంగు-జిరి రహదారిని 1985లో ప్రారంభించారు.<ref>{{Cite web |last=SHRESTHA |first=PRAGYA |date=2005 |title=The great green road |url=http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=496#.YuBdc7pBzDc |access-date=26 July 2022 |website=archive.nepalitimes.com |archive-date=8 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230308142006/http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=496#.YuBdc7pBzDc |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Switzerland – Nepal: A close partnership lasting more than 50 years – Nepal {{!}} ReliefWeb |url=https://reliefweb.int/report/nepal/switzerland-nepal-close-partnership-lasting-more-50-years |access-date=26 July 2022 |website=reliefweb.int |date=4 August 2009 |language=en |archive-date=26 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220726233223/https://reliefweb.int/report/nepal/switzerland-nepal-close-partnership-lasting-more-50-years |url-status=live }}</ref> === వ్యవసాయ ప్రోత్సాహం === బీరేంద్ర పాలనలో ప్రభుత్వం వ్యవసాయ ప్రోత్సాహంపై అధిక దృష్టి సారించింది. ఫలితంగా 1990 నాటికి దాదాపు 90% జనాభా ప్రత్యక్షంగా లేదా పరోక్షంగా వ్యవసాయంలో పాల్గొంది. చైనా సహాయంతో 1985లో కంపెనీల చట్టం 2021 (బిక్రమ్ సంబత్) కింద భృకుటి పల్ప్, పేపర్ స్థాపించబడింది.<ref>{{Cite journal |last=Chitrakar |first=Tara Devi |year=2012 |title=Performance of Bhrikuti Paper and Pulp Limited: Before and After Privatization |url=https://www.pyc.edu.np/index.php?option=com_content&view=article&id=604:performance-of-bhrikuti-paper-and-pulp-limited-before-and-after-privatization&catid=97:volume-v-2012&Itemid=530 |journal=PYC Nepal Journal of Management |volume=5 |pages=44–54 |doi=10.3126/pycnjm.v5i1.81346 |via=[[Public Youth Campus]] |access-date=2 June 2024 |archive-date=27 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210727084203/https://www.pyc.edu.np/index.php?option=com_content&view=article&id=604%3Aperformance-of-bhrikuti-paper-and-pulp-limited-before-and-after-privatization&catid=97%3Avolume-v-2012&Itemid=530 |url-status=live }}</ref><ref name=":0">{{Cite web |date=6 December 2011 |title=Largest Paper Mill in Nepal Closing |url=https://www.globalpapermoney.com/largest-paper-mill-in-nepal-closing--cms-5946 |access-date=27 July 2021 |website=Global Paper Money |archive-date=27 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210727082210/https://www.globalpapermoney.com/largest-paper-mill-in-nepal-closing--cms-5946 |url-status=live }}</ref> వ్యవసాయ భూములు, వ్యవసాయ శ్రామిక శక్తి పెరగడంతో ఆహార సరఫరా పెరిగి మెరుగైన పోషణ లభించింది. మొక్కజొన్న ఉత్పత్తి 1961లో 500,000 టన్నుల నుండి 1991లో 1 మిలియన్ టన్నులకు పెరిగింది. చైనా సాంకేతిక సహాయంతో 1982లో నవల్పరాసి జిల్లా సున్వాల్ వద్ద లుంబినీ షుగర్ మిల్స్ నిర్మించబడింది.<ref>{{Cite news |date=13 January 1964 |title=NEPAL GETS HELP OF EAST AND WEST; Aid Projects were sped by China, Russia, U. S. and India. |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1964/01/13/archives/nepal-gets-help-of-east-and-west-aid-projects-sped-by-china-russia.html |access-date=26 July 2022 |issn=0362-4331 |archive-date=26 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220726233223/https://www.nytimes.com/1964/01/13/archives/nepal-gets-help-of-east-and-west-aid-projects-sped-by-china-russia.html |url-status=live }}</ref><ref name=":4" /> గోరఖాలీ రబ్బరు పరిశ్రమల స్థాపన వల్ల ఝాపా, ఇల్లం సహా తూర్పు నేపాల్‌లోని అనేక ఇతర ప్రదేశాలలో మొట్టమొదటిసారిగా రబ్బరు సాగు ప్రారంభమైంది.<ref>{{Cite web |title=Rubber industry readied for operation in Jhapa |url=https://english.khabarhub.com/2021/27/166439/ |access-date=30 July 2022 |website=Khabarhub |language=en |archive-date=30 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220730180632/https://english.khabarhub.com/2021/27/166439/ |url-status=live }}</ref><ref>Poudel, M., Adhikari, P., Dhungana, S., Paudel, S., Thapa, K., Bidari, A., & Manandhar, R. (2020). Economics of rubber production in Jhapa, Nepal. ''Journal of Agriculture and Natural Resources'', ''3''(1), 198-208.</ref><ref>{{Cite news |last=BHANDARI |first=TILAK |date=1 March 2021 |title=Saving Rubber Industries and Save Environment in Nepal |work=TILAK |url=https://www.irjr-n.org/rubber/saving-rubber-industries-and-save-environment-in-nepal/ |access-date=2 June 2024 |archive-date=1 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231001090258/https://www.irjr-n.org/rubber/saving-rubber-industries-and-save-environment-in-nepal/ |url-status=live }}</ref> భృకుటి పల్ప్ అండ్ పేపర్, హేతౌడ టెక్స్‌టైల్స్ వంటి వ్యవసాయ ఆధారిత పరిశ్రమల స్థాపన, పెద్ద సంఖ్యలో కార్పెట్, గార్మెంట్ పరిశ్రమల ఏర్పాటు వ్యవసాయ ఉత్పత్తులను మార్చడానికి ఉపయోగపడి ఆర్థిక వ్యవస్థకు ఎంతగానో దోహదపడ్డాయి.<ref>Kharel, K. R., & Upadhyaya, Y. M. (2021). Contribution of Cottage and Small Scale Industries for Boosting Nepalese Economy. ''Tribhuvan University Journal'', ''36''(01), 45-57.</ref> === రాజకీయ విజయాలు === [[File:Nepal development regions.png|thumb|నేపాల్ 5 అభివృద్ధి ప్రాంతాలతో పరిపాలనా విభజన]] బీరేంద్ర హయాంలో 2037 బిఎస్ లో ప్రజాస్వామ్యం కోసం ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ జరిగింది, ఇందులో బహుళ-పార్టీ వ్యవస్థ లేదా పంచాయతీ వ్యవస్థ అనే ఎంపికలు ఇచ్చారు. పంచాయతీ యుగంలో జాతీయ ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ తర్వాత ఆయన సమతుల్య అభివృద్ధిని సృష్టించడానికి దేశాన్ని 5 అభివృద్ధి ప్రాంతాలుగా విభజించారు. ప్రతి విభాగాన్ని సంవత్సరానికి ఒకసారి సందర్శించారు; 1990 ప్రజాస్వామ్య ఉద్యమం తర్వాత ఈ సందర్శనలు నిలిపివేయబడ్డాయి.<ref name=":5">{{Cite journal |last=Khadka |first=Narayan |date=1991 |title=Nepal's Stagnant Economy: The Panchayat Legacy |url=https://www.jstor.org/stable/2645224 |journal=Asian Survey |volume=31 |issue=8 |pages=694–711 |doi=10.2307/2645224 |jstor=2645224 |issn=0004-4687 |access-date=2 June 2024 |archive-date=8 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230308142638/https://www.jstor.org/stable/2645224 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> అంతకుముందు నియంతృత్వ పాలన ఉన్నప్పటికీ, మద్దతుదారులు, రాజ కుటుంబ సభ్యుల నుండి నిరంతర ఒత్తిడి ఉన్నప్పటికీ రాజు ఎల్లప్పుడూ రాజ్యాంగ పరిమితులకు లోబడి పనిచేశారు, వాటిని ఎన్నడూ ఉల్లంఘించలేదు. దేశంలో ఏదైనా రాజకీయ సంక్షోభం వచ్చినప్పుడు రాజు బీరేంద్ర ఎప్పుడూ ముందుండేవారు. మధ్యంతర ఎన్నికలు (2051), సాధారణ ఎన్నికలు (2056) ఆయన సుపరిపాలనకు నిదర్శనాలు. రాజ్యాంగానికి సంబంధించిన ఏవైనా రాజకీయ విషయాలపై సలహా కోసం రాజు క్రమం తప్పకుండా సుప్రీం కోర్టును సంప్రదించేవారు, తద్వారా ఆయన రాజ్యాంగ సరిహద్దులను ఎన్నడూ అధిగమించలేదు. దేశ వ్యవహారాలను చర్చించేందుకు ప్రతి గురువారం తన ప్యాలెస్‌లో రాజు, ప్రధానమంత్రి సమావేశమయ్యే సంస్కృతిని ఆయన సృష్టించారు.<ref>{{Cite web |title=King Birendra's 30-year reign- Nepali Times |url=http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=8412#.YtSEQ0xBzDc |access-date=17 July 2022 |website=archive.nepalitimes.com |archive-date=17 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220717220315/http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=8412#.YtSEQ0xBzDc |url-status=live }}</ref> === సామాజిక సంస్కరణలు === తక్కువ అక్షరాస్యత స్థాయిలు జాతీయ పురోగతికి ప్రధాన ఆటంకం అని గుర్తించిన రాజు బీరేంద్ర విద్యావ్యవస్థ అభివృద్ధిని తన జాతీయ ప్రాధాన్యతగా మార్చుకున్నారు. 1971 నుండి ప్రారంభమైన పంచవర్ష ప్రణాళిక ప్రధానంగా కొత్త విద్యా సంస్థలను నిర్మించడం, ప్రస్తుత విద్యా వ్యవస్థ సామర్థ్యాన్ని పెంచడంపై దృష్టి సారించింది. తన పట్టాభిషేక శుభ సందర్భంగా నేపాలీ పౌరులందరికీ ప్రాథమిక విద్య ఉచితం అని రాజు బీరేంద్ర ప్రకటించారు.<ref>{{Cite web |title=Thirty years of King Birendra's reign- Nepali Times |url=http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=11394#.YtMnxkxBzDc |access-date=16 July 2022 |website=archive.nepalitimes.com |archive-date=16 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220716220150/http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=11394#.YtMnxkxBzDc |url-status=live }}</ref> 1978లో రాజ ఆమోదంతో అన్ని విద్యా సామగ్రి విద్యా సంస్థలకు ఉచితంగా పంపిణీ చేయబడింది.<ref>{{cite journal | url=http://www.jstor.org/stable/45242336 | jstor=45242336 | title=The Role of Free Compulsory Primary Education Policy for the Political Development in Nepal | last1=Janjua | first1=Saba Javeed | journal=Strategic Studies | year=2006 | volume=26 | issue=1 | pages=100–131 | access-date=2 June 2024 | archive-date=18 April 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230418221903/https://www.jstor.org/stable/45242336 | url-status=live }}</ref> రాజు బీరేంద్ర రాయల్ నేపాల్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీకి పోషకుడిగా మారారు. ఇది దేశంలో సైన్స్, టెక్నాలజీని అభివృద్ధి చేసే రంగంలో పనిచేసింది. ఈ ప్రాంతంలోని భాష, సంస్కృతిని పరిరక్షించడానికి ఆయన 1986లో మహేంద్ర సంస్కృత విశ్వవిద్యాలయంను స్థాపించారు. సోషల్ ప్రాక్టీసెస్ రిఫార్మ్ యాక్ట్ (2033 బి.ఎస్) కింద 1976లో నేపాల్‌లో వరకట్న వ్యవస్థ నేరంగా పరిగణించబడింది. పంచవర్ష ప్రణాళికలో భాగంగా పోస్ట్-గ్రాడ్యుయేట్ విద్యార్థులు గ్రామీణ ప్రాంతాల్లోని అభివృద్ధి పనులకు తమ ఒక-సంవత్సర సేవను అందించాల్సిన జాతీయ సేవా విధానాన్ని రాజు బీరేంద్ర ప్రారంభించారు. చరిత్రను భద్రపరిచే ప్రక్రియను ప్రారంభించి 1975లో నేచురల్ హిస్టరీ మ్యూజియంను స్థాపించారు. దేశంలో మాదకద్రవ్యాల వ్యాపారం, స్మగ్లింగ్ లేదా డ్రగ్స్ రవాణాను నిషేధిస్తూ 22 సెప్టెంబర్ 1976న నార్కోటిక్ డ్రగ్స్ (కంట్రోల్) చట్టం, 2033ను అమలు చేశారు.<ref>{{Cite web |last=diwakar |date=25 May 2021 |title=Narcotics law in Nepal: Everything you need to know about – OnlineKhabar English News |url=https://english.onlinekhabar.com/narcotics-law-in-nepal-everything-you-need-to-know-about.html |access-date=18 July 2022 |language=en-GB |archive-date=18 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220718023120/https://english.onlinekhabar.com/narcotics-law-in-nepal-everything-you-need-to-know-about.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Mahat |first=Sunny |title=How the ban came about andhow long it will stay in place |url=https://theannapurnaexpress.com/news/how-the-ban-came-about-andhow-long-it-will-stay-in-place-1479 |access-date=18 July 2022 |website=The Annapurna Express |language=en |archive-date=18 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220718023121/https://theannapurnaexpress.com/news/how-the-ban-came-about-andhow-long-it-will-stay-in-place-1479 |url-status=live }}</ref> === అభివృద్ధి విధానం === జనాభా, రోజువారీ రోడ్డు ట్రాఫిక్ ప్రకారం రోడ్ల అభివృద్ధి, గ్రామీణ ప్రాంతాలను విమానాశ్రయాలతో అనుసంధానించే విధానాన్ని బీరేంద్ర తీసుకున్నారు. అభివృద్ధి లక్ష్యాలను సాధించడానికి ఆయన అనేక ప్రభుత్వ సంస్థలను పునర్నిర్మించారు. రహదారుల నిర్మాణం, పారిశుధ్యం, శాస్త్రీయ, సాంకేతిక శిక్షణలపై నొక్కిచెప్పారు.<ref>{{Cite news |last=Montgomery |first=Paul L. |date=24 February 1975 |title=King With a Sense of Mission |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1975/02/24/archives/king-with-a-sense-of-mission-birendra-bir-bikram-shah-dev.html |access-date=24 July 2022 |issn=0362-4331 |archive-date=24 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220724230827/https://www.nytimes.com/1975/02/24/archives/king-with-a-sense-of-mission-birendra-bir-bikram-shah-dev.html |url-status=live }}</ref> కేంద్ర ప్రణాళికా సంస్థకు సంబంధించి నిర్వహించిన సమగ్ర అధ్యయనం 1972లో జాతీయ ప్రణాళికా సంఘం పునర్నిర్మాణానికి, 1987లో చిన్న చిన్న మార్పులకు దారితీసింది.<ref name=":4" /> ప్రభుత్వ విధానం ప్రధానంగా పర్యావరణ పరిరక్షణ, వ్యవసాయం, విద్యపై దృష్టి సారించింది. == విమర్శలు == === స్తబ్దుగా ఉన్న ఆర్థిక వ్యవస్థ === రాజు బీరేంద్ర అభివృద్ధికి అనుకూలమైన రాజుగా గుర్తుంచుకోబడినప్పటికీ, తన తండ్రి మహేంద్ర వలె దేశాన్ని వేగవంతమైన అభివృద్ధి దిశగా నడపలేకపోవడంపై ఆయన విమర్శలు కూడా ఎదుర్కొన్నారు. ఆయనకు రాజకీయ సంకల్పం ఉన్నప్పటికీ త్వరితగతిన అభివృద్ధి సాధించగల నైపుణ్యం లేకపోయింది. ప్రకృతి పరిరక్షణ ప్రయత్నాలు, సంస్కృతి, చరిత్ర పట్ల ఆయనకున్న శ్రద్ధ ఆర్థికాభివృద్ధికి ఆటంకాలుగా మారాయి. నిరంకుశ పాలకుడిగా ఆయన హయాంలో పంచాయతీ పాలన స్థిరమైన ఆర్థిక వ్యవస్థను మాత్రమే సృష్టించింది.<ref name=":5" /> === పరిపాలనా వైఫల్యం === రాజు బీరేంద్ర ఆధ్వర్యంలో పంచాయతీ పాలన విఫలమైందని చరిత్రకారులు ఎత్తిచూపుతున్నారు. ఆయన తన పాలనలో ఎక్కువ విదేశీ పెట్టుబడులను తీసుకురాలేకపోయారు, ఆయన తీసుకువచ్చిన అన్ని కార్యక్రమాలు, సంస్కరణలు తన తండ్రి వారసత్వంగా కొనసాగినవే. ఆయన తండ్రి గతంలో స్థాపించిన వివిధ సంస్థలను పునర్నిర్మించారు, తన తండ్రి ఊహించిన అభివృద్ధి ప్రణాళికలను మాత్రమే అమలు చేశారు.<ref>{{Cite web |last=Bhattarai |first=Kamal Dev |title=Six decades of American aid |url=https://theannapurnaexpress.com/news/six-decades-of-american-aid-1746 |access-date=23 July 2022 |website=The Annapurna Express |language=en |archive-date=30 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220730173822/https://theannapurnaexpress.com/news/six-decades-of-american-aid-1746 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Sharma |first=Sarthak Mani |date=3 September 2015 |title=High time to lift ban |url=https://archive.nepalitimes.com/article/nation/cannabis-high-time-to-lift-ban,2548 |access-date=23 July 2022 |website=nepalitimes |archive-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220723020000/https://archive.nepalitimes.com/article/nation/cannabis-high-time-to-lift-ban,2548 |url-status=live }}</ref><ref>{{Citation |title=Can WATER Change Nepal's FUTURE? – VisualPolitik EN | date=3 May 2018 |url=https://www.youtube.com/watch?v=8HDQs1H32LI |language=en |access-date=23 July 2022 |archive-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220723020000/https://www.youtube.com/watch?v=8HDQs1H32LI |url-status=live }}</ref> === విఫలమైన అభివృద్ధి ప్రయత్నాలు === బీరేంద్ర వివిధ సంస్థలను పునర్నిర్మించి అనేక అభివృద్ధి ప్రణాళికలను తీసుకువచ్చినప్పటికీ, ఆయన అభివృద్ధి ప్రయత్నాలు చాలావరకు విఫలమయ్యాయి. ఇది దేశంలో ఎలాంటి సమూల మార్పులకైనా ఆటంకం కలిగించింది. ఆయన కాలంలో నిర్మించిన అనేక విమానాశ్రయాలు, రోడ్లు చాలా అరుదుగా ఉపయోగించబడ్డాయి, చివరికి వాటిని మూసివేయవలసి వచ్చింది. కొత్తగా నిర్మించిన రోడ్లను చాలా తక్కువ వాహనాల యాజమాన్యం కారణంగా అరుదుగా ఉపయోగించారు, ఇది ఆర్థికాభివృద్ధికి పెద్దగా దోహదపడలేదు.<ref name=":4" /> === పంచాయతీ వ్యవస్థ పతనం === కొంతమంది చరిత్రకారులు, సమానత్వ వ్యతిరేకులు పంచాయతీ పాలన పతనానికి బీరేంద్రనే ఏకైక కారణంగా భావిస్తారు. 1980ల కాలంలో రాజకీయ సంస్థలపై ఆయన సడలించిన ఆంక్షల వల్ల అంతకుముందు అధికారంలో లేని పార్టీలకు బలం చేకూర్చింది.<ref name="BBC" /> == వ్యక్తిత్వం == చాలా చిన్న వయస్సు నుండి బీరేంద్ర ఒక దయగల యువరాజు అని ఆయన ఈటన్ ఉపాధ్యాయులు అభివర్ణించారు.<ref>{{Cite web |title=A king who could do no wrong- Nepali Times |url=http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=13873#.Yt3PbLpBzDc |access-date=24 July 2022 |website=archive.nepalitimes.com |archive-date=5 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230305183749/http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=13873#.Yt3PbLpBzDc |url-status=live }}</ref> "పాఠశాల అసెంబ్లీలో తన పూర్తి పేరు చదివినప్పుడు సిగ్గుపడే చాలా మంచి కుర్రాడు" అని అతని ఈటన్ క్లాస్‌మేట్స్ గుర్తు చేసుకున్నారు.<ref>{{Cite web |last=Malhotra |first=Inder |date=4 June 2001 |title=Obituary: King Birendra of Nepal |url=http://www.theguardian.com/news/2001/jun/04/guardianobituaries.nepal |access-date=15 May 2021 |website=[[The Guardian]]}}</ref> ప్రముఖ నేపాలీ మీడియా వ్యక్తి నీర్ షా బీరేంద్రను దయగల, అభివృద్ధిని ప్రేమించే రాజుగా వర్ణించారు.<ref>{{Cite web |date=3 June 2019 |title=Investigation into royal massacre was designedly flawed: Neer Shah (With video) |url=https://nepalireporter.com/2019/06/256010 |access-date=26 July 2022 |website=Reporters Nepal |language=en |archive-date=24 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220124230408/https://nepalireporter.com/2019/06/256010 |url-status=live }}</ref> రాజు చుట్టూ ఉన్న రాయలిస్టులు, వివిధ పండితులు ఇతరుల అభిప్రాయాలను వినగలిగే సాధారణ రాజుగా ఆయనను నిర్వచించారు.<ref name=":6" /><ref>{{Cite web |title=Swiss author pens Nepali classic |url=https://www.swissinfo.ch/eng/swiss-author-pens-nepali-classic/2211924 |access-date=30 July 2022 |website=SWI swissinfo.ch |date=20 September 2001 |language=en |archive-date=2 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230102065712/https://www.swissinfo.ch/eng/swiss-author-pens-nepali-classic/2211924 |url-status=live }}</ref> తన చుట్టూ ఉన్న వ్యక్తుల అభ్యర్థనలను కాదనలేకపోవడం, ఇతరులను ఆదేశించకుండా గుమస్తాలాగా తానే స్వయంగా పనిచేయడం వంటి ఆయన బలహీనతలను కూడా వారు విమర్శించారు.<ref name=":6">{{Cite book |last=Khanal |first=Rewati Raman |title=अनिभूति र अभिव्यक्ति (आत्म कथा) |publisher=Pradipta Printing and Publishing |year=2016 |edition=First |location=Kathmandu |language=ne}}</ref> బీరేంద్ర 2036 B.S. జన్మత్ సంగ్రహ (1980 ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ) కు అనుమతించారు. ఇది ప్రజాస్వామ్యం వైపు ఒక అడుగుగా పరిగణించబడింది. అయితే ప్రజాస్వామ్యం కోసం వాదిస్తున్న నాయకులు, చరిత్రకారులు ప్రజాభిప్రాయ సేకరణలో అవకతవకలు జరిగాయని ఆరోపించారు.<ref>{{Cite web |url=https://www.kullabs.com/classes/subjects/units/lessons/notes/note-detail/1971 |title=Political Events from 2036 to 2046 B.S. |access-date=23 July 2019 |archive-date=27 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200727000243/https://www.kullabs.com/classes/subjects/units/lessons/notes/note-detail/1971 |url-status=usurped }}</ref> ప్రజా ఉద్యమం I తరువాత ఆయన నేపాల్‌లో రాజ్యాంగ రాచరికాన్ని స్థాపించారు.<ref>{{Cite news |date=11 November 1990 |title=Nepal's King Gives Way to Multiparty Democracy |newspaper=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/11/11/world/nepal-s-king-gives-way-to-multiparty-democracy.html |access-date=23 July 2019 |archive-date=23 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123071716/https://www.nytimes.com/1990/11/11/world/nepal-s-king-gives-way-to-multiparty-democracy.html |url-status=live }}</ref> బీరేంద్ర ప్రజాస్వామ్య దృక్పథాలు, సరళ స్వభావం పీపుల్స్ మూవ్‌మెంట్ I (1990) విజయానికి దారితీసి ఉండవచ్చని కొంతమంది చరిత్రకారులు ఊహించారు.<ref>{{Cite book |last1=Katawal |first1=Rookmangud |title=Aatmakatha ["Autobiography"] |date=2014 |isbn=978-9937874076 |edition=paperback |location=Nepal |language=ne |author-link1=Rookmangud Katawal|publisher=Publication nepalaya pvt. Limited}}<!--|access-date=29 September 2015--></ref> ఇతర దక్షిణాసియా దేశాలతో నేపాల్ విదేశీ సంబంధాలను బలోపేతం చేయడానికి ఆసియాలో సార్క్ (SAARC) ను ప్రవేశపెట్టిన ఘనత ఆయనకే దక్కుతుంది. == ఆరోగ్యం == బీరేంద్ర కరోనరీ ఆర్టరీ వ్యాధితో బాధపడ్డారు.{{citation needed|date=December 2025}} నవంబర్ 1999లో ఆయనకు తేలికపాటి గుండెపోటు రావడంతో లండన్‌లోని క్రామ్‌వెల్ ఆసుపత్రిలో చేరారు. అక్కడ ఆయనకు యాంజియోప్లాస్టీ జరిగింది.<ref>{{Cite web |date=2000 |title=Clean bill of health for king |url=https://archive.nepalitimes.com/news.php?id=11073 |access-date=2025-12-12 |website=Nepali Times}}</ref> == స్మారకాలు == చాలా కట్టడాలు, సంస్థలు, గౌరవాలకు రాజు బీరేంద్ర పేరు పెట్టారు. ఆయన పేరు మీద నిర్మించిన స్మారక కట్టడాలకు 2006లో పార్లమెంటు పునరుద్ధరణ తర్వాత, 2008లో రాచరికం ముగిసిన తర్వాత పేర్లు మార్చబడ్డాయి. 2006 రాజకీయ మార్పుల తర్వాత రాజు పేరు మీద నిర్మించిన హైవే పేరును లోక్ మార్గ్‌గా మార్చడానికి ప్రయత్నం జరిగింది. [[File:King Birendra and Queen Aishwarya Statue 20180227 GDK.jpg|thumb|300px|రాజు బీరేంద్ర, రాణి ఐశ్వర్యల విగ్రహం]] === విగ్రహాలు === # ధాంబోజీ చౌక్ ([[నేపాల్‌గంజ్]])<ref>{{Cite web |last=Republica |title=Tension in Dhamboji after late king Birendra's monument erected |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/4858/ |access-date=11 August 2022 |website=My Republica |language=en |archive-date=11 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220811013608/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/4858/ |url-status=live }}</ref> # డాంగ్ జిల్లా<ref>{{Cite web |title=KING BIRENDRA {{!}} Elizabeth Dalziel |url=https://www.elizabethdalziel.com/image/I0000F7nesd8Xfno |access-date=11 August 2022 |website=www.elizabethdalziel.com |archive-date=10 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220810180432/https://www.elizabethdalziel.com/image/I0000F7nesd8Xfno |url-status=live }}</ref> # బీరేంద్రనగర్ (సుర్ఖేత్ జిల్లా)<ref>{{Cite web |last=TV |first=Danfe |date=30 December 2021 |title=A statue of King Birendra was placed in Surkhet |url=https://eng.danfetv.com/?p=52394 |access-date=11 August 2022 |website=Danfe TV- English |language=en-US |archive-date=2 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230102065716/https://eng.danfetv.com/?p=52394 |url-status=live }}</ref> # స్వర్గపురి (శివపురి) # జావలఖేల్ (లలిత్‌పూర్) # బంధ్యబాసిని ఆలయం ([[పోఖారా]]) # పశుపతినాథ్ ఆలయం ([[ఖాట్మండు]]) === పాఠశాలలు === # శ్రీ బీరేంద్ర హయ్యర్ సెకండరీ స్కూల్, భద్రపూర్ మునిసిపాలిటీ, ఝాపా జిల్లా # శ్రీ బీరేంద్ర హయ్యర్ సెకండరీ స్కూల్, చార్‌ఘరే, నువాకోట్ జిల్లా # శ్రీ బీరేంద్ర సార్వజనిక్ హయ్యర్ సెకండరీ స్కూల్, మోరంగ్ జిల్లా # శ్రీ బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, లాఖాంతరి, మోరంగ్ జిల్లా # శ్రీ బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, బేల్బరీ మునిసిపాలిటీ, మోరంగ్ జిల్లా # శ్రీ బీరేంద్ర మాధ్యమిక్ విద్యాలయ, ఝోరహత్, మోరంగ్ జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, కటహరి, మోరంగ్ జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, అర్ఘాఖాంచీ జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, దశరథ్‌చంద్, బైతడి జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, బదికేదార్ రూరల్ మునిసిపాలిటీ, దోతి జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, స్యాంగ్జా జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, నువాకోట్ జిల్లా # బీరేంద్ర సెకండరీ స్కూల్, పర్బత్ జిల్లా # బీరేంద్ర సైనిక్ ఆవాసియా మహావిద్యాలయ, భక్తపూర్ # బీరేంద్ర జ్యోతి సెకండరీ స్కూల్, సోలుఖుంబు సోటాంగ్ === కళాశాలలు === # బీరేంద్ర విద్యా మందిర్ క్యాంపస్, తికాపూర్, కైలాలీ జిల్లా<ref>{{Cite web |last= |date=2018 |title=Institutional Overview |url=https://www.birendracampus.edu.np/about/institutional-overview |access-date=11 August 2022 |website=Birendra Bidhya Mandir Campus |language=en-US |archive-date=2 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202104303/https://www.birendracampus.edu.np/about/institutional-overview/ |url-status=live }}</ref> # బీరేంద్ర మల్టిపుల్ క్యాంపస్, భరత్‌పూర్ # బీరేంద్ర మెమోరియల్ కళాశాల, ధరణ్<ref>{{Cite web |title=About us |url=https://bmcdharan.edu.np/about-us/ |access-date=11 August 2022 |website=Birendra Memorial College |language=en-US |archive-date=6 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220706044603/https://bmcdharan.edu.np/about-us/ |url-status=live }}</ref> # బీరేంద్ర మల్టిపుల్ క్యాంపస్ === ప్రదేశాలు === # బీరేంద్రనగర్, సుర్ఖేత్ జిల్లా # బీరేంద్రనగర్, చిత్వాన్ # బీరేంద్ర చౌక్, బీరేంద్రనగర్ # బీరేంద్ర చౌక్, కాగేశ్వరి-మనోహర మునిసిపాలిటీ # బీరేంద్ర చౌక్, ఫుంగ్లింగ్ మునిసిపాలిటీ # బీరేంద్ర చౌక్, ధరణ్ # బీరేంద్ర చౌక్, తులసీపూర్, డాంగ్ జిల్లా # బీరేంద్ర చౌక్, నేపాల్‌గంజ్ # బీరేంద్ర చౌక్, ఇతహరి # బీరేంద్ర చౌక్, బెని, మ్యాగ్డి # బీరేంద్ర సరస్సు (బీరేంద్ర తాల్), గోర్ఖా జిల్లా # బీరేంద్ర ఐశ్వర్య పార్క్, ధాంగధి # బీరేంద్ర ఐశ్వర్య పార్క్, బాగ్‌లుంగ్ === కట్టడాలు === # బీరేంద్ర మ్యూజియం, ఖాట్మండు దర్బార్ స్క్వేర్ # బీరేంద్ర ఆర్మీ హాస్పిటల్ # బీరేంద్రనగర్ విమానాశ్రయం (సుర్ఖేత్ విమానాశ్రయం) === ఇతరం === # బీరేంద్ర బీర్, జ్యూరిచ్<ref>{{Cite web |last=swissinfo.ch |title=Swiss brewery defends choice of Nepalese monarch on beer bottle |url=https://www.swissinfo.ch/eng/business/birendra-beer_swiss-brewery-defends-choice-of-nepalese-monarch-on-beer-bottle/44076202 |access-date=30 June 2022 |website=SWI swissinfo.ch |date=26 April 2018 |language=en |archive-date=30 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220630152552/https://www.swissinfo.ch/eng/business/birendra-beer_swiss-brewery-defends-choice-of-nepalese-monarch-on-beer-bottle/44076202 |url-status=live }}</ref> # బీరేంద్ర మెమోరియల్ కప్ # బీరేంద్ర పీస్ ఆపరేషన్స్ ట్రైనింగ్ సెంటర్ # బీరేంద్రనగర్ జేసీస్ == పురస్కారాలు == ===జాతీయ పురస్కారాలు=== * మోస్ట్ గ్లోరియస్ మహేంద్ర చైన్<ref>{{Cite web|url=http://www.cyranos.ch/zzshah.jpg|title=Cyranos|access-date=December 19, 2023}}</ref> * [[File:Nepal Pratap Bhaskara.svg|70px]] సావరిన్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ నేపాల్ ప్రతాప్ భాస్కర * [[File:Order of Ojaswi Rajanya (Nepal) - ribbon.svg|70px]] సావరిన్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ఓజస్వి రాజన్య * [[File:Most Refulgent Order of the Star of Nepal.PNG|70px]] సావరిన్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది స్టార్ ఆఫ్ నేపాల్ (ఆర్డర్ ఆఫ్ నేపాల్ తారదీశ) * [[File:Order of Tri Shakti Patta - ribbon bar.svg|70px]] సావరిన్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ త్రి శక్తి పట్టా * [[File:Order of Gorkha Dakshina Bahu.svg|70px]] సావరిన్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ గూర్ఖా దక్షిణ బాహు * [[File:King Mahendra Investiture Medal 1956.gif|70px]] కింగ్ మహేంద్ర ఇన్వెస్టిచర్ మెడల్ గ్రహీత ===విదేశీ పురస్కారాలు=== * {{flag|Thailand}}: నైట్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది రాజమిత్రాభోర్న్ (1986)<ref>{{cite book|title=ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ [สมเด็จพระราชาธิบดี สมเด็จพระราชินี แห่งเนปาล พร้อมด้วยคณะ]|url= https://ratchakitcha.soc.go.th/documents/1573241.pdf|access-date= 9 April 2025|language=TH}}</ref> * {{flag|Denmark}}: నైట్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది ఎలిఫెంట్ (17 అక్టోబర్ 1989) * {{flagu|Japan}}: నైట్ గ్రాండ్ కార్డన్ విత్ కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది క్రిసాన్తిమమ్ (1975) * {{flag|Cyprus}}: గ్రాండ్ క్రాస్ విత్ కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ మకారియోస్ III ఆఫ్ సైప్రస్ (1980) * {{flag|Kingdom of Laos|1952}}: నైట్ గ్రాండ్ కార్డన్ విత్ కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది మిలియన్ ఎలిఫెంట్స్ అండ్ ది వైట్ పారాసోల్ (1970) * {{flagu|Netherlands}}: నైట్ గ్రాండ్ క్రాస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది గోల్డ్ లయన్ ఆఫ్ ది హౌస్ ఆఫ్ నస్సావు (22 మార్చి 1975) * {{flagu|France}}: గ్రాండ్ క్రాస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది లెజియన్ ఆఫ్ ఆనర్ (02/05/1983)<ref>{{Cite web|url=http://www.ambafrance-np.org/Bilateral-relations,651|title=Bilateral relations|website=La France au Népal|access-date=8 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20151018050841/http://www.ambafrance-np.org/Bilateral-relations,651|archive-date=18 October 2015|url-status=dead}}</ref> * {{flagu|Germany}}: గ్రాండ్ క్రాస్ స్పెషల్ క్లాస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ మెరిట్ ఆఫ్ ది ఫెడరల్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ జర్మనీ (1986) * {{flagu|Spain}}: నైట్ గ్రాండ్ క్రాస్ విత్ కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ కార్లోస్ III (19 సెప్టెంబర్ 1983)<ref>{{Cite web|url=http://www.boe.es/boe/dias/1983/09/20/pdfs/A25810-25810.pdf|title=Boletín Oficial del Estado|access-date=8 September 2018|archive-date=29 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200729092616/https://www.boe.es/boe/dias/1983/09/20/pdfs/A25810-25810.pdf|url-status=live}}</ref> * {{flag|Pakistan}}: నిషాన్-ఎ-పాకిస్థాన్ (1983)<ref>{{Cite web |last=Khan |first=Sami |date=27 May 2019 |title=How many Foreign Personalities got Nishan-e-Pakistan? |url=https://pakmcqs.com/pakistan-current-affairs-mcqs/how-many-foreign-personalities-got-nishan-e-pakistan |access-date=24 July 2022 |website=PakMcqs |language=en-US |archive-date=2 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230102065714/https://pakmcqs.com/pakistan-current-affairs-mcqs/how-many-foreign-personalities-got-nishan-e-pakistan |url-status=live }}</ref> * {{flag|Romania}}: గ్రాండ్ క్రాస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది స్టార్ ఆఫ్ రొమేనియా (1975) * {{flag|Chile}}: గ్రాండ్ క్రాస్ విత్ కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ మెరిట్ ఆఫ్ చిలీ (1989) * {{flag|Finland}}: గ్రాండ్ క్రాస్ విత్ కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది వైట్ రోజ్ ఆఫ్ ఫిన్లాండ్ (1988) * {{flag|Egypt}}: కాలర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది నైల్ (1974) * {{flag|Yugoslavia}}: గ్రేట్ స్టార్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది యుగోస్లావ్ స్టార్ (2 ఫిబ్రవరి 1974) * {{flag icon|Romania|1965}} రొమేనియా: నైట్ గ్రాండ్ క్రాస్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ 23 ఆగష్టు (1987) * {{flagu|United Kingdom}}: రాయల్ విక్టోరియన్ చైన్ గ్రహీత (23 ఫిబ్రవరి 1975) ===సంఘాల పురస్కారాలు=== * {{flagu|Japan}}: స్కౌట్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ జపాన్ వారి గోల్డెన్ ఫెసెంట్ అవార్డు (1978) == వంశవృక్షం == {{ahnentafel |collapsed=yes |align=center |boxstyle_1=background-color: #fcc; |boxstyle_2=background-color: #fb9; |boxstyle_3=background-color: #ffc; |boxstyle_4=background-color: #bfc; |1= 1. '''నేపాల్ రాజు బీరేంద్ర''' |2= 2. [[మహేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|నేపాల్ రాజు మహేంద్ర]] |3= 3. [[ఇంద్ర (నేపాల్ యువరాణి)|ఇంద్ర రాజ్య లక్ష్మీ దేవి]] |4= 4. [[త్రిభువన్ (నేపాల్ రాజు)|నేపాల్ రాజు త్రిభువన్]] |5= 5. [[కాంతి (నేపాల్ రాణి)|కాంతి రాజ్య లక్ష్మీ దేవి]] |6= 6. హరి షంషేర్ జంగ్ బహదూర్ రాణా |7= 7. మేఘా కుమారి రాజ్య లక్ష్మీ |8= 8. [[పృథ్వి (నేపాల్ రాజు)|నేపాల్ రాజు పృథ్వి]] |9= 9. దివ్యేశ్వరి రాజ్య లక్ష్మీ దేవి |10= 10. ఛత్రా, బర్హగావ్, ఔధ్ రాజా అర్జన్ సింగ్ సాహిబ్ |11= 11. కృష్ణావతి దేవి సాహిబా |12= 12. జుద్ధా షంషేర్ జంగ్ బహదూర్ రాణా (లమ్‌జుంగ్, కాస్కీ మహారాజు) |13= 13. పద్మా కుమారి |14= 14. ఎన్. బిక్రమ్ షా |15= }} == ఇవి కూడా చూడండి == *హత్యకు గురైన దేశాధినేతల జాబితా *నేపాల్ రాజు బీరేంద్ర విదేశీ పర్యటనల జాబితా *బీరేంద్ర, ఐశ్వర్యల వివాహం *బీరేంద్ర (నేపాల్ రాజు) పట్టాభిషేకం == మూలాలు == {{Reflist}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef | rows=2 | before=[[మహేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|మహేంద్ర]]}} {{s-ttl | title=నేపాల్ [[యువరాజు]] | years=1955–1972}} {{s-aft | rows=2 | after=[[దీపేంద్ర (నేపాల్ రాజు)|దీపేంద్ర]]}} |- {{s-ttl | title=[[నేపాల్ రాజుల జాబితా|నేపాల్ రాజు]] | years=1972–2001}} {{s-end}} {{Heads of State of Nepal}} {{Authority control}} [[వర్గం:1945 జననాలు]] [[వర్గం:2001 మరణాలు]] [[వర్గం:హిందూ చక్రవర్తులు]] scwwibxs2fia00bx8evsa21yyuntsod 3 507657 4942790 2026-08-24T00:58:46Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4942790 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Guguloth Raju గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Guguloth Raju గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 00:58, 24 ఆగస్టు 2026 (UTC) seiaojqcgp4ln975aolhernvql0mvo1 3 507658 4942793 2026-08-24T00:59:17Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4942793 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">పోచమోని కృష్ణ గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> పోచమోని కృష్ణ గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 00:59, 24 ఆగస్టు 2026 (UTC) 3ill44w3do436dipf72yqjx84zng7xf 3 507659 4942794 2026-08-24T00:59:42Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4942794 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Wikireader1984 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Wikireader1984 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 00:59, 24 ఆగస్టు 2026 (UTC) 50ryhy6lqdrui7gp0ai58p2zjsebxqg 0 507660 4942808 2026-08-24T02:16:54Z Pranayraj1985 29393 "[[:en:Special:Redirect/revision/1358372144|Aria]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4942808 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Tamerlano_-_Bajazet-Aria.jpg|thumb| హాండెల్ యొక్క ఒపెరా ''టామెర్లానోలో'' సుల్తాన్ బజాజెట్ యొక్క వీడ్కోలు ఏరియా ( ''డా కాపో'' సూచనలను గమనించండి). తొలి ముద్రణ, లండన్, 1719.]] సంగీతంలో, ఒక '''అరియా''' అనేది ఒకే స్వరం కోసం రూపొందించిన ఒక సంపూర్ణ సంగీత భాగం, దీనికి [[సంగీత వాయిద్యం|వాద్య]] లేదా [[ఆర్కెస్ట్రా]] సహకారం ఉండవచ్చు లేదా ఉండకపోవచ్చు, ఇది సాధారణంగా ఒక పెద్ద రచనలో భాగంగా ఉంటుంది. ఆరియాలకు సాధారణ సందర్భం [[ఒపెరా]], కానీ గాత్ర ఆరియాలు ఒరేటోరియోలు, కాంటాటాలలో కూడా కనిపిస్తాయి, లేదా అవి స్వతంత్ర కచేరీ ఆరియాలుగా కూడా ఉండవచ్చు. ఈ పదాన్ని మొదట్లో, సాధారణంగా గాయకుడు పాడే, కానీ ఎల్లప్పుడూ కానటువంటి, ఏదైనా భావవ్యక్తీకరణ గల [[మెలోడీ|రాగాన్ని]] సూచించడానికి వాడేవారు. == వ్యుత్పత్తి == గ్రీకు పదం ἀήρ, లాటిన్ పదం ''aer'' (గాలి) నుండి ఉద్భవించిన ఇటాలియన్ పదం ''aria'', 14వ శతాబ్దంలో సంగీతానికి సంబంధించి మొదటిసారిగా కనిపించింది, అప్పుడు అది కేవలం పాడటం లేదా వాయించడం ఒక పద్ధతిని లేదా శైలిని సూచించేది. 16వ శతాబ్దం చివరి నాటికి, 'ఏరియా' అనే పదం ఒక వాద్య సంగీత రూపాన్ని సూచిస్తుంది (ఉదా. శాంటినో గార్సీ డా పార్మా ల్యూట్ రచనలు, ('ఏరియా డెల్ గ్రాన్ డూకా'). 16వ శతాబ్దం ప్రారంభం నాటికి, ఇది స్ట్రోఫిక్ కవిత్వం సరళమైన కూర్పు అనే అర్థంలో సాధారణ వాడుకలో ఉంది; సంక్లిష్టమైన పాలిఫోనీ లేని శ్రావ్యమైన మాడ్రిగల్స్‌ను ''మాడ్రిగాలే అరియోసో'' అని పిలిచేవారు. {{Sfnp|Westrup et al.|n.d.}} == ఒపెరాలో == === 17వ శతాబ్దం చివరి నాటి ఫ్రెంచ్, ఇటాలియన్ ఒపెరాలో ఆరియా రూపం === రంగస్థల, సంగీత కచేరీల సందర్భంలో, ఆరియాలు సరళమైన రాగాల నుండి క్రమబద్ధమైన రూపాలుగా పరిణామం చెందాయి. అటువంటి రచనలలో, గానం చేయబడిన, శ్రావ్యమైన, నిర్మాణాత్మకమైన ఆరియా, ప్రసంగం వంటి ( ''[[wiktionary:parlando|పార్లాండో]]'' ) రెసిటేటివ్ నుండి భిన్నంగా ఉండేది – రెసిటేటివ్ కథాంశాన్ని ముందుకు నడిపించడానికి ఉపయోగపడగా, ఆరియా భావోద్వేగ విషయాలను తెలియజేయడానికి, గాయకులు తమ గాత్ర ప్రతిభను ప్రదర్శించడానికి ఒక అవకాశంగా పనిచేసేది. 17వ శతాబ్దం చివరి నాటికి, ఒపెరా ఆరియాలు రెండు రూపాలలో ఒకదానిలో వ్రాయబడటం ప్రారంభించాయి. బైనరీ రూపంలోని ఏరియాలు రెండు విభాగాలుగా (A–B) ఉండేవి; టెర్నరీ రూపంలోని (A–B–A) ఏరియాలను ''డా కాపో ఏరియాలు'' అని పిలిచేవారు (అక్షరాలా 'తల నుండి', అంటే ప్రారంభ విభాగం పునరావృతమవుతుంది, తరచుగా అత్యంత అలంకరించబడిన పద్ధతిలో). {{Sfnp|Westrup et al.|n.d.}} ''డా కాపో'' ఆరియాలో, 'బి' ఎపిసోడ్ సాధారణంగా వేరే కీలో ఉంటుంది – అదే డామినెంట్ లేదా రిలేటివ్ మేజర్ కీ. ఈ రూపాల ఇతర వైవిధ్యాలు 17వ శతాబ్దం చివరి నాటి ఫ్రెంచ్ ఒపెరాలలో కనిపిస్తాయి, ఉదాహరణకు ఫ్రెంచ్ బరోక్ కాలాన్ని శాసించిన జీన్-బాప్టిస్ట్ లుల్లీ ఒపెరాలు. అతని ఒపెరాలలో గాత్ర సోలోలు (వాస్తవానికి ఫ్రెంచ్ పదం, ''ఎయిర్స్'' అని పిలుస్తారు) తరచుగా విస్తరించిన బైనరీ రూపంలో (ABB') లేదా కొన్నిసార్లు ''రోండ్యూ'' రూపంలో (ABACA) ఉంటాయి, {{Sfnp|Anthony|1991}} (ఇది వాయిద్య రోండోకు సారూప్యమైన ఆకారం). 17వ శతాబ్దం చివరి, 18వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ఇటాలియన్ స్వరకర్తల రచనలలో, ''డా కాపో'' ఏరియాలో ''రిటోర్నెల్లో'' (అక్షరాలా, 'చిన్న పునరాగమనం') చేర్చబడింది, ఇది పునరావృతమయ్యే వాయిద్య ఘట్టం, ఇది అసలైన ఏరియాలోని కొన్ని పదబంధాలను కలిగి ఉంటుంది, ప్రారంభ ఒపెరాలలో, నృత్యం చేయడానికి లేదా పాత్రల ప్రవేశానికి అవకాశాన్ని అందించింది. <ref>{{Harvp|Talbot|n.d.}}; {{Harvp|Solie|1977}}</ref> 18వ శతాబ్దం అంతటా ''రిటోర్నెల్లితో'' కూడిన ''డా కాపో'' ఏరియా యూరోపియన్ ఒపెరా ఒక విలక్షణమైన లక్షణంగా మారింది, కొంతమంది రచయితలు దీనిని సొనాటా రూపానికి ప్రత్యక్ష పూర్వగామిగా భావిస్తారు. <ref>{{Harvp|Solie|1977}}. See also e.g. {{Harvp|Rosen|1988}}.</ref> ఆరియా నిర్మాణానికి ''రిటోర్నెల్లి'' అత్యంత ఆవశ్యకమయ్యాయి – "పదాలు రాగం స్వభావాన్ని నిర్దేశిస్తుండగా, రిటోర్నెల్లో వాయిద్యాలు తరచుగా దానిని ఏ రీతిలో ప్రదర్శించాలో నిర్ణయించాయి." {{Sfnp|Lewis|1959}} === ఫ్రెంచ్ బరోక్ ''అరియెట్'', ''గాలి'' === దాని పేరుకు విరుద్ధంగా, ఫ్రెంచ్ బరోక్ ఒపెరాలోని ''అరియెట్'', ముఖ్యంగా కాంప్రా, రామో, వారి సమకాలీనుల రచనలలో, వారి సమకాలీన ''ఎయిర్‌ల'' కంటే చాలా పొడవైన, పూర్తిగా అభివృద్ధి చెందిన డా కాపో ఏరియాగా ఉంటుంది. ఇటాలియన్ ఒపెరా సెరియాలోని ఏరియా ప్రభావంతో ''అరియెట్‌లు'' ఫ్రెంచ్ సంగీతంలోకి వచ్చాయి; వాటికి గొప్ప వాద్య సహకారం, ఇతివృత్తం వాద్య వివరణ, నైపుణ్యంతో కూడిన శ్రావ్యమైన రచన ఉంటాయి. అవి కథను ముందుకు నడిపించవు కాబట్టి, సాధారణంగా వాటిని డైవర్టిస్‌మెంట్‌లలో విడిగా ఉంచుతారు; బదులుగా అవి ఆనందం లేదా విజయోత్సవాలుగా ఉంటాయి. దీనికి విరుద్ధంగా, లుల్లీ, అతని వారసుల ఒపెరాలలో, ''ఎయిర్స్'' లేదా ''ఎయిర్స్ టెండ్రెస్'' అనేవి కొన్ని బార్ల చిన్న శ్రావ్యమైన భాగాలు, సాధారణంగా బైనరీ రూపంలో ఉంటాయి, ఇవి రెసిటేటివ్‌లో సజావుగా చొప్పించబడతాయి. {{Sfnp|Bukofzer|1947}} === 18వ శతాబ్దం === 18వ శతాబ్దం ప్రారంభం నాటికి, అలెశాండ్రో స్కార్లాట్టి వంటి స్వరకర్తలు ఆరియా రూపాన్ని, ముఖ్యంగా రిటోర్నెల్లితో కూడిన దాని డా కాపో రూపాన్ని, ''ఒపెరా సెరియా'' కీలక అంశంగా స్థిరపరిచారు. ఇది సమతుల్యతను, నిరంతరతను అందించింది, అదే సమయంలో వైరుధ్యానికి కూడా ఆస్కారం కల్పించింది. [...] దాని సాంప్రదాయ లక్షణాల క్రమబద్ధత కారణంగానే, సాధారణం నుండి వచ్చే విచలనాలను కూడా స్పష్టమైన ప్రభావంతో ఉపయోగించుకోవడం సాధ్యమైంది. {{Sfnp|Lewis|1959}} శతాబ్దం ప్రారంభ సంవత్సరాలలో, ఇటాలియన్ శైలిలోని ఆరియాలు ఫ్రెంచ్ ఒపెరాలో ప్రాబల్యం పొందడం ప్రారంభించాయి, చివరికి ఫ్రెంచ్ ప్రక్రియ అయిన ''అరియెట్‌కు'' దారితీశాయి, సాధారణంగా సాపేక్షంగా సరళమైన త్రికోణ రూపంలో. {{Sfnp|Anthony|1991}} ఒపెరాటిక్ ఏరియా రకాలు వాటి స్వభావాన్ని బట్టి వివిధ పదాలతో పిలువబడ్డాయి – ఉదాహరణకు ''ఏరియా పార్లాంటే'' ('మాట్లాడే శైలి', కథనాత్మక స్వభావం), <ref>[http://www.merriam-webster.com/dictionary/aria%20parlante Merriam-Webster dictionary online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130202002217/http://www.merriam-webster.com/dictionary/aria%20parlante|date=2013-02-02}} accessed 21 March 2013.</ref> ''ఏరియా డి బ్రావురా'' (సాధారణంగా కథానాయికకు ఇవ్వబడుతుంది), ''ఏరియా బఫా'' (హాస్యభరితమైన ఏరియా, సాధారణంగా బాస్ లేదా బాస్-బారిటోన్‌కు ఇవ్వబడుతుంది), మొదలైనవి. MF రాబిన్సన్ 1720 నుండి 1760 కాలంలోని ''ఒపెరా సెరియాలో'' ప్రామాణిక ఆరియాను ఈ క్రింది విధంగా వర్ణించారు: <blockquote>మొదటి భాగం సాధారణంగా ఆర్కెస్ట్రా రిటోర్నెల్లోతో ప్రారంభమై, ఆ తర్వాత గాయకుడు ప్రవేశించి మొదటి చరణంలోని పదాలను పూర్తిగా పాడేవాడు. ఈ మొదటి గాత్ర భాగం ముగిసేసరికి, సంగీతం, అది సాధారణంగా ఉండే విధంగా మేజర్ కీలో ఉంటే, డామినెంట్‌కు మోడ్యులేట్ అయ్యింది. ఆ తర్వాత వాద్యబృందం రెండవ రిటోర్నెల్లోను వాయించింది, ఇది సాధారణంగా మొదటిదానికంటే తక్కువ నిడివి కలిగి ఉంటుంది. గాయకుడు తిరిగి ప్రవేశించి అవే మాటలను రెండోసారి పాడాడు. ఈ రెండవ భాగంలోని సంగీతం తరచుగా మొదటి భాగంలోని సంగీతం కంటే కొంచెం ఎక్కువ విస్తృతంగా ఉండేది. పదాలు ఎక్కువగా పునరావృతమయ్యాయి, బహుశా మరింత అలంకారిక ఉచ్చారణలు కూడా ఉన్నాయి. చివరి వోకల్ కేడెన్స్ కోసం కీ తిరిగి టానిక్‌కి చేరుకుంది, ఆ తర్వాత ఆర్కెస్ట్రా చివరి రిటోర్నెల్లోతో ఆ విభాగాన్ని ముగించింది. {{Sfnp|Robinson|1962}}</blockquote> [[దస్త్రం:Joseph_Siffred_Duplessis_-_Christoph_Willibald_Gluck_-_Google_Art_Project.jpg|thumb| జోసెఫ్ డూప్లెస్సిస్ గీసిన ''క్రిస్టోఫ్ విల్లిబాల్డ్ గ్లక్ చిత్రపటం'', 1775]] ''ఒపెరా సెరియాలో'' వివిధ పాత్రలకు ఆరియాల స్వభావం, కేటాయింపు అత్యంత నియమబద్ధంగా ఉండేది. నాటక రచయిత, గీత రచయిత అయిన కార్లో గోల్డోనీ తన ఆత్మకథలో చెప్పిన ప్రకారం,<blockquote>నాటకంలోని ముగ్గురు ప్రధాన పాత్రధారులు ఒక్కొక్కరు ఐదు ఆరియాలు పాడాలి; మొదటి అంకంలో రెండు, రెండవ అంకంలో రెండు, మూడవ అంకంలో ఒకటి. రెండవ నటి, రెండవ సోప్రానోకు కేవలం మూడు మాత్రమే ఉండగలవు, తక్కువ స్థాయి పాత్రలు ఒక్కొక్కరికి ఒకే ఆరియాతో లేదా గరిష్టంగా రెండు ఆరియాలతో సరిపెట్టుకోవాలి. పదాల రచయిత రెండు శోకభరితమైన ఆరియాలు ఒకదాని తర్వాత ఒకటి రాకుండా జాగ్రత్త వహించాలి. అతను బ్రావురా ఏరియాలు, యాక్షన్ ఏరియాలు, ఇన్ఫీరియర్ ఏరియాలు, మినుయెట్‌లు, రోండోలను అదే జాగ్రత్తతో పంపిణీ చేయాలి. అతను అన్నిటికంటే ముఖ్యంగా, తక్కువ స్థాయి పాత్రలకు ఉద్వేగభరితమైన ఆరియాలు, బ్రావురా ఆరియాలు లేదా రోండియోలు ఇవ్వకుండా ఉండాలి. <ref>Cited in {{Harvp|Robinson|1962}}. (Translation slightly adapted).</ref></blockquote>దీనికి విరుద్ధంగా, ''ఒపెరా బఫా'' (హాస్య ఒపెరా)లోని ఆరియాలు తరచుగా చిత్రీకరించబడిన పాత్ర స్వభావానికి అనుగుణంగా నిర్దిష్టంగా ఉండేవి (ఉదాహరణకు, పొగరుబోతు పనిమనిషి లేదా కోపిష్టి వృద్ధ ప్రేమికుడు లేదా సంరక్షకుడు). {{Sfnp|Platoff|1990}} శతాబ్దం చివరి నాటికి ఈ ఫార్మాట్‌లు శిలాజాలుగా మారుతున్నాయని స్పష్టమైంది. క్రిస్టోఫ్ విల్లిబాల్డ్ గ్లక్ ప్రకారం, ''ఒపెరా బఫా'', ''ఒపెరా సెరియా'' రెండూ కూడా ఒపెరా నిజ స్వరూపం నుండి చాలా దూరం వెళ్ళిపోయాయి, అస్వాభావికంగా అనిపించాయి. ''ఒపెరా బఫాలోని'' హాస్యాలు పసలేనివిగా ఉన్నాయి, అవే పాత్రలు పదేపదే రావడంతో అవి మూస పాత్రలుగా మాత్రమే అనిపించాయి. ''ఒపెరా సెరియాలో'' గానం ఉపరితల ప్రభావాలకే పరిమితమై ఉండేది, విషయం ఆసక్తికరంగా, పాతదిగా ఉండేది. ''ఒపెరా బఫాలో'' వలె, గాయకులు తరచుగా రంగస్థలం, సంగీతంపై పూర్తి పట్టు సాధించి, గాత్ర పంక్తులను ఎంత అలంకారభరితంగా అలంకరించేవారంటే, ప్రేక్షకులు అసలు రాగాన్ని గుర్తించలేకపోయేవారు. గ్లక్ ఒపెరాను దాని మూలాలకు తిరిగి తీసుకురావాలని, మానవ నాటకీయత, భావోద్వేగాలపై దృష్టి సారించాలని, అలాగే పదాలకు, సంగీతానికి సమాన ప్రాముఖ్యత ఇవ్వాలని కోరుకున్నాడు. ఈ గ్లకిస్ట్ సంస్కరణల ప్రభావాలు అతని సొంత ఒపెరాలలోనే కాకుండా [[మోజార్ట్|మొజార్ట్]] తరువాతి రచనలలో కూడా కనిపించాయి; ఇప్పుడు ఆరియాలు పాత్రల వ్యక్తిగత భావోద్వేగాలను మరింత స్పష్టంగా వ్యక్తీకరించడమే కాకుండా, కథాంశంలో మరింత పటిష్టంగా పాతుకుపోయి, దానిని ముందుకు నడిపిస్తాయి. రిచర్డ్ వాగ్నర్ తన 1850 వ్యాసం " ఒపెరా, డ్రామా "లో గ్లక్ ఆవిష్కరణలను ప్రశంసించాడు: "సంగీత స్వరకర్త గాయకుడి స్వేచ్ఛా ప్రవృత్తికి వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు చేశాడు"; "ఏరియా పూర్తిగా ఇంద్రియపరమైన విషయాలను వాటి అత్యున్నత, తీవ్రమైన స్థాయికి విప్పడానికి" బదులుగా, గ్లక్ "ఆరియా క్యాప్రిస్ ప్రదర్శనపై సంకెళ్ళు వేయడానికి ప్రయత్నించాడు, అంతర్లీన పద-పాఠానికి సరిపోయే వ్యక్తీకరణను ట్యూన్‌కు ఇవ్వడానికి స్వయంగా ప్రయత్నించాడు". {{Sfnp|Wagner|1995}} ఈ వైఖరే, వాగ్నర్ తన ''గెసామ్ట్‌కున్‌స్ట్‌వెర్క్'' భావనలో ఆరియాను విచ్ఛిన్నం చేయడానికి చేసిన ప్రయత్నానికి ఆధారం అయ్యింది. శతాబ్దం చివరి నాటికి ఈ ఫార్మాట్‌లు శిలాజాలుగా మారుతున్నాయని స్పష్టమైంది. క్రిస్టోఫ్ విల్లిబాల్డ్ గ్లక్ ప్రకారం, ''ఒపెరా బఫా'', ''ఒపెరా సెరియా'' రెండూ కూడా ఒపెరా నిజ స్వరూపం నుండి చాలా దూరం వెళ్ళిపోయాయి, అస్వాభావికంగా అనిపించాయి. ''ఒపెరా బఫాలోని'' హాస్యాలు పసలేనివిగా ఉన్నాయి, అవే పాత్రలు పదేపదే రావడంతో అవి మూస పాత్రలుగా మాత్రమే అనిపించాయి. ''ఒపెరా సెరియాలో'' గానం ఉపరితల ప్రభావాలకే పరిమితమై ఉండేది, విషయం ఆసక్తికరంగా, పాతదిగా ఉండేది. ''ఒపెరా బఫాలో'' వలె, గాయకులు తరచుగా రంగస్థలం, సంగీతంపై పూర్తి పట్టు సాధించి, గాత్ర పంక్తులను ఎంత అలంకారభరితంగా అలంకరించేవారంటే, ప్రేక్షకులు అసలు రాగాన్ని గుర్తించలేకపోయేవారు. గ్లక్ ఒపెరాను దాని మూలాలకు తిరిగి తీసుకురావాలని, మానవ నాటకీయత, భావోద్వేగాలపై దృష్టి సారించాలని, అలాగే పదాలకు, సంగీతానికి సమాన ప్రాముఖ్యత ఇవ్వాలని కోరుకున్నాడు. ఈ గ్లకిస్ట్ సంస్కరణల ప్రభావాలు అతని సొంత ఒపెరాలలోనే కాకుండా [[మోజార్ట్|మొజార్ట్]] తరువాతి రచనలలో కూడా కనిపించాయి; ఇప్పుడు ఆరియాలు పాత్రల వ్యక్తిగత భావోద్వేగాలను మరింత స్పష్టంగా వ్యక్తీకరించడమే కాకుండా, కథాంశంలో మరింత పటిష్టంగా పాతుకుపోయి, దానిని ముందుకు నడిపిస్తాయి. రిచర్డ్ వాగ్నర్ తన 1850 వ్యాసం " ఒపెరా, డ్రామా "లో గ్లక్ ఆవిష్కరణలను ప్రశంసించాడు: "సంగీత స్వరకర్త గాయకుడి స్వేచ్ఛా ప్రవృత్తికి వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు చేశాడు"; "ఏరియా పూర్తిగా ఇంద్రియపరమైన విషయాలను వాటి అత్యున్నత, తీవ్రమైన స్థాయికి విప్పడానికి" బదులుగా, గ్లక్ "ఆరియా క్యాప్రిస్ ప్రదర్శనపై సంకెళ్ళు వేయడానికి ప్రయత్నించాడు, అంతర్లీన పద-పాఠానికి సరిపోయే వ్యక్తీకరణను ట్యూన్‌కు ఇవ్వడానికి స్వయంగా ప్రయత్నించాడు". {{Sfnp|Wagner|1995}} ఈ వైఖరే, వాగ్నర్ తన ''గెసామ్ట్‌కున్‌స్ట్‌వెర్క్'' భావనలో ఆరియాను విచ్ఛిన్నం చేయడానికి చేసిన ప్రయత్నానికి ఆధారం అయ్యింది. === 19వ శతాబ్దం === గ్లక్ ఆదర్శాలు ఉన్నప్పటికీ, నాటక ప్రవాహానికి కేవలం అంతరాయం కలిగించకుండా, ఆరియాలకు నాటకంలో మరింత అంతర్భాగమైన పాత్ర ఉండేలా లిబ్రెట్టీలను రూపొందించే ధోరణి ఉన్నప్పటికీ, 19వ శతాబ్దం ప్రారంభంలోని ఒపెరాలలో (ఉదాహరణకు గియోకినో రోస్సిని, గేటానో డొనిజెట్టిలవి ), బ్రావురా ఆరియాలు ప్రధాన ఆకర్షణలుగానే మిగిలిపోయాయి. అవి 19వ శతాబ్దం అంతటా గ్రాండ్ ఒపెరాలోనూ, ఇటాలియన్ ఒపెరాలోనూ ఒక ప్రధాన పాత్రను పోషిస్తూనే ఉన్నాయి. 19వ శతాబ్దపు మొదటి భాగంలో ఇటాలియన్ ఒపెరాలో ఆరియా ఒక ఆదరణ పొందిన రూపం ''కబలెట్టా'' . దీనిలో పాటలాంటి ''కాంటాబైల్'' విభాగాన్ని అనుసరించి, మరింత ఉత్సాహభరితమైన ''కబలెట్టా'' ప్రాపర్ అనే విభాగం వస్తుంది, ఇది పూర్తిగా లేదా పాక్షికంగా పునరావృతం చేయబడుతుంది. సాధారణంగా ఇటువంటి ఆరియాలకు ముందు రెసిటేటివ్ ఉంటుంది, ఈ మొత్తం క్రమాన్ని ''స్సెనా'' అని అంటారు. ఆర్కెస్ట్రా లేదా బృందగానంలో పాల్గొనడానికి కూడా అవకాశాలు ఉండవచ్చు. విన్సెంజో బెల్లిని ఒపెరా ''నార్మా'' నుండి ''కాస్టా దివా'' ఒక ఉదాహరణ. <ref name="W51">{{Harvp|Westrup et al.|n.d.}}</ref> సుమారు 1850 తర్వాత, ఇటాలియన్ ఒపెరాలో ఆరియా రూపాలు మరింత వైవిధ్యాన్ని ప్రదర్శించడం ప్రారంభించాయి – గియుసెప్పె వెర్డి అనేక ఒపెరాలు ప్రధాన పాత్రల కోసం విస్తరించిన కథనాత్మక ఆరియాలను అందిస్తాయి, ఇవి వాటి పరిధిలో నాటకీయతను, పాత్ర చిత్రణను తీవ్రతరం చేయడానికి వీలు కల్పిస్తాయి. ఉదాహరణలు రిగోలెట్టో కోర్టును ఖండించడం, "కార్టిజియాని, విల్ రజ్జా దన్నాటా!" (1851). <ref name="W51" /> శతాబ్దం చివరిలో, 1850 తర్వాత వాగ్నర్ ఒపెరాలు పూర్తిగా స్వరపరచబడ్డాయి, తక్కువ అంశాలు స్వయం సమృద్ధి గల ఏరియాలుగా సులభంగా గుర్తించబడతాయి; {{Sfnp|Westrup et al.|n.d.}} అయితే ఇటాలియన్ వెరిస్మో ఒపెరా శైలి కూడా కొన్ని 'షో-పీస్‌లను' అనుమతించినప్పటికీ అరియోసో అంశాలను ఏకీకృతం చేయడానికి ప్రయత్నించింది. <ref name="W51" /> == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:సంగీతం]] [[వర్గం:సంగీత చరిత్ర]] [[వర్గం:గానం]] [[వర్గం:పాటలు]] guqnxf43gkq9bpccb0ferh33vrc92nc 4942814 4942808 2026-08-24T03:04:05Z యర్రా రామారావు 28161 సవరణ: Harv/Sfn no-target ఎర్రర్ సరిదిద్దాను (sfnHarvFixer.js) 4942814 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Tamerlano_-_Bajazet-Aria.jpg|thumb| హాండెల్ యొక్క ఒపెరా ''టామెర్లానోలో'' సుల్తాన్ బజాజెట్ యొక్క వీడ్కోలు ఏరియా ( ''డా కాపో'' సూచనలను గమనించండి). తొలి ముద్రణ, లండన్, 1719.]] సంగీతంలో, ఒక '''అరియా''' అనేది ఒకే స్వరం కోసం రూపొందించిన ఒక సంపూర్ణ సంగీత భాగం, దీనికి [[సంగీత వాయిద్యం|వాద్య]] లేదా [[ఆర్కెస్ట్రా]] సహకారం ఉండవచ్చు లేదా ఉండకపోవచ్చు, ఇది సాధారణంగా ఒక పెద్ద రచనలో భాగంగా ఉంటుంది. ఆరియాలకు సాధారణ సందర్భం [[ఒపెరా]], కానీ గాత్ర ఆరియాలు ఒరేటోరియోలు, కాంటాటాలలో కూడా కనిపిస్తాయి, లేదా అవి స్వతంత్ర కచేరీ ఆరియాలుగా కూడా ఉండవచ్చు. ఈ పదాన్ని మొదట్లో, సాధారణంగా గాయకుడు పాడే, కానీ ఎల్లప్పుడూ కానటువంటి, ఏదైనా భావవ్యక్తీకరణ గల [[మెలోడీ|రాగాన్ని]] సూచించడానికి వాడేవారు. == వ్యుత్పత్తి == గ్రీకు పదం ἀήρ, లాటిన్ పదం ''aer'' (గాలి) నుండి ఉద్భవించిన ఇటాలియన్ పదం ''aria'', 14వ శతాబ్దంలో సంగీతానికి సంబంధించి మొదటిసారిగా కనిపించింది, అప్పుడు అది కేవలం పాడటం లేదా వాయించడం ఒక పద్ధతిని లేదా శైలిని సూచించేది. 16వ శతాబ్దం చివరి నాటికి, 'ఏరియా' అనే పదం ఒక వాద్య సంగీత రూపాన్ని సూచిస్తుంది (ఉదా. శాంటినో గార్సీ డా పార్మా ల్యూట్ రచనలు, ('ఏరియా డెల్ గ్రాన్ డూకా'). 16వ శతాబ్దం ప్రారంభం నాటికి, ఇది స్ట్రోఫిక్ కవిత్వం సరళమైన కూర్పు అనే అర్థంలో సాధారణ వాడుకలో ఉంది; సంక్లిష్టమైన పాలిఫోనీ లేని శ్రావ్యమైన మాడ్రిగల్స్‌ను ''మాడ్రిగాలే అరియోసో'' అని పిలిచేవారు. {{Sfnp|Westrup et al.|n.d.}} == ఒపెరాలో == === 17వ శతాబ్దం చివరి నాటి ఫ్రెంచ్, ఇటాలియన్ ఒపెరాలో ఆరియా రూపం === రంగస్థల, సంగీత కచేరీల సందర్భంలో, ఆరియాలు సరళమైన రాగాల నుండి క్రమబద్ధమైన రూపాలుగా పరిణామం చెందాయి. అటువంటి రచనలలో, గానం చేయబడిన, శ్రావ్యమైన, నిర్మాణాత్మకమైన ఆరియా, ప్రసంగం వంటి ( ''[[wiktionary:parlando|పార్లాండో]]'' ) రెసిటేటివ్ నుండి భిన్నంగా ఉండేది – రెసిటేటివ్ కథాంశాన్ని ముందుకు నడిపించడానికి ఉపయోగపడగా, ఆరియా భావోద్వేగ విషయాలను తెలియజేయడానికి, గాయకులు తమ గాత్ర ప్రతిభను ప్రదర్శించడానికి ఒక అవకాశంగా పనిచేసేది. 17వ శతాబ్దం చివరి నాటికి, ఒపెరా ఆరియాలు రెండు రూపాలలో ఒకదానిలో వ్రాయబడటం ప్రారంభించాయి. బైనరీ రూపంలోని ఏరియాలు రెండు విభాగాలుగా (A–B) ఉండేవి; టెర్నరీ రూపంలోని (A–B–A) ఏరియాలను ''డా కాపో ఏరియాలు'' అని పిలిచేవారు (అక్షరాలా 'తల నుండి', అంటే ప్రారంభ విభాగం పునరావృతమవుతుంది, తరచుగా అత్యంత అలంకరించబడిన పద్ధతిలో). {{Sfnp|Westrup et al.|n.d.}} ''డా కాపో'' ఆరియాలో, 'బి' ఎపిసోడ్ సాధారణంగా వేరే కీలో ఉంటుంది – అదే డామినెంట్ లేదా రిలేటివ్ మేజర్ కీ. ఈ రూపాల ఇతర వైవిధ్యాలు 17వ శతాబ్దం చివరి నాటి ఫ్రెంచ్ ఒపెరాలలో కనిపిస్తాయి, ఉదాహరణకు ఫ్రెంచ్ బరోక్ కాలాన్ని శాసించిన జీన్-బాప్టిస్ట్ లుల్లీ ఒపెరాలు. అతని ఒపెరాలలో గాత్ర సోలోలు (వాస్తవానికి ఫ్రెంచ్ పదం, ''ఎయిర్స్'' అని పిలుస్తారు) తరచుగా విస్తరించిన బైనరీ రూపంలో (ABB') లేదా కొన్నిసార్లు ''రోండ్యూ'' రూపంలో (ABACA) ఉంటాయి, {{Sfnp|Anthony|1991}} (ఇది వాయిద్య రోండోకు సారూప్యమైన ఆకారం). 17వ శతాబ్దం చివరి, 18వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ఇటాలియన్ స్వరకర్తల రచనలలో, ''డా కాపో'' ఏరియాలో ''రిటోర్నెల్లో'' (అక్షరాలా, 'చిన్న పునరాగమనం') చేర్చబడింది, ఇది పునరావృతమయ్యే వాయిద్య ఘట్టం, ఇది అసలైన ఏరియాలోని కొన్ని పదబంధాలను కలిగి ఉంటుంది, ప్రారంభ ఒపెరాలలో, నృత్యం చేయడానికి లేదా పాత్రల ప్రవేశానికి అవకాశాన్ని అందించింది. <ref>{{Harvp|Talbot|n.d.}}; {{Harvp|Solie|1977}}</ref> 18వ శతాబ్దం అంతటా ''రిటోర్నెల్లితో'' కూడిన ''డా కాపో'' ఏరియా యూరోపియన్ ఒపెరా ఒక విలక్షణమైన లక్షణంగా మారింది, కొంతమంది రచయితలు దీనిని సొనాటా రూపానికి ప్రత్యక్ష పూర్వగామిగా భావిస్తారు. <ref>{{Harvp|Solie|1977}}. See also e.g. {{Harvp|Rosen|1988}}.</ref> ఆరియా నిర్మాణానికి ''రిటోర్నెల్లి'' అత్యంత ఆవశ్యకమయ్యాయి – "పదాలు రాగం స్వభావాన్ని నిర్దేశిస్తుండగా, రిటోర్నెల్లో వాయిద్యాలు తరచుగా దానిని ఏ రీతిలో ప్రదర్శించాలో నిర్ణయించాయి." {{Sfnp|Lewis|1959}} === ఫ్రెంచ్ బరోక్ ''అరియెట్'', ''గాలి'' === దాని పేరుకు విరుద్ధంగా, ఫ్రెంచ్ బరోక్ ఒపెరాలోని ''అరియెట్'', ముఖ్యంగా కాంప్రా, రామో, వారి సమకాలీనుల రచనలలో, వారి సమకాలీన ''ఎయిర్‌ల'' కంటే చాలా పొడవైన, పూర్తిగా అభివృద్ధి చెందిన డా కాపో ఏరియాగా ఉంటుంది. ఇటాలియన్ ఒపెరా సెరియాలోని ఏరియా ప్రభావంతో ''అరియెట్‌లు'' ఫ్రెంచ్ సంగీతంలోకి వచ్చాయి; వాటికి గొప్ప వాద్య సహకారం, ఇతివృత్తం వాద్య వివరణ, నైపుణ్యంతో కూడిన శ్రావ్యమైన రచన ఉంటాయి. అవి కథను ముందుకు నడిపించవు కాబట్టి, సాధారణంగా వాటిని డైవర్టిస్‌మెంట్‌లలో విడిగా ఉంచుతారు; బదులుగా అవి ఆనందం లేదా విజయోత్సవాలుగా ఉంటాయి. దీనికి విరుద్ధంగా, లుల్లీ, అతని వారసుల ఒపెరాలలో, ''ఎయిర్స్'' లేదా ''ఎయిర్స్ టెండ్రెస్'' అనేవి కొన్ని బార్ల చిన్న శ్రావ్యమైన భాగాలు, సాధారణంగా బైనరీ రూపంలో ఉంటాయి, ఇవి రెసిటేటివ్‌లో సజావుగా చొప్పించబడతాయి. {{Sfnp|Bukofzer|1947}} === 18వ శతాబ్దం === 18వ శతాబ్దం ప్రారంభం నాటికి, అలెశాండ్రో స్కార్లాట్టి వంటి స్వరకర్తలు ఆరియా రూపాన్ని, ముఖ్యంగా రిటోర్నెల్లితో కూడిన దాని డా కాపో రూపాన్ని, ''ఒపెరా సెరియా'' కీలక అంశంగా స్థిరపరిచారు. ఇది సమతుల్యతను, నిరంతరతను అందించింది, అదే సమయంలో వైరుధ్యానికి కూడా ఆస్కారం కల్పించింది. [...] దాని సాంప్రదాయ లక్షణాల క్రమబద్ధత కారణంగానే, సాధారణం నుండి వచ్చే విచలనాలను కూడా స్పష్టమైన ప్రభావంతో ఉపయోగించుకోవడం సాధ్యమైంది. {{Sfnp|Lewis|1959}} శతాబ్దం ప్రారంభ సంవత్సరాలలో, ఇటాలియన్ శైలిలోని ఆరియాలు ఫ్రెంచ్ ఒపెరాలో ప్రాబల్యం పొందడం ప్రారంభించాయి, చివరికి ఫ్రెంచ్ ప్రక్రియ అయిన ''అరియెట్‌కు'' దారితీశాయి, సాధారణంగా సాపేక్షంగా సరళమైన త్రికోణ రూపంలో. {{Sfnp|Anthony|1991}} ఒపెరాటిక్ ఏరియా రకాలు వాటి స్వభావాన్ని బట్టి వివిధ పదాలతో పిలువబడ్డాయి – ఉదాహరణకు ''ఏరియా పార్లాంటే'' ('మాట్లాడే శైలి', కథనాత్మక స్వభావం), <ref>[http://www.merriam-webster.com/dictionary/aria%20parlante Merriam-Webster dictionary online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130202002217/http://www.merriam-webster.com/dictionary/aria%20parlante|date=2013-02-02}} accessed 21 March 2013.</ref> ''ఏరియా డి బ్రావురా'' (సాధారణంగా కథానాయికకు ఇవ్వబడుతుంది), ''ఏరియా బఫా'' (హాస్యభరితమైన ఏరియా, సాధారణంగా బాస్ లేదా బాస్-బారిటోన్‌కు ఇవ్వబడుతుంది), మొదలైనవి. MF రాబిన్సన్ 1720 నుండి 1760 కాలంలోని ''ఒపెరా సెరియాలో'' ప్రామాణిక ఆరియాను ఈ క్రింది విధంగా వర్ణించారు: <blockquote>మొదటి భాగం సాధారణంగా ఆర్కెస్ట్రా రిటోర్నెల్లోతో ప్రారంభమై, ఆ తర్వాత గాయకుడు ప్రవేశించి మొదటి చరణంలోని పదాలను పూర్తిగా పాడేవాడు. ఈ మొదటి గాత్ర భాగం ముగిసేసరికి, సంగీతం, అది సాధారణంగా ఉండే విధంగా మేజర్ కీలో ఉంటే, డామినెంట్‌కు మోడ్యులేట్ అయ్యింది. ఆ తర్వాత వాద్యబృందం రెండవ రిటోర్నెల్లోను వాయించింది, ఇది సాధారణంగా మొదటిదానికంటే తక్కువ నిడివి కలిగి ఉంటుంది. గాయకుడు తిరిగి ప్రవేశించి అవే మాటలను రెండోసారి పాడాడు. ఈ రెండవ భాగంలోని సంగీతం తరచుగా మొదటి భాగంలోని సంగీతం కంటే కొంచెం ఎక్కువ విస్తృతంగా ఉండేది. పదాలు ఎక్కువగా పునరావృతమయ్యాయి, బహుశా మరింత అలంకారిక ఉచ్చారణలు కూడా ఉన్నాయి. చివరి వోకల్ కేడెన్స్ కోసం కీ తిరిగి టానిక్‌కి చేరుకుంది, ఆ తర్వాత ఆర్కెస్ట్రా చివరి రిటోర్నెల్లోతో ఆ విభాగాన్ని ముగించింది. {{Sfnp|Robinson|1962}}</blockquote> [[దస్త్రం:Joseph_Siffred_Duplessis_-_Christoph_Willibald_Gluck_-_Google_Art_Project.jpg|thumb| జోసెఫ్ డూప్లెస్సిస్ గీసిన ''క్రిస్టోఫ్ విల్లిబాల్డ్ గ్లక్ చిత్రపటం'', 1775]] ''ఒపెరా సెరియాలో'' వివిధ పాత్రలకు ఆరియాల స్వభావం, కేటాయింపు అత్యంత నియమబద్ధంగా ఉండేది. నాటక రచయిత, గీత రచయిత అయిన కార్లో గోల్డోనీ తన ఆత్మకథలో చెప్పిన ప్రకారం,<blockquote>నాటకంలోని ముగ్గురు ప్రధాన పాత్రధారులు ఒక్కొక్కరు ఐదు ఆరియాలు పాడాలి; మొదటి అంకంలో రెండు, రెండవ అంకంలో రెండు, మూడవ అంకంలో ఒకటి. రెండవ నటి, రెండవ సోప్రానోకు కేవలం మూడు మాత్రమే ఉండగలవు, తక్కువ స్థాయి పాత్రలు ఒక్కొక్కరికి ఒకే ఆరియాతో లేదా గరిష్టంగా రెండు ఆరియాలతో సరిపెట్టుకోవాలి. పదాల రచయిత రెండు శోకభరితమైన ఆరియాలు ఒకదాని తర్వాత ఒకటి రాకుండా జాగ్రత్త వహించాలి. అతను బ్రావురా ఏరియాలు, యాక్షన్ ఏరియాలు, ఇన్ఫీరియర్ ఏరియాలు, మినుయెట్‌లు, రోండోలను అదే జాగ్రత్తతో పంపిణీ చేయాలి. అతను అన్నిటికంటే ముఖ్యంగా, తక్కువ స్థాయి పాత్రలకు ఉద్వేగభరితమైన ఆరియాలు, బ్రావురా ఆరియాలు లేదా రోండియోలు ఇవ్వకుండా ఉండాలి. <ref>Cited in {{Harvp|Robinson|1962}}. (Translation slightly adapted).</ref></blockquote>దీనికి విరుద్ధంగా, ''ఒపెరా బఫా'' (హాస్య ఒపెరా)లోని ఆరియాలు తరచుగా చిత్రీకరించబడిన పాత్ర స్వభావానికి అనుగుణంగా నిర్దిష్టంగా ఉండేవి (ఉదాహరణకు, పొగరుబోతు పనిమనిషి లేదా కోపిష్టి వృద్ధ ప్రేమికుడు లేదా సంరక్షకుడు). {{Sfnp|Platoff|1990}} శతాబ్దం చివరి నాటికి ఈ ఫార్మాట్‌లు శిలాజాలుగా మారుతున్నాయని స్పష్టమైంది. క్రిస్టోఫ్ విల్లిబాల్డ్ గ్లక్ ప్రకారం, ''ఒపెరా బఫా'', ''ఒపెరా సెరియా'' రెండూ కూడా ఒపెరా నిజ స్వరూపం నుండి చాలా దూరం వెళ్ళిపోయాయి, అస్వాభావికంగా అనిపించాయి. ''ఒపెరా బఫాలోని'' హాస్యాలు పసలేనివిగా ఉన్నాయి, అవే పాత్రలు పదేపదే రావడంతో అవి మూస పాత్రలుగా మాత్రమే అనిపించాయి. ''ఒపెరా సెరియాలో'' గానం ఉపరితల ప్రభావాలకే పరిమితమై ఉండేది, విషయం ఆసక్తికరంగా, పాతదిగా ఉండేది. ''ఒపెరా బఫాలో'' వలె, గాయకులు తరచుగా రంగస్థలం, సంగీతంపై పూర్తి పట్టు సాధించి, గాత్ర పంక్తులను ఎంత అలంకారభరితంగా అలంకరించేవారంటే, ప్రేక్షకులు అసలు రాగాన్ని గుర్తించలేకపోయేవారు. గ్లక్ ఒపెరాను దాని మూలాలకు తిరిగి తీసుకురావాలని, మానవ నాటకీయత, భావోద్వేగాలపై దృష్టి సారించాలని, అలాగే పదాలకు, సంగీతానికి సమాన ప్రాముఖ్యత ఇవ్వాలని కోరుకున్నాడు. ఈ గ్లకిస్ట్ సంస్కరణల ప్రభావాలు అతని సొంత ఒపెరాలలోనే కాకుండా [[మోజార్ట్|మొజార్ట్]] తరువాతి రచనలలో కూడా కనిపించాయి; ఇప్పుడు ఆరియాలు పాత్రల వ్యక్తిగత భావోద్వేగాలను మరింత స్పష్టంగా వ్యక్తీకరించడమే కాకుండా, కథాంశంలో మరింత పటిష్టంగా పాతుకుపోయి, దానిని ముందుకు నడిపిస్తాయి. రిచర్డ్ వాగ్నర్ తన 1850 వ్యాసం " ఒపెరా, డ్రామా "లో గ్లక్ ఆవిష్కరణలను ప్రశంసించాడు: "సంగీత స్వరకర్త గాయకుడి స్వేచ్ఛా ప్రవృత్తికి వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు చేశాడు"; "ఏరియా పూర్తిగా ఇంద్రియపరమైన విషయాలను వాటి అత్యున్నత, తీవ్రమైన స్థాయికి విప్పడానికి" బదులుగా, గ్లక్ "ఆరియా క్యాప్రిస్ ప్రదర్శనపై సంకెళ్ళు వేయడానికి ప్రయత్నించాడు, అంతర్లీన పద-పాఠానికి సరిపోయే వ్యక్తీకరణను ట్యూన్‌కు ఇవ్వడానికి స్వయంగా ప్రయత్నించాడు". {{Sfnp|Wagner|1995}} ఈ వైఖరే, వాగ్నర్ తన ''గెసామ్ట్‌కున్‌స్ట్‌వెర్క్'' భావనలో ఆరియాను విచ్ఛిన్నం చేయడానికి చేసిన ప్రయత్నానికి ఆధారం అయ్యింది. శతాబ్దం చివరి నాటికి ఈ ఫార్మాట్‌లు శిలాజాలుగా మారుతున్నాయని స్పష్టమైంది. క్రిస్టోఫ్ విల్లిబాల్డ్ గ్లక్ ప్రకారం, ''ఒపెరా బఫా'', ''ఒపెరా సెరియా'' రెండూ కూడా ఒపెరా నిజ స్వరూపం నుండి చాలా దూరం వెళ్ళిపోయాయి, అస్వాభావికంగా అనిపించాయి. ''ఒపెరా బఫాలోని'' హాస్యాలు పసలేనివిగా ఉన్నాయి, అవే పాత్రలు పదేపదే రావడంతో అవి మూస పాత్రలుగా మాత్రమే అనిపించాయి. ''ఒపెరా సెరియాలో'' గానం ఉపరితల ప్రభావాలకే పరిమితమై ఉండేది, విషయం ఆసక్తికరంగా, పాతదిగా ఉండేది. ''ఒపెరా బఫాలో'' వలె, గాయకులు తరచుగా రంగస్థలం, సంగీతంపై పూర్తి పట్టు సాధించి, గాత్ర పంక్తులను ఎంత అలంకారభరితంగా అలంకరించేవారంటే, ప్రేక్షకులు అసలు రాగాన్ని గుర్తించలేకపోయేవారు. గ్లక్ ఒపెరాను దాని మూలాలకు తిరిగి తీసుకురావాలని, మానవ నాటకీయత, భావోద్వేగాలపై దృష్టి సారించాలని, అలాగే పదాలకు, సంగీతానికి సమాన ప్రాముఖ్యత ఇవ్వాలని కోరుకున్నాడు. ఈ గ్లకిస్ట్ సంస్కరణల ప్రభావాలు అతని సొంత ఒపెరాలలోనే కాకుండా [[మోజార్ట్|మొజార్ట్]] తరువాతి రచనలలో కూడా కనిపించాయి; ఇప్పుడు ఆరియాలు పాత్రల వ్యక్తిగత భావోద్వేగాలను మరింత స్పష్టంగా వ్యక్తీకరించడమే కాకుండా, కథాంశంలో మరింత పటిష్టంగా పాతుకుపోయి, దానిని ముందుకు నడిపిస్తాయి. రిచర్డ్ వాగ్నర్ తన 1850 వ్యాసం " ఒపెరా, డ్రామా "లో గ్లక్ ఆవిష్కరణలను ప్రశంసించాడు: "సంగీత స్వరకర్త గాయకుడి స్వేచ్ఛా ప్రవృత్తికి వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు చేశాడు"; "ఏరియా పూర్తిగా ఇంద్రియపరమైన విషయాలను వాటి అత్యున్నత, తీవ్రమైన స్థాయికి విప్పడానికి" బదులుగా, గ్లక్ "ఆరియా క్యాప్రిస్ ప్రదర్శనపై సంకెళ్ళు వేయడానికి ప్రయత్నించాడు, అంతర్లీన పద-పాఠానికి సరిపోయే వ్యక్తీకరణను ట్యూన్‌కు ఇవ్వడానికి స్వయంగా ప్రయత్నించాడు". {{Sfnp|Wagner|1995}} ఈ వైఖరే, వాగ్నర్ తన ''గెసామ్ట్‌కున్‌స్ట్‌వెర్క్'' భావనలో ఆరియాను విచ్ఛిన్నం చేయడానికి చేసిన ప్రయత్నానికి ఆధారం అయ్యింది. === 19వ శతాబ్దం === గ్లక్ ఆదర్శాలు ఉన్నప్పటికీ, నాటక ప్రవాహానికి కేవలం అంతరాయం కలిగించకుండా, ఆరియాలకు నాటకంలో మరింత అంతర్భాగమైన పాత్ర ఉండేలా లిబ్రెట్టీలను రూపొందించే ధోరణి ఉన్నప్పటికీ, 19వ శతాబ్దం ప్రారంభంలోని ఒపెరాలలో (ఉదాహరణకు గియోకినో రోస్సిని, గేటానో డొనిజెట్టిలవి ), బ్రావురా ఆరియాలు ప్రధాన ఆకర్షణలుగానే మిగిలిపోయాయి. అవి 19వ శతాబ్దం అంతటా గ్రాండ్ ఒపెరాలోనూ, ఇటాలియన్ ఒపెరాలోనూ ఒక ప్రధాన పాత్రను పోషిస్తూనే ఉన్నాయి. 19వ శతాబ్దపు మొదటి భాగంలో ఇటాలియన్ ఒపెరాలో ఆరియా ఒక ఆదరణ పొందిన రూపం ''కబలెట్టా'' . దీనిలో పాటలాంటి ''కాంటాబైల్'' విభాగాన్ని అనుసరించి, మరింత ఉత్సాహభరితమైన ''కబలెట్టా'' ప్రాపర్ అనే విభాగం వస్తుంది, ఇది పూర్తిగా లేదా పాక్షికంగా పునరావృతం చేయబడుతుంది. సాధారణంగా ఇటువంటి ఆరియాలకు ముందు రెసిటేటివ్ ఉంటుంది, ఈ మొత్తం క్రమాన్ని ''స్సెనా'' అని అంటారు. ఆర్కెస్ట్రా లేదా బృందగానంలో పాల్గొనడానికి కూడా అవకాశాలు ఉండవచ్చు. విన్సెంజో బెల్లిని ఒపెరా ''నార్మా'' నుండి ''కాస్టా దివా'' ఒక ఉదాహరణ. <ref name="W51">{{Harvp|Westrup et al.|n.d.}}</ref> సుమారు 1850 తర్వాత, ఇటాలియన్ ఒపెరాలో ఆరియా రూపాలు మరింత వైవిధ్యాన్ని ప్రదర్శించడం ప్రారంభించాయి – గియుసెప్పె వెర్డి అనేక ఒపెరాలు ప్రధాన పాత్రల కోసం విస్తరించిన కథనాత్మక ఆరియాలను అందిస్తాయి, ఇవి వాటి పరిధిలో నాటకీయతను, పాత్ర చిత్రణను తీవ్రతరం చేయడానికి వీలు కల్పిస్తాయి. ఉదాహరణలు రిగోలెట్టో కోర్టును ఖండించడం, "కార్టిజియాని, విల్ రజ్జా దన్నాటా!" (1851). <ref name="W51" /> శతాబ్దం చివరిలో, 1850 తర్వాత వాగ్నర్ ఒపెరాలు పూర్తిగా స్వరపరచబడ్డాయి, తక్కువ అంశాలు స్వయం సమృద్ధి గల ఏరియాలుగా సులభంగా గుర్తించబడతాయి; {{Sfnp|Westrup et al.|n.d.}} అయితే ఇటాలియన్ వెరిస్మో ఒపెరా శైలి కూడా కొన్ని 'షో-పీస్‌లను' అనుమతించినప్పటికీ అరియోసో అంశాలను ఏకీకృతం చేయడానికి ప్రయత్నించింది. <ref name="W51" /> == మూలాలు == {{Reflist}} === గ్రంథసూచి === * {{cite journal|last=Anthony|first=James R.|year=1991|title=Air and Aria added to French Opera from the Death of Lully to 1720|journal={{ill|Révue de musicologie|fr}}|volume=77|number=2|pages=201–219}} * {{cite journal|last=Lewis|first=Anthony|year=1959|title=Handel and the Aria|journal=[[Proceedings of the Royal Musical Association]]|volume=85|pages=95–107| doi=10.1093/jrma/85.1.95 }} * {{cite book|last=Bukofzer|first=Manfred F.|author-link=Manfred Bukofzer|year=1947|title=[[Music in the Baroque Era]]|location=New York|publisher=W. W. Norton}} * {{cite journal|last=Robinson|first=M. F.|year=1962|title=The Aria in Opera Seria, 1725–1780|journal=[[Proceedings of the Royal Musical Association]]|volume=88|pages=31–43| doi=10.1093/jrma/88.1.31 }} * {{cite journal|last=Platoff|first=John|year=1990|title=The Buffa Aria in Mozart's Vienna|journal=Cambridge Opera Journal|volume=2|number=2|pages=99–120| doi=10.1017/S0954586700003177 |s2cid=193182157 }} * {{cite book|last=Wagner|first=Richard|author-link=Richard Wagner|year=1995|translator=[[William Ashton Ellis|W. Ashton Ellis]]|title=[[Opera and Drama]]|location=Lincoln and London|publisher=University of Nebraska Press|isbn=9780803297654}} [[వర్గం:సంగీతం]] [[వర్గం:సంగీత చరిత్ర]] [[వర్గం:గానం]] [[వర్గం:పాటలు]] 9nsj68vek8xxasjngtkg1rtiudlweu8 0 507661 4942834 2026-08-24T05:01:07Z Muralikrishna m 106628 "[[:en:Special:Redirect/revision/1366682981|Sreeshma Chandran]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4942834 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి|name=శ్రీష్మా చంద్రన్|image=Sreeshma Chandran.jpg|birth_place=[[త్రిస్సూర్]], [[కేరళ]]|occupation=నటి|years_active=2018-ప్రస్తుతం}} '''శ్రీష్మా చంద్రన్''' ఒక భారతీయ నటి, ఆమె పోంబలై ఓరుమయి చిత్రంలో తన పాత్రకు గుర్తింపు పొందింది. ఇది ఆమెకు 2023 కేరళ స్టేట్ ఫిల్మ్ అవార్డ్ ఫర్ బెస్ట్ క్యారెక్టర్ యాక్ట్రెస్ పురస్కారం తెచ్చి పెట్టింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2024/08/16/thrissur-native-sreeshma-chandran-wins-best-character-role-female-kerala-state-film-awards.html|title=Two films and one state award: Dancer-turned-actor Sreeshma Chandran overjoyed by win|date=16 August 2024|access-date=1 January 2026|publisher=onmanorama|language=English}}</ref> == ప్రారంభ జీవితం == శ్రీష్మ [[త్రిస్సూర్]] జిల్లాలోని కొడకర అవిట్టపల్లిలో చంద్రన్, వనజ దంపతులకు పెద్ద కుమార్తెగా జన్మించింది. ఆమెకు శ్రేయా చంద్రన్ అనే సోదరి ఉంది.ఎలమక్కరలో పాఠశాల విద్యను పూర్తి చేసిన తరువాత, శ్రీష్మ [[ఎర్నాకులం]]<nowiki/>లోని మహారాజా కళాశాల నుండి గ్రాడ్యుయేషన్, త్రిస్సూర్ లోని సెయింట్ థామస్ కళాశాల నుండి పోస్ట్ గ్రాడ్యుఏషన్ పూర్తి చేసింది.తన కళాశాల రోజుల్లో నాటకాలలో పాల్గొన్న శ్రీష్మ, 2018లో తన మొదటి చిత్రం పూమరంలో కళాశాల విద్యార్థి పాత్రతో అరంగేట్రం చేసింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.metrovaartha.com/entertainment/chalakudy-native-sreeshma-chandran-bags-kerala-film-awards|title=ചാലക്കുടിക്ക് അഭിമാനമായി ശ്രീഷ്മ ചന്ദ്രൻ|date=16 August 2024|access-date=1 January 2026|publisher=metrovaartha|language=Malayalam}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.vanitha.in/news/justin/2024/10/16/actress-sreeshma-chandran-and-mother-news-story.html|title=നർത്തകി ആകണമെന്ന മോഹം ഉള്ളിലൊതുക്കി മകളെ പഠിപ്പിച്ച് നർത്തകിയാക്കി; ഇന്ന് അമ്മയ്ക്ക് ഗുരുവായി മകൾ, ദക്ഷിണ ഏറ്റുവാങ്ങി ശ്രീഷ്മ ചന്ദ്രന്‍!|date=16 August 2024|access-date=1 January 2026|publisher=vanitha|language=Malayalam}}</ref> == ఫిల్మోగ్రఫీ == {| class="wikitable sortable" !సంవత్సరం !శీర్షిక !పాత్ర !గమనిక !మూలం |- |2018 |''పూమరం'' |మీనాక్షి (మీనూ) |తొలి సినిమా | |- | rowspan="2" |2024 |''పోంబలై ఓరుమయి'' |సునీత | | |- |''విక్టోరియా'' |లియా (ఫ్రెండ్లీ) | | |- |2025 |''అరిక్'' |పంచమి | | |- |2026 |''పాదయాత్ర'' | |[[మమ్ముట్టి]], [[అడూర్ గోపాలక్రిష్ణన్|అడూర్ గోపాలకృష్ణన్]] చిత్రం |<ref>{{Cite news|url=http://m.timesofindia.com/articleshow/127239234.cmsutm_source=contentofinterest&utm_medium=text&utm_campaign=cppst|title=Mammootty-Adoor Gopalakrishnan's film titled 'Padayaatra'|date=23 January 2026|access-date=23 January 2026|publisher=timesofindia|language=English}}</ref> |- |} == ప్రశంసలు == {| class="wikitable sortable" !సంవత్సరం !అవార్డు !వర్గం !సినిమా !ఫలితం !గమనిక !మూలం |- |2024 |54వ కేరళ రాష్ట్ర చలనచిత్ర అవార్డులు |[[కేరళ రాష్ట్ర చలనచిత్ర అవార్డు - ఉత్తమ సహాయ నటి|ఉత్తమ నటిగా కేరళ రాష్ట్ర చలనచిత్ర అవార్డు]] |''పోంబలై ఓరుమయి'' |మూలం | |<ref>{{Cite news|url=https://malayalam.oneindia.com/entertainment/kerala-state-film-awards-2024-best-character-actress-greeshma-chandran-shared-her-experience-476587.html|title='ഈ അംഗീകാരം 'പൊമ്പളൈ ഒരുമൈ' ടീമിലെ എല്ലാവരും ഒരേപോലെ അര്‍ഹിക്കുന്നതാണ്'; അവാർഡ് നേട്ടത്തിൽ ശ്രീഷ്മ ചന്ദ്രൻ|date=16 August 2024|access-date=1 January 2026|publisher=malayalam.oneindia|language=Malayalam}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2024/Aug/16/54th-kerala-state-film-awards-heres-the-full-list-of-winners|title=54th Kerala State Film Awards: Here's the full list of winners|date=16 August 2024|access-date=1 January 2026|publisher=cinemaexpress|language=English}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.mangalam.com/news/detail/734405-interviews-interview-with-sreshma-chandran.html|title=ശ്രീഷ്മയും സുനിതയും തമ്മിൽ|date=11 September 2024|access-date=1 January 2026|publisher=mangalam|language=Malayalam}}</ref> |- |} == మూలాలు == [[వర్గం:21వ శతాబ్దపు భారతీయ నటీమణులు]] [[వర్గం:భారతీయ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:మలయాళం సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:మలయాళీ పౌరులు]] [[వర్గం:కేరళ రాష్ట్ర చలనచిత్ర అవార్డు విజేతలు]] [[వర్గం:Articles with hCards]] 75sv2bvyt20romv4ww4tprhs4g0sfx7 4942835 4942834 2026-08-24T05:02:43Z Muralikrishna m 106628 4942835 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి|name=శ్రీష్మా చంద్రన్|image=Sreeshma Chandran.jpg|birth_place=[[త్రిస్సూర్]], [[కేరళ]]|occupation=నటి|years_active=2018-ప్రస్తుతం}} '''శ్రీష్మా చంద్రన్''' ఒక భారతీయ నటి, ఆమె పోంబలై ఓరుమయి చిత్రంలో తన పాత్రకు గుర్తింపు పొందింది. ఇది ఆమెకు 2023 కేరళ స్టేట్ ఫిల్మ్ అవార్డ్ ఫర్ బెస్ట్ క్యారెక్టర్ యాక్ట్రెస్ పురస్కారం తెచ్చి పెట్టింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2024/08/16/thrissur-native-sreeshma-chandran-wins-best-character-role-female-kerala-state-film-awards.html|title=Two films and one state award: Dancer-turned-actor Sreeshma Chandran overjoyed by win|date=16 August 2024|access-date=1 January 2026|publisher=onmanorama|language=English}}</ref> == ప్రారంభ జీవితం == శ్రీష్మ [[త్రిస్సూర్]] జిల్లాలోని కొడకర అవిట్టపల్లిలో చంద్రన్, వనజ దంపతులకు పెద్ద కుమార్తెగా జన్మించింది. ఆమెకు శ్రేయా చంద్రన్ అనే సోదరి ఉంది.ఎలమక్కరలో పాఠశాల విద్యను పూర్తి చేసిన తరువాత, శ్రీష్మ [[ఎర్నాకులం]]<nowiki/>లోని మహారాజా కళాశాల నుండి గ్రాడ్యుయేషన్, త్రిస్సూర్ లోని సెయింట్ థామస్ కళాశాల నుండి పోస్ట్ గ్రాడ్యుఏషన్ పూర్తి చేసింది.తన కళాశాల రోజుల్లో నాటకాలలో పాల్గొన్న శ్రీష్మ, 2018లో తన మొదటి చిత్రం పూమరంలో కళాశాల విద్యార్థి పాత్రతో అరంగేట్రం చేసింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.metrovaartha.com/entertainment/chalakudy-native-sreeshma-chandran-bags-kerala-film-awards|title=ചാലക്കുടിക്ക് അഭിമാനമായി ശ്രീഷ്മ ചന്ദ്രൻ|date=16 August 2024|access-date=1 January 2026|publisher=metrovaartha|language=Malayalam}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.vanitha.in/news/justin/2024/10/16/actress-sreeshma-chandran-and-mother-news-story.html|title=നർത്തകി ആകണമെന്ന മോഹം ഉള്ളിലൊതുക്കി മകളെ പഠിപ്പിച്ച് നർത്തകിയാക്കി; ഇന്ന് അമ്മയ്ക്ക് ഗുരുവായി മകൾ, ദക്ഷിണ ഏറ്റുവാങ്ങി ശ്രീഷ്മ ചന്ദ്രന്‍!|date=16 August 2024|access-date=1 January 2026|publisher=vanitha|language=Malayalam}}</ref> == ఫిల్మోగ్రఫీ == {| class="wikitable sortable" !సంవత్సరం !శీర్షిక !పాత్ర !గమనిక !మూలం |- |2018 |''పూమరం'' |మీనాక్షి (మీనూ) |తొలి సినిమా | |- | rowspan="2" |2024 |''పోంబలై ఓరుమయి'' |సునీత | | |- |''విక్టోరియా'' |లియా (ఫ్రెండ్లీ) | | |- |2025 |''అరిక్'' |పంచమి | | |- |2026 |''పాదయాత్ర'' | |[[మమ్ముట్టి]], [[అడూర్ గోపాలక్రిష్ణన్|అడూర్ గోపాలకృష్ణన్]] చిత్రం |<ref>{{Cite news|url=http://m.timesofindia.com/articleshow/127239234.cmsutm_source=contentofinterest&utm_medium=text&utm_campaign=cppst|title=Mammootty-Adoor Gopalakrishnan's film titled 'Padayaatra'|date=23 January 2026|access-date=23 January 2026|publisher=timesofindia|language=English}}</ref> |} == పురస్కారాలు == {| class="wikitable sortable" !సంవత్సరం !అవార్డు !వర్గం !సినిమా !ఫలితం !గమనిక !మూలం |- |2024 |54వ కేరళ రాష్ట్ర చలనచిత్ర అవార్డులు |[[కేరళ రాష్ట్ర చలనచిత్ర అవార్డు - ఉత్తమ సహాయ నటి|ఉత్తమ నటిగా కేరళ రాష్ట్ర చలనచిత్ర అవార్డు]] |''పోంబలై ఓరుమయి'' |మూలం | |<ref>{{Cite news|url=https://malayalam.oneindia.com/entertainment/kerala-state-film-awards-2024-best-character-actress-greeshma-chandran-shared-her-experience-476587.html|title='ഈ അംഗീകാരം 'പൊമ്പളൈ ഒരുമൈ' ടീമിലെ എല്ലാവരും ഒരേപോലെ അര്‍ഹിക്കുന്നതാണ്'; അവാർഡ് നേട്ടത്തിൽ ശ്രീഷ്മ ചന്ദ്രൻ|date=16 August 2024|access-date=1 January 2026|publisher=malayalam.oneindia|language=Malayalam}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2024/Aug/16/54th-kerala-state-film-awards-heres-the-full-list-of-winners|title=54th Kerala State Film Awards: Here's the full list of winners|date=16 August 2024|access-date=1 January 2026|publisher=cinemaexpress|language=English}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.mangalam.com/news/detail/734405-interviews-interview-with-sreshma-chandran.html|title=ശ്രീഷ്മയും സുനിതയും തമ്മിൽ|date=11 September 2024|access-date=1 January 2026|publisher=mangalam|language=Malayalam}}</ref> |} == మూలాలు == [[వర్గం:21వ శతాబ్దపు భారతీయ నటీమణులు]] [[వర్గం:భారతీయ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:మలయాళం సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:మలయాళీ పౌరులు]] [[వర్గం:కేరళ రాష్ట్ర చలనచిత్ర అవార్డు విజేతలు]] [[వర్గం:Articles with hCards]] gccej229bmp5phv93bx742x0eaflc0q 0 507662 4942841 2026-08-24T05:21:16Z Muralikrishna m 106628 "[[:en:Special:Redirect/revision/1357196001|Ranjit Mallick]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4942841 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి|name=రంజిత్ మల్లిక్|image=Ranjit Mallick 2012.jpg|caption=2012లో రంజిత్ మల్లిక్|birth_name=|birth_date=1944 సెప్టెంబరు 28|birth_place=[[కలకత్తా]], బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ, బ్రిటిష్ ఇండియా (ప్రస్తుత [[కోల్‌కతా]], [[పశ్చిమ బెంగాల్]], [[భారతదేశం]])|death_date=|death_place=|occupation=నటుడు|years_active=1971–ప్రస్తుతం|spouse=దీపా మల్లిక్|children=[[కోయెల్ మల్లిక్]]|relatives=నిస్పాల్ సింగ్ (అల్లుడు)|awards=బంగా బిభూషణ్}} '''రంజిత్ మల్లిక్''' (జననం 1944 సెప్టెంబరు 28, ఒక భారతీయ నటుడు, నిర్మాత. ఆయన ప్రధానంగా బెంగాలీ చిత్రసీమలో పనిచేస్తున్నాడు.<ref name=":0">{{Cite web|title=Ranjit Mallick movies, filmography, biography and songs - Cinestaan.com|url=https://www.cinestaan.com/people/ranjit-mallick-83388|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190331061720/https://www.cinestaan.com/people/ranjit-mallick-83388|archive-date=31 March 2019|access-date=2020-10-12|website=Cinestaan}}</ref> ఐదు దశాబ్దాలకు పైగా సాగిన తన కెరీర్లో, ఆయన [[భారతీయ సినిమా]] చరిత్రలో అత్యంత విజయవంతమైన నటులలో ఒకడిగా పరిగణించబడ్డాడు. ఆయన '''ప్రతిభాది నాయక్''' గా గుర్తింపుతెచ్చుకున్నాడు. ఆయన అందుకున్న పురస్కారాలలో బి. ఎఫ్. జె. ఏ. అవార్డులు, డబ్ల్యు. బి. ఎఫ్-జె. ఏ అవార్డులు, [[ఫిల్మ్‌ఫేర్ పురస్కారాలు]] వంటివి ఎన్నో ఉన్నాయి. 2014 సంవత్సరానికి కోల్కతా షెరీఫ్ గా కూడా పనిచేసాడు.<ref>{{Cite web|title=Ranjit the sheriff|url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/ranjit-the-sheriff/cid/1288318|access-date=2021-11-21|website=www.telegraphindia.com}}</ref> == ప్రారంభ జీవితం == రంజిత్ మల్లిక్ 1944 సెప్టెంబరు 28న [[పశ్చిమ బెంగాల్]] రాష్ట్రం [[కోల్‌కాతా|కలకత్తా]] భవానీపూర్ లో జన్మించాడు అతను బెంగాలీ శాస్త్రవేత్త ఇందుమధబ్ మల్లిక్ మనవడు.<ref>{{Cite web|title=Yesterdate: This day from Kolkata’s past, May 8, 1917|url=https://www.telegraphindia.com/my-kolkata/news/yesterdate-this-day-from-kolkatas-past-may-8-1917/cid/1935085|access-date=27 June 2024}}</ref> ఆయన అశుతోష్ కళాశాల, తరువాత [[కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం]]<nowiki/>కు చెందిన శ్యామప్రసాద్ కళాశాలలో చదువుకున్నాడు.<ref>{{Cite web|title=Timeless attraction|url=https://www.telegraphindia.com/education/timeless-attraction/cid/1550010|website=www.telegraphindia.com}}</ref> == కెరీర్ == బెంగాలీ దర్శకుడు [[మృణాళ్ సేన్|మృణాల్ సేన్]] దర్శకత్వం వహించిన ''ఇంటర్వ్యూ'' (1971) చిత్రంతో రంజిత్ మల్లిక్ కెరీర్ ప్రారంభించాడు. ఈ చిత్రానికి గాను ఆయన కార్లోవీ వేరీ నుండి అంతర్జాతీయ ఉత్తమ నటుడి అవార్డును అందుకున్నాడు. ఆ తరువాత 1970లలో ఆయన ప్రముఖ శృంగార హీరో అయ్యాడు. ''మౌచక్'', దేవి చౌధరాని, ''రాగ్ అనురాగ్'', ''సయాంగ్ సిద్ధ'' వంటి చిత్రాలలో ఆయన నటించాడు. ఆయన [[సత్యజిత్ రాయ్|సత్యజిత్ రే]] రూపొందించిన ''శాఖ ప్రోశాఖ'' చిత్రంలో నటించాడు, అక్కడ అతను విలువలు, సంప్రదాయాల మధ్య చిక్కుకున్న యువకుడి పాత్రను పోషించాడు.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/bengali/popular-tv-channel-to-air-ranjit-mallick-starrer-films-as-a-tribute-to-the-veteran-actor/articleshow/82571350.cms|title=Popular TV channel to air Ranjit Mallick starrer films as a tribute to the veteran actor - Times of India|date=12 May 2021|work=The Times of India|access-date=2021-05-19|language=en}}</ref> [[అంజన్ చౌదరి]] 1984లో తీసిన షత్రు చిత్రం నుండి, ఆయన యాక్షన్ పాత్రలలో పనిచేయడం ప్రారంభించాడు. ఆయన కుమార్తె [[కోయెల్ మల్లిక్]] కూడా బెంగాలీ చిత్ర పరిశ్రమలో నటి.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bengali/movies/news/koel-reveals-how-her-father-ranjit-mallick-played-a-big-part-in-her-career/articleshow/63762233.cms|title=Koel reveals how her father Ranjit Mallick played a big part in her career - Times of India|date=14 April 2018|work=The Times of India|access-date=2021-05-19|language=en}}</ref> ఆయన "పశ్చిమ బెంగాల్ మోషన్ పిక్చర్ ఆర్టిస్ట్స్ ఫోరమ్" కు అధ్యక్షుడు.<ref>{{Cite news|url=https://www.anandabazar.com/entertainment/west-bengal-motion-picture-artists-forum-gets-new-committee-with-ranjit-mallick-as-the-new-president-dgtl/cid/1322712|title=Artist Forum: আর্টিস্ট ফোরামের সভাপতি রঞ্জিত মল্লিক, কার্যনির্বাহী সভাপতি জিৎ|date=9 January 2022|work=[[Anandabazar Patrika]]|access-date=19 August 2024|quote=ওয়েস্ট বেঙ্গল মোশন পিকচার্স আর্টিস্টস ফোরামের নতুন সভাপতি নির্বাচিত হলেন প্রবীণ অভিনেতা রঞ্জিত মল্লিক। কার্যনির্বাহী সভাপতি জিৎ। সহ-সভাপতি পদে রইলেন পাঁচ শিল্পী— সব্যসাচী চক্রবর্তী, সুমন্ত মুখোপাধ্যায়, কৌশিক সেন, অপরাজিতা আঢ্য এবং ভরত কল। সাধারণ সম্পাদকের পদ পেয়েছেন শান্তিলাল মুখোপাধ্যায়। যুগ্ম সম্পাদক পদে দিগন্ত বাগচীর সঙ্গে নতুন সংযোজন অঙ্কুশ হাজরা।}}</ref> == అవార్డులు == * కలాకర్ అవార్డ్స్ <ref name="Kalakar award winners">{{Cite web|title=Kalakar award winners|url=http://kalakarawards.co/images/listofawardees.pdf|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20120425155216/http://kalakarawards.co/images/listofawardees.pdf|archive-date=25 April 2012|access-date=16 October 2012|publisher=Kalakar website}}</ref> * రంజిత్ మల్లిక్ బెంగాలీ సినిమాకు చేసిన కృషికి గుర్తింపుగా 2017 సంవత్సరానికి 'బార్తా అవార్డు' తో సత్కరించబడ్డాడు. * బెంగాలీ చిత్రాలలో ఆయన కృషికి గాను 2017లో కోల్కతాలోని 16వ టెలి సినీ అవార్డులలో లైఫ్ టైమ్ అచీవ్మెంట్ అవార్డుతో సత్కరించబడ్డాడు. * 2012లో బంగ బిభూషణ్ * కార్లోవీ వేరీ ఇంటర్నేషనల్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్లో ఉత్తమ నటుడు (1971) == మూలాలు == [[వర్గం:1944 జననాలు]] [[వర్గం:కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్థులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:Articles with hCards]] tfi753ciwhyyt2yx5aup2z0mxjh911e 4942842 4942841 2026-08-24T05:21:35Z Muralikrishna m 106628 4942842 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి|name=రంజిత్ మల్లిక్|image=Ranjit Mallick 2012.jpg|caption=2012లో రంజిత్ మల్లిక్|birth_name=|birth_date=1944 సెప్టెంబరు 28|birth_place=[[కలకత్తా]], బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ, బ్రిటిష్ ఇండియా (ప్రస్తుత [[కోల్‌కతా]], [[పశ్చిమ బెంగాల్]], [[భారతదేశం]])|death_date=|death_place=|occupation=నటుడు|years_active=1971–ప్రస్తుతం|spouse=దీపా మల్లిక్|children=[[కోయెల్ మల్లిక్]]|relatives=నిస్పాల్ సింగ్ (అల్లుడు)|awards=బంగా బిభూషణ్}} '''రంజిత్ మల్లిక్''' (జననం 1944 సెప్టెంబరు 28, ఒక భారతీయ నటుడు, నిర్మాత. ఆయన ప్రధానంగా బెంగాలీ చిత్రసీమలో పనిచేస్తున్నాడు.<ref name=":0">{{Cite web|title=Ranjit Mallick movies, filmography, biography and songs - Cinestaan.com|url=https://www.cinestaan.com/people/ranjit-mallick-83388|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190331061720/https://www.cinestaan.com/people/ranjit-mallick-83388|archive-date=31 March 2019|access-date=2020-10-12|website=Cinestaan}}</ref> ఐదు దశాబ్దాలకు పైగా సాగిన తన కెరీర్లో, ఆయన [[భారతీయ సినిమా]] చరిత్రలో అత్యంత విజయవంతమైన నటులలో ఒకడిగా పరిగణించబడ్డాడు. ఆయన '''ప్రతిభాది నాయక్''' గా గుర్తింపుతెచ్చుకున్నాడు. ఆయన అందుకున్న పురస్కారాలలో బి. ఎఫ్. జె. ఏ. అవార్డులు, డబ్ల్యు. బి. ఎఫ్-జె. ఏ అవార్డులు, [[ఫిల్మ్‌ఫేర్ పురస్కారాలు]] వంటివి ఎన్నో ఉన్నాయి. 2014 సంవత్సరానికి కోల్కతా షెరీఫ్ గా కూడా పనిచేసాడు.<ref>{{Cite web|title=Ranjit the sheriff|url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/ranjit-the-sheriff/cid/1288318|access-date=2021-11-21|website=www.telegraphindia.com}}</ref> == ప్రారంభ జీవితం == రంజిత్ మల్లిక్ 1944 సెప్టెంబరు 28న [[పశ్చిమ బెంగాల్]] రాష్ట్రం [[కోల్‌కాతా|కలకత్తా]] భవానీపూర్ లో జన్మించాడు అతను బెంగాలీ శాస్త్రవేత్త ఇందుమధబ్ మల్లిక్ మనవడు.<ref>{{Cite web|title=Yesterdate: This day from Kolkata’s past, May 8, 1917|url=https://www.telegraphindia.com/my-kolkata/news/yesterdate-this-day-from-kolkatas-past-may-8-1917/cid/1935085|access-date=27 June 2024}}</ref> ఆయన అశుతోష్ కళాశాల, తరువాత [[కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం]]<nowiki/>కు చెందిన శ్యామప్రసాద్ కళాశాలలో చదువుకున్నాడు.<ref>{{Cite web|title=Timeless attraction|url=https://www.telegraphindia.com/education/timeless-attraction/cid/1550010|website=www.telegraphindia.com}}</ref> == కెరీర్ == బెంగాలీ దర్శకుడు [[మృణాళ్ సేన్|మృణాల్ సేన్]] దర్శకత్వం వహించిన ''ఇంటర్వ్యూ'' (1971) చిత్రంతో రంజిత్ మల్లిక్ కెరీర్ ప్రారంభించాడు. ఈ చిత్రానికి గాను ఆయన కార్లోవీ వేరీ నుండి అంతర్జాతీయ ఉత్తమ నటుడి అవార్డును అందుకున్నాడు. ఆ తరువాత 1970లలో ఆయన ప్రముఖ శృంగార హీరో అయ్యాడు. ''మౌచక్'', దేవి చౌధరాని, ''రాగ్ అనురాగ్'', ''సయాంగ్ సిద్ధ'' వంటి చిత్రాలలో ఆయన నటించాడు. ఆయన [[సత్యజిత్ రాయ్|సత్యజిత్ రే]] రూపొందించిన ''శాఖ ప్రోశాఖ'' చిత్రంలో నటించాడు, అక్కడ అతను విలువలు, సంప్రదాయాల మధ్య చిక్కుకున్న యువకుడి పాత్రను పోషించాడు.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/bengali/popular-tv-channel-to-air-ranjit-mallick-starrer-films-as-a-tribute-to-the-veteran-actor/articleshow/82571350.cms|title=Popular TV channel to air Ranjit Mallick starrer films as a tribute to the veteran actor - Times of India|date=12 May 2021|work=The Times of India|access-date=2021-05-19|language=en}}</ref> [[అంజన్ చౌదరి]] 1984లో తీసిన షత్రు చిత్రం నుండి, ఆయన యాక్షన్ పాత్రలలో పనిచేయడం ప్రారంభించాడు. ఆయన కుమార్తె [[కోయెల్ మల్లిక్]] కూడా బెంగాలీ చిత్ర పరిశ్రమలో నటి.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bengali/movies/news/koel-reveals-how-her-father-ranjit-mallick-played-a-big-part-in-her-career/articleshow/63762233.cms|title=Koel reveals how her father Ranjit Mallick played a big part in her career - Times of India|date=14 April 2018|work=The Times of India|access-date=2021-05-19|language=en}}</ref> ఆయన "పశ్చిమ బెంగాల్ మోషన్ పిక్చర్ ఆర్టిస్ట్స్ ఫోరమ్" కు అధ్యక్షుడు.<ref>{{Cite news|url=https://www.anandabazar.com/entertainment/west-bengal-motion-picture-artists-forum-gets-new-committee-with-ranjit-mallick-as-the-new-president-dgtl/cid/1322712|title=Artist Forum: আর্টিস্ট ফোরামের সভাপতি রঞ্জিত মল্লিক, কার্যনির্বাহী সভাপতি জিৎ|date=9 January 2022|work=[[Anandabazar Patrika]]|access-date=19 August 2024|quote=ওয়েস্ট বেঙ্গল মোশন পিকচার্স আর্টিস্টস ফোরামের নতুন সভাপতি নির্বাচিত হলেন প্রবীণ অভিনেতা রঞ্জিত মল্লিক। কার্যনির্বাহী সভাপতি জিৎ। সহ-সভাপতি পদে রইলেন পাঁচ শিল্পী— সব্যসাচী চক্রবর্তী, সুমন্ত মুখোপাধ্যায়, কৌশিক সেন, অপরাজিতা আঢ্য এবং ভরত কল। সাধারণ সম্পাদকের পদ পেয়েছেন শান্তিলাল মুখোপাধ্যায়। যুগ্ম সম্পাদক পদে দিগন্ত বাগচীর সঙ্গে নতুন সংযোজন অঙ্কুশ হাজরা।}}</ref> == అవార్డులు == * కలాకర్ అవార్డ్స్ <ref name="Kalakar award winners">{{Cite web|title=Kalakar award winners|url=http://kalakarawards.co/images/listofawardees.pdf|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20120425155216/http://kalakarawards.co/images/listofawardees.pdf|archive-date=25 April 2012|access-date=16 October 2012|publisher=Kalakar website}}</ref> * రంజిత్ మల్లిక్ బెంగాలీ సినిమాకు చేసిన కృషికి గుర్తింపుగా 2017 సంవత్సరానికి 'బార్తా అవార్డు' తో సత్కరించబడ్డాడు. * బెంగాలీ చిత్రాలలో ఆయన కృషికి గాను 2017లో కోల్కతాలోని 16వ టెలి సినీ అవార్డులలో లైఫ్ టైమ్ అచీవ్మెంట్ అవార్డుతో సత్కరించబడ్డాడు. * 2012లో బంగ బిభూషణ్ * కార్లోవీ వేరీ ఇంటర్నేషనల్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్లో ఉత్తమ నటుడు (1971) == మూలాలు == [[వర్గం:1944 జననాలు]] [[వర్గం:కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్థులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:Articles with hCards]] 29d7ifzrcn6nkacv85fspfuvcd5l5su 4942850 4942842 2026-08-24T05:28:23Z Muralikrishna m 106628 4942850 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి|name=రంజిత్ మల్లిక్|image=Ranjit Mallick 2012.jpg|caption=2012లో రంజిత్ మల్లిక్|birth_name=|birth_date=1944 సెప్టెంబరు 28|birth_place=[[కలకత్తా]], బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ, బ్రిటిష్ ఇండియా (ప్రస్తుత [[కోల్‌కతా]], [[పశ్చిమ బెంగాల్]], [[భారతదేశం]])|death_date=|death_place=|occupation=నటుడు|years_active=1971–ప్రస్తుతం|spouse=దీపా మల్లిక్|children=[[కోయెల్ మల్లిక్]]|relatives=నిస్పాల్ సింగ్ (అల్లుడు)|awards=బంగా బిభూషణ్}} '''రంజిత్ మల్లిక్''' (జననం 1944 సెప్టెంబరు 28, ఒక భారతీయ నటుడు, నిర్మాత. ఆయన ప్రధానంగా బెంగాలీ చిత్రసీమలో పనిచేస్తున్నాడు.<ref name=":0">{{Cite web|title=Ranjit Mallick movies, filmography, biography and songs - Cinestaan.com|url=https://www.cinestaan.com/people/ranjit-mallick-83388|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190331061720/https://www.cinestaan.com/people/ranjit-mallick-83388|archive-date=31 March 2019|access-date=2020-10-12|website=Cinestaan}}</ref> ఐదు దశాబ్దాలకు పైగా సాగిన తన కెరీర్లో, ఆయన [[భారతీయ సినిమా]] చరిత్రలో అత్యంత విజయవంతమైన నటులలో ఒకడిగా పరిగణించబడ్డాడు. ఆయన '''ప్రతిభాది నాయక్''' గా గుర్తింపుతెచ్చుకున్నాడు. ఆయన అందుకున్న పురస్కారాలలో బి. ఎఫ్. జె. ఏ. అవార్డులు, డబ్ల్యు. బి. ఎఫ్-జె. ఏ అవార్డులు, [[ఫిల్మ్‌ఫేర్ పురస్కారాలు]] వంటివి ఎన్నో ఉన్నాయి. 2014 సంవత్సరానికి కోల్కతా షెరీఫ్ గా కూడా పనిచేసాడు.<ref>{{Cite web|title=Ranjit the sheriff|url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/ranjit-the-sheriff/cid/1288318|access-date=2021-11-21|website=www.telegraphindia.com}}</ref> == ప్రారంభ జీవితం == రంజిత్ మల్లిక్ 1944 సెప్టెంబరు 28న [[పశ్చిమ బెంగాల్]] రాష్ట్రం [[కోల్‌కాతా|కలకత్తా]] భవానీపూర్ లో జన్మించాడు అతను బెంగాలీ శాస్త్రవేత్త ఇందుమధబ్ మల్లిక్ మనవడు.<ref>{{Cite web|title=Yesterdate: This day from Kolkata’s past, May 8, 1917|url=https://www.telegraphindia.com/my-kolkata/news/yesterdate-this-day-from-kolkatas-past-may-8-1917/cid/1935085|access-date=27 June 2024}}</ref> ఆయన అశుతోష్ కళాశాల, తరువాత [[కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం]]<nowiki/>కు చెందిన శ్యామప్రసాద్ కళాశాలలో చదువుకున్నాడు.<ref>{{Cite web|title=Timeless attraction|url=https://www.telegraphindia.com/education/timeless-attraction/cid/1550010|website=www.telegraphindia.com}}</ref> == కెరీర్ == బెంగాలీ దర్శకుడు [[మృణాళ్ సేన్|మృణాల్ సేన్]] దర్శకత్వం వహించిన ''ఇంటర్వ్యూ'' (1971) చిత్రంతో రంజిత్ మల్లిక్ కెరీర్ ప్రారంభించాడు. ఈ చిత్రానికి గాను ఆయన కార్లోవీ వేరీ నుండి అంతర్జాతీయ ఉత్తమ నటుడి అవార్డును అందుకున్నాడు. ఆ తరువాత 1970లలో ఆయన ప్రముఖ శృంగార హీరో అయ్యాడు. ''మౌచక్'', దేవి చౌధరాని, ''రాగ్ అనురాగ్'', ''సయాంగ్ సిద్ధ'' వంటి చిత్రాలలో ఆయన నటించాడు. ఆయన [[సత్యజిత్ రాయ్|సత్యజిత్ రే]] రూపొందించిన ''శాఖ ప్రోశాఖ'' చిత్రంలో నటించాడు, అక్కడ అతను విలువలు, సంప్రదాయాల మధ్య చిక్కుకున్న యువకుడి పాత్రను పోషించాడు.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/bengali/popular-tv-channel-to-air-ranjit-mallick-starrer-films-as-a-tribute-to-the-veteran-actor/articleshow/82571350.cms|title=Popular TV channel to air Ranjit Mallick starrer films as a tribute to the veteran actor - Times of India|date=12 May 2021|work=The Times of India|access-date=2021-05-19|language=en}}</ref> [[అంజన్ చౌదరి]] 1984లో తీసిన షత్రు చిత్రం నుండి, ఆయన యాక్షన్ పాత్రలలో పనిచేయడం ప్రారంభించాడు. ఆయన కుమార్తె [[కోయెల్ మల్లిక్]] కూడా బెంగాలీ చిత్ర పరిశ్రమలో నటి.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bengali/movies/news/koel-reveals-how-her-father-ranjit-mallick-played-a-big-part-in-her-career/articleshow/63762233.cms|title=Koel reveals how her father Ranjit Mallick played a big part in her career - Times of India|date=14 April 2018|work=The Times of India|access-date=2021-05-19|language=en}}</ref> ఆయన "పశ్చిమ బెంగాల్ మోషన్ పిక్చర్ ఆర్టిస్ట్స్ ఫోరమ్" కు అధ్యక్షుడు.<ref>{{Cite news|url=https://www.anandabazar.com/entertainment/west-bengal-motion-picture-artists-forum-gets-new-committee-with-ranjit-mallick-as-the-new-president-dgtl/cid/1322712|title=Artist Forum: আর্টিস্ট ফোরামের সভাপতি রঞ্জিত মল্লিক, কার্যনির্বাহী সভাপতি জিৎ|date=9 January 2022|work=[[Anandabazar Patrika]]|access-date=19 August 2024|quote=ওয়েস্ট বেঙ্গল মোশন পিকচার্স আর্টিস্টস ফোরামের নতুন সভাপতি নির্বাচিত হলেন প্রবীণ অভিনেতা রঞ্জিত মল্লিক। কার্যনির্বাহী সভাপতি জিৎ। সহ-সভাপতি পদে রইলেন পাঁচ শিল্পী— সব্যসাচী চক্রবর্তী, সুমন্ত মুখোপাধ্যায়, কৌশিক সেন, অপরাজিতা আঢ্য এবং ভরত কল। সাধারণ সম্পাদকের পদ পেয়েছেন শান্তিলাল মুখোপাধ্যায়। যুগ্ম সম্পাদক পদে দিগন্ত বাগচীর সঙ্গে নতুন সংযোজন অঙ্কুশ হাজরা।}}</ref> == అవార్డులు == * కలాకర్ అవార్డ్స్ <ref name="Kalakar award winners">{{Cite web|title=Kalakar award winners|url=http://kalakarawards.co/images/listofawardees.pdf|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20120425155216/http://kalakarawards.co/images/listofawardees.pdf|archive-date=25 April 2012|access-date=16 October 2012|publisher=Kalakar website}}</ref> * రంజిత్ మల్లిక్ బెంగాలీ సినిమాకు చేసిన కృషికి గుర్తింపుగా 2017 సంవత్సరానికి 'బార్తా అవార్డు' తో సత్కరించబడ్డాడు. * బెంగాలీ చిత్రాలలో ఆయన కృషికి గాను 2017లో కోల్కతాలోని 16వ టెలి సినీ అవార్డులలో లైఫ్ టైమ్ అచీవ్మెంట్ అవార్డుతో సత్కరించబడ్డాడు. * 2012లో బంగ బిభూషణ్ * కార్లోవీ వేరీ ఇంటర్నేషనల్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్లో ఉత్తమ నటుడు (1971) == ఇవి కూడా చూడండి == * [[పశ్చిమ బెంగాల్ సినిమా]] == మూలాలు == [[వర్గం:1944 జననాలు]] [[వర్గం:కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్థులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:Articles with hCards]] b9ypipey2yteb6tlj57gzn11w0wrgbz 0 507663 4942848 2026-08-24T05:26:12Z Pranayraj1985 29393 "[[:en:Special:Redirect/revision/1371029540|Dream of the Red Chamber]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4942848 wikitext text/x-wiki {{Center|<small>A series of paintings by [[Fei Danxu]] (1801–1850) depicting scenes from the novel:</small>}}<gallery mode="packed" heights="138"> దస్త్రం:费丹旭十二金钗图册-1.jpg దస్త్రం:费丹旭十二金钗图册-3.jpg దస్త్రం:费丹旭十二金钗图册-5.jpg దస్త్రం:费丹旭十二金钗图册-6.jpg దస్త్రం:费丹旭十二金钗图册-7.jpg దస్త్రం:费丹旭十二金钗图册-8.jpg దస్త్రం:费丹旭十二金钗图册-9.jpg దస్త్రం:费丹旭十二金钗图册-10.jpg దస్త్రం:费丹旭十二金钗图册.jpg </gallery>'''''డ్రీమ్ ఆఫ్ ది రెడ్ ఛాంబర్''(''రెడ్ ఛాంబర్ డ్రీమ్,'' ''ఎ డ్రీమ్ ఆఫ్ రెడ్ మాన్షన్స్'', ''ది స్టోరీ ఆఫ్ ది స్టోన్'')''' అనేది 18వ శతాబ్దంలో కావో క్సుయెకిన్ రచించిన ఒక చైనీస్ నవల, ఇది [[చైనీస్ సాహిత్యం|చైనీస్ సాహిత్యంలోని]] నాలుగు గొప్ప క్లాసిక్ నవలలలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది. ఇది దాని మానసిక పరిధికి, ఉన్నత క్వింగ్ చైనా యొక్క ప్రపంచ దృక్పథం, సౌందర్యశాస్త్రం, జీవనశైలి, సామాజిక సంబంధాల పరిశీలనకు ప్రసిద్ధి చెందింది. <ref>{{Cite web|title=About the Novel: Introduction|url=https://www.cliffsnotes.com/literature/d/dream-of-the-red-chamber/about-dream-of-the-red-chamber|access-date=2017-11-02|publisher=Cliffsnotes.com}}</ref> దీని కథలోని సంక్లిష్టమైన పోగులు, కావో సొంత కుటుంబాన్ని పోలిన ఒక కుటుంబం యొక్క ఎదుగుదల, పతనాన్ని చిత్రీకరిస్తాయి. కుటుంబంపై తండ్రి అధికారాన్ని కావో చిత్రించినప్పటికీ, ఈ నవల తన యవ్వనంలో పరిచయమైన స్నేహితులు, బంధువులు, సేవకులు వంటి స్త్రీలకు ఒక స్మారక చిహ్నంగా ఉద్దేశించబడింది. మరింత లోతైన స్థాయిలో, రచయిత మతపరమైన, తాత్విక ప్రశ్నలను అన్వేషిస్తాడు, రచనా శైలిలో చివరి మింగ్ నాటకాలు, నవలల ప్రతిధ్వనులు, అలాగే మునుపటి కాలాల కవిత్వం కూడా ఉన్నాయి. కావో 1740లలో దీనిని రచించడం ప్రారంభించి, 1763 లేదా 1764లో తన మరణం వరకు దానిపై పని చేసినట్లు తెలుస్తోంది. అతని అసంపూర్ణ రాతప్రతి ప్రతులు, ''<nowiki/>'ఒక రాయి కథ'<nowiki/>'' అనే పేరుతో, కొద్దిగా భిన్నమైన రూపాల్లో ఉన్న ఎనభై అధ్యాయాలుగా కావో సామాజిక వర్గంలో ప్రచారంలో ఉన్నాయి. కావో మరణించిన దాదాపు మూడు దశాబ్దాల తర్వాత, గావో ఇ, చెంగ్ వెయియువాన్ ({{Lang|zh-Hant|程偉元}} లచే ఇది ప్రచురించబడింది. 1791 నుండి 1792 వరకు ''<nowiki/>'డ్రీమ్ ఆఫ్ ది రెడ్ ఛాంబర్''' అనే శీర్షికతో మొదటి, రెండవ ముద్రిత సంచికలను సవరించి, 40 అధ్యాయాలను జోడించారు. వారి 120 అధ్యాయాల సంచిక అత్యంత విస్తృతంగా ప్రచారం పొందిన కూర్పుగా మారింది. రెడాలజీ అనేది నవలకు అంకితమైన అధ్యయన రంగం. == భాష == ఈ నవల శాస్త్రీయ చైనీస్ ( ''వెన్యాన్'' ) లో కాకుండా, వాడుక భాష ( ''బైహువా'' ) లో వ్రాయబడింది. కావో జుయెకిన్ చైనీస్ కవిత్వంలోనూ, ప్రాచీన చైనీస్ భాషలోనూ అత్యంత ప్రావీణ్యం కలవాడు, అతను సెమీ- ''వెన్యాన్'' శైలిలో వ్యాసాలు రచించాడు. అయితే, ఈ నవలలోని సంభాషణలు బీజింగ్ మాండరిన్ మాండలికంలో ఉన్నాయి, ఇది తదనంతరం ఆధునిక వాడుక చైనీస్‌కు పునాదిగా మారింది. 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో, నిఘంటువు రచయితలు కొత్త ప్రామాణిక భాష యొక్క పదజాలాన్ని స్థాపించడానికి వచనాన్ని ఉపయోగించారు, సంస్కర్తలు వ్రాతపూర్వక దేశీయ భాషను ప్రోత్సహించడానికి నవలను ఉపయోగించారు. <ref>{{Cite web|title=Vale: David Hawkes, Liu Ts'un-yan, Alaistair Morrison|url=http://www.chinaheritagequarterly.org/features.php?searchterm=019_vale.inc&issue=019|publisher=China Heritage Quarterly of the Australian National University}}</ref> == కథా సారాంశం == [[దస్త్రం:Sun_Wen_Red_Chamber_15.jpg|ఎడమ|thumb|300x300px| క్వింగ్ రాజవంశపు కళాకారుడు సన్ వెన్ (1818–1904) గీసిన కుంచె చిత్రాల శ్రేణిలోని ఒక భాగం, ఇది నవలలోని ఒక దృశ్యాన్ని వర్ణిస్తుంది.]] నవల ప్రధాన కథలో, యుగాల క్రితం నువా దేవత స్వర్గాన్ని బాగు చేసినప్పుడు మిగిలిపోయిన, చైతన్యం గల ఒక రాయి "ఎర్ర ధూళి" (ప్రాపంచిక ప్రపంచం) సుఖాలను అనుభవించాలని కోరుకుంటుంది. ప్రపంచాన్ని చూడటానికి తనను తమతో తీసుకెళ్లమని ఆ రాయి ఒక [[టావోయిజం|టావోయిస్ట్]] పూజారిని, ఒక [[బౌద్ధ మతం|బౌద్ధ]] సన్యాసిని వేడుకుంటుంది. ఆ తర్వాత, ఆ రాయి తన సహచరుడితో కలిసి ( చెంగ్-గావో వెర్షన్లలో వారు ఒకే పాత్రగా విలీనం చేయబడ్డారు), మానవ ఉనికి నుండి నేర్చుకునే అవకాశాన్ని పొంది, మర్త్య లోకంలోకి ప్రవేశిస్తుంది. చెంగ్-గావో కథనాలలో, అతను జియా బావోయు ("విలువైన పచ్చరాయి")గా పునర్జన్మిస్తాడు – అందువల్లనే "రాయి కథ" అని పేరు వచ్చింది. ఈ నవల, సంపన్న, కులీన జియా (కుటుంబంలోని రెండు శాఖల జీవితాన్ని వివరంగా, సంఘటనల వారీగా నమోదు చేస్తుంది. వంశం-ది రోంగువో హౌస్, నింగువో హౌస్ —రాజధానిలో పక్కపక్కనే ఉన్న పెద్ద కుటుంబ సముదాయాలలో నివసించేవారు. అయితే, రాజధాని పేరు పేర్కొనబడలేదు, రాజవంశం అనిశ్చితమైనదని మొదటి అధ్యాయం నొక్కి చెబుతుంది. {{Sfnp|EganBai|2021}} ఆ రెండు కుటుంబాల పూర్వీకులు చైనా ప్రభువులుగా చేయబడి, చక్రవర్తి బిరుదులను పొందారు, నవల ప్రారంభమయ్యే నాటికి ఆ వంశాలు నగరంలోని అత్యంత ప్రసిద్ధ కుటుంబాలలో రెండుగా ఉన్నాయి. జియా కుమార్తెలలో ఒకరిని రాజ భార్యగా నియమించగా, ఆమెకు తగిన విధంగా స్వాగతం పలకడానికి ఆ కుటుంబం 'డాగువాన్యువాన్' అనే పచ్చని, సుందరమైన తోటను నిర్మిస్తుంది. ఆ తర్వాత జరిగే చాలా సంఘటనలకు ఇదే వేదిక అవుతుంది. ఈ నవల, సుమారు ముప్పై ప్రధాన పాత్రలు, నాలుగు వందలకు పైగా సహాయక పాత్రల ద్వారా, జియాల సంపదను, పలుకుబడిని అత్యంత వాస్తవికమైన వివరాలతో వర్ణిస్తూ, వారి అత్యున్నత ప్రతిష్ట నుండి పతనాన్ని చిత్రిస్తుంది. కుటుంబానికి చెందిన నిశ్చింతగా ఉండే యువ వారసుడిగా, ఈ జీవితంలో బావోయుకు, సంగీతం, కవిత్వం పట్ల తన ప్రేమను పంచుకునే, అనారోగ్యంతో, విచారంగా ఉండే తన కజిన్ లిన్ డైయుతో ఒక ప్రత్యేక బంధం ఉంది. అయితే, బావోయు తన మరో బంధువైన క్సూ బావోచాయ్‌ను వివాహం చేసుకోవడానికి విధి నిర్ణయించబడింది. ఆమె సౌందర్యం, తెలివితేటలు ఒక ఆదర్శ మహిళకు నిదర్శనం, కానీ ఆమెతో అతనికి భావోద్వేగ బంధం లేదు. కుటుంబం క్షీణిస్తున్న ఆర్థిక పరిస్థితి నేపథ్యంలో, ఆ ముగ్గురు పాత్రల మధ్య ఉండే ప్రేమ వైరం, స్నేహం ఈ కథకు ప్రధానాంశం. [[వర్గం:నవలలు]] [[వర్గం:చైనీస్-భాషా విద్య]] 0ejnl1aie3ivzar0zf34ifclz0f7p74 3 507664 4942853 2026-08-24T05:30:14Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4942853 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Ssarvan గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Ssarvan గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 05:30, 24 ఆగస్టు 2026 (UTC) aru3iailc6pjzikd36ji51vj8d0gj3n 3 507665 4942854 2026-08-24T05:30:34Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4942854 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Manu274652 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Manu274652 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 05:30, 24 ఆగస్టు 2026 (UTC) 6fg8ppu66fi59w5mczo2e0paaaf6173 3 507666 4942855 2026-08-24T05:31:05Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4942855 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Banothusridhar గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Banothusridhar గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 05:31, 24 ఆగస్టు 2026 (UTC) japqygpm5pnclztwskjxwt4am33iroe 3 507667 4942856 2026-08-24T05:31:28Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4942856 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Mathguy2718 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Mathguy2718 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 05:31, 24 ఆగస్టు 2026 (UTC) h83qmgvnz0tu9rsukics1z63w0mu9pg 0 507668 4942857 2026-08-24T05:36:40Z K.Venkataramana 27319 "[[:en:Special:Redirect/revision/1347452760|Early life of Rabindranath Tagore]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4942857 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Tagore_London.jpg|thumb|ఠాగూర్ 1879లో ఇంగ్లాండ్ లో చదువుతున్నప్పుడు.]] [[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] జీవితంలో మొదటి నాలుగు దశాబ్దాలు ఆయన కళాత్మక, రాజకీయ ఆలోచన రెండింటికీ నిర్మాణాత్మకమైనవి. ఆయన [[బెంగాల్|బెంగాలీ]] కవి, బ్రహ్మ తత్వవేత్త, పండితుడు. ఆయన తండ్రి [[దేవేంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] బ్రిటిష్ సైనికులతో పోరాడారు.   <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (September 2024)">citation needed</span></nowiki>''&#x5D;</sup> == కుటుంబ నేపథ్యం == ఠాగూర్ తన కుటుంబ భవనం చిరునామా అయిన జోరసంకోలోని 7వ ద్వారకనాథ్ ఠాగూర్ లేన్ లో జన్మించాడు. ప్రతిగా, జోరాసాంకో ఉత్తర కలకత్తాలోని బెంగాలీ విభాగంలో (ఇప్పుడు [[కోల్‌కాతా|కోల్‌కతా]]) చిత్పూర్ రోడ్ సమీపంలో ఉంది.<ref name="Dutta_1995_34">{{Harvard citation|Dutta|Robinson|1995}}</ref> జోరాసాంకో ఠాగూర్ భవనం చుట్టూ ఉన్న ప్రాంతం పేదరికం, వ్యభిచారంతో నిండి ఉండేది. <ref name="Dutta_1995_35">{{Harvard citation|Dutta|Robinson|1995}}</ref><ref name="Dutta_1995_48">{{Harvard citation|Dutta|Robinson|1995}}</ref> ఆయన [[దేవేంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] (1817-1905), శారదా దేవి (1830-1875) ల కుమారుడు. తన స్నేహితుడు, సంస్కర్త రాజా [[రామ్మోహన్ రాయ్|రామ్ మోహన్ రాయ్]] ప్రచారం చేసిన [[బ్రహ్మ సమాజం|బ్రహ్మ]] విశ్వాసాన్ని దేవేంద్రనాథ్ ఠాగూర్ రూపొందించాడు. రాయ్ మరణం తరువాత బ్రహ్మ సమాజంలో దేవేంద్రనాథ్ కేంద్ర వ్యక్తి అయ్యాడు, ఆయనను అనుచరులు గౌరవంతో ''మహర్షి'' అని సంబోధించారు.<ref name="Roy_1977_28-30">{{Harvard citation|Roy|1977}}.</ref> అతను చనిపోయే వరకు ఆది బ్రహ్మ సమాజ్ నాయకత్వం వహించడం కొనసాగించాడు.<ref name="Dutta_1997_8-9">{{Harvard citation|Dutta|Robinson|1997}}.</ref> ఠాగూర్ వంశానికి చెందిన మహిళలు సాధారణంగా తూర్పు బెంగాల్ (ఇప్పుడు [[బంగ్లాదేశ్]]) గ్రామాల నుండి వచ్చారు. == బాల్యం (1861-1872) == ఠాగూర్ 1861 మే 7న పదమూడు మంది పిల్లలలో చిన్న కుమారుడు, తొమ్మిదవ సంతానంగా జన్మించారు. చిన్నతనంలో, ఠాగూర్ సాహిత్య పత్రికలు ప్రచురించబడే, సంగీత కచేరీలు నిర్వహించే, నాటక ప్రదర్శనలు నిర్వహించే వాతావరణం మధ్య నివసించాడు. జోరసాంకో ఠాగూర్ నిజానికి ఒక పెద్ద, కళలను ఇష్టపడే సామాజిక సమూహానికి కేంద్రంగా ఉండేవాడు. ఠాగూర్ పెద్ద సోదరుడు, [[ద్విజేంద్రనాథ్ ఠాగూర్|ద్విజేంద్రనాథ్]], గౌరవనీయ తత్వవేత్త, కవి. మరొక సోదరుడు [[సత్యేంద్రనాథ్ ఠాగూర్|సత్యేంద్రనాథ్]], ఉన్నతవర్గం, గతంలో తెల్లజాతి భారతీయ పౌర సేవలో నియమించబడిన మొదటి జాతిపరమైన భారతీయ సభ్యుడు. మరో సోదరుడు, జ్యోతిరేంద్రనాథ్ ఠాగూర్, ప్రతిభావంతులైన సంగీతకారుడు, స్వరకర్త, నాటక రచయిత.<ref name="Dutta_1997_10">{{Harvard citation|Dutta|Robinson|1997}}.</ref> ఆయన సోదరీమణులలో, [[స్వర్ణకుమారి దేవి]] స్వయంగా నవలా రచయితగా కీర్తిని సంపాదించింది. ఠాగూర్ కంటే కొంచెం పెద్దదైన జ్యోతిరేంద్రనాథ్ భార్య [[కాదంబరి దేవి]], ఠాగూర్ కు ప్రియమైన స్నేహితురాలు, ఆయనపై బలమైన ప్రభావం చూపింది. 1884లో ఆమె ఆకస్మికంగా ఆత్మహత్య చేసుకోవడం అతడిని సంవత్సరాల తరబడి తీవ్ర దుఃఖంలో ముంచివేసింది, టాగోర్ సాహిత్య జీవితంలోని భావోద్వేగ స్వరూపంపై చెరగని ముద్ర వేసింది..   <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2025)">citation needed</span></nowiki>''&#x5D;</sup> తన జీవితంలో మొదటి దశాబ్దం లేదా అంతకంటే ఎక్కువ కాలం, ఠాగూర్ తన తండ్రికి దూరంగా ఉన్నాడు, అతను తరచుగా ఉత్తర భారతదేశం, ఇంగ్లాండ్, ఇతర ప్రదేశాలలో పర్యటించేవాడు.<ref name="Dutta_1997_46">{{Harvard citation|Dutta|Robinson|1997}}.</ref><ref name="Dutta_1997_67">{{Harvard citation|Dutta|Robinson|1997}}.</ref> ఇంతలో, ఠాగూర్ ను ఎక్కువగా కుటుంబ ప్రాంగణానికి పరిమితం చేసారు. - పాఠశాలకు వెళ్లడం తప్ప మరే ఇతర ప్రయోజనం కోసం దానిని వదిలి వెళ్ళడాన్ని నిషేధించారు. తద్వారా అతను బయటి ప్రపంచం, బహిరంగ ప్రదేశాలు, ప్రకృతి పట్ల మరింతగా విరామం లేకుండా పెరిగాడు. మరోవైపు, ఆ భవనం యొక్క పిచ్చి, నిగూఢమైన ప్రకాశాన్ని చూసి ఠాగూర్ భయభ్రాంతులకు గురయ్యాడు. ఇంకా, ఠాగూర్ తరువాత "దాస్య" గా పేర్కొనే కాలంలో ఇంటి గురించి సేవకులు ఆదేశించారు.<ref name="Dutta_1997_46-47">{{Harvard citation|Dutta|Robinson|1997}}.</ref> ఈ సంఘటనలలో, పిల్లలు నిశ్శబ్దం చేయడానికి ఉపయోగించే పెద్ద మట్టి తొట్టెలు పట్టుకున్న తాగునీటి నీటిలో టాగోర్, అతని తోబుట్టువుల తలలను సేవకులు ముంచివేశారు.<ref name="Dutta_1997_47">{{Harvard citation|Dutta|Robinson|1997}}.</ref> అయితే, ఠాగూర్ తల్లి 14 సంవత్సరాల వయసులో మాత్రమే మరణించినందున, ఠాగోర్ కేవలం తన బెంగాలీ ప్రేక్షకులకు సేవకులు, వారికి ఉద్యోగం ఇచ్చిన కుటుంబం మధ్య ఉన్న బంధాన్ని తెలియజేశారు. అదనంగా, ఠాగూర్ తరచుగా సేవకులను సంతృప్తి పరచడానికి ఆహారాన్ని నిరాకరించారు, ''[[రామాయణం]]'' సీత అనుభవించిన సారూప్య అటవీ విచారణ అనుకరణలో శ్యామ్ అనే సెకండ్-ఇన్-కమాండ్ సేవకుడు ఒక చాక్ సర్కిల్లో నిర్బంధించబడ్డాడు, చట్టవిరుద్ధమైన దోపిడీ దొంగల రక్తపాత దోపిడీలను చెప్పే భయంకరమైన కథలను చెప్పబడ్డాడు.<ref name="Dutta_1997_47-48">{{Harvard citation|Dutta|Robinson|1997}}.</ref> ఠాగూర్ సుమారు ఎనిమిదేళ్ల వయసులో కవితలు రాయడం ప్రారంభించాడు. ఆయన అన్నయ్య వాటిని భవనంలోని వ్యక్తుల ముందు చదవమని ప్రోత్సహించాడు. వారిలో బ్రహ్మో జాతీయవాది, వార్తాపత్రిక సంపాదకుడు, హిందూ మేళా నిర్వాహకుడు కూడా ఉన్నారు; వారు ఆయన కవితలను మెచ్చుకున్నారు. అయితే, సాంప్రదాయిక ఛందస్సులో తన నైపుణ్యాన్ని తొలిసారిగా గుర్తించి ప్రశంసించింది తన పాఠశాల ఉపాధ్యాయుడేనని ఠాగూర్ కూడా పేర్కొన్నాడు.{{fact|date=July 2025}} పదకొండేళ్ల వయసులో ఠాగూర్ ''ఉపనయనం'' అనే వయోజన ప్రవేశ సంస్కారాన్ని నిర్వహించుకున్నాడు. ఆయనతోపాటు ఇద్దరు బంధువుల తలలు పూర్తిగా గీయించి, జపం, ధ్యానం చేయాల్సిన ఏకాంత ప్రదేశానికి పంపించారు. అయితే ఠాగూర్ ఉల్లాసంగా ప్రవర్తిస్తూ డప్పులు వాయించి, తన సోదరుల చెవులు లాగాడు. ఆ తర్వాత ఆయనకు యజ్ఞోపవీతం ధరింపజేశారు.<ref name="Dutta_1995_52">{{Harv|Dutta|Robinson|1995|p=52}}.</ref> ఆ తరువాత, 1873 ఫిబ్రవరి 14న ఠాగూర్ తన తండ్రితో కలిసి అనేక నెలల భారత పర్యటనకు కోల్‌కతా నుంచి బయలుదేరినప్పుడు, ఆయనకు తండ్రితో సన్నిహిత సంబంధం తొలిసారిగా ఏర్పడింది. వారు మొదట 1863లో దేవేంద్రనాథ్ కొనుగోలు చేసిన కుటుంబ ఎస్టేట్ అయిన శాంతినికేతన్‌కు (“శాంతి నిలయం”) చేరుకున్నారు. మామిడి తోట, ఇతర చెట్లు, మొక్కల మధ్య రెండు గదులతో ఈ ఎస్టేట్ ఉండేది.<ref name="Dutta_1995_53">{{Harv|Dutta|Robinson|1995|p=53}}.</ref> వరి పొలాల మధ్య తన నివాసాన్ని ఠాగూర్ తరువాత ఇలా గుర్తుచేసుకున్నాడు:<ref name="Dutta_1995_53-54">{{Harv|Dutta|Robinson|1995|pp=53–54}}.</ref> అనేక వారాల తర్వాత, వారు [[అమృత్‌సర్]]<nowiki/>కు ప్రయాణించి, [[హర్మందిర్ సాహిబ్]] సమీపంలో బస చేసి, [[సిక్కు]] [[గురుద్వారా|గురుద్వారాలో]] ప్రార్థనలు చేశారు. వారు ఆంగ్ల, [[సంస్కృతం|సంస్కృత భాషా]] గ్రంథాలను కూడా చదివారు. వీటి ద్వారా ఠాగూర్‌కు [[ఖగోళశాస్త్రం]], [[బెంజమిన్ ఫ్రాంక్లిన్]] వంటి వ్యక్తుల జీవితచరిత్రలు, [[ఎడ్వర్డ్ గిబ్బన్]] రాసిన ''[[ది హిస్టరీ ఆఫ్ ది డిక్లైన్ అండ్ ఫాల్ ఆఫ్ ది రోమన్ ఎంపైర్]]'' పరిచయమయ్యాయి.<ref name="Dutta_1995_54-552">{{Harv|Dutta|Robinson|1995|pp=54–55}}.</ref> తరువాత, ఏప్రిల్ మధ్యలో ఠాగూర్, ఆయన తండ్రి ఇప్పుడు [[హిమాచల్ ప్రదేశ్]]<nowiki/>కు [[కాశ్మీర్]] తో ఉన్న సరిహద్దు సమీపంలోని, మారుమూల, చల్లని [[హిమాలయాలు|హిమాలయ]] కొండ ప్రాంతం [[డల్హౌసీ (హిమాచల్ ప్రదేశ్)|డల్హౌసీకి]] బయలుదేరారు. అక్కడ సుమారు 2,300 మీటర్ల (7,500 అడుగుల) ఎత్తులో బక్రోటా కొండపై ఉన్న ఒక ఇంట్లో నివసించారు. ఆ ప్రాంతంలోని లోతైన లోయలు, ఆల్పైన్ అడవులు, నాచుతో నిండిన సెలయేళ్లు, జలపాతాలు ఠాగూర్‌ను ఆకర్షించాయి.<ref name="Dutta_1995_55">{{Harv|Dutta|Robinson|1995|p=55}}.</ref> అయితే, మంచుతో కూడిన తెల్లవారుజామునే సంస్కృత [[విభక్తి|విభక్తిల]] వంటి పాఠాలతో సహా చదువును ఆయన కొనసాగించాల్సి వచ్చేది. మధ్యాహ్న భోజనం కోసం ఆయన చదువుకు విరామం ఇచ్చేవాడు; ఆ తర్వాత మళ్లీ చదువును కొనసాగించాల్సి ఉండేది, అయినప్పటికీ తరచుగా నిద్రపోవడానికి అనుమతించేవాడు.<ref name="Dutta_1995_55-56">{{Harv|Dutta|Robinson|1995|pp=55–56}}.</ref> సుమారు రెండు నెలల తరువాత, ఠాగూర్ తన తండ్రిని డల్హౌసీని వదిలి తిరిగి కోల్‌కతాకు చేరుకున్నాడు.<ref name="Dutta_1995_57">{{Harv|Dutta|Robinson|1995|pp=57}}.</ref> [[దస్త్రం:Rabindranath_Tagore_monument_in_Gordon_Square.jpg|thumb|1879లో ఠాగూర్ చదివిన [[యూనివర్సిటీ కాలేజ్ లండన్|యూసీఎల్]] పక్కన [[గార్డన్ స్క్వేర్]]<nowiki/>లోని ఠాగూర్ స్మారక చిహ్నం]] 1878 అక్టోబరు ప్రారంభంలో న్యాయవాది కావాలనే ఉద్దేశంతో ఠాగూర్ [[ఇంగ్లాండ్]]<nowiki/>కు ప్రయాణించాడు.<ref name="Dutta_1995_67">{{Harv|Dutta|Robinson|1995|p=67}}.</ref><ref name="Dutta_1995_69">{{Harv|Dutta|Robinson|1995|p=69}}.</ref> ఆయన మొదట కొంతకాలం [[బ్రైటన్]], [[హోవ్]] సమీపంలోని మెడీనా విల్లాస్‌లో ఠాగూర్ కుటుంబానికి చెందిన ఇంటిలో ఉన్నాడు.<ref name="Dutta_1995_68">{{Harv|Dutta|Robinson|1995|p=68}}.</ref> అక్కడ ఆయన బ్రైటన్‌లోని ఒక పాఠశాలకు హాజరయ్యాడు.<ref name="Dutta_1995_69" /> అయితే, కొందరు పేర్కొన్నట్లుగా ఆయన [[బ్రైటన్ కళాశాల|బ్రైటన్ కళాశాలలో]] చదవలేదు; ఆ కళాశాల ప్రవేశ పట్టికలో ఆయన పేరు కనిపించదు.{{citation needed|date=June 2024}} 1877లో ఆయన మేనల్లుడు సురేన్, మేనకోడలు ఇందిరలను—ఠాగూర్ సోదరుడు సత్యేంద్రనాథ్ పిల్లలను—వారి తల్లితోపాటు, అంటే ఠాగూర్ వదినతో కలిసి, ఆయన వద్ద నివసించడానికి పంపారు.<ref name="Dutta_1995_68" /> 1878 క్రిస్మస్‌ను తన కుటుంబంతో గడిపిన తర్వాత, ఠాగూర్ అన్నయ్య స్నేహితుడు ఆయనను [[లండన్]]<nowiki/>కు తీసుకెళ్లాడు. అక్కడ ఠాగూర్ తన విద్యపై మరింత శ్రద్ధ చూపుతాడని బంధువులు ఆశించారు.<ref name="Dutta_1995_692" /> ఆయన [[యూనివర్సిటీ కాలేజ్ లండన్]]<nowiki/>లో చేరాడు. అయితే, పట్టా పూర్తి చేయకుండా, ఏడాదికిపైగా ఇంగ్లాండ్‌లో ఉన్న తర్వాత తిరిగి వచ్చేశాడు. ఆంగ్ల సంస్కృతి, భాషలతో ఏర్పడిన ఈ పరిచయం ఆయనకు ముందే ఉన్న బెంగాలీ సంగీత సంప్రదాయ పరిజ్ఞానంతో కలిసిపోయి, కొత్త సంగీత, కవిత్వ, నాటక రూపాలను సృష్టించడానికి తోడ్పడింది. అయితే, ఠాగూర్ తన జీవితం, కళ రెండింటిలోనూ ఆంగ్ల నియమాలను పూర్తిగా స్వీకరించలేదు; కుటుంబానికి చెందిన కఠినమైన హిందూ మతాచారాలను కూడా పూర్తిగా అనుసరించలేదు. ఈ రెండు అనుభవ ప్రపంచాలలోని ఉత్తమ అంశాలను ఎంచుకున్నాడు.<ref name="Dutta_1997_12">అయితే, తన తండ్రి నాయకత్వం వహించిన బ్రహ్మో శాఖ పట్ల ఠాగూర్ అంకితభావంతోనే ఉన్నాడు. నిజానికి, ఆయన ఆ పాత్రను స్వీకరించినందువల్లే ప్రాచీన కాలపు ఋషిలా దుస్తులు ధరించేవాడు. {{Harv|Dutta|Robinson|1997|pp=11–12}}.</ref> == ఇవి కూడా చూడండి == * రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ మధ్య సంవత్సరాలు. * [https://www.brainwareuniversity.ac.in/celebrating-tagore/ ఠాగూర్ వేడుకలు] == ఉల్లేఖనాలు == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles>{{Commons|Rabindranath Tagore}}{{Reflist}} ggal0qkz6jvk3iscn7ny7r9zkp76n1m 4942858 4942857 2026-08-24T05:37:52Z K.Venkataramana 27319 4942858 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Tagore_London.jpg|thumb|ఠాగూర్ 1879లో ఇంగ్లాండ్ లో చదువుతున్నప్పుడు.]] [[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] జీవితంలో మొదటి నాలుగు దశాబ్దాలు ఆయన కళాత్మక, రాజకీయ ఆలోచన రెండింటికీ నిర్మాణాత్మకమైనవి. ఆయన [[బెంగాల్|బెంగాలీ]] కవి, బ్రహ్మ తత్వవేత్త, పండితుడు. ఆయన తండ్రి [[దేవేంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] బ్రిటిష్ సైనికులతో పోరాడారు. == కుటుంబ నేపథ్యం == ఠాగూర్ తన కుటుంబ భవనం చిరునామా అయిన జోరసంకోలోని 7వ ద్వారకనాథ్ ఠాగూర్ లేన్ లో జన్మించాడు. ప్రతిగా, జోరాసాంకో ఉత్తర కలకత్తాలోని బెంగాలీ విభాగంలో (ఇప్పుడు [[కోల్‌కాతా|కోల్‌కతా]]) చిత్పూర్ రోడ్ సమీపంలో ఉంది.<ref name="Dutta_1995_34">{{Harvard citation|Dutta|Robinson|1995}}</ref> జోరాసాంకో ఠాగూర్ భవనం చుట్టూ ఉన్న ప్రాంతం పేదరికం, వ్యభిచారంతో నిండి ఉండేది. <ref name="Dutta_1995_35">{{Harvard citation|Dutta|Robinson|1995}}</ref><ref name="Dutta_1995_48">{{Harvard citation|Dutta|Robinson|1995}}</ref> ఆయన [[దేవేంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] (1817-1905), శారదా దేవి (1830-1875) ల కుమారుడు. తన స్నేహితుడు, సంస్కర్త రాజా [[రామ్మోహన్ రాయ్|రామ్ మోహన్ రాయ్]] ప్రచారం చేసిన [[బ్రహ్మ సమాజం|బ్రహ్మ]] విశ్వాసాన్ని దేవేంద్రనాథ్ ఠాగూర్ రూపొందించాడు. రాయ్ మరణం తరువాత బ్రహ్మ సమాజంలో దేవేంద్రనాథ్ కేంద్ర వ్యక్తి అయ్యాడు, ఆయనను అనుచరులు గౌరవంతో ''మహర్షి'' అని సంబోధించారు.<ref name="Roy_1977_28-30">{{Harvard citation|Roy|1977}}.</ref> అతను చనిపోయే వరకు ఆది బ్రహ్మ సమాజ్ నాయకత్వం వహించడం కొనసాగించాడు.<ref name="Dutta_1997_8-9">{{Harvard citation|Dutta|Robinson|1997}}.</ref> ఠాగూర్ వంశానికి చెందిన మహిళలు సాధారణంగా తూర్పు బెంగాల్ (ఇప్పుడు [[బంగ్లాదేశ్]]) గ్రామాల నుండి వచ్చారు. == బాల్యం (1861-1872) == ఠాగూర్ 1861 మే 7న పదమూడు మంది పిల్లలలో చిన్న కుమారుడు, తొమ్మిదవ సంతానంగా జన్మించారు. చిన్నతనంలో, ఠాగూర్ సాహిత్య పత్రికలు ప్రచురించబడే, సంగీత కచేరీలు నిర్వహించే, నాటక ప్రదర్శనలు నిర్వహించే వాతావరణం మధ్య నివసించాడు. జోరసాంకో ఠాగూర్ నిజానికి ఒక పెద్ద, కళలను ఇష్టపడే సామాజిక సమూహానికి కేంద్రంగా ఉండేవాడు. ఠాగూర్ పెద్ద సోదరుడు, [[ద్విజేంద్రనాథ్ ఠాగూర్|ద్విజేంద్రనాథ్]], గౌరవనీయ తత్వవేత్త, కవి. మరొక సోదరుడు [[సత్యేంద్రనాథ్ ఠాగూర్|సత్యేంద్రనాథ్]], ఉన్నతవర్గం, గతంలో తెల్లజాతి భారతీయ పౌర సేవలో నియమించబడిన మొదటి జాతిపరమైన భారతీయ సభ్యుడు. మరో సోదరుడు, జ్యోతిరేంద్రనాథ్ ఠాగూర్, ప్రతిభావంతులైన సంగీతకారుడు, స్వరకర్త, నాటక రచయిత.<ref name="Dutta_1997_10">{{Harvard citation|Dutta|Robinson|1997}}.</ref> ఆయన సోదరీమణులలో, [[స్వర్ణకుమారి దేవి]] స్వయంగా నవలా రచయితగా కీర్తిని సంపాదించింది. ఠాగూర్ కంటే కొంచెం పెద్దదైన జ్యోతిరేంద్రనాథ్ భార్య [[కాదంబరి దేవి]], ఠాగూర్ కు ప్రియమైన స్నేహితురాలు, ఆయనపై బలమైన ప్రభావం చూపింది. 1884లో ఆమె ఆకస్మికంగా ఆత్మహత్య చేసుకోవడం అతడిని సంవత్సరాల తరబడి తీవ్ర దుఃఖంలో ముంచివేసింది, టాగోర్ సాహిత్య జీవితంలోని భావోద్వేగ స్వరూపంపై చెరగని ముద్ర వేసింది..   తన జీవితంలో మొదటి దశాబ్దం లేదా అంతకంటే ఎక్కువ కాలం, ఠాగూర్ తన తండ్రికి దూరంగా ఉన్నాడు, అతను తరచుగా ఉత్తర భారతదేశం, ఇంగ్లాండ్, ఇతర ప్రదేశాలలో పర్యటించేవాడు.<ref name="Dutta_1997_46">{{Harvard citation|Dutta|Robinson|1997}}.</ref><ref name="Dutta_1997_67">{{Harvard citation|Dutta|Robinson|1997}}.</ref> ఇంతలో, ఠాగూర్ ను ఎక్కువగా కుటుంబ ప్రాంగణానికి పరిమితం చేసారు. - పాఠశాలకు వెళ్లడం తప్ప మరే ఇతర ప్రయోజనం కోసం దానిని వదిలి వెళ్ళడాన్ని నిషేధించారు. తద్వారా అతను బయటి ప్రపంచం, బహిరంగ ప్రదేశాలు, ప్రకృతి పట్ల మరింతగా విరామం లేకుండా పెరిగాడు. మరోవైపు, ఆ భవనం యొక్క పిచ్చి, నిగూఢమైన ప్రకాశాన్ని చూసి ఠాగూర్ భయభ్రాంతులకు గురయ్యాడు. ఇంకా, ఠాగూర్ తరువాత "దాస్య" గా పేర్కొనే కాలంలో ఇంటి గురించి సేవకులు ఆదేశించారు.<ref name="Dutta_1997_46-47">{{Harvard citation|Dutta|Robinson|1997}}.</ref> ఈ సంఘటనలలో, పిల్లలు నిశ్శబ్దం చేయడానికి ఉపయోగించే పెద్ద మట్టి తొట్టెలు పట్టుకున్న తాగునీటి నీటిలో టాగోర్, అతని తోబుట్టువుల తలలను సేవకులు ముంచివేశారు.<ref name="Dutta_1997_47">{{Harvard citation|Dutta|Robinson|1997}}.</ref> అయితే, ఠాగూర్ తల్లి 14 సంవత్సరాల వయసులో మాత్రమే మరణించినందున, ఠాగోర్ కేవలం తన బెంగాలీ ప్రేక్షకులకు సేవకులు, వారికి ఉద్యోగం ఇచ్చిన కుటుంబం మధ్య ఉన్న బంధాన్ని తెలియజేశారు. అదనంగా, ఠాగూర్ తరచుగా సేవకులను సంతృప్తి పరచడానికి ఆహారాన్ని నిరాకరించారు, ''[[రామాయణం]]'' సీత అనుభవించిన సారూప్య అటవీ విచారణ అనుకరణలో శ్యామ్ అనే సెకండ్-ఇన్-కమాండ్ సేవకుడు ఒక చాక్ సర్కిల్లో నిర్బంధించబడ్డాడు, చట్టవిరుద్ధమైన దోపిడీ దొంగల రక్తపాత దోపిడీలను చెప్పే భయంకరమైన కథలను చెప్పబడ్డాడు.<ref name="Dutta_1997_47-48">{{Harvard citation|Dutta|Robinson|1997}}.</ref> ఠాగూర్ సుమారు ఎనిమిదేళ్ల వయసులో కవితలు రాయడం ప్రారంభించాడు. ఆయన అన్నయ్య వాటిని భవనంలోని వ్యక్తుల ముందు చదవమని ప్రోత్సహించాడు. వారిలో బ్రహ్మో జాతీయవాది, వార్తాపత్రిక సంపాదకుడు, హిందూ మేళా నిర్వాహకుడు కూడా ఉన్నారు; వారు ఆయన కవితలను మెచ్చుకున్నారు. అయితే, సాంప్రదాయిక ఛందస్సులో తన నైపుణ్యాన్ని తొలిసారిగా గుర్తించి ప్రశంసించింది తన పాఠశాల ఉపాధ్యాయుడేనని ఠాగూర్ కూడా పేర్కొన్నాడు.{{fact|date=July 2025}} పదకొండేళ్ల వయసులో ఠాగూర్ ''ఉపనయనం'' అనే వయోజన ప్రవేశ సంస్కారాన్ని నిర్వహించుకున్నాడు. ఆయనతోపాటు ఇద్దరు బంధువుల తలలు పూర్తిగా గీయించి, జపం, ధ్యానం చేయాల్సిన ఏకాంత ప్రదేశానికి పంపించారు. అయితే ఠాగూర్ ఉల్లాసంగా ప్రవర్తిస్తూ డప్పులు వాయించి, తన సోదరుల చెవులు లాగాడు. ఆ తర్వాత ఆయనకు యజ్ఞోపవీతం ధరింపజేశారు.<ref name="Dutta_1995_52">{{Harv|Dutta|Robinson|1995|p=52}}.</ref> ఆ తరువాత, 1873 ఫిబ్రవరి 14న ఠాగూర్ తన తండ్రితో కలిసి అనేక నెలల భారత పర్యటనకు కోల్‌కతా నుంచి బయలుదేరినప్పుడు, ఆయనకు తండ్రితో సన్నిహిత సంబంధం తొలిసారిగా ఏర్పడింది. వారు మొదట 1863లో దేవేంద్రనాథ్ కొనుగోలు చేసిన కుటుంబ ఎస్టేట్ అయిన శాంతినికేతన్‌కు (“శాంతి నిలయం”) చేరుకున్నారు. మామిడి తోట, ఇతర చెట్లు, మొక్కల మధ్య రెండు గదులతో ఈ ఎస్టేట్ ఉండేది.<ref name="Dutta_1995_53">{{Harv|Dutta|Robinson|1995|p=53}}.</ref> వరి పొలాల మధ్య తన నివాసాన్ని ఠాగూర్ తరువాత ఇలా గుర్తుచేసుకున్నాడు:<ref name="Dutta_1995_53-54">{{Harv|Dutta|Robinson|1995|pp=53–54}}.</ref> అనేక వారాల తర్వాత, వారు [[అమృత్‌సర్]]<nowiki/>కు ప్రయాణించి, [[హర్మందిర్ సాహిబ్]] సమీపంలో బస చేసి, [[సిక్కు]] [[గురుద్వారా|గురుద్వారాలో]] ప్రార్థనలు చేశారు. వారు ఆంగ్ల, [[సంస్కృతం|సంస్కృత భాషా]] గ్రంథాలను కూడా చదివారు. వీటి ద్వారా ఠాగూర్‌కు [[ఖగోళశాస్త్రం]], [[బెంజమిన్ ఫ్రాంక్లిన్]] వంటి వ్యక్తుల జీవితచరిత్రలు, [[ఎడ్వర్డ్ గిబ్బన్]] రాసిన ''[[ది హిస్టరీ ఆఫ్ ది డిక్లైన్ అండ్ ఫాల్ ఆఫ్ ది రోమన్ ఎంపైర్]]'' పరిచయమయ్యాయి.<ref name="Dutta_1995_54-552">{{Harv|Dutta|Robinson|1995|pp=54–55}}.</ref>[[దస్త్రం:Rabindranath_Tagore_monument_in_Gordon_Square.jpg|thumb|1879లో ఠాగూర్ చదివిన [[యూనివర్సిటీ కాలేజ్ లండన్|యూసీఎల్]] పక్కన [[గార్డన్ స్క్వేర్]]<nowiki/>లోని ఠాగూర్ స్మారక చిహ్నం]]తరువాత, ఏప్రిల్ మధ్యలో ఠాగూర్, ఆయన తండ్రి ఇప్పుడు [[హిమాచల్ ప్రదేశ్]]<nowiki/>కు [[కాశ్మీర్]] తో ఉన్న సరిహద్దు సమీపంలోని, మారుమూల, చల్లని [[హిమాలయాలు|హిమాలయ]] కొండ ప్రాంతం [[డల్హౌసీ (హిమాచల్ ప్రదేశ్)|డల్హౌసీకి]] బయలుదేరారు. అక్కడ సుమారు 2,300 మీటర్ల (7,500 అడుగుల) ఎత్తులో బక్రోటా కొండపై ఉన్న ఒక ఇంట్లో నివసించారు. ఆ ప్రాంతంలోని లోతైన లోయలు, ఆల్పైన్ అడవులు, నాచుతో నిండిన సెలయేళ్లు, జలపాతాలు ఠాగూర్‌ను ఆకర్షించాయి.<ref name="Dutta_1995_55">{{Harv|Dutta|Robinson|1995|p=55}}.</ref> అయితే, మంచుతో కూడిన తెల్లవారుజామునే సంస్కృత [[విభక్తి|విభక్తిల]] వంటి పాఠాలతో సహా చదువును ఆయన కొనసాగించాల్సి వచ్చేది. మధ్యాహ్న భోజనం కోసం ఆయన చదువుకు విరామం ఇచ్చేవాడు; ఆ తర్వాత మళ్లీ చదువును కొనసాగించాల్సి ఉండేది, అయినప్పటికీ తరచుగా నిద్రపోవడానికి అనుమతించేవాడు.<ref name="Dutta_1995_55-56">{{Harv|Dutta|Robinson|1995|pp=55–56}}.</ref> సుమారు రెండు నెలల తరువాత, ఠాగూర్ తన తండ్రిని డల్హౌసీని వదిలి తిరిగి కోల్‌కతాకు చేరుకున్నాడు.<ref name="Dutta_1995_57">{{Harv|Dutta|Robinson|1995|pp=57}}.</ref> 1878 అక్టోబరు ప్రారంభంలో న్యాయవాది కావాలనే ఉద్దేశంతో ఠాగూర్ [[ఇంగ్లాండ్]]<nowiki/>కు ప్రయాణించాడు.<ref name="Dutta_1995_67">{{Harv|Dutta|Robinson|1995|p=67}}.</ref><ref name="Dutta_1995_69">{{Harv|Dutta|Robinson|1995|p=69}}.</ref> ఆయన మొదట కొంతకాలం [[బ్రైటన్]], [[హోవ్]] సమీపంలోని మెడీనా విల్లాస్‌లో ఠాగూర్ కుటుంబానికి చెందిన ఇంటిలో ఉన్నాడు.<ref name="Dutta_1995_68">{{Harv|Dutta|Robinson|1995|p=68}}.</ref> అక్కడ ఆయన బ్రైటన్‌లోని ఒక పాఠశాలకు హాజరయ్యాడు.<ref name="Dutta_1995_69" /> అయితే, కొందరు పేర్కొన్నట్లుగా ఆయన [[బ్రైటన్ కళాశాల|బ్రైటన్ కళాశాలలో]] చదవలేదు; ఆ కళాశాల ప్రవేశ పట్టికలో ఆయన పేరు కనిపించదు.{{citation needed|date=June 2024}} 1877లో ఆయన మేనల్లుడు సురేన్, మేనకోడలు ఇందిరలను—ఠాగూర్ సోదరుడు సత్యేంద్రనాథ్ పిల్లలను—వారి తల్లితోపాటు, అంటే ఠాగూర్ వదినతో కలిసి, ఆయన వద్ద నివసించడానికి పంపారు.<ref name="Dutta_1995_68" /> 1878 క్రిస్మస్‌ను తన కుటుంబంతో గడిపిన తర్వాత, ఠాగూర్ అన్నయ్య స్నేహితుడు ఆయనను [[లండన్]]<nowiki/>కు తీసుకెళ్లాడు. అక్కడ ఠాగూర్ తన విద్యపై మరింత శ్రద్ధ చూపుతాడని బంధువులు ఆశించారు.<ref name="Dutta_1995_692" /> ఆయన [[యూనివర్సిటీ కాలేజ్ లండన్]]<nowiki/>లో చేరాడు. అయితే, పట్టా పూర్తి చేయకుండా, ఏడాదికిపైగా ఇంగ్లాండ్‌లో ఉన్న తర్వాత తిరిగి వచ్చేశాడు. ఆంగ్ల సంస్కృతి, భాషలతో ఏర్పడిన ఈ పరిచయం ఆయనకు ముందే ఉన్న బెంగాలీ సంగీత సంప్రదాయ పరిజ్ఞానంతో కలిసిపోయి, కొత్త సంగీత, కవిత్వ, నాటక రూపాలను సృష్టించడానికి తోడ్పడింది. అయితే, ఠాగూర్ తన జీవితం, కళ రెండింటిలోనూ ఆంగ్ల నియమాలను పూర్తిగా స్వీకరించలేదు; కుటుంబానికి చెందిన కఠినమైన హిందూ మతాచారాలను కూడా పూర్తిగా అనుసరించలేదు. ఈ రెండు అనుభవ ప్రపంచాలలోని ఉత్తమ అంశాలను ఎంచుకున్నాడు.<ref name="Dutta_1997_12">అయితే, తన తండ్రి నాయకత్వం వహించిన బ్రహ్మో శాఖ పట్ల ఠాగూర్ అంకితభావంతోనే ఉన్నాడు. నిజానికి, ఆయన ఆ పాత్రను స్వీకరించినందువల్లే ప్రాచీన కాలపు ఋషిలా దుస్తులు ధరించేవాడు. {{Harv|Dutta|Robinson|1997|pp=11–12}}.</ref> == ఇవి కూడా చూడండి == * రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ మధ్య సంవత్సరాలు. * [https://www.brainwareuniversity.ac.in/celebrating-tagore/ ఠాగూర్ వేడుకలు] == మూలాలు == {{Commons|Rabindranath Tagore}}{{Reflist}} 9qzsph3g8iac9r1k834zhaq70j5529l 4942859 4942858 2026-08-24T05:38:34Z K.Venkataramana 27319 4942859 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Tagore_London.jpg|thumb|ఠాగూర్ 1879లో ఇంగ్లాండ్ లో చదువుతున్నప్పుడు.]] [[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] జీవితంలో మొదటి నాలుగు దశాబ్దాలు ఆయన కళాత్మక, రాజకీయ ఆలోచన రెండింటికీ నిర్మాణాత్మకమైనవి. ఆయన [[బెంగాల్|బెంగాలీ]] కవి, బ్రహ్మ తత్వవేత్త, పండితుడు. ఆయన తండ్రి [[దేవేంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] బ్రిటిష్ సైనికులతో పోరాడారు. == కుటుంబ నేపథ్యం == ఠాగూర్ తన కుటుంబ భవనం చిరునామా అయిన జోరసంకోలోని 7వ ద్వారకనాథ్ ఠాగూర్ లేన్ లో జన్మించాడు. ప్రతిగా, జోరాసాంకో ఉత్తర కలకత్తాలోని బెంగాలీ విభాగంలో (ఇప్పుడు [[కోల్‌కాతా|కోల్‌కతా]]) చిత్పూర్ రోడ్ సమీపంలో ఉంది.<ref name="Dutta_1995_34">{{Harvard citation|Dutta|Robinson|1995}}</ref> జోరాసాంకో ఠాగూర్ భవనం చుట్టూ ఉన్న ప్రాంతం పేదరికం, వ్యభిచారంతో నిండి ఉండేది. <ref name="Dutta_1995_35">{{Harvard citation|Dutta|Robinson|1995}}</ref><ref name="Dutta_1995_48">{{Harvard citation|Dutta|Robinson|1995}}</ref> ఆయన [[దేవేంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] (1817-1905), శారదా దేవి (1830-1875) ల కుమారుడు. తన స్నేహితుడు, సంస్కర్త రాజా [[రామ్మోహన్ రాయ్|రామ్ మోహన్ రాయ్]] ప్రచారం చేసిన [[బ్రహ్మ సమాజం|బ్రహ్మ]] విశ్వాసాన్ని దేవేంద్రనాథ్ ఠాగూర్ రూపొందించాడు. రాయ్ మరణం తరువాత బ్రహ్మ సమాజంలో దేవేంద్రనాథ్ కేంద్ర వ్యక్తి అయ్యాడు, ఆయనను అనుచరులు గౌరవంతో ''మహర్షి'' అని సంబోధించారు.<ref name="Roy_1977_28-30">{{Harvard citation|Roy|1977}}.</ref> అతను చనిపోయే వరకు ఆది బ్రహ్మ సమాజ్ నాయకత్వం వహించడం కొనసాగించాడు.<ref name="Dutta_1997_8-9">{{Harvard citation|Dutta|Robinson|1997}}.</ref> ఠాగూర్ వంశానికి చెందిన మహిళలు సాధారణంగా తూర్పు బెంగాల్ (ఇప్పుడు [[బంగ్లాదేశ్]]) గ్రామాల నుండి వచ్చారు. == బాల్యం (1861-1872) == ఠాగూర్ 1861 మే 7న పదమూడు మంది పిల్లలలో చిన్న కుమారుడు, తొమ్మిదవ సంతానంగా జన్మించారు. చిన్నతనంలో, ఠాగూర్ సాహిత్య పత్రికలు ప్రచురించబడే, సంగీత కచేరీలు నిర్వహించే, నాటక ప్రదర్శనలు నిర్వహించే వాతావరణం మధ్య నివసించాడు. జోరసాంకో ఠాగూర్ నిజానికి ఒక పెద్ద, కళలను ఇష్టపడే సామాజిక సమూహానికి కేంద్రంగా ఉండేవాడు. ఠాగూర్ పెద్ద సోదరుడు, [[ద్విజేంద్రనాథ్ ఠాగూర్|ద్విజేంద్రనాథ్]], గౌరవనీయ తత్వవేత్త, కవి. మరొక సోదరుడు [[సత్యేంద్రనాథ్ ఠాగూర్|సత్యేంద్రనాథ్]], ఉన్నతవర్గం, గతంలో తెల్లజాతి భారతీయ పౌర సేవలో నియమించబడిన మొదటి జాతిపరమైన భారతీయ సభ్యుడు. మరో సోదరుడు, జ్యోతిరేంద్రనాథ్ ఠాగూర్, ప్రతిభావంతులైన సంగీతకారుడు, స్వరకర్త, నాటక రచయిత.<ref name="Dutta_1997_10">{{Harvard citation|Dutta|Robinson|1997}}.</ref> ఆయన సోదరీమణులలో, [[స్వర్ణకుమారి దేవి]] స్వయంగా నవలా రచయితగా కీర్తిని సంపాదించింది. ఠాగూర్ కంటే కొంచెం పెద్దదైన జ్యోతిరేంద్రనాథ్ భార్య [[కాదంబరి దేవి]], ఠాగూర్ కు ప్రియమైన స్నేహితురాలు, ఆయనపై బలమైన ప్రభావం చూపింది. 1884లో ఆమె ఆకస్మికంగా ఆత్మహత్య చేసుకోవడం అతడిని సంవత్సరాల తరబడి తీవ్ర దుఃఖంలో ముంచివేసింది, టాగోర్ సాహిత్య జీవితంలోని భావోద్వేగ స్వరూపంపై చెరగని ముద్ర వేసింది..   తన జీవితంలో మొదటి దశాబ్దం లేదా అంతకంటే ఎక్కువ కాలం, ఠాగూర్ తన తండ్రికి దూరంగా ఉన్నాడు, అతను తరచుగా ఉత్తర భారతదేశం, ఇంగ్లాండ్, ఇతర ప్రదేశాలలో పర్యటించేవాడు.<ref name="Dutta_1997_46">{{Harvard citation|Dutta|Robinson|1997}}.</ref><ref name="Dutta_1997_67">{{Harvard citation|Dutta|Robinson|1997}}.</ref> ఇంతలో, ఠాగూర్ ను ఎక్కువగా కుటుంబ ప్రాంగణానికి పరిమితం చేసారు. - పాఠశాలకు వెళ్లడం తప్ప మరే ఇతర ప్రయోజనం కోసం దానిని వదిలి వెళ్ళడాన్ని నిషేధించారు. తద్వారా అతను బయటి ప్రపంచం, బహిరంగ ప్రదేశాలు, ప్రకృతి పట్ల మరింతగా విరామం లేకుండా పెరిగాడు. మరోవైపు, ఆ భవనం యొక్క పిచ్చి, నిగూఢమైన ప్రకాశాన్ని చూసి ఠాగూర్ భయభ్రాంతులకు గురయ్యాడు. ఇంకా, ఠాగూర్ తరువాత "దాస్య" గా పేర్కొనే కాలంలో ఇంటి గురించి సేవకులు ఆదేశించారు.<ref name="Dutta_1997_46-47">{{Harvard citation|Dutta|Robinson|1997}}.</ref> ఈ సంఘటనలలో, పిల్లలు నిశ్శబ్దం చేయడానికి ఉపయోగించే పెద్ద మట్టి తొట్టెలు పట్టుకున్న తాగునీటి నీటిలో టాగోర్, అతని తోబుట్టువుల తలలను సేవకులు ముంచివేశారు.<ref name="Dutta_1997_47">{{Harvard citation|Dutta|Robinson|1997}}.</ref> అయితే, ఠాగూర్ తల్లి 14 సంవత్సరాల వయసులో మాత్రమే మరణించినందున, ఠాగోర్ కేవలం తన బెంగాలీ ప్రేక్షకులకు సేవకులు, వారికి ఉద్యోగం ఇచ్చిన కుటుంబం మధ్య ఉన్న బంధాన్ని తెలియజేశారు. అదనంగా, ఠాగూర్ తరచుగా సేవకులను సంతృప్తి పరచడానికి ఆహారాన్ని నిరాకరించారు, ''[[రామాయణం]]'' సీత అనుభవించిన సారూప్య అటవీ విచారణ అనుకరణలో శ్యామ్ అనే సెకండ్-ఇన్-కమాండ్ సేవకుడు ఒక చాక్ సర్కిల్లో నిర్బంధించబడ్డాడు, చట్టవిరుద్ధమైన దోపిడీ దొంగల రక్తపాత దోపిడీలను చెప్పే భయంకరమైన కథలను చెప్పబడ్డాడు.<ref name="Dutta_1997_47-48">{{Harvard citation|Dutta|Robinson|1997}}.</ref> ఠాగూర్ సుమారు ఎనిమిదేళ్ల వయసులో కవితలు రాయడం ప్రారంభించాడు. ఆయన అన్నయ్య వాటిని భవనంలోని వ్యక్తుల ముందు చదవమని ప్రోత్సహించాడు. వారిలో బ్రహ్మో జాతీయవాది, వార్తాపత్రిక సంపాదకుడు, హిందూ మేళా నిర్వాహకుడు కూడా ఉన్నారు; వారు ఆయన కవితలను మెచ్చుకున్నారు. అయితే, సాంప్రదాయిక ఛందస్సులో తన నైపుణ్యాన్ని తొలిసారిగా గుర్తించి ప్రశంసించింది తన పాఠశాల ఉపాధ్యాయుడేనని ఠాగూర్ కూడా పేర్కొన్నాడు.{{fact|date=July 2025}} పదకొండేళ్ల వయసులో ఠాగూర్ ''ఉపనయనం'' అనే వయోజన ప్రవేశ సంస్కారాన్ని నిర్వహించుకున్నాడు. ఆయనతోపాటు ఇద్దరు బంధువుల తలలు పూర్తిగా గీయించి, జపం, ధ్యానం చేయాల్సిన ఏకాంత ప్రదేశానికి పంపించారు. అయితే ఠాగూర్ ఉల్లాసంగా ప్రవర్తిస్తూ డప్పులు వాయించి, తన సోదరుల చెవులు లాగాడు. ఆ తర్వాత ఆయనకు యజ్ఞోపవీతం ధరింపజేశారు.<ref name="Dutta_1995_52">{{Harv|Dutta|Robinson|1995|p=52}}.</ref> ఆ తరువాత, 1873 ఫిబ్రవరి 14న ఠాగూర్ తన తండ్రితో కలిసి అనేక నెలల భారత పర్యటనకు కోల్‌కతా నుంచి బయలుదేరినప్పుడు, ఆయనకు తండ్రితో సన్నిహిత సంబంధం తొలిసారిగా ఏర్పడింది. వారు మొదట 1863లో దేవేంద్రనాథ్ కొనుగోలు చేసిన కుటుంబ ఎస్టేట్ అయిన శాంతినికేతన్‌కు (“శాంతి నిలయం”) చేరుకున్నారు. మామిడి తోట, ఇతర చెట్లు, మొక్కల మధ్య రెండు గదులతో ఈ ఎస్టేట్ ఉండేది.<ref name="Dutta_1995_53">{{Harv|Dutta|Robinson|1995|p=53}}.</ref> వరి పొలాల మధ్య తన నివాసాన్ని ఠాగూర్ తరువాత ఇలా గుర్తుచేసుకున్నాడు:<ref name="Dutta_1995_53-54">{{Harv|Dutta|Robinson|1995|pp=53–54}}.</ref> అనేక వారాల తర్వాత, వారు [[అమృత్‌సర్]]<nowiki/>కు ప్రయాణించి, [[హర్మందిర్ సాహిబ్]] సమీపంలో బస చేసి, [[సిక్కు]] [[గురుద్వారా|గురుద్వారాలో]] ప్రార్థనలు చేశారు. వారు ఆంగ్ల, [[సంస్కృతం|సంస్కృత భాషా]] గ్రంథాలను కూడా చదివారు. వీటి ద్వారా ఠాగూర్‌కు [[ఖగోళశాస్త్రం]], [[బెంజమిన్ ఫ్రాంక్లిన్]] వంటి వ్యక్తుల జీవితచరిత్రలు, [[ఎడ్వర్డ్ గిబ్బన్]] రాసిన ''[[ది హిస్టరీ ఆఫ్ ది డిక్లైన్ అండ్ ఫాల్ ఆఫ్ ది రోమన్ ఎంపైర్]]'' పరిచయమయ్యాయి.<ref name="Dutta_1995_54-552">{{Harv|Dutta|Robinson|1995|pp=54–55}}.</ref>[[దస్త్రం:Rabindranath_Tagore_monument_in_Gordon_Square.jpg|thumb|1879లో ఠాగూర్ చదివిన [[యూనివర్సిటీ కాలేజ్ లండన్|యూసీఎల్]] పక్కన [[గార్డన్ స్క్వేర్]]<nowiki/>లోని ఠాగూర్ స్మారక చిహ్నం]]తరువాత, ఏప్రిల్ మధ్యలో ఠాగూర్, ఆయన తండ్రి ఇప్పుడు [[హిమాచల్ ప్రదేశ్]]<nowiki/>కు [[కాశ్మీర్]] తో ఉన్న సరిహద్దు సమీపంలోని, మారుమూల, చల్లని [[హిమాలయాలు|హిమాలయ]] కొండ ప్రాంతం [[డల్హౌసీ (హిమాచల్ ప్రదేశ్)|డల్హౌసీకి]] బయలుదేరారు. అక్కడ సుమారు 2,300 మీటర్ల (7,500 అడుగుల) ఎత్తులో బక్రోటా కొండపై ఉన్న ఒక ఇంట్లో నివసించారు. ఆ ప్రాంతంలోని లోతైన లోయలు, ఆల్పైన్ అడవులు, నాచుతో నిండిన సెలయేళ్లు, జలపాతాలు ఠాగూర్‌ను ఆకర్షించాయి.<ref name="Dutta_1995_55">{{Harv|Dutta|Robinson|1995|p=55}}.</ref> అయితే, మంచుతో కూడిన తెల్లవారుజామునే సంస్కృత [[విభక్తి|విభక్తిల]] వంటి పాఠాలతో సహా చదువును ఆయన కొనసాగించాల్సి వచ్చేది. మధ్యాహ్న భోజనం కోసం ఆయన చదువుకు విరామం ఇచ్చేవాడు; ఆ తర్వాత మళ్లీ చదువును కొనసాగించాల్సి ఉండేది, అయినప్పటికీ తరచుగా నిద్రపోవడానికి అనుమతించేవాడు.<ref name="Dutta_1995_55-56">{{Harv|Dutta|Robinson|1995|pp=55–56}}.</ref> సుమారు రెండు నెలల తరువాత, ఠాగూర్ తన తండ్రిని డల్హౌసీని వదిలి తిరిగి కోల్‌కతాకు చేరుకున్నాడు.<ref name="Dutta_1995_57">{{Harv|Dutta|Robinson|1995|pp=57}}.</ref> 1878 అక్టోబరు ప్రారంభంలో న్యాయవాది కావాలనే ఉద్దేశంతో ఠాగూర్ [[ఇంగ్లాండ్]]<nowiki/>కు ప్రయాణించాడు.<ref name="Dutta_1995_67">{{Harv|Dutta|Robinson|1995|p=67}}.</ref><ref name="Dutta_1995_69">{{Harv|Dutta|Robinson|1995|p=69}}.</ref> ఆయన మొదట కొంతకాలం [[బ్రైటన్]], [[హోవ్]] సమీపంలోని మెడీనా విల్లాస్‌లో ఠాగూర్ కుటుంబానికి చెందిన ఇంటిలో ఉన్నాడు.<ref name="Dutta_1995_68">{{Harv|Dutta|Robinson|1995|p=68}}.</ref> అక్కడ ఆయన బ్రైటన్‌లోని ఒక పాఠశాలకు హాజరయ్యాడు.<ref name="Dutta_1995_69" /> అయితే, కొందరు పేర్కొన్నట్లుగా ఆయన [[బ్రైటన్ కళాశాల|బ్రైటన్ కళాశాలలో]] చదవలేదు; ఆ కళాశాల ప్రవేశ పట్టికలో ఆయన పేరు కనిపించదు.{{citation needed|date=June 2024}} 1877లో ఆయన మేనల్లుడు సురేన్, మేనకోడలు ఇందిరలను—ఠాగూర్ సోదరుడు సత్యేంద్రనాథ్ పిల్లలను—వారి తల్లితోపాటు, అంటే ఠాగూర్ వదినతో కలిసి, ఆయన వద్ద నివసించడానికి పంపారు.<ref name="Dutta_1995_68" /> 1878 క్రిస్మస్‌ను తన కుటుంబంతో గడిపిన తర్వాత, ఠాగూర్ అన్నయ్య స్నేహితుడు ఆయనను [[లండన్]]<nowiki/>కు తీసుకెళ్లాడు. అక్కడ ఠాగూర్ తన విద్యపై మరింత శ్రద్ధ చూపుతాడని బంధువులు ఆశించారు.<ref name="Dutta_1995_69"/> ఆయన [[యూనివర్సిటీ కాలేజ్ లండన్]]<nowiki/>లో చేరాడు. అయితే, పట్టా పూర్తి చేయకుండా, ఏడాదికిపైగా ఇంగ్లాండ్‌లో ఉన్న తర్వాత తిరిగి వచ్చేశాడు. ఆంగ్ల సంస్కృతి, భాషలతో ఏర్పడిన ఈ పరిచయం ఆయనకు ముందే ఉన్న బెంగాలీ సంగీత సంప్రదాయ పరిజ్ఞానంతో కలిసిపోయి, కొత్త సంగీత, కవిత్వ, నాటక రూపాలను సృష్టించడానికి తోడ్పడింది. అయితే, ఠాగూర్ తన జీవితం, కళ రెండింటిలోనూ ఆంగ్ల నియమాలను పూర్తిగా స్వీకరించలేదు; కుటుంబానికి చెందిన కఠినమైన హిందూ మతాచారాలను కూడా పూర్తిగా అనుసరించలేదు. ఈ రెండు అనుభవ ప్రపంచాలలోని ఉత్తమ అంశాలను ఎంచుకున్నాడు.<ref name="Dutta_1997_12">అయితే, తన తండ్రి నాయకత్వం వహించిన బ్రహ్మో శాఖ పట్ల ఠాగూర్ అంకితభావంతోనే ఉన్నాడు. నిజానికి, ఆయన ఆ పాత్రను స్వీకరించినందువల్లే ప్రాచీన కాలపు ఋషిలా దుస్తులు ధరించేవాడు. {{Harv|Dutta|Robinson|1997|pp=11–12}}.</ref> == ఇవి కూడా చూడండి == * రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ మధ్య సంవత్సరాలు. * [https://www.brainwareuniversity.ac.in/celebrating-tagore/ ఠాగూర్ వేడుకలు] == మూలాలు == {{Commons|Rabindranath Tagore}}{{Reflist}} cakymxrw4055l3bsjhz90bi06920eca 4942860 4942859 2026-08-24T05:38:51Z K.Venkataramana 27319 [[వర్గం:రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4942860 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Tagore_London.jpg|thumb|ఠాగూర్ 1879లో ఇంగ్లాండ్ లో చదువుతున్నప్పుడు.]] [[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] జీవితంలో మొదటి నాలుగు దశాబ్దాలు ఆయన కళాత్మక, రాజకీయ ఆలోచన రెండింటికీ నిర్మాణాత్మకమైనవి. ఆయన [[బెంగాల్|బెంగాలీ]] కవి, బ్రహ్మ తత్వవేత్త, పండితుడు. ఆయన తండ్రి [[దేవేంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] బ్రిటిష్ సైనికులతో పోరాడారు. == కుటుంబ నేపథ్యం == ఠాగూర్ తన కుటుంబ భవనం చిరునామా అయిన జోరసంకోలోని 7వ ద్వారకనాథ్ ఠాగూర్ లేన్ లో జన్మించాడు. ప్రతిగా, జోరాసాంకో ఉత్తర కలకత్తాలోని బెంగాలీ విభాగంలో (ఇప్పుడు [[కోల్‌కాతా|కోల్‌కతా]]) చిత్పూర్ రోడ్ సమీపంలో ఉంది.<ref name="Dutta_1995_34">{{Harvard citation|Dutta|Robinson|1995}}</ref> జోరాసాంకో ఠాగూర్ భవనం చుట్టూ ఉన్న ప్రాంతం పేదరికం, వ్యభిచారంతో నిండి ఉండేది. <ref name="Dutta_1995_35">{{Harvard citation|Dutta|Robinson|1995}}</ref><ref name="Dutta_1995_48">{{Harvard citation|Dutta|Robinson|1995}}</ref> ఆయన [[దేవేంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] (1817-1905), శారదా దేవి (1830-1875) ల కుమారుడు. తన స్నేహితుడు, సంస్కర్త రాజా [[రామ్మోహన్ రాయ్|రామ్ మోహన్ రాయ్]] ప్రచారం చేసిన [[బ్రహ్మ సమాజం|బ్రహ్మ]] విశ్వాసాన్ని దేవేంద్రనాథ్ ఠాగూర్ రూపొందించాడు. రాయ్ మరణం తరువాత బ్రహ్మ సమాజంలో దేవేంద్రనాథ్ కేంద్ర వ్యక్తి అయ్యాడు, ఆయనను అనుచరులు గౌరవంతో ''మహర్షి'' అని సంబోధించారు.<ref name="Roy_1977_28-30">{{Harvard citation|Roy|1977}}.</ref> అతను చనిపోయే వరకు ఆది బ్రహ్మ సమాజ్ నాయకత్వం వహించడం కొనసాగించాడు.<ref name="Dutta_1997_8-9">{{Harvard citation|Dutta|Robinson|1997}}.</ref> ఠాగూర్ వంశానికి చెందిన మహిళలు సాధారణంగా తూర్పు బెంగాల్ (ఇప్పుడు [[బంగ్లాదేశ్]]) గ్రామాల నుండి వచ్చారు. == బాల్యం (1861-1872) == ఠాగూర్ 1861 మే 7న పదమూడు మంది పిల్లలలో చిన్న కుమారుడు, తొమ్మిదవ సంతానంగా జన్మించారు. చిన్నతనంలో, ఠాగూర్ సాహిత్య పత్రికలు ప్రచురించబడే, సంగీత కచేరీలు నిర్వహించే, నాటక ప్రదర్శనలు నిర్వహించే వాతావరణం మధ్య నివసించాడు. జోరసాంకో ఠాగూర్ నిజానికి ఒక పెద్ద, కళలను ఇష్టపడే సామాజిక సమూహానికి కేంద్రంగా ఉండేవాడు. ఠాగూర్ పెద్ద సోదరుడు, [[ద్విజేంద్రనాథ్ ఠాగూర్|ద్విజేంద్రనాథ్]], గౌరవనీయ తత్వవేత్త, కవి. మరొక సోదరుడు [[సత్యేంద్రనాథ్ ఠాగూర్|సత్యేంద్రనాథ్]], ఉన్నతవర్గం, గతంలో తెల్లజాతి భారతీయ పౌర సేవలో నియమించబడిన మొదటి జాతిపరమైన భారతీయ సభ్యుడు. మరో సోదరుడు, జ్యోతిరేంద్రనాథ్ ఠాగూర్, ప్రతిభావంతులైన సంగీతకారుడు, స్వరకర్త, నాటక రచయిత.<ref name="Dutta_1997_10">{{Harvard citation|Dutta|Robinson|1997}}.</ref> ఆయన సోదరీమణులలో, [[స్వర్ణకుమారి దేవి]] స్వయంగా నవలా రచయితగా కీర్తిని సంపాదించింది. ఠాగూర్ కంటే కొంచెం పెద్దదైన జ్యోతిరేంద్రనాథ్ భార్య [[కాదంబరి దేవి]], ఠాగూర్ కు ప్రియమైన స్నేహితురాలు, ఆయనపై బలమైన ప్రభావం చూపింది. 1884లో ఆమె ఆకస్మికంగా ఆత్మహత్య చేసుకోవడం అతడిని సంవత్సరాల తరబడి తీవ్ర దుఃఖంలో ముంచివేసింది, టాగోర్ సాహిత్య జీవితంలోని భావోద్వేగ స్వరూపంపై చెరగని ముద్ర వేసింది..   తన జీవితంలో మొదటి దశాబ్దం లేదా అంతకంటే ఎక్కువ కాలం, ఠాగూర్ తన తండ్రికి దూరంగా ఉన్నాడు, అతను తరచుగా ఉత్తర భారతదేశం, ఇంగ్లాండ్, ఇతర ప్రదేశాలలో పర్యటించేవాడు.<ref name="Dutta_1997_46">{{Harvard citation|Dutta|Robinson|1997}}.</ref><ref name="Dutta_1997_67">{{Harvard citation|Dutta|Robinson|1997}}.</ref> ఇంతలో, ఠాగూర్ ను ఎక్కువగా కుటుంబ ప్రాంగణానికి పరిమితం చేసారు. - పాఠశాలకు వెళ్లడం తప్ప మరే ఇతర ప్రయోజనం కోసం దానిని వదిలి వెళ్ళడాన్ని నిషేధించారు. తద్వారా అతను బయటి ప్రపంచం, బహిరంగ ప్రదేశాలు, ప్రకృతి పట్ల మరింతగా విరామం లేకుండా పెరిగాడు. మరోవైపు, ఆ భవనం యొక్క పిచ్చి, నిగూఢమైన ప్రకాశాన్ని చూసి ఠాగూర్ భయభ్రాంతులకు గురయ్యాడు. ఇంకా, ఠాగూర్ తరువాత "దాస్య" గా పేర్కొనే కాలంలో ఇంటి గురించి సేవకులు ఆదేశించారు.<ref name="Dutta_1997_46-47">{{Harvard citation|Dutta|Robinson|1997}}.</ref> ఈ సంఘటనలలో, పిల్లలు నిశ్శబ్దం చేయడానికి ఉపయోగించే పెద్ద మట్టి తొట్టెలు పట్టుకున్న తాగునీటి నీటిలో టాగోర్, అతని తోబుట్టువుల తలలను సేవకులు ముంచివేశారు.<ref name="Dutta_1997_47">{{Harvard citation|Dutta|Robinson|1997}}.</ref> అయితే, ఠాగూర్ తల్లి 14 సంవత్సరాల వయసులో మాత్రమే మరణించినందున, ఠాగోర్ కేవలం తన బెంగాలీ ప్రేక్షకులకు సేవకులు, వారికి ఉద్యోగం ఇచ్చిన కుటుంబం మధ్య ఉన్న బంధాన్ని తెలియజేశారు. అదనంగా, ఠాగూర్ తరచుగా సేవకులను సంతృప్తి పరచడానికి ఆహారాన్ని నిరాకరించారు, ''[[రామాయణం]]'' సీత అనుభవించిన సారూప్య అటవీ విచారణ అనుకరణలో శ్యామ్ అనే సెకండ్-ఇన్-కమాండ్ సేవకుడు ఒక చాక్ సర్కిల్లో నిర్బంధించబడ్డాడు, చట్టవిరుద్ధమైన దోపిడీ దొంగల రక్తపాత దోపిడీలను చెప్పే భయంకరమైన కథలను చెప్పబడ్డాడు.<ref name="Dutta_1997_47-48">{{Harvard citation|Dutta|Robinson|1997}}.</ref> ఠాగూర్ సుమారు ఎనిమిదేళ్ల వయసులో కవితలు రాయడం ప్రారంభించాడు. ఆయన అన్నయ్య వాటిని భవనంలోని వ్యక్తుల ముందు చదవమని ప్రోత్సహించాడు. వారిలో బ్రహ్మో జాతీయవాది, వార్తాపత్రిక సంపాదకుడు, హిందూ మేళా నిర్వాహకుడు కూడా ఉన్నారు; వారు ఆయన కవితలను మెచ్చుకున్నారు. అయితే, సాంప్రదాయిక ఛందస్సులో తన నైపుణ్యాన్ని తొలిసారిగా గుర్తించి ప్రశంసించింది తన పాఠశాల ఉపాధ్యాయుడేనని ఠాగూర్ కూడా పేర్కొన్నాడు.{{fact|date=July 2025}} పదకొండేళ్ల వయసులో ఠాగూర్ ''ఉపనయనం'' అనే వయోజన ప్రవేశ సంస్కారాన్ని నిర్వహించుకున్నాడు. ఆయనతోపాటు ఇద్దరు బంధువుల తలలు పూర్తిగా గీయించి, జపం, ధ్యానం చేయాల్సిన ఏకాంత ప్రదేశానికి పంపించారు. అయితే ఠాగూర్ ఉల్లాసంగా ప్రవర్తిస్తూ డప్పులు వాయించి, తన సోదరుల చెవులు లాగాడు. ఆ తర్వాత ఆయనకు యజ్ఞోపవీతం ధరింపజేశారు.<ref name="Dutta_1995_52">{{Harv|Dutta|Robinson|1995|p=52}}.</ref> ఆ తరువాత, 1873 ఫిబ్రవరి 14న ఠాగూర్ తన తండ్రితో కలిసి అనేక నెలల భారత పర్యటనకు కోల్‌కతా నుంచి బయలుదేరినప్పుడు, ఆయనకు తండ్రితో సన్నిహిత సంబంధం తొలిసారిగా ఏర్పడింది. వారు మొదట 1863లో దేవేంద్రనాథ్ కొనుగోలు చేసిన కుటుంబ ఎస్టేట్ అయిన శాంతినికేతన్‌కు (“శాంతి నిలయం”) చేరుకున్నారు. మామిడి తోట, ఇతర చెట్లు, మొక్కల మధ్య రెండు గదులతో ఈ ఎస్టేట్ ఉండేది.<ref name="Dutta_1995_53">{{Harv|Dutta|Robinson|1995|p=53}}.</ref> వరి పొలాల మధ్య తన నివాసాన్ని ఠాగూర్ తరువాత ఇలా గుర్తుచేసుకున్నాడు:<ref name="Dutta_1995_53-54">{{Harv|Dutta|Robinson|1995|pp=53–54}}.</ref> అనేక వారాల తర్వాత, వారు [[అమృత్‌సర్]]<nowiki/>కు ప్రయాణించి, [[హర్మందిర్ సాహిబ్]] సమీపంలో బస చేసి, [[సిక్కు]] [[గురుద్వారా|గురుద్వారాలో]] ప్రార్థనలు చేశారు. వారు ఆంగ్ల, [[సంస్కృతం|సంస్కృత భాషా]] గ్రంథాలను కూడా చదివారు. వీటి ద్వారా ఠాగూర్‌కు [[ఖగోళశాస్త్రం]], [[బెంజమిన్ ఫ్రాంక్లిన్]] వంటి వ్యక్తుల జీవితచరిత్రలు, [[ఎడ్వర్డ్ గిబ్బన్]] రాసిన ''[[ది హిస్టరీ ఆఫ్ ది డిక్లైన్ అండ్ ఫాల్ ఆఫ్ ది రోమన్ ఎంపైర్]]'' పరిచయమయ్యాయి.<ref name="Dutta_1995_54-552">{{Harv|Dutta|Robinson|1995|pp=54–55}}.</ref>[[దస్త్రం:Rabindranath_Tagore_monument_in_Gordon_Square.jpg|thumb|1879లో ఠాగూర్ చదివిన [[యూనివర్సిటీ కాలేజ్ లండన్|యూసీఎల్]] పక్కన [[గార్డన్ స్క్వేర్]]<nowiki/>లోని ఠాగూర్ స్మారక చిహ్నం]]తరువాత, ఏప్రిల్ మధ్యలో ఠాగూర్, ఆయన తండ్రి ఇప్పుడు [[హిమాచల్ ప్రదేశ్]]<nowiki/>కు [[కాశ్మీర్]] తో ఉన్న సరిహద్దు సమీపంలోని, మారుమూల, చల్లని [[హిమాలయాలు|హిమాలయ]] కొండ ప్రాంతం [[డల్హౌసీ (హిమాచల్ ప్రదేశ్)|డల్హౌసీకి]] బయలుదేరారు. అక్కడ సుమారు 2,300 మీటర్ల (7,500 అడుగుల) ఎత్తులో బక్రోటా కొండపై ఉన్న ఒక ఇంట్లో నివసించారు. ఆ ప్రాంతంలోని లోతైన లోయలు, ఆల్పైన్ అడవులు, నాచుతో నిండిన సెలయేళ్లు, జలపాతాలు ఠాగూర్‌ను ఆకర్షించాయి.<ref name="Dutta_1995_55">{{Harv|Dutta|Robinson|1995|p=55}}.</ref> అయితే, మంచుతో కూడిన తెల్లవారుజామునే సంస్కృత [[విభక్తి|విభక్తిల]] వంటి పాఠాలతో సహా చదువును ఆయన కొనసాగించాల్సి వచ్చేది. మధ్యాహ్న భోజనం కోసం ఆయన చదువుకు విరామం ఇచ్చేవాడు; ఆ తర్వాత మళ్లీ చదువును కొనసాగించాల్సి ఉండేది, అయినప్పటికీ తరచుగా నిద్రపోవడానికి అనుమతించేవాడు.<ref name="Dutta_1995_55-56">{{Harv|Dutta|Robinson|1995|pp=55–56}}.</ref> సుమారు రెండు నెలల తరువాత, ఠాగూర్ తన తండ్రిని డల్హౌసీని వదిలి తిరిగి కోల్‌కతాకు చేరుకున్నాడు.<ref name="Dutta_1995_57">{{Harv|Dutta|Robinson|1995|pp=57}}.</ref> 1878 అక్టోబరు ప్రారంభంలో న్యాయవాది కావాలనే ఉద్దేశంతో ఠాగూర్ [[ఇంగ్లాండ్]]<nowiki/>కు ప్రయాణించాడు.<ref name="Dutta_1995_67">{{Harv|Dutta|Robinson|1995|p=67}}.</ref><ref name="Dutta_1995_69">{{Harv|Dutta|Robinson|1995|p=69}}.</ref> ఆయన మొదట కొంతకాలం [[బ్రైటన్]], [[హోవ్]] సమీపంలోని మెడీనా విల్లాస్‌లో ఠాగూర్ కుటుంబానికి చెందిన ఇంటిలో ఉన్నాడు.<ref name="Dutta_1995_68">{{Harv|Dutta|Robinson|1995|p=68}}.</ref> అక్కడ ఆయన బ్రైటన్‌లోని ఒక పాఠశాలకు హాజరయ్యాడు.<ref name="Dutta_1995_69" /> అయితే, కొందరు పేర్కొన్నట్లుగా ఆయన [[బ్రైటన్ కళాశాల|బ్రైటన్ కళాశాలలో]] చదవలేదు; ఆ కళాశాల ప్రవేశ పట్టికలో ఆయన పేరు కనిపించదు.{{citation needed|date=June 2024}} 1877లో ఆయన మేనల్లుడు సురేన్, మేనకోడలు ఇందిరలను—ఠాగూర్ సోదరుడు సత్యేంద్రనాథ్ పిల్లలను—వారి తల్లితోపాటు, అంటే ఠాగూర్ వదినతో కలిసి, ఆయన వద్ద నివసించడానికి పంపారు.<ref name="Dutta_1995_68" /> 1878 క్రిస్మస్‌ను తన కుటుంబంతో గడిపిన తర్వాత, ఠాగూర్ అన్నయ్య స్నేహితుడు ఆయనను [[లండన్]]<nowiki/>కు తీసుకెళ్లాడు. అక్కడ ఠాగూర్ తన విద్యపై మరింత శ్రద్ధ చూపుతాడని బంధువులు ఆశించారు.<ref name="Dutta_1995_69"/> ఆయన [[యూనివర్సిటీ కాలేజ్ లండన్]]<nowiki/>లో చేరాడు. అయితే, పట్టా పూర్తి చేయకుండా, ఏడాదికిపైగా ఇంగ్లాండ్‌లో ఉన్న తర్వాత తిరిగి వచ్చేశాడు. ఆంగ్ల సంస్కృతి, భాషలతో ఏర్పడిన ఈ పరిచయం ఆయనకు ముందే ఉన్న బెంగాలీ సంగీత సంప్రదాయ పరిజ్ఞానంతో కలిసిపోయి, కొత్త సంగీత, కవిత్వ, నాటక రూపాలను సృష్టించడానికి తోడ్పడింది. అయితే, ఠాగూర్ తన జీవితం, కళ రెండింటిలోనూ ఆంగ్ల నియమాలను పూర్తిగా స్వీకరించలేదు; కుటుంబానికి చెందిన కఠినమైన హిందూ మతాచారాలను కూడా పూర్తిగా అనుసరించలేదు. ఈ రెండు అనుభవ ప్రపంచాలలోని ఉత్తమ అంశాలను ఎంచుకున్నాడు.<ref name="Dutta_1997_12">అయితే, తన తండ్రి నాయకత్వం వహించిన బ్రహ్మో శాఖ పట్ల ఠాగూర్ అంకితభావంతోనే ఉన్నాడు. నిజానికి, ఆయన ఆ పాత్రను స్వీకరించినందువల్లే ప్రాచీన కాలపు ఋషిలా దుస్తులు ధరించేవాడు. {{Harv|Dutta|Robinson|1997|pp=11–12}}.</ref> == ఇవి కూడా చూడండి == * రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ మధ్య సంవత్సరాలు. * [https://www.brainwareuniversity.ac.in/celebrating-tagore/ ఠాగూర్ వేడుకలు] == మూలాలు == {{Commons|Rabindranath Tagore}}{{Reflist}} [[వర్గం:రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] ogoyer9otsn3g3niy9oyz6z5b9jrw8r 4942867 4942860 2026-08-24T06:10:39Z యర్రా రామారావు 28161 సవరణ: Harv/Sfn no-target ఎర్రర్ సరిదిద్దాను (sfnHarvFixer.js) 4942867 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Tagore_London.jpg|thumb|ఠాగూర్ 1879లో ఇంగ్లాండ్ లో చదువుతున్నప్పుడు.]] [[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] జీవితంలో మొదటి నాలుగు దశాబ్దాలు ఆయన కళాత్మక, రాజకీయ ఆలోచన రెండింటికీ నిర్మాణాత్మకమైనవి. ఆయన [[బెంగాల్|బెంగాలీ]] కవి, బ్రహ్మ తత్వవేత్త, పండితుడు. ఆయన తండ్రి [[దేవేంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] బ్రిటిష్ సైనికులతో పోరాడారు. == కుటుంబ నేపథ్యం == ఠాగూర్ తన కుటుంబ భవనం చిరునామా అయిన జోరసంకోలోని 7వ ద్వారకనాథ్ ఠాగూర్ లేన్ లో జన్మించాడు. ప్రతిగా, జోరాసాంకో ఉత్తర కలకత్తాలోని బెంగాలీ విభాగంలో (ఇప్పుడు [[కోల్‌కాతా|కోల్‌కతా]]) చిత్పూర్ రోడ్ సమీపంలో ఉంది.<ref name="Dutta_1995_34">{{Harvard citation|Dutta|Robinson|1995}}</ref> జోరాసాంకో ఠాగూర్ భవనం చుట్టూ ఉన్న ప్రాంతం పేదరికం, వ్యభిచారంతో నిండి ఉండేది. <ref name="Dutta_1995_35">{{Harvard citation|Dutta|Robinson|1995}}</ref><ref name="Dutta_1995_48">{{Harvard citation|Dutta|Robinson|1995}}</ref> ఆయన [[దేవేంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] (1817-1905), శారదా దేవి (1830-1875) ల కుమారుడు. తన స్నేహితుడు, సంస్కర్త రాజా [[రామ్మోహన్ రాయ్|రామ్ మోహన్ రాయ్]] ప్రచారం చేసిన [[బ్రహ్మ సమాజం|బ్రహ్మ]] విశ్వాసాన్ని దేవేంద్రనాథ్ ఠాగూర్ రూపొందించాడు. రాయ్ మరణం తరువాత బ్రహ్మ సమాజంలో దేవేంద్రనాథ్ కేంద్ర వ్యక్తి అయ్యాడు, ఆయనను అనుచరులు గౌరవంతో ''మహర్షి'' అని సంబోధించారు.<ref name="Roy_1977_28-30">{{Harvard citation|Roy|1977}}.</ref> అతను చనిపోయే వరకు ఆది బ్రహ్మ సమాజ్ నాయకత్వం వహించడం కొనసాగించాడు.<ref name="Dutta_1997_8-9">{{Harvard citation|Dutta|Robinson|1997}}.</ref> ఠాగూర్ వంశానికి చెందిన మహిళలు సాధారణంగా తూర్పు బెంగాల్ (ఇప్పుడు [[బంగ్లాదేశ్]]) గ్రామాల నుండి వచ్చారు. == బాల్యం (1861-1872) == ఠాగూర్ 1861 మే 7న పదమూడు మంది పిల్లలలో చిన్న కుమారుడు, తొమ్మిదవ సంతానంగా జన్మించారు. చిన్నతనంలో, ఠాగూర్ సాహిత్య పత్రికలు ప్రచురించబడే, సంగీత కచేరీలు నిర్వహించే, నాటక ప్రదర్శనలు నిర్వహించే వాతావరణం మధ్య నివసించాడు. జోరసాంకో ఠాగూర్ నిజానికి ఒక పెద్ద, కళలను ఇష్టపడే సామాజిక సమూహానికి కేంద్రంగా ఉండేవాడు. ఠాగూర్ పెద్ద సోదరుడు, [[ద్విజేంద్రనాథ్ ఠాగూర్|ద్విజేంద్రనాథ్]], గౌరవనీయ తత్వవేత్త, కవి. మరొక సోదరుడు [[సత్యేంద్రనాథ్ ఠాగూర్|సత్యేంద్రనాథ్]], ఉన్నతవర్గం, గతంలో తెల్లజాతి భారతీయ పౌర సేవలో నియమించబడిన మొదటి జాతిపరమైన భారతీయ సభ్యుడు. మరో సోదరుడు, జ్యోతిరేంద్రనాథ్ ఠాగూర్, ప్రతిభావంతులైన సంగీతకారుడు, స్వరకర్త, నాటక రచయిత.<ref name="Dutta_1997_10">{{Harvard citation|Dutta|Robinson|1997}}.</ref> ఆయన సోదరీమణులలో, [[స్వర్ణకుమారి దేవి]] స్వయంగా నవలా రచయితగా కీర్తిని సంపాదించింది. ఠాగూర్ కంటే కొంచెం పెద్దదైన జ్యోతిరేంద్రనాథ్ భార్య [[కాదంబరి దేవి]], ఠాగూర్ కు ప్రియమైన స్నేహితురాలు, ఆయనపై బలమైన ప్రభావం చూపింది. 1884లో ఆమె ఆకస్మికంగా ఆత్మహత్య చేసుకోవడం అతడిని సంవత్సరాల తరబడి తీవ్ర దుఃఖంలో ముంచివేసింది, టాగోర్ సాహిత్య జీవితంలోని భావోద్వేగ స్వరూపంపై చెరగని ముద్ర వేసింది..   తన జీవితంలో మొదటి దశాబ్దం లేదా అంతకంటే ఎక్కువ కాలం, ఠాగూర్ తన తండ్రికి దూరంగా ఉన్నాడు, అతను తరచుగా ఉత్తర భారతదేశం, ఇంగ్లాండ్, ఇతర ప్రదేశాలలో పర్యటించేవాడు.<ref name="Dutta_1997_46">{{Harvard citation|Dutta|Robinson|1997}}.</ref><ref name="Dutta_1997_67">{{Harvard citation|Dutta|Robinson|1997}}.</ref> ఇంతలో, ఠాగూర్ ను ఎక్కువగా కుటుంబ ప్రాంగణానికి పరిమితం చేసారు. - పాఠశాలకు వెళ్లడం తప్ప మరే ఇతర ప్రయోజనం కోసం దానిని వదిలి వెళ్ళడాన్ని నిషేధించారు. తద్వారా అతను బయటి ప్రపంచం, బహిరంగ ప్రదేశాలు, ప్రకృతి పట్ల మరింతగా విరామం లేకుండా పెరిగాడు. మరోవైపు, ఆ భవనం యొక్క పిచ్చి, నిగూఢమైన ప్రకాశాన్ని చూసి ఠాగూర్ భయభ్రాంతులకు గురయ్యాడు. ఇంకా, ఠాగూర్ తరువాత "దాస్య" గా పేర్కొనే కాలంలో ఇంటి గురించి సేవకులు ఆదేశించారు.<ref name="Dutta_1997_46-47">{{Harvard citation|Dutta|Robinson|1997}}.</ref> ఈ సంఘటనలలో, పిల్లలు నిశ్శబ్దం చేయడానికి ఉపయోగించే పెద్ద మట్టి తొట్టెలు పట్టుకున్న తాగునీటి నీటిలో టాగోర్, అతని తోబుట్టువుల తలలను సేవకులు ముంచివేశారు.<ref name="Dutta_1997_47">{{Harvard citation|Dutta|Robinson|1997}}.</ref> అయితే, ఠాగూర్ తల్లి 14 సంవత్సరాల వయసులో మాత్రమే మరణించినందున, ఠాగోర్ కేవలం తన బెంగాలీ ప్రేక్షకులకు సేవకులు, వారికి ఉద్యోగం ఇచ్చిన కుటుంబం మధ్య ఉన్న బంధాన్ని తెలియజేశారు. అదనంగా, ఠాగూర్ తరచుగా సేవకులను సంతృప్తి పరచడానికి ఆహారాన్ని నిరాకరించారు, ''[[రామాయణం]]'' సీత అనుభవించిన సారూప్య అటవీ విచారణ అనుకరణలో శ్యామ్ అనే సెకండ్-ఇన్-కమాండ్ సేవకుడు ఒక చాక్ సర్కిల్లో నిర్బంధించబడ్డాడు, చట్టవిరుద్ధమైన దోపిడీ దొంగల రక్తపాత దోపిడీలను చెప్పే భయంకరమైన కథలను చెప్పబడ్డాడు.<ref name="Dutta_1997_47-48">{{Harvard citation|Dutta|Robinson|1997}}.</ref> ఠాగూర్ సుమారు ఎనిమిదేళ్ల వయసులో కవితలు రాయడం ప్రారంభించాడు. ఆయన అన్నయ్య వాటిని భవనంలోని వ్యక్తుల ముందు చదవమని ప్రోత్సహించాడు. వారిలో బ్రహ్మో జాతీయవాది, వార్తాపత్రిక సంపాదకుడు, హిందూ మేళా నిర్వాహకుడు కూడా ఉన్నారు; వారు ఆయన కవితలను మెచ్చుకున్నారు. అయితే, సాంప్రదాయిక ఛందస్సులో తన నైపుణ్యాన్ని తొలిసారిగా గుర్తించి ప్రశంసించింది తన పాఠశాల ఉపాధ్యాయుడేనని ఠాగూర్ కూడా పేర్కొన్నాడు.{{fact|date=July 2025}} పదకొండేళ్ల వయసులో ఠాగూర్ ''ఉపనయనం'' అనే వయోజన ప్రవేశ సంస్కారాన్ని నిర్వహించుకున్నాడు. ఆయనతోపాటు ఇద్దరు బంధువుల తలలు పూర్తిగా గీయించి, జపం, ధ్యానం చేయాల్సిన ఏకాంత ప్రదేశానికి పంపించారు. అయితే ఠాగూర్ ఉల్లాసంగా ప్రవర్తిస్తూ డప్పులు వాయించి, తన సోదరుల చెవులు లాగాడు. ఆ తర్వాత ఆయనకు యజ్ఞోపవీతం ధరింపజేశారు.<ref name="Dutta_1995_52">{{Harv|Dutta|Robinson|1995|p=52}}.</ref> ఆ తరువాత, 1873 ఫిబ్రవరి 14న ఠాగూర్ తన తండ్రితో కలిసి అనేక నెలల భారత పర్యటనకు కోల్‌కతా నుంచి బయలుదేరినప్పుడు, ఆయనకు తండ్రితో సన్నిహిత సంబంధం తొలిసారిగా ఏర్పడింది. వారు మొదట 1863లో దేవేంద్రనాథ్ కొనుగోలు చేసిన కుటుంబ ఎస్టేట్ అయిన శాంతినికేతన్‌కు (“శాంతి నిలయం”) చేరుకున్నారు. మామిడి తోట, ఇతర చెట్లు, మొక్కల మధ్య రెండు గదులతో ఈ ఎస్టేట్ ఉండేది.<ref name="Dutta_1995_53">{{Harv|Dutta|Robinson|1995|p=53}}.</ref> వరి పొలాల మధ్య తన నివాసాన్ని ఠాగూర్ తరువాత ఇలా గుర్తుచేసుకున్నాడు:<ref name="Dutta_1995_53-54">{{Harv|Dutta|Robinson|1995|pp=53–54}}.</ref> అనేక వారాల తర్వాత, వారు [[అమృత్‌సర్]]<nowiki/>కు ప్రయాణించి, [[హర్మందిర్ సాహిబ్]] సమీపంలో బస చేసి, [[సిక్కు]] [[గురుద్వారా|గురుద్వారాలో]] ప్రార్థనలు చేశారు. వారు ఆంగ్ల, [[సంస్కృతం|సంస్కృత భాషా]] గ్రంథాలను కూడా చదివారు. వీటి ద్వారా ఠాగూర్‌కు [[ఖగోళశాస్త్రం]], [[బెంజమిన్ ఫ్రాంక్లిన్]] వంటి వ్యక్తుల జీవితచరిత్రలు, [[ఎడ్వర్డ్ గిబ్బన్]] రాసిన ''[[ది హిస్టరీ ఆఫ్ ది డిక్లైన్ అండ్ ఫాల్ ఆఫ్ ది రోమన్ ఎంపైర్]]'' పరిచయమయ్యాయి.<ref name="Dutta_1995_54-552">{{Harv|Dutta|Robinson|1995|pp=54–55}}.</ref>[[దస్త్రం:Rabindranath_Tagore_monument_in_Gordon_Square.jpg|thumb|1879లో ఠాగూర్ చదివిన [[యూనివర్సిటీ కాలేజ్ లండన్|యూసీఎల్]] పక్కన [[గార్డన్ స్క్వేర్]]<nowiki/>లోని ఠాగూర్ స్మారక చిహ్నం]]తరువాత, ఏప్రిల్ మధ్యలో ఠాగూర్, ఆయన తండ్రి ఇప్పుడు [[హిమాచల్ ప్రదేశ్]]<nowiki/>కు [[కాశ్మీర్]] తో ఉన్న సరిహద్దు సమీపంలోని, మారుమూల, చల్లని [[హిమాలయాలు|హిమాలయ]] కొండ ప్రాంతం [[డల్హౌసీ (హిమాచల్ ప్రదేశ్)|డల్హౌసీకి]] బయలుదేరారు. అక్కడ సుమారు 2,300 మీటర్ల (7,500 అడుగుల) ఎత్తులో బక్రోటా కొండపై ఉన్న ఒక ఇంట్లో నివసించారు. ఆ ప్రాంతంలోని లోతైన లోయలు, ఆల్పైన్ అడవులు, నాచుతో నిండిన సెలయేళ్లు, జలపాతాలు ఠాగూర్‌ను ఆకర్షించాయి.<ref name="Dutta_1995_55">{{Harv|Dutta|Robinson|1995|p=55}}.</ref> అయితే, మంచుతో కూడిన తెల్లవారుజామునే సంస్కృత [[విభక్తి|విభక్తిల]] వంటి పాఠాలతో సహా చదువును ఆయన కొనసాగించాల్సి వచ్చేది. మధ్యాహ్న భోజనం కోసం ఆయన చదువుకు విరామం ఇచ్చేవాడు; ఆ తర్వాత మళ్లీ చదువును కొనసాగించాల్సి ఉండేది, అయినప్పటికీ తరచుగా నిద్రపోవడానికి అనుమతించేవాడు.<ref name="Dutta_1995_55-56">{{Harv|Dutta|Robinson|1995|pp=55–56}}.</ref> సుమారు రెండు నెలల తరువాత, ఠాగూర్ తన తండ్రిని డల్హౌసీని వదిలి తిరిగి కోల్‌కతాకు చేరుకున్నాడు.<ref name="Dutta_1995_57">{{Harv|Dutta|Robinson|1995|pp=57}}.</ref> 1878 అక్టోబరు ప్రారంభంలో న్యాయవాది కావాలనే ఉద్దేశంతో ఠాగూర్ [[ఇంగ్లాండ్]]<nowiki/>కు ప్రయాణించాడు.<ref name="Dutta_1995_67">{{Harv|Dutta|Robinson|1995|p=67}}.</ref><ref name="Dutta_1995_69">{{Harv|Dutta|Robinson|1995|p=69}}.</ref> ఆయన మొదట కొంతకాలం [[బ్రైటన్]], [[హోవ్]] సమీపంలోని మెడీనా విల్లాస్‌లో ఠాగూర్ కుటుంబానికి చెందిన ఇంటిలో ఉన్నాడు.<ref name="Dutta_1995_68">{{Harv|Dutta|Robinson|1995|p=68}}.</ref> అక్కడ ఆయన బ్రైటన్‌లోని ఒక పాఠశాలకు హాజరయ్యాడు.<ref name="Dutta_1995_69" /> అయితే, కొందరు పేర్కొన్నట్లుగా ఆయన [[బ్రైటన్ కళాశాల|బ్రైటన్ కళాశాలలో]] చదవలేదు; ఆ కళాశాల ప్రవేశ పట్టికలో ఆయన పేరు కనిపించదు.{{citation needed|date=June 2024}} 1877లో ఆయన మేనల్లుడు సురేన్, మేనకోడలు ఇందిరలను—ఠాగూర్ సోదరుడు సత్యేంద్రనాథ్ పిల్లలను—వారి తల్లితోపాటు, అంటే ఠాగూర్ వదినతో కలిసి, ఆయన వద్ద నివసించడానికి పంపారు.<ref name="Dutta_1995_68" /> 1878 క్రిస్మస్‌ను తన కుటుంబంతో గడిపిన తర్వాత, ఠాగూర్ అన్నయ్య స్నేహితుడు ఆయనను [[లండన్]]<nowiki/>కు తీసుకెళ్లాడు. అక్కడ ఠాగూర్ తన విద్యపై మరింత శ్రద్ధ చూపుతాడని బంధువులు ఆశించారు.<ref name="Dutta_1995_69"/> ఆయన [[యూనివర్సిటీ కాలేజ్ లండన్]]<nowiki/>లో చేరాడు. అయితే, పట్టా పూర్తి చేయకుండా, ఏడాదికిపైగా ఇంగ్లాండ్‌లో ఉన్న తర్వాత తిరిగి వచ్చేశాడు. ఆంగ్ల సంస్కృతి, భాషలతో ఏర్పడిన ఈ పరిచయం ఆయనకు ముందే ఉన్న బెంగాలీ సంగీత సంప్రదాయ పరిజ్ఞానంతో కలిసిపోయి, కొత్త సంగీత, కవిత్వ, నాటక రూపాలను సృష్టించడానికి తోడ్పడింది. అయితే, ఠాగూర్ తన జీవితం, కళ రెండింటిలోనూ ఆంగ్ల నియమాలను పూర్తిగా స్వీకరించలేదు; కుటుంబానికి చెందిన కఠినమైన హిందూ మతాచారాలను కూడా పూర్తిగా అనుసరించలేదు. ఈ రెండు అనుభవ ప్రపంచాలలోని ఉత్తమ అంశాలను ఎంచుకున్నాడు.<ref name="Dutta_1997_12">అయితే, తన తండ్రి నాయకత్వం వహించిన బ్రహ్మో శాఖ పట్ల ఠాగూర్ అంకితభావంతోనే ఉన్నాడు. నిజానికి, ఆయన ఆ పాత్రను స్వీకరించినందువల్లే ప్రాచీన కాలపు ఋషిలా దుస్తులు ధరించేవాడు. {{Harv|Dutta|Robinson|1997|pp=11–12}}.</ref> == ఇవి కూడా చూడండి == * రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ మధ్య సంవత్సరాలు. * [https://www.brainwareuniversity.ac.in/celebrating-tagore/ ఠాగూర్ వేడుకలు] == మూలాలు == {{Commons|Rabindranath Tagore}}{{Reflist}} === గ్రంథసూచి === * {{Citation | surname1 = Dutta | given1 = K | surname2 = Robinson | given2 = A | year = 1995 | title = Rabindranath Tagore: The Myriad-Minded Man | publisher = St. Martin's Press | isbn = 0-312-14030-4 | url-access = registration | url = https://archive.org/details/rabindranathtago00dutt_0 }} [[వర్గం:రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] hejblq5n8z5gd3zin6trzyifa2xpq8g 4942869 4942867 2026-08-24T06:14:43Z యర్రా రామారావు 28161 సవరణ: Harv/Sfn no-target ఎర్రర్ సరిదిద్దాను (sfnHarvFixer.js) 4942869 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Tagore_London.jpg|thumb|ఠాగూర్ 1879లో ఇంగ్లాండ్ లో చదువుతున్నప్పుడు.]] [[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] జీవితంలో మొదటి నాలుగు దశాబ్దాలు ఆయన కళాత్మక, రాజకీయ ఆలోచన రెండింటికీ నిర్మాణాత్మకమైనవి. ఆయన [[బెంగాల్|బెంగాలీ]] కవి, బ్రహ్మ తత్వవేత్త, పండితుడు. ఆయన తండ్రి [[దేవేంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] బ్రిటిష్ సైనికులతో పోరాడారు. == కుటుంబ నేపథ్యం == ఠాగూర్ తన కుటుంబ భవనం చిరునామా అయిన జోరసంకోలోని 7వ ద్వారకనాథ్ ఠాగూర్ లేన్ లో జన్మించాడు. ప్రతిగా, జోరాసాంకో ఉత్తర కలకత్తాలోని బెంగాలీ విభాగంలో (ఇప్పుడు [[కోల్‌కాతా|కోల్‌కతా]]) చిత్పూర్ రోడ్ సమీపంలో ఉంది.<ref name="Dutta_1995_34">{{Harvard citation|Dutta|Robinson|1995}}</ref> జోరాసాంకో ఠాగూర్ భవనం చుట్టూ ఉన్న ప్రాంతం పేదరికం, వ్యభిచారంతో నిండి ఉండేది. <ref name="Dutta_1995_35">{{Harvard citation|Dutta|Robinson|1995}}</ref><ref name="Dutta_1995_48">{{Harvard citation|Dutta|Robinson|1995}}</ref> ఆయన [[దేవేంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] (1817-1905), శారదా దేవి (1830-1875) ల కుమారుడు. తన స్నేహితుడు, సంస్కర్త రాజా [[రామ్మోహన్ రాయ్|రామ్ మోహన్ రాయ్]] ప్రచారం చేసిన [[బ్రహ్మ సమాజం|బ్రహ్మ]] విశ్వాసాన్ని దేవేంద్రనాథ్ ఠాగూర్ రూపొందించాడు. రాయ్ మరణం తరువాత బ్రహ్మ సమాజంలో దేవేంద్రనాథ్ కేంద్ర వ్యక్తి అయ్యాడు, ఆయనను అనుచరులు గౌరవంతో ''మహర్షి'' అని సంబోధించారు.<ref name="Roy_1977_28-30">{{Harvard citation|Roy|1977}}.</ref> అతను చనిపోయే వరకు ఆది బ్రహ్మ సమాజ్ నాయకత్వం వహించడం కొనసాగించాడు.<ref name="Dutta_1997_8-9">{{Harvard citation|Dutta|Robinson|1997}}.</ref> ఠాగూర్ వంశానికి చెందిన మహిళలు సాధారణంగా తూర్పు బెంగాల్ (ఇప్పుడు [[బంగ్లాదేశ్]]) గ్రామాల నుండి వచ్చారు. == బాల్యం (1861-1872) == ఠాగూర్ 1861 మే 7న పదమూడు మంది పిల్లలలో చిన్న కుమారుడు, తొమ్మిదవ సంతానంగా జన్మించారు. చిన్నతనంలో, ఠాగూర్ సాహిత్య పత్రికలు ప్రచురించబడే, సంగీత కచేరీలు నిర్వహించే, నాటక ప్రదర్శనలు నిర్వహించే వాతావరణం మధ్య నివసించాడు. జోరసాంకో ఠాగూర్ నిజానికి ఒక పెద్ద, కళలను ఇష్టపడే సామాజిక సమూహానికి కేంద్రంగా ఉండేవాడు. ఠాగూర్ పెద్ద సోదరుడు, [[ద్విజేంద్రనాథ్ ఠాగూర్|ద్విజేంద్రనాథ్]], గౌరవనీయ తత్వవేత్త, కవి. మరొక సోదరుడు [[సత్యేంద్రనాథ్ ఠాగూర్|సత్యేంద్రనాథ్]], ఉన్నతవర్గం, గతంలో తెల్లజాతి భారతీయ పౌర సేవలో నియమించబడిన మొదటి జాతిపరమైన భారతీయ సభ్యుడు. మరో సోదరుడు, జ్యోతిరేంద్రనాథ్ ఠాగూర్, ప్రతిభావంతులైన సంగీతకారుడు, స్వరకర్త, నాటక రచయిత.<ref name="Dutta_1997_10">{{Harvard citation|Dutta|Robinson|1997}}.</ref> ఆయన సోదరీమణులలో, [[స్వర్ణకుమారి దేవి]] స్వయంగా నవలా రచయితగా కీర్తిని సంపాదించింది. ఠాగూర్ కంటే కొంచెం పెద్దదైన జ్యోతిరేంద్రనాథ్ భార్య [[కాదంబరి దేవి]], ఠాగూర్ కు ప్రియమైన స్నేహితురాలు, ఆయనపై బలమైన ప్రభావం చూపింది. 1884లో ఆమె ఆకస్మికంగా ఆత్మహత్య చేసుకోవడం అతడిని సంవత్సరాల తరబడి తీవ్ర దుఃఖంలో ముంచివేసింది, టాగోర్ సాహిత్య జీవితంలోని భావోద్వేగ స్వరూపంపై చెరగని ముద్ర వేసింది..   తన జీవితంలో మొదటి దశాబ్దం లేదా అంతకంటే ఎక్కువ కాలం, ఠాగూర్ తన తండ్రికి దూరంగా ఉన్నాడు, అతను తరచుగా ఉత్తర భారతదేశం, ఇంగ్లాండ్, ఇతర ప్రదేశాలలో పర్యటించేవాడు.<ref name="Dutta_1997_46">{{Harvard citation|Dutta|Robinson|1997}}.</ref><ref name="Dutta_1997_67">{{Harvard citation|Dutta|Robinson|1997}}.</ref> ఇంతలో, ఠాగూర్ ను ఎక్కువగా కుటుంబ ప్రాంగణానికి పరిమితం చేసారు. - పాఠశాలకు వెళ్లడం తప్ప మరే ఇతర ప్రయోజనం కోసం దానిని వదిలి వెళ్ళడాన్ని నిషేధించారు. తద్వారా అతను బయటి ప్రపంచం, బహిరంగ ప్రదేశాలు, ప్రకృతి పట్ల మరింతగా విరామం లేకుండా పెరిగాడు. మరోవైపు, ఆ భవనం యొక్క పిచ్చి, నిగూఢమైన ప్రకాశాన్ని చూసి ఠాగూర్ భయభ్రాంతులకు గురయ్యాడు. ఇంకా, ఠాగూర్ తరువాత "దాస్య" గా పేర్కొనే కాలంలో ఇంటి గురించి సేవకులు ఆదేశించారు.<ref name="Dutta_1997_46-47">{{Harvard citation|Dutta|Robinson|1997}}.</ref> ఈ సంఘటనలలో, పిల్లలు నిశ్శబ్దం చేయడానికి ఉపయోగించే పెద్ద మట్టి తొట్టెలు పట్టుకున్న తాగునీటి నీటిలో టాగోర్, అతని తోబుట్టువుల తలలను సేవకులు ముంచివేశారు.<ref name="Dutta_1997_47">{{Harvard citation|Dutta|Robinson|1997}}.</ref> అయితే, ఠాగూర్ తల్లి 14 సంవత్సరాల వయసులో మాత్రమే మరణించినందున, ఠాగోర్ కేవలం తన బెంగాలీ ప్రేక్షకులకు సేవకులు, వారికి ఉద్యోగం ఇచ్చిన కుటుంబం మధ్య ఉన్న బంధాన్ని తెలియజేశారు. అదనంగా, ఠాగూర్ తరచుగా సేవకులను సంతృప్తి పరచడానికి ఆహారాన్ని నిరాకరించారు, ''[[రామాయణం]]'' సీత అనుభవించిన సారూప్య అటవీ విచారణ అనుకరణలో శ్యామ్ అనే సెకండ్-ఇన్-కమాండ్ సేవకుడు ఒక చాక్ సర్కిల్లో నిర్బంధించబడ్డాడు, చట్టవిరుద్ధమైన దోపిడీ దొంగల రక్తపాత దోపిడీలను చెప్పే భయంకరమైన కథలను చెప్పబడ్డాడు.<ref name="Dutta_1997_47-48">{{Harvard citation|Dutta|Robinson|1997}}.</ref> ఠాగూర్ సుమారు ఎనిమిదేళ్ల వయసులో కవితలు రాయడం ప్రారంభించాడు. ఆయన అన్నయ్య వాటిని భవనంలోని వ్యక్తుల ముందు చదవమని ప్రోత్సహించాడు. వారిలో బ్రహ్మో జాతీయవాది, వార్తాపత్రిక సంపాదకుడు, హిందూ మేళా నిర్వాహకుడు కూడా ఉన్నారు; వారు ఆయన కవితలను మెచ్చుకున్నారు. అయితే, సాంప్రదాయిక ఛందస్సులో తన నైపుణ్యాన్ని తొలిసారిగా గుర్తించి ప్రశంసించింది తన పాఠశాల ఉపాధ్యాయుడేనని ఠాగూర్ కూడా పేర్కొన్నాడు.{{fact|date=July 2025}} పదకొండేళ్ల వయసులో ఠాగూర్ ''ఉపనయనం'' అనే వయోజన ప్రవేశ సంస్కారాన్ని నిర్వహించుకున్నాడు. ఆయనతోపాటు ఇద్దరు బంధువుల తలలు పూర్తిగా గీయించి, జపం, ధ్యానం చేయాల్సిన ఏకాంత ప్రదేశానికి పంపించారు. అయితే ఠాగూర్ ఉల్లాసంగా ప్రవర్తిస్తూ డప్పులు వాయించి, తన సోదరుల చెవులు లాగాడు. ఆ తర్వాత ఆయనకు యజ్ఞోపవీతం ధరింపజేశారు.<ref name="Dutta_1995_52">{{Harv|Dutta|Robinson|1995|p=52}}.</ref> ఆ తరువాత, 1873 ఫిబ్రవరి 14న ఠాగూర్ తన తండ్రితో కలిసి అనేక నెలల భారత పర్యటనకు కోల్‌కతా నుంచి బయలుదేరినప్పుడు, ఆయనకు తండ్రితో సన్నిహిత సంబంధం తొలిసారిగా ఏర్పడింది. వారు మొదట 1863లో దేవేంద్రనాథ్ కొనుగోలు చేసిన కుటుంబ ఎస్టేట్ అయిన శాంతినికేతన్‌కు (“శాంతి నిలయం”) చేరుకున్నారు. మామిడి తోట, ఇతర చెట్లు, మొక్కల మధ్య రెండు గదులతో ఈ ఎస్టేట్ ఉండేది.<ref name="Dutta_1995_53">{{Harv|Dutta|Robinson|1995|p=53}}.</ref> వరి పొలాల మధ్య తన నివాసాన్ని ఠాగూర్ తరువాత ఇలా గుర్తుచేసుకున్నాడు:<ref name="Dutta_1995_53-54">{{Harv|Dutta|Robinson|1995|pp=53–54}}.</ref> అనేక వారాల తర్వాత, వారు [[అమృత్‌సర్]]<nowiki/>కు ప్రయాణించి, [[హర్మందిర్ సాహిబ్]] సమీపంలో బస చేసి, [[సిక్కు]] [[గురుద్వారా|గురుద్వారాలో]] ప్రార్థనలు చేశారు. వారు ఆంగ్ల, [[సంస్కృతం|సంస్కృత భాషా]] గ్రంథాలను కూడా చదివారు. వీటి ద్వారా ఠాగూర్‌కు [[ఖగోళశాస్త్రం]], [[బెంజమిన్ ఫ్రాంక్లిన్]] వంటి వ్యక్తుల జీవితచరిత్రలు, [[ఎడ్వర్డ్ గిబ్బన్]] రాసిన ''[[ది హిస్టరీ ఆఫ్ ది డిక్లైన్ అండ్ ఫాల్ ఆఫ్ ది రోమన్ ఎంపైర్]]'' పరిచయమయ్యాయి.<ref name="Dutta_1995_54-552">{{Harv|Dutta|Robinson|1995|pp=54–55}}.</ref>[[దస్త్రం:Rabindranath_Tagore_monument_in_Gordon_Square.jpg|thumb|1879లో ఠాగూర్ చదివిన [[యూనివర్సిటీ కాలేజ్ లండన్|యూసీఎల్]] పక్కన [[గార్డన్ స్క్వేర్]]<nowiki/>లోని ఠాగూర్ స్మారక చిహ్నం]]తరువాత, ఏప్రిల్ మధ్యలో ఠాగూర్, ఆయన తండ్రి ఇప్పుడు [[హిమాచల్ ప్రదేశ్]]<nowiki/>కు [[కాశ్మీర్]] తో ఉన్న సరిహద్దు సమీపంలోని, మారుమూల, చల్లని [[హిమాలయాలు|హిమాలయ]] కొండ ప్రాంతం [[డల్హౌసీ (హిమాచల్ ప్రదేశ్)|డల్హౌసీకి]] బయలుదేరారు. అక్కడ సుమారు 2,300 మీటర్ల (7,500 అడుగుల) ఎత్తులో బక్రోటా కొండపై ఉన్న ఒక ఇంట్లో నివసించారు. ఆ ప్రాంతంలోని లోతైన లోయలు, ఆల్పైన్ అడవులు, నాచుతో నిండిన సెలయేళ్లు, జలపాతాలు ఠాగూర్‌ను ఆకర్షించాయి.<ref name="Dutta_1995_55">{{Harv|Dutta|Robinson|1995|p=55}}.</ref> అయితే, మంచుతో కూడిన తెల్లవారుజామునే సంస్కృత [[విభక్తి|విభక్తిల]] వంటి పాఠాలతో సహా చదువును ఆయన కొనసాగించాల్సి వచ్చేది. మధ్యాహ్న భోజనం కోసం ఆయన చదువుకు విరామం ఇచ్చేవాడు; ఆ తర్వాత మళ్లీ చదువును కొనసాగించాల్సి ఉండేది, అయినప్పటికీ తరచుగా నిద్రపోవడానికి అనుమతించేవాడు.<ref name="Dutta_1995_55-56">{{Harv|Dutta|Robinson|1995|pp=55–56}}.</ref> సుమారు రెండు నెలల తరువాత, ఠాగూర్ తన తండ్రిని డల్హౌసీని వదిలి తిరిగి కోల్‌కతాకు చేరుకున్నాడు.<ref name="Dutta_1995_57">{{Harv|Dutta|Robinson|1995|pp=57}}.</ref> 1878 అక్టోబరు ప్రారంభంలో న్యాయవాది కావాలనే ఉద్దేశంతో ఠాగూర్ [[ఇంగ్లాండ్]]<nowiki/>కు ప్రయాణించాడు.<ref name="Dutta_1995_67">{{Harv|Dutta|Robinson|1995|p=67}}.</ref><ref name="Dutta_1995_69">{{Harv|Dutta|Robinson|1995|p=69}}.</ref> ఆయన మొదట కొంతకాలం [[బ్రైటన్]], [[హోవ్]] సమీపంలోని మెడీనా విల్లాస్‌లో ఠాగూర్ కుటుంబానికి చెందిన ఇంటిలో ఉన్నాడు.<ref name="Dutta_1995_68">{{Harv|Dutta|Robinson|1995|p=68}}.</ref> అక్కడ ఆయన బ్రైటన్‌లోని ఒక పాఠశాలకు హాజరయ్యాడు.<ref name="Dutta_1995_69" /> అయితే, కొందరు పేర్కొన్నట్లుగా ఆయన [[బ్రైటన్ కళాశాల|బ్రైటన్ కళాశాలలో]] చదవలేదు; ఆ కళాశాల ప్రవేశ పట్టికలో ఆయన పేరు కనిపించదు.{{citation needed|date=June 2024}} 1877లో ఆయన మేనల్లుడు సురేన్, మేనకోడలు ఇందిరలను—ఠాగూర్ సోదరుడు సత్యేంద్రనాథ్ పిల్లలను—వారి తల్లితోపాటు, అంటే ఠాగూర్ వదినతో కలిసి, ఆయన వద్ద నివసించడానికి పంపారు.<ref name="Dutta_1995_68" /> 1878 క్రిస్మస్‌ను తన కుటుంబంతో గడిపిన తర్వాత, ఠాగూర్ అన్నయ్య స్నేహితుడు ఆయనను [[లండన్]]<nowiki/>కు తీసుకెళ్లాడు. అక్కడ ఠాగూర్ తన విద్యపై మరింత శ్రద్ధ చూపుతాడని బంధువులు ఆశించారు.<ref name="Dutta_1995_69"/> ఆయన [[యూనివర్సిటీ కాలేజ్ లండన్]]<nowiki/>లో చేరాడు. అయితే, పట్టా పూర్తి చేయకుండా, ఏడాదికిపైగా ఇంగ్లాండ్‌లో ఉన్న తర్వాత తిరిగి వచ్చేశాడు. ఆంగ్ల సంస్కృతి, భాషలతో ఏర్పడిన ఈ పరిచయం ఆయనకు ముందే ఉన్న బెంగాలీ సంగీత సంప్రదాయ పరిజ్ఞానంతో కలిసిపోయి, కొత్త సంగీత, కవిత్వ, నాటక రూపాలను సృష్టించడానికి తోడ్పడింది. అయితే, ఠాగూర్ తన జీవితం, కళ రెండింటిలోనూ ఆంగ్ల నియమాలను పూర్తిగా స్వీకరించలేదు; కుటుంబానికి చెందిన కఠినమైన హిందూ మతాచారాలను కూడా పూర్తిగా అనుసరించలేదు. ఈ రెండు అనుభవ ప్రపంచాలలోని ఉత్తమ అంశాలను ఎంచుకున్నాడు.<ref name="Dutta_1997_12">అయితే, తన తండ్రి నాయకత్వం వహించిన బ్రహ్మో శాఖ పట్ల ఠాగూర్ అంకితభావంతోనే ఉన్నాడు. నిజానికి, ఆయన ఆ పాత్రను స్వీకరించినందువల్లే ప్రాచీన కాలపు ఋషిలా దుస్తులు ధరించేవాడు. {{Harv|Dutta|Robinson|1995|pp=11–12}}.</ref> == ఇవి కూడా చూడండి == * రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ మధ్య సంవత్సరాలు. * [https://www.brainwareuniversity.ac.in/celebrating-tagore/ ఠాగూర్ వేడుకలు] == మూలాలు == {{Commons|Rabindranath Tagore}}{{Reflist}} === గ్రంథసూచి === * {{Citation | surname1 = Dutta | given1 = K | surname2 = Robinson | given2 = A | year = 1995 | title = Rabindranath Tagore: The Myriad-Minded Man | publisher = St. Martin's Press | isbn = 0-312-14030-4 | url-access = registration | url = https://archive.org/details/rabindranathtago00dutt_0 }} [[వర్గం:రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] o19y84jmrwtwewkvejnng1i9xibi0ng 0 507669 4942865 2026-08-24T05:57:14Z రవిచంద్ర 3079 [[WP:AES|←]]Created page with '{{అయోమయ నివృత్తి}} * [[అభిమన్యుడు (1984 సినిమా)]] * [[అభిమన్యుడు ( 2018 సినిమా)]]' 4942865 wikitext text/x-wiki {{అయోమయ నివృత్తి}} * [[అభిమన్యుడు (1984 సినిమా)]] * [[అభిమన్యుడు ( 2018 సినిమా)]] q6crg577kfa0re1jqevqyhnhlyf1fx7 0 507670 4942866 2026-08-24T05:57:49Z K.Venkataramana 27319 [[WP:AES|←]]Created page with '[[File:Gordon Square Gardens, London Borough of Camden, WC1.jpg|thumb|గార్డన్ స్క్వేర్ మధ్యభాగం దృశ్యం]] '''గార్డన్ స్క్వేర్''' ఇంగ్లాండ్‌లోని లండన్, [[బ్లూమ్స్‌బరీ]]లో ఉన్న ప్రజా ఉద్యానవన కూడలి. ఇది [[బెడ్‌ఫర్డ్ ఎస్టేట్]]...' 4942866 wikitext text/x-wiki [[File:Gordon Square Gardens, London Borough of Camden, WC1.jpg|thumb|గార్డన్ స్క్వేర్ మధ్యభాగం దృశ్యం]] '''గార్డన్ స్క్వేర్''' ఇంగ్లాండ్‌లోని లండన్, [[బ్లూమ్స్‌బరీ]]లో ఉన్న ప్రజా ఉద్యానవన కూడలి. ఇది [[బెడ్‌ఫర్డ్ ఎస్టేట్]]<nowiki/>లో భాగం. సమీపంలోని [[టావిస్టాక్ స్క్వేర్]]<nowiki/>కు జతగా దీనిని రూపొందించారు. ఇది [[లండన్ విశ్వవిద్యాలయం]] ఆధీనంలో ఉంది. ==చరిత్ర, భవనాలు== [[File:UCL Institute of Archaeology.jpg|thumb|కూడలికి ఉత్తర భాగాన ఉన్న [[యూసీఎల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఆర్కియాలజీ|ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఆర్కియాలజీ]], [[యూనివర్సిటీ కాలేజ్ లండన్]].]] [[File:Rabindranath Tagore Bust in Gordon Square.jpg|thumb|upright|గార్డన్ స్క్వేర్‌లోని [[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్|ఠాగూర్]] ప్రతిమ.]] ఈ కూడలిని ప్రధాన నిర్మాణకర్త [[థామస్ క్యూబిట్]] 1820లలో, ఒక బ్లాక్ దూరంలో ఉండి ఇదే కొలతలు కలిగిన [[టావిస్టాక్ స్క్వేర్]] ను జతగా అభివృద్ధి చేశాడు. లండన్‌లోని చాలా కూడళ్ల మాదిరిగానే, మధ్యలోని ఉద్యానవనం తొలుత చుట్టుపక్కల ఇళ్ల నివాసుల వ్యక్తిగత వినియోగం కోసం ఉండేది. ప్రస్తుతం ఇది [[లండన్ విశ్వవిద్యాలయం]] ఆధీనంలో ఉండి ప్రజలకు అందుబాటులో ఉంది. ఈ కూడలికి [[బెడ్‌ఫర్డ్ 6వ డ్యూక్]] రెండో భార్య, [[అలెగ్జాండర్ గోర్డన్, 4వ డ్యూక్ ఆఫ్ గోర్డన్]] కుమార్తె లేడీ జార్జియానా గోర్డన్ పేరు పెట్టారు. ఈ కూడలిలోని అనేక భవనాలు విశ్వవిద్యాలయం ఆధీనంలో ఉన్నాయి. 2005 ప్రారంభంలో అసలైన వాటిని పోలిన కంచెలను పునరుద్ధరించడం సహా కూడలి అభివృద్ధి కోసం విశ్వవిద్యాలయం దరఖాస్తు సమర్పించింది. పనులు 2007లో పూర్తయ్యాయి. కూడలికి పశ్చిమ భాగంలో జాబితా చేయబడిన ''[[చర్చ్ ఆఫ్ క్రైస్ట్ ది కింగ్, బ్లూమ్స్‌బరీ|క్రైస్ట్ ది కింగ్]]'' చర్చి ప్రధానంగా కనిపిస్తుంది. దాని పక్కనే [[డాక్టర్ విలియమ్స్ లైబ్రరీ]] ఉంది. [[యూనివర్సిటీ కాలేజ్ లండన్]]లోని విభాగమైన [[యూసీఎల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఆర్కియాలజీ|ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఆర్కియాలజీ]] కూడలి ఉత్తర భాగంలో ఉంది. [[క్యాంపెయిన్ ఫర్ సైన్స్ అండ్ ఇంజినీరింగ్]], [[యూసీఎల్ అర్బన్ లాబొరేటరీ]]లు కూడలికి వాయవ్య మూలన ఉన్న గోర్డన్ హౌస్‌లో ఉన్నాయి. వాయవ్య మూల నుంచి గోర్డన్ స్ట్రీట్ ప్రారంభమవుతుంది; సమీపంలో [[బ్లూమ్స్‌బరీ థియేటర్]] ఉంది. [[స్కూల్ ఆఫ్ అడ్వాన్స్‌డ్ స్టడీ]]లో భాగమైన [[వార్బర్గ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్]] టావిస్టాక్ ప్లేస్‌కు అవతల, కూడలికి నైరుతి మూలన ఉంది. కూడలికి పశ్చిమ భాగంలో ఉన్న 16–26 నంబరు భవనాలు 1855 వరకు పూర్తి కాలేదు. ఇవి [[థామస్ క్యూబిట్]] నిర్మించిన చివరి భవనాలలో కొన్ని. ప్రస్తుతం వీటిలో అధిక భాగం యూసీఎల్ విద్యా విభాగాల కార్యాలయాలుగా ఉన్నాయి. ఉదాహరణకు, 22 నంబరు భవనంలో [[డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ స్టడీస్]] ఉంది. గతంలో చైనీస్ కళలకు చెందిన [[పెర్సివల్ డేవిడ్ ఫౌండేషన్ ఆఫ్ చైనీస్ ఆర్ట్|పెర్సివల్ డేవిడ్ సేకరణ]]కు నిలయమైన 53 నంబరు భవనం ప్రస్తుతం [[స్కూల్ ఆఫ్ ఓరియెంటల్ అండ్ ఆఫ్రికన్ స్టడీస్|సోస్]] డాక్టోరల్ సెంటర్‌గా ఉంది. 16 నంబరు భవనంలో 1938 నుంచి చైనా ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఉండేది.<ref>Jennifer Bond, Georgina Brewis, ‘Ambassadors of cultural appreciation’: the social, political, and associational life of Chinese students in Britain, 1908–37, ''Modern British History'', Volume 36, Issue 2, 2025, hwaf007, [https://doi.org/10.1093/tcbh/hwaf007](https://doi.org/10.1093/tcbh/hwaf007) Accessed 19 July 2026.</ref> [[లండన్ స్కూల్ ఆఫ్ ఎకనామిక్స్ ]]లో స్నాతక విద్యార్థుల వసతి గృహమైన పాస్‌ఫీల్డ్ హాల్ కూడలికి ఉత్తర భాగంలో ఉంది.<ref>{{Cite web|title=Passfield Hall|url=https://www.lse.ac.uk/student-life/accommodation/halls/passfield-hall/home.aspx|access-date=2020-10-19|website=London School of Economics and Political Science|language=en-GB}}</ref> ==ప్రసిద్ధ నివాసులు== [[File:46 Gordon Square London.jpg|thumb|upright|1904 నుంచి 1907 వరకు [[వర్జీనియా వూల్ఫ్]] తన తోబుట్టువులతో నివసించిన 46 గార్డన్ స్క్వేర్. ఇది రచయిత్రికి చెందిన ఐదు బ్లూమ్స్‌బరీ చిరునామాలలో మొదటిది.<ref>{{cite web|url=http://uah.edu/woolf/bloomsbury.html|title=Information and Quotations: "Old Bloomsbury"|website=Uah.edu|access-date=17 December 2017}}</ref> [[జాన్ మేనార్డ్ కీన్స్]] 1916 నుంచి 1946 వరకు ఇక్కడే నివసించాడు.]] ఆర్థికవేత్త [[జాన్ మేనార్డ్ కీన్స్]] (1883–1946) నీలి ఫలకంతో గుర్తించిన 46 గార్డన్ స్క్వేర్‌లో నివసించాడు.<ref>[http://asms.k12.ar.us/classes/humanities/britlit/97-98/bell/46GORDON.HTM 46 Gordon Square] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930155726/http://asms.k12.ar.us/classes/humanities/britlit/97-98/bell/46GORDON.HTM |date=2007-09-30 }}</ref> కీన్స్ అక్కడికి వెళ్లకముందు, ఆ ఇంటిలో యువ [[వర్జీనియా వూల్ఫ్]] (1882–1941), ఆమె తోబుట్టువులు—ప్రముఖ చిత్రకారిణి, అంతర్గత అలంకరణ రూపకర్త [[వెనెస్సా బెల్]]తో సహా—నివసించారు.<ref>{{cite web|url=http://uah.edu/woolf/bloomsbury.html|title=Information and Quotations: "Old Bloomsbury"|website=Uah.edu|access-date=17 December 2017}}</ref> [[బ్లూమ్స్‌బరీ గ్రూప్]]లోని ఇతర సభ్యులు కూడా ఈ ఇంటికి తరచుగా వచ్చేవారు.<ref>{{cite web|url=http://www.thewordtravels.com/bloomsburygroup.html|title=Bloomsbury Group Locations|website=Thewordtravels.com|access-date=17 December 2017|archive-date=4 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200504042518/https://www.thewordtravels.com/bloomsburygroup.html|url-status=dead}}</ref> రచయిత, జీవితచరిత్రకారుడు [[లిట్టన్ స్ట్రాచీ]] 51 నంబరు ఇంటిలో నివసించాడు.<ref>{{cite web | url=https://www.english-heritage.org.uk/visit/blue-plaques/lytton-strachey/ | title=Lytton Strachey &#124; Critic &#124; Blue Plaques }}</ref> 43 నుంచి 46 నంబరు ఇళ్లు ప్రస్తుతం [[బిర్క్‌బెక్, యూనివర్సిటీ ఆఫ్ లండన్]]లోని స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్ ఆధీనంలో ఉన్నాయి. ==ఇవి కూడా చూడండి== బ్లూమ్స్‌బరీలోని [[బెడ్‌ఫర్డ్ ఎస్టేట్]]లో ఉన్న ఇతర కూడళ్లు: * [[బెడ్‌ఫర్డ్ స్క్వేర్]] * [[బ్లూమ్స్‌బరీ స్క్వేర్]] * [[రస్సెల్ స్క్వేర్]] * [[టావిస్టాక్ స్క్వేర్]] * [[టోరింగ్టన్ స్క్వేర్]] * [[వోబర్న్ స్క్వేర్]] ==మూలాలు== {{Reflist}} ==బాహ్య లింకులు== {{Commons category|Gordon Square}} * [http://www.ucl.ac.uk/admission/access-ucl/virtual-ucl/gordon-square/ వర్చువల్ పర్యటన] — [[యూనివర్సిటీ కాలేజ్ లండన్|యూసీఎల్]] * [http://www.londontown.com/LondonStreets/gordon_square_f82.html LondonTown.com సమాచారం] * [https://web.archive.org/web/20090105234113/http://www.fifparish.com/home/christtheking/ క్రైస్ట్ ది కింగ్ చర్చి, గార్డన్ స్క్వేర్] {{coord|51.5243|-0.1309|type:landmark_region:GB-CMD|display=title}} {{authority control}} [[Category:1820లలో ఇంగ్లాండ్‌లో స్థాపించబడిన సంస్థలు]] [[Category:లండన్ బరో ఆఫ్ క్యామ్‌డెన్‌లో కూడళ్లు]] [[Category:యూసీఎల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఆర్కియాలజీ]] [[Category:లండన్ విశ్వవిద్యాలయం]] [[Category:బ్లూమ్స్‌బరీ గ్రూప్ ప్రదేశాలు]] [[Category:బ్లూమ్స్‌బరీ]] [[Category:లండన్‌లో ఉద్యానవన కూడళ్లు]] qap70xetknu6c9lvcc2af7ry1anlkgh 4942868 4942866 2026-08-24T06:12:48Z K.Venkataramana 27319 [[వర్గం:లండన్]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4942868 wikitext text/x-wiki [[File:Gordon Square Gardens, London Borough of Camden, WC1.jpg|thumb|గార్డన్ స్క్వేర్ మధ్యభాగం దృశ్యం]] '''గార్డన్ స్క్వేర్''' ఇంగ్లాండ్‌లోని లండన్, [[బ్లూమ్స్‌బరీ]]లో ఉన్న ప్రజా ఉద్యానవన కూడలి. ఇది [[బెడ్‌ఫర్డ్ ఎస్టేట్]]<nowiki/>లో భాగం. సమీపంలోని [[టావిస్టాక్ స్క్వేర్]]<nowiki/>కు జతగా దీనిని రూపొందించారు. ఇది [[లండన్ విశ్వవిద్యాలయం]] ఆధీనంలో ఉంది. ==చరిత్ర, భవనాలు== [[File:UCL Institute of Archaeology.jpg|thumb|కూడలికి ఉత్తర భాగాన ఉన్న [[యూసీఎల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఆర్కియాలజీ|ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఆర్కియాలజీ]], [[యూనివర్సిటీ కాలేజ్ లండన్]].]] [[File:Rabindranath Tagore Bust in Gordon Square.jpg|thumb|upright|గార్డన్ స్క్వేర్‌లోని [[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్|ఠాగూర్]] ప్రతిమ.]] ఈ కూడలిని ప్రధాన నిర్మాణకర్త [[థామస్ క్యూబిట్]] 1820లలో, ఒక బ్లాక్ దూరంలో ఉండి ఇదే కొలతలు కలిగిన [[టావిస్టాక్ స్క్వేర్]] ను జతగా అభివృద్ధి చేశాడు. లండన్‌లోని చాలా కూడళ్ల మాదిరిగానే, మధ్యలోని ఉద్యానవనం తొలుత చుట్టుపక్కల ఇళ్ల నివాసుల వ్యక్తిగత వినియోగం కోసం ఉండేది. ప్రస్తుతం ఇది [[లండన్ విశ్వవిద్యాలయం]] ఆధీనంలో ఉండి ప్రజలకు అందుబాటులో ఉంది. ఈ కూడలికి [[బెడ్‌ఫర్డ్ 6వ డ్యూక్]] రెండో భార్య, [[అలెగ్జాండర్ గోర్డన్, 4వ డ్యూక్ ఆఫ్ గోర్డన్]] కుమార్తె లేడీ జార్జియానా గోర్డన్ పేరు పెట్టారు. ఈ కూడలిలోని అనేక భవనాలు విశ్వవిద్యాలయం ఆధీనంలో ఉన్నాయి. 2005 ప్రారంభంలో అసలైన వాటిని పోలిన కంచెలను పునరుద్ధరించడం సహా కూడలి అభివృద్ధి కోసం విశ్వవిద్యాలయం దరఖాస్తు సమర్పించింది. పనులు 2007లో పూర్తయ్యాయి. కూడలికి పశ్చిమ భాగంలో జాబితా చేయబడిన ''[[చర్చ్ ఆఫ్ క్రైస్ట్ ది కింగ్, బ్లూమ్స్‌బరీ|క్రైస్ట్ ది కింగ్]]'' చర్చి ప్రధానంగా కనిపిస్తుంది. దాని పక్కనే [[డాక్టర్ విలియమ్స్ లైబ్రరీ]] ఉంది. [[యూనివర్సిటీ కాలేజ్ లండన్]]లోని విభాగమైన [[యూసీఎల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఆర్కియాలజీ|ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఆర్కియాలజీ]] కూడలి ఉత్తర భాగంలో ఉంది. [[క్యాంపెయిన్ ఫర్ సైన్స్ అండ్ ఇంజినీరింగ్]], [[యూసీఎల్ అర్బన్ లాబొరేటరీ]]లు కూడలికి వాయవ్య మూలన ఉన్న గోర్డన్ హౌస్‌లో ఉన్నాయి. వాయవ్య మూల నుంచి గోర్డన్ స్ట్రీట్ ప్రారంభమవుతుంది; సమీపంలో [[బ్లూమ్స్‌బరీ థియేటర్]] ఉంది. [[స్కూల్ ఆఫ్ అడ్వాన్స్‌డ్ స్టడీ]]లో భాగమైన [[వార్బర్గ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్]] టావిస్టాక్ ప్లేస్‌కు అవతల, కూడలికి నైరుతి మూలన ఉంది. కూడలికి పశ్చిమ భాగంలో ఉన్న 16–26 నంబరు భవనాలు 1855 వరకు పూర్తి కాలేదు. ఇవి [[థామస్ క్యూబిట్]] నిర్మించిన చివరి భవనాలలో కొన్ని. ప్రస్తుతం వీటిలో అధిక భాగం యూసీఎల్ విద్యా విభాగాల కార్యాలయాలుగా ఉన్నాయి. ఉదాహరణకు, 22 నంబరు భవనంలో [[డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ స్టడీస్]] ఉంది. గతంలో చైనీస్ కళలకు చెందిన [[పెర్సివల్ డేవిడ్ ఫౌండేషన్ ఆఫ్ చైనీస్ ఆర్ట్|పెర్సివల్ డేవిడ్ సేకరణ]]కు నిలయమైన 53 నంబరు భవనం ప్రస్తుతం [[స్కూల్ ఆఫ్ ఓరియెంటల్ అండ్ ఆఫ్రికన్ స్టడీస్|సోస్]] డాక్టోరల్ సెంటర్‌గా ఉంది. 16 నంబరు భవనంలో 1938 నుంచి చైనా ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఉండేది.<ref>Jennifer Bond, Georgina Brewis, ‘Ambassadors of cultural appreciation’: the social, political, and associational life of Chinese students in Britain, 1908–37, ''Modern British History'', Volume 36, Issue 2, 2025, hwaf007, [https://doi.org/10.1093/tcbh/hwaf007](https://doi.org/10.1093/tcbh/hwaf007) Accessed 19 July 2026.</ref> [[లండన్ స్కూల్ ఆఫ్ ఎకనామిక్స్ ]]లో స్నాతక విద్యార్థుల వసతి గృహమైన పాస్‌ఫీల్డ్ హాల్ కూడలికి ఉత్తర భాగంలో ఉంది.<ref>{{Cite web|title=Passfield Hall|url=https://www.lse.ac.uk/student-life/accommodation/halls/passfield-hall/home.aspx|access-date=2020-10-19|website=London School of Economics and Political Science|language=en-GB}}</ref> ==ప్రసిద్ధ నివాసులు== [[File:46 Gordon Square London.jpg|thumb|upright|1904 నుంచి 1907 వరకు [[వర్జీనియా వూల్ఫ్]] తన తోబుట్టువులతో నివసించిన 46 గార్డన్ స్క్వేర్. ఇది రచయిత్రికి చెందిన ఐదు బ్లూమ్స్‌బరీ చిరునామాలలో మొదటిది.<ref>{{cite web|url=http://uah.edu/woolf/bloomsbury.html|title=Information and Quotations: "Old Bloomsbury"|website=Uah.edu|access-date=17 December 2017}}</ref> [[జాన్ మేనార్డ్ కీన్స్]] 1916 నుంచి 1946 వరకు ఇక్కడే నివసించాడు.]] ఆర్థికవేత్త [[జాన్ మేనార్డ్ కీన్స్]] (1883–1946) నీలి ఫలకంతో గుర్తించిన 46 గార్డన్ స్క్వేర్‌లో నివసించాడు.<ref>[http://asms.k12.ar.us/classes/humanities/britlit/97-98/bell/46GORDON.HTM 46 Gordon Square] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930155726/http://asms.k12.ar.us/classes/humanities/britlit/97-98/bell/46GORDON.HTM |date=2007-09-30 }}</ref> కీన్స్ అక్కడికి వెళ్లకముందు, ఆ ఇంటిలో యువ [[వర్జీనియా వూల్ఫ్]] (1882–1941), ఆమె తోబుట్టువులు—ప్రముఖ చిత్రకారిణి, అంతర్గత అలంకరణ రూపకర్త [[వెనెస్సా బెల్]]తో సహా—నివసించారు.<ref>{{cite web|url=http://uah.edu/woolf/bloomsbury.html|title=Information and Quotations: "Old Bloomsbury"|website=Uah.edu|access-date=17 December 2017}}</ref> [[బ్లూమ్స్‌బరీ గ్రూప్]]లోని ఇతర సభ్యులు కూడా ఈ ఇంటికి తరచుగా వచ్చేవారు.<ref>{{cite web|url=http://www.thewordtravels.com/bloomsburygroup.html|title=Bloomsbury Group Locations|website=Thewordtravels.com|access-date=17 December 2017|archive-date=4 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200504042518/https://www.thewordtravels.com/bloomsburygroup.html|url-status=dead}}</ref> రచయిత, జీవితచరిత్రకారుడు [[లిట్టన్ స్ట్రాచీ]] 51 నంబరు ఇంటిలో నివసించాడు.<ref>{{cite web | url=https://www.english-heritage.org.uk/visit/blue-plaques/lytton-strachey/ | title=Lytton Strachey &#124; Critic &#124; Blue Plaques }}</ref> 43 నుంచి 46 నంబరు ఇళ్లు ప్రస్తుతం [[బిర్క్‌బెక్, యూనివర్సిటీ ఆఫ్ లండన్]]లోని స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్ ఆధీనంలో ఉన్నాయి. ==ఇవి కూడా చూడండి== బ్లూమ్స్‌బరీలోని [[బెడ్‌ఫర్డ్ ఎస్టేట్]]లో ఉన్న ఇతర కూడళ్లు: * [[బెడ్‌ఫర్డ్ స్క్వేర్]] * [[బ్లూమ్స్‌బరీ స్క్వేర్]] * [[రస్సెల్ స్క్వేర్]] * [[టావిస్టాక్ స్క్వేర్]] * [[టోరింగ్టన్ స్క్వేర్]] * [[వోబర్న్ స్క్వేర్]] ==మూలాలు== {{Reflist}} ==బాహ్య లింకులు== {{Commons category|Gordon Square}} * [http://www.ucl.ac.uk/admission/access-ucl/virtual-ucl/gordon-square/ వర్చువల్ పర్యటన] — [[యూనివర్సిటీ కాలేజ్ లండన్|యూసీఎల్]] * [http://www.londontown.com/LondonStreets/gordon_square_f82.html LondonTown.com సమాచారం] * [https://web.archive.org/web/20090105234113/http://www.fifparish.com/home/christtheking/ క్రైస్ట్ ది కింగ్ చర్చి, గార్డన్ స్క్వేర్] {{coord|51.5243|-0.1309|type:landmark_region:GB-CMD|display=title}} {{authority control}} [[Category:1820లలో ఇంగ్లాండ్‌లో స్థాపించబడిన సంస్థలు]] [[Category:లండన్ బరో ఆఫ్ క్యామ్‌డెన్‌లో కూడళ్లు]] [[Category:యూసీఎల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఆర్కియాలజీ]] [[Category:లండన్ విశ్వవిద్యాలయం]] [[Category:బ్లూమ్స్‌బరీ గ్రూప్ ప్రదేశాలు]] [[Category:బ్లూమ్స్‌బరీ]] [[Category:లండన్‌లో ఉద్యానవన కూడళ్లు]] [[వర్గం:లండన్]] iwgbre8k8ze1ybzqiht4ahnvo6dotwe 0 507671 4942879 2026-08-24T06:28:37Z K.Venkataramana 27319 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox person | name = జ్యోతిరీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ | image = Jyotirindranath Tagore Headshot.webp | image_size = | caption = జ్యోతిరీంద్రనాథ్ ఠాగూర్, సుమారు 1867 | birth_date = 4 మే 1849 | birth_place = మెచువాబజార్, [[కోల్‌కతా]], బెంగాల్ ప...' 4942879 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = జ్యోతిరీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ | image = Jyotirindranath Tagore Headshot.webp | image_size = | caption = జ్యోతిరీంద్రనాథ్ ఠాగూర్, సుమారు 1867 | birth_date = 4 మే 1849 | birth_place = మెచువాబజార్, [[కోల్‌కతా]], [[బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]] | death_date = 4 మార్చి 1925 (వయసు 75) | death_place = రాంచీ, బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ, బ్రిటిష్ ఇండియా | occupation = నాటక రచయిత, సంగీతకారుడు, సంపాదకుడు, చిత్రకారుడు | spouse = [[కాదంబరి దేవి]] | parents = [[దేవేంద్రనాథ్ ఠాగూర్]]<br />శారద సుందరి దేవి | relatives = [[ఇందిరా దేవి చౌధురాణి]] (మేనకోడలు), [[ద్విజేంద్రనాథ్ ఠాగూర్|ద్విజేంద్రనాథ్]], [[సత్యేంద్రనాథ్ ఠాగూర్|సత్యేంద్రనాథ్]], [[హేమేంద్రనాథ్ ఠాగూర్|హేమేంద్రనాథ్]], [[స్వర్ణకుమారి దేవి|స్వర్ణకుమారి]], [[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] (తోబుట్టువులు), ఇతరులు 9 మంది | family = [[ఠాగూర్ కుటుంబం]] }} '''జ్యోతిరీంద్రనాథ్ ఠాగూర్''' (4 మే 1849 – 4 మార్చి 1925) బెంగాలీ మేధావి.<ref name = "Banglapedia">{{cite book |last=Ahmed |first=Wakil |year=2012 |chapter=Tagore, Jyotirindranath |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Tagore,_Jyotirindranath |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]}}</ref> కులీన [[ఠాగూర్ కుటుంబం]]లో జన్మించిన ఆయన, [[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] అన్నయ్య.<ref name = "Bandopadhyay">Bandopadhyay, Hiranmay, ''Thakurbarir Katha'', {{in lang|bn}}, pp. 106–113, Sishu Sahitya Sansad.</ref> జాతీయవాద ఛాయలు కలిగిన ప్రేమభావ చారిత్రక నాటకాలకు బెంగాల్‌లో ఆయన ఆద్యుడు. ఆయన ప్రసిద్ధ రచనలలో ''పురువిక్రమ్'' (1874), ''సరోజిని'' (1875), ''స్వప్నమయి'' (1882) ఉన్నాయి.<ref>{{Cite book |last=Datta |first=Amaresh |title=Encyclopaedia of Indian Literature |publisher=[[Sahitya Akademi]] |year=1988 |isbn=9788126011940 |volume=2 |pages=1067 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Konar |first=Rajdeep |title=To stage or not to stage Tagore: performing Tagore's plays |date=2023 |publisher=Routledge |isbn=978-1-000-79981-1 |location=London New York}}</ref> బెంగాలీ భాష, సాహిత్యాన్ని ప్రోత్సహించడానికి, ఆయన బిద్వజ్జనసమాగమ, సరస్వత సమాజ్, భారతి అనే సాహిత్య పత్రికను స్థాపించారు. ఆయన ఒక నిష్ణాతుడైన చిత్రకారుడు, సుమారు 2,000 పెన్సిల్ చిత్రాలను గీశారు, వాటిలో [[లాలన్]] యొక్క ఏకైక స్కెచ్ అత్యంత ముఖ్యమైనది. 1914లో, విలియం రోథెన్‌స్టీన్, ఇంగ్లాండ్‌లో జ్యోతిరీంద్రనాథ్ టాగోర్ యొక్క అసలు చిత్రాల నుండి ఇరవై ఐదు కొలో టైప్‌ల ప్రచురణను ఏర్పాటు చేశారు. [[స్వదేశీ ఉద్యమం|స్వదేశీ]] కార్యకర్త అయిన ఆయన, మహిళల హక్కులకు బలమైన మద్దతుదారు.<ref>{{Cite book |last=Chakrabarti |first=Kunal |title=Historical dictionary of the Bengalis |last2=Chakrabarti |first2=Shubhra |date=2013 |publisher=The Scarecrow Press, Incorporated |isbn=979-8-216-28405-5 |series=Historical dictionaries of peoples and cultures |location=Lanham, Maryland}}</ref> ఆయన [[ప్రెసిడెన్సీ విశ్వవిద్యాలయం, కోల్‌కతా|ప్రెసిడెన్సీ కళాశాల]]లో విద్యాభ్యాసం చేశాడు. 1860ల నూతన రంగస్థల ఉద్యమ సమయంలో ఠాగూర్ నాటకాలు ప్రజాదరణ పొందాయి; కోల్‌కతాలో వాటిని తరచుగా ప్రదర్శించారు.<ref>{{Cite journal |last=Chattopadhyay |first=Manju |date=1975 |title=The Patriotic Theatre in Bengal National Awakening and Imperialist Reaction (1872-1876) |url=https://www.jstor.org/stable/44138868 |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=36 |pages=458–466 |issn=2249-1937}}</ref> ముఖ్యంగా, ఆయన [[కాళిదాసు]] ఐదు అంకాల నాటకం ''[[విక్రమోర్వశీయము|విక్రమోర్వశీయం]]''ను అనువదించాడు.<ref>{{Cite journal |last=Raghavan |first=V. |date=1968 |title=A Bibliography of Translations of Kalidasa's Works in Indian Languages |url=https://www.jstor.org/stable/23329605 |journal=Indian Literature |volume=11 |issue=1 |pages=33 |issn=0019-5804}}</ref> ==రచనలు== * '''చారిత్రక నాటకాలు:''' ''పురువిక్రమ్'' (1874), ''సరోజిని'' (1875), ''అశ్రుమతి'' (కన్నీళ్లలో ఉన్న స్త్రీ, 1879), ''స్వప్నమయి'' (స్వప్న మహిళ, 1882). * '''వ్యంగ్య నాటకాలు:''' ''కించిత్ జలయోగ్'' (కొంత అల్పాహారం, 1873), ''ఎమన్ కర్మ ఆర్ కొర్బో నా'' (ఇకపై అలాంటి పని చేయను, 1877), ''హఠాత్ నవాబ్'' (అకస్మాత్తుగా ధనవంతుడు, 1884), ''అలీక్ బాబు'' (విచిత్ర వ్యక్తి, 1900). * '''అనువాదాలు:''' [[కాళిదాసు]] రచించిన ''[[అభిజ్ఞాన శాకుంతలం]]'' (శకుంతల గుర్తింపు), ''మాలతీ మాధవం''; శూద్రకుని ''మృచ్ఛకటికం'' (చిన్న మట్టి బండి); [[మార్కస్ ఓరీలియస్|మార్కస్ ఆరేలియస్]] రచించిన ''మెడిటేషన్స్'', [[విలియం షేక్స్పియర్|షేక్స్పియర్]] రచించిన ''[[జూలియస్ సీజర్ (తెలుగు అనువాద నాటకం)|జూలియస్ సీజర్]]'', [[బాల గంగాధర తిలక్]] రచించిన ''[[గీతా రహస్యం]]''. ==కుటుంబ వృక్షం== {{main|ఠాగూర్ కుటుంబం#కుటుంబ వృక్షం}} ==మూలాలు== {{Reflist}} ==మరింత సమాచారం== * {{cite book |last=Bandopadhyay |first=Hiranmoy |date=1960 |script-title=bn:ঠাকুরবাড়ির কথা (Thakurbarir Katha) |trans-title=About Thakurbari |language=Bengali |location=Kolkata |publisher=Shishu Sahitya Samsad |pages=106–113}} * {{cite book |last=Chaudhurani |first=Indira Devi |author-link=Indira Devi Chaudhurani |editor-last=Das |editor-first=Anathnath |date=2001 |script-title=bn:স্মৃতি সম্পাৎ (Smriti Samput) |trans-title=A Casket of Memories |volume=1 |language=Bengali |location=Santiniketan |publisher=Ravindra Bhavana |page=29 |isbn=}} * {{cite book |last=Deb |first=Chitra |author-link=Chitra Deb |editor-last=Chaudhur |editor-first=Sukanta |editor-link=Sukanta Chaudhuri |date=1995 |title=Calcutta: the Living City |volume=1 |chapter=Jorasanko and the Thakur Family |location=Kolkata |publisher=Oxford University Press |page=66 |isbn=0-19-563696-1}} * {{cite book |last=Ghosh |first=Tapobrata |editor-last=Chaudhur |editor-first=Sukanta |editor-link=Sukanta Chaudhuri |date=1995 |title=Calcutta: the Living City |volume=2 |chapter=Literature and Literaray Life in Calcutta |location=Kolkata |publisher=Oxford University Press |page=224 |isbn=019563697X}} * {{cite book |last=Ghosh |first=Siddhartha |editor-last=Chaudhur |editor-first=Sukanta |editor-link=Sukanta Chaudhuri |date=1995 |title=Calcutta: the Living City |volume=1 |chapter=Calcutta's Industrial Archaeology |location=Kolkata |publisher=Oxford University Press |page=250 |isbn=0-19-563696-1}} * {{cite book |last=Mitra |first=Rajyeshwar |editor-last=Chaudhur |editor-first=Sukanta |editor-link=Sukanta Chaudhuri |date=1995 |title=Calcutta: the Living City |volume=1 |chapter=Music in Old Calcutta |location=Kolkata |publisher=Oxford University Press |pages=184–185 |isbn=0-19-563696-1}} * {{cite encyclopedia |editor1-last=Sengupta |editor1-first=Subodh Chandra |editor2-last=Basu |editor2-first=Anjali |year=1976 |script-title=bn:জ্যোতিরিন্দ্রনাথ ঠাকুর |trans-title=Jyotirindranath Tagore |script-encyclopedia=bn:সংসদ বাঙালি চরিতাভিধান |encyclopedia=Saṃsada bāṅāli caritābhidhāna |trans-encyclopedia=Parliament Bengali Biographical Dictionary |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.454299/page/n182/mode/1up |language=bn |volume=1 |edition=1st |location=Kolkata |publisher=Sahitya Samsad |oclc=18245961 |pages=175–176}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:ఠాగూర్, జ్యోతిరీంద్రనాథ్}} [[Category:1849 జననాలు]] [[Category:1925 మరణాలు]] [[Category:కోల్‌కతా ప్రెసిడెన్సీ విశ్వవిద్యాలయ పూర్వ విద్యార్థులు]] [[Category:బ్రహ్మోలు]] [[Category:రాంచీకి చెందిన వ్యక్తులు]] [[Category:ఠాగూర్ కుటుంబం|జ్యోతిరీంద్రనాథ్]] [[Category:19వ శతాబ్దపు భారతీయ నాటక రచయితలు]] [[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయ నాటక రచయితలు]] [[Category:పశ్చిమ బెంగాల్‌కు చెందిన నాటక రచయితలు]] [[Category:కోల్‌కతాకు చెందిన కళాకారులు]] [[Category:కోల్‌కతాకు చెందిన సంగీతకారులు]] [[Category:19వ శతాబ్దపు భారతీయ చిత్రకారులు]] [[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయ చిత్రకారులు]] [[Category:19వ శతాబ్దపు భారతీయ అనువాదకులు]] [[Category:బెంగాలీ భాషలోకి అనువాదకులు]] [[Category:బెంగాలీ రచయితలు]] [[Category:కోల్‌కతాకు చెందిన రచయితలు]] [[Category:భారతీయ సంపాదకీయ కార్టూనిస్టులు]] [[Category:కాళిదాసు అనువాదకులు]] ph2f6fmvzxd71p492ig40muoo5maulb 4942892 4942879 2026-08-24T06:52:25Z K.Venkataramana 27319 /* రచనలు */ 4942892 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = జ్యోతిరీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ | image = Jyotirindranath Tagore Headshot.webp | image_size = | caption = జ్యోతిరీంద్రనాథ్ ఠాగూర్, సుమారు 1867 | birth_date = 4 మే 1849 | birth_place = మెచువాబజార్, [[కోల్‌కతా]], [[బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]] | death_date = 4 మార్చి 1925 (వయసు 75) | death_place = రాంచీ, బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ, బ్రిటిష్ ఇండియా | occupation = నాటక రచయిత, సంగీతకారుడు, సంపాదకుడు, చిత్రకారుడు | spouse = [[కాదంబరి దేవి]] | parents = [[దేవేంద్రనాథ్ ఠాగూర్]]<br />శారద సుందరి దేవి | relatives = [[ఇందిరా దేవి చౌధురాణి]] (మేనకోడలు), [[ద్విజేంద్రనాథ్ ఠాగూర్|ద్విజేంద్రనాథ్]], [[సత్యేంద్రనాథ్ ఠాగూర్|సత్యేంద్రనాథ్]], [[హేమేంద్రనాథ్ ఠాగూర్|హేమేంద్రనాథ్]], [[స్వర్ణకుమారి దేవి|స్వర్ణకుమారి]], [[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] (తోబుట్టువులు), ఇతరులు 9 మంది | family = [[ఠాగూర్ కుటుంబం]] }} '''జ్యోతిరీంద్రనాథ్ ఠాగూర్''' (4 మే 1849 – 4 మార్చి 1925) బెంగాలీ మేధావి.<ref name = "Banglapedia">{{cite book |last=Ahmed |first=Wakil |year=2012 |chapter=Tagore, Jyotirindranath |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Tagore,_Jyotirindranath |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]}}</ref> కులీన [[ఠాగూర్ కుటుంబం]]లో జన్మించిన ఆయన, [[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] అన్నయ్య.<ref name = "Bandopadhyay">Bandopadhyay, Hiranmay, ''Thakurbarir Katha'', {{in lang|bn}}, pp. 106–113, Sishu Sahitya Sansad.</ref> జాతీయవాద ఛాయలు కలిగిన ప్రేమభావ చారిత్రక నాటకాలకు బెంగాల్‌లో ఆయన ఆద్యుడు. ఆయన ప్రసిద్ధ రచనలలో ''పురువిక్రమ్'' (1874), ''సరోజిని'' (1875), ''స్వప్నమయి'' (1882) ఉన్నాయి.<ref>{{Cite book |last=Datta |first=Amaresh |title=Encyclopaedia of Indian Literature |publisher=[[Sahitya Akademi]] |year=1988 |isbn=9788126011940 |volume=2 |pages=1067 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Konar |first=Rajdeep |title=To stage or not to stage Tagore: performing Tagore's plays |date=2023 |publisher=Routledge |isbn=978-1-000-79981-1 |location=London New York}}</ref> బెంగాలీ భాష, సాహిత్యాన్ని ప్రోత్సహించడానికి, ఆయన బిద్వజ్జనసమాగమ, సరస్వత సమాజ్, భారతి అనే సాహిత్య పత్రికను స్థాపించారు. ఆయన ఒక నిష్ణాతుడైన చిత్రకారుడు, సుమారు 2,000 పెన్సిల్ చిత్రాలను గీశారు, వాటిలో [[లాలన్]] యొక్క ఏకైక స్కెచ్ అత్యంత ముఖ్యమైనది. 1914లో, విలియం రోథెన్‌స్టీన్, ఇంగ్లాండ్‌లో జ్యోతిరీంద్రనాథ్ టాగోర్ యొక్క అసలు చిత్రాల నుండి ఇరవై ఐదు కొలో టైప్‌ల ప్రచురణను ఏర్పాటు చేశారు. [[స్వదేశీ ఉద్యమం|స్వదేశీ]] కార్యకర్త అయిన ఆయన, మహిళల హక్కులకు బలమైన మద్దతుదారు.<ref>{{Cite book |last=Chakrabarti |first=Kunal |title=Historical dictionary of the Bengalis |last2=Chakrabarti |first2=Shubhra |date=2013 |publisher=The Scarecrow Press, Incorporated |isbn=979-8-216-28405-5 |series=Historical dictionaries of peoples and cultures |location=Lanham, Maryland}}</ref> ఆయన [[ప్రెసిడెన్సీ విశ్వవిద్యాలయం, కోల్‌కతా|ప్రెసిడెన్సీ కళాశాల]]లో విద్యాభ్యాసం చేశాడు. 1860ల నూతన రంగస్థల ఉద్యమ సమయంలో ఠాగూర్ నాటకాలు ప్రజాదరణ పొందాయి; కోల్‌కతాలో వాటిని తరచుగా ప్రదర్శించారు.<ref>{{Cite journal |last=Chattopadhyay |first=Manju |date=1975 |title=The Patriotic Theatre in Bengal National Awakening and Imperialist Reaction (1872-1876) |url=https://www.jstor.org/stable/44138868 |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=36 |pages=458–466 |issn=2249-1937}}</ref> ముఖ్యంగా, ఆయన [[కాళిదాసు]] ఐదు అంకాల నాటకం ''[[విక్రమోర్వశీయము|విక్రమోర్వశీయం]]''ను అనువదించాడు.<ref>{{Cite journal |last=Raghavan |first=V. |date=1968 |title=A Bibliography of Translations of Kalidasa's Works in Indian Languages |url=https://www.jstor.org/stable/23329605 |journal=Indian Literature |volume=11 |issue=1 |pages=33 |issn=0019-5804}}</ref> ==రచనలు== * '''చారిత్రక నాటకాలు:''' ''పురువిక్రమ్'' (1874), ''సరోజిని'' (1875), ''అశ్రుమతి'' (కన్నీళ్లలో ఉన్న స్త్రీ, 1879), ''స్వప్నమయి'' (స్వప్న మహిళ, 1882). * '''వ్యంగ్య నాటకాలు:''' ''కించిత్ జలయోగ్'' (కొంత అల్పాహారం, 1873), ''ఎమన్ కర్మ ఆర్ కొర్బో నా'' (ఇకపై అలాంటి పని చేయను, 1877), ''హఠాత్ నవాబ్'' (అకస్మాత్తుగా ధనవంతుడు, 1884), ''అలీక్ బాబు'' (విచిత్ర వ్యక్తి, 1900). * '''అనువాదాలు:''' [[కాళిదాసు]] రచించిన ''[[అభిజ్ఞాన శాకుంతలం]]'' (శకుంతల గుర్తింపు), ''మాలతీ మాధవం''; శూద్రకుని ''మృచ్ఛకటికం'' (చిన్న మట్టి బండి); [[మార్కస్ ఓరీలియస్|మార్కస్ ఆరేలియస్]] రచించిన ''మెడిటేషన్స్'', [[విలియం షేక్స్పియర్|షేక్స్పియర్]] రచించిన ''[[జూలియస్ సీజర్ (తెలుగు అనువాద నాటకం)|జూలియస్ సీజర్]]'', [[బాల గంగాధర తిలక్]] రచించిన ''[[శ్రీమద్ భగవద్గీత రహస్య|గీతా రహస్యం]]''. ==కుటుంబ వృక్షం== {{main|ఠాగూర్ కుటుంబం#కుటుంబ వృక్షం}} ==మూలాలు== {{Reflist}} ==మరింత సమాచారం== * {{cite book |last=Bandopadhyay |first=Hiranmoy |date=1960 |script-title=bn:ঠাকুরবাড়ির কথা (Thakurbarir Katha) |trans-title=About Thakurbari |language=Bengali |location=Kolkata |publisher=Shishu Sahitya Samsad |pages=106–113}} * {{cite book |last=Chaudhurani |first=Indira Devi |author-link=Indira Devi Chaudhurani |editor-last=Das |editor-first=Anathnath |date=2001 |script-title=bn:স্মৃতি সম্পাৎ (Smriti Samput) |trans-title=A Casket of Memories |volume=1 |language=Bengali |location=Santiniketan |publisher=Ravindra Bhavana |page=29 |isbn=}} * {{cite book |last=Deb |first=Chitra |author-link=Chitra Deb |editor-last=Chaudhur |editor-first=Sukanta |editor-link=Sukanta Chaudhuri |date=1995 |title=Calcutta: the Living City |volume=1 |chapter=Jorasanko and the Thakur Family |location=Kolkata |publisher=Oxford University Press |page=66 |isbn=0-19-563696-1}} * {{cite book |last=Ghosh |first=Tapobrata |editor-last=Chaudhur |editor-first=Sukanta |editor-link=Sukanta Chaudhuri |date=1995 |title=Calcutta: the Living City |volume=2 |chapter=Literature and Literaray Life in Calcutta |location=Kolkata |publisher=Oxford University Press |page=224 |isbn=019563697X}} * {{cite book |last=Ghosh |first=Siddhartha |editor-last=Chaudhur |editor-first=Sukanta |editor-link=Sukanta Chaudhuri |date=1995 |title=Calcutta: the Living City |volume=1 |chapter=Calcutta's Industrial Archaeology |location=Kolkata |publisher=Oxford University Press |page=250 |isbn=0-19-563696-1}} * {{cite book |last=Mitra |first=Rajyeshwar |editor-last=Chaudhur |editor-first=Sukanta |editor-link=Sukanta Chaudhuri |date=1995 |title=Calcutta: the Living City |volume=1 |chapter=Music in Old Calcutta |location=Kolkata |publisher=Oxford University Press |pages=184–185 |isbn=0-19-563696-1}} * {{cite encyclopedia |editor1-last=Sengupta |editor1-first=Subodh Chandra |editor2-last=Basu |editor2-first=Anjali |year=1976 |script-title=bn:জ্যোতিরিন্দ্রনাথ ঠাকুর |trans-title=Jyotirindranath Tagore |script-encyclopedia=bn:সংসদ বাঙালি চরিতাভিধান |encyclopedia=Saṃsada bāṅāli caritābhidhāna |trans-encyclopedia=Parliament Bengali Biographical Dictionary |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.454299/page/n182/mode/1up |language=bn |volume=1 |edition=1st |location=Kolkata |publisher=Sahitya Samsad |oclc=18245961 |pages=175–176}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:ఠాగూర్, జ్యోతిరీంద్రనాథ్}} [[Category:1849 జననాలు]] [[Category:1925 మరణాలు]] [[Category:కోల్‌కతా ప్రెసిడెన్సీ విశ్వవిద్యాలయ పూర్వ విద్యార్థులు]] [[Category:బ్రహ్మోలు]] [[Category:రాంచీకి చెందిన వ్యక్తులు]] [[Category:ఠాగూర్ కుటుంబం|జ్యోతిరీంద్రనాథ్]] [[Category:19వ శతాబ్దపు భారతీయ నాటక రచయితలు]] [[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయ నాటక రచయితలు]] [[Category:పశ్చిమ బెంగాల్‌కు చెందిన నాటక రచయితలు]] [[Category:కోల్‌కతాకు చెందిన కళాకారులు]] [[Category:కోల్‌కతాకు చెందిన సంగీతకారులు]] [[Category:19వ శతాబ్దపు భారతీయ చిత్రకారులు]] [[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయ చిత్రకారులు]] [[Category:19వ శతాబ్దపు భారతీయ అనువాదకులు]] [[Category:బెంగాలీ భాషలోకి అనువాదకులు]] [[Category:బెంగాలీ రచయితలు]] [[Category:కోల్‌కతాకు చెందిన రచయితలు]] [[Category:భారతీయ సంపాదకీయ కార్టూనిస్టులు]] [[Category:కాళిదాసు అనువాదకులు]] 4m8117jmu6x50qdlcs2uh1jvwxmqet4 0 507672 4942885 2026-08-24T06:48:26Z యర్రా రామారావు 28161 యర్రా రామారావు, [[వేదాంతము]] పేజీని [[వేదాంతం]] కు తరలించారు 4942885 wikitext text/x-wiki #దారిమార్పు [[వేదాంతం]] q7r21qdu0ckdbhcye3zp1e80rlau1pf 1 507673 4942887 2026-08-24T06:48:26Z యర్రా రామారావు 28161 యర్రా రామారావు, [[చర్చ:వేదాంతము]] పేజీని [[చర్చ:వేదాంతం]] కు తరలించారు 4942887 wikitext text/x-wiki #దారిమార్పు [[చర్చ:వేదాంతం]] 4p5k0xvehnytrwqvjw7w0vhov4fr3ch 0 507674 4942889 2026-08-24T06:50:16Z K.Venkataramana 27319 "[[:en:Special:Redirect/revision/1343818311|Shrimad Bhagavad Gita Rahasya]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4942889 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:GitaRahasy1915CoverSideView.png|కుడి|thumb|116x386px<!--native size, do not scale as that just makes it fuzzy!-->|''Shrimad Bhagvad Gita Rahasya'']] '''''గీత రహస్య''''' లేదా '''''కర్మయోగ శాస్త్రం''''' అని కూడా పిలువబడే '''''శ్రీమద్ భగవద్గీత రహస్య''''', భారతీయ సామాజిక సంస్కర్త, స్వాతంత్ర్య కార్యకర్త బాల్ గంగాధర్ తిలక్ బర్మాలోని [[మాండలే|మండలే]] జైలులో ఉన్నప్పుడు 1915లో రాసిన [[మరాఠీ భాష]] పుస్తకం. ''కర్మ యోగ'' విశ్లేషణ హిందువుల పవిత్ర గ్రంథమైన [[భగవద్గీత]] దాని మూలాన్ని కనుగొంటుంది.<ref name=":0">{{Cite web|title=Bal Gangadhar Tilak|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/595729/Bal-Gangadhar-Tilak|access-date=10 June 2014|website=www.britannica.com|publisher=Encyclopædia Britannica}}</ref> ఆయన అభిప్రాయం ప్రకారం, భగవద్గీత వెనుక ఉన్న నిజమైన సందేశం కర్మ సన్యాసం (చర్యలను త్యజించడం) కంటే ''నిష్కమ్ కర్మయోగ'' (నిస్వార్థ చర్య), ఇది [[ఆది శంకరాచార్యులు|ఆది శంకర]] తరువాత గీత యొక్క ప్రసిద్ధ సందేశంగా మారింది.<ref name=":1">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Xa8cD95Mt4YC&pg=PA163|title=Reading Gandhi|last=Mishra, Anil|publisher=Pearson Education India|year=2012|isbn=978-8131799642|pages=163}}</ref> ఆయన తన సిద్ధాంతాన్ని నిర్మించడానికి ఆధారంగా మీమాంస నియమాన్ని తీసుకున్నారు. .<ref name="Datta1988">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zB4n3MVozbUC&pg=PA1423|title=Encyclopaedia of Indian Literature: devraj to jyoti|last=Amaresh Datta|publisher=Sahitya Akademi|year=1988|isbn=978-81-260-1194-0|pages=1423–}}</ref> == చరిత్ర, సారాంశం == ఈ పుస్తకం రెండు భాగాలుగా ఉంటుంది. మొదటి భాగం తాత్విక వివరణ, రెండవ భాగంలో గీత, దాని అనువాదం, వ్యాఖ్యానం ఉంటాయి.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/SrimadBhagavadGitaRahasya-BgTilak-Volumes1And2|title=Gita Rahasya - volumes 1 and 2|last=Tilak|first=Bal Gangadhar|publisher=R. B. Tilak|access-date=28 June 2018}}</ref> ఈ పుస్తకాన్ని 1908 నుండి 1914 వరకు మండలే జైలులో ఉన్నప్పుడు తిలక్ తన చేతివ్రాతతో పెన్సిల్ లో రాశాడు. 400 కంటే ఎక్కువ పేజీల స్క్రిప్ట్ నాలుగు నెలల కన్నా తక్కువ సమయంలో వ్రాసాడు, అందువల్ల ఇది "విశేషమైన విజయం" గా పరిగణించబడుతుంది.<ref name="Datta">{{Cite book|title=Encyclopaedia of Indian Literature: Vol 2|last=Amaresh Datta|publisher=[[Sahitya Akademi]]|year=1988|isbn=978-8126011940|pages=1423}}</ref> ఆయన పదవీకాలం ప్రారంభ సంవత్సరాల్లో రచన పూర్తయినప్పటికీ, ఆయన [[పూణే|పూనా]] తిరిగి వచ్చినప్పుడు మాత్రమే 1915లో ఈ పుస్తకం ప్రచురించబడింది.<ref name="Wolpert">{{Cite book|url=https://archive.org/details/tilakgokhalerevo0000wolp|title=Tilak and Gokhale: Revolution and Reform in the Making of Modern India|last=Stanley A. Wolpert|publisher=University of California Press|year=1962|pages=[https://archive.org/details/tilakgokhalerevo0000wolp/page/263 263]|author-link=Stanley Wolpert|url-access=registration}}</ref> చర్య నిస్వార్థంగా, వ్యక్తిగత ఆసక్తి లేదా ఉద్దేశ్యం లేకుండా ఉన్నంత వరకు, క్రియాశీల సూత్రం లేదా చర్యకు నైతిక బాధ్యతను ఆయన సమర్థించారు.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/hindunationalism00chet|title=Hindu Nationalism Origins, Ideologies and Modern Myths.|last=Bhatt|first=Chetan|date=2001|publisher=Berg Publishers|isbn=9781845209865|location=Oxford|page=[https://archive.org/details/hindunationalism00chet/page/34 34]|url-access=registration}}</ref> ఆయనపై ఒక ప్రసంగంలో, గీత రహస్య తిలక్ ఇలా అన్నారు, "వివిధ వ్యాఖ్యాతలు ఈ పుస్తకంపై అనేక వివరణలు ఇచ్చారు, ఖచ్చితంగా రచయిత లేదా స్వరకర్త ఈ పుస్తకాన్ని వ్రాసి, కూర్చించలేరు, ఎందుకంటే దానిపై చాలా వివరణలు ఇవ్వబడ్డాయి. ఆయనకు ఒక అర్థం, ఒక ఉద్దేశ్యం మాత్రమే ఉండాలి, నేను దానిని కనుగొనడానికి ప్రయత్నించాను". అతను అన్ని యోగాల యొక్క సందేశాన్ని కర్మయోగానికి లేదా చర్య యొక్క యోగకు లొంగిపోవడం యొక్క సందేశాన్ని కనుగొంటాడు, ఏకైక జ్ఞానం యొక్క యోగ (జ్ఞానయోగ లేదా భక్తి).<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/theologyliteratu00orti|title=Theology and Literature Rethinking Reader Responsibility|date=2006|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=9781403982995|editor-last=Ortiz|editor-first=Gaye Williams|edition=1st|location=New York|pages=[https://archive.org/details/theologyliteratu00orti/page/n148 136]–137|editor-last2=Joseph|editor-first2=Clara A.B.|url-access=limited}}</ref> == దానిపై పుస్తకాలు == వివిధ రచయితలు తిలక్ యొక్క ''గీత రహస్య'' ఆధారంగా పుస్తకాలు రాశారు, దానిని ఇతర భాషలలోకి కూడా అనువదించారు. * ''శ్రీ తిలక్ యొక్క గీత-రహస్య లేదా కర్మ-యోగ-శాస్త్రం, మొదలైన వాటి సారాంశం.''<ref name="JOSHĪ1916">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=NI7fMgEACAAJ|title=A Gist of Mr. Tilak's Gita-Rahasya Or Karma-Yoga-Shastra, Etc|last=VĀMANA MALHAR JOSHĪ|year=1916}}</ref> * ''గీత-రహస్య'' లేదా ''జీవితం, జీవనం యొక్క ప్రాథమిక అంశాలు'' <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=j5qSGwAACAAJ|title=Introduction to "The Gita-rahasya": Or "The Fundamentals of Life and Living"|publisher=Kamala Press|year=1936}}</ref> === అనువాదాలు === * [[బెంగాలీ]] ''గీత రహస్య''-[[జ్యోతిరీంద్రనాథ్ ఠాగూర్|జ్యోతిరేంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] * ఉత్తమలాల్ త్రివేది రచించిన [[గుజరాతీ భాష|గుజరాతీ]] ''గీత రహస్య''ఉత్తమ్లాల్ త్రివేది * [[ఆలూరు వెంకటరావు|ఆలూరు వెంకట రావు]] రచించిన [[కన్నడ భాష|కన్నడ]] ''గీత రహస్య'' == మూలాలు == {{Reflist|2}} == బాహ్య లింకులు == * [[iarchive:SrimadBhagavadGitaRahasya-BgTilak-Volumes1And2|''శ్రీమద్ భగవద్గీత రహస్య''-బి. జి. తిలక్-వాల్యూమ్లు 1, 2]] * [https://mr.wikisource.org/wiki/श्रीमद्भवद्गीतारहस्य మరాఠీ వికీసోర్స్ లో శ్రీమద్వదిగితరహాశి] '''''గీత రహస్య''''' లేదా '''''కర్మయోగ శాస్త్రం''''' అని కూడా పిలువబడే '''''శ్రీమద్ భగవద్గీత రహస్య''''', భారతీ య సామాజిక సంస్కర్త, స్వాతంత్ర్య కార్యకర్త బాల్ గంగాధర్ తిలక్ బర్మాలోని [[మాండలే|మండలే]] జైలులో ఉన్నప్పుడు 1915లో రాసిన [[మరాఠీ భాష]] పుస్తకం. ''కర్మ యోగ'' విశ్లేషణ హిందువుల పవిత్ర గ్రంథమైన [[భగవద్గీత]] దాని మూ లాన్ని కనుగొంటుంది.<ref name=":0" /> ఆయన అభిప్రాయం ప్రకారం , భ గవద్గీత వెనుక ఉన్న నిజమైన సందేశం కర్మ సన్యాసం (చర్యలను త్యజించడం ) కంటే ''ని ష్కమ్ కర్మయోగ'' (నిస్వార్థ చర్య), ఇది [[ఆది శంకరాచార్యులు|ఆది శంకర]] తరువాత గీత యొక్క ప్రసిద్ధ సందేశంగా మారింది.<ref name=":1" /> ఆయన త న సిద్ధాంతాన్ని నిర్మించడానికి ఆధారంగా మీమాంస నియమాన్ని తీ కు న్నారు'''''గీత రహస్య''''' లేదా '''''కర్మయోగ శాస్త్రం''''' అని కూడా పిలువబడే '''''శ్రీమద్ భగవద్గీ త రహస్య''''', భారతీయ సామాజిక సంస్కర్త , స్వాతంత్ర్య కా ర్య కర్త బాల్ గంగాధర్ తిలక్ బర్మాలోని [[మాండలే|మండలే]] జైలులో ఉన్నప్పుడు 1915లో రాసిన [[మరాఠీ భాష]] పుస్తకం. ''కర్మ యోగ'' విశ్లేషణ హిం దువుల పవిత్ర గ్రంథమైన [[భగవద్గీత]] దాని మూలాన్ని కనుగొంటుంది.<ref name=":0" /> ఆయన అభిప్రాయం ప్రకారం, భగవద్గీత వెనుక ఉన్న నిజమైన సందేశం కర్మ సన్యాసం (చర్యలను త్యజించడం) కంటే ''నిష్కమ్ కర్మయోగ'' (నిస్వార్థ చర్య), ఇది [[ఆది శంకరాచార్యులు|ఆది శంకర]] తరువాత గీత యొక్క ప్రసిద్ధ సందేశం గా మారింది.<ref name=":1" /> ఆయన తన సిద్ధాంతాన్ని నిర్మించ డానికి ఆధారంగా మీమాంస నియమాన్ని తీసుకున్నారు'''''గీత రహస్య''''' లేదా '''''కర్మయోగ శాస్త్రం''''' అని కూడా పిలువబడే '''''శ్రీమద్ భగవద్గీత రహస్య''''', భారతీయ సామాజిక సంస్కర్త, స్వాతంత్ర్య కార్యకర్త బాల్ గంగాధర్ తిలక్ బర్మాలోని [[మాండలే|మండలే]] జైలులో ఉన్నప్పుడు 19 15లో రాసిన [[మరాఠీ భాష]] పుస్తకం. ''కర్మ యోగ'' విశ్లేషణ హిందువుల పవిత్ర గ్రంథమైన [[భగవద్గీత]] దాని మూలాన్ని కనుగొంటుంది.<ref name=":0" /> ఆయన అభిప్రా యం ప్రకా రం, భగవద్గీత వెనుక ఉన్న నిజమైన సందేశం కర్మ సన్యాసం (చర్యల ను త్యజించడం) కంటే ''నిష్కమ్ కర్మయోగ'' (నిస్వార్థ చర్య), ఇది [[ఆది శంకరాచార్యులు|ఆది శంకర]] తరువాత గీత యొక్క ప్రసిద్ధ సందేశం గా మారింది.<ref name=":1" /> ఆయన తన సిద్ధాంతాన్ని నిర్మించడానికి ఆధారంగా మీమాంస ని యమాన్ని తీసుకున్నారు'''''గీత రహస్య''''' లేదా '''''కర్మయోగ శాస్త్రం''''' అని కూడా పిలువబడే '''''శ్రీమద్ భగవద్గీత రహస్య''''', భారతీయ సామాజిక సంస్కర్త, స్వాతంత్ర్య కార్యకర్త బాల్ గంగాధర్ తిలక్ బర్మాలోని [[మాండలే|మండలే]] జైలులో ఉన్నప్పుడు 1915లో రాసిన [[మరాఠీ భాష]] పుస్తకం. ''కర్మ యోగ'' విశ్లేషణ హిందువుల పవిత్ర గ్రంథమైన [[భగవద్గీత]] దాని మూలాన్ని కనుగొంటుంది.<ref name=":0" /> ఆయన అభిప్రాయం ప్రకారం, భగవద్గీత వెనుక ఉన్న నిజ ''కర్మయోగ'' (నిస్వార్థ చర్య), ఇది [[ఆది శంకరాచార్యులు|ఆది శంకర]] తరువాత గీత యొక్క ప్రసిద్ధ సందేశంగా మారిం ది.<ref name=":1" /> ఆయన తన సిద్ధాంతాన్ని నిర్మించడానికి ఆధారంగా మీ మాంస నియమాన్ని తీసుకున్నారు '''''గీత రహస్య''''' లేదా '''''కర్మయోగ శాస్త్రం''''' అని కూడా పిలువబడే '''''శ్రీమద్ భగవ ద్గీత రహస్య''''', భారతీయ సామాజిక సంస్కర్త, స్వాతంత్ర్య కార్య కర్త బాల్ గంగాధర్ తిలక్ బర్మాలోని [[మాండలే|మండలే]] జైలులో ఉన్నప్పుడు 1915లో రాసి న [[మరాఠీ భాష]] పుస్తకం. ''కర్మ యోగ'' విశ్లేషణ హిందువుల పవిత్ర గ్రంథమైన [[భగవద్గీత]] దాని మూలాన్ని కనుగొంటుంది.<ref name=":0" /> ఆయన అభిప్రాయం ప్రకారం, భగవద్గీత వెనుక ఉన్న నిజమైన సందేశం కర్మ సన్యాసం (చ ర్యలను త్యజించడం) కంటే ''నిష్కమ్ కర్మయోగ'' (నిస్వార్థ చర్య), ఇది [[ఆది శంకరాచార్యులు|ఆది శంకర]] తరువాత గీత యొక్క ప్రసిద్ధ సందేశంగా మారింది.<ref name=":1" /> ఆయన తన సిద్ధాంతాన్ని నిర్మించడానికి ఆధారంగా మీమాంస నియమాన్ని తీసుకున్నారు{{Bal Gangadhar Tilak}}{{Authority control}} [[వర్గం:భగవద్గీత]] ry9n3m7w28y0q20aid3eult8zfwch86 4942890 4942889 2026-08-24T06:50:45Z K.Venkataramana 27319 4942890 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:GitaRahasy1915CoverSideView.png|కుడి|thumb|116x386px<!--native size, do not scale as that just makes it fuzzy!-->|''Shrimad Bhagvad Gita Rahasya'']] '''''గీత రహస్య''''' లేదా '''''కర్మయోగ శాస్త్రం''''' అని కూడా పిలువబడే '''''శ్రీమద్ భగవద్గీత రహస్య''''', భారతీయ సామాజిక సంస్కర్త, స్వాతంత్ర్య కార్యకర్త బాల్ గంగాధర్ తిలక్ బర్మాలోని [[మాండలే|మండలే]] జైలులో ఉన్నప్పుడు 1915లో రాసిన [[మరాఠీ భాష]] పుస్తకం. ''కర్మ యోగ'' విశ్లేషణ హిందువుల పవిత్ర గ్రంథమైన [[భగవద్గీత]] దాని మూలాన్ని కనుగొంటుంది.<ref name=":0">{{Cite web|title=Bal Gangadhar Tilak|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/595729/Bal-Gangadhar-Tilak|access-date=10 June 2014|website=www.britannica.com|publisher=Encyclopædia Britannica}}</ref> ఆయన అభిప్రాయం ప్రకారం, భగవద్గీత వెనుక ఉన్న నిజమైన సందేశం కర్మ సన్యాసం (చర్యలను త్యజించడం) కంటే ''నిష్కమ్ కర్మయోగ'' (నిస్వార్థ చర్య), ఇది [[ఆది శంకరాచార్యులు|ఆది శంకర]] తరువాత గీత యొక్క ప్రసిద్ధ సందేశంగా మారింది.<ref name=":1">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Xa8cD95Mt4YC&pg=PA163|title=Reading Gandhi|last=Mishra, Anil|publisher=Pearson Education India|year=2012|isbn=978-8131799642|pages=163}}</ref> ఆయన తన సిద్ధాంతాన్ని నిర్మించడానికి ఆధారంగా మీమాంస నియమాన్ని తీసుకున్నారు. .<ref name="Datta1988">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zB4n3MVozbUC&pg=PA1423|title=Encyclopaedia of Indian Literature: devraj to jyoti|last=Amaresh Datta|publisher=Sahitya Akademi|year=1988|isbn=978-81-260-1194-0|pages=1423–}}</ref> == చరిత్ర, సారాంశం == ఈ పుస్తకం రెండు భాగాలుగా ఉంటుంది. మొదటి భాగం తాత్విక వివరణ, రెండవ భాగంలో గీత, దాని అనువాదం, వ్యాఖ్యానం ఉంటాయి.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/SrimadBhagavadGitaRahasya-BgTilak-Volumes1And2|title=Gita Rahasya - volumes 1 and 2|last=Tilak|first=Bal Gangadhar|publisher=R. B. Tilak|access-date=28 June 2018}}</ref> ఈ పుస్తకాన్ని 1908 నుండి 1914 వరకు మండలే జైలులో ఉన్నప్పుడు తిలక్ తన చేతివ్రాతతో పెన్సిల్ లో రాశాడు. 400 కంటే ఎక్కువ పేజీల స్క్రిప్ట్ నాలుగు నెలల కన్నా తక్కువ సమయంలో వ్రాసాడు, అందువల్ల ఇది "విశేషమైన విజయం" గా పరిగణించబడుతుంది.<ref name="Datta">{{Cite book|title=Encyclopaedia of Indian Literature: Vol 2|last=Amaresh Datta|publisher=[[Sahitya Akademi]]|year=1988|isbn=978-8126011940|pages=1423}}</ref> ఆయన పదవీకాలం ప్రారంభ సంవత్సరాల్లో రచన పూర్తయినప్పటికీ, ఆయన [[పూణే|పూనా]] తిరిగి వచ్చినప్పుడు మాత్రమే 1915లో ఈ పుస్తకం ప్రచురించబడింది.<ref name="Wolpert">{{Cite book|url=https://archive.org/details/tilakgokhalerevo0000wolp|title=Tilak and Gokhale: Revolution and Reform in the Making of Modern India|last=Stanley A. Wolpert|publisher=University of California Press|year=1962|pages=[https://archive.org/details/tilakgokhalerevo0000wolp/page/263 263]|author-link=Stanley Wolpert|url-access=registration}}</ref> చర్య నిస్వార్థంగా, వ్యక్తిగత ఆసక్తి లేదా ఉద్దేశ్యం లేకుండా ఉన్నంత వరకు, క్రియాశీల సూత్రం లేదా చర్యకు నైతిక బాధ్యతను ఆయన సమర్థించారు.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/hindunationalism00chet|title=Hindu Nationalism Origins, Ideologies and Modern Myths.|last=Bhatt|first=Chetan|date=2001|publisher=Berg Publishers|isbn=9781845209865|location=Oxford|page=[https://archive.org/details/hindunationalism00chet/page/34 34]|url-access=registration}}</ref> ఆయనపై ఒక ప్రసంగంలో, గీత రహస్య తిలక్ ఇలా అన్నారు, "వివిధ వ్యాఖ్యాతలు ఈ పుస్తకంపై అనేక వివరణలు ఇచ్చారు, ఖచ్చితంగా రచయిత లేదా స్వరకర్త ఈ పుస్తకాన్ని వ్రాసి, కూర్చించలేరు, ఎందుకంటే దానిపై చాలా వివరణలు ఇవ్వబడ్డాయి. ఆయనకు ఒక అర్థం, ఒక ఉద్దేశ్యం మాత్రమే ఉండాలి, నేను దానిని కనుగొనడానికి ప్రయత్నించాను". అతను అన్ని యోగాల యొక్క సందేశాన్ని కర్మయోగానికి లేదా చర్య యొక్క యోగకు లొంగిపోవడం యొక్క సందేశాన్ని కనుగొంటాడు, ఏకైక జ్ఞానం యొక్క యోగ (జ్ఞానయోగ లేదా భక్తి).<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/theologyliteratu00orti|title=Theology and Literature Rethinking Reader Responsibility|date=2006|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=9781403982995|editor-last=Ortiz|editor-first=Gaye Williams|edition=1st|location=New York|pages=[https://archive.org/details/theologyliteratu00orti/page/n148 136]–137|editor-last2=Joseph|editor-first2=Clara A.B.|url-access=limited}}</ref> == దానిపై పుస్తకాలు == వివిధ రచయితలు తిలక్ యొక్క ''గీత రహస్య'' ఆధారంగా పుస్తకాలు రాశారు, దానిని ఇతర భాషలలోకి కూడా అనువదించారు. * ''శ్రీ తిలక్ యొక్క గీత-రహస్య లేదా కర్మ-యోగ-శాస్త్రం, మొదలైన వాటి సారాంశం.''<ref name="JOSHĪ1916">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=NI7fMgEACAAJ|title=A Gist of Mr. Tilak's Gita-Rahasya Or Karma-Yoga-Shastra, Etc|last=VĀMANA MALHAR JOSHĪ|year=1916}}</ref> * ''గీత-రహస్య'' లేదా ''జీవితం, జీవనం యొక్క ప్రాథమిక అంశాలు'' <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=j5qSGwAACAAJ|title=Introduction to "The Gita-rahasya": Or "The Fundamentals of Life and Living"|publisher=Kamala Press|year=1936}}</ref> === అనువాదాలు === * [[బెంగాలీ]] ''గీత రహస్య''-[[జ్యోతిరీంద్రనాథ్ ఠాగూర్|జ్యోతిరేంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] * ఉత్తమలాల్ త్రివేది రచించిన [[గుజరాతీ భాష|గుజరాతీ]] ''గీత రహస్య''ఉత్తమ్లాల్ త్రివేది * [[ఆలూరు వెంకటరావు|ఆలూరు వెంకట రావు]] రచించిన [[కన్నడ భాష|కన్నడ]] ''గీత రహస్య'' == మూలాలు == {{Reflist|2}} == బాహ్య లింకులు == * [[iarchive:SrimadBhagavadGitaRahasya-BgTilak-Volumes1And2|''శ్రీమద్ భగవద్గీత రహస్య''-బి. జి. తిలక్-వాల్యూమ్లు 1, 2]] * [https://mr.wikisource.org/wiki/श्रीमद्भवद्गीतारहस्य మరాఠీ వికీసోర్స్ లో శ్రీమద్వదిగితరహాశి] {{Authority control}} [[వర్గం:భగవద్గీత]] pc1jyajkugyz7r544j130zr4fptd39w 4942891 4942890 2026-08-24T06:51:40Z K.Venkataramana 27319 4942891 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:GitaRahasy1915CoverSideView.png|కుడి|thumb|116x386px<!--native size, do not scale as that just makes it fuzzy!-->|''Shrimad Bhagvad Gita Rahasya'']] '''''గీత రహస్య''''' లేదా '''''కర్మయోగ శాస్త్రం''''' అని కూడా పిలువబడే '''''శ్రీమద్ భగవద్గీత రహస్య''''', భారతీయ సామాజిక సంస్కర్త, స్వాతంత్ర్య కార్యకర్త [[బాలగంగాధర తిలక్|బాల్ గంగాధర్ తిలక్]] బర్మాలోని [[మాండలే|మండలే]] జైలులో ఉన్నప్పుడు 1915లో రాసిన [[మరాఠీ భాష]] పుస్తకం. ''కర్మ యోగ'' విశ్లేషణ హిందువుల పవిత్ర గ్రంథమైన [[భగవద్గీత]] దాని మూలాన్ని కనుగొంటుంది.<ref name=":0">{{Cite web|title=Bal Gangadhar Tilak|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/595729/Bal-Gangadhar-Tilak|access-date=10 June 2014|website=www.britannica.com|publisher=Encyclopædia Britannica}}</ref> ఆయన అభిప్రాయం ప్రకారం, భగవద్గీత వెనుక ఉన్న నిజమైన సందేశం కర్మ సన్యాసం (చర్యలను త్యజించడం) కంటే ''నిష్కమ్ కర్మయోగ'' (నిస్వార్థ చర్య), ఇది [[ఆది శంకరాచార్యులు|ఆది శంకర]] తరువాత గీత యొక్క ప్రసిద్ధ సందేశంగా మారింది.<ref name=":1">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Xa8cD95Mt4YC&pg=PA163|title=Reading Gandhi|last=Mishra, Anil|publisher=Pearson Education India|year=2012|isbn=978-8131799642|pages=163}}</ref> ఆయన తన సిద్ధాంతాన్ని నిర్మించడానికి ఆధారంగా మీమాంస నియమాన్ని తీసుకున్నారు. .<ref name="Datta1988">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zB4n3MVozbUC&pg=PA1423|title=Encyclopaedia of Indian Literature: devraj to jyoti|last=Amaresh Datta|publisher=Sahitya Akademi|year=1988|isbn=978-81-260-1194-0|pages=1423–}}</ref> == చరిత్ర, సారాంశం == ఈ పుస్తకం రెండు భాగాలుగా ఉంటుంది. మొదటి భాగం తాత్విక వివరణ, రెండవ భాగంలో గీత, దాని అనువాదం, వ్యాఖ్యానం ఉంటాయి.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/SrimadBhagavadGitaRahasya-BgTilak-Volumes1And2|title=Gita Rahasya - volumes 1 and 2|last=Tilak|first=Bal Gangadhar|publisher=R. B. Tilak|access-date=28 June 2018}}</ref> ఈ పుస్తకాన్ని 1908 నుండి 1914 వరకు మండలే జైలులో ఉన్నప్పుడు తిలక్ తన చేతివ్రాతతో పెన్సిల్ లో రాశాడు. 400 కంటే ఎక్కువ పేజీల స్క్రిప్ట్ నాలుగు నెలల కన్నా తక్కువ సమయంలో వ్రాసాడు, అందువల్ల ఇది "విశేషమైన విజయం" గా పరిగణించబడుతుంది.<ref name="Datta">{{Cite book|title=Encyclopaedia of Indian Literature: Vol 2|last=Amaresh Datta|publisher=[[Sahitya Akademi]]|year=1988|isbn=978-8126011940|pages=1423}}</ref> ఆయన పదవీకాలం ప్రారంభ సంవత్సరాల్లో రచన పూర్తయినప్పటికీ, ఆయన [[పూణే|పూనా]] తిరిగి వచ్చినప్పుడు మాత్రమే 1915లో ఈ పుస్తకం ప్రచురించబడింది.<ref name="Wolpert">{{Cite book|url=https://archive.org/details/tilakgokhalerevo0000wolp|title=Tilak and Gokhale: Revolution and Reform in the Making of Modern India|last=Stanley A. Wolpert|publisher=University of California Press|year=1962|pages=[https://archive.org/details/tilakgokhalerevo0000wolp/page/263 263]|author-link=Stanley Wolpert|url-access=registration}}</ref> చర్య నిస్వార్థంగా, వ్యక్తిగత ఆసక్తి లేదా ఉద్దేశ్యం లేకుండా ఉన్నంత వరకు, క్రియాశీల సూత్రం లేదా చర్యకు నైతిక బాధ్యతను ఆయన సమర్థించారు.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/hindunationalism00chet|title=Hindu Nationalism Origins, Ideologies and Modern Myths.|last=Bhatt|first=Chetan|date=2001|publisher=Berg Publishers|isbn=9781845209865|location=Oxford|page=[https://archive.org/details/hindunationalism00chet/page/34 34]|url-access=registration}}</ref> ఆయనపై ఒక ప్రసంగంలో, గీత రహస్య తిలక్ ఇలా అన్నారు, "వివిధ వ్యాఖ్యాతలు ఈ పుస్తకంపై అనేక వివరణలు ఇచ్చారు, ఖచ్చితంగా రచయిత లేదా స్వరకర్త ఈ పుస్తకాన్ని వ్రాసి, కూర్చించలేరు, ఎందుకంటే దానిపై చాలా వివరణలు ఇవ్వబడ్డాయి. ఆయనకు ఒక అర్థం, ఒక ఉద్దేశ్యం మాత్రమే ఉండాలి, నేను దానిని కనుగొనడానికి ప్రయత్నించాను". అతను అన్ని యోగాల యొక్క సందేశాన్ని కర్మయోగానికి లేదా చర్య యొక్క యోగకు లొంగిపోవడం యొక్క సందేశాన్ని కనుగొంటాడు, ఏకైక జ్ఞానం యొక్క యోగ (జ్ఞానయోగ లేదా భక్తి).<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/theologyliteratu00orti|title=Theology and Literature Rethinking Reader Responsibility|date=2006|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=9781403982995|editor-last=Ortiz|editor-first=Gaye Williams|edition=1st|location=New York|pages=[https://archive.org/details/theologyliteratu00orti/page/n148 136]–137|editor-last2=Joseph|editor-first2=Clara A.B.|url-access=limited}}</ref> == దానిపై పుస్తకాలు == వివిధ రచయితలు తిలక్ యొక్క ''గీత రహస్య'' ఆధారంగా పుస్తకాలు రాశారు, దానిని ఇతర భాషలలోకి కూడా అనువదించారు. * ''శ్రీ తిలక్ యొక్క గీత-రహస్య లేదా కర్మ-యోగ-శాస్త్రం, మొదలైన వాటి సారాంశం.''<ref name="JOSHĪ1916">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=NI7fMgEACAAJ|title=A Gist of Mr. Tilak's Gita-Rahasya Or Karma-Yoga-Shastra, Etc|last=VĀMANA MALHAR JOSHĪ|year=1916}}</ref> * ''గీత-రహస్య'' లేదా ''జీవితం, జీవనం యొక్క ప్రాథమిక అంశాలు'' <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=j5qSGwAACAAJ|title=Introduction to "The Gita-rahasya": Or "The Fundamentals of Life and Living"|publisher=Kamala Press|year=1936}}</ref> === అనువాదాలు === * [[బెంగాలీ]] ''గీత రహస్య''-[[జ్యోతిరీంద్రనాథ్ ఠాగూర్|జ్యోతిరేంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] * ఉత్తమలాల్ త్రివేది రచించిన [[గుజరాతీ భాష|గుజరాతీ]] ''గీత రహస్య''ఉత్తమ్లాల్ త్రివేది * [[ఆలూరు వెంకటరావు|ఆలూరు వెంకట రావు]] రచించిన [[కన్నడ భాష|కన్నడ]] ''గీత రహస్య'' == మూలాలు == {{Reflist|2}} == బాహ్య లింకులు == * [[iarchive:SrimadBhagavadGitaRahasya-BgTilak-Volumes1And2|''శ్రీమద్ భగవద్గీత రహస్య''-బి. జి. తిలక్-వాల్యూమ్లు 1, 2]] * [https://mr.wikisource.org/wiki/श्रीमद्भवद्गीतारहस्य మరాఠీ వికీసోర్స్ లో శ్రీమద్వదిగితరహాశి] {{Authority control}} [[వర్గం:భగవద్గీత]] gu6wxwdza3cjs13ov027ikjjiudup9i 4942894 4942891 2026-08-24T07:09:22Z రవిచంద్ర 3079 4942894 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:GitaRahasy1915CoverSideView.png|కుడి|thumb|116x386px<!--native size, do not scale as that just makes it fuzzy!-->|''Shrimad Bhagvad Gita Rahasya'']] '''''గీత రహస్య''''' లేదా '''''కర్మయోగ శాస్త్రం''''' అని కూడా పిలువబడే '''''శ్రీమద్ భగవద్గీత రహస్య''''', భారతీయ సామాజిక సంస్కర్త, స్వాతంత్ర్య కార్యకర్త [[బాలగంగాధర తిలక్|బాల్ గంగాధర్ తిలక్]] బర్మాలోని [[మాండలే|మండలే]] జైలులో ఉన్నప్పుడు 1915లో రాసిన [[మరాఠీ భాష]] పుస్తకం. ''కర్మ యోగ'' విశ్లేషణ హిందువుల పవిత్ర గ్రంథమైన [[భగవద్గీత]] దాని మూలాన్ని కనుగొంటుంది.<ref name=":0">{{Cite web|title=Bal Gangadhar Tilak|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/595729/Bal-Gangadhar-Tilak|access-date=10 June 2014|website=www.britannica.com|publisher=Encyclopædia Britannica}}</ref> ఆయన అభిప్రాయం ప్రకారం, భగవద్గీత వెనుక ఉన్న నిజమైన సందేశం కర్మ సన్యాసం (చర్యలను త్యజించడం) కంటే ''నిష్కమ్ కర్మయోగ'' (నిస్వార్థ చర్య), ఇది [[ఆది శంకరాచార్యులు|ఆది శంకర]] తరువాత గీత యొక్క ప్రసిద్ధ సందేశంగా మారింది.<ref name=":1">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Xa8cD95Mt4YC&pg=PA163|title=Reading Gandhi|last=Mishra, Anil|publisher=Pearson Education India|year=2012|isbn=978-8131799642|pages=163}}</ref> ఆయన తన సిద్ధాంతాన్ని నిర్మించడానికి ఆధారంగా మీమాంస నియమాన్ని తీసుకున్నారు.<ref name="Datta1988">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zB4n3MVozbUC&pg=PA1423|title=Encyclopaedia of Indian Literature: devraj to jyoti|last=Amaresh Datta|publisher=Sahitya Akademi|year=1988|isbn=978-81-260-1194-0|pages=1423–}}</ref> == చరిత్ర, సారాంశం == ఈ పుస్తకం రెండు భాగాలుగా ఉంటుంది. మొదటి భాగం తాత్విక వివరణ, రెండవ భాగంలో గీత, దాని అనువాదం, వ్యాఖ్యానం ఉంటాయి.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/SrimadBhagavadGitaRahasya-BgTilak-Volumes1And2|title=Gita Rahasya - volumes 1 and 2|last=Tilak|first=Bal Gangadhar|publisher=R. B. Tilak|access-date=28 June 2018}}</ref> ఈ పుస్తకాన్ని 1908 నుండి 1914 వరకు మండలే జైలులో ఉన్నప్పుడు తిలక్ తన చేతివ్రాతతో పెన్సిల్ లో రాశాడు. ఇందులో విశేషం ఏమిటంటే 400 కంటే ఎక్కువ పేజీల స్క్రిప్ట్ నాలుగు నెలల కన్నా తక్కువ సమయంలో వ్రాసాడు.<ref name="Datta">{{Cite book|title=Encyclopaedia of Indian Literature: Vol 2|last=Amaresh Datta|publisher=[[Sahitya Akademi]]|year=1988|isbn=978-8126011940|pages=1423}}</ref> ఆయన పదవీకాలం ప్రారంభ సంవత్సరాల్లో రచన పూర్తయినప్పటికీ, ఆయన [[పూణే|పూనా]] తిరిగి వచ్చినప్పుడు మాత్రమే 1915లో ఈ పుస్తకం ప్రచురించబడింది.<ref name="Wolpert">{{Cite book|url=https://archive.org/details/tilakgokhalerevo0000wolp|title=Tilak and Gokhale: Revolution and Reform in the Making of Modern India|last=Stanley A. Wolpert|publisher=University of California Press|year=1962|pages=[https://archive.org/details/tilakgokhalerevo0000wolp/page/263 263]|author-link=Stanley Wolpert|url-access=registration}}</ref> చర్య నిస్వార్థంగా, వ్యక్తిగత ఆసక్తి లేదా ఉద్దేశ్యం లేకుండా ఉన్నంత వరకు, క్రియాశీల సూత్రం లేదా చర్యకు నైతిక బాధ్యతను ఆయన సమర్థించారు.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/hindunationalism00chet|title=Hindu Nationalism Origins, Ideologies and Modern Myths.|last=Bhatt|first=Chetan|date=2001|publisher=Berg Publishers|isbn=9781845209865|location=Oxford|page=[https://archive.org/details/hindunationalism00chet/page/34 34]|url-access=registration}}</ref> ఆయనపై ఒక ప్రసంగంలో తిలక్ ఇలా అన్నారు, "వివిధ వ్యాఖ్యాతలు ఈ పుస్తకంపై అనేక వివరణలు ఇచ్చారు, ఖచ్చితంగా రచయిత లేదా స్వరకర్త ఈ పుస్తకాన్ని వ్రాసి, కూర్చించలేరు, ఎందుకంటే దానిపై చాలా వివరణలు ఇవ్వబడ్డాయి. ఆయనకు ఒక అర్థం, ఒక ఉద్దేశ్యం మాత్రమే ఉండాలి, నేను దానిని కనుగొనడానికి ప్రయత్నించాను". అతను అన్ని యోగాల యొక్క సందేశాన్ని కర్మయోగానికి లేదా చర్య యొక్క యోగకు లొంగిపోవడం యొక్క సందేశాన్ని కనుగొంటాడు, ఏకైక జ్ఞానం యొక్క యోగ (జ్ఞానయోగ లేదా భక్తి).<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/theologyliteratu00orti|title=Theology and Literature Rethinking Reader Responsibility|date=2006|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=9781403982995|editor-last=Ortiz|editor-first=Gaye Williams|edition=1st|location=New York|pages=[https://archive.org/details/theologyliteratu00orti/page/n148 136]–137|editor-last2=Joseph|editor-first2=Clara A.B.|url-access=limited}}</ref> == దానిపై పుస్తకాలు == వివిధ రచయితలు తిలక్ ''గీత రహస్య'' ఆధారంగా పుస్తకాలు రాశారు, దానిని ఇతర భాషలలోకి కూడా అనువదించారు. * ''శ్రీ తిలక్ యొక్క గీత-రహస్య లేదా కర్మ-యోగ-శాస్త్రం, మొదలైన వాటి సారాంశం.''<ref name="JOSHĪ1916">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=NI7fMgEACAAJ|title=A Gist of Mr. Tilak's Gita-Rahasya Or Karma-Yoga-Shastra, Etc|last=VĀMANA MALHAR JOSHĪ|year=1916}}</ref> * ''గీత-రహస్య'' లేదా ''జీవితం, జీవనం యొక్క ప్రాథమిక అంశాలు'' <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=j5qSGwAACAAJ|title=Introduction to "The Gita-rahasya": Or "The Fundamentals of Life and Living"|publisher=Kamala Press|year=1936}}</ref> === అనువాదాలు === * [[బెంగాలీ]] ''గీత రహస్య''-[[జ్యోతిరీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] * ఉత్తమలాల్ త్రివేది రచించిన [[గుజరాతీ భాష|గుజరాతీ]] ''గీత రహస్య''ఉత్తమ్లాల్ త్రివేది * [[ఆలూరు వెంకటరావు]] రచించిన [[కన్నడ భాష|కన్నడ]] ''గీత రహస్య'' == మూలాలు == {{Reflist|2}} == బాహ్య లింకులు == * [[iarchive:SrimadBhagavadGitaRahasya-BgTilak-Volumes1And2|''శ్రీమద్ భగవద్గీత రహస్య''-బి. జి. తిలక్-వాల్యూములు 1, 2]] * [https://mr.wikisource.org/wiki/श्रीमद्भवद्गीतारहस्य మరాఠీ వికీసోర్స్ లో శ్రీమద్వదిగితరహాశి] {{Authority control}} [[వర్గం:భగవద్గీత]] r2m5gsxqouro3dhob4wd7dy7dznmrsp 0 507675 4942893 2026-08-24T07:02:13Z K.Venkataramana 27319 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox settlement | name = పానిహాటి | other_name = | nickname = | settlement_type = నగరం | image_skyline = Barrackpore Trunk Road - Panihati - North 24 Parganas 2012-04-11 9471.JPG | image_alt = | image_caption = పానిహాటిలోని బరాక్‌పూర్ ట్రంక్ రోడ్|బీ.టి. రోడ్...' 4942893 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = పానిహాటి | other_name = | nickname = | settlement_type = నగరం | image_skyline = Barrackpore Trunk Road - Panihati - North 24 Parganas 2012-04-11 9471.JPG | image_alt = | image_caption = పానిహాటిలోని [[బరాక్‌పూర్ ట్రంక్ రోడ్|బీ.టి. రోడ్]] | pushpin_map = India West Bengal#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = భారతదేశంలోని పశ్చిమ బెంగాల్‌లో స్థానం | coordinates = {{coord|22.69|N|88.37|E|display=inline,title}} | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = [[పశ్చిమ బెంగాల్]] | subdivision_type2 = [[పశ్చిమ బెంగాల్ పరిపాలనా విభాగాలు|విభాగం]] | subdivision_name2 = [[ప్రెసిడెన్సీ విభాగం|ప్రెసిడెన్సీ]] | subdivision_type3 = [[పశ్చిమ బెంగాల్ జిల్లాల జాబితా|జిల్లా]] | subdivision_name3 = [[ఉత్తర 24 పరగణాల జిల్లా|ఉత్తర 24 పరగణాలు]] | established_title = <!-- స్థాపించబడింది --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = [[భారతదేశ పురపాలక సంస్థలు|పురపాలక సంఘం]] | governing_body = పానిహాటి పురపాలక సంఘం | leader_title = ఛైర్మన్ | leader_name = సోమనాథ్ దే | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 19.38 | elevation_footnotes = | elevation_m = 13 | population_total = 377,347 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = భాషలు | demographics1_title1 = అధికారిక | demographics1_info1 = [[బెంగాలీ భాష|బెంగాలీ]], [[ఆంగ్ల భాష|ఆంగ్లం]] | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక సమయం|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[పోస్టల్ ఇండెక్స్ నంబర్|పిన్ కోడ్]] | postal_code = 700109, 700110, 700111, 700112, 700113, 700114, 700115 | area_code_type = టెలిఫోన్ కోడ్ | area_code = +91 33 | registration_plate = WB | blank1_name_sec1 = [[లోక్‌సభ]] నియోజకవర్గం | blank1_info_sec1 = [[దమ్ దమ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|దమ్ దమ్]] | blank2_name_sec1 = [[విధానసభ]] నియోజకవర్గం | blank2_info_sec1 = [[పానిహాటి విధానసభ నియోజకవర్గం|పానిహాటి]] | website = {{URL|https://panihatimunicipality.in}} | footnotes = }} '''పానిహాటి''' [[పశ్చిమ బెంగాల్]] రాష్ట్రంలోని [[ఉత్తర 24 పరగణాల జిల్లా]]లో ఉన్న నగరం, పురపాలక సంఘం. ఇది [[కోల్‌కతా మహానగర అభివృద్ధి ప్రాధికార సంస్థ]] (కెఎమ్‌డిఎ) పరిధిలోని ప్రాంతంలో భాగం.<ref>{{cite web| url =http://www.cmdaonline.com/kma.html| title =Base Map of Kolkata Metropolitan area| access-date =2007-09-03| publisher =Kolkata Metropolitan Development Authority| url-status =dead| archive-url =https://web.archive.org/web/20070928000049/http://www.cmdaonline.com/kma.html| archive-date =2007-09-28}}</ref> ==చరిత్ర== 13వ శతాబ్దంలో దేగంగాకు చెందిన మహారాజా చంద్రకేతు పానిహాటిలో ఒక ''గఢ్'' (కోట)ను స్థాపించాడని ఒక పురాణ విశ్వాసం ఉంది. ఈ కోటకు భవానీ దేవతతో సంబంధం ఉంది. నదీ రవాణా ప్రధాన సమాచార సాధనంగా ఉన్న తొలినాళ్లలో పానిహాటి ప్రధాన వ్యాపార, వాణిజ్య కేంద్రంగా ఉండేది. అప్పట్లో దీనిని పణ్యహాటి (వస్తువుల విపణి) అని పిలిచేవారు. పణ్యహాటిక్ అనే పదం నుంచే ఈ పేరు వచ్చిందని పండితులు భావిస్తున్నారు. పానిహాటి గురించి అనేక [[వైష్ణవ పదావళి]] సాహిత్య గ్రంథాలలో ప్రస్తావన ఉంది. వాటిలో 16వ శతాబ్దానికి చెందిన జయానంద, లోచన్‌దాస్‌ల ''చైతన్య మంగళ కావ్య'', 1548లో బృందాబన్ దాస్ రాసిన ''శ్రీ చైతన్య భాగవత్'', నిత్యానంద రాసిన ''బాన్సీ బిస్తర్'', దేవకీ నందన్ రాసిన ''వైష్ణవ నామదేవ'', 1580–1610 మధ్య కృష్ణదాస్ కబీరాజ్ రాసిన ''శ్రీ చైతన్య చరితామృతం'', ''భక్తి రత్నాకర్'', ''చైతన్య చంద్రోదయ్'' ఉన్నాయి.<ref>{{cite web | url = [http://panihatimunicipality.in/html/origin-name.html](http://panihatimunicipality.in/html/origin-name.html) | title = Panihati Municipality | work = Historical background | publisher = PM | access-date = 25 June 2018}}</ref> పానిహాటి పురపాలక సంఘాన్ని 1900లో స్థాపించారు.<ref name=municipality>{{cite web | url = [http://barrackpore.gov.in/HTM/sdobkp_Panihati%20Municipality.htm](http://barrackpore.gov.in/HTM/sdobkp_Panihati%20Municipality.htm) | title = Panihati Municipality | publisher = Barrackpore administration | access-date = 25 June 2018}}</ref> [[పురి (నగరం)|పురి]]కి వెళ్తూ శ్రీ [[చైతన్య మహాప్రభు]] ఈ ప్రదేశాన్ని సందర్శించాడని, తరువాత ఆయన సన్నిహిత సహచరుడు [[నిత్యానంద]] కూడా ఇక్కడికి వచ్చాడని చెబుతారు. అందువల్ల [[గౌడీయ వైష్ణవులు]] ఈ ప్రాంతాన్ని పవిత్రమైనదిగా భావిస్తారు. గాంధీ మెమోరియల్ ఆశ్రమం లేదా ''సోదేపూర్ ఖాదీ ప్రతిష్ఠాన్''ను సతీశ్ చంద్ర దాస్‌గుప్తా 1921లో పానిహాటిలో స్థాపించాడు. [[మహాత్మా గాంధీ]] 1939, 1945, 1946, 1947 సంవత్సరాలలో అనేకసార్లు ఈ ప్రదేశాన్ని సందర్శించి అక్కడ బస చేశాడు.<ref>{{Cite web|title=Gandhi Memorial Asram|url=https://wbhc.in/home/place_details/NWQyMTJmZWYxMDllZTczMDcxNmM2M2NjYmViZDZmOWNjM2U3NmNkZjJhOTIwZTgxNjI3ZjY5ZWIwYWQ1MzE0NWExNDcyNTJmMWI4YmQyYzk0ODg3YTZkNDlmNWJmZTNjYWI5NWMyMmM2MmFjMTZkMGRlZjY3YzQyMDFmZmE5MWFqVEtYdzZjdFJBSEhYYXhkL2phYXJaMXF4UzU5RnAycGQ1aFJqUlNDRTBzPQ==|access-date=2021-08-29|website=West Bengal Heritage Commission|language=en-IN}}</ref><ref>{{Cite web|title=:: Welcome to Panihati Municipality ::|url=https://panihatimunicipality.in/html/m-gandhi.html|access-date=2021-08-29|website=panihatimunicipality.in}}</ref> ==భౌగోళికం== {{OSM Location map | width=300| height=330| zoom=11 | coord={{coord|22|41|47|N|88|24|32|E}}| float=left|caption='''ఉత్తర 24 పరగణాల జిల్లాలోని బరాక్‌పూర్ ఉపవిభాగం దక్షిణ భాగంలో నగరాలు, పట్టణాలు'''<br/>M: పురపాలక నగరం/పట్టణం, CT: జనగణన పట్టణం,<br/> N: పరిసర ప్రాంతం/పరిపాలనా ప్రదేశం<br/>చిన్న పటంలోని స్థల పరిమితుల కారణంగా, పెద్ద పటంలో వాస్తవ స్థానాలు కొద్దిగా మారవచ్చు | minimap = file| mini-file = India West Bengal adm location map.svg | mini-width = 103 | mini-height = 158 | minipog-x = 66 | minipog-y = 120 | scalemark = 110 | minimap-boxwidth=12|nolabels=1 |mark-coord1={{coord|22|46|24|N|88|21|49|E}} | label-pos1=left|label1=బరాక్‌పూర్| numbered1=M | mark-title1=[[బరాక్‌పూర్]] (M)|label-color1=#800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#800000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|22|45|35|N|88|21|30|E}} | label-pos2=left|label2=బరాక్‌పూర్ |labela2=కంటోన్మెంట్| mark-title2=[[బరాక్‌పూర్ కంటోన్మెంట్|బరాక్‌పూర్ కంటోన్మెంట్]]| numbered2=0| shape-color2=#AA6666|label-offset-y2=-2 |mark-coord3={{coord|22|45|16|N|88|23|24|E}} | label-pos3=right|label3=చక్ కంథాలియా| numbered3=CT| mark-title3=[[చక్ కంథాలియా]] (CT)|shape-color3=#A40000 |mark-coord4={{coord|22|44|52|N|88|24|31|E}} | label-pos4=right|label4=రుయియా| numbered4=CT| mark-title4=[[రుయియా]] (CT)|shape-color4=#A40000 |mark-coord5={{coord|22|44|12|N|88|23|38|E}} | label-pos5=right|label5=పటులియా| numbered5=CT | mark-title5=[[పటులియా]] (CT)|shape-color5=#A40000 |mark-coord6={{coord|22|43|48|N|88|23|38|E}} | label-pos6=right|label6=బందీపూర్| numbered6=CT| mark-title6=[[బందీపూర్, ఉత్తర 24 పరగణాలు|బందీపూర్]] (CT)|shape-color6=#A40000 |mark-coord7={{coord|22|44|14|N|88|22|12|E}} | label-pos7=left|label7=టిటాగఢ్| numbered7=M | mark-title7=[[టిటాగఢ్]] (M)|shape-color7=#800000 |mark-coord8={{coord|22|43|10|N|88|22|1|E}} | label-pos8=left|label8=ఖర్దహా| numbered8=M| mark-title8=[[ఖర్దహా]] (M) |mark-coord9={{coord|22|41|31|N|88|22|12|E}} | label-pos9=right|label9=పానిహాటి| numbered9=M| mark-title9=పానిహాటి (M)||shape-color9=black| label-size9=13|label-color9=black <!-- వ్యాస విషయాన్ని నలుపు రంగులతో ప్రత్యేకంగా చూపించండి --> |mark-coord10={{coord|22|41|57|N|88|24|32|E}} | label-pos10=right|label10=ఘోలా| numbered10=N| mark-title10=[[ఘోలా, ఉత్తర 24 పరగణాలు|ఘోలా]] (N)| shape-color10=#C42222 |mark-coord11={{coord|22|42|28|N|88|24|41|E}} | label-pos11=top|label11=బిల్కందా| numbered11=CT| mark-title11=[[బిల్కందా]] (CT)|shape-color11=#A40000 |mark-coord12={{coord|22|41|30|N|88|25|12|E}} | label-pos12=right|label12=మురగచ్ఛా| numbered12=CT| mark-title12=[[మురగచ్ఛా]] (CT)|shape-color12=#A40000 |mark-coord13={{coord|22|42|41|N|88|26|0|E}} | label-pos13=right|label13=తల్బంధా| numbered13=CT| mark-title13=[[తల్బంధా]] (CT)|shape-color13=#A40000 |mark-coord14={{coord|22|41|3|N|88|26|5|E}} | label-pos14=left|label14=చంద్‌పూర్| numbered14=CT| mark-title14=[[చంద్‌పూర్, ఘోలా|చంద్‌పూర్]] (CT)|shape-color14=#A40000 |mark-coord15={{coord|22|40|24|N|88|24|53|E}} | label-pos15=left|label15=తేఘరి| numbered15=CT| mark-title15=[[తేఘరి]] (CT)|shape-color15=#A40000 |mark-coord16={{coord|22|42|7|N|88|23|22|E}} | label-pos16=left|label16=సోదేపూర్| numbered16=N| mark-title16=[[సోదేపూర్]] (N)| shape-color16=#C42222 |mark-coord17={{coord|22|40|48|N|88|22|48|E}} | label-pos17=left|label17=అగర్‌పారా| numbered17=N| mark-title17=[[అగర్‌పారా]] (N)|shape-color17=#C42222 |mark-coord18={{coord|22|42|15|N|88|26|25|E}} | label-pos18=right|label18=న్యూ బరాక్‌పూర్| numbered18=M| mark-title18=[[న్యూ బరాక్‌పూర్]] (M)| |mark-coord19={{coord|22|41|10|N|88|22|13|E}} | label-pos19=left|label19=కమర్హాటి| numbered19=M| mark-title19=[[కమర్హాటి]] (M)| |mark-coord20={{coord|22|40|2|N|88|22|42|E}} | label-pos20=right|label20=బెల్ఘరియా| numbered20=N| mark-title20=[[బెల్ఘరియా]] (N)|shape-color20=#C42222 |mark-coord21={{coord|22|38|10|N|88|22|12|E}} | label-pos21=top|label21=బరానగర్| numbered21=M| mark-title21=[[బరానగర్]] (M)| |mark-coord22={{coord|22|38|40|N|88|26|5|E}} | label-pos22=left|label22=దమ్ దమ్| numbered22=M| mark-title22=[[దమ్ దమ్]] (M)| |mark-coord23={{coord|22|39|10|N|88|25|6|E}} | label-pos23=left|label23=ఉత్తర దమ్‌దమ్| numbered23=M| mark-title23=[[ఉత్తర దమ్‌దమ్]] (M)| |mark-coord24={{coord|22|37|48|N|88|24|0|E}} | label-pos24=bottom|label24=దక్షిణ దమ్‌దమ్| numbered24=M| mark-title24=[[దక్షిణ దమ్‌దమ్]] (M)| |mark-coord25={{coord|22|39|40|N|88|24|33|E}} | label-pos25=left|label25=నిమ్తా| numbered25=N| mark-title25=[[నిమ్తా]] (N)|shape-color25=#C42222 |mark-coord26={{coord|22|43|20|N|88|24|48|E}} | label-pos26=right|label26=కర్ణ మాధవ్‌పూర్| numbered26=N| mark-title26=[[కర్ణ మాధవ్‌పూర్]] (N)|shape-color26=#C42222 |mark-coord27={{coord|22|45|40|N|88|25|28|E}} | label-pos27=right|label27=నిల్‌గంజ్| numbered27=N| mark-title27=[[నిల్‌గంజ్]] (N)|shape-color27=#C42222 |mark-coord28={{coord|22.6292|88.3578}}| label28=హుగ్లీ| label-color28 = #77A1CB| label-angle28=76| label-pos28=top| label-size28=9| mark-size28=0| mark-title28 =none |mark-coord29={{coord|22.6112|88.3578}}| label29=నది| label-color29 = #77A1CB| label-angle29=114| label-pos29=top| label-size29=9| mark-size29=0| mark-title29 =none}} ===స్థానం=== పానిహాటి సగటు ఎత్తు 13&nbsp;మీటర్లు (42&nbsp;అడుగులు). [[బరాక్‌పూర్ ఉపవిభాగం]] జనాభాలో 96% మంది పట్టణ ప్రాంతాలలో నివసిస్తున్నారు. ప్రక్కనున్న పటంలో ఉపవిభాగంలోని కొన్ని ప్రదేశాలను చూపించారు; పటంలోని అన్ని ప్రదేశాలకు పూర్తి తెర పటంలో లింకులు ఉన్నాయి. 2011లో ఈ ఉపవిభాగంలో జనసాంద్రత ప్రతి చ.కి.మీ.కు 10,967 మంది. ఉపవిభాగంలో 16 పురపాలక సంఘాలు, 24 జనగణన పట్టణాలు ఉన్నాయి.<ref name=handbook2013>{{cite web |url = [http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook](http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook) |title = District Statistical Handbook |work = North 24 Parganas 2013, Tables 2.1, 2.2, 2.4b |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |access-date = 2 May 2018 |archive-url = [https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook](https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook) |archive-date = 21 January 2019 |url-status = dead }}</ref> <small>చాలా నగరాలు, పట్టణాలకు సంబంధించిన జనసాంద్రత సమాచారం ఇన్ఫోబాక్సులో లభిస్తుంది. పరిసర ప్రాంతాలకు జనాభా గణాంకాలు అందుబాటులో లేవు. పురపాలక సంఘం మొత్తం ప్రాంతానికి, తరువాత వార్డుల వారీగా ఈ గణాంకాలు లభిస్తాయి.</small> పానిహాటికి ఉత్తరాన [[బందీపూర్, ఉత్తర 24 పరగణాలు|బందీపూర్]], ఈశ్వరీపూర్, [[కర్ణ మాధవ్‌పూర్]]; తూర్పున మణిష్ పోతా, [[బిల్కందా]], జుగ్బేరియా, [[మురగచ్ఛా]], [[తేఘరి]]; దక్షిణాన [[ఉత్తర దమ్‌దమ్]], [[కమర్హాటి]]; పశ్చిమాన [[ఖర్దహా]] ఉన్నాయి.<ref>{{cite web| url = [http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1911_PART_A_DCHB_NORTH%20TWENTY%20FOUR%20PARGANAS.pdf](http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1911_PART_A_DCHB_NORTH%20TWENTY%20FOUR%20PARGANAS.pdf) |title = District Census Handbook North Twenty Four Parganas, Census of India 2011, Series 20, Part XII A |work = Map of Barrackpore II CD Block on Page 379 | publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal| access-date = 27 June 2018}}</ref> పానిహాటి పురపాలక సంఘం బి.టి. రోడ్డులో, [[సోదేపూర్ రైల్వే స్టేషన్]]కు పశ్చిమాన, [[కోల్‌కతా]]–700114లో ఉంది. పానిహాటి నగరంతోపాటు [[సుక్చార్]], [[సోదేపూర్]], [[నటాగఢ్]], [[పన్షిలా]], [[ఘోలా, ఉత్తర 24 పరగణాలు|ఘోలా]], [[అగర్‌పారా]]లు కూడా పానిహాటి పురపాలక సంఘం అధికార పరిధిలో ఉన్నాయి.<ref>{{cite web | url = [http://barrackpore.gov.in/images/westbe2.gif](http://barrackpore.gov.in/images/westbe2.gif) | title = Map of Barrackpore subdivision | publisher = Barrackpore administration | access-date = 25 June 2018}}</ref> ===పోలీసు స్టేషన్=== [[బరాక్‌పూర్ పోలీసు కమిషనరేట్]] పరిధిలోని [[ఘోలా, కోల్‌కతా#పోలీసు స్టేషన్|ఘోలా పోలీసు స్టేషన్]]కు పానిహాటి పురపాలక ప్రాంతాలపై అధికార పరిధి ఉంది.<ref>{{cite web |url = [http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook](http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook) |title = District Statistical Handbook |work = North 24 Parganas 2013, Table 2.1 |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |access-date = 11 June 2018 |archive-url = [https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook](https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook) |archive-date = 21 January 2019 |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = [http://policewb.gov.in/wbp/bkp_commissionerate.php](http://policewb.gov.in/wbp/bkp_commissionerate.php) | title = Barrackpore Police Commissionerate | work = List of Police Stations with telephone numbers | publisher = West Bengal Police | access-date = 11 June 2018 | archive-url = [https://web.archive.org/web/20180612143852/http://policewb.gov.in/wbp/bkp_commissionerate.php](https://web.archive.org/web/20180612143852/http://policewb.gov.in/wbp/bkp_commissionerate.php) | archive-date = 12 June 2018 | url-status = dead }}</ref> ==జనాభా వివరాలు== ===జనాభా=== {{Historical population | source = [[భారత జనగణన]]<ref>{{cite web | url = [http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1911_PART_A_DCHB_NORTH%20TWENTY%20FOUR%20PARGANAS.pdf](http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1911_PART_A_DCHB_NORTH%20TWENTY%20FOUR%20PARGANAS.pdf) | title = District Census Handbook North Twenty Four Parganas, Census of India 2011, Series 20, Part XII A | work= Section II Town Directory, Pages 781-783 Statement I: Growth History, Pages 799-803 | publisher = Directorate of Census Operations V, West Bengal |access-date = 11 June 2018}}</ref> | 1901 | 11178 | 1911 | 11118 | 1921 | 10161 | 1931 | 11699 | 1941 | 27410 | 1951 | 49514 | 1961 | 93749 | 1971 | 148046 | 1981 | 205718 | 1991 | 275990 | 2001 | 348438 | 2011 | 377347 }} [[2011 భారత జనగణన]] ప్రకారం పానిహాటి మొత్తం జనాభా 377,347. ఇందులో పురుషులు 189,446 (50%), స్త్రీలు 187,901 (50%) మంది ఉన్నారు. ఆరేళ్లలోపు పిల్లల జనాభా 26,215. పానిహాటిలో మొత్తం అక్షరాస్యుల సంఖ్య 322,770; ఆరేళ్లకు పైబడిన జనాభాలో అక్షరాస్యత 91.92%గా నమోదైంది.<ref name=census3-2011>{{cite web| url = [http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html](http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html) |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 7 June 2018 }}</ref> {{As of|2001}} భారత [[జనగణన]] ప్రకారం పానిహాటి జనాభా 348,379. జనాభాలో పురుషులు 52%, స్త్రీలు 48% ఉన్నారు. పానిహాటి సగటు అక్షరాస్యత 82%; ఇది జాతీయ సగటు 74.4% కంటే ఎక్కువ. పురుషుల అక్షరాస్యత 85%, స్త్రీల అక్షరాస్యత 79%. పానిహాటి జనాభాలో 8% మంది ఆరేళ్లలోపు వయస్సు కలిగినవారు.<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ===భాషలు=== {{Pie chart |thumb = right |caption = పానిహాటి నగరంలో మాట్లాడే భాషలు (2011)<ref>[https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-2000.XLSX 2011 census data] censusindia.gov.in</ref> |label1 = [[బెంగాలీ భాష|బెంగాలీ]] |value1= 88.99 |color1 =Blue |label2= [[హిందీ భాష|హిందీ]] |value2= 8.0 |color2=orange |label3 = [[ఉర్దూ భాష|ఉర్దూ]] |value3 = 1.68 |color3 =brown |label4 = [[ఒడియా భాష|ఒడియా]] |value4 = 0.39 |color4 =pink |label5 = [[నేపాలీ భాష|నేపాలీ]] |value5= 0.08 |color5 = black |label6 = ఇతరులు |value6= 0.63 |color6 = white }} ===కోల్‌కతా పట్టణ సముదాయం=== 2011 జనగణనలో బరాక్‌పూర్ ఉపవిభాగంలోని కింది పురపాలక సంఘాలు, జనగణన పట్టణాలు, ఇతర ప్రాంతాలు కోల్‌కతా పట్టణ సముదాయంలో భాగంగా ఉన్నాయి: [[కాంచ్రాపారా]] (M), [[జేటియా]] (CT), [[హలీశహర్]] (M), [[బలిభారా]] (CT), [[నైహాటి]] (M), [[భట్‌పారా]] (M), [[కౌగాఛి]] (CT), [[గర్ష్యామ్‌నగర్]] (CT), [[గరులియా]] (M), [[ఇచ్ఛాపూర్ డిఫెన్స్ ఎస్టేట్]] (CT), [[ఉత్తర బరాక్‌పూర్]] (M), [[బరాక్‌పూర్ కంటోన్మెంట్]] (CB), [[బరాక్‌పూర్]] (M), [[జాఫర్‌పూర్]] (CT), [[రుయియా]] (CT), [[టిటాగఢ్]] (M), [[ఖర్దహా]] (M), [[బందీపూర్, ఉత్తర 24 పరగణాలు|బందీపూర్]] (CT), '''పానిహాటి''' (M), [[మురగచ్ఛా]] (CT), [[న్యూ బరాక్‌పూర్]] (M), [[చంద్‌పూర్, ఘోలా|చంద్‌పూర్]] (CT), [[తల్బంధా]] (CT), [[పటులియా]] (CT), [[కమర్హాటి]] (M), [[బరానగర్]] (M), [[దక్షిణ దమ్‌దమ్]] (M), [[ఉత్తర దమ్‌దమ్]] (M), [[దమ్ దమ్]] (M), [[నోయాపారా, భారతదేశం|నోయాపారా]] (CT), [[బాబన్‌పూర్]] (CT), [[తేఘరి]] (CT), [[నన్నా, ఉత్తర 24 పరగణాలు|నన్నా]] (OG), చక్లా (OG), స్రోత్రిబాటి (OG), [[పాన్‌పూర్]] (OG).<ref>{{cite web| url = [http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_4_PR_UAs_1Lakh_and_Above_Appendix.pdf](http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_4_PR_UAs_1Lakh_and_Above_Appendix.pdf) | title= Provisional Population Totals, Census of India 2011 | work= Constituents of Urban Agglomeration Having Population Above 1 Lakh |publisher= Census of India 2011 | access-date = 7 June 2018}}</ref> ==మౌలిక సదుపాయాలు== జిల్లా జనగణన హ్యాండ్‌బుక్ 2011 ప్రకారం, పానిహాటి పురపాలక నగరం 19.38&nbsp;చ.కి.మీ. విస్తీర్ణంలో ఉంది. పౌర సదుపాయాలలో 375&nbsp;కి.మీ. రహదారులు, బహిరంగ, మూసివేసిన మురుగునీటి కాలువలు ఉన్నాయి. వైద్య సదుపాయాలలో 48 మందుల దుకాణాలు ఉన్నాయి. విద్యా సదుపాయాలలో 116 ప్రాథమిక పాఠశాలలు, 123 మధ్య పాఠశాలలు, 132 మాధ్యమిక పాఠశాలలు, 162 ఉన్నత మాధ్యమిక పాఠశాలలు, 12 అనౌపచారిక విద్యా కేంద్రాలు ఉన్నాయి. సామాజిక, వినోద, సాంస్కృతిక సదుపాయాలలో ఒక అనాథాశ్రమం, ఒక స్టేడియం, మూడు సినిమా హాళ్లు/థియేటర్లు, పది ఆడిటోరియాలు/సామాజిక మందిరాలు, 78 ప్రజా గ్రంథాలయాలు, 20 పఠన గదులు ఉన్నాయి. రైల్వే వ్యాగన్లు, పంపులు, జలనిరోధక వస్తువులు ఇక్కడ తయారయ్యే ఉత్పత్తులలో ఉన్నాయి. నగరంలో 14 బ్యాంకు శాఖలు ఉన్నాయి.<ref>{{cite web | url = [http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1911_PART_A_DCHB_NORTH%20TWENTY%20FOUR%20PARGANAS.pdf](http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1911_PART_A_DCHB_NORTH%20TWENTY%20FOUR%20PARGANAS.pdf) | title = District Census Handbook North Twenty Four Parganas, Census of India 2011, Series 20, Part XII A | work= Section II Town Directory, Pages 781-783 Statement I: Growth History, Pages 799-803; Statement II: Physical Aspects and Location of Towns, Pages 791-794; Statement III: Civic and other Amenities, Pages 795-796; Statement IV: Medical Facilities 2009, Pages 803-805 Section: Educational, Recreational and Cultural Facilities | publisher = Directorate of Census Operations V, West Bengal |access-date = 31 May 2018}}</ref> బరాక్‌పూర్ పరిపాలన ప్రకారం పానిహాటిలో 100 ప్రాథమిక పాఠశాలలు, 2 ఆంగ్ల మాధ్యమ పాఠశాలలు, 12 మాధ్యమిక పాఠశాలలు, 10 ఉన్నత మాధ్యమిక పాఠశాలలు, 2 డిగ్రీ కళాశాలలు, 2 ఇంజినీరింగ్ కళాశాలలు, ఒక వైద్య/దంత వైద్య కళాశాల ఉన్నాయి. ఇతర సదుపాయాలలో 153.18&nbsp;కి.మీ. పక్కా రహదారులు, 197&nbsp;కి.మీ. కచ్చా రహదారులు, 249&nbsp;కి.మీ. పక్కా కాలువలు, 410&nbsp;కి.మీ. కచ్చా కాలువలు, 5 పురపాలక మార్కెట్లు, 10 ప్రైవేటు మార్కెట్లు, 9 తపాలా కార్యాలయాలు/ఉప తపాలా కార్యాలయాలు ఉన్నాయి. మహత్‌సబ్‌తలా–కొన్నగర్ మధ్య ఒక ఫెర్రీ ఘాట్, పద్మ, రథీంద్ర, మినీ రథీంద్ర అనే 3 సినిమా హాళ్లు, 12 ఆట స్థలాలు (8 పెద్దవి, 4 చిన్నవి), ఒక విద్యుత్ శ్మశానవాటిక, 3 దహన ఘాట్‌లు, 2 ముస్లిం ఖనన స్థలాలు ఉన్నాయి. 33,000 ఇళ్లకు నీటి కనెక్షన్లు, 2,842 వీధి కుళాయిలు ఉన్నాయి.<ref name=municipality/> ఇవి కూడా చూడండి: [[బరాక్‌పూర్ ఉపవిభాగం#పురపాలక పట్టణాలు/నగరాలు|బరాక్‌పూర్ ఉపవిభాగంలోని నగరాలు, పట్టణాలు]] ==ఆర్థిక వ్యవస్థ== ===పరిశ్రమలు=== పానిహాటిలో ఉన్న లేదా గతంలో ఉన్న పరిశ్రమలు: [[File:Bengal Chemicals & Pharmaceuticals Limited - Panihati - North 24 Parganas 2012-04-11 9475.JPG|thumb|right|పానిహాటిలో బెంగాల్ కెమికల్స్ అండ్ ఫార్మాస్యూటికల్స్]] * [[ప్రఫుల్ల చంద్ర రే|ఆచార్య ప్రఫుల్ల చంద్ర రే]] స్థాపించిన [[బెంగాల్ కెమికల్స్ అండ్ ఫార్మాస్యూటికల్స్]] ప్రధాన కర్మాగారం తొలుత కోల్‌కతాలోని కంకుర్గాఛి పరిసర ప్రాంతమైన మాణిక్‌తలా మెయిన్ రోడ్‌లో ఉండేది. సంస్థ 1920లో పానిహాటిలో ఒక కర్మాగారాన్ని స్థాపించింది. ప్రస్తుతం ఇది కేంద్ర ప్రభుత్వ రంగ సంస్థ.<ref name=municipality2/><ref>{{cite web | url = [https://bengalchemicals.co.in/our-founder-history/](https://bengalchemicals.co.in/our-founder-history/) | title = Bengal Chemicals & Pharmaceuticals Ltd. | publisher = BCPL | access-date = 25 June 2018}}</ref><ref>{{cite web | url = [https://www.telegraphindia.com/1081207/jsp/calcutta/story_10215243.jsp](https://www.telegraphindia.com/1081207/jsp/calcutta/story_10215243.jsp) | archive-url = [https://web.archive.org/web/20140307123258/http://www.telegraphindia.com/1081207/jsp/calcutta/story_10215243.jsp](https://web.archive.org/web/20140307123258/http://www.telegraphindia.com/1081207/jsp/calcutta/story_10215243.jsp) | url-status = dead | archive-date = 7 March 2014 | title = Chemistry of Nationalism | newspaper = The Telegraph | date=7 December 2008 | access-date = 25 June 2018}}</ref> * డక్‌బ్యాక్ బ్రాండ్‌కు ప్రసిద్ధి చెందిన బెంగాల్ వాటర్‌ప్రూఫ్ వర్క్స్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ 1920లో కోల్‌కతాలో స్థాపితమైంది. సురేంద్రనాథ్, యోగేంద్రమోహన్, అజిత్‌మోహన్, విష్ణుపద బోస్ అనే నలుగురు సోదరులు దీనిని 1932లో పానిహాటికి తరలించారు.<ref name=municipality2>{{cite web | url = [http://panihatimunicipality.in/html/industrial_bg.html](http://panihatimunicipality.in/html/industrial_bg.html) | title = Industries in Panihati | work = History – Industrial Places | publisher = Panihati Municipality | access-date = 25 June 2018}}</ref> * బసంతీ దేవి పేరుతో సుభోధ్ చంద్ర మిత్రా 1934లో బసంతీ కాటన్ మిల్లును స్థాపించాడు. దీనిని [[చిత్తరంజన్ దాస్|దేశ్‌బంధు చిత్తరంజన్ దాస్]] భార్య బసంతీ దేవి పేరిట నామకరణం చేశారు. [[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] దీనిని ప్రారంభించగా, ఆచార్య ప్రఫుల్ల చంద్ర రే అధ్యక్షత వహించాడు. ఈ మిల్లు ప్రస్తుతం పనిచేయడం లేదు; 1987లో మూతపడింది.<ref name=municipality2/><ref>{{cite web | url = [https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/Jobs-gone-now-living-in-fear-of-losing-home/articleshow/8077161.cms](https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/Jobs-gone-now-living-in-fear-of-losing-home/articleshow/8077161.cms) | title = Jobs gone, now living in fear of losing home| publisher = The Times of India, 25 April 2011 | access-date = 25 June 2018}}</ref> * రాయ్ బహదూర్ డి. ఎన్. చౌదరి, చంద్రచూర్ చౌదరి స్థాపించిన బంగశ్రీ, సోదేపూర్ కాటన్ మిల్లులను తరువాత [[నేషనల్ టెక్స్‌టైల్ కార్పొరేషన్]] స్వాధీనం చేసుకుంది.<ref name=municipality2/> * బంగోదయ కాటన్ మిల్లు 1984లో లాకౌట్‌కు గురైంది. కర్మాగార షెడ్లను తొలగించి, ఆ స్థలంలో ప్రస్తుతం పీర్‌లెస్ అబాసన్ ఉంది.<ref name=municipality2/> [[File:Panihati Works - Texmaco Limited - Kamarhati - North 24 Parganas 2012-04-11 9721.JPG|thumb|టెక్స్‌మాకో పానిహాటి వర్క్స్]] * [[టెక్స్‌మాకో రైల్ అండ్ ఇంజినీరింగ్]]కు కమర్హాటి, పానిహాటి పురపాలక సంఘాల పరిధిలో విస్తరించి ఉన్న ఐదు ఉత్పత్తి విభాగాలు ఉన్నాయి. దీనిని [[కె. కె. బిర్లా]] 1939లో స్థాపించాడు. ప్రస్తుతం సరోజ్ పొద్దార్ నేతృత్వంలోని అడ్వెంట్జ్ గ్రూప్ ప్రధాన సంస్థగా ఉంది.<ref>{{cite web| url = https://www.texmaco.in/webfiles/corp_porf.php| title = Texmaco Rail and Engineering Ltd.| work = Adventz| publisher = Texmaco| access-date = 25 June 2018| archive-date = 28 June 2018| archive-url = https://web.archive.org/web/20180628154200/https://www.texmaco.in/webfiles/corp_porf.php| url-status = dead}}</ref><ref name="google"/> ===కెఎమ్‌డిఎ=== పానిహాటి పురపాలక సంఘం [[కోల్‌కతా మహానగర ప్రాంతం]]లో భాగం. ఈ ప్రాంతానికి [[కోల్‌కతా మహానగర అభివృద్ధి ప్రాధికార సంస్థ|కెఎమ్‌డిఎ]] చట్టబద్ధ ప్రణాళిక, అభివృద్ధి ప్రాధికార సంస్థగా పనిచేస్తుంది.<ref>{{cite web | url = [https://kmdaonline.org/home/download/QVRNUU5QNW5kK1dCRDQ3V0pmRXBqQitJRU9kS1k1WEhRblBLdmc1ZVZNMW5WZlZRTHRLd0hxUHc4dlk2VWQ4WmhueGdBSURnc0w2OUZqZzl4WXFTRVE9PQ==](https://kmdaonline.org/home/download/QVRNUU5QNW5kK1dCRDQ3V0pmRXBqQitJRU9kS1k1WEhRblBLdmc1ZVZNMW5WZlZRTHRLd0hxUHc4dlk2VWQ4WmhueGdBSURnc0w2OUZqZzl4WXFTRVE9PQ==) | title = Kolkata Metropolitan Development Authority, Annual Report 2010-11 | work = 1/1 Kolkata Metropolitan Area Map | publisher = KMDA | access-date = 7 June 2018 | archive-date = 1 May 2019 | archive-url = [https://web.archive.org/web/20190501182418/https://kmdaonline.org/home/download/QVRNUU5QNW5kK1dCRDQ3V0pmRXBqQitJRU9kS1k1WEhRblBLdmc1ZVZNMW5WZlZRTHRLd0hxUHc4dlk2VWQ4WmhueGdBSURnc0w2OUZqZzl4WXFTRVE9PQ==](https://web.archive.org/web/20190501182418/https://kmdaonline.org/home/download/QVRNUU5QNW5kK1dCRDQ3V0pmRXBqQitJRU9kS1k1WEhRblBLdmc1ZVZNMW5WZlZRTHRLd0hxUHc4dlk2VWQ4WmhueGdBSURnc0w2OUZqZzl4WXFTRVE9PQ==) | url-status = usurped }}</ref> ==రవాణా== ===రైలు మార్గం=== [[ఈస్టర్న్ రైల్వే జోన్|ఈస్టర్న్ రైల్వే]] సబర్బన్ నెట్‌వర్క్‌లోని [[శియాల్దా–రాణాఘాట్ మార్గం]]పై పానిహాటికి సమీపంలో రెండు ముఖ్యమైన రైల్వే స్టేషన్లు ఉన్నాయి: [[సోదేపూర్ రైల్వే స్టేషన్]], [[అగర్‌పారా రైల్వే స్టేషన్]].<ref>{{cite web | url = [https://indiarailinfo.com/train/timetable/sealdah-kalyani-simanta-local-31311/16438/325/958#st](https://indiarailinfo.com/train/timetable/sealdah-kalyani-simanta-local-31311/16438/325/958#st) | title = 31311 Sealdah-Kalyani Simanta Local | work = Time Table | publisher = indiarailinfo | access-date = 21 June 2018}}</ref><ref name=google>Google maps</ref> ===రోడ్డు మార్గం=== నగరం మధ్యగుండా వెళ్లే [[బరాక్‌పూర్ ట్రంక్ రోడ్]] (బి.టి. రోడ్) విస్తృత రహదారి రవాణా సదుపాయాన్ని కల్పిస్తుంది. సోదేపూర్–బరాసత్ రహదారి కూడా ఇక్కడి నుంచే ప్రారంభమవుతుంది.<ref name="google"/> ==వైద్య సేవలు== పానిహాటిలో 150 పడకల పానిహాటి రాష్ట్ర సాధారణ ఆసుపత్రి, 10 పడకల పానిహాటి పురపాలక ప్రసూతి గృహం ఉన్నాయి.<ref name=medical>{{cite web | url = [https://www.wbhealth.gov.in/](https://www.wbhealth.gov.in/) | title = Health & Family Welfare Department | work = Health Statistics | publisher = Government of West Bengal | access-date = 17 July 2018 | archive-date = 28 October 2021 | archive-url = [https://web.archive.org/web/20211028134305/https://qphs.fs.quoracdn.net/main-qimg-99a499ee367f0c1530476c81086270c8](https://web.archive.org/web/20211028134305/https://qphs.fs.quoracdn.net/main-qimg-99a499ee367f0c1530476c81086270c8) | url-status = dead }}</ref> కోల్‌కతా మహానగర ప్రాంతం పరిధిలోని ఉత్తర 24 పరగణాల జిల్లాను, భూగర్భ జలాలు [[భూగర్భ జలాలలో ఆర్సెనిక్ కాలుష్యం|ఆర్సెనిక్ కాలుష్యం]] బారిన పడిన ప్రాంతాలలో ఒకటిగా గుర్తించారు.<ref>{{cite web | url = [http://www.soesju.org/arsenic/wb2.htm](http://www.soesju.org/arsenic/wb2.htm) | title = Groundwater Arsenic contamination in West Bengal-India (19 years study ) | access-date = 2007-08-24 | work = Groundwater arsenic contamination status of North 24-Parganas district, one of the nine arsenic affected districts of West Bengal-India | publisher = SOES | archive-url = [https://web.archive.org/web/20070927002938/http://www.soesju.org/arsenic/wb2.htm](https://web.archive.org/web/20070927002938/http://www.soesju.org/arsenic/wb2.htm) | archive-date = 27 September 2007 | url-status = dead }}</ref> మలేరియాపై రోనాల్డ్ రాస్ పరిశోధనలో సహకరించిన ప్రముఖ శాస్త్రవేత్త [[కిశోరీ మోహన్ బంద్యోపాధ్యాయ]] పానిహాటి నివాసి. ఆయన ప్రాథమిక పరిశోధనా కృషికి బ్రిటన్ రాజు ఎడ్వర్డ్ VII 1903లో బంగారు పతకాన్ని ప్రదానం చేశాడు. ==విద్య== [[పానిహాటి మహావిద్యాలయ]]ను [[సోదేపూర్]]లో 1976లో స్థాపించారు. ఇక్కడ బెంగాలీ, ఆంగ్లం, సంస్కృతం, చరిత్ర, తత్వశాస్త్రం, రాజకీయ శాస్త్రం, విద్యాశాస్త్రం, భూగోళశాస్త్రం, భౌతిక శాస్త్రం, రసాయన శాస్త్రం, గణితం, జంతుశాస్త్రం, ఆహారం, పోషకాహారం, కంప్యూటర్ సైన్స్, వాణిజ్యశాస్త్రంలో ఆనర్స్ కోర్సులు; బి.ఎ., బి.ఎస్‌సి., బి.కాం. సాధారణ కోర్సులు అందుబాటులో ఉన్నాయి.<ref>{{cite web | url = https://pmv.ac.in/| title = Panihati Mahavidyalaya | publisher = PM |access-date = 8 May 2018}}</ref><ref>{{cite web | url = [http://www.collegeadmission.in/PanihatiMahavidyalaya/Panihati_Mahavidyalaya.shtml](http://www.collegeadmission.in/PanihatiMahavidyalaya/Panihati_Mahavidyalaya.shtml) | title = Panihati Mahavidyalaya | publisher = College Admission |access-date = 8 May 2018}}</ref> ప్రైవేటు ఇంజినీరింగ్ కళాశాల అయిన [[గురు నానక్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ]]ని [[సోదేపూర్]] సమీపంలో 2003లో స్థాపించారు.<ref>{{cite web | url = [https://gnit.ac.in/](https://gnit.ac.in/) | title = Guru Nanak Institute of Technology | publisher = GNIT |access-date = 8 May 2018}}</ref> ప్రైవేటు ఇంజినీరింగ్ కళాశాల అయిన [[నరులా ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ]]ని [[అగర్‌పారా]]లో 2001లో స్థాపించారు.<ref>{{cite web | url = [https://nit.ac.in/](https://nit.ac.in/) | title = Narula Institute of Technology | publisher = NIT |access-date = 8 May 2018}}</ref> పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని కోల్‌కతా, పానిహాటిలో [[గురు నానక్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ డెంటల్ సైన్సెస్ అండ్ రీసెర్చ్]] అనే ప్రైవేటు దంత వైద్య కళాశాల ఉంది. [[సెయింట్ జేవియర్స్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ (పానిహాటి)]], [[సోదేపూర్ హై స్కూల్]] కూడా పానిహాటిలో ఉన్నాయి. ==మూలాలు== {{Reflist}} ==బాహ్య లింకులు== *{{commons category-inline}} *{{Wikivoyage inline|Kolkata/Northern fringes}} [[Category:ఉత్తర 24 పరగణాల జిల్లాలోని నగరాలు, పట్టణాలు]] [[Category:కోల్‌కతాలోని పరిసర ప్రాంతాలు]] [[Category:కోల్‌కతా మహానగర ప్రాంతం]] [[Category:ఉత్తర 24 పరగణాల జిల్లాలోని పర్యాటక ఆకర్షణలు]] [[Category:పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని నగరాలు]] bsvd9n88ebkj5kovbmjinpha8web1i3 4942895 4942893 2026-08-24T07:20:53Z K.Venkataramana 27319 4942895 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = పానిహాటి | other_name = | nickname = | settlement_type = నగరం | image_skyline = Barrackpore Trunk Road - Panihati - North 24 Parganas 2012-04-11 9471.JPG | image_alt = | image_caption = పానిహాటిలోని [[బరాక్‌పూర్ ట్రంక్ రోడ్|బీ.టి. రోడ్]] | pushpin_map = India West Bengal#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = భారతదేశంలోని పశ్చిమ బెంగాల్‌లో స్థానం | coordinates = {{coord|22.69|N|88.37|E|display=inline,title}} | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = [[పశ్చిమ బెంగాల్]] | subdivision_type2 = [[పశ్చిమ బెంగాల్ పరిపాలనా విభాగాలు|విభాగం]] | subdivision_name2 = [[ప్రెసిడెన్సీ విభాగం|ప్రెసిడెన్సీ]] | subdivision_type3 = [[పశ్చిమ బెంగాల్ జిల్లాల జాబితా|జిల్లా]] | subdivision_name3 = [[ఉత్తర 24 పరగణాల జిల్లా|ఉత్తర 24 పరగణాలు]] | established_title = <!-- స్థాపించబడింది --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = [[భారతదేశ పురపాలక సంస్థలు|పురపాలక సంఘం]] | governing_body = పానిహాటి పురపాలక సంఘం | leader_title = ఛైర్మన్ | leader_name = సోమనాథ్ దే | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 19.38 | elevation_footnotes = | elevation_m = 13 | population_total = 377,347 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = భాషలు | demographics1_title1 = అధికారిక | demographics1_info1 = [[బెంగాలీ భాష|బెంగాలీ]], [[ఆంగ్ల భాష|ఆంగ్లం]] | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక సమయం|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[పోస్టల్ ఇండెక్స్ నంబర్|పిన్ కోడ్]] | postal_code = 700109, 700110, 700111, 700112, 700113, 700114, 700115 | area_code_type = టెలిఫోన్ కోడ్ | area_code = +91 33 | registration_plate = WB | blank1_name_sec1 = [[లోక్‌సభ]] నియోజకవర్గం | blank1_info_sec1 = [[దమ్ దమ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|దమ్ దమ్]] | blank2_name_sec1 = [[విధానసభ]] నియోజకవర్గం | blank2_info_sec1 = [[పానిహాటి విధానసభ నియోజకవర్గం|పానిహాటి]] | website = {{URL|https://panihatimunicipality.in}} | footnotes = }} '''పానిహాటి''' [[పశ్చిమ బెంగాల్]] రాష్ట్రంలోని [[ఉత్తర 24 పరగణాలు జిల్లా|ఉత్తర 24 పరగణాల జిల్లాలో]] ఉన్న నగరం, పురపాలక సంఘం. ఇది [[కోల్‌కతా మెట్రోపాలిటన్ డెవలప్‌మెంట్ అథారిటీ|కోల్‌కతా మహానగర అభివృద్ధి ప్రాధికార సంస్థ]] (కెఎమ్‌డిఎ) పరిధిలోని ప్రాంతంలో భాగం.<ref>{{cite web| url =http://www.cmdaonline.com/kma.html| title =Base Map of Kolkata Metropolitan area| access-date =2007-09-03| publisher =Kolkata Metropolitan Development Authority| url-status =dead| archive-url =https://web.archive.org/web/20070928000049/http://www.cmdaonline.com/kma.html| archive-date =2007-09-28}}</ref> ==చరిత్ర== 13వ శతాబ్దంలో దేగంగాకు చెందిన మహారాజా చంద్రకేతు పానిహాటిలో ఒక ''గఢ్'' (కోట)ను స్థాపించాడని ఒక పురాణ విశ్వాసం ఉంది. ఈ కోటకు భవానీ దేవతతో సంబంధం ఉంది. నదీ రవాణా ప్రధాన సమాచార సాధనంగా ఉన్న తొలినాళ్లలో పానిహాటి ప్రధాన వ్యాపార, వాణిజ్య కేంద్రంగా ఉండేది. అప్పట్లో దీనిని పణ్యహాటి (వస్తువుల విపణి) అని పిలిచేవారు. పణ్యహాటిక్ అనే పదం నుంచే ఈ పేరు వచ్చిందని పండితులు భావిస్తున్నారు. పానిహాటి గురించి అనేక [[వైష్ణవం|వైష్ణవ పదావళి]] సాహిత్య గ్రంథాలలో ప్రస్తావన ఉంది. వాటిలో 16వ శతాబ్దానికి చెందిన జయానంద, లోచన్‌దాస్‌ల ''చైతన్య మంగళ కావ్య'', 1548లో బృందాబన్ దాస్ రాసిన ''శ్రీ చైతన్య భాగవత్'', నిత్యానంద రాసిన ''బాన్సీ బిస్తర్'', దేవకీ నందన్ రాసిన ''వైష్ణవ నామదేవ'', 1580–1610 మధ్య కృష్ణదాస్ కబీరాజ్ రాసిన ''శ్రీ చైతన్య చరితామృతం'', ''భక్తి రత్నాకర్'', ''చైతన్య చంద్రోదయ్'' ఉన్నాయి.<ref>{{cite web | url = [http://panihatimunicipality.in/html/origin-name.html](http://panihatimunicipality.in/html/origin-name.html) | title = Panihati Municipality | work = Historical background | publisher = PM | access-date = 25 June 2018}}</ref> పానిహాటి పురపాలక సంఘాన్ని 1900లో స్థాపించారు.<ref name=municipality>{{cite web | url = [http://barrackpore.gov.in/HTM/sdobkp_Panihati%20Municipality.htm](http://barrackpore.gov.in/HTM/sdobkp_Panihati%20Municipality.htm) | title = Panihati Municipality | publisher = Barrackpore administration | access-date = 25 June 2018}}</ref> [[పూరి (ఒరిస్సా)|పురికి]] వెళ్తూ శ్రీ [[చైతన్య మహాప్రభు]] ఈ ప్రదేశాన్ని సందర్శించాడని, తరువాత ఆయన సన్నిహిత సహచరుడు [[నిత్యానంద]] కూడా ఇక్కడికి వచ్చాడని చెబుతారు. అందువల్ల [[వైష్ణవం|గౌడీయ వైష్ణవులు]] ఈ ప్రాంతాన్ని పవిత్రమైనదిగా భావిస్తారు. గాంధీ మెమోరియల్ ఆశ్రమం లేదా ''సోదేపూర్ ఖాదీ ప్రతిష్ఠాన్''ను సతీశ్ చంద్ర దాస్‌గుప్తా 1921లో పానిహాటిలో స్థాపించాడు. [[మహాత్మా గాంధీ]] 1939, 1945, 1946, 1947 సంవత్సరాలలో అనేకసార్లు ఈ ప్రదేశాన్ని సందర్శించి అక్కడ బస చేశాడు.<ref>{{Cite web|title=Gandhi Memorial Asram|url=https://wbhc.in/home/place_details/NWQyMTJmZWYxMDllZTczMDcxNmM2M2NjYmViZDZmOWNjM2U3NmNkZjJhOTIwZTgxNjI3ZjY5ZWIwYWQ1MzE0NWExNDcyNTJmMWI4YmQyYzk0ODg3YTZkNDlmNWJmZTNjYWI5NWMyMmM2MmFjMTZkMGRlZjY3YzQyMDFmZmE5MWFqVEtYdzZjdFJBSEhYYXhkL2phYXJaMXF4UzU5RnAycGQ1aFJqUlNDRTBzPQ==|access-date=2021-08-29|website=West Bengal Heritage Commission|language=en-IN}}</ref><ref>{{Cite web|title=:: Welcome to Panihati Municipality ::|url=https://panihatimunicipality.in/html/m-gandhi.html|access-date=2021-08-29|website=panihatimunicipality.in}}</ref> ==భౌగోళికం== {{OSM Location map | width=300| height=330| zoom=11 | coord={{coord|22|41|47|N|88|24|32|E}}| float=left|caption='''ఉత్తర 24 పరగణాల జిల్లాలోని బరాక్‌పూర్ ఉపవిభాగం దక్షిణ భాగంలో నగరాలు, పట్టణాలు'''<br/>M: పురపాలక నగరం/పట్టణం, CT: జనగణన పట్టణం,<br/> N: పరిసర ప్రాంతం/పరిపాలనా ప్రదేశం<br/>చిన్న పటంలోని స్థల పరిమితుల కారణంగా, పెద్ద పటంలో వాస్తవ స్థానాలు కొద్దిగా మారవచ్చు | minimap = file| mini-file = India West Bengal adm location map.svg | mini-width = 103 | mini-height = 158 | minipog-x = 66 | minipog-y = 120 | scalemark = 110 | minimap-boxwidth=12|nolabels=1 |mark-coord1={{coord|22|46|24|N|88|21|49|E}} | label-pos1=left|label1=బరాక్‌పూర్| numbered1=M | mark-title1=[[బరాక్‌పూర్]] (M)|label-color1=#800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#800000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|22|45|35|N|88|21|30|E}} | label-pos2=left|label2=బరాక్‌పూర్ |labela2=కంటోన్మెంట్| mark-title2=[[బరాక్‌పూర్ కంటోన్మెంట్|బరాక్‌పూర్ కంటోన్మెంట్]]| numbered2=0| shape-color2=#AA6666|label-offset-y2=-2 |mark-coord3={{coord|22|45|16|N|88|23|24|E}} | label-pos3=right|label3=చక్ కంథాలియా| numbered3=CT| mark-title3=[[చక్ కంథాలియా]] (CT)|shape-color3=#A40000 |mark-coord4={{coord|22|44|52|N|88|24|31|E}} | label-pos4=right|label4=రుయియా| numbered4=CT| mark-title4=[[రుయియా]] (CT)|shape-color4=#A40000 |mark-coord5={{coord|22|44|12|N|88|23|38|E}} | label-pos5=right|label5=పటులియా| numbered5=CT | mark-title5=[[పటులియా]] (CT)|shape-color5=#A40000 |mark-coord6={{coord|22|43|48|N|88|23|38|E}} | label-pos6=right|label6=బందీపూర్| numbered6=CT| mark-title6=[[బందీపూర్, ఉత్తర 24 పరగణాలు|బందీపూర్]] (CT)|shape-color6=#A40000 |mark-coord7={{coord|22|44|14|N|88|22|12|E}} | label-pos7=left|label7=టిటాగఢ్| numbered7=M | mark-title7=[[టిటాగఢ్]] (M)|shape-color7=#800000 |mark-coord8={{coord|22|43|10|N|88|22|1|E}} | label-pos8=left|label8=ఖర్దహా| numbered8=M| mark-title8=[[ఖర్దహా]] (M) |mark-coord9={{coord|22|41|31|N|88|22|12|E}} | label-pos9=right|label9=పానిహాటి| numbered9=M| mark-title9=పానిహాటి (M)||shape-color9=black| label-size9=13|label-color9=black <!-- వ్యాస విషయాన్ని నలుపు రంగులతో ప్రత్యేకంగా చూపించండి --> |mark-coord10={{coord|22|41|57|N|88|24|32|E}} | label-pos10=right|label10=ఘోలా| numbered10=N| mark-title10=[[ఘోలా, ఉత్తర 24 పరగణాలు|ఘోలా]] (N)| shape-color10=#C42222 |mark-coord11={{coord|22|42|28|N|88|24|41|E}} | label-pos11=top|label11=బిల్కందా| numbered11=CT| mark-title11=[[బిల్కందా]] (CT)|shape-color11=#A40000 |mark-coord12={{coord|22|41|30|N|88|25|12|E}} | label-pos12=right|label12=మురగచ్ఛా| numbered12=CT| mark-title12=[[మురగచ్ఛా]] (CT)|shape-color12=#A40000 |mark-coord13={{coord|22|42|41|N|88|26|0|E}} | label-pos13=right|label13=తల్బంధా| numbered13=CT| mark-title13=[[తల్బంధా]] (CT)|shape-color13=#A40000 |mark-coord14={{coord|22|41|3|N|88|26|5|E}} | label-pos14=left|label14=చంద్‌పూర్| numbered14=CT| mark-title14=[[చంద్‌పూర్, ఘోలా|చంద్‌పూర్]] (CT)|shape-color14=#A40000 |mark-coord15={{coord|22|40|24|N|88|24|53|E}} | label-pos15=left|label15=తేఘరి| numbered15=CT| mark-title15=[[తేఘరి]] (CT)|shape-color15=#A40000 |mark-coord16={{coord|22|42|7|N|88|23|22|E}} | label-pos16=left|label16=సోదేపూర్| numbered16=N| mark-title16=[[సోదేపూర్]] (N)| shape-color16=#C42222 |mark-coord17={{coord|22|40|48|N|88|22|48|E}} | label-pos17=left|label17=అగర్‌పారా| numbered17=N| mark-title17=[[అగర్‌పారా]] (N)|shape-color17=#C42222 |mark-coord18={{coord|22|42|15|N|88|26|25|E}} | label-pos18=right|label18=న్యూ బరాక్‌పూర్| numbered18=M| mark-title18=[[న్యూ బరాక్‌పూర్]] (M)| |mark-coord19={{coord|22|41|10|N|88|22|13|E}} | label-pos19=left|label19=కమర్హాటి| numbered19=M| mark-title19=[[కమర్హాటి]] (M)| |mark-coord20={{coord|22|40|2|N|88|22|42|E}} | label-pos20=right|label20=బెల్ఘరియా| numbered20=N| mark-title20=[[బెల్ఘరియా]] (N)|shape-color20=#C42222 |mark-coord21={{coord|22|38|10|N|88|22|12|E}} | label-pos21=top|label21=బరానగర్| numbered21=M| mark-title21=[[బరానగర్]] (M)| |mark-coord22={{coord|22|38|40|N|88|26|5|E}} | label-pos22=left|label22=దమ్ దమ్| numbered22=M| mark-title22=[[దమ్ దమ్]] (M)| |mark-coord23={{coord|22|39|10|N|88|25|6|E}} | label-pos23=left|label23=ఉత్తర దమ్‌దమ్| numbered23=M| mark-title23=[[ఉత్తర దమ్‌దమ్]] (M)| |mark-coord24={{coord|22|37|48|N|88|24|0|E}} | label-pos24=bottom|label24=దక్షిణ దమ్‌దమ్| numbered24=M| mark-title24=[[దక్షిణ దమ్‌దమ్]] (M)| |mark-coord25={{coord|22|39|40|N|88|24|33|E}} | label-pos25=left|label25=నిమ్తా| numbered25=N| mark-title25=[[నిమ్తా]] (N)|shape-color25=#C42222 |mark-coord26={{coord|22|43|20|N|88|24|48|E}} | label-pos26=right|label26=కర్ణ మాధవ్‌పూర్| numbered26=N| mark-title26=[[కర్ణ మాధవ్‌పూర్]] (N)|shape-color26=#C42222 |mark-coord27={{coord|22|45|40|N|88|25|28|E}} | label-pos27=right|label27=నిల్‌గంజ్| numbered27=N| mark-title27=[[నిల్‌గంజ్]] (N)|shape-color27=#C42222 |mark-coord28={{coord|22.6292|88.3578}}| label28=హుగ్లీ| label-color28 = #77A1CB| label-angle28=76| label-pos28=top| label-size28=9| mark-size28=0| mark-title28 =none |mark-coord29={{coord|22.6112|88.3578}}| label29=నది| label-color29 = #77A1CB| label-angle29=114| label-pos29=top| label-size29=9| mark-size29=0| mark-title29 =none}} ===స్థానం=== పానిహాటి సగటు ఎత్తు 13&nbsp;మీటర్లు (42&nbsp;అడుగులు). [[బరాక్‌పూర్ ఉపవిభాగం]] జనాభాలో 96% మంది పట్టణ ప్రాంతాలలో నివసిస్తున్నారు. ప్రక్కనున్న పటంలో ఉపవిభాగంలోని కొన్ని ప్రదేశాలను చూపించారు; పటంలోని అన్ని ప్రదేశాలకు పూర్తి తెర పటంలో లింకులు ఉన్నాయి. 2011లో ఈ ఉపవిభాగంలో జనసాంద్రత ప్రతి చ.కి.మీ.కు 10,967 మంది. ఉపవిభాగంలో 16 పురపాలక సంఘాలు, 24 జనగణన పట్టణాలు ఉన్నాయి.<ref name=handbook2013>{{cite web |url = [http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook](http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook) |title = District Statistical Handbook |work = North 24 Parganas 2013, Tables 2.1, 2.2, 2.4b |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |access-date = 2 May 2018 |archive-url = [https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook](https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook) |archive-date = 21 January 2019 |url-status = dead }}</ref> <small>చాలా నగరాలు, పట్టణాలకు సంబంధించిన జనసాంద్రత సమాచారం ఇన్ఫోబాక్సులో లభిస్తుంది. పరిసర ప్రాంతాలకు జనాభా గణాంకాలు అందుబాటులో లేవు. పురపాలక సంఘం మొత్తం ప్రాంతానికి, తరువాత వార్డుల వారీగా ఈ గణాంకాలు లభిస్తాయి.</small> పానిహాటికి ఉత్తరాన [[బందీపూర్, ఉత్తర 24 పరగణాలు|బందీపూర్]], ఈశ్వరీపూర్, [[కర్ణ మాధవ్‌పూర్]]; తూర్పున మణిష్ పోతా, [[బిల్కందా]], జుగ్బేరియా, [[మురగచ్ఛా]], [[తేఘరి]]; దక్షిణాన [[ఉత్తర దమ్‌దమ్]], [[కమర్హాటి]]; పశ్చిమాన [[ఖర్దహా]] ఉన్నాయి.<ref>{{cite web| url = [http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1911_PART_A_DCHB_NORTH%20TWENTY%20FOUR%20PARGANAS.pdf](http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1911_PART_A_DCHB_NORTH%20TWENTY%20FOUR%20PARGANAS.pdf) |title = District Census Handbook North Twenty Four Parganas, Census of India 2011, Series 20, Part XII A |work = Map of Barrackpore II CD Block on Page 379 | publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal| access-date = 27 June 2018}}</ref> పానిహాటి పురపాలక సంఘం బి.టి. రోడ్డులో, [[సోదేపూర్ రైల్వే స్టేషన్]] కు పశ్చిమాన, [[కోల్‌కతా]]–700114లో ఉంది. పానిహాటి నగరంతోపాటు [[సుక్చార్]], [[సోదేపూర్]], [[నటాగఢ్]], [[పన్షిలా]], [[ఘోలా, ఉత్తర 24 పరగణాలు|ఘోలా]], [[అగర్‌పారా]]లు కూడా పానిహాటి పురపాలక సంఘం అధికార పరిధిలో ఉన్నాయి.<ref>{{cite web | url = [http://barrackpore.gov.in/images/westbe2.gif](http://barrackpore.gov.in/images/westbe2.gif) | title = Map of Barrackpore subdivision | publisher = Barrackpore administration | access-date = 25 June 2018}}</ref> ===పోలీసు స్టేషన్=== [[బరాక్‌పూర్ పోలీసు కమిషనరేట్]] పరిధిలోని [[ఘోలా, కోల్‌కతా#పోలీసు స్టేషన్|ఘోలా పోలీసు స్టేషన్]]కు కు పానిహాటి పురపాలక ప్రాంతాలపై అధికార పరిధి ఉంది.<ref>{{cite web |url = [http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook](http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook) |title = District Statistical Handbook |work = North 24 Parganas 2013, Table 2.1 |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |access-date = 11 June 2018 |archive-url = [https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook](https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook) |archive-date = 21 January 2019 |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = [http://policewb.gov.in/wbp/bkp_commissionerate.php](http://policewb.gov.in/wbp/bkp_commissionerate.php) | title = Barrackpore Police Commissionerate | work = List of Police Stations with telephone numbers | publisher = West Bengal Police | access-date = 11 June 2018 | archive-url = [https://web.archive.org/web/20180612143852/http://policewb.gov.in/wbp/bkp_commissionerate.php](https://web.archive.org/web/20180612143852/http://policewb.gov.in/wbp/bkp_commissionerate.php) | archive-date = 12 June 2018 | url-status = dead }}</ref> ==జనాభా వివరాలు== ===జనాభా=== {{Historical population | source = [[భారత జనగణన]]<ref>{{cite web | url = [http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1911_PART_A_DCHB_NORTH%20TWENTY%20FOUR%20PARGANAS.pdf](http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1911_PART_A_DCHB_NORTH%20TWENTY%20FOUR%20PARGANAS.pdf) | title = District Census Handbook North Twenty Four Parganas, Census of India 2011, Series 20, Part XII A | work= Section II Town Directory, Pages 781-783 Statement I: Growth History, Pages 799-803 | publisher = Directorate of Census Operations V, West Bengal |access-date = 11 June 2018}}</ref> | 1901 | 11178 | 1911 | 11118 | 1921 | 10161 | 1931 | 11699 | 1941 | 27410 | 1951 | 49514 | 1961 | 93749 | 1971 | 148046 | 1981 | 205718 | 1991 | 275990 | 2001 | 348438 | 2011 | 377347 }} [[2011 భారత జనగణన]] ప్రకారం పానిహాటి మొత్తం జనాభా 377,347. ఇందులో పురుషులు 189,446 (50%), స్త్రీలు 187,901 (50%) మంది ఉన్నారు. ఆరేళ్లలోపు పిల్లల జనాభా 26,215. పానిహాటిలో మొత్తం అక్షరాస్యుల సంఖ్య 322,770; ఆరేళ్లకు పైబడిన జనాభాలో అక్షరాస్యత 91.92%గా నమోదైంది.<ref name=census3-2011>{{cite web| url = [http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html](http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html) |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 7 June 2018 }}</ref> {{As of|2001}} భారత [[జనగణన]] ప్రకారం పానిహాటి జనాభా 348,379. జనాభాలో పురుషులు 52%, స్త్రీలు 48% ఉన్నారు. పానిహాటి సగటు అక్షరాస్యత 82%; ఇది జాతీయ సగటు 74.4% కంటే ఎక్కువ. పురుషుల అక్షరాస్యత 85%, స్త్రీల అక్షరాస్యత 79%. పానిహాటి జనాభాలో 8% మంది ఆరేళ్లలోపు వయస్సు కలిగినవారు.<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ===భాషలు=== {{Pie chart |thumb = right |caption = పానిహాటి నగరంలో మాట్లాడే భాషలు (2011)<ref>[https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-2000.XLSX 2011 census data] censusindia.gov.in</ref> |label1 = [[బెంగాలీ భాష|బెంగాలీ]] |value1= 88.99 |color1 =Blue |label2= [[హిందీ భాష|హిందీ]] |value2= 8.0 |color2=orange |label3 = [[ఉర్దూ భాష|ఉర్దూ]] |value3 = 1.68 |color3 =brown |label4 = [[ఒడియా భాష|ఒడియా]] |value4 = 0.39 |color4 =pink |label5 = [[నేపాలీ భాష|నేపాలీ]] |value5= 0.08 |color5 = black |label6 = ఇతరులు |value6= 0.63 |color6 = white }} ===కోల్‌కతా పట్టణ సముదాయం=== 2011 జనగణనలో బరాక్‌పూర్ ఉపవిభాగంలోని కింది పురపాలక సంఘాలు, జనగణన పట్టణాలు, ఇతర ప్రాంతాలు కోల్‌కతా పట్టణ సముదాయంలో భాగంగా ఉన్నాయి: [[కాంచ్రాపారా]] (M), [[జేటియా]] (CT), [[హలీశహర్]] (M), [[బలిభారా]] (CT), [[నైహాటి]] (M), [[భట్‌పారా]] (M), [[కౌగాఛి]] (CT), [[గర్ష్యామ్‌నగర్]] (CT), [[గరులియా]] (M), [[ఇచ్ఛాపూర్ డిఫెన్స్ ఎస్టేట్]] (CT), [[ఉత్తర బరాక్‌పూర్]] (M), [[బరాక్‌పూర్ కంటోన్మెంట్]] (CB), [[బరాక్‌పూర్]] (M), [[జాఫర్‌పూర్]] (CT), [[రుయియా]] (CT), [[టిటాగఢ్]] (M), [[ఖర్దహా]] (M), [[బందీపూర్, ఉత్తర 24 పరగణాలు|బందీపూర్]] (CT), '''పానిహాటి''' (M), [[మురగచ్ఛా]] (CT), [[న్యూ బరాక్‌పూర్]] (M), [[చంద్‌పూర్, ఘోలా|చంద్‌పూర్]] (CT), [[తల్బంధా]] (CT), [[పటులియా]] (CT), [[కమర్హాటి]] (M), [[బరానగర్]] (M), [[దక్షిణ దమ్‌దమ్]] (M), [[ఉత్తర దమ్‌దమ్]] (M), [[దమ్ దమ్]] (M), [[నోయాపారా, భారతదేశం|నోయాపారా]] (CT), [[బాబన్‌పూర్]] (CT), [[తేఘరి]] (CT), [[నన్నా, ఉత్తర 24 పరగణాలు|నన్నా]] (OG), చక్లా (OG), స్రోత్రిబాటి (OG), [[పాన్‌పూర్]] (OG).<ref>{{cite web| url = [http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_4_PR_UAs_1Lakh_and_Above_Appendix.pdf](http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_4_PR_UAs_1Lakh_and_Above_Appendix.pdf) | title= Provisional Population Totals, Census of India 2011 | work= Constituents of Urban Agglomeration Having Population Above 1 Lakh |publisher= Census of India 2011 | access-date = 7 June 2018}}</ref> ==మౌలిక సదుపాయాలు== జిల్లా జనగణన హ్యాండ్‌బుక్ 2011 ప్రకారం, పానిహాటి పురపాలక నగరం 19.38&nbsp;చ.కి.మీ. విస్తీర్ణంలో ఉంది. పౌర సదుపాయాలలో 375&nbsp;కి.మీ. రహదారులు, బహిరంగ, మూసివేసిన మురుగునీటి కాలువలు ఉన్నాయి. వైద్య సదుపాయాలలో 48 మందుల దుకాణాలు ఉన్నాయి. విద్యా సదుపాయాలలో 116 ప్రాథమిక పాఠశాలలు, 123 మధ్య పాఠశాలలు, 132 మాధ్యమిక పాఠశాలలు, 162 ఉన్నత మాధ్యమిక పాఠశాలలు, 12 అనౌపచారిక విద్యా కేంద్రాలు ఉన్నాయి. సామాజిక, వినోద, సాంస్కృతిక సదుపాయాలలో ఒక అనాథాశ్రమం, ఒక స్టేడియం, మూడు సినిమా హాళ్లు/థియేటర్లు, పది ఆడిటోరియాలు/సామాజిక మందిరాలు, 78 ప్రజా గ్రంథాలయాలు, 20 పఠన గదులు ఉన్నాయి. రైల్వే వ్యాగన్లు, పంపులు, జలనిరోధక వస్తువులు ఇక్కడ తయారయ్యే ఉత్పత్తులలో ఉన్నాయి. నగరంలో 14 బ్యాంకు శాఖలు ఉన్నాయి.<ref>{{cite web | url = [http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1911_PART_A_DCHB_NORTH%20TWENTY%20FOUR%20PARGANAS.pdf](http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1911_PART_A_DCHB_NORTH%20TWENTY%20FOUR%20PARGANAS.pdf) | title = District Census Handbook North Twenty Four Parganas, Census of India 2011, Series 20, Part XII A | work= Section II Town Directory, Pages 781-783 Statement I: Growth History, Pages 799-803; Statement II: Physical Aspects and Location of Towns, Pages 791-794; Statement III: Civic and other Amenities, Pages 795-796; Statement IV: Medical Facilities 2009, Pages 803-805 Section: Educational, Recreational and Cultural Facilities | publisher = Directorate of Census Operations V, West Bengal |access-date = 31 May 2018}}</ref> బరాక్‌పూర్ పరిపాలన ప్రకారం పానిహాటిలో 100 ప్రాథమిక పాఠశాలలు, 2 ఆంగ్ల మాధ్యమ పాఠశాలలు, 12 మాధ్యమిక పాఠశాలలు, 10 ఉన్నత మాధ్యమిక పాఠశాలలు, 2 డిగ్రీ కళాశాలలు, 2 ఇంజినీరింగ్ కళాశాలలు, ఒక వైద్య/దంత వైద్య కళాశాల ఉన్నాయి. ఇతర సదుపాయాలలో 153.18&nbsp;కి.మీ. పక్కా రహదారులు, 197&nbsp;కి.మీ. కచ్చా రహదారులు, 249&nbsp;కి.మీ. పక్కా కాలువలు, 410&nbsp;కి.మీ. కచ్చా కాలువలు, 5 పురపాలక మార్కెట్లు, 10 ప్రైవేటు మార్కెట్లు, 9 తపాలా కార్యాలయాలు/ఉప తపాలా కార్యాలయాలు ఉన్నాయి. మహత్‌సబ్‌తలా–కొన్నగర్ మధ్య ఒక ఫెర్రీ ఘాట్, పద్మ, రథీంద్ర, మినీ రథీంద్ర అనే 3 సినిమా హాళ్లు, 12 ఆట స్థలాలు (8 పెద్దవి, 4 చిన్నవి), ఒక విద్యుత్ శ్మశానవాటిక, 3 దహన ఘాట్‌లు, 2 ముస్లిం ఖనన స్థలాలు ఉన్నాయి. 33,000 ఇళ్లకు నీటి కనెక్షన్లు, 2,842 వీధి కుళాయిలు ఉన్నాయి.<ref name=municipality/> ఇవి కూడా చూడండి: [[బరాక్‌పూర్ ఉపవిభాగం#పురపాలక పట్టణాలు/నగరాలు|బరాక్‌పూర్ ఉపవిభాగంలోని నగరాలు, పట్టణాలు]] ==ఆర్థిక వ్యవస్థ== ===పరిశ్రమలు=== పానిహాటిలో ఉన్న లేదా గతంలో ఉన్న పరిశ్రమలు: [[File:Bengal Chemicals & Pharmaceuticals Limited - Panihati - North 24 Parganas 2012-04-11 9475.JPG|thumb|right|పానిహాటిలో బెంగాల్ కెమికల్స్ అండ్ ఫార్మాస్యూటికల్స్]] * [[ప్రఫుల్ల చంద్ర రే|ఆచార్య ప్రఫుల్ల చంద్ర రే]] స్థాపించిన [[బెంగాల్ కెమికల్స్ అండ్ ఫార్మాస్యూటికల్స్]] ప్రధాన కర్మాగారం తొలుత కోల్‌కతాలోని కంకుర్గాఛి పరిసర ప్రాంతమైన మాణిక్‌తలా మెయిన్ రోడ్‌లో ఉండేది. సంస్థ 1920లో పానిహాటిలో ఒక కర్మాగారాన్ని స్థాపించింది. ప్రస్తుతం ఇది కేంద్ర ప్రభుత్వ రంగ సంస్థ.<ref name=municipality2/><ref>{{cite web | url = [https://bengalchemicals.co.in/our-founder-history/](https://bengalchemicals.co.in/our-founder-history/) | title = Bengal Chemicals & Pharmaceuticals Ltd. | publisher = BCPL | access-date = 25 June 2018}}</ref><ref>{{cite web | url = [https://www.telegraphindia.com/1081207/jsp/calcutta/story_10215243.jsp](https://www.telegraphindia.com/1081207/jsp/calcutta/story_10215243.jsp) | archive-url = [https://web.archive.org/web/20140307123258/http://www.telegraphindia.com/1081207/jsp/calcutta/story_10215243.jsp](https://web.archive.org/web/20140307123258/http://www.telegraphindia.com/1081207/jsp/calcutta/story_10215243.jsp) | url-status = dead | archive-date = 7 March 2014 | title = Chemistry of Nationalism | newspaper = The Telegraph | date=7 December 2008 | access-date = 25 June 2018}}</ref> * డక్‌బ్యాక్ బ్రాండ్‌కు ప్రసిద్ధి చెందిన బెంగాల్ వాటర్‌ప్రూఫ్ వర్క్స్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ 1920లో కోల్‌కతాలో స్థాపితమైంది. సురేంద్రనాథ్, యోగేంద్రమోహన్, అజిత్‌మోహన్, విష్ణుపద బోస్ అనే నలుగురు సోదరులు దీనిని 1932లో పానిహాటికి తరలించారు.<ref name=municipality2>{{cite web | url = [http://panihatimunicipality.in/html/industrial_bg.html](http://panihatimunicipality.in/html/industrial_bg.html) | title = Industries in Panihati | work = History – Industrial Places | publisher = Panihati Municipality | access-date = 25 June 2018}}</ref> * బసంతీ దేవి పేరుతో సుభోధ్ చంద్ర మిత్రా 1934లో బసంతీ కాటన్ మిల్లును స్థాపించాడు. దీనిని [[చిత్తరంజన్ దాస్|దేశ్‌బంధు చిత్తరంజన్ దాస్]] భార్య బసంతీ దేవి పేరిట నామకరణం చేశారు. [[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] దీనిని ప్రారంభించగా, ఆచార్య ప్రఫుల్ల చంద్ర రే అధ్యక్షత వహించాడు. ఈ మిల్లు ప్రస్తుతం పనిచేయడం లేదు; 1987లో మూతపడింది.<ref name=municipality2/><ref>{{cite web | url = [https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/Jobs-gone-now-living-in-fear-of-losing-home/articleshow/8077161.cms](https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/Jobs-gone-now-living-in-fear-of-losing-home/articleshow/8077161.cms) | title = Jobs gone, now living in fear of losing home| publisher = The Times of India, 25 April 2011 | access-date = 25 June 2018}}</ref> * రాయ్ బహదూర్ డి. ఎన్. చౌదరి, చంద్రచూర్ చౌదరి స్థాపించిన బంగశ్రీ, సోదేపూర్ కాటన్ మిల్లులను తరువాత [[నేషనల్ టెక్స్‌టైల్ కార్పొరేషన్]] స్వాధీనం చేసుకుంది.<ref name=municipality2/> * బంగోదయ కాటన్ మిల్లు 1984లో లాకౌట్‌కు గురైంది. కర్మాగార షెడ్లను తొలగించి, ఆ స్థలంలో ప్రస్తుతం పీర్‌లెస్ అబాసన్ ఉంది.<ref name=municipality2/> [[File:Panihati Works - Texmaco Limited - Kamarhati - North 24 Parganas 2012-04-11 9721.JPG|thumb|టెక్స్‌మాకో పానిహాటి వర్క్స్]] * [[టెక్స్‌మాకో రైల్ అండ్ ఇంజినీరింగ్]]కు కమర్హాటి, పానిహాటి పురపాలక సంఘాల పరిధిలో విస్తరించి ఉన్న ఐదు ఉత్పత్తి విభాగాలు ఉన్నాయి. దీనిని [[కె. కె. బిర్లా]] 1939లో స్థాపించాడు. ప్రస్తుతం సరోజ్ పొద్దార్ నేతృత్వంలోని అడ్వెంట్జ్ గ్రూప్ ప్రధాన సంస్థగా ఉంది.<ref>{{cite web| url = https://www.texmaco.in/webfiles/corp_porf.php| title = Texmaco Rail and Engineering Ltd.| work = Adventz| publisher = Texmaco| access-date = 25 June 2018| archive-date = 28 June 2018| archive-url = https://web.archive.org/web/20180628154200/https://www.texmaco.in/webfiles/corp_porf.php| url-status = dead}}</ref><ref name="google"/> ===కెఎమ్‌డిఎ=== పానిహాటి పురపాలక సంఘం [[కోల్‌కతా మహానగర ప్రాంతం]]లో భాగం. ఈ ప్రాంతానికి [[కోల్‌కతా మహానగర అభివృద్ధి ప్రాధికార సంస్థ|కెఎమ్‌డిఎ]] చట్టబద్ధ ప్రణాళిక, అభివృద్ధి ప్రాధికార సంస్థగా పనిచేస్తుంది.<ref>{{cite web | url = [https://kmdaonline.org/home/download/QVRNUU5QNW5kK1dCRDQ3V0pmRXBqQitJRU9kS1k1WEhRblBLdmc1ZVZNMW5WZlZRTHRLd0hxUHc4dlk2VWQ4WmhueGdBSURnc0w2OUZqZzl4WXFTRVE9PQ==](https://kmdaonline.org/home/download/QVRNUU5QNW5kK1dCRDQ3V0pmRXBqQitJRU9kS1k1WEhRblBLdmc1ZVZNMW5WZlZRTHRLd0hxUHc4dlk2VWQ4WmhueGdBSURnc0w2OUZqZzl4WXFTRVE9PQ==) | title = Kolkata Metropolitan Development Authority, Annual Report 2010-11 | work = 1/1 Kolkata Metropolitan Area Map | publisher = KMDA | access-date = 7 June 2018 | archive-date = 1 May 2019 | archive-url = [https://web.archive.org/web/20190501182418/https://kmdaonline.org/home/download/QVRNUU5QNW5kK1dCRDQ3V0pmRXBqQitJRU9kS1k1WEhRblBLdmc1ZVZNMW5WZlZRTHRLd0hxUHc4dlk2VWQ4WmhueGdBSURnc0w2OUZqZzl4WXFTRVE9PQ==](https://web.archive.org/web/20190501182418/https://kmdaonline.org/home/download/QVRNUU5QNW5kK1dCRDQ3V0pmRXBqQitJRU9kS1k1WEhRblBLdmc1ZVZNMW5WZlZRTHRLd0hxUHc4dlk2VWQ4WmhueGdBSURnc0w2OUZqZzl4WXFTRVE9PQ==) | url-status = usurped }}</ref> ==రవాణా== ===రైలు మార్గం=== [[ఈస్టర్న్ రైల్వే జోన్|ఈస్టర్న్ రైల్వే]] సబర్బన్ నెట్‌వర్క్‌లోని [[శియాల్దా–రాణాఘాట్ మార్గం]]పై పానిహాటికి సమీపంలో రెండు ముఖ్యమైన రైల్వే స్టేషన్లు ఉన్నాయి: [[సోదేపూర్ రైల్వే స్టేషన్]], [[అగర్‌పారా రైల్వే స్టేషన్]].<ref>{{cite web | url = [https://indiarailinfo.com/train/timetable/sealdah-kalyani-simanta-local-31311/16438/325/958#st](https://indiarailinfo.com/train/timetable/sealdah-kalyani-simanta-local-31311/16438/325/958#st) | title = 31311 Sealdah-Kalyani Simanta Local | work = Time Table | publisher = indiarailinfo | access-date = 21 June 2018}}</ref><ref name=google>Google maps</ref> ===రోడ్డు మార్గం=== నగరం మధ్యగుండా వెళ్లే [[బరాక్‌పూర్ ట్రంక్ రోడ్]] (బి.టి. రోడ్) విస్తృత రహదారి రవాణా సదుపాయాన్ని కల్పిస్తుంది. సోదేపూర్–బరాసత్ రహదారి కూడా ఇక్కడి నుంచే ప్రారంభమవుతుంది.<ref name="google"/> ==వైద్య సేవలు== పానిహాటిలో 150 పడకల పానిహాటి రాష్ట్ర సాధారణ ఆసుపత్రి, 10 పడకల పానిహాటి పురపాలక ప్రసూతి గృహం ఉన్నాయి.<ref name=medical>{{cite web | url = [https://www.wbhealth.gov.in/](https://www.wbhealth.gov.in/) | title = Health & Family Welfare Department | work = Health Statistics | publisher = Government of West Bengal | access-date = 17 July 2018 | archive-date = 28 October 2021 | archive-url = [https://web.archive.org/web/20211028134305/https://qphs.fs.quoracdn.net/main-qimg-99a499ee367f0c1530476c81086270c8](https://web.archive.org/web/20211028134305/https://qphs.fs.quoracdn.net/main-qimg-99a499ee367f0c1530476c81086270c8) | url-status = dead }}</ref> కోల్‌కతా మహానగర ప్రాంతం పరిధిలోని ఉత్తర 24 పరగణాల జిల్లాను, భూగర్భ జలాలు [[భూగర్భ జలాలలో ఆర్సెనిక్ కాలుష్యం|ఆర్సెనిక్ కాలుష్యం]] బారిన పడిన ప్రాంతాలలో ఒకటిగా గుర్తించారు.<ref>{{cite web | url = [http://www.soesju.org/arsenic/wb2.htm](http://www.soesju.org/arsenic/wb2.htm) | title = Groundwater Arsenic contamination in West Bengal-India (19 years study ) | access-date = 2007-08-24 | work = Groundwater arsenic contamination status of North 24-Parganas district, one of the nine arsenic affected districts of West Bengal-India | publisher = SOES | archive-url = [https://web.archive.org/web/20070927002938/http://www.soesju.org/arsenic/wb2.htm](https://web.archive.org/web/20070927002938/http://www.soesju.org/arsenic/wb2.htm) | archive-date = 27 September 2007 | url-status = dead }}</ref> మలేరియాపై రోనాల్డ్ రాస్ పరిశోధనలో సహకరించిన ప్రముఖ శాస్త్రవేత్త [[కిశోరీ మోహన్ బంద్యోపాధ్యాయ]] పానిహాటి నివాసి. ఆయన ప్రాథమిక పరిశోధనా కృషికి బ్రిటన్ రాజు ఎడ్వర్డ్ VII 1903లో బంగారు పతకాన్ని ప్రదానం చేశాడు. ==విద్య== [[పానిహాటి మహావిద్యాలయ]]ను [[సోదేపూర్]]లో 1976లో స్థాపించారు. ఇక్కడ బెంగాలీ, ఆంగ్లం, సంస్కృతం, చరిత్ర, తత్వశాస్త్రం, రాజకీయ శాస్త్రం, విద్యాశాస్త్రం, భూగోళశాస్త్రం, భౌతిక శాస్త్రం, రసాయన శాస్త్రం, గణితం, జంతుశాస్త్రం, ఆహారం, పోషకాహారం, కంప్యూటర్ సైన్స్, వాణిజ్యశాస్త్రంలో ఆనర్స్ కోర్సులు; బి.ఎ., బి.ఎస్‌సి., బి.కాం. సాధారణ కోర్సులు అందుబాటులో ఉన్నాయి.<ref>{{cite web | url = https://pmv.ac.in/| title = Panihati Mahavidyalaya | publisher = PM |access-date = 8 May 2018}}</ref><ref>{{cite web | url = [http://www.collegeadmission.in/PanihatiMahavidyalaya/Panihati_Mahavidyalaya.shtml](http://www.collegeadmission.in/PanihatiMahavidyalaya/Panihati_Mahavidyalaya.shtml) | title = Panihati Mahavidyalaya | publisher = College Admission |access-date = 8 May 2018}}</ref> ప్రైవేటు ఇంజినీరింగ్ కళాశాల అయిన [[గురు నానక్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ]]ని [[సోదేపూర్]] సమీపంలో 2003లో స్థాపించారు.<ref>{{cite web | url = [https://gnit.ac.in/](https://gnit.ac.in/) | title = Guru Nanak Institute of Technology | publisher = GNIT |access-date = 8 May 2018}}</ref> ప్రైవేటు ఇంజినీరింగ్ కళాశాల అయిన [[నరులా ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ]]ని [[అగర్‌పారా]]లో 2001లో స్థాపించారు.<ref>{{cite web | url = [https://nit.ac.in/](https://nit.ac.in/) | title = Narula Institute of Technology | publisher = NIT |access-date = 8 May 2018}}</ref> పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని కోల్‌కతా, పానిహాటిలో [[గురు నానక్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ డెంటల్ సైన్సెస్ అండ్ రీసెర్చ్]] అనే ప్రైవేటు దంత వైద్య కళాశాల ఉంది. [[సెయింట్ జేవియర్స్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ (పానిహాటి)]], [[సోదేపూర్ హై స్కూల్]] కూడా పానిహాటిలో ఉన్నాయి. ==మూలాలు== {{Reflist}} ==బాహ్య లింకులు== *{{commons category-inline}} *{{Wikivoyage inline|Kolkata/Northern fringes}} [[Category:ఉత్తర 24 పరగణాల జిల్లాలోని నగరాలు, పట్టణాలు]] [[Category:కోల్‌కతాలోని పరిసర ప్రాంతాలు]] [[Category:కోల్‌కతా మహానగర ప్రాంతం]] [[Category:ఉత్తర 24 పరగణాల జిల్లాలోని పర్యాటక ఆకర్షణలు]] [[Category:పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని నగరాలు]] ibgy7xxg604yevl8unl6gcj05wzm6bu 4942896 4942895 2026-08-24T07:21:15Z K.Venkataramana 27319 [[వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని నగరాలు]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ నగరాలు, పట్టణాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4942896 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = పానిహాటి | other_name = | nickname = | settlement_type = నగరం | image_skyline = Barrackpore Trunk Road - Panihati - North 24 Parganas 2012-04-11 9471.JPG | image_alt = | image_caption = పానిహాటిలోని [[బరాక్‌పూర్ ట్రంక్ రోడ్|బీ.టి. రోడ్]] | pushpin_map = India West Bengal#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = భారతదేశంలోని పశ్చిమ బెంగాల్‌లో స్థానం | coordinates = {{coord|22.69|N|88.37|E|display=inline,title}} | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = [[పశ్చిమ బెంగాల్]] | subdivision_type2 = [[పశ్చిమ బెంగాల్ పరిపాలనా విభాగాలు|విభాగం]] | subdivision_name2 = [[ప్రెసిడెన్సీ విభాగం|ప్రెసిడెన్సీ]] | subdivision_type3 = [[పశ్చిమ బెంగాల్ జిల్లాల జాబితా|జిల్లా]] | subdivision_name3 = [[ఉత్తర 24 పరగణాల జిల్లా|ఉత్తర 24 పరగణాలు]] | established_title = <!-- స్థాపించబడింది --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = [[భారతదేశ పురపాలక సంస్థలు|పురపాలక సంఘం]] | governing_body = పానిహాటి పురపాలక సంఘం | leader_title = ఛైర్మన్ | leader_name = సోమనాథ్ దే | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 19.38 | elevation_footnotes = | elevation_m = 13 | population_total = 377,347 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = భాషలు | demographics1_title1 = అధికారిక | demographics1_info1 = [[బెంగాలీ భాష|బెంగాలీ]], [[ఆంగ్ల భాష|ఆంగ్లం]] | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక సమయం|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[పోస్టల్ ఇండెక్స్ నంబర్|పిన్ కోడ్]] | postal_code = 700109, 700110, 700111, 700112, 700113, 700114, 700115 | area_code_type = టెలిఫోన్ కోడ్ | area_code = +91 33 | registration_plate = WB | blank1_name_sec1 = [[లోక్‌సభ]] నియోజకవర్గం | blank1_info_sec1 = [[దమ్ దమ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|దమ్ దమ్]] | blank2_name_sec1 = [[విధానసభ]] నియోజకవర్గం | blank2_info_sec1 = [[పానిహాటి విధానసభ నియోజకవర్గం|పానిహాటి]] | website = {{URL|https://panihatimunicipality.in}} | footnotes = }} '''పానిహాటి''' [[పశ్చిమ బెంగాల్]] రాష్ట్రంలోని [[ఉత్తర 24 పరగణాలు జిల్లా|ఉత్తర 24 పరగణాల జిల్లాలో]] ఉన్న నగరం, పురపాలక సంఘం. ఇది [[కోల్‌కతా మెట్రోపాలిటన్ డెవలప్‌మెంట్ అథారిటీ|కోల్‌కతా మహానగర అభివృద్ధి ప్రాధికార సంస్థ]] (కెఎమ్‌డిఎ) పరిధిలోని ప్రాంతంలో భాగం.<ref>{{cite web| url =http://www.cmdaonline.com/kma.html| title =Base Map of Kolkata Metropolitan area| access-date =2007-09-03| publisher =Kolkata Metropolitan Development Authority| url-status =dead| archive-url =https://web.archive.org/web/20070928000049/http://www.cmdaonline.com/kma.html| archive-date =2007-09-28}}</ref> ==చరిత్ర== 13వ శతాబ్దంలో దేగంగాకు చెందిన మహారాజా చంద్రకేతు పానిహాటిలో ఒక ''గఢ్'' (కోట)ను స్థాపించాడని ఒక పురాణ విశ్వాసం ఉంది. ఈ కోటకు భవానీ దేవతతో సంబంధం ఉంది. నదీ రవాణా ప్రధాన సమాచార సాధనంగా ఉన్న తొలినాళ్లలో పానిహాటి ప్రధాన వ్యాపార, వాణిజ్య కేంద్రంగా ఉండేది. అప్పట్లో దీనిని పణ్యహాటి (వస్తువుల విపణి) అని పిలిచేవారు. పణ్యహాటిక్ అనే పదం నుంచే ఈ పేరు వచ్చిందని పండితులు భావిస్తున్నారు. పానిహాటి గురించి అనేక [[వైష్ణవం|వైష్ణవ పదావళి]] సాహిత్య గ్రంథాలలో ప్రస్తావన ఉంది. వాటిలో 16వ శతాబ్దానికి చెందిన జయానంద, లోచన్‌దాస్‌ల ''చైతన్య మంగళ కావ్య'', 1548లో బృందాబన్ దాస్ రాసిన ''శ్రీ చైతన్య భాగవత్'', నిత్యానంద రాసిన ''బాన్సీ బిస్తర్'', దేవకీ నందన్ రాసిన ''వైష్ణవ నామదేవ'', 1580–1610 మధ్య కృష్ణదాస్ కబీరాజ్ రాసిన ''శ్రీ చైతన్య చరితామృతం'', ''భక్తి రత్నాకర్'', ''చైతన్య చంద్రోదయ్'' ఉన్నాయి.<ref>{{cite web | url = [http://panihatimunicipality.in/html/origin-name.html](http://panihatimunicipality.in/html/origin-name.html) | title = Panihati Municipality | work = Historical background | publisher = PM | access-date = 25 June 2018}}</ref> పానిహాటి పురపాలక సంఘాన్ని 1900లో స్థాపించారు.<ref name=municipality>{{cite web | url = [http://barrackpore.gov.in/HTM/sdobkp_Panihati%20Municipality.htm](http://barrackpore.gov.in/HTM/sdobkp_Panihati%20Municipality.htm) | title = Panihati Municipality | publisher = Barrackpore administration | access-date = 25 June 2018}}</ref> [[పూరి (ఒరిస్సా)|పురికి]] వెళ్తూ శ్రీ [[చైతన్య మహాప్రభు]] ఈ ప్రదేశాన్ని సందర్శించాడని, తరువాత ఆయన సన్నిహిత సహచరుడు [[నిత్యానంద]] కూడా ఇక్కడికి వచ్చాడని చెబుతారు. అందువల్ల [[వైష్ణవం|గౌడీయ వైష్ణవులు]] ఈ ప్రాంతాన్ని పవిత్రమైనదిగా భావిస్తారు. గాంధీ మెమోరియల్ ఆశ్రమం లేదా ''సోదేపూర్ ఖాదీ ప్రతిష్ఠాన్''ను సతీశ్ చంద్ర దాస్‌గుప్తా 1921లో పానిహాటిలో స్థాపించాడు. [[మహాత్మా గాంధీ]] 1939, 1945, 1946, 1947 సంవత్సరాలలో అనేకసార్లు ఈ ప్రదేశాన్ని సందర్శించి అక్కడ బస చేశాడు.<ref>{{Cite web|title=Gandhi Memorial Asram|url=https://wbhc.in/home/place_details/NWQyMTJmZWYxMDllZTczMDcxNmM2M2NjYmViZDZmOWNjM2U3NmNkZjJhOTIwZTgxNjI3ZjY5ZWIwYWQ1MzE0NWExNDcyNTJmMWI4YmQyYzk0ODg3YTZkNDlmNWJmZTNjYWI5NWMyMmM2MmFjMTZkMGRlZjY3YzQyMDFmZmE5MWFqVEtYdzZjdFJBSEhYYXhkL2phYXJaMXF4UzU5RnAycGQ1aFJqUlNDRTBzPQ==|access-date=2021-08-29|website=West Bengal Heritage Commission|language=en-IN}}</ref><ref>{{Cite web|title=:: Welcome to Panihati Municipality ::|url=https://panihatimunicipality.in/html/m-gandhi.html|access-date=2021-08-29|website=panihatimunicipality.in}}</ref> ==భౌగోళికం== {{OSM Location map | width=300| height=330| zoom=11 | coord={{coord|22|41|47|N|88|24|32|E}}| float=left|caption='''ఉత్తర 24 పరగణాల జిల్లాలోని బరాక్‌పూర్ ఉపవిభాగం దక్షిణ భాగంలో నగరాలు, పట్టణాలు'''<br/>M: పురపాలక నగరం/పట్టణం, CT: జనగణన పట్టణం,<br/> N: పరిసర ప్రాంతం/పరిపాలనా ప్రదేశం<br/>చిన్న పటంలోని స్థల పరిమితుల కారణంగా, పెద్ద పటంలో వాస్తవ స్థానాలు కొద్దిగా మారవచ్చు | minimap = file| mini-file = India West Bengal adm location map.svg | mini-width = 103 | mini-height = 158 | minipog-x = 66 | minipog-y = 120 | scalemark = 110 | minimap-boxwidth=12|nolabels=1 |mark-coord1={{coord|22|46|24|N|88|21|49|E}} | label-pos1=left|label1=బరాక్‌పూర్| numbered1=M | mark-title1=[[బరాక్‌పూర్]] (M)|label-color1=#800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#800000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|22|45|35|N|88|21|30|E}} | label-pos2=left|label2=బరాక్‌పూర్ |labela2=కంటోన్మెంట్| mark-title2=[[బరాక్‌పూర్ కంటోన్మెంట్|బరాక్‌పూర్ కంటోన్మెంట్]]| numbered2=0| shape-color2=#AA6666|label-offset-y2=-2 |mark-coord3={{coord|22|45|16|N|88|23|24|E}} | label-pos3=right|label3=చక్ కంథాలియా| numbered3=CT| mark-title3=[[చక్ కంథాలియా]] (CT)|shape-color3=#A40000 |mark-coord4={{coord|22|44|52|N|88|24|31|E}} | label-pos4=right|label4=రుయియా| numbered4=CT| mark-title4=[[రుయియా]] (CT)|shape-color4=#A40000 |mark-coord5={{coord|22|44|12|N|88|23|38|E}} | label-pos5=right|label5=పటులియా| numbered5=CT | mark-title5=[[పటులియా]] (CT)|shape-color5=#A40000 |mark-coord6={{coord|22|43|48|N|88|23|38|E}} | label-pos6=right|label6=బందీపూర్| numbered6=CT| mark-title6=[[బందీపూర్, ఉత్తర 24 పరగణాలు|బందీపూర్]] (CT)|shape-color6=#A40000 |mark-coord7={{coord|22|44|14|N|88|22|12|E}} | label-pos7=left|label7=టిటాగఢ్| numbered7=M | mark-title7=[[టిటాగఢ్]] (M)|shape-color7=#800000 |mark-coord8={{coord|22|43|10|N|88|22|1|E}} | label-pos8=left|label8=ఖర్దహా| numbered8=M| mark-title8=[[ఖర్దహా]] (M) |mark-coord9={{coord|22|41|31|N|88|22|12|E}} | label-pos9=right|label9=పానిహాటి| numbered9=M| mark-title9=పానిహాటి (M)||shape-color9=black| label-size9=13|label-color9=black <!-- వ్యాస విషయాన్ని నలుపు రంగులతో ప్రత్యేకంగా చూపించండి --> |mark-coord10={{coord|22|41|57|N|88|24|32|E}} | label-pos10=right|label10=ఘోలా| numbered10=N| mark-title10=[[ఘోలా, ఉత్తర 24 పరగణాలు|ఘోలా]] (N)| shape-color10=#C42222 |mark-coord11={{coord|22|42|28|N|88|24|41|E}} | label-pos11=top|label11=బిల్కందా| numbered11=CT| mark-title11=[[బిల్కందా]] (CT)|shape-color11=#A40000 |mark-coord12={{coord|22|41|30|N|88|25|12|E}} | label-pos12=right|label12=మురగచ్ఛా| numbered12=CT| mark-title12=[[మురగచ్ఛా]] (CT)|shape-color12=#A40000 |mark-coord13={{coord|22|42|41|N|88|26|0|E}} | label-pos13=right|label13=తల్బంధా| numbered13=CT| mark-title13=[[తల్బంధా]] (CT)|shape-color13=#A40000 |mark-coord14={{coord|22|41|3|N|88|26|5|E}} | label-pos14=left|label14=చంద్‌పూర్| numbered14=CT| mark-title14=[[చంద్‌పూర్, ఘోలా|చంద్‌పూర్]] (CT)|shape-color14=#A40000 |mark-coord15={{coord|22|40|24|N|88|24|53|E}} | label-pos15=left|label15=తేఘరి| numbered15=CT| mark-title15=[[తేఘరి]] (CT)|shape-color15=#A40000 |mark-coord16={{coord|22|42|7|N|88|23|22|E}} | label-pos16=left|label16=సోదేపూర్| numbered16=N| mark-title16=[[సోదేపూర్]] (N)| shape-color16=#C42222 |mark-coord17={{coord|22|40|48|N|88|22|48|E}} | label-pos17=left|label17=అగర్‌పారా| numbered17=N| mark-title17=[[అగర్‌పారా]] (N)|shape-color17=#C42222 |mark-coord18={{coord|22|42|15|N|88|26|25|E}} | label-pos18=right|label18=న్యూ బరాక్‌పూర్| numbered18=M| mark-title18=[[న్యూ బరాక్‌పూర్]] (M)| |mark-coord19={{coord|22|41|10|N|88|22|13|E}} | label-pos19=left|label19=కమర్హాటి| numbered19=M| mark-title19=[[కమర్హాటి]] (M)| |mark-coord20={{coord|22|40|2|N|88|22|42|E}} | label-pos20=right|label20=బెల్ఘరియా| numbered20=N| mark-title20=[[బెల్ఘరియా]] (N)|shape-color20=#C42222 |mark-coord21={{coord|22|38|10|N|88|22|12|E}} | label-pos21=top|label21=బరానగర్| numbered21=M| mark-title21=[[బరానగర్]] (M)| |mark-coord22={{coord|22|38|40|N|88|26|5|E}} | label-pos22=left|label22=దమ్ దమ్| numbered22=M| mark-title22=[[దమ్ దమ్]] (M)| |mark-coord23={{coord|22|39|10|N|88|25|6|E}} | label-pos23=left|label23=ఉత్తర దమ్‌దమ్| numbered23=M| mark-title23=[[ఉత్తర దమ్‌దమ్]] (M)| |mark-coord24={{coord|22|37|48|N|88|24|0|E}} | label-pos24=bottom|label24=దక్షిణ దమ్‌దమ్| numbered24=M| mark-title24=[[దక్షిణ దమ్‌దమ్]] (M)| |mark-coord25={{coord|22|39|40|N|88|24|33|E}} | label-pos25=left|label25=నిమ్తా| numbered25=N| mark-title25=[[నిమ్తా]] (N)|shape-color25=#C42222 |mark-coord26={{coord|22|43|20|N|88|24|48|E}} | label-pos26=right|label26=కర్ణ మాధవ్‌పూర్| numbered26=N| mark-title26=[[కర్ణ మాధవ్‌పూర్]] (N)|shape-color26=#C42222 |mark-coord27={{coord|22|45|40|N|88|25|28|E}} | label-pos27=right|label27=నిల్‌గంజ్| numbered27=N| mark-title27=[[నిల్‌గంజ్]] (N)|shape-color27=#C42222 |mark-coord28={{coord|22.6292|88.3578}}| label28=హుగ్లీ| label-color28 = #77A1CB| label-angle28=76| label-pos28=top| label-size28=9| mark-size28=0| mark-title28 =none |mark-coord29={{coord|22.6112|88.3578}}| label29=నది| label-color29 = #77A1CB| label-angle29=114| label-pos29=top| label-size29=9| mark-size29=0| mark-title29 =none}} ===స్థానం=== పానిహాటి సగటు ఎత్తు 13&nbsp;మీటర్లు (42&nbsp;అడుగులు). [[బరాక్‌పూర్ ఉపవిభాగం]] జనాభాలో 96% మంది పట్టణ ప్రాంతాలలో నివసిస్తున్నారు. ప్రక్కనున్న పటంలో ఉపవిభాగంలోని కొన్ని ప్రదేశాలను చూపించారు; పటంలోని అన్ని ప్రదేశాలకు పూర్తి తెర పటంలో లింకులు ఉన్నాయి. 2011లో ఈ ఉపవిభాగంలో జనసాంద్రత ప్రతి చ.కి.మీ.కు 10,967 మంది. ఉపవిభాగంలో 16 పురపాలక సంఘాలు, 24 జనగణన పట్టణాలు ఉన్నాయి.<ref name=handbook2013>{{cite web |url = [http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook](http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook) |title = District Statistical Handbook |work = North 24 Parganas 2013, Tables 2.1, 2.2, 2.4b |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |access-date = 2 May 2018 |archive-url = [https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook](https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook) |archive-date = 21 January 2019 |url-status = dead }}</ref> <small>చాలా నగరాలు, పట్టణాలకు సంబంధించిన జనసాంద్రత సమాచారం ఇన్ఫోబాక్సులో లభిస్తుంది. పరిసర ప్రాంతాలకు జనాభా గణాంకాలు అందుబాటులో లేవు. పురపాలక సంఘం మొత్తం ప్రాంతానికి, తరువాత వార్డుల వారీగా ఈ గణాంకాలు లభిస్తాయి.</small> పానిహాటికి ఉత్తరాన [[బందీపూర్, ఉత్తర 24 పరగణాలు|బందీపూర్]], ఈశ్వరీపూర్, [[కర్ణ మాధవ్‌పూర్]]; తూర్పున మణిష్ పోతా, [[బిల్కందా]], జుగ్బేరియా, [[మురగచ్ఛా]], [[తేఘరి]]; దక్షిణాన [[ఉత్తర దమ్‌దమ్]], [[కమర్హాటి]]; పశ్చిమాన [[ఖర్దహా]] ఉన్నాయి.<ref>{{cite web| url = [http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1911_PART_A_DCHB_NORTH%20TWENTY%20FOUR%20PARGANAS.pdf](http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1911_PART_A_DCHB_NORTH%20TWENTY%20FOUR%20PARGANAS.pdf) |title = District Census Handbook North Twenty Four Parganas, Census of India 2011, Series 20, Part XII A |work = Map of Barrackpore II CD Block on Page 379 | publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal| access-date = 27 June 2018}}</ref> పానిహాటి పురపాలక సంఘం బి.టి. రోడ్డులో, [[సోదేపూర్ రైల్వే స్టేషన్]] కు పశ్చిమాన, [[కోల్‌కతా]]–700114లో ఉంది. పానిహాటి నగరంతోపాటు [[సుక్చార్]], [[సోదేపూర్]], [[నటాగఢ్]], [[పన్షిలా]], [[ఘోలా, ఉత్తర 24 పరగణాలు|ఘోలా]], [[అగర్‌పారా]]లు కూడా పానిహాటి పురపాలక సంఘం అధికార పరిధిలో ఉన్నాయి.<ref>{{cite web | url = [http://barrackpore.gov.in/images/westbe2.gif](http://barrackpore.gov.in/images/westbe2.gif) | title = Map of Barrackpore subdivision | publisher = Barrackpore administration | access-date = 25 June 2018}}</ref> ===పోలీసు స్టేషన్=== [[బరాక్‌పూర్ పోలీసు కమిషనరేట్]] పరిధిలోని [[ఘోలా, కోల్‌కతా#పోలీసు స్టేషన్|ఘోలా పోలీసు స్టేషన్]]కు కు పానిహాటి పురపాలక ప్రాంతాలపై అధికార పరిధి ఉంది.<ref>{{cite web |url = [http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook](http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook) |title = District Statistical Handbook |work = North 24 Parganas 2013, Table 2.1 |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |access-date = 11 June 2018 |archive-url = [https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook](https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook) |archive-date = 21 January 2019 |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = [http://policewb.gov.in/wbp/bkp_commissionerate.php](http://policewb.gov.in/wbp/bkp_commissionerate.php) | title = Barrackpore Police Commissionerate | work = List of Police Stations with telephone numbers | publisher = West Bengal Police | access-date = 11 June 2018 | archive-url = [https://web.archive.org/web/20180612143852/http://policewb.gov.in/wbp/bkp_commissionerate.php](https://web.archive.org/web/20180612143852/http://policewb.gov.in/wbp/bkp_commissionerate.php) | archive-date = 12 June 2018 | url-status = dead }}</ref> ==జనాభా వివరాలు== ===జనాభా=== {{Historical population | source = [[భారత జనగణన]]<ref>{{cite web | url = [http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1911_PART_A_DCHB_NORTH%20TWENTY%20FOUR%20PARGANAS.pdf](http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1911_PART_A_DCHB_NORTH%20TWENTY%20FOUR%20PARGANAS.pdf) | title = District Census Handbook North Twenty Four Parganas, Census of India 2011, Series 20, Part XII A | work= Section II Town Directory, Pages 781-783 Statement I: Growth History, Pages 799-803 | publisher = Directorate of Census Operations V, West Bengal |access-date = 11 June 2018}}</ref> | 1901 | 11178 | 1911 | 11118 | 1921 | 10161 | 1931 | 11699 | 1941 | 27410 | 1951 | 49514 | 1961 | 93749 | 1971 | 148046 | 1981 | 205718 | 1991 | 275990 | 2001 | 348438 | 2011 | 377347 }} [[2011 భారత జనగణన]] ప్రకారం పానిహాటి మొత్తం జనాభా 377,347. ఇందులో పురుషులు 189,446 (50%), స్త్రీలు 187,901 (50%) మంది ఉన్నారు. ఆరేళ్లలోపు పిల్లల జనాభా 26,215. పానిహాటిలో మొత్తం అక్షరాస్యుల సంఖ్య 322,770; ఆరేళ్లకు పైబడిన జనాభాలో అక్షరాస్యత 91.92%గా నమోదైంది.<ref name=census3-2011>{{cite web| url = [http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html](http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html) |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 7 June 2018 }}</ref> {{As of|2001}} భారత [[జనగణన]] ప్రకారం పానిహాటి జనాభా 348,379. జనాభాలో పురుషులు 52%, స్త్రీలు 48% ఉన్నారు. పానిహాటి సగటు అక్షరాస్యత 82%; ఇది జాతీయ సగటు 74.4% కంటే ఎక్కువ. పురుషుల అక్షరాస్యత 85%, స్త్రీల అక్షరాస్యత 79%. పానిహాటి జనాభాలో 8% మంది ఆరేళ్లలోపు వయస్సు కలిగినవారు.<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ===భాషలు=== {{Pie chart |thumb = right |caption = పానిహాటి నగరంలో మాట్లాడే భాషలు (2011)<ref>[https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-2000.XLSX 2011 census data] censusindia.gov.in</ref> |label1 = [[బెంగాలీ భాష|బెంగాలీ]] |value1= 88.99 |color1 =Blue |label2= [[హిందీ భాష|హిందీ]] |value2= 8.0 |color2=orange |label3 = [[ఉర్దూ భాష|ఉర్దూ]] |value3 = 1.68 |color3 =brown |label4 = [[ఒడియా భాష|ఒడియా]] |value4 = 0.39 |color4 =pink |label5 = [[నేపాలీ భాష|నేపాలీ]] |value5= 0.08 |color5 = black |label6 = ఇతరులు |value6= 0.63 |color6 = white }} ===కోల్‌కతా పట్టణ సముదాయం=== 2011 జనగణనలో బరాక్‌పూర్ ఉపవిభాగంలోని కింది పురపాలక సంఘాలు, జనగణన పట్టణాలు, ఇతర ప్రాంతాలు కోల్‌కతా పట్టణ సముదాయంలో భాగంగా ఉన్నాయి: [[కాంచ్రాపారా]] (M), [[జేటియా]] (CT), [[హలీశహర్]] (M), [[బలిభారా]] (CT), [[నైహాటి]] (M), [[భట్‌పారా]] (M), [[కౌగాఛి]] (CT), [[గర్ష్యామ్‌నగర్]] (CT), [[గరులియా]] (M), [[ఇచ్ఛాపూర్ డిఫెన్స్ ఎస్టేట్]] (CT), [[ఉత్తర బరాక్‌పూర్]] (M), [[బరాక్‌పూర్ కంటోన్మెంట్]] (CB), [[బరాక్‌పూర్]] (M), [[జాఫర్‌పూర్]] (CT), [[రుయియా]] (CT), [[టిటాగఢ్]] (M), [[ఖర్దహా]] (M), [[బందీపూర్, ఉత్తర 24 పరగణాలు|బందీపూర్]] (CT), '''పానిహాటి''' (M), [[మురగచ్ఛా]] (CT), [[న్యూ బరాక్‌పూర్]] (M), [[చంద్‌పూర్, ఘోలా|చంద్‌పూర్]] (CT), [[తల్బంధా]] (CT), [[పటులియా]] (CT), [[కమర్హాటి]] (M), [[బరానగర్]] (M), [[దక్షిణ దమ్‌దమ్]] (M), [[ఉత్తర దమ్‌దమ్]] (M), [[దమ్ దమ్]] (M), [[నోయాపారా, భారతదేశం|నోయాపారా]] (CT), [[బాబన్‌పూర్]] (CT), [[తేఘరి]] (CT), [[నన్నా, ఉత్తర 24 పరగణాలు|నన్నా]] (OG), చక్లా (OG), స్రోత్రిబాటి (OG), [[పాన్‌పూర్]] (OG).<ref>{{cite web| url = [http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_4_PR_UAs_1Lakh_and_Above_Appendix.pdf](http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_4_PR_UAs_1Lakh_and_Above_Appendix.pdf) | title= Provisional Population Totals, Census of India 2011 | work= Constituents of Urban Agglomeration Having Population Above 1 Lakh |publisher= Census of India 2011 | access-date = 7 June 2018}}</ref> ==మౌలిక సదుపాయాలు== జిల్లా జనగణన హ్యాండ్‌బుక్ 2011 ప్రకారం, పానిహాటి పురపాలక నగరం 19.38&nbsp;చ.కి.మీ. విస్తీర్ణంలో ఉంది. పౌర సదుపాయాలలో 375&nbsp;కి.మీ. రహదారులు, బహిరంగ, మూసివేసిన మురుగునీటి కాలువలు ఉన్నాయి. వైద్య సదుపాయాలలో 48 మందుల దుకాణాలు ఉన్నాయి. విద్యా సదుపాయాలలో 116 ప్రాథమిక పాఠశాలలు, 123 మధ్య పాఠశాలలు, 132 మాధ్యమిక పాఠశాలలు, 162 ఉన్నత మాధ్యమిక పాఠశాలలు, 12 అనౌపచారిక విద్యా కేంద్రాలు ఉన్నాయి. సామాజిక, వినోద, సాంస్కృతిక సదుపాయాలలో ఒక అనాథాశ్రమం, ఒక స్టేడియం, మూడు సినిమా హాళ్లు/థియేటర్లు, పది ఆడిటోరియాలు/సామాజిక మందిరాలు, 78 ప్రజా గ్రంథాలయాలు, 20 పఠన గదులు ఉన్నాయి. రైల్వే వ్యాగన్లు, పంపులు, జలనిరోధక వస్తువులు ఇక్కడ తయారయ్యే ఉత్పత్తులలో ఉన్నాయి. నగరంలో 14 బ్యాంకు శాఖలు ఉన్నాయి.<ref>{{cite web | url = [http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1911_PART_A_DCHB_NORTH%20TWENTY%20FOUR%20PARGANAS.pdf](http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1911_PART_A_DCHB_NORTH%20TWENTY%20FOUR%20PARGANAS.pdf) | title = District Census Handbook North Twenty Four Parganas, Census of India 2011, Series 20, Part XII A | work= Section II Town Directory, Pages 781-783 Statement I: Growth History, Pages 799-803; Statement II: Physical Aspects and Location of Towns, Pages 791-794; Statement III: Civic and other Amenities, Pages 795-796; Statement IV: Medical Facilities 2009, Pages 803-805 Section: Educational, Recreational and Cultural Facilities | publisher = Directorate of Census Operations V, West Bengal |access-date = 31 May 2018}}</ref> బరాక్‌పూర్ పరిపాలన ప్రకారం పానిహాటిలో 100 ప్రాథమిక పాఠశాలలు, 2 ఆంగ్ల మాధ్యమ పాఠశాలలు, 12 మాధ్యమిక పాఠశాలలు, 10 ఉన్నత మాధ్యమిక పాఠశాలలు, 2 డిగ్రీ కళాశాలలు, 2 ఇంజినీరింగ్ కళాశాలలు, ఒక వైద్య/దంత వైద్య కళాశాల ఉన్నాయి. ఇతర సదుపాయాలలో 153.18&nbsp;కి.మీ. పక్కా రహదారులు, 197&nbsp;కి.మీ. కచ్చా రహదారులు, 249&nbsp;కి.మీ. పక్కా కాలువలు, 410&nbsp;కి.మీ. కచ్చా కాలువలు, 5 పురపాలక మార్కెట్లు, 10 ప్రైవేటు మార్కెట్లు, 9 తపాలా కార్యాలయాలు/ఉప తపాలా కార్యాలయాలు ఉన్నాయి. మహత్‌సబ్‌తలా–కొన్నగర్ మధ్య ఒక ఫెర్రీ ఘాట్, పద్మ, రథీంద్ర, మినీ రథీంద్ర అనే 3 సినిమా హాళ్లు, 12 ఆట స్థలాలు (8 పెద్దవి, 4 చిన్నవి), ఒక విద్యుత్ శ్మశానవాటిక, 3 దహన ఘాట్‌లు, 2 ముస్లిం ఖనన స్థలాలు ఉన్నాయి. 33,000 ఇళ్లకు నీటి కనెక్షన్లు, 2,842 వీధి కుళాయిలు ఉన్నాయి.<ref name=municipality/> ఇవి కూడా చూడండి: [[బరాక్‌పూర్ ఉపవిభాగం#పురపాలక పట్టణాలు/నగరాలు|బరాక్‌పూర్ ఉపవిభాగంలోని నగరాలు, పట్టణాలు]] ==ఆర్థిక వ్యవస్థ== ===పరిశ్రమలు=== పానిహాటిలో ఉన్న లేదా గతంలో ఉన్న పరిశ్రమలు: [[File:Bengal Chemicals & Pharmaceuticals Limited - Panihati - North 24 Parganas 2012-04-11 9475.JPG|thumb|right|పానిహాటిలో బెంగాల్ కెమికల్స్ అండ్ ఫార్మాస్యూటికల్స్]] * [[ప్రఫుల్ల చంద్ర రే|ఆచార్య ప్రఫుల్ల చంద్ర రే]] స్థాపించిన [[బెంగాల్ కెమికల్స్ అండ్ ఫార్మాస్యూటికల్స్]] ప్రధాన కర్మాగారం తొలుత కోల్‌కతాలోని కంకుర్గాఛి పరిసర ప్రాంతమైన మాణిక్‌తలా మెయిన్ రోడ్‌లో ఉండేది. సంస్థ 1920లో పానిహాటిలో ఒక కర్మాగారాన్ని స్థాపించింది. ప్రస్తుతం ఇది కేంద్ర ప్రభుత్వ రంగ సంస్థ.<ref name=municipality2/><ref>{{cite web | url = [https://bengalchemicals.co.in/our-founder-history/](https://bengalchemicals.co.in/our-founder-history/) | title = Bengal Chemicals & Pharmaceuticals Ltd. | publisher = BCPL | access-date = 25 June 2018}}</ref><ref>{{cite web | url = [https://www.telegraphindia.com/1081207/jsp/calcutta/story_10215243.jsp](https://www.telegraphindia.com/1081207/jsp/calcutta/story_10215243.jsp) | archive-url = [https://web.archive.org/web/20140307123258/http://www.telegraphindia.com/1081207/jsp/calcutta/story_10215243.jsp](https://web.archive.org/web/20140307123258/http://www.telegraphindia.com/1081207/jsp/calcutta/story_10215243.jsp) | url-status = dead | archive-date = 7 March 2014 | title = Chemistry of Nationalism | newspaper = The Telegraph | date=7 December 2008 | access-date = 25 June 2018}}</ref> * డక్‌బ్యాక్ బ్రాండ్‌కు ప్రసిద్ధి చెందిన బెంగాల్ వాటర్‌ప్రూఫ్ వర్క్స్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ 1920లో కోల్‌కతాలో స్థాపితమైంది. సురేంద్రనాథ్, యోగేంద్రమోహన్, అజిత్‌మోహన్, విష్ణుపద బోస్ అనే నలుగురు సోదరులు దీనిని 1932లో పానిహాటికి తరలించారు.<ref name=municipality2>{{cite web | url = [http://panihatimunicipality.in/html/industrial_bg.html](http://panihatimunicipality.in/html/industrial_bg.html) | title = Industries in Panihati | work = History – Industrial Places | publisher = Panihati Municipality | access-date = 25 June 2018}}</ref> * బసంతీ దేవి పేరుతో సుభోధ్ చంద్ర మిత్రా 1934లో బసంతీ కాటన్ మిల్లును స్థాపించాడు. దీనిని [[చిత్తరంజన్ దాస్|దేశ్‌బంధు చిత్తరంజన్ దాస్]] భార్య బసంతీ దేవి పేరిట నామకరణం చేశారు. [[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] దీనిని ప్రారంభించగా, ఆచార్య ప్రఫుల్ల చంద్ర రే అధ్యక్షత వహించాడు. ఈ మిల్లు ప్రస్తుతం పనిచేయడం లేదు; 1987లో మూతపడింది.<ref name=municipality2/><ref>{{cite web | url = [https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/Jobs-gone-now-living-in-fear-of-losing-home/articleshow/8077161.cms](https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/Jobs-gone-now-living-in-fear-of-losing-home/articleshow/8077161.cms) | title = Jobs gone, now living in fear of losing home| publisher = The Times of India, 25 April 2011 | access-date = 25 June 2018}}</ref> * రాయ్ బహదూర్ డి. ఎన్. చౌదరి, చంద్రచూర్ చౌదరి స్థాపించిన బంగశ్రీ, సోదేపూర్ కాటన్ మిల్లులను తరువాత [[నేషనల్ టెక్స్‌టైల్ కార్పొరేషన్]] స్వాధీనం చేసుకుంది.<ref name=municipality2/> * బంగోదయ కాటన్ మిల్లు 1984లో లాకౌట్‌కు గురైంది. కర్మాగార షెడ్లను తొలగించి, ఆ స్థలంలో ప్రస్తుతం పీర్‌లెస్ అబాసన్ ఉంది.<ref name=municipality2/> [[File:Panihati Works - Texmaco Limited - Kamarhati - North 24 Parganas 2012-04-11 9721.JPG|thumb|టెక్స్‌మాకో పానిహాటి వర్క్స్]] * [[టెక్స్‌మాకో రైల్ అండ్ ఇంజినీరింగ్]]కు కమర్హాటి, పానిహాటి పురపాలక సంఘాల పరిధిలో విస్తరించి ఉన్న ఐదు ఉత్పత్తి విభాగాలు ఉన్నాయి. దీనిని [[కె. కె. బిర్లా]] 1939లో స్థాపించాడు. ప్రస్తుతం సరోజ్ పొద్దార్ నేతృత్వంలోని అడ్వెంట్జ్ గ్రూప్ ప్రధాన సంస్థగా ఉంది.<ref>{{cite web| url = https://www.texmaco.in/webfiles/corp_porf.php| title = Texmaco Rail and Engineering Ltd.| work = Adventz| publisher = Texmaco| access-date = 25 June 2018| archive-date = 28 June 2018| archive-url = https://web.archive.org/web/20180628154200/https://www.texmaco.in/webfiles/corp_porf.php| url-status = dead}}</ref><ref name="google"/> ===కెఎమ్‌డిఎ=== పానిహాటి పురపాలక సంఘం [[కోల్‌కతా మహానగర ప్రాంతం]]లో భాగం. ఈ ప్రాంతానికి [[కోల్‌కతా మహానగర అభివృద్ధి ప్రాధికార సంస్థ|కెఎమ్‌డిఎ]] చట్టబద్ధ ప్రణాళిక, అభివృద్ధి ప్రాధికార సంస్థగా పనిచేస్తుంది.<ref>{{cite web | url = [https://kmdaonline.org/home/download/QVRNUU5QNW5kK1dCRDQ3V0pmRXBqQitJRU9kS1k1WEhRblBLdmc1ZVZNMW5WZlZRTHRLd0hxUHc4dlk2VWQ4WmhueGdBSURnc0w2OUZqZzl4WXFTRVE9PQ==](https://kmdaonline.org/home/download/QVRNUU5QNW5kK1dCRDQ3V0pmRXBqQitJRU9kS1k1WEhRblBLdmc1ZVZNMW5WZlZRTHRLd0hxUHc4dlk2VWQ4WmhueGdBSURnc0w2OUZqZzl4WXFTRVE9PQ==) | title = Kolkata Metropolitan Development Authority, Annual Report 2010-11 | work = 1/1 Kolkata Metropolitan Area Map | publisher = KMDA | access-date = 7 June 2018 | archive-date = 1 May 2019 | archive-url = [https://web.archive.org/web/20190501182418/https://kmdaonline.org/home/download/QVRNUU5QNW5kK1dCRDQ3V0pmRXBqQitJRU9kS1k1WEhRblBLdmc1ZVZNMW5WZlZRTHRLd0hxUHc4dlk2VWQ4WmhueGdBSURnc0w2OUZqZzl4WXFTRVE9PQ==](https://web.archive.org/web/20190501182418/https://kmdaonline.org/home/download/QVRNUU5QNW5kK1dCRDQ3V0pmRXBqQitJRU9kS1k1WEhRblBLdmc1ZVZNMW5WZlZRTHRLd0hxUHc4dlk2VWQ4WmhueGdBSURnc0w2OUZqZzl4WXFTRVE9PQ==) | url-status = usurped }}</ref> ==రవాణా== ===రైలు మార్గం=== [[ఈస్టర్న్ రైల్వే జోన్|ఈస్టర్న్ రైల్వే]] సబర్బన్ నెట్‌వర్క్‌లోని [[శియాల్దా–రాణాఘాట్ మార్గం]]పై పానిహాటికి సమీపంలో రెండు ముఖ్యమైన రైల్వే స్టేషన్లు ఉన్నాయి: [[సోదేపూర్ రైల్వే స్టేషన్]], [[అగర్‌పారా రైల్వే స్టేషన్]].<ref>{{cite web | url = [https://indiarailinfo.com/train/timetable/sealdah-kalyani-simanta-local-31311/16438/325/958#st](https://indiarailinfo.com/train/timetable/sealdah-kalyani-simanta-local-31311/16438/325/958#st) | title = 31311 Sealdah-Kalyani Simanta Local | work = Time Table | publisher = indiarailinfo | access-date = 21 June 2018}}</ref><ref name=google>Google maps</ref> ===రోడ్డు మార్గం=== నగరం మధ్యగుండా వెళ్లే [[బరాక్‌పూర్ ట్రంక్ రోడ్]] (బి.టి. రోడ్) విస్తృత రహదారి రవాణా సదుపాయాన్ని కల్పిస్తుంది. సోదేపూర్–బరాసత్ రహదారి కూడా ఇక్కడి నుంచే ప్రారంభమవుతుంది.<ref name="google"/> ==వైద్య సేవలు== పానిహాటిలో 150 పడకల పానిహాటి రాష్ట్ర సాధారణ ఆసుపత్రి, 10 పడకల పానిహాటి పురపాలక ప్రసూతి గృహం ఉన్నాయి.<ref name=medical>{{cite web | url = [https://www.wbhealth.gov.in/](https://www.wbhealth.gov.in/) | title = Health & Family Welfare Department | work = Health Statistics | publisher = Government of West Bengal | access-date = 17 July 2018 | archive-date = 28 October 2021 | archive-url = [https://web.archive.org/web/20211028134305/https://qphs.fs.quoracdn.net/main-qimg-99a499ee367f0c1530476c81086270c8](https://web.archive.org/web/20211028134305/https://qphs.fs.quoracdn.net/main-qimg-99a499ee367f0c1530476c81086270c8) | url-status = dead }}</ref> కోల్‌కతా మహానగర ప్రాంతం పరిధిలోని ఉత్తర 24 పరగణాల జిల్లాను, భూగర్భ జలాలు [[భూగర్భ జలాలలో ఆర్సెనిక్ కాలుష్యం|ఆర్సెనిక్ కాలుష్యం]] బారిన పడిన ప్రాంతాలలో ఒకటిగా గుర్తించారు.<ref>{{cite web | url = [http://www.soesju.org/arsenic/wb2.htm](http://www.soesju.org/arsenic/wb2.htm) | title = Groundwater Arsenic contamination in West Bengal-India (19 years study ) | access-date = 2007-08-24 | work = Groundwater arsenic contamination status of North 24-Parganas district, one of the nine arsenic affected districts of West Bengal-India | publisher = SOES | archive-url = [https://web.archive.org/web/20070927002938/http://www.soesju.org/arsenic/wb2.htm](https://web.archive.org/web/20070927002938/http://www.soesju.org/arsenic/wb2.htm) | archive-date = 27 September 2007 | url-status = dead }}</ref> మలేరియాపై రోనాల్డ్ రాస్ పరిశోధనలో సహకరించిన ప్రముఖ శాస్త్రవేత్త [[కిశోరీ మోహన్ బంద్యోపాధ్యాయ]] పానిహాటి నివాసి. ఆయన ప్రాథమిక పరిశోధనా కృషికి బ్రిటన్ రాజు ఎడ్వర్డ్ VII 1903లో బంగారు పతకాన్ని ప్రదానం చేశాడు. ==విద్య== [[పానిహాటి మహావిద్యాలయ]]ను [[సోదేపూర్]]లో 1976లో స్థాపించారు. ఇక్కడ బెంగాలీ, ఆంగ్లం, సంస్కృతం, చరిత్ర, తత్వశాస్త్రం, రాజకీయ శాస్త్రం, విద్యాశాస్త్రం, భూగోళశాస్త్రం, భౌతిక శాస్త్రం, రసాయన శాస్త్రం, గణితం, జంతుశాస్త్రం, ఆహారం, పోషకాహారం, కంప్యూటర్ సైన్స్, వాణిజ్యశాస్త్రంలో ఆనర్స్ కోర్సులు; బి.ఎ., బి.ఎస్‌సి., బి.కాం. సాధారణ కోర్సులు అందుబాటులో ఉన్నాయి.<ref>{{cite web | url = https://pmv.ac.in/| title = Panihati Mahavidyalaya | publisher = PM |access-date = 8 May 2018}}</ref><ref>{{cite web | url = [http://www.collegeadmission.in/PanihatiMahavidyalaya/Panihati_Mahavidyalaya.shtml](http://www.collegeadmission.in/PanihatiMahavidyalaya/Panihati_Mahavidyalaya.shtml) | title = Panihati Mahavidyalaya | publisher = College Admission |access-date = 8 May 2018}}</ref> ప్రైవేటు ఇంజినీరింగ్ కళాశాల అయిన [[గురు నానక్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ]]ని [[సోదేపూర్]] సమీపంలో 2003లో స్థాపించారు.<ref>{{cite web | url = [https://gnit.ac.in/](https://gnit.ac.in/) | title = Guru Nanak Institute of Technology | publisher = GNIT |access-date = 8 May 2018}}</ref> ప్రైవేటు ఇంజినీరింగ్ కళాశాల అయిన [[నరులా ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ]]ని [[అగర్‌పారా]]లో 2001లో స్థాపించారు.<ref>{{cite web | url = [https://nit.ac.in/](https://nit.ac.in/) | title = Narula Institute of Technology | publisher = NIT |access-date = 8 May 2018}}</ref> పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని కోల్‌కతా, పానిహాటిలో [[గురు నానక్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ డెంటల్ సైన్సెస్ అండ్ రీసెర్చ్]] అనే ప్రైవేటు దంత వైద్య కళాశాల ఉంది. [[సెయింట్ జేవియర్స్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ (పానిహాటి)]], [[సోదేపూర్ హై స్కూల్]] కూడా పానిహాటిలో ఉన్నాయి. ==మూలాలు== {{Reflist}} ==బాహ్య లింకులు== *{{commons category-inline}} *{{Wikivoyage inline|Kolkata/Northern fringes}} [[Category:ఉత్తర 24 పరగణాల జిల్లాలోని నగరాలు, పట్టణాలు]] [[Category:కోల్‌కతాలోని పరిసర ప్రాంతాలు]] [[Category:కోల్‌కతా మహానగర ప్రాంతం]] [[Category:ఉత్తర 24 పరగణాల జిల్లాలోని పర్యాటక ఆకర్షణలు]] [[వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ నగరాలు, పట్టణాలు]] fvd475fdvtlrwlvbolfnadg1h3pftnw 3 507676 4942899 2026-08-24T07:30:31Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4942899 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Nalla Swetha గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Nalla Swetha గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 07:30, 24 ఆగస్టు 2026 (UTC) faunsvxp4725n4jbgdjpkivh9hl6uc4 3 507677 4942900 2026-08-24T07:30:52Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4942900 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">LBM1948 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> LBM1948 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 07:30, 24 ఆగస్టు 2026 (UTC) idu5p8taz1pw1kd66kyyx454bkzy4sf 10 507678 4942902 2025-01-06T14:13:35Z en>Trappist the monk 0 prevent error categorization; 4942902 wikitext text/x-wiki <includeonly>[[IAST]]: {{IAST|{{{1}}}}}</includeonly><noinclude> {{documentation}} </noinclude> b1o8zwc8dfqjf5al4bpjl11a7y7cfjh 4942903 4942902 2026-08-24T07:35:54Z K.Venkataramana 27319 [[:en:Template:IAST3]] నుండి కూర్పును దిగుమతి చేసారు 4942902 wikitext text/x-wiki <includeonly>[[IAST]]: {{IAST|{{{1}}}}}</includeonly><noinclude> {{documentation}} </noinclude> b1o8zwc8dfqjf5al4bpjl11a7y7cfjh 10 507679 4942904 2022-04-11T23:59:17Z en>Pppery 0 Closed 4942904 wikitext text/x-wiki {{SAFESUBST:<noinclude />#invoke:Unsubst||date=__DATE__ |$B= {{More citations needed|section | name = More citations needed section | find = {{#if:{{{find|}}}|{{{find|}}}|none}} | find2 = {{{find2|{{{unquoted|}}}}}} | date = {{{date|}}} | talk = {{{talk|}}} | small = {{{small|}}} }} }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> gk9x0slyui5qbamc5m5l18l55mzg7uh 4942905 4942904 2026-08-24T07:41:01Z K.Venkataramana 27319 [[:en:Template:More_citations_needed_section]] నుండి కూర్పును దిగుమతి చేసారు 4942904 wikitext text/x-wiki {{SAFESUBST:<noinclude />#invoke:Unsubst||date=__DATE__ |$B= {{More citations needed|section | name = More citations needed section | find = {{#if:{{{find|}}}|{{{find|}}}|none}} | find2 = {{{find2|{{{unquoted|}}}}}} | date = {{{date|}}} | talk = {{{talk|}}} | small = {{{small|}}} }} }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> gk9x0slyui5qbamc5m5l18l55mzg7uh 0 507680 4942908 2026-08-24T07:53:47Z K.Venkataramana 27319 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox Hindu leader | honorific_prefix = శ్రీ | name = నిత్యానందుడు | honorific_suffix = ప్రభు | image = Idol of Nityananda Prabhu, Nitai Bari, Nabadwip 1.jpg | religion = [[హిందూమతం]] | spouse = [[జాహ్నవా దేవి|జాహ్నవ]], వసుధ | father = హడాయి పండిత్ | mother = పద్మ...' 4942908 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu leader | honorific_prefix = శ్రీ | name = నిత్యానందుడు | honorific_suffix = ప్రభు | image = Idol of Nityananda Prabhu, Nitai Bari, Nabadwip 1.jpg | religion = [[హిందూమతం]] | spouse = [[జాహ్నవా దేవి|జాహ్నవ]], వసుధ | father = హడాయి పండిత్ | mother = పద్మావతి దేవి | caption = [[నవద్వీప్]]లోని నితాయ్ బారీలో నిత్యానందుని చెక్క విగ్రహం | birth_date = సుమారు 1474 | birth_place = [[ఏకచక్ర]], [[బెంగాల్ సుల్తానేట్]] (ప్రస్తుత [[బీర్చంద్రపూర్]], [[పశ్చిమ బెంగాల్]], [[భారతదేశం]]) | death_date = సుమారు 1540 | teacher = [[మాధవేంద్ర పూరి]] (మంత్ర గురువు) | disciples = [[గోపాలులు]] | philosophy = [[భక్తి యోగం]], [[అచింత్య భేదాభేదం]] | known_for = [[చైతన్య మహాప్రభు]]తో కలిసి [[గౌడీయ వైష్ణవం]], [[భక్తి యోగం]]ను ప్రచారం చేయడం }} '''నిత్యానందుడు''' ({{langx|bn|নিত্যানন্দ}}, {{IAST3|Nityānanda}}; సుమారు 1474–సుమారు 1540), '''నిత్యానంద ప్రభు''', '''నితాయ్''' అని కూడా పిలువబడతాడు. బెంగాల్‌కు చెందిన [[గౌడీయ వైష్ణవం|గౌడీయ వైష్ణవ]] సంప్రదాయంలోని ప్రముఖ మతపరమైన వ్యక్తి. నిత్యానందుడు [[చైతన్య మహాప్రభు]] మిత్రుడు, శిష్యుడు. చైతన్యుడు, నిత్యానందులను తరచూ ''గౌర-నితాయ్'' (చైతన్యుడిని సూచించే ''గౌర'') లేదా ''నిమాయ్-నితాయ్'' (చైతన్యుడి పేరైన ''నిమాయ్'') అని కలిపి ప్రస్తావిస్తారు.<ref name=Dimock1958>{{cite journal | author = Dimock, E.C. | year = 1958 | title = The Place of Gauracandrika in Bengali Vaisnava Lyrics | journal = Journal of the American Oriental Society | volume = 78 | issue = 3 | pages = 153–169 | doi = 10.2307/595285| jstor=595285}}</ref> గౌడీయ వైష్ణవ సంప్రదాయం ప్రకారం, నిత్యానందుడు స్వయంగా [[బలరాముడు]]. అందువల్ల ఆయనను '''నిత్యానంద రామ''' అని కూడా పిలుస్తారు; ఇక్కడ ''రామ'' అంటే బలరాముడు. చైతన్యుడు ఆయన నిత్య సహోదరుడు, మిత్రుడైన [[కృష్ణుడు]].<ref>[http://vedabase.net/cc/adi/5/6/en1 Chaitanya Charitamrita Adi-lila, 5.6] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080503154531/http://vedabase.net/cc/adi/5/6/en1 |date=3 May 2008 }}</ref> చైతన్యుడు ''[[స్వయం భగవాన్]]'' కృష్ణుని “అత్యంత దయామయమైన” అవతారంగా పరిగణిస్తారు.<ref name=Rosen2004>{{cite journal | author = Rosen, S.J. | year = 2004 | title = Who Is Shri Chaitanya Mahaprabhu> | journal = The Hare Krishna Movement: The Postcharismatic Fate of a Religious Transplant | isbn = 978-0-231-12256-6 | url = [https://books.google.com/books?id=mBMxPdgrBhoC&dq=Nityananda+Prabhu&pg=PA63](https://books.google.com/books?id=mBMxPdgrBhoC&dq=Nityananda+Prabhu&pg=PA63) | access-date = 2008-06-07}}</ref> 20వ శతాబ్దపు ఆరంభకాల గౌడీయ వైష్ణవ సంస్కర్త [[భక్తిసిద్ధాంత సరస్వతి]] నిత్యానందుని వేదాంత స్థానం గురించి ఇలా రాశాడు: “నిత్యానందుడు దైవత్వం యొక్క ప్రాథమిక వ్యక్తీకరణాత్మక అంగం.{{clarify|date=January 2024}} గురువుకు ప్రత్యేకమైన విధి నిత్యానందుడికే ఉంది. నిత్యానందునిలో ఆ విధి మూర్తీభవించింది. నిత్యానందుడు సేవక-దైవం.”<ref>'Associates of Sri Caitanya – Part Two, Sri Nityananda Prabhu'</ref> ==జీవితం== [[File:Śrīnityānandamahāprabhū, one of Caitainya’s companions, Bhaktamal illustration, Bundelkhand, circa late 18th century (cropped).jpg|thumb|చైతన్యుని సహచరులలో ఒకరైన శ్రీనిత్యానందమహాప్రభు; ''[[భక్తమాల]]'' చిత్రణ, బుందేల్‌ఖండ్, సుమారు 18వ శతాబ్దం చివరి భాగం]] నిత్యానందుడు సుమారు 1474లో [[ఏకచక్ర]]లో మతనిష్ఠగల [[బెంగాలీ|బెంగాలీ బ్రాహ్మణుడు]] పండిత్ హడాయి, ఆయన భార్య పద్మావతికి జన్మించాడు.<ref>Sen, Sukumar (1991, reprint 2007). ''Bangala Sahityer Itihas'', Vol.I, {{in lang|bn}}, Kolkata: Ananda Publishers, {{ISBN|81-7066-966-9}}, p.293</ref><ref>[http://vedabase.net/cc/adi/13/61/en1 Chaitanya Charitamrita Adi-lila,13.61, purport] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080503151557/http://vedabase.net/cc/adi/13/61/en1 |date=3 May 2008 }}</ref> చిన్నతనం నుంచే ఆయనకు భక్తి, వైష్ణవ భజనలను పాడటంలో విశేష ప్రతిభ కనిపించేవి. యువకుడిగా ఉన్నప్పుడు, ఏకచక్ర బాలురతో కలిసి రాముని లీలల నాట్య ప్రదర్శనలలో రాముని తమ్ముడైన [[లక్ష్మణుడు]] పాత్రను సాధారణంగా పోషించేవాడు.{{Citation needed|date=September 2008}} పదమూడేళ్ల వయసులో నిత్యానందుడు [[లక్ష్మీపతి తీర్థ]] అనే సంచార సన్యాసితో కలిసి ఇంటి నుంచి వెళ్లాడు. నిత్యానందుని తండ్రి హడాయి, లక్ష్మీపతికి కోరుకున్న బహుమతిని ఇస్తానని చెప్పాడు. పవిత్ర క్షేత్రాల పర్యటనలో తనకు సహాయకుడు అవసరమని, ఈ పనికి నిత్యానందుడు సరైనవాడని లక్ష్మీపతి సమాధానమిచ్చాడు. మాట ఇచ్చిన హడాయి అందుకు అంగీకరించగా, నిత్యానందుడు లక్ష్మీపతితో పర్యటనలకు వెళ్లాడు. ఏదో ఒక సమయంలో ఆయనకు దీక్ష ఇచ్చిన లక్ష్మీపతితో పాటు, లక్ష్మీపతి ఇతర శిష్యులైన [[మాధవేంద్ర పూరి]], [[అద్వైత ఆచార్య]], చైతన్య మహాప్రభు ఆధ్యాత్మిక గురువైన [[ఈశ్వర పూరి]]లతో కూడా నిత్యానందునికి సంబంధం ఉంది.{{Citation needed|date=September 2008}} ఆయన 1540–1544 సంవత్సరాల మధ్యకాలంలో మరణించాడు.<ref>{{Cite web|date=2018-09-23|title=Kolkata Durga Puja Festival added a new photo to the album 💟 শ্রী নিত্যানন্দ মহাপ্রভু 💟.|url=https://www.facebook.com/kolkataDurgaPujaFestival/posts/2593658610648097 |archive-url=https://ghostarchive.org/iarchive/facebook/1675688452445122/2593658610648097 |archive-date=2022-02-26 |url-access=limited|work=[[Facebook]]|language=bn|access-date=2021-06-19}}{{cbignore}}</ref> ===వివాహం, వారసులు=== [[File:Prabhu Nityananda, Mata Vasudha (left), Mata Janhava (right).jpg|thumb|200px|ప్రభు నిత్యానందుడు, మాత వసుధ (ఎడమ), మాత జాహ్నవ (కుడి)<br />(శ్రీవాస అంగన్, నవద్వీప్, పశ్చిమ బెంగాల్)]] నిత్యానందుడు సప్తగ్రామానికి చెందిన [[ఉద్ధారణ దత్త ఠాకూర్]] సహాయంతో సూర్యదాస సరఖేల కుమార్తెలైన వసుధ, [[జాహ్నవా దేవి]]లను వివాహం చేసుకున్నాడు. వివాహానంతరం ఆయన పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని [[ఖర్దహా]], [[24 పరగణాలు]]లో స్థిరపడ్డాడు. మొదటి భార్య వసుధకు వీరచంద్ర గోస్వామి లేదా వీరభద్రుడు అనే కుమారుడు, గంగా అనే కుమార్తె జన్మించారు. వీరభద్రునికి తరువాత అతని సవతి తల్లి జాహ్నవా దేవి [[వైష్ణవం|వైష్ణవ]] ఆచారాలలో దీక్ష ఇచ్చింది.<ref>Sen, Sukumar (1991, reprint 2007). ''Bangala Sahityer Itihas'', Vol.I, {{in lang|bn}}, Kolkata: Ananda Publishers, {{ISBN|81-7066-966-9}}, pp.236, 321-2</ref> ==వారసత్వం== [[File:Chaitanya sankirtan.jpg|thumb|బెంగాల్‌లోని [[నవద్వీప్]] వీధులలో చైతన్యుడు, నిత్యానందుడు కలిసి '[[కీర్తన]]' (భక్తి గీతం) చేస్తుండగా చూపిస్తున్న చిత్రం.]] చైతన్యుడు, నిత్యానందుల కార్యాలు బెంగాల్‌లో గాఢమైన మతపరమైన, సాంస్కృతిక ప్రభావాన్ని చూపాయి. తూర్పు భారతదేశంలో [[హిందూమతం]] పునరుద్ధరణకు వీరు కారకులుగా పరిగణించబడతారు. మధ్యయుగ బెంగాల్‌లోని అత్యుత్తమ సాహిత్య వారసత్వాలలో ఒకటిగా భావించే వైష్ణవ సాహిత్యంలో అధిక భాగం వారి నుంచి లేదా వారి శిష్యుల నుంచి వచ్చింది. నిత్యానందుని ప్రధాన శిష్యులైన పన్నెండు మంది [[గోపాలులు]] ఈ విశ్వాసాన్ని ప్రాంతమంతటా వ్యాప్తి చేశారు. ==ఇవి కూడా చూడండి== * [[చైతన్య మహాప్రభు]] * [[గౌడీయ వైష్ణవం]] * [[పంచ తత్త్వం (వైష్ణవం)]] * [[గోపాలులు]] * [[ఏకచక్ర]] ==మూలాలు== {{reflist}} ==బాహ్య లింకులు== * {{Internet Archive author|name=Nitai}} * {{Internet Archive author|name=Nityananda}} * [https://www.thegaudiyatreasuresofbengal.com/2018/07/03/nitai-karuna-sindhu-lord-nityananda-ocean-mercy/ నితాయ్ జీవితాన్ని, లీలలను గురించి మరింత తెలుసుకోండి] {{Authority control}} [[Category:1474 జననాలు]] [[Category:16వ శతాబ్దపు హిందూ మత నాయకులు]] [[Category:బెంగాలీ హిందువులు]] [[Category:బెంగాలీ హిందూ సాధువులు]] [[Category:15వ శతాబ్దపు బెంగాలీ ప్రజలు]] [[Category:బీర్భూమ్ జిల్లాకు చెందిన వ్యక్తులు]] [[Category:కృష్ణుని భక్తులు]] [[Category:జగన్నాథుని భక్తులు]] [[Category:కీర్తన ప్రదర్శకులు]] [[Category:పశ్చిమ బెంగాల్‌కు చెందిన పండితులు]] [[Category:గౌడీయ మత నాయకులు]] [[Category:హిందూ పునరుద్ధరణవాదులు]] [[Category:భారతీయ వైష్ణవులు]] [[Category:వైష్ణవ సాధువులు]] [[Category:మరణ సంవత్సరం తెలియని వ్యక్తులు]] [[Category:చైతన్య మహాప్రభు]] 26sqdu3a6lr2kevks5nex0suti9rpsy 4942909 4942908 2026-08-24T08:00:56Z K.Venkataramana 27319 [[వర్గం:మరణ సంవత్సరం తెలియని వ్యక్తులు]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:మరణ సంవత్సరం తప్పిపోయినవి]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4942909 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu leader | honorific_prefix = శ్రీ | name = నిత్యానందుడు | honorific_suffix = ప్రభు | image = Idol of Nityananda Prabhu, Nitai Bari, Nabadwip 1.jpg | religion = [[హిందూమతం]] | spouse = [[జాహ్నవా దేవి|జాహ్నవ]], వసుధ | father = హడాయి పండిత్ | mother = పద్మావతి దేవి | caption = [[నవద్వీప్]]లోని నితాయ్ బారీలో నిత్యానందుని చెక్క విగ్రహం | birth_date = సుమారు 1474 | birth_place = [[ఏకచక్ర]], [[బెంగాల్ సుల్తానేట్]] (ప్రస్తుత [[బీర్చంద్రపూర్]], [[పశ్చిమ బెంగాల్]], [[భారతదేశం]]) | death_date = సుమారు 1540 | teacher = [[మాధవేంద్ర పూరి]] (మంత్ర గురువు) | disciples = [[గోపాలులు]] | philosophy = [[భక్తి యోగం]], [[అచింత్య భేదాభేదం]] | known_for = [[చైతన్య మహాప్రభు]]తో కలిసి [[గౌడీయ వైష్ణవం]], [[భక్తి యోగం]]ను ప్రచారం చేయడం }} '''నిత్యానందుడు''' ({{langx|bn|নিত্যানন্দ}}, {{IAST3|Nityānanda}}; సుమారు 1474–సుమారు 1540), '''నిత్యానంద ప్రభు''', '''నితాయ్''' అని కూడా పిలువబడతాడు. బెంగాల్‌కు చెందిన [[గౌడీయ వైష్ణవం|గౌడీయ వైష్ణవ]] సంప్రదాయంలోని ప్రముఖ మతపరమైన వ్యక్తి. నిత్యానందుడు [[చైతన్య మహాప్రభు]] మిత్రుడు, శిష్యుడు. చైతన్యుడు, నిత్యానందులను తరచూ ''గౌర-నితాయ్'' (చైతన్యుడిని సూచించే ''గౌర'') లేదా ''నిమాయ్-నితాయ్'' (చైతన్యుడి పేరైన ''నిమాయ్'') అని కలిపి ప్రస్తావిస్తారు.<ref name=Dimock1958>{{cite journal | author = Dimock, E.C. | year = 1958 | title = The Place of Gauracandrika in Bengali Vaisnava Lyrics | journal = Journal of the American Oriental Society | volume = 78 | issue = 3 | pages = 153–169 | doi = 10.2307/595285| jstor=595285}}</ref> గౌడీయ వైష్ణవ సంప్రదాయం ప్రకారం, నిత్యానందుడు స్వయంగా [[బలరాముడు]]. అందువల్ల ఆయనను '''నిత్యానంద రామ''' అని కూడా పిలుస్తారు; ఇక్కడ ''రామ'' అంటే బలరాముడు. చైతన్యుడు ఆయన నిత్య సహోదరుడు, మిత్రుడైన [[కృష్ణుడు]].<ref>[http://vedabase.net/cc/adi/5/6/en1 Chaitanya Charitamrita Adi-lila, 5.6] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080503154531/http://vedabase.net/cc/adi/5/6/en1 |date=3 May 2008 }}</ref> చైతన్యుడు ''[[స్వయం భగవాన్]]'' కృష్ణుని “అత్యంత దయామయమైన” అవతారంగా పరిగణిస్తారు.<ref name=Rosen2004>{{cite journal | author = Rosen, S.J. | year = 2004 | title = Who Is Shri Chaitanya Mahaprabhu> | journal = The Hare Krishna Movement: The Postcharismatic Fate of a Religious Transplant | isbn = 978-0-231-12256-6 | url = [https://books.google.com/books?id=mBMxPdgrBhoC&dq=Nityananda+Prabhu&pg=PA63](https://books.google.com/books?id=mBMxPdgrBhoC&dq=Nityananda+Prabhu&pg=PA63) | access-date = 2008-06-07}}</ref> 20వ శతాబ్దపు ఆరంభకాల గౌడీయ వైష్ణవ సంస్కర్త [[భక్తిసిద్ధాంత సరస్వతి]] నిత్యానందుని వేదాంత స్థానం గురించి ఇలా రాశాడు: “నిత్యానందుడు దైవత్వం యొక్క ప్రాథమిక వ్యక్తీకరణాత్మక అంగం.{{clarify|date=January 2024}} గురువుకు ప్రత్యేకమైన విధి నిత్యానందుడికే ఉంది. నిత్యానందునిలో ఆ విధి మూర్తీభవించింది. నిత్యానందుడు సేవక-దైవం.”<ref>'Associates of Sri Caitanya – Part Two, Sri Nityananda Prabhu'</ref> ==జీవితం== [[File:Śrīnityānandamahāprabhū, one of Caitainya’s companions, Bhaktamal illustration, Bundelkhand, circa late 18th century (cropped).jpg|thumb|చైతన్యుని సహచరులలో ఒకరైన శ్రీనిత్యానందమహాప్రభు; ''[[భక్తమాల]]'' చిత్రణ, బుందేల్‌ఖండ్, సుమారు 18వ శతాబ్దం చివరి భాగం]] నిత్యానందుడు సుమారు 1474లో [[ఏకచక్ర]]లో మతనిష్ఠగల [[బెంగాలీ|బెంగాలీ బ్రాహ్మణుడు]] పండిత్ హడాయి, ఆయన భార్య పద్మావతికి జన్మించాడు.<ref>Sen, Sukumar (1991, reprint 2007). ''Bangala Sahityer Itihas'', Vol.I, {{in lang|bn}}, Kolkata: Ananda Publishers, {{ISBN|81-7066-966-9}}, p.293</ref><ref>[http://vedabase.net/cc/adi/13/61/en1 Chaitanya Charitamrita Adi-lila,13.61, purport] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080503151557/http://vedabase.net/cc/adi/13/61/en1 |date=3 May 2008 }}</ref> చిన్నతనం నుంచే ఆయనకు భక్తి, వైష్ణవ భజనలను పాడటంలో విశేష ప్రతిభ కనిపించేవి. యువకుడిగా ఉన్నప్పుడు, ఏకచక్ర బాలురతో కలిసి రాముని లీలల నాట్య ప్రదర్శనలలో రాముని తమ్ముడైన [[లక్ష్మణుడు]] పాత్రను సాధారణంగా పోషించేవాడు.{{Citation needed|date=September 2008}} పదమూడేళ్ల వయసులో నిత్యానందుడు [[లక్ష్మీపతి తీర్థ]] అనే సంచార సన్యాసితో కలిసి ఇంటి నుంచి వెళ్లాడు. నిత్యానందుని తండ్రి హడాయి, లక్ష్మీపతికి కోరుకున్న బహుమతిని ఇస్తానని చెప్పాడు. పవిత్ర క్షేత్రాల పర్యటనలో తనకు సహాయకుడు అవసరమని, ఈ పనికి నిత్యానందుడు సరైనవాడని లక్ష్మీపతి సమాధానమిచ్చాడు. మాట ఇచ్చిన హడాయి అందుకు అంగీకరించగా, నిత్యానందుడు లక్ష్మీపతితో పర్యటనలకు వెళ్లాడు. ఏదో ఒక సమయంలో ఆయనకు దీక్ష ఇచ్చిన లక్ష్మీపతితో పాటు, లక్ష్మీపతి ఇతర శిష్యులైన [[మాధవేంద్ర పూరి]], [[అద్వైత ఆచార్య]], చైతన్య మహాప్రభు ఆధ్యాత్మిక గురువైన [[ఈశ్వర పూరి]]లతో కూడా నిత్యానందునికి సంబంధం ఉంది.{{Citation needed|date=September 2008}} ఆయన 1540–1544 సంవత్సరాల మధ్యకాలంలో మరణించాడు.<ref>{{Cite web|date=2018-09-23|title=Kolkata Durga Puja Festival added a new photo to the album 💟 শ্রী নিত্যানন্দ মহাপ্রভু 💟.|url=https://www.facebook.com/kolkataDurgaPujaFestival/posts/2593658610648097 |archive-url=https://ghostarchive.org/iarchive/facebook/1675688452445122/2593658610648097 |archive-date=2022-02-26 |url-access=limited|work=[[Facebook]]|language=bn|access-date=2021-06-19}}{{cbignore}}</ref> ===వివాహం, వారసులు=== [[File:Prabhu Nityananda, Mata Vasudha (left), Mata Janhava (right).jpg|thumb|200px|ప్రభు నిత్యానందుడు, మాత వసుధ (ఎడమ), మాత జాహ్నవ (కుడి)<br />(శ్రీవాస అంగన్, నవద్వీప్, పశ్చిమ బెంగాల్)]] నిత్యానందుడు సప్తగ్రామానికి చెందిన [[ఉద్ధారణ దత్త ఠాకూర్]] సహాయంతో సూర్యదాస సరఖేల కుమార్తెలైన వసుధ, [[జాహ్నవా దేవి]]లను వివాహం చేసుకున్నాడు. వివాహానంతరం ఆయన పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని [[ఖర్దహా]], [[24 పరగణాలు]]లో స్థిరపడ్డాడు. మొదటి భార్య వసుధకు వీరచంద్ర గోస్వామి లేదా వీరభద్రుడు అనే కుమారుడు, గంగా అనే కుమార్తె జన్మించారు. వీరభద్రునికి తరువాత అతని సవతి తల్లి జాహ్నవా దేవి [[వైష్ణవం|వైష్ణవ]] ఆచారాలలో దీక్ష ఇచ్చింది.<ref>Sen, Sukumar (1991, reprint 2007). ''Bangala Sahityer Itihas'', Vol.I, {{in lang|bn}}, Kolkata: Ananda Publishers, {{ISBN|81-7066-966-9}}, pp.236, 321-2</ref> ==వారసత్వం== [[File:Chaitanya sankirtan.jpg|thumb|బెంగాల్‌లోని [[నవద్వీప్]] వీధులలో చైతన్యుడు, నిత్యానందుడు కలిసి '[[కీర్తన]]' (భక్తి గీతం) చేస్తుండగా చూపిస్తున్న చిత్రం.]] చైతన్యుడు, నిత్యానందుల కార్యాలు బెంగాల్‌లో గాఢమైన మతపరమైన, సాంస్కృతిక ప్రభావాన్ని చూపాయి. తూర్పు భారతదేశంలో [[హిందూమతం]] పునరుద్ధరణకు వీరు కారకులుగా పరిగణించబడతారు. మధ్యయుగ బెంగాల్‌లోని అత్యుత్తమ సాహిత్య వారసత్వాలలో ఒకటిగా భావించే వైష్ణవ సాహిత్యంలో అధిక భాగం వారి నుంచి లేదా వారి శిష్యుల నుంచి వచ్చింది. నిత్యానందుని ప్రధాన శిష్యులైన పన్నెండు మంది [[గోపాలులు]] ఈ విశ్వాసాన్ని ప్రాంతమంతటా వ్యాప్తి చేశారు. ==ఇవి కూడా చూడండి== * [[చైతన్య మహాప్రభు]] * [[గౌడీయ వైష్ణవం]] * [[పంచ తత్త్వం (వైష్ణవం)]] * [[గోపాలులు]] * [[ఏకచక్ర]] ==మూలాలు== {{reflist}} ==బాహ్య లింకులు== * {{Internet Archive author|name=Nitai}} * {{Internet Archive author|name=Nityananda}} * [https://www.thegaudiyatreasuresofbengal.com/2018/07/03/nitai-karuna-sindhu-lord-nityananda-ocean-mercy/ నితాయ్ జీవితాన్ని, లీలలను గురించి మరింత తెలుసుకోండి] {{Authority control}} [[Category:1474 జననాలు]] [[Category:16వ శతాబ్దపు హిందూ మత నాయకులు]] [[Category:బెంగాలీ హిందువులు]] [[Category:బెంగాలీ హిందూ సాధువులు]] [[Category:15వ శతాబ్దపు బెంగాలీ ప్రజలు]] [[Category:బీర్భూమ్ జిల్లాకు చెందిన వ్యక్తులు]] [[Category:కృష్ణుని భక్తులు]] [[Category:జగన్నాథుని భక్తులు]] [[Category:కీర్తన ప్రదర్శకులు]] [[Category:పశ్చిమ బెంగాల్‌కు చెందిన పండితులు]] [[Category:గౌడీయ మత నాయకులు]] [[Category:హిందూ పునరుద్ధరణవాదులు]] [[Category:భారతీయ వైష్ణవులు]] [[Category:వైష్ణవ సాధువులు]] [[వర్గం:మరణ సంవత్సరం తప్పిపోయినవి]] [[Category:చైతన్య మహాప్రభు]] bqro8johlb2tnbf4c5ty3vjfih25taa 0 507681 4942910 2026-08-24T08:08:00Z K.Venkataramana 27319 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox Hindu leader | name = ఈశ్వర పూరి | image = | alt = | religion = [[హిందూమతం]] | teacher = [[మాధవేంద్ర పూరి|మాధవేంద్ర పూరి గోస్వామి]] | disciples = [[చైతన్య మహాప్రభు]] }} {{Vaishnavism}} '''ఈశ్వర పూరి''' భారతీయ వైష్ణవ సన్యాసాశ్రమ...' 4942910 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu leader | name = ఈశ్వర పూరి | image = | alt = | religion = [[హిందూమతం]] | teacher = [[మాధవేంద్ర పూరి|మాధవేంద్ర పూరి గోస్వామి]] | disciples = [[చైతన్య మహాప్రభు]] }} {{Vaishnavism}} '''ఈశ్వర పూరి''' భారతీయ వైష్ణవ [[సన్యాసాశ్రమం|సన్యాసి]]. ఆయన [[గౌడీయ వైష్ణవం|గౌడీయ వైష్ణవ]] సంప్రదాయానికి చెందినవాడు. ఈశ్వర పూరిని [[మాధవేంద్ర పూరి]] శిష్యుడిగా, [[చైతన్య మహాప్రభు|చైతన్య మహాప్రభు]] గురువుగా పరిగణిస్తారు. ఆయన చైతన్య మహాప్రభుకు [[గయ|గయలో]] దీక్ష ఇచ్చాడు. [[చైతన్య భాగవతం|చైతన్య-భాగవతం]] ప్రకారం, చైతన్య మహాప్రభు గయ తీర్థయాత్ర సందర్భంగా ఈశ్వర పూరిని కలుసుకుని దీక్ష కోరాడు. ఈశ్వర పూరి ఆయనకు దశాక్షర మంత్రాన్ని ఇచ్చాడు. గ్రంథంలో ఆ మంత్రం పేరును పేర్కొనలేదు. అయితే, స్టీవెన్ జె. రోసెన్ ఈ మంత్రాన్ని పది అక్షరాల గోపాల మంత్రంగా గుర్తించాడు.<ref>{{cite book |last=Rosen |first=Steven J. |chapter=Who Is Shri Chaitanya Mahaprabhu? |editor-last1=Bryant |editor-first1=Edwin F. |editor-last2=Ekstrand |editor-first2=Maria L. |title=The Hare Krishna Movement: The Postcharismatic Fate of a Religious Transplant |publisher=Columbia University Press |year=2004 |page=67 |isbn=978-0-231-12256-6 }}</ref> తొలి ఆధారాలలో ఖచ్చితమైన మంత్రాన్ని గుర్తించలేకపోయినప్పటికీ, బిమాన్‌బిహారి మజుందార్ అభిప్రాయం ప్రకారం దశాక్షర మంత్రం బహుశా గోపాల మంత్రమేనని ఫ్రైడ్‌హెల్మ్ హార్డీ పేర్కొన్నాడు. తరువాతి గౌడీయ మూలాలు మాధవేంద్ర పూరి ద్వారా ఈశ్వర పూరిని బ్రహ్మ–మాధ్వ పరంపరలో చేర్చాయి. అయితే ఈ అనుసంధానం తరువాతి కాలంలో ఏర్పడిందని, తొలి గౌడీయ మూలాలలో మాధ్వ సంబంధం గురించి ప్రస్తావన లేదని ఫ్రైడ్‌హెల్మ్ హార్డీ రాశాడు. మాధవేంద్ర పూరి, ఈశ్వర పూరి ఇద్దరూ గుర్తింపు పొందిన మాధ్వ గురు పరంపరలలో కనిపించరు.<ref name="Hardy1974">{{cite journal |last=Hardy |first=Friedhelm |title=Mādhavêndra Purī: A Link between Bengal Vaiṣṇavism and South Indian Bhakti |journal=The Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland |year=1974 |volume=106 |issue=1 |pages=23–41 |doi=10.1017/S0035869X00131375 |jstor=25203503 }}</ref> కృష్ణదాస కవిరాజు [[చైతన్య చరితామృతం]]లో ఇలా వర్ణించాడు: <blockquote><poem> ''భక్తి కల్పవృక్షపు తొలి మొలక'' ''[[మాధవేంద్ర పూరి|శ్రీ మాధవేంద్ర పూరి]]లో వ్యక్తమైంది; ఆ మొలక శ్రీ ఈశ్వర పూరిలో చిన్న మొక్కగా ఎదిగింది.'' ''తరువాత స్వయంగా ఆ తోటమాలియైన [[చైతన్య మహాప్రభు|శ్రీ చైతన్య మహాప్రభు]]లో,'' ''ఆ చిన్న మొక్క భక్తి అనే కల్పవృక్షపు మహావృక్ష కాండంగా మారింది.'' — ([[చైతన్య చరితామృతం|సి. సి.]] ఆది 9.10–11) </poem></blockquote> ==జీవితం== ===మాధవేంద్ర పూరికి సేవ=== [[చైతన్య చరితామృతం|చైతన్య చరితామృతం]] ప్రకారం, తన గురువు [[మాధవేంద్ర పూరి]] చివరి అనారోగ్య సమయంలో ఈశ్వర పూరి స్వయంగా ఆయనను చూసుకున్నాడు. తన గురువును శుభ్రపరచి, ఆయనకు [[కృష్ణుడు|కృష్ణుని]] నామాన్ని, దివ్య లీలలను వినిపించాడని ఈ వృత్తాంతం చెబుతుంది. ఈ సేవకు మాధవేంద్ర పూరి ఆయనను ఆశీర్వదించాడు (అంత్యలీల 8.28–31).<ref name="Hardy1974">{{cite journal |last=Hardy |first=Friedhelm |title=Mādhavêndra Purī: A Link between Bengal Vaiṣṇavism and South Indian Bhakti |journal=The Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland |year=1974 |volume=106 |issue=1 |pages=23–41 |doi=10.1017/S0035869X00131375 |jstor=25203503 }}</ref> ===ఈశ్వర పూరి వద్ద మహాప్రభు దీక్ష=== తీర్థయాత్ర సందర్భంగా ఈశ్వర పూరి గయలో చైతన్య మహాప్రభును కలిశాడు. చైతన్య మహాప్రభు ఈశ్వర పూరిని కలిసిన వెంటనే ఇలా సంబోధించాడు: {{Blockquote|“మీ పాదపద్మాలను దర్శించినందువల్లే నా గయ యాత్ర సఫలమైంది. ఈ పవిత్ర ప్రదేశంలో ఎవరైనా పిండప్రదానం చేస్తే, వారి పూర్వీకులు విముక్తి పొందుతారు. కానీ మిమ్మల్ని దర్శించడంవల్లనే కోట్లాది పూర్వీకులకు ముక్తి లభిస్తుంది. కాబట్టి, ఈ పవిత్ర తీర్థం కంటే మీ సన్నిధి మరింత శుభప్రదమైనది. అన్ని పవిత్ర తీర్థాలు మీ పాదపద్మ ధూళిని కోరుకుంటాయి. అందువల్ల ఓ పురీపాదా, భౌతిక అస్తిత్వమనే సముద్రాన్ని దాటించి, కృష్ణుని పాదపద్మాల అమృతాన్ని నాకు అందించమని మీ పాదాల వద్ద ప్రార్థిస్తున్నాను.” — ([[చైతన్య భాగవతం|సి. బి.]] ఆది 1.17.49–55)}} శ్రీల ఈశ్వర పూరి ఇలా సమాధానమిచ్చాడు: {{Blockquote|“నా మాట వినండి. మీరు పరమేశ్వరుని అవతారమని నేను గ్రహించాను. ఈ ఉదయం నేను ఎంతో శుభప్రదమైన స్వప్నం చూశాను; అది ఇప్పుడు నిజమైంది. నవద్వీపంలో మిమ్మల్ని తొలిసారి చూసిన నాటి నుంచి నేను ఎల్లప్పుడూ మీ గురించే ఆలోచిస్తున్నాను. కృష్ణుడిని చూసినంత ఆనందం మిమ్మల్ని చూసినప్పుడు నాకు కలుగుతుంది.”}} ఇది విన్న మహాప్రభు తలవంచి, చిరునవ్వుతో ఇలా అన్నాడు: {{Blockquote|“ఇది నా మహాభాగ్యం.”}} మరో రోజు మహాప్రభు శ్రీ ఈశ్వర పూరిని సంప్రదించి, తనకు దివ్యమంత్ర దీక్ష ఇవ్వాలని కోరాడు. {{Blockquote|“ఈ దీక్ష కోసం ఎదురుచూస్తూ నా మనస్సు అత్యంత అశాంతిగా ఉంది.” శ్రీల పురీపాదుడు ఎంతో ఆనందంగా ఇలా అన్నాడు: “మంత్రాల సంగతి ఎందుకు, నా ప్రాణాన్నే మీకు సమర్పించడానికి సిద్ధంగా ఉన్నాను.” — ([[చైతన్య భాగవతం|సి. బి.]] ఆది 17.10)}} ఆ తరువాత శ్రీల ఈశ్వర పూరి [[చైతన్య మహాప్రభు]]కు దివ్యమైన [[హరే కృష్ణ (మంత్రం)|హరే కృష్ణ మంత్రం]]తో దీక్ష ఇచ్చాడు. ===మహాప్రభు వద్దకు ఈశ్వర పూరి సందర్శన=== ఒక ఉదయం శ్రీల ఈశ్వర పూరి మహాప్రభు బస చేసిన ప్రదేశానికి వచ్చాడు. ఆయనను చూసి మహాప్రభు ఎంతో ఆనందించాడు. నమస్కరించి, భోజనానికి ఉండమని ఆహ్వానించాడు. “మీ చేతి నుంచి ఆహారాన్ని స్వీకరించడం నాకు గొప్ప భాగ్యం” అని ఈశ్వర పూరి సమాధానమిచ్చాడు. మహాప్రభు స్వయంగా వండి, తన గురువుకు ప్రసాదాన్ని ఎంతో జాగ్రత్తగా వడ్డించాడు. తరువాత ఆయన దేహానికి చందన లేపనం పూసి, మెడలో పూలమాల వేశాడు. ఈ విధంగా పరమేశ్వరుడే గురువును ఎలా సేవించాలో బోధించాడు. గొప్ప భక్తులను సేవించకుండా భగవత్ ప్రేమను పొందడం సాధ్యం కాదు; గురుసేవ భక్తికి ద్వారం. గయ నుంచి తిరిగి వస్తూ మహాప్రభు తన గురువు జన్మస్థలమైన కుమారహట్ట మార్గంలో వెళ్లాడు. అక్కడ పారవశ్యంతో నేలపై పొర్లాడు; ఆయన కన్నీళ్లతో నేల తడిసిపోయింది. చివరికి ఆ పవిత్ర ప్రదేశంలోని కొంత మట్టిని తన పైవస్త్రం కొంగులో కట్టుకుని, “ఈ ధూళి నా ప్రాణంతో సమానంగా ప్రియమైనది” అని చెప్పాడు. తరువాత నవద్వీపానికి బయలుదేరాడు.<ref>{{cite book|title=Religions of the World: A Comprehensive Encyclopedia of Beliefs and Practices, 2nd Edition 6 volumes|url=https://books.google.com/books?id=v2yiyLLOj88C|publisher=[[ABC-CLIO]] Publications|author=J. Gordon Melton, Martin Baumann|date = 21 September 2010|page=535|access-date=21 September 2010|isbn=9781598842043}}</ref> ఆ తరువాత మహాప్రభు సన్యాసం స్వీకరించి, తల్లి ఆజ్ఞ ప్రకారం జగన్నాథ పురిలో నివసించడానికి వెళ్లాడు. అప్పటికే ఈశ్వర పూరి మరణించాడు. నీలాచలంలో భగవంతుని సేవ చేయడానికి ఆయన తన ఇద్దరు శిష్యులు శ్రీ గోవింద, కాశీశ్వర బ్రహ్మచారులను పంపాడు.<ref>{{cite book|title=The Heart of Krishna|url=https://books.google.com/books?id=lb8mDwAAQBAJ&dq=chaitanya+mahaprabhu+jagannath+puri+sanyasa&pg=PT134|publisher=Simon and Schuster|author=Swami B.P. Puri|date = 26 September 2017|access-date=26 September 2017|isbn=9781683832157}}</ref> ==మూలాలు== {{reflist}} ==ఇవి కూడా చూడండి== * [[గౌడీయ వైష్ణవం]] suhouyjz7u60td25pdz306n39xli3z2 4942911 4942910 2026-08-24T08:08:44Z K.Venkataramana 27319 [[వర్గం:గౌడీయ మత నాయకులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4942911 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu leader | name = ఈశ్వర పూరి | image = | alt = | religion = [[హిందూమతం]] | teacher = [[మాధవేంద్ర పూరి|మాధవేంద్ర పూరి గోస్వామి]] | disciples = [[చైతన్య మహాప్రభు]] }} {{Vaishnavism}} '''ఈశ్వర పూరి''' భారతీయ వైష్ణవ [[సన్యాసాశ్రమం|సన్యాసి]]. ఆయన [[గౌడీయ వైష్ణవం|గౌడీయ వైష్ణవ]] సంప్రదాయానికి చెందినవాడు. ఈశ్వర పూరిని [[మాధవేంద్ర పూరి]] శిష్యుడిగా, [[చైతన్య మహాప్రభు|చైతన్య మహాప్రభు]] గురువుగా పరిగణిస్తారు. ఆయన చైతన్య మహాప్రభుకు [[గయ|గయలో]] దీక్ష ఇచ్చాడు. [[చైతన్య భాగవతం|చైతన్య-భాగవతం]] ప్రకారం, చైతన్య మహాప్రభు గయ తీర్థయాత్ర సందర్భంగా ఈశ్వర పూరిని కలుసుకుని దీక్ష కోరాడు. ఈశ్వర పూరి ఆయనకు దశాక్షర మంత్రాన్ని ఇచ్చాడు. గ్రంథంలో ఆ మంత్రం పేరును పేర్కొనలేదు. అయితే, స్టీవెన్ జె. రోసెన్ ఈ మంత్రాన్ని పది అక్షరాల గోపాల మంత్రంగా గుర్తించాడు.<ref>{{cite book |last=Rosen |first=Steven J. |chapter=Who Is Shri Chaitanya Mahaprabhu? |editor-last1=Bryant |editor-first1=Edwin F. |editor-last2=Ekstrand |editor-first2=Maria L. |title=The Hare Krishna Movement: The Postcharismatic Fate of a Religious Transplant |publisher=Columbia University Press |year=2004 |page=67 |isbn=978-0-231-12256-6 }}</ref> తొలి ఆధారాలలో ఖచ్చితమైన మంత్రాన్ని గుర్తించలేకపోయినప్పటికీ, బిమాన్‌బిహారి మజుందార్ అభిప్రాయం ప్రకారం దశాక్షర మంత్రం బహుశా గోపాల మంత్రమేనని ఫ్రైడ్‌హెల్మ్ హార్డీ పేర్కొన్నాడు. తరువాతి గౌడీయ మూలాలు మాధవేంద్ర పూరి ద్వారా ఈశ్వర పూరిని బ్రహ్మ–మాధ్వ పరంపరలో చేర్చాయి. అయితే ఈ అనుసంధానం తరువాతి కాలంలో ఏర్పడిందని, తొలి గౌడీయ మూలాలలో మాధ్వ సంబంధం గురించి ప్రస్తావన లేదని ఫ్రైడ్‌హెల్మ్ హార్డీ రాశాడు. మాధవేంద్ర పూరి, ఈశ్వర పూరి ఇద్దరూ గుర్తింపు పొందిన మాధ్వ గురు పరంపరలలో కనిపించరు.<ref name="Hardy1974">{{cite journal |last=Hardy |first=Friedhelm |title=Mādhavêndra Purī: A Link between Bengal Vaiṣṇavism and South Indian Bhakti |journal=The Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland |year=1974 |volume=106 |issue=1 |pages=23–41 |doi=10.1017/S0035869X00131375 |jstor=25203503 }}</ref> కృష్ణదాస కవిరాజు [[చైతన్య చరితామృతం]]లో ఇలా వర్ణించాడు: <blockquote><poem> ''భక్తి కల్పవృక్షపు తొలి మొలక'' ''[[మాధవేంద్ర పూరి|శ్రీ మాధవేంద్ర పూరి]]లో వ్యక్తమైంది; ఆ మొలక శ్రీ ఈశ్వర పూరిలో చిన్న మొక్కగా ఎదిగింది.'' ''తరువాత స్వయంగా ఆ తోటమాలియైన [[చైతన్య మహాప్రభు|శ్రీ చైతన్య మహాప్రభు]]లో,'' ''ఆ చిన్న మొక్క భక్తి అనే కల్పవృక్షపు మహావృక్ష కాండంగా మారింది.'' — ([[చైతన్య చరితామృతం|సి. సి.]] ఆది 9.10–11) </poem></blockquote> ==జీవితం== ===మాధవేంద్ర పూరికి సేవ=== [[చైతన్య చరితామృతం|చైతన్య చరితామృతం]] ప్రకారం, తన గురువు [[మాధవేంద్ర పూరి]] చివరి అనారోగ్య సమయంలో ఈశ్వర పూరి స్వయంగా ఆయనను చూసుకున్నాడు. తన గురువును శుభ్రపరచి, ఆయనకు [[కృష్ణుడు|కృష్ణుని]] నామాన్ని, దివ్య లీలలను వినిపించాడని ఈ వృత్తాంతం చెబుతుంది. ఈ సేవకు మాధవేంద్ర పూరి ఆయనను ఆశీర్వదించాడు (అంత్యలీల 8.28–31).<ref name="Hardy1974">{{cite journal |last=Hardy |first=Friedhelm |title=Mādhavêndra Purī: A Link between Bengal Vaiṣṇavism and South Indian Bhakti |journal=The Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland |year=1974 |volume=106 |issue=1 |pages=23–41 |doi=10.1017/S0035869X00131375 |jstor=25203503 }}</ref> ===ఈశ్వర పూరి వద్ద మహాప్రభు దీక్ష=== తీర్థయాత్ర సందర్భంగా ఈశ్వర పూరి గయలో చైతన్య మహాప్రభును కలిశాడు. చైతన్య మహాప్రభు ఈశ్వర పూరిని కలిసిన వెంటనే ఇలా సంబోధించాడు: {{Blockquote|“మీ పాదపద్మాలను దర్శించినందువల్లే నా గయ యాత్ర సఫలమైంది. ఈ పవిత్ర ప్రదేశంలో ఎవరైనా పిండప్రదానం చేస్తే, వారి పూర్వీకులు విముక్తి పొందుతారు. కానీ మిమ్మల్ని దర్శించడంవల్లనే కోట్లాది పూర్వీకులకు ముక్తి లభిస్తుంది. కాబట్టి, ఈ పవిత్ర తీర్థం కంటే మీ సన్నిధి మరింత శుభప్రదమైనది. అన్ని పవిత్ర తీర్థాలు మీ పాదపద్మ ధూళిని కోరుకుంటాయి. అందువల్ల ఓ పురీపాదా, భౌతిక అస్తిత్వమనే సముద్రాన్ని దాటించి, కృష్ణుని పాదపద్మాల అమృతాన్ని నాకు అందించమని మీ పాదాల వద్ద ప్రార్థిస్తున్నాను.” — ([[చైతన్య భాగవతం|సి. బి.]] ఆది 1.17.49–55)}} శ్రీల ఈశ్వర పూరి ఇలా సమాధానమిచ్చాడు: {{Blockquote|“నా మాట వినండి. మీరు పరమేశ్వరుని అవతారమని నేను గ్రహించాను. ఈ ఉదయం నేను ఎంతో శుభప్రదమైన స్వప్నం చూశాను; అది ఇప్పుడు నిజమైంది. నవద్వీపంలో మిమ్మల్ని తొలిసారి చూసిన నాటి నుంచి నేను ఎల్లప్పుడూ మీ గురించే ఆలోచిస్తున్నాను. కృష్ణుడిని చూసినంత ఆనందం మిమ్మల్ని చూసినప్పుడు నాకు కలుగుతుంది.”}} ఇది విన్న మహాప్రభు తలవంచి, చిరునవ్వుతో ఇలా అన్నాడు: {{Blockquote|“ఇది నా మహాభాగ్యం.”}} మరో రోజు మహాప్రభు శ్రీ ఈశ్వర పూరిని సంప్రదించి, తనకు దివ్యమంత్ర దీక్ష ఇవ్వాలని కోరాడు. {{Blockquote|“ఈ దీక్ష కోసం ఎదురుచూస్తూ నా మనస్సు అత్యంత అశాంతిగా ఉంది.” శ్రీల పురీపాదుడు ఎంతో ఆనందంగా ఇలా అన్నాడు: “మంత్రాల సంగతి ఎందుకు, నా ప్రాణాన్నే మీకు సమర్పించడానికి సిద్ధంగా ఉన్నాను.” — ([[చైతన్య భాగవతం|సి. బి.]] ఆది 17.10)}} ఆ తరువాత శ్రీల ఈశ్వర పూరి [[చైతన్య మహాప్రభు]]కు దివ్యమైన [[హరే కృష్ణ (మంత్రం)|హరే కృష్ణ మంత్రం]]తో దీక్ష ఇచ్చాడు. ===మహాప్రభు వద్దకు ఈశ్వర పూరి సందర్శన=== ఒక ఉదయం శ్రీల ఈశ్వర పూరి మహాప్రభు బస చేసిన ప్రదేశానికి వచ్చాడు. ఆయనను చూసి మహాప్రభు ఎంతో ఆనందించాడు. నమస్కరించి, భోజనానికి ఉండమని ఆహ్వానించాడు. “మీ చేతి నుంచి ఆహారాన్ని స్వీకరించడం నాకు గొప్ప భాగ్యం” అని ఈశ్వర పూరి సమాధానమిచ్చాడు. మహాప్రభు స్వయంగా వండి, తన గురువుకు ప్రసాదాన్ని ఎంతో జాగ్రత్తగా వడ్డించాడు. తరువాత ఆయన దేహానికి చందన లేపనం పూసి, మెడలో పూలమాల వేశాడు. ఈ విధంగా పరమేశ్వరుడే గురువును ఎలా సేవించాలో బోధించాడు. గొప్ప భక్తులను సేవించకుండా భగవత్ ప్రేమను పొందడం సాధ్యం కాదు; గురుసేవ భక్తికి ద్వారం. గయ నుంచి తిరిగి వస్తూ మహాప్రభు తన గురువు జన్మస్థలమైన కుమారహట్ట మార్గంలో వెళ్లాడు. అక్కడ పారవశ్యంతో నేలపై పొర్లాడు; ఆయన కన్నీళ్లతో నేల తడిసిపోయింది. చివరికి ఆ పవిత్ర ప్రదేశంలోని కొంత మట్టిని తన పైవస్త్రం కొంగులో కట్టుకుని, “ఈ ధూళి నా ప్రాణంతో సమానంగా ప్రియమైనది” అని చెప్పాడు. తరువాత నవద్వీపానికి బయలుదేరాడు.<ref>{{cite book|title=Religions of the World: A Comprehensive Encyclopedia of Beliefs and Practices, 2nd Edition 6 volumes|url=https://books.google.com/books?id=v2yiyLLOj88C|publisher=[[ABC-CLIO]] Publications|author=J. Gordon Melton, Martin Baumann|date = 21 September 2010|page=535|access-date=21 September 2010|isbn=9781598842043}}</ref> ఆ తరువాత మహాప్రభు సన్యాసం స్వీకరించి, తల్లి ఆజ్ఞ ప్రకారం జగన్నాథ పురిలో నివసించడానికి వెళ్లాడు. అప్పటికే ఈశ్వర పూరి మరణించాడు. నీలాచలంలో భగవంతుని సేవ చేయడానికి ఆయన తన ఇద్దరు శిష్యులు శ్రీ గోవింద, కాశీశ్వర బ్రహ్మచారులను పంపాడు.<ref>{{cite book|title=The Heart of Krishna|url=https://books.google.com/books?id=lb8mDwAAQBAJ&dq=chaitanya+mahaprabhu+jagannath+puri+sanyasa&pg=PT134|publisher=Simon and Schuster|author=Swami B.P. Puri|date = 26 September 2017|access-date=26 September 2017|isbn=9781683832157}}</ref> ==మూలాలు== {{reflist}} ==ఇవి కూడా చూడండి== * [[గౌడీయ వైష్ణవం]] [[వర్గం:గౌడీయ మత నాయకులు]] hrvdvub7lzgvb5jy3xgu61u9eca4vq5 0 507682 4942912 2026-08-24T08:13:07Z K.Venkataramana 27319 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox Hindu leader|name=మాధవేంద్ర పూరి|religion=[[హిందూమతం]]|order=[[ద్వైతం]] (సాంప్రదాయిక మూలాలు)|teacher=[[లక్ష్మీపతి తీర్థ|లక్ష్మీపతి తీర్థ]] (గౌడీయ వైష్ణవం ప్రకారం)|successor=|disciples=[[ఈశ్వర పూరి|ఈశ్వర పూరి]], అద్వై...' 4942912 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu leader|name=మాధవేంద్ర పూరి|religion=[[హిందూమతం]]|order=[[ద్వైతం]] (సాంప్రదాయిక మూలాలు)|teacher=[[లక్ష్మీపతి తీర్థ|లక్ష్మీపతి తీర్థ]] (గౌడీయ వైష్ణవం ప్రకారం)|successor=|disciples=[[ఈశ్వర పూరి|ఈశ్వర పూరి]], [[అద్వైత ఆచార్య|అద్వైత ఆచార్య]]|philosophy=[[వైష్ణవం]]|birth_date=సుమారు 1420|death_date=సుమారు 1490}} '''మాధవేంద్ర పూరి''' ([[IAST|IASTలో]] ''{{IAST|Mādhavendra Purī}}'') (సుమారు 1420–1490)<ref>{{Cite journal |last=Hardy |first=Friedhelm |date=1974 |title=Mādhavêndra Purī: A Link between Bengal Vaiṣṇavism and South Indian "Bhakti" |url=https://www.jstor.org/stable/25203503 |journal=The Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland |publisher=Cambridge University Press |volume=1 |page=31 |jstor=25203503}}</ref> 15వ శతాబ్దానికి చెందిన [[వైష్ణవం|వైష్ణవ]] సన్యాసి. బ్రజ భూమిని పునరావిష్కరించిన తొలి వ్యక్తులలో ఆయన ఒకడు. ==జీవిత చరిత్ర== [[దస్త్రం:Govardhan.jpg|కుడి|thumb|372x372px|[[గోవర్ధన కొండ]] సమీప దృశ్యం]] ===సాంప్రదాయ అనుబంధం=== [[గౌడీయ వైష్ణవం|గౌడీయ]] ([[కవి కర్ణపూర|కవికర్ణపూర]] రాసిన ''గౌరగణోద్దేశదీపికా'') , [[పుష్టిమార్గం|పుష్టిమార్గ]] (''వల్లభదిగ్విజయ'') వృత్తాంతాల ప్రకారం, మాధవేంద్ర పూరి (''వల్లభదిగ్విజయ''లో మాధవేంద్ర యతి అని పిలుస్తారు) [[మధ్వాచార్యుడు|మధ్వాచార్యుని]] [[ద్వైత వేదాంతం|ద్వైత]] సంప్రదాయ అనుచరుడు. అయితే ఆధునిక పండితుల ప్రకారం, ఆయన [[శృంగేరి శారదా పీఠం|శృంగేరి మఠంకు]] చెందిన [[దశనామి సంప్రదాయం|దశనామి సంప్రదాయ]] అనుచరుడు; [[అద్వైత వేదాంతం|అద్వైత వేదాంతాన్ని]] అనుసరించినవాడు అయ్యే అవకాశం ఉంది. మధ్వ సంప్రదాయ అనుచరులు స్వయంగా మాధవేంద్ర పూరి లేదా ఆయన శిష్యుల గురించి ఎక్కడా ప్రస్తావించలేదు.{{Sfn|Hardy|1974|pp=26, 31–41}}<ref>{{Cite book|title=Braj: Center of Krishna Pilgrimage|last=Entwistle|first=A. W.|publisher=Egbert Forsten|year=1987|pages=137–138}}</ref><ref>{{Cite book|title=Brill's Encyclopedia of Hinduism Online|last=Valpey|first=Kenneth|publisher=Brill|year=2018|editor-last=Jacobsen|editor-first=Knut A.|chapter=Gauḍīya Vaiṣṇavism|editor-last2=Basu|editor-first2=Helene|editor-last3=Angelika|editor-first3=Malinar|editor-last4=Narayanan|editor-first4=Vasudha}}</ref><ref>{{Cite book|title=Religious Cultures in Early Modern India: New Perspectives|last=Hawley|first=John Stratton|publisher=Routledge|year=2012|editor-last=O'Hanlon|editor-first=Rosalind|pages=86, 108, 122–123, 457|chapter=The four sampradāys: ordering the religious past in Mughal North India|editor-last2=Washbrook|editor-first2=David}}</ref> గౌడీయ సంప్రదాయం ప్రకారం, మాధవేంద్ర పూరి [[లక్ష్మీపతి తీర్థ]] శిష్యుడు. ఆయన ప్రధాన శిష్యుడు [[ఈశ్వర పూరి]] అని చెబుతారు. అదేవిధంగా ఆయన [[అద్వైత ఆచార్య]], విష్ణు పూరి, కొంతవరకు కేశవ భారతీ, రాఘవేంద్ర పూరిలకు బోధించాడని కూడా పేర్కొంటారు.{{Sfn|Hardy|1974|p=33}} ===గోవర్ధన కొండపై కృష్ణ విగ్రహారాధన=== ====గౌడీయ సంప్రదాయం==== [[కృష్ణదాస కవిరాజు]] రాసిన ''చైతన్య చరితామృతం'' ప్రకారం, మాధవేంద్ర పూరి ఒకసారి [[గోవర్ధన కొండ|గోవర్ధన కొండకు]] ప్రదక్షిణ చేసి, గోవింద కుండంలో స్నానం చేశాడు. అక్కడ ఒక గోపబాలుడు ఆయనకు పాలు ఇచ్చాడు. ఆ రాత్రి అదే బాలుడు మాధవేంద్ర పూరి కలలో కనిపించి, తానే [[గోపాల కృష్ణుడు|గోపాలుడునని]] తెలియజేశాడు. ముస్లింల దాడుల నుంచి రక్షణ కోసం తాను ఒక పొదలో దాగి ఉన్నానని, ఎండవానలకు గురై బాధపడుతున్నానని చెప్పాడు. తరువాతి ఉదయం మాధవేంద్ర పూరి గోపాల విగ్రహాన్ని పొద నుంచి బయటకు తీయించి, గోవర్ధన కొండ పైభాగంలో ఆలయంలో ప్రతిష్ఠించాడు. విగ్రహ సేవకు [[బెంగాలీ బ్రాహ్మణులు|బెంగాలీ బ్రాహ్మణులను]] నియమించి, గోపాలునికి సంస్థాగత ఆరాధనను ప్రారంభించాడు. రెండు సంవత్సరాల తర్వాత, చందనం తీసుకురావడానికి దక్షిణ భారతదేశానికి వెళ్లాలని కలలో ఆజ్ఞ పొందాడు. ఆ ప్రయాణం నుంచి ఆయన తిరిగి రాలేదు.{{Sfn|Entwistle|1987|p=138}}<ref>{{Cite book|title=Attending Kṛṣṇa's Image: Caitanya Vaiṣṇava mūrtī-sevā as devotional truth|last=Valpey|first=Kenneth Russel|publisher=Routledge|year=2006|pages=66}}</ref><ref>{{Cite book|title=Loving Stones: Making the Impossible Possible in the Worship of Mount Govardhan|last=Haberman|first=David L.|publisher=Oxford University Press|year=2020|pages=41–42}}</ref><ref>{{Cite book|title=Caitanya Caritāmṛta of Kṛṣṇadāsa Kavirāja: A Translation and Commentary|publisher=Department of Sanskrit and Indian Studies, Harvard University|year=1999|editor-last=Steward|editor-first=Tony K.|series=Harvard Oriental Series 56|pages=382|translator-last=Dimock|translator-first=Edward C. Jr.}}</ref> ====పుష్టిమార్గ సంప్రదాయం==== హరిరాయ రాసిన ''దో సౌ బావన్ వైష్ణవన్ కీ వార్తా'' ప్రకారం, మాధవేంద్ర పూరి [[వల్లభాచార్యుడు|వల్లభుని]] కుమారుడైన [[విట్టలనాథుడు|విట్టలనాథుడిని]] కలిశాడు. అయితే, ఇది “వక్రీకరించిన వృత్తాంతం” అని ఎంట్‌విస్టల్ పేర్కొన్నాడు.{{Sfn|Entwistle|1987|pp=138–140}} ''చౌరాసీ బైఠకన్ కే చరిత్ర'' (19వ శతాబ్దం) ప్రకారం,{{Sfn|Bachrach|2014|pp=59, 64–65}} మాధవానంద బ్రహ్మచారి లక్ష్మణ భట్‌కు (వల్లభుని తండ్రి) జ్యోతిషశాస్త్రం బోధించాడు. శాస్త్రి ప్రకారం, మాధవానందుడు మాధవేంద్ర యతి శిష్యుడు; ఈ గ్రంథంలో గురువుతో శిష్యుడిని గందరగోళపరిచారు.<ref>{{Cite book|url=https://search.library.wisc.edu/catalog/999562792602121|title=Śrīvallabhācārya mahāprabhujī : aitihyamūlaka jīvanī|last=[[Keshavram Kashiram Shastri|Śāstrī]]|first=Keśavarāma Kāśīrāma|date=1977|publisher=[[Maharaja Sayajirao University of Baroda|Prācyavidyā Mandira, Mahārājā Sayājīrāva Viśvavidyālaya]]|series=Śrī Sayājī Sāhityamāḷā|location=Vaḍodarā|page=54|language=gu|issue=319}}</ref> ''శ్రీ గోవర్ధననాథజీ కే ప్రాకట్య కీ వార్తా'' (19వ శతాబ్దం) ప్రకారం, మాధవేంద్ర పూరి [[వారణాసి|వారణాసిలో]] [[వల్లభాచార్యుడు|వల్లభునికి]] బోధించాడు. అయితే వల్లభుని జననం, మాధవేంద్ర పూరి మరణ తేదీలను బట్టి ఇది “అత్యంత అసంభవం” అని ఎంట్‌విస్టల్ అభిప్రాయపడ్డాడు.<ref>{{cite thesis|last=Bachrach|first=Emilia|date=2014|title=Reading the Medieval in the Modern: The Living Tradition of Hagiography in the Vallabh Sect of Contemporary Gujarat|url=|degree=PhD|chapter=|publisher=The University of Texas at Austin|docket=|oclc=|access-date=|page=127}}</ref> వల్లభునికి బోధించడానికి ప్రతిఫలంగా ఏమి కావాలని అడిగినప్పుడు, వల్లభుడు దేవుని అధికారిక ఆరాధనను స్థాపిస్తాడనే ముందస్తు జ్ఞానంతో, మాధవేంద్ర పూరి [[శ్రీనాథ్‌జీ]] సేవను కోరాడని ఈ వృత్తాంతం చెబుతుంది. ఆయన గోవర్ధన కొండకు చేరుకునే సరికి స్థానిక గ్రామస్థులు ఆ విగ్రహాన్ని సర్పదేవతగా, సద్దూ పాండే కృష్ణునిగా పూజిస్తున్నారు. మాధవేంద్ర పూరి శ్రీనాథ్‌జీకి పూలమాల, తలపాగా అలంకారం చేసి పాలను సమర్పించాడు. వల్లభుడు వచ్చే వరకు ఘనాహారం తీసుకోనని శ్రీనాథ్‌జీ చెప్పాడని దీనిలో ఉంది. మాధవేంద్ర పూరిని బెంగాలీ పూజారుల ''ముఖియా''గా నియమించారని కూడా ఈ గ్రంథం చెబుతుంది. అయితే శ్రీనాథ్‌జీ ఆలయం ఆయన మరణానంతరం నిర్మితమైంది కాబట్టి ఇది అసంభవమని ఎంట్‌విస్టల్ భావించాడు. తరువాత మాధవేంద్ర పూరి చందనం కోసం దక్షిణ భారతదేశానికి వెళ్లి తిరిగి రాలేదు.<ref>{{cite thesis|last=Entwistle|first=Alan William|date=1982|title=The Rāsa Māna ke Pada of Kevalarāma: A Medieval Hindi Text of the Eighth Gaddī of the Vallabha Sect|url=|degree=PhD|chapter=|publisher=University of London|docket=|oclc=|access-date=|page=56}}</ref>{{Sfn|Entwistle|1987|pp=138–140}}{{Sfn|Haberman|2020|p=41}}<ref>{{Cite book|title=Brill's Encyclopedia of Hinduism Online|last=Barz|first=Richard|publisher=Brill|year=2018|editor-last=Jacobsen|editor-first=Knut A.|chapter=Vallabha|editor-last2=Basu|editor-first2=Helene|editor-last3=Angelika|editor-first3=Malinar|editor-last4=Narayanan|editor-first4=Vasudha}}</ref> === సంకీర్తన ఉద్యమ ప్రేరణ === మాధవేంద్ర పూరిని తరచుగా [[చైతన్య మహాప్రభు]] ఉద్యమానికి తొలి ప్రేరణగా లేదా ప్రారంభకుడిగా గుర్తిస్తారు.<ref>The Hare Krishnas in India&nbsp;– p. 46 Charles R. Brooks&nbsp;– 1992 “Some writers would even give Madhavendra Puri credit for initiating the movement which Chaitanya would eventually inspire”</ref><ref>{{cite book|title=The Chaitanya Movement: A Study of Vaishnavism of Bengal|author=Kennedy, M.T.|publisher=New York: Oxford University Press|year=1925}}</ref> చైతన్యుడు మాధవేంద్ర పూరి ఆప్త శిష్యుడైన [[ఈశ్వర పూరి|ఈశ్వర పూరిని]] తన దీక్షా [[గురువు|గురువుగా]] స్వీకరించాడు.<ref>History of Medieval Vaishnavism in Orissa&nbsp;— Mukherjee Prabhat 65 “Madhavendra puri is preceptor of Chaitanya Mahaprabhus guru”</ref> చైతన్యునికి పూర్వమే ఆయన [[గౌడీయ వైష్ణవం]] సూత్రాలను బోధించాడని నమ్ముతారు.<ref>Hare Krsna Movement: The Unifying Force of the Hindu Religion, Haripada Adhikary&nbsp;– 1995 p. 116</ref> == స్మారకం == {{Vaishnavism}} మాధవేంద్ర పూరి [[రేముణా|రేముణాలో]] మరణించాడు. ఆయన [[సమాధి]], పాదుకలను అక్కడ ఇప్పటికీ పూజిస్తారు.<ref name="Mukherjee1940">{{cite book|url=[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.282185](https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.282185)|title=The History of Medieval Vaishnavism in Orissa|author=Mukherjee, P.|publisher=R. Chatterjee|year=1940|isbn=81-206-0229-3|page=66}}</ref> అనేక [[వైష్ణవం|వైష్ణవ]] సమూహాలకు ఇది తీర్థయాత్రా స్థలం. == మరింత సమాచారం == * {{cite book|title=Chaitanya: His Life and Associates|author=BB Teertha|publisher=Mandala Publishing|year=2001|isbn=1-886069-28-X}} * {{cite web|title=Giriraj Swami&nbsp;— Lecture – Madhavendra Puri Disappearance day|url=http://www.rupa.com/blog/archives/196-Giriraj-Swami-Lecture-Madhavendra-Puri-Disappearance-day.html|access-date=2008-04-22|publisher=www.rupa.com}} * [[iarchive:HardyMadhavendraPuri|Hardy, Friedhelm - Madhavendra Puri: A Link Between Bengal Vaisnavism and South Indian Bhakti, ''JROS'', no. 1, 1974]] * {{cite web|last=Kaviraja Goswami|first=Krishnadasa|title=Madhavendra Puri – references in Caitanya caritamrta online|url=http://vedabase.net/m/madhavendra|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120319123347/http://vedabase.net/m/madhavendra|archive-date=19 March 2012|access-date=2008-04-22|publisher=vedabase.net}} == మూలాలు, గమనికలు == {{Reflist|colwidth=25em}} 7xxy89oq5a90i2t5va1aiyfi1jwvcyy 4942976 4942912 2026-08-24T10:17:18Z K.Venkataramana 27319 /* గౌడీయ సంప్రదాయం */ 4942976 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu leader|name=మాధవేంద్ర పూరి|religion=[[హిందూమతం]]|order=[[ద్వైతం]] (సాంప్రదాయిక మూలాలు)|teacher=[[లక్ష్మీపతి తీర్థ|లక్ష్మీపతి తీర్థ]] (గౌడీయ వైష్ణవం ప్రకారం)|successor=|disciples=[[ఈశ్వర పూరి|ఈశ్వర పూరి]], [[అద్వైత ఆచార్య|అద్వైత ఆచార్య]]|philosophy=[[వైష్ణవం]]|birth_date=సుమారు 1420|death_date=సుమారు 1490}} '''మాధవేంద్ర పూరి''' ([[IAST|IASTలో]] ''{{IAST|Mādhavendra Purī}}'') (సుమారు 1420–1490)<ref>{{Cite journal |last=Hardy |first=Friedhelm |date=1974 |title=Mādhavêndra Purī: A Link between Bengal Vaiṣṇavism and South Indian "Bhakti" |url=https://www.jstor.org/stable/25203503 |journal=The Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland |publisher=Cambridge University Press |volume=1 |page=31 |jstor=25203503}}</ref> 15వ శతాబ్దానికి చెందిన [[వైష్ణవం|వైష్ణవ]] సన్యాసి. బ్రజ భూమిని పునరావిష్కరించిన తొలి వ్యక్తులలో ఆయన ఒకడు. ==జీవిత చరిత్ర== [[దస్త్రం:Govardhan.jpg|కుడి|thumb|372x372px|[[గోవర్ధన గిరి|గోవర్ధన కొండ]] సమీప దృశ్యం]] ===సాంప్రదాయ అనుబంధం=== [[గౌడీయ వైష్ణవం|గౌడీయ]] ([[కవి కర్ణపూర|కవికర్ణపూర]] రాసిన ''గౌరగణోద్దేశదీపికా'') , [[పుష్టిమార్గం|పుష్టిమార్గ]] (''వల్లభదిగ్విజయ'') వృత్తాంతాల ప్రకారం, మాధవేంద్ర పూరి (''వల్లభదిగ్విజయ''లో మాధవేంద్ర యతి అని పిలుస్తారు) [[మధ్వాచార్యుడు|మధ్వాచార్యుని]] [[ద్వైత వేదాంతం|ద్వైత]] సంప్రదాయ అనుచరుడు. అయితే ఆధునిక పండితుల ప్రకారం, ఆయన [[శృంగేరి శారదా పీఠం|శృంగేరి మఠంకు]] చెందిన [[దశనామి సంప్రదాయం|దశనామి సంప్రదాయ]] అనుచరుడు; [[అద్వైత వేదాంతం|అద్వైత వేదాంతాన్ని]] అనుసరించినవాడు అయ్యే అవకాశం ఉంది. మధ్వ సంప్రదాయ అనుచరులు స్వయంగా మాధవేంద్ర పూరి లేదా ఆయన శిష్యుల గురించి ఎక్కడా ప్రస్తావించలేదు.{{Sfn|Hardy|1974|pp=26, 31–41}}<ref>{{Cite book|title=Braj: Center of Krishna Pilgrimage|last=Entwistle|first=A. W.|publisher=Egbert Forsten|year=1987|pages=137–138}}</ref><ref>{{Cite book|title=Brill's Encyclopedia of Hinduism Online|last=Valpey|first=Kenneth|publisher=Brill|year=2018|editor-last=Jacobsen|editor-first=Knut A.|chapter=Gauḍīya Vaiṣṇavism|editor-last2=Basu|editor-first2=Helene|editor-last3=Angelika|editor-first3=Malinar|editor-last4=Narayanan|editor-first4=Vasudha}}</ref><ref>{{Cite book|title=Religious Cultures in Early Modern India: New Perspectives|last=Hawley|first=John Stratton|publisher=Routledge|year=2012|editor-last=O'Hanlon|editor-first=Rosalind|pages=86, 108, 122–123, 457|chapter=The four sampradāys: ordering the religious past in Mughal North India|editor-last2=Washbrook|editor-first2=David}}</ref> గౌడీయ సంప్రదాయం ప్రకారం, మాధవేంద్ర పూరి [[లక్ష్మీపతి తీర్థ]] శిష్యుడు. ఆయన ప్రధాన శిష్యుడు [[ఈశ్వర పూరి]] అని చెబుతారు. అదేవిధంగా ఆయన [[అద్వైత ఆచార్య]], విష్ణు పూరి, కొంతవరకు కేశవ భారతీ, రాఘవేంద్ర పూరిలకు బోధించాడని కూడా పేర్కొంటారు.{{Sfn|Hardy|1974|p=33}} ===గోవర్ధన కొండపై కృష్ణ విగ్రహారాధన=== ====గౌడీయ సంప్రదాయం==== [[కృష్ణదాస కవిరాజు]] రాసిన ''చైతన్య చరితామృతం'' ప్రకారం, మాధవేంద్ర పూరి ఒకసారి [[గోవర్ధన గిరి|గోవర్ధన కొండకు]] ప్రదక్షిణ చేసి, గోవింద కుండంలో స్నానం చేశాడు. అక్కడ ఒక గోపబాలుడు ఆయనకు పాలు ఇచ్చాడు. ఆ రాత్రి అదే బాలుడు మాధవేంద్ర పూరి కలలో కనిపించి, తానే [[శ్రీకృష్ణుడు|గోపాలుడు]]<nowiki/>నని తెలియజేశాడు. ముస్లింల దాడుల నుంచి రక్షణ కోసం తాను ఒక పొదలో దాగి ఉన్నానని, ఎండవానలకు గురై బాధపడుతున్నానని చెప్పాడు. తరువాతి ఉదయం మాధవేంద్ర పూరి గోపాల విగ్రహాన్ని పొద నుంచి బయటకు తీయించి, గోవర్ధన కొండ పైభాగంలో ఆలయంలో ప్రతిష్ఠించాడు. విగ్రహ సేవకు బెంగాలీ బ్రాహ్మణులను నియమించి, గోపాలునికి సంస్థాగత ఆరాధనను ప్రారంభించాడు. రెండు సంవత్సరాల తర్వాత, చందనం తీసుకురావడానికి దక్షిణ భారతదేశానికి వెళ్లాలని కలలో ఆజ్ఞ పొందాడు. ఆ ప్రయాణం నుంచి ఆయన తిరిగి రాలేదు.{{Sfn|Entwistle|1987|p=138}}<ref>{{Cite book|title=Attending Kṛṣṇa's Image: Caitanya Vaiṣṇava mūrtī-sevā as devotional truth|last=Valpey|first=Kenneth Russel|publisher=Routledge|year=2006|pages=66}}</ref><ref>{{Cite book|title=Loving Stones: Making the Impossible Possible in the Worship of Mount Govardhan|last=Haberman|first=David L.|publisher=Oxford University Press|year=2020|pages=41–42}}</ref><ref>{{Cite book|title=Caitanya Caritāmṛta of Kṛṣṇadāsa Kavirāja: A Translation and Commentary|publisher=Department of Sanskrit and Indian Studies, Harvard University|year=1999|editor-last=Steward|editor-first=Tony K.|series=Harvard Oriental Series 56|pages=382|translator-last=Dimock|translator-first=Edward C. Jr.}}</ref> ====పుష్టిమార్గ సంప్రదాయం==== హరిరాయ రాసిన ''దో సౌ బావన్ వైష్ణవన్ కీ వార్తా'' ప్రకారం, మాధవేంద్ర పూరి [[వల్లభాచార్యుడు|వల్లభుని]] కుమారుడైన [[విట్టలనాథుడు|విట్టలనాథుడిని]] కలిశాడు. అయితే, ఇది “వక్రీకరించిన వృత్తాంతం” అని ఎంట్‌విస్టల్ పేర్కొన్నాడు.{{Sfn|Entwistle|1987|pp=138–140}} ''చౌరాసీ బైఠకన్ కే చరిత్ర'' (19వ శతాబ్దం) ప్రకారం,{{Sfn|Bachrach|2014|pp=59, 64–65}} మాధవానంద బ్రహ్మచారి లక్ష్మణ భట్‌కు (వల్లభుని తండ్రి) జ్యోతిషశాస్త్రం బోధించాడు. శాస్త్రి ప్రకారం, మాధవానందుడు మాధవేంద్ర యతి శిష్యుడు; ఈ గ్రంథంలో గురువుతో శిష్యుడిని గందరగోళపరిచారు.<ref>{{Cite book|url=https://search.library.wisc.edu/catalog/999562792602121|title=Śrīvallabhācārya mahāprabhujī : aitihyamūlaka jīvanī|last=[[Keshavram Kashiram Shastri|Śāstrī]]|first=Keśavarāma Kāśīrāma|date=1977|publisher=[[Maharaja Sayajirao University of Baroda|Prācyavidyā Mandira, Mahārājā Sayājīrāva Viśvavidyālaya]]|series=Śrī Sayājī Sāhityamāḷā|location=Vaḍodarā|page=54|language=gu|issue=319}}</ref> ''శ్రీ గోవర్ధననాథజీ కే ప్రాకట్య కీ వార్తా'' (19వ శతాబ్దం) ప్రకారం, మాధవేంద్ర పూరి [[వారణాసి|వారణాసిలో]] [[వల్లభాచార్యుడు|వల్లభునికి]] బోధించాడు. అయితే వల్లభుని జననం, మాధవేంద్ర పూరి మరణ తేదీలను బట్టి ఇది “అత్యంత అసంభవం” అని ఎంట్‌విస్టల్ అభిప్రాయపడ్డాడు.<ref>{{cite thesis|last=Bachrach|first=Emilia|date=2014|title=Reading the Medieval in the Modern: The Living Tradition of Hagiography in the Vallabh Sect of Contemporary Gujarat|url=|degree=PhD|chapter=|publisher=The University of Texas at Austin|docket=|oclc=|access-date=|page=127}}</ref> వల్లభునికి బోధించడానికి ప్రతిఫలంగా ఏమి కావాలని అడిగినప్పుడు, వల్లభుడు దేవుని అధికారిక ఆరాధనను స్థాపిస్తాడనే ముందస్తు జ్ఞానంతో, మాధవేంద్ర పూరి [[శ్రీనాథ్‌జీ]] సేవను కోరాడని ఈ వృత్తాంతం చెబుతుంది. ఆయన గోవర్ధన కొండకు చేరుకునే సరికి స్థానిక గ్రామస్థులు ఆ విగ్రహాన్ని సర్పదేవతగా, సద్దూ పాండే కృష్ణునిగా పూజిస్తున్నారు. మాధవేంద్ర పూరి శ్రీనాథ్‌జీకి పూలమాల, తలపాగా అలంకారం చేసి పాలను సమర్పించాడు. వల్లభుడు వచ్చే వరకు ఘనాహారం తీసుకోనని శ్రీనాథ్‌జీ చెప్పాడని దీనిలో ఉంది. మాధవేంద్ర పూరిని బెంగాలీ పూజారుల ''ముఖియా''గా నియమించారని కూడా ఈ గ్రంథం చెబుతుంది. అయితే శ్రీనాథ్‌జీ ఆలయం ఆయన మరణానంతరం నిర్మితమైంది కాబట్టి ఇది అసంభవమని ఎంట్‌విస్టల్ భావించాడు. తరువాత మాధవేంద్ర పూరి చందనం కోసం దక్షిణ భారతదేశానికి వెళ్లి తిరిగి రాలేదు.<ref>{{cite thesis|last=Entwistle|first=Alan William|date=1982|title=The Rāsa Māna ke Pada of Kevalarāma: A Medieval Hindi Text of the Eighth Gaddī of the Vallabha Sect|url=|degree=PhD|chapter=|publisher=University of London|docket=|oclc=|access-date=|page=56}}</ref>{{Sfn|Entwistle|1987|pp=138–140}}{{Sfn|Haberman|2020|p=41}}<ref>{{Cite book|title=Brill's Encyclopedia of Hinduism Online|last=Barz|first=Richard|publisher=Brill|year=2018|editor-last=Jacobsen|editor-first=Knut A.|chapter=Vallabha|editor-last2=Basu|editor-first2=Helene|editor-last3=Angelika|editor-first3=Malinar|editor-last4=Narayanan|editor-first4=Vasudha}}</ref> === సంకీర్తన ఉద్యమ ప్రేరణ === మాధవేంద్ర పూరిని తరచుగా [[చైతన్య మహాప్రభు]] ఉద్యమానికి తొలి ప్రేరణగా లేదా ప్రారంభకుడిగా గుర్తిస్తారు.<ref>The Hare Krishnas in India&nbsp;– p. 46 Charles R. Brooks&nbsp;– 1992 “Some writers would even give Madhavendra Puri credit for initiating the movement which Chaitanya would eventually inspire”</ref><ref>{{cite book|title=The Chaitanya Movement: A Study of Vaishnavism of Bengal|author=Kennedy, M.T.|publisher=New York: Oxford University Press|year=1925}}</ref> చైతన్యుడు మాధవేంద్ర పూరి ఆప్త శిష్యుడైన [[ఈశ్వర పూరి|ఈశ్వర పూరిని]] తన దీక్షా [[గురువు|గురువుగా]] స్వీకరించాడు.<ref>History of Medieval Vaishnavism in Orissa&nbsp;— Mukherjee Prabhat 65 “Madhavendra puri is preceptor of Chaitanya Mahaprabhus guru”</ref> చైతన్యునికి పూర్వమే ఆయన [[గౌడీయ వైష్ణవం]] సూత్రాలను బోధించాడని నమ్ముతారు.<ref>Hare Krsna Movement: The Unifying Force of the Hindu Religion, Haripada Adhikary&nbsp;– 1995 p. 116</ref> == స్మారకం == {{Vaishnavism}} మాధవేంద్ర పూరి [[రేముణా|రేముణాలో]] మరణించాడు. ఆయన [[సమాధి]], పాదుకలను అక్కడ ఇప్పటికీ పూజిస్తారు.<ref name="Mukherjee1940">{{cite book|url=[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.282185](https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.282185)|title=The History of Medieval Vaishnavism in Orissa|author=Mukherjee, P.|publisher=R. Chatterjee|year=1940|isbn=81-206-0229-3|page=66}}</ref> అనేక [[వైష్ణవం|వైష్ణవ]] సమూహాలకు ఇది తీర్థయాత్రా స్థలం. == మరింత సమాచారం == * {{cite book|title=Chaitanya: His Life and Associates|author=BB Teertha|publisher=Mandala Publishing|year=2001|isbn=1-886069-28-X}} * {{cite web|title=Giriraj Swami&nbsp;— Lecture – Madhavendra Puri Disappearance day|url=http://www.rupa.com/blog/archives/196-Giriraj-Swami-Lecture-Madhavendra-Puri-Disappearance-day.html|access-date=2008-04-22|publisher=www.rupa.com}} * [[iarchive:HardyMadhavendraPuri|Hardy, Friedhelm - Madhavendra Puri: A Link Between Bengal Vaisnavism and South Indian Bhakti, ''JROS'', no. 1, 1974]] * {{cite web|last=Kaviraja Goswami|first=Krishnadasa|title=Madhavendra Puri – references in Caitanya caritamrta online|url=http://vedabase.net/m/madhavendra|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120319123347/http://vedabase.net/m/madhavendra|archive-date=19 March 2012|access-date=2008-04-22|publisher=vedabase.net}} == మూలాలు, గమనికలు == {{Reflist|colwidth=25em}} 4ehtq67jn90qthy3v569kzylx9t4rjs 0 507683 4942913 2026-08-24T08:16:13Z K.Venkataramana 27319 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox writer | name = కవి కర్ణపూర | image = | caption = | imagesize = | language = [[బెంగాలీ భాష|బెంగాలీ]] | notableworks = చైతన్య చరణామృతం, చైతన్య చంద్రోదయ, అలంకార-కౌస్తుభ, శ్రీ కృష్ణ చైతన్య చంద్రస్య సహస్రన...' 4942913 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = కవి కర్ణపూర | image = | caption = | imagesize = | language = [[బెంగాలీ భాష|బెంగాలీ]] | notableworks = చైతన్య చరణామృతం, చైతన్య చంద్రోదయ, అలంకార-కౌస్తుభ, శ్రీ కృష్ణ చైతన్య చంద్రస్య సహస్రనామ స్తోత్రం, గౌర-గణోద్దేశ-దీపిక. | birth_name = పరమానంద సేన్ | birth_date = 1524 | birth_place = [[నదియా జిల్లా|నదియా]], బెంగాల్ | death_date = తెలియదు | death_place = [[బృందావనం]], ఉత్తర ప్రదేశ్ | nationality = | occupation = కవి, సాధువు | genre = [[గౌడీయ వైష్ణవం]] తత్వశాస్త్రం | native_name = কবি কর্ণপুরা | native_name_lang = bn }} '''కవి కర్ణపూర''' లేదా '''కవికర్ణపూర''' ({{langx|bn|কবি কর্ণপূর}}, జన్మ నామం '''పరమానంద సేన్''') 16వ శతాబ్దానికి చెందిన భారతీయ బెంగాలీ సంస్కృత కవి. ఆయన పద్య రచనలైన ''చైతన్య చరణామృతం'' (మహాకావ్యం), ''చైతన్య చంద్రోదయ'' (నాటకం)లకు ప్రసిద్ధి చెందాడు.<ref name="SRIVASTAVA2012">{{cite book|author=DR. VISHNULOK BIHARI SRIVASTAVA|title=Dictionary Of Indology|url=https://books.google.com/books?id=x443DwAAQBAJ&pg=PA108|date=15 November 2012|publisher=V&S Publishers|isbn=978-93-5057-235-1|pages=108–}}</ref><ref name="Mukherjee1998">{{cite book|author=Sujit Mukherjee|title=A Dictionary of Indian Literature: Beginnings-1850|url=https://books.google.com/books?id=YCJrUfVtZxoC&pg=PA174|year=1998|publisher=Orient Blackswan|isbn=978-81-250-1453-9|pages=174–}}</ref> ఆయన [[చైతన్య మహాప్రభు]] కంటే తరువాతి తరం సమకాలికుడు.<ref name="Sanyal2018">{{cite book|author=Hitesranjan Sanyal|title=Trends of Change in Bhakti Movement in Bengal|url=https://books.google.com/books?id=UbmCDwAAQBAJ&pg=PT69|date=13 December 2018|publisher=OUP India|isbn=978-0-19-909562-9|pages=69–}}</ref> ==జీవితం, రచనలు== కవి కర్ణపూర వైద్యుడు అయిన<ref name="Karṇapūra1854">{{cite book|author=Karṇapūra|title=Chaitanya-chandrodaya; Or, The Incarnation of Chaitanya: A Drama in Ten Acts. With a Commentary Explanatory of the Prákrita Passages|url=https://books.google.com/books?id=sDtIAQAAMAAJ&dq=kavikarnapura&pg=PR6|year=1854|publisher=J. Thomas, at the Baptist Mission Press|pages=6–}}</ref> చైతన్యుని ప్రముఖ శిష్యుడైన శివానంద సేన్ కుమారుడిగా పరమానంద సేన్ పేరుతో జన్మించాడు. ఆయన 1524లో బెంగాల్‌లోని [[నదియా జిల్లా]]లో జన్మించాడు. 1533లో చైతన్యుని మరణానికి దాదాపు ఒక దశాబ్దం ముందు జన్మించిన ఆయన, [[పూరి (ఒరిస్సా)|పురిలో]] చైతన్యునిని పలుమార్లు కలిశాడు. కవిత్వ అమృతంతో కవుల చెవులను అలంకరించేవాడనే అర్థం కలిగిన “కవి కర్ణపూర” బిరుదును ఆయనకు [[స్వరూప దామోదరుడు|స్వరూప దామోదరుడు]] ఇచ్చాడు.<ref name="Lutjeharms2018">{{cite book |author=Rembert Lutjeharms |url=https://books.google.com/books?id=CpVqDwAAQBAJ&pg=PA6 |title=A Vaisnava Poet in Early Modern Bengal: Kavikarnapura's Splendour of Speech |date=23 August 2018 |publisher=OUP Oxford |isbn=978-0-19-256192-3 |pages=6–}}</ref> ఆయన తన చివరి రోజులను [[బృందావనం]]లో గడిపాడు.<ref name="Lahiri1993">{{cite book|author=Aloka Lahiri|title=Chaitanya Movement in Eastern India|url=https://books.google.com/books?id=jZPXAAAAMAAJ&q=kavi+karnapura+vrindavan|year=1993|publisher=Punthi Pustak|isbn=978-81-85094-67-0}}</ref> ఆయన చైతన్యుని జీవితం, బోధనలు, భక్తి ఉద్యమ విశ్వాసాలపై విస్తృతంగా రచించాడు. ఆయన రచనలలో పైన పేర్కొన్న మహాకావ్యం, నాటకంతోపాటు భక్తి భావాలపై ''అలంకార-కౌస్తుభ'', భక్తుల జీవిత వృత్తాంత గ్రంథమైన ''గౌర-గణోద్దేశ-దీపిక'', కృష్ణలీల వ్యాఖ్యానమైన ''ఆనంద-బృందావన-చంపూ'', [[భగవద్గీత|శ్రీమద్ భగవద్గీత]]పై వ్యాఖ్యానం ఉన్నాయి. కర్ణపూర భక్తి విశ్వాసాన్ని ఒక సైద్ధాంతిక చట్రంలో వ్యవస్థీకరించడానికి ప్రయత్నించాడు.<ref name="Sanyal2018"/> ==మూలాలు== {{Reflist}} [[Category:16వ శతాబ్దపు భారతీయ కవులు]] [[Category:16వ శతాబ్దపు భారతీయ పురుష కవులు]] [[Category:బెంగాలీ హిందూ సాధువులు]] [[Category:1524 జననాలు]] [[Category:16వ శతాబ్దపు బెంగాలీ కవులు]] aau1w4q0tu36l6033840qzn44mjxo8p 4942926 4942913 2026-08-24T09:07:55Z K.Venkataramana 27319 [[వర్గం:బెంగాలీ కవులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4942926 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = కవి కర్ణపూర | image = | caption = | imagesize = | language = [[బెంగాలీ భాష|బెంగాలీ]] | notableworks = చైతన్య చరణామృతం, చైతన్య చంద్రోదయ, అలంకార-కౌస్తుభ, శ్రీ కృష్ణ చైతన్య చంద్రస్య సహస్రనామ స్తోత్రం, గౌర-గణోద్దేశ-దీపిక. | birth_name = పరమానంద సేన్ | birth_date = 1524 | birth_place = [[నదియా జిల్లా|నదియా]], బెంగాల్ | death_date = తెలియదు | death_place = [[బృందావనం]], ఉత్తర ప్రదేశ్ | nationality = | occupation = కవి, సాధువు | genre = [[గౌడీయ వైష్ణవం]] తత్వశాస్త్రం | native_name = কবি কর্ণপুরা | native_name_lang = bn }} '''కవి కర్ణపూర''' లేదా '''కవికర్ణపూర''' ({{langx|bn|কবি কর্ণপূর}}, జన్మ నామం '''పరమానంద సేన్''') 16వ శతాబ్దానికి చెందిన భారతీయ బెంగాలీ సంస్కృత కవి. ఆయన పద్య రచనలైన ''చైతన్య చరణామృతం'' (మహాకావ్యం), ''చైతన్య చంద్రోదయ'' (నాటకం)లకు ప్రసిద్ధి చెందాడు.<ref name="SRIVASTAVA2012">{{cite book|author=DR. VISHNULOK BIHARI SRIVASTAVA|title=Dictionary Of Indology|url=https://books.google.com/books?id=x443DwAAQBAJ&pg=PA108|date=15 November 2012|publisher=V&S Publishers|isbn=978-93-5057-235-1|pages=108–}}</ref><ref name="Mukherjee1998">{{cite book|author=Sujit Mukherjee|title=A Dictionary of Indian Literature: Beginnings-1850|url=https://books.google.com/books?id=YCJrUfVtZxoC&pg=PA174|year=1998|publisher=Orient Blackswan|isbn=978-81-250-1453-9|pages=174–}}</ref> ఆయన [[చైతన్య మహాప్రభు]] కంటే తరువాతి తరం సమకాలికుడు.<ref name="Sanyal2018">{{cite book|author=Hitesranjan Sanyal|title=Trends of Change in Bhakti Movement in Bengal|url=https://books.google.com/books?id=UbmCDwAAQBAJ&pg=PT69|date=13 December 2018|publisher=OUP India|isbn=978-0-19-909562-9|pages=69–}}</ref> ==జీవితం, రచనలు== కవి కర్ణపూర వైద్యుడు అయిన<ref name="Karṇapūra1854">{{cite book|author=Karṇapūra|title=Chaitanya-chandrodaya; Or, The Incarnation of Chaitanya: A Drama in Ten Acts. With a Commentary Explanatory of the Prákrita Passages|url=https://books.google.com/books?id=sDtIAQAAMAAJ&dq=kavikarnapura&pg=PR6|year=1854|publisher=J. Thomas, at the Baptist Mission Press|pages=6–}}</ref> చైతన్యుని ప్రముఖ శిష్యుడైన శివానంద సేన్ కుమారుడిగా పరమానంద సేన్ పేరుతో జన్మించాడు. ఆయన 1524లో బెంగాల్‌లోని [[నదియా జిల్లా]]లో జన్మించాడు. 1533లో చైతన్యుని మరణానికి దాదాపు ఒక దశాబ్దం ముందు జన్మించిన ఆయన, [[పూరి (ఒరిస్సా)|పురిలో]] చైతన్యునిని పలుమార్లు కలిశాడు. కవిత్వ అమృతంతో కవుల చెవులను అలంకరించేవాడనే అర్థం కలిగిన “కవి కర్ణపూర” బిరుదును ఆయనకు [[స్వరూప దామోదరుడు|స్వరూప దామోదరుడు]] ఇచ్చాడు.<ref name="Lutjeharms2018">{{cite book |author=Rembert Lutjeharms |url=https://books.google.com/books?id=CpVqDwAAQBAJ&pg=PA6 |title=A Vaisnava Poet in Early Modern Bengal: Kavikarnapura's Splendour of Speech |date=23 August 2018 |publisher=OUP Oxford |isbn=978-0-19-256192-3 |pages=6–}}</ref> ఆయన తన చివరి రోజులను [[బృందావనం]]లో గడిపాడు.<ref name="Lahiri1993">{{cite book|author=Aloka Lahiri|title=Chaitanya Movement in Eastern India|url=https://books.google.com/books?id=jZPXAAAAMAAJ&q=kavi+karnapura+vrindavan|year=1993|publisher=Punthi Pustak|isbn=978-81-85094-67-0}}</ref> ఆయన చైతన్యుని జీవితం, బోధనలు, భక్తి ఉద్యమ విశ్వాసాలపై విస్తృతంగా రచించాడు. ఆయన రచనలలో పైన పేర్కొన్న మహాకావ్యం, నాటకంతోపాటు భక్తి భావాలపై ''అలంకార-కౌస్తుభ'', భక్తుల జీవిత వృత్తాంత గ్రంథమైన ''గౌర-గణోద్దేశ-దీపిక'', కృష్ణలీల వ్యాఖ్యానమైన ''ఆనంద-బృందావన-చంపూ'', [[భగవద్గీత|శ్రీమద్ భగవద్గీత]]పై వ్యాఖ్యానం ఉన్నాయి. కర్ణపూర భక్తి విశ్వాసాన్ని ఒక సైద్ధాంతిక చట్రంలో వ్యవస్థీకరించడానికి ప్రయత్నించాడు.<ref name="Sanyal2018"/> ==మూలాలు== {{Reflist}} [[Category:16వ శతాబ్దపు భారతీయ కవులు]] [[Category:16వ శతాబ్దపు భారతీయ పురుష కవులు]] [[Category:బెంగాలీ హిందూ సాధువులు]] [[Category:1524 జననాలు]] [[Category:16వ శతాబ్దపు బెంగాలీ కవులు]] [[వర్గం:బెంగాలీ కవులు]] dw4bkehf1glc0p3uky130uk8qxkuwng 2 507684 4942914 2026-08-24T08:30:59Z Dr. Pasaladi Anitha 153332 /* */ 4942914 wikitext text/x-wiki Drpasalaadi అనిత ప్రగతిశీల రచయిత. అభయ విశ్వం యొక్క విధి(2025) అనే పుస్తకాన్ని రచించారు.వీరు మంగళగిరి పట్టణానికి చెందిన వారు , 11hewco3nnt3qpjlce2glqaxp6gfs4p 4942915 4942914 2026-08-24T08:33:26Z Dr. Pasaladi Anitha 153332 /* */ 4942915 wikitext text/x-wiki డాక్టర్ పసలది అనిత ప్రగతిశీల రచయిత. అభయ విశ్వం యొక్క విధి(2025) అనే పుస్తకాన్ని రచించారు.వీరు మంగళగిరి పట్టణానికి చెందిన వారు , st7lmarefulj42drrjuuv3c067bwjtg 0 507685 4942929 2026-08-24T09:10:22Z K.Venkataramana 27319 [[WP:AES|←]]Created page with ''''స్వరూప దామోదరుడు''' లేదా '''స్వరూప్ దామోదర్''', '''పురుషోత్తమ ఆచార్య''' అని కూడా పిలువబడేవాడు. ఆయన [[గౌడీయ వైష్ణవం|గౌడీయ వైష్ణవ]] సాధువు, [[చైతన్య మహాప్రభు]] సన్నిహిత సహచరుడు.<ref>{{Cite book |last=Ra...' 4942929 wikitext text/x-wiki '''స్వరూప దామోదరుడు''' లేదా '''స్వరూప్ దామోదర్''', '''పురుషోత్తమ ఆచార్య''' అని కూడా పిలువబడేవాడు. ఆయన [[గౌడీయ వైష్ణవం|గౌడీయ వైష్ణవ]] సాధువు, [[చైతన్య మహాప్రభు]] సన్నిహిత సహచరుడు.<ref>{{Cite book |last=Ravi M Gupta |url=http://archive.org/details/VaxW_the-chaitanya-vaishnava-vedanta-of-jiva-goswami-ravi-m-gupta |title=The Chaitanya Vaishnava Vedanta Of Jiva Goswami Ravi M Gupta |pages=24}}</ref> ఆయన [[నవద్వీప్]]లో నివసించాడు. ఆయన ఎల్లప్పుడూ చైతన్యుని వెంట ఉండేవాడు. పురుషోత్తమ ఆచార్యుడు [[సన్యాసి]] వస్త్రధారణను స్వీకరించలేదు; కానీ శిఖను, యజ్ఞోపవీతాన్ని విడిచిపెట్టాడు. ఆ తరువాత ఆయన పేరు స్వరూపగా మారింది. తన [[సన్యాసం|సన్యాస]] [[గురువు]] ఆజ్ఞను అనుసరించి పురుషోత్తమ ఆచార్యుడు [[పూరి (ఒరిస్సా)|జగన్నాథ పురికి]] వెళ్లాడు. అక్కడ ఆయన చైతన్యునిని మళ్లీ కలిశాడు. స్వరూప దామోదరుడు వ్రజ మండల ధామంలోని లలితా సఖి అవతారమని నమ్ముతారు. నవద్వీప లీలలో లలితా సఖి స్వరూప దామోదర గోస్వామిగా అవతరించిందని గౌడీయ వైష్ణవ సంప్రదాయం చెబుతుంది. స్వరూప దామోదరుడు ఎల్లప్పుడూ భగవంతుని సమీపంలో ఉండేవాడు. భగవంతుడు ఏ భావస్థితిలో ఉన్నా, ఆయన అంతర్గత భావాలను మరింత పెంపొందించేందుకు స్వరూప దామోదరుడు కీర్తన చేసేవాడు. స్వరూప దామోదరుడు పురికి వచ్చిన సమయానికి దాదాపు అదే సమయంలో శ్రీ రామానంద రాయుడు విద్యానగరం నుంచి అక్కడికి చేరుకున్నాడు. శ్రీ రామానంద రాయుడు గొప్ప కవి; విషయాలను అత్యంత సొగసైన రీతిలో వివరించగలిగేవాడు. శ్రీ చైతన్య మహాప్రభు దక్షిణ భారతదేశంలో [[గోదావరి నది]] ఒడ్డున రామానంద రాయుడి నుంచి భక్తి తత్త్వం, ప్రేమ తత్త్వం, రాధాకృష్ణ తత్త్వం, రస తత్త్వం, ఇతర ముఖ్యమైన రహస్య విషయాలను విన్నాడు. ==మూలాలు== {{reflist}} [[Category:గౌడీయ మత నాయకులు]] d7eit8zxzodu7xp4hw2isvpqcrnn88e 4942933 4942929 2026-08-24T09:11:58Z K.Venkataramana 27319 4942933 wikitext text/x-wiki '''స్వరూప దామోదరుడు''' లేదా '''స్వరూప్ దామోదర్''', '''పురుషోత్తమ ఆచార్య''' అని కూడా పిలువబడేవాడు. ఆయన [[గౌడీయ వైష్ణవం|గౌడీయ వైష్ణవ]] సాధువు, [[చైతన్య మహాప్రభు]] సన్నిహిత సహచరుడు.<ref>{{Cite book |last=Ravi M Gupta |url=http://archive.org/details/VaxW_the-chaitanya-vaishnava-vedanta-of-jiva-goswami-ravi-m-gupta |title=The Chaitanya Vaishnava Vedanta Of Jiva Goswami Ravi M Gupta |pages=24}}</ref> ఆయన [[నవద్వీప్]] లో నివసించాడు. ఆయన ఎల్లప్పుడూ చైతన్యుని వెంట ఉండేవాడు. పురుషోత్తమ ఆచార్యుడు [[సన్యాసి]] వస్త్రధారణను స్వీకరించలేదు; కానీ శిఖను, యజ్ఞోపవీతాన్ని విడిచిపెట్టాడు. ఆ తరువాత ఆయన పేరు స్వరూపగా మారింది. తన [[సన్యాసం|సన్యాస]] [[గురువు]] ఆజ్ఞను అనుసరించి పురుషోత్తమ ఆచార్యుడు [[పూరి (ఒరిస్సా)|జగన్నాథ పురికి]] వెళ్లాడు. అక్కడ ఆయన చైతన్యునిని మళ్లీ కలిశాడు. స్వరూప దామోదరుడు వ్రజ మండల ధామంలోని లలితా సఖి అవతారమని నమ్ముతారు. నవద్వీప లీలలో లలితా సఖి స్వరూప దామోదర గోస్వామిగా అవతరించిందని గౌడీయ వైష్ణవ సంప్రదాయం చెబుతుంది. స్వరూప దామోదరుడు ఎల్లప్పుడూ భగవంతుని సమీపంలో ఉండేవాడు. భగవంతుడు ఏ భావస్థితిలో ఉన్నా, ఆయన అంతర్గత భావాలను మరింత పెంపొందించేందుకు స్వరూప దామోదరుడు కీర్తన చేసేవాడు. స్వరూప దామోదరుడు పురికి వచ్చిన సమయానికి దాదాపు అదే సమయంలో శ్రీ రామానంద రాయుడు విద్యానగరం నుంచి అక్కడికి చేరుకున్నాడు. శ్రీ రామానంద రాయుడు గొప్ప కవి; విషయాలను అత్యంత సొగసైన రీతిలో వివరించగలిగేవాడు. శ్రీ చైతన్య మహాప్రభు దక్షిణ భారతదేశంలో [[గోదావరి నది]] ఒడ్డున రామానంద రాయుడి నుంచి భక్తి తత్త్వం, ప్రేమ తత్త్వం, రాధాకృష్ణ తత్త్వం, రస తత్త్వం, ఇతర ముఖ్యమైన రహస్య విషయాలను విన్నాడు. ==మూలాలు== {{reflist}} [[Category:గౌడీయ మత నాయకులు]] 0cmt7x98oyzph8xiddzwvhwu5r54pwq 4942934 4942933 2026-08-24T09:12:13Z K.Venkataramana 27319 4942934 wikitext text/x-wiki '''స్వరూప దామోదరుడు''' లేదా '''స్వరూప్ దామోదర్''', '''పురుషోత్తమ ఆచార్య''' అని కూడా పిలువబడేవాడు. ఆయన [[గౌడీయ వైష్ణవం|గౌడీయ వైష్ణవ]] సాధువు, [[చైతన్య మహాప్రభు]] సన్నిహిత సహచరుడు.<ref>{{Cite book |last=Ravi M Gupta |url=http://archive.org/details/VaxW_the-chaitanya-vaishnava-vedanta-of-jiva-goswami-ravi-m-gupta |title=The Chaitanya Vaishnava Vedanta Of Jiva Goswami Ravi M Gupta |pages=24}}</ref> ఆయన [[నవద్వీప్]] లో నివసించాడు. ఆయన ఎల్లప్పుడూ చైతన్యుని వెంట ఉండేవాడు. పురుషోత్తమ ఆచార్యుడు [[సన్యాసి]] వస్త్రధారణను స్వీకరించలేదు; కానీ శిఖను, యజ్ఞోపవీతాన్ని విడిచిపెట్టాడు. ఆ తరువాత ఆయన పేరు స్వరూపగా మారింది. తన [[సన్యాసాశ్రమం|సన్యాస]] [[గురువు]] ఆజ్ఞను అనుసరించి పురుషోత్తమ ఆచార్యుడు [[పూరి (ఒరిస్సా)|జగన్నాథ పురికి]] వెళ్లాడు. అక్కడ ఆయన చైతన్యునిని మళ్లీ కలిశాడు. స్వరూప దామోదరుడు వ్రజ మండల ధామంలోని లలితా సఖి అవతారమని నమ్ముతారు. నవద్వీప లీలలో లలితా సఖి స్వరూప దామోదర గోస్వామిగా అవతరించిందని గౌడీయ వైష్ణవ సంప్రదాయం చెబుతుంది. స్వరూప దామోదరుడు ఎల్లప్పుడూ భగవంతుని సమీపంలో ఉండేవాడు. భగవంతుడు ఏ భావస్థితిలో ఉన్నా, ఆయన అంతర్గత భావాలను మరింత పెంపొందించేందుకు స్వరూప దామోదరుడు కీర్తన చేసేవాడు. స్వరూప దామోదరుడు పురికి వచ్చిన సమయానికి దాదాపు అదే సమయంలో శ్రీ రామానంద రాయుడు విద్యానగరం నుంచి అక్కడికి చేరుకున్నాడు. శ్రీ రామానంద రాయుడు గొప్ప కవి; విషయాలను అత్యంత సొగసైన రీతిలో వివరించగలిగేవాడు. శ్రీ చైతన్య మహాప్రభు దక్షిణ భారతదేశంలో [[గోదావరి నది]] ఒడ్డున రామానంద రాయుడి నుంచి భక్తి తత్త్వం, ప్రేమ తత్త్వం, రాధాకృష్ణ తత్త్వం, రస తత్త్వం, ఇతర ముఖ్యమైన రహస్య విషయాలను విన్నాడు. ==మూలాలు== {{reflist}} [[Category:గౌడీయ మత నాయకులు]] 1vbcu3831z4r9icr1zmt06iuupoiwi3 14 507686 4942930 2026-08-24T09:10:48Z K.Venkataramana 27319 [[WP:AES|←]]Created page with '[[వర్గం:హిందూ మతం]]' 4942930 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:హిందూ మతం]] bj0cc7zxkol1am11eja3voff0w4tzov 4942931 4942930 2026-08-24T09:11:30Z K.Venkataramana 27319 [[వర్గం:హిందూ మతం]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:హిందూమతం]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4942931 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:హిందూమతం]] gtm4z5tq2edk7a26wzfq1a468fpamay 0 507687 4942942 2026-08-24T09:22:17Z K.Venkataramana 27319 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox settlement <!-- అదనపు క్షేత్రాలు, వివరణల కోసం Template:Infobox settlement చూడండి --> | name = రేముణా | settlement_type = పట్టణం | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image...' 4942942 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- అదనపు క్షేత్రాలు, వివరణల కోసం Template:Infobox settlement చూడండి --> | name = రేముణా | settlement_type = పట్టణం | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = Odisha | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|21.52611|86.87222|display=inline,title}} | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = రాష్ట్రం | subdivision_name1 = [[ఒడిశా]] | subdivision_type2 = జిల్లా | subdivision_name2 = [[బాలేశ్వర్ జిల్లా|బాలేశ్వర్]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric<!-- లేదా US లేదా UK --> | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_water_percent = | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = 20 | population_footnotes = | population_total = | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక సమయం|IST]] (+5.30) | utc_offset1 = | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | postal_code_type = పిన్ కోడ్ | postal_code = 756019 | area_code_type = టెలిఫోన్ కోడ్ | area_code = 067827 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-OR]] | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | footnotes = }} '''రేముణా''' భారతదేశంలోని [[ఒడిశా]] రాష్ట్రం, [[బాలేశ్వర్|బాలేశ్వర్ జిల్లా]] లోని ఒక పట్టణం, [[నోటిఫైడ్ ఏరియా కమిటీ]]. ఇది [[క్షీరచోర గోపీనాథ ఆలయం]]కు ప్రసిద్ధి చెందింది. ==భౌగోళికం== రేముణా {{Coord|21.52611|86.87222}} వద్ద ఉంది.<ref>[http://www.fallingrain.com/world/IN/21/Remuna.html Falling Rain Genomics, Inc - Remuna]</ref> దీని సగటు ఎత్తు 20&nbsp;మీటర్లు (65&nbsp;అడుగులు). ==జనాభా వివరాలు== {{As of|2001}} భారత జనగణన ప్రకారం రేముణా జనాభా 28,958. జనాభాలో పురుషులు 52%, స్త్రీలు 48% ఉన్నారు. రేముణా సగటు అక్షరాస్యత 63%; ఇది జాతీయ సగటు 59.5% కంటే ఎక్కువ. పురుషుల అక్షరాస్యత 69%, స్త్రీల అక్షరాస్యత 53%. రేముణా జనాభాలో 14% మంది ఆరేళ్లలోపు వయస్సు కలిగినవారు.<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ==పర్యాటకం== ===చారిత్రక ప్రదేశాలు=== * [[గౌడీయ వైష్ణవం|గౌడీయ వైష్ణవుల]]లో అచింత్య భేదాభేద సిద్ధాంతాన్ని ప్రతిపాదించిన ప్రముఖ పండితుడు [[బలదేవ విద్యాభూషణుడు]] జన్మస్థలం * [[క్షీరచోర గోపీనాథ ఆలయం]]: ఉత్కళానికి చెందిన రాజు [[లంగూల నరసింహ దేవుడు]] 12వ శతాబ్దంలో నిర్మించిన ప్రాచీన [[గోపీనాథుడు|గోపీనాథ]] ఆలయం. ఉత్కళీయ ఆలయ నిర్మాణ శైలిలో నిర్మించిన ఈ ఆలయం చుట్టూ ప్రధాన దైవం గోపీనాథునితోపాటు కొన్ని [[మఠం|మఠాలు]], ఇతర ఆలయాలు ఉన్నాయి. [[క్షీర భోగం]], [[అబాధ ప్రసాదం]] ఈ ఆలయంలో ప్రసిద్ధ [[భోగం|భోగాలు]]. * జగన్నాథ ఆలయం * గౌడీయ రాధాకృష్ణ ఆలయం * గర్గేశ్వర మహాదేవ ఆలయం * సప్తసర నది * మాధవేంద్ర గౌడీయ మఠం * కనక దుర్గ ఆలయం * పరమ వైష్ణవి మఠం, అర్మాలా * అభిరామ్ పరమహంస ఆలయం, అర్మాలా ==కళలు, చేతివృత్తులు== రేముణా క్లిష్టమైన, చక్కగా రూపొందించిన [[ఇత్తడి]], [[కంచు]] నగిషీ పనులకు, పాత్రలకు ప్రసిద్ధి. స్థానిక కళాకారులు తరతరాలుగా ఈ వస్తువులను తయారుచేసి స్థానిక విపణిలో విక్రయించడంతోపాటు ఇతర ప్రదేశాలకు ఎగుమతి చేస్తున్నారు. ==విద్య== '''పాఠశాలలు''' # [[రేముణా హై స్కూల్]] # జానుగంజ్ నోడల్ యుపి పాఠశాల # కేంద్రీయ విద్యాలయ 02 # గణేశ్వర్‌పూర్ యుపి పాఠశాల # ఆక్స్‌ఫర్డ్ పబ్లిక్ స్కూల్ # సెయింట్ జేవియర్స్ స్కూల్ # శ్రీ అరబిందో పూర్ణాంగ శిక్షా కేంద్ర # సరస్వతి శిశు మందిర్ # వివేకానంద శిక్షా కేంద్ర # ఎస్.యు.ఎన్. హై స్కూల్, ముఖురా # అర్మాలా నోడల్ హై స్కూల్, అర్మాలా '''కళాశాలలు''' # రేముణా జూనియర్/డిగ్రీ కళాశాల # ప్రభుత్వ పాలిటెక్నిక్ '''విశ్వవిద్యాలయాలు''' # ఎఫ్.ఎం. విశ్వవిద్యాలయం (వ్యాస విహార్) # ప్రభుత్వ వైద్య కళాశాల '''ఇతర సంస్థలు''' # బాలేశ్వర్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ హోటల్ మేనేజ్‌మెంట్ # బసంతి ఐటీఐ ==రవాణా, సమాచార వ్యవస్థ== జాతీయ రహదారి 5 రేముణా ప్రారంభ భాగం గుండా వెళ్తుంది. బాలేశ్వర్ బస్ స్టాండ్ నుంచి రేముణాకు నగర బస్సులు, ఆటోలు, స్థానిక బస్సులు, ట్రెక్కర్లు అందుబాటులో ఉన్నాయి. బాలేశ్వర్ బస్ స్టాండ్ రేముణా నుంచి 5&nbsp;కి.మీ. దూరంలో, బాలేశ్వర్ రైల్వే స్టేషన్ 6&nbsp;కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ==మూలాలు== {{Reflist}} {{Authority control}} [[Category:బాలేశ్వర్ జిల్లాలోని నగరాలు, పట్టణాలు]] 9mupcmj9ss6dy0v6tup9dwi99rdr5vp 4942946 4942942 2026-08-24T09:26:16Z K.Venkataramana 27319 4942946 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- అదనపు క్షేత్రాలు, వివరణల కోసం Template:Infobox settlement చూడండి --> | name = రేముణా | settlement_type = పట్టణం | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = Odisha | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|21.52611|86.87222|display=inline,title}} | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = రాష్ట్రం | subdivision_name1 = [[ఒడిశా]] | subdivision_type2 = జిల్లా | subdivision_name2 = [[బాలాసోర్ జిల్లా|బాలేశ్వర్]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric<!-- లేదా US లేదా UK --> | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_water_percent = | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = 20 | population_footnotes = | population_total = | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక సమయం|IST]] (+5.30) | utc_offset1 = | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | postal_code_type = పిన్ కోడ్ | postal_code = 756019 | area_code_type = టెలిఫోన్ కోడ్ | area_code = 067827 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-OR]] | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | footnotes = }} '''రేముణా''' భారతదేశంలోని [[ఒడిశా]] రాష్ట్రం, [[బాలేశ్వర్|బాలేశ్వర్ జిల్లా]] లోని ఒక పట్టణం, [[నోటిఫైడ్ ఏరియా కమిటీ]]. ఇది [[క్షీరచోర గోపీనాథ ఆలయం]]కు ప్రసిద్ధి చెందింది. ==భౌగోళికం== రేముణా {{Coord|21.52611|86.87222}} వద్ద ఉంది.<ref>[http://www.fallingrain.com/world/IN/21/Remuna.html Falling Rain Genomics, Inc - Remuna]</ref> దీని సగటు ఎత్తు 20&nbsp;మీటర్లు (65&nbsp;అడుగులు). ==జనాభా వివరాలు== {{As of|2001}} భారత జనగణన ప్రకారం రేముణా జనాభా 28,958. జనాభాలో పురుషులు 52%, స్త్రీలు 48% ఉన్నారు. రేముణా సగటు అక్షరాస్యత 63%; ఇది జాతీయ సగటు 59.5% కంటే ఎక్కువ. పురుషుల అక్షరాస్యత 69%, స్త్రీల అక్షరాస్యత 53%. రేముణా జనాభాలో 14% మంది ఆరేళ్లలోపు వయస్సు కలిగినవారు.<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ==పర్యాటకం== ===చారిత్రక ప్రదేశాలు=== * [[గౌడీయ వైష్ణవం|గౌడీయ వైష్ణవుల]]లో అచింత్య భేదాభేద సిద్ధాంతాన్ని ప్రతిపాదించిన ప్రముఖ పండితుడు [[బలదేవ విద్యాభూషణుడు]] జన్మస్థలం * [[క్షీరచోర గోపీనాథ ఆలయం]]: ఉత్కళానికి చెందిన రాజు [[లంగూల నరసింహ దేవుడు]] 12వ శతాబ్దంలో నిర్మించిన ప్రాచీన [[గోపీనాథుడు|గోపీనాథ]] ఆలయం. ఉత్కళీయ ఆలయ నిర్మాణ శైలిలో నిర్మించిన ఈ ఆలయం చుట్టూ ప్రధాన దైవం గోపీనాథునితోపాటు కొన్ని [[మఠం|మఠాలు]], ఇతర ఆలయాలు ఉన్నాయి. [[క్షీర భోగం]], [[అబాధ ప్రసాదం]] ఈ ఆలయంలో ప్రసిద్ధ [[భోగం|భోగాలు]]. * జగన్నాథ ఆలయం * గౌడీయ రాధాకృష్ణ ఆలయం * గర్గేశ్వర మహాదేవ ఆలయం * సప్తసర నది * మాధవేంద్ర గౌడీయ మఠం * కనక దుర్గ ఆలయం * పరమ వైష్ణవి మఠం, అర్మాలా * అభిరామ్ పరమహంస ఆలయం, అర్మాలా ==కళలు, చేతివృత్తులు== రేముణా క్లిష్టమైన, చక్కగా రూపొందించిన [[ఇత్తడి]], [[కంచు]] నగిషీ పనులకు, పాత్రలకు ప్రసిద్ధి. స్థానిక కళాకారులు తరతరాలుగా ఈ వస్తువులను తయారుచేసి స్థానిక విపణిలో విక్రయించడంతోపాటు ఇతర ప్రదేశాలకు ఎగుమతి చేస్తున్నారు. ==విద్య== '''పాఠశాలలు''' # [[రేముణా హై స్కూల్]] # జానుగంజ్ నోడల్ యుపి పాఠశాల # కేంద్రీయ విద్యాలయ 02 # గణేశ్వర్‌పూర్ యుపి పాఠశాల # ఆక్స్‌ఫర్డ్ పబ్లిక్ స్కూల్ # సెయింట్ జేవియర్స్ స్కూల్ # శ్రీ అరబిందో పూర్ణాంగ శిక్షా కేంద్ర # సరస్వతి శిశు మందిర్ # వివేకానంద శిక్షా కేంద్ర # ఎస్.యు.ఎన్. హై స్కూల్, ముఖురా # అర్మాలా నోడల్ హై స్కూల్, అర్మాలా '''కళాశాలలు''' # రేముణా జూనియర్/డిగ్రీ కళాశాల # ప్రభుత్వ పాలిటెక్నిక్ '''విశ్వవిద్యాలయాలు''' # ఎఫ్.ఎం. విశ్వవిద్యాలయం (వ్యాస విహార్) # ప్రభుత్వ వైద్య కళాశాల '''ఇతర సంస్థలు''' # బాలేశ్వర్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ హోటల్ మేనేజ్‌మెంట్ # బసంతి ఐటీఐ ==రవాణా, సమాచార వ్యవస్థ== జాతీయ రహదారి 5 రేముణా ప్రారంభ భాగం గుండా వెళ్తుంది. బాలేశ్వర్ బస్ స్టాండ్ నుంచి రేముణాకు నగర బస్సులు, ఆటోలు, స్థానిక బస్సులు, ట్రెక్కర్లు అందుబాటులో ఉన్నాయి. బాలేశ్వర్ బస్ స్టాండ్ రేముణా నుంచి 5&nbsp;కి.మీ. దూరంలో, బాలేశ్వర్ రైల్వే స్టేషన్ 6&nbsp;కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ==మూలాలు== {{Reflist}} {{Authority control}} [[Category:బాలేశ్వర్ జిల్లాలోని నగరాలు, పట్టణాలు]] jb98yuuz2bmhjmlam5q1x30gzfb5fp8 4942948 4942946 2026-08-24T09:28:34Z K.Venkataramana 27319 4942948 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- అదనపు క్షేత్రాలు, వివరణల కోసం Template:Infobox settlement చూడండి --> | name = రేముణా | settlement_type = పట్టణం | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = Odisha | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|21.52611|86.87222|display=inline,title}} | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = రాష్ట్రం | subdivision_name1 = [[ఒడిశా]] | subdivision_type2 = జిల్లా | subdivision_name2 = [[బాలాసోర్ జిల్లా|బాలేశ్వర్]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric<!-- లేదా US లేదా UK --> | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_water_percent = | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = 20 | population_footnotes = | population_total = | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక సమయం|IST]] (+5.30) | utc_offset1 = | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | postal_code_type = పిన్ కోడ్ | postal_code = 756019 | area_code_type = టెలిఫోన్ కోడ్ | area_code = 067827 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-OR]] | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | footnotes = }} '''రేముణా''' భారతదేశంలోని [[ఒడిశా]] రాష్ట్రం, [[బాలేశ్వర్|బాలేశ్వర్ జిల్లా]] లోని ఒక పట్టణం, [[నగర పంచాయితీ|నోటిఫైడ్ ఏరియా కమిటీ]]. ఇది [[క్షీరచోర గోపీనాథ ఆలయం]]కు ప్రసిద్ధి చెందింది. ==భౌగోళికం== రేముణా {{Coord|21.52611|86.87222}} వద్ద ఉంది.<ref>[http://www.fallingrain.com/world/IN/21/Remuna.html Falling Rain Genomics, Inc - Remuna]</ref> దీని సగటు ఎత్తు 20&nbsp;మీటర్లు (65&nbsp;అడుగులు). ==జనాభా వివరాలు== {{As of|2001}} భారత జనగణన ప్రకారం రేముణా జనాభా 28,958. జనాభాలో పురుషులు 52%, స్త్రీలు 48% ఉన్నారు. రేముణా సగటు అక్షరాస్యత 63%; ఇది జాతీయ సగటు 59.5% కంటే ఎక్కువ. పురుషుల అక్షరాస్యత 69%, స్త్రీల అక్షరాస్యత 53%. రేముణా జనాభాలో 14% మంది ఆరేళ్లలోపు వయస్సు కలిగినవారు.<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ==పర్యాటకం== ===చారిత్రక ప్రదేశాలు=== * [[గౌడీయ వైష్ణవం|గౌడీయ వైష్ణవుల]]లో అచింత్య భేదాభేద సిద్ధాంతాన్ని ప్రతిపాదించిన ప్రముఖ పండితుడు [[బలదేవ విద్యాభూషణుడు]] జన్మస్థలం * [[క్షీరచోర గోపీనాథ ఆలయం]]: ఉత్కళానికి చెందిన రాజు [[లంగూల నరసింహ దేవుడు]] 12వ శతాబ్దంలో నిర్మించిన ప్రాచీన [[గోపీనాథుడు|గోపీనాథ]] ఆలయం. ఉత్కళీయ ఆలయ నిర్మాణ శైలిలో నిర్మించిన ఈ ఆలయం చుట్టూ ప్రధాన దైవం గోపీనాథునితోపాటు కొన్ని [[మఠం|మఠాలు]], ఇతర ఆలయాలు ఉన్నాయి. [[క్షీర భోగం]], [[అబాధ ప్రసాదం]] ఈ ఆలయంలో ప్రసిద్ధ [[భోగం|భోగాలు]]. * జగన్నాథ ఆలయం * గౌడీయ రాధాకృష్ణ ఆలయం * గర్గేశ్వర మహాదేవ ఆలయం * సప్తసర నది * మాధవేంద్ర గౌడీయ మఠం * కనక దుర్గ ఆలయం * పరమ వైష్ణవి మఠం, అర్మాలా * అభిరామ్ పరమహంస ఆలయం, అర్మాలా ==కళలు, చేతివృత్తులు== రేముణా క్లిష్టమైన, చక్కగా రూపొందించిన [[ఇత్తడి]], [[కంచు]] నగిషీ పనులకు, పాత్రలకు ప్రసిద్ధి. స్థానిక కళాకారులు తరతరాలుగా ఈ వస్తువులను తయారుచేసి స్థానిక విపణిలో విక్రయించడంతోపాటు ఇతర ప్రదేశాలకు ఎగుమతి చేస్తున్నారు. ==విద్య== '''పాఠశాలలు''' # [[రేముణా హై స్కూల్]] # జానుగంజ్ నోడల్ యుపి పాఠశాల # కేంద్రీయ విద్యాలయ 02 # గణేశ్వర్‌పూర్ యుపి పాఠశాల # ఆక్స్‌ఫర్డ్ పబ్లిక్ స్కూల్ # సెయింట్ జేవియర్స్ స్కూల్ # శ్రీ అరబిందో పూర్ణాంగ శిక్షా కేంద్ర # సరస్వతి శిశు మందిర్ # వివేకానంద శిక్షా కేంద్ర # ఎస్.యు.ఎన్. హై స్కూల్, ముఖురా # అర్మాలా నోడల్ హై స్కూల్, అర్మాలా '''కళాశాలలు''' # రేముణా జూనియర్/డిగ్రీ కళాశాల # ప్రభుత్వ పాలిటెక్నిక్ '''విశ్వవిద్యాలయాలు''' # ఎఫ్.ఎం. విశ్వవిద్యాలయం (వ్యాస విహార్) # ప్రభుత్వ వైద్య కళాశాల '''ఇతర సంస్థలు''' # బాలేశ్వర్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ హోటల్ మేనేజ్‌మెంట్ # బసంతి ఐటీఐ ==రవాణా, సమాచార వ్యవస్థ== జాతీయ రహదారి 5 రేముణా ప్రారంభ భాగం గుండా వెళ్తుంది. బాలేశ్వర్ బస్ స్టాండ్ నుంచి రేముణాకు నగర బస్సులు, ఆటోలు, స్థానిక బస్సులు, ట్రెక్కర్లు అందుబాటులో ఉన్నాయి. బాలేశ్వర్ బస్ స్టాండ్ రేముణా నుంచి 5&nbsp;కి.మీ. దూరంలో, బాలేశ్వర్ రైల్వే స్టేషన్ 6&nbsp;కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ==మూలాలు== {{Reflist}} {{Authority control}} [[Category:బాలేశ్వర్ జిల్లాలోని నగరాలు, పట్టణాలు]] apbx5j0f5bem2jfqkjzs0xvsh3gly2h 828 507688 4942944 2024-01-03T19:34:07Z en>Pppery 0 Cvt old redirect to new system 4942944 Scribunto text/plain return require [[Module:Location map/data/India Odisha]] 0578eywom183r12wkws6e0f0j093leh 4942945 4942944 2026-08-24T09:25:47Z K.Venkataramana 27319 [[:en:Module:Location_map/data/Odisha]] నుండి కూర్పును దిగుమతి చేసారు 4942944 Scribunto text/plain return require [[Module:Location map/data/India Odisha]] 0578eywom183r12wkws6e0f0j093leh 14 507689 4942947 2026-08-24T09:26:43Z K.Venkataramana 27319 [[WP:AES|←]]Created page with '[[వర్గం:ఒడిశా]]' 4942947 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:ఒడిశా]] s8ar4u7sv4yzswrwu6jm3cznfz3p60f 0 507690 4942951 2026-08-24T09:35:26Z K.Venkataramana 27319 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox Hindu temple |image = Khirachora Gopinatha Temple.jpg |caption = ముందు దృశ్యం |coordinates = {{coord|21|32|15.8|N|86|52|46.03|E|type:landmark|display=inline,title}} |coordinates_footnotes = |pushpin_caption = ఒడిశా |country = [[భారతదేశం]] |state = [[ఒడిశా]] |district = బాలేశ్వర్ జ...' 4942951 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu temple |image = Khirachora Gopinatha Temple.jpg |caption = ముందు దృశ్యం |coordinates = {{coord|21|32|15.8|N|86|52|46.03|E|type:landmark|display=inline,title}} |coordinates_footnotes = |pushpin_caption = ఒడిశా |country = [[భారతదేశం]] |state = [[ఒడిశా]] |district = [[బాలేశ్వర్ జిల్లా|బాలేశ్వర్]] |location = [[రేముణా]] |elevation_m = |elevation_footnotes = |deity = [[గోపీనాథుడు]] |festival = [[కృష్ణ జన్మాష్టమి]] |inscriptions = |completed = క్రీ.శ. 1300 |creator = |website = }} '''క్షీరచోర గోపీనాథ ఆలయం''' ({{Langx|or|କ୍ଷୀରଚୋରା ଗୋପୀନାଥ ମନ୍ଦିର}}) [[ఒడిశా]], [[రేముణా]]లోని హిందూ దేవాలయం. “రేముణా” అనే పేరు “అత్యంత సుందరమైనది” అనే అర్థం కలిగిన “రమణీయ” పదం నుంచి వచ్చింది. [[ఒడియా భాష|ఒడియా]]లో “క్షీరచోర” అంటే ''చిక్కటి పాలను దొంగిలించినవాడు'' అని, గోపీనాథుడు అంటే ''[[గోపిక]]లకు దివ్య ప్రియుడు'' అని అర్థం. ఈ పేరు బాల [[కృష్ణుడు|కృష్ణునికి]] పాలు, పాల ఉత్పత్తులపై ఉన్న ప్రేమను సూచిస్తుంది. ఈ ఆలయాన్ని వైష్ణవ సంప్రదాయంలోని '''108 [[అభిమాన్య క్షేత్రాలు|అభిమాన క్షేత్రాలలో]]''' ఒకటిగా వర్గీకరించారు. ==విగ్రహాలు== [[File:Madanmohan Gopinath Govinda Jew.jpg|thumb|శ్రీ మదనమోహన గోపీనాథుడు, గోవిందుడు]] శ్రీ [[గోపీనాథుడు]] నల్లరాతితో నిర్మితమైన విగ్రహం. ఆయనకు ఇరువైపులా శ్రీ [[గోవిందుడు]], శ్రీ [[మదన మోహనుడు]] ఉన్నారు. శ్రీ గోపీనాథుని విగ్రహం ఉబ్బెత్తు శిల్ప రూపంలో ఉంది. “చైతన్య దాస బాబాజీ” అనే భక్తుడు సుమారు 1938లో బృందావనం నుంచి తీసుకువచ్చిన గోవిందుడు, మదన మోహనుడు స్వతంత్రంగా నిలుచుని ఉన్న విగ్రహాలు. శ్రీ [[రాముడు]] తన బాణంతో గోపీనాథుని విగ్రహాన్ని చెక్కాడని, [[చిత్రకూట ధామ్ (కర్వీ)|చిత్రకూటం]]లో సీత ఈ దైవాన్ని పూజించిందని చెబుతారు. వనవాసం సమయంలో సీతకు తరువాతి అవతార విగ్రహాన్ని చూపడానికి రాముడు దీనిని రూపొందించాడని విశ్వసిస్తారు. [[ఉత్కళ రాజ్యం|ఉత్కళ]] రాజు [[లంగూల నరసింహ దేవుడు]] 13వ శతాబ్దంలో ఈ విగ్రహాన్ని చిత్రకూటం నుంచి రేముణాకు తీసుకువచ్చాడు. ఈ రాజు బ్రజపోఖరి, కూటపోఖరి అనే రెండు పెద్ద చెరువులను తవ్వించాడు. ==చరిత్ర== 500 సంవత్సరాల క్రితం [[మాధవేంద్ర పూరి]] బృందావనంలోని తన శ్రీ గోపాల దైవం కోసం చందనం తీసుకురావడానికి [[పూరి (ఒరిస్సా)|పురికి]] వెళ్తున్నాడు. నవద్వీప్‌లో కొన్ని రోజులు గడిపిన తరువాత శ్రీ పూరి ఒడిశాకు బయలుదేరాడు. కొద్దిరోజుల్లో గోపీనాథుడు కొలువై ఉన్న [[రేముణా]]<nowiki/>కు చేరుకున్నాడు. దైవం సౌందర్యాన్ని చూసి మాధవేంద్ర పూరి పరవశించిపోయాడు. సాధారణంగా ప్రజలు దైవాన్ని దర్శించే ఆలయ ప్రాంగణంలో మాధవేంద్ర పూరి కీర్తన చేసి నృత్యం చేశాడు. తరువాత అక్కడ కూర్చుని, దైవానికి ఎటువంటి ఆహార పదార్థాలను నివేదిస్తారని ఒక బ్రాహ్మణుడిని అడిగాడు. మాధవేంద్ర పూరి ఇలా అనుకున్నాడు: “గోపీనాథునికి ఏయే ఆహారాలను సమర్పిస్తారో పూజారి వద్ద తెలుసుకుంటాను. ఆ విధంగానే మా వంటశాలలో తయారుచేసి శ్రీ గోపాలునికి కూడా నివేదించగలము.” [[బ్రాహ్మణుడు|బ్రాహ్మణ]] పూజారిని ఈ విషయం అడిగినప్పుడు, గోపీనాథుని దైవానికి నివేదించే ఆహార పదార్థాల రకాలను ఆయన వివరంగా చెప్పాడు. సాయంత్రం వేళ దైవానికి పన్నెండు మట్టిపాత్రలలో తీపి చిక్కటి పాలను సమర్పిస్తారని తెలిపాడు. దాని రుచి అమృతంలా ఉండడం వల్ల దానికి అమృత కేళి అని పేరు పెట్టారని చెప్పాడు. ఈ చిక్కటి పాలు ప్రపంచవ్యాప్తంగా గోపీనాథ క్షీరంగా ప్రసిద్ధి చెందాయని, ప్రపంచంలో మరెక్కడా ఇటువంటి నైవేద్యం సమర్పించరని వివరించాడు. మాధవేంద్ర పూరి బ్రాహ్మణ పూజారితో మాట్లాడుతుండగా, చిక్కటి పాలను నైవేద్యంగా దైవం ముందు ఉంచారు. అది చూసి మాధవేంద్ర పూరి ఇలా అనుకున్నాడు: “నేను అడగకుండానే కొంత చిక్కటి పాలను ఇస్తే, దాని రుచి చూసి నా ప్రభువు గోపాలునికి కూడా అలాంటి తయారీని సమర్పించగలను.” వెంటనే చిక్కటి పాలను రుచి చూడాలని కోరుకోవడం తప్పని మాధవేంద్ర పూరి గ్రహించి పశ్చాత్తాపపడ్డాడు. “భగవంతునికి నివేదించకముందే ఈ పదార్థాన్ని రుచి చూడాలని ఆశించి నేను అపరాధం చేశాను” అని అనుకున్నాడు. ఆ తరువాత పూరి గోస్వామి అక్కడి నుంచి వెళ్లి, సమీపంలోని ఖాళీ బజారుకు చేరుకుని జపం చేయడం ప్రారంభించాడు. గోపీనాథునికి పూజ పూర్తిచేసిన తరువాత పూజారి విశ్రాంతి తీసుకున్నాడు.<ref>{{Cite web |title=Srila Madhavendra Puri |url=http://www.srigaurangashram.in/Srila%20Madhavendra%20Puri.htm |access-date=2024-05-29 |website=www.srigaurangashram.in}}</ref> కలలో [[గోపీనాథుడు]] పూజారితో లేచి, తన వస్త్రాల కింద దాచిన క్షీర పాత్రను తీసుకుని మాధవేంద్ర పూరికి ఇవ్వమని చెప్పాడు. పూజారి లేచి ఆ మిఠాయిని కనుగొని మాధవేంద్ర పూరి వద్దకు తీసుకువచ్చాడు. పూజారి ఆయనతో ఇలా అన్నాడు: “మీ కోసం శ్రీ గోపీనాథుడు క్షీరాన్ని దొంగిలించాడు. మీ అంత అదృష్టవంతుడు మరొకరు లేరు.” ఈ విధంగా ఈ దైవానికి “క్షీరచోర గోపీనాథుడు” అనే పేరు వచ్చింది. ‘క్షీర’ అంటే చిక్కటి పాలు; ‘చోర’ అంటే దొంగ.<ref>{{Cite web |title=Khirchor Gopinath {{!}} खीरचोर गोपीनाथ {{!}} Gouradanda Odisha |url=https://www.bhaktibharat.com/en/mandir/khirchor-gopinath |access-date=2024-05-29 |website=BhaktiBharat.com |language=en}}</ref> ==ఇవి కూడా చూడండి== * [[చైతన్య మహాప్రభు]] * [[కృష్ణుడు]] * [[గోపీనాథుడు]] * [[మాధవేంద్ర పూరి]] * [[నవగ్రహాలు]] ==మూలాలు== {{Reflist}} ==బాహ్య లింకులు== {{Commons category}} * [http://pilgrimage-tours.tourtravelworld.com/hindu-pilgrimage/temples/khirachora-gopinath-temple.htm మార్గదర్శిని] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110717080241/http://pilgrimage-tours.tourtravelworld.com/hindu-pilgrimage/temples/khirachora-gopinath-temple.htm |date=2011-07-17 }} * [https://web.archive.org/web/20110713025321/http://www.indiainfoweb.com/orissa/temples/khirachora-gopinath.html క్షీరచోర ఆలయం గురించి సమాచారం] * [http://wikimapia.org/9239525/Kshirachora-Gopinath-Temple-And-Panchatirtha-Area వికీమాపియా] * [https://web.archive.org/web/20110713025321/http://www.indiainfoweb.com/orissa/temples/khirachora-gopinath.html క్షీరచోర గోపీనాథ ఆలయం] [[Category:బాలేశ్వర్ జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] [[Category:విష్ణువు అభిమాన ఆలయాలు]] 81xdst7jpwc5hgxpit060mdx9gim02n 4942963 4942951 2026-08-24T09:54:42Z K.Venkataramana 27319 [[వర్గం:విష్ణువు అభిమాన ఆలయాలు]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:విష్ణువు అభిమాన క్షేత్రాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4942963 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu temple |image = Khirachora Gopinatha Temple.jpg |caption = ముందు దృశ్యం |coordinates = {{coord|21|32|15.8|N|86|52|46.03|E|type:landmark|display=inline,title}} |coordinates_footnotes = |pushpin_caption = ఒడిశా |country = [[భారతదేశం]] |state = [[ఒడిశా]] |district = [[బాలేశ్వర్ జిల్లా|బాలేశ్వర్]] |location = [[రేముణా]] |elevation_m = |elevation_footnotes = |deity = [[గోపీనాథుడు]] |festival = [[కృష్ణ జన్మాష్టమి]] |inscriptions = |completed = క్రీ.శ. 1300 |creator = |website = }} '''క్షీరచోర గోపీనాథ ఆలయం''' ({{Langx|or|କ୍ଷୀରଚୋରା ଗୋପୀନାଥ ମନ୍ଦିର}}) [[ఒడిశా]], [[రేముణా]]లోని హిందూ దేవాలయం. “రేముణా” అనే పేరు “అత్యంత సుందరమైనది” అనే అర్థం కలిగిన “రమణీయ” పదం నుంచి వచ్చింది. [[ఒడియా భాష|ఒడియా]]లో “క్షీరచోర” అంటే ''చిక్కటి పాలను దొంగిలించినవాడు'' అని, గోపీనాథుడు అంటే ''[[గోపిక]]లకు దివ్య ప్రియుడు'' అని అర్థం. ఈ పేరు బాల [[కృష్ణుడు|కృష్ణునికి]] పాలు, పాల ఉత్పత్తులపై ఉన్న ప్రేమను సూచిస్తుంది. ఈ ఆలయాన్ని వైష్ణవ సంప్రదాయంలోని '''108 [[అభిమాన్య క్షేత్రాలు|అభిమాన క్షేత్రాలలో]]''' ఒకటిగా వర్గీకరించారు. ==విగ్రహాలు== [[File:Madanmohan Gopinath Govinda Jew.jpg|thumb|శ్రీ మదనమోహన గోపీనాథుడు, గోవిందుడు]] శ్రీ [[గోపీనాథుడు]] నల్లరాతితో నిర్మితమైన విగ్రహం. ఆయనకు ఇరువైపులా శ్రీ [[గోవిందుడు]], శ్రీ [[మదన మోహనుడు]] ఉన్నారు. శ్రీ గోపీనాథుని విగ్రహం ఉబ్బెత్తు శిల్ప రూపంలో ఉంది. “చైతన్య దాస బాబాజీ” అనే భక్తుడు సుమారు 1938లో బృందావనం నుంచి తీసుకువచ్చిన గోవిందుడు, మదన మోహనుడు స్వతంత్రంగా నిలుచుని ఉన్న విగ్రహాలు. శ్రీ [[రాముడు]] తన బాణంతో గోపీనాథుని విగ్రహాన్ని చెక్కాడని, [[చిత్రకూట ధామ్ (కర్వీ)|చిత్రకూటం]]లో సీత ఈ దైవాన్ని పూజించిందని చెబుతారు. వనవాసం సమయంలో సీతకు తరువాతి అవతార విగ్రహాన్ని చూపడానికి రాముడు దీనిని రూపొందించాడని విశ్వసిస్తారు. [[ఉత్కళ రాజ్యం|ఉత్కళ]] రాజు [[లంగూల నరసింహ దేవుడు]] 13వ శతాబ్దంలో ఈ విగ్రహాన్ని చిత్రకూటం నుంచి రేముణాకు తీసుకువచ్చాడు. ఈ రాజు బ్రజపోఖరి, కూటపోఖరి అనే రెండు పెద్ద చెరువులను తవ్వించాడు. ==చరిత్ర== 500 సంవత్సరాల క్రితం [[మాధవేంద్ర పూరి]] బృందావనంలోని తన శ్రీ గోపాల దైవం కోసం చందనం తీసుకురావడానికి [[పూరి (ఒరిస్సా)|పురికి]] వెళ్తున్నాడు. నవద్వీప్‌లో కొన్ని రోజులు గడిపిన తరువాత శ్రీ పూరి ఒడిశాకు బయలుదేరాడు. కొద్దిరోజుల్లో గోపీనాథుడు కొలువై ఉన్న [[రేముణా]]<nowiki/>కు చేరుకున్నాడు. దైవం సౌందర్యాన్ని చూసి మాధవేంద్ర పూరి పరవశించిపోయాడు. సాధారణంగా ప్రజలు దైవాన్ని దర్శించే ఆలయ ప్రాంగణంలో మాధవేంద్ర పూరి కీర్తన చేసి నృత్యం చేశాడు. తరువాత అక్కడ కూర్చుని, దైవానికి ఎటువంటి ఆహార పదార్థాలను నివేదిస్తారని ఒక బ్రాహ్మణుడిని అడిగాడు. మాధవేంద్ర పూరి ఇలా అనుకున్నాడు: “గోపీనాథునికి ఏయే ఆహారాలను సమర్పిస్తారో పూజారి వద్ద తెలుసుకుంటాను. ఆ విధంగానే మా వంటశాలలో తయారుచేసి శ్రీ గోపాలునికి కూడా నివేదించగలము.” [[బ్రాహ్మణుడు|బ్రాహ్మణ]] పూజారిని ఈ విషయం అడిగినప్పుడు, గోపీనాథుని దైవానికి నివేదించే ఆహార పదార్థాల రకాలను ఆయన వివరంగా చెప్పాడు. సాయంత్రం వేళ దైవానికి పన్నెండు మట్టిపాత్రలలో తీపి చిక్కటి పాలను సమర్పిస్తారని తెలిపాడు. దాని రుచి అమృతంలా ఉండడం వల్ల దానికి అమృత కేళి అని పేరు పెట్టారని చెప్పాడు. ఈ చిక్కటి పాలు ప్రపంచవ్యాప్తంగా గోపీనాథ క్షీరంగా ప్రసిద్ధి చెందాయని, ప్రపంచంలో మరెక్కడా ఇటువంటి నైవేద్యం సమర్పించరని వివరించాడు. మాధవేంద్ర పూరి బ్రాహ్మణ పూజారితో మాట్లాడుతుండగా, చిక్కటి పాలను నైవేద్యంగా దైవం ముందు ఉంచారు. అది చూసి మాధవేంద్ర పూరి ఇలా అనుకున్నాడు: “నేను అడగకుండానే కొంత చిక్కటి పాలను ఇస్తే, దాని రుచి చూసి నా ప్రభువు గోపాలునికి కూడా అలాంటి తయారీని సమర్పించగలను.” వెంటనే చిక్కటి పాలను రుచి చూడాలని కోరుకోవడం తప్పని మాధవేంద్ర పూరి గ్రహించి పశ్చాత్తాపపడ్డాడు. “భగవంతునికి నివేదించకముందే ఈ పదార్థాన్ని రుచి చూడాలని ఆశించి నేను అపరాధం చేశాను” అని అనుకున్నాడు. ఆ తరువాత పూరి గోస్వామి అక్కడి నుంచి వెళ్లి, సమీపంలోని ఖాళీ బజారుకు చేరుకుని జపం చేయడం ప్రారంభించాడు. గోపీనాథునికి పూజ పూర్తిచేసిన తరువాత పూజారి విశ్రాంతి తీసుకున్నాడు.<ref>{{Cite web |title=Srila Madhavendra Puri |url=http://www.srigaurangashram.in/Srila%20Madhavendra%20Puri.htm |access-date=2024-05-29 |website=www.srigaurangashram.in}}</ref> కలలో [[గోపీనాథుడు]] పూజారితో లేచి, తన వస్త్రాల కింద దాచిన క్షీర పాత్రను తీసుకుని మాధవేంద్ర పూరికి ఇవ్వమని చెప్పాడు. పూజారి లేచి ఆ మిఠాయిని కనుగొని మాధవేంద్ర పూరి వద్దకు తీసుకువచ్చాడు. పూజారి ఆయనతో ఇలా అన్నాడు: “మీ కోసం శ్రీ గోపీనాథుడు క్షీరాన్ని దొంగిలించాడు. మీ అంత అదృష్టవంతుడు మరొకరు లేరు.” ఈ విధంగా ఈ దైవానికి “క్షీరచోర గోపీనాథుడు” అనే పేరు వచ్చింది. ‘క్షీర’ అంటే చిక్కటి పాలు; ‘చోర’ అంటే దొంగ.<ref>{{Cite web |title=Khirchor Gopinath {{!}} खीरचोर गोपीनाथ {{!}} Gouradanda Odisha |url=https://www.bhaktibharat.com/en/mandir/khirchor-gopinath |access-date=2024-05-29 |website=BhaktiBharat.com |language=en}}</ref> ==ఇవి కూడా చూడండి== * [[చైతన్య మహాప్రభు]] * [[కృష్ణుడు]] * [[గోపీనాథుడు]] * [[మాధవేంద్ర పూరి]] * [[నవగ్రహాలు]] ==మూలాలు== {{Reflist}} ==బాహ్య లింకులు== {{Commons category}} * [http://pilgrimage-tours.tourtravelworld.com/hindu-pilgrimage/temples/khirachora-gopinath-temple.htm మార్గదర్శిని] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110717080241/http://pilgrimage-tours.tourtravelworld.com/hindu-pilgrimage/temples/khirachora-gopinath-temple.htm |date=2011-07-17 }} * [https://web.archive.org/web/20110713025321/http://www.indiainfoweb.com/orissa/temples/khirachora-gopinath.html క్షీరచోర ఆలయం గురించి సమాచారం] * [http://wikimapia.org/9239525/Kshirachora-Gopinath-Temple-And-Panchatirtha-Area వికీమాపియా] * [https://web.archive.org/web/20110713025321/http://www.indiainfoweb.com/orissa/temples/khirachora-gopinath.html క్షీరచోర గోపీనాథ ఆలయం] [[Category:బాలేశ్వర్ జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] [[వర్గం:విష్ణువు అభిమాన క్షేత్రాలు]] cb720n3bpk3r0pini66yef3yf6lvvvj 4942967 4942963 2026-08-24T10:01:47Z K.Venkataramana 27319 4942967 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu temple |image = Khirachora Gopinatha Temple.jpg |caption = ముందు దృశ్యం |coordinates = {{coord|21|32|15.8|N|86|52|46.03|E|type:landmark|display=inline,title}} |coordinates_footnotes = |pushpin_caption = ఒడిశా |country = [[భారతదేశం]] |state = [[ఒడిశా]] |district = [[బాలేశ్వర్ జిల్లా|బాలేశ్వర్]] |location = [[రేముణా]] |elevation_m = |elevation_footnotes = |deity = [[గోపీనాథుడు]] |festival = [[కృష్ణ జన్మాష్టమి]] |inscriptions = |completed = క్రీ.శ. 1300 |creator = |website = }} '''క్షీరచోర గోపీనాథ ఆలయం''' ({{Langx|or|କ୍ଷୀରଚୋରା ଗୋପୀନାଥ ମନ୍ଦିର}}) [[ఒడిశా]], [[రేముణా]]లోని హిందూ దేవాలయం. “రేముణా” అనే పేరు “అత్యంత సుందరమైనది” అనే అర్థం కలిగిన “రమణీయ” పదం నుంచి వచ్చింది. [[ఒడియా భాష|ఒడియా]]లో “క్షీరచోర” అంటే ''చిక్కటి పాలను దొంగిలించినవాడు'' అని, గోపీనాథుడు అంటే ''[[గోపిక]]లకు దివ్య ప్రియుడు'' అని అర్థం. ఈ పేరు బాల [[కృష్ణుడు|కృష్ణునికి]] పాలు, పాల ఉత్పత్తులపై ఉన్న ప్రేమను సూచిస్తుంది. ఈ ఆలయాన్ని వైష్ణవ సంప్రదాయంలోని '''108 [[అభిమాన్య క్షేత్రాలు|అభిమాన క్షేత్రాలలో]]''' ఒకటిగా వర్గీకరించారు. ==విగ్రహాలు== [[File:Madanmohan Gopinath Govinda Jew.jpg|thumb|శ్రీ మదనమోహన గోపీనాథుడు, గోవిందుడు]] శ్రీ గోపీనాథుడు నల్లరాతితో నిర్మితమైన విగ్రహం. ఆయనకు ఇరువైపులా శ్రీ [[గోవింద|గోవిందుడు]], శ్రీ [[మదన మోహనుడు]] ఉన్నారు. శ్రీ గోపీనాథుని విగ్రహం ఉబ్బెత్తు శిల్ప రూపంలో ఉంది. “చైతన్య దాస బాబాజీ” అనే భక్తుడు సుమారు 1938లో బృందావనం నుంచి తీసుకువచ్చిన గోవిందుడు, మదన మోహనుడు స్వతంత్రంగా నిలుచుని ఉన్న విగ్రహాలు. శ్రీ [[రాముడు]] తన బాణంతో గోపీనాథుని విగ్రహాన్ని చెక్కాడని, [[చిత్రకూట ధామ్ (కర్వీ)|చిత్రకూటం]]లో సీత ఈ దైవాన్ని పూజించిందని చెబుతారు. వనవాసం సమయంలో సీతకు తరువాతి అవతార విగ్రహాన్ని చూపడానికి రాముడు దీనిని రూపొందించాడని విశ్వసిస్తారు. [[ఉత్కళ రాజ్యం|ఉత్కళ]] రాజు [[లంగూల నరసింహ దేవుడు]] 13వ శతాబ్దంలో ఈ విగ్రహాన్ని చిత్రకూటం నుంచి రేముణాకు తీసుకువచ్చాడు. ఈ రాజు బ్రజపోఖరి, కూటపోఖరి అనే రెండు పెద్ద చెరువులను తవ్వించాడు. ==చరిత్ర== 500 సంవత్సరాల క్రితం [[మాధవేంద్ర పూరి]] బృందావనంలోని తన శ్రీ గోపాల దైవం కోసం చందనం తీసుకురావడానికి [[పూరి (ఒరిస్సా)|పురికి]] వెళ్తున్నాడు. నవద్వీప్‌లో కొన్ని రోజులు గడిపిన తరువాత శ్రీ పూరి ఒడిశాకు బయలుదేరాడు. కొద్దిరోజుల్లో గోపీనాథుడు కొలువై ఉన్న [[రేముణా]]<nowiki/>కు చేరుకున్నాడు. దైవం సౌందర్యాన్ని చూసి మాధవేంద్ర పూరి పరవశించిపోయాడు. సాధారణంగా ప్రజలు దైవాన్ని దర్శించే ఆలయ ప్రాంగణంలో మాధవేంద్ర పూరి కీర్తన చేసి నృత్యం చేశాడు. తరువాత అక్కడ కూర్చుని, దైవానికి ఎటువంటి ఆహార పదార్థాలను నివేదిస్తారని ఒక బ్రాహ్మణుడిని అడిగాడు. మాధవేంద్ర పూరి ఇలా అనుకున్నాడు: “గోపీనాథునికి ఏయే ఆహారాలను సమర్పిస్తారో పూజారి వద్ద తెలుసుకుంటాను. ఆ విధంగానే మా వంటశాలలో తయారుచేసి శ్రీ గోపాలునికి కూడా నివేదించగలము.” [[బ్రాహ్మణుడు|బ్రాహ్మణ]] పూజారిని ఈ విషయం అడిగినప్పుడు, గోపీనాథుని దైవానికి నివేదించే ఆహార పదార్థాల రకాలను ఆయన వివరంగా చెప్పాడు. సాయంత్రం వేళ దైవానికి పన్నెండు మట్టిపాత్రలలో తీపి చిక్కటి పాలను సమర్పిస్తారని తెలిపాడు. దాని రుచి అమృతంలా ఉండడం వల్ల దానికి అమృత కేళి అని పేరు పెట్టారని చెప్పాడు. ఈ చిక్కటి పాలు ప్రపంచవ్యాప్తంగా గోపీనాథ క్షీరంగా ప్రసిద్ధి చెందాయని, ప్రపంచంలో మరెక్కడా ఇటువంటి నైవేద్యం సమర్పించరని వివరించాడు. మాధవేంద్ర పూరి బ్రాహ్మణ పూజారితో మాట్లాడుతుండగా, చిక్కటి పాలను నైవేద్యంగా దైవం ముందు ఉంచారు. అది చూసి మాధవేంద్ర పూరి ఇలా అనుకున్నాడు: “నేను అడగకుండానే కొంత చిక్కటి పాలను ఇస్తే, దాని రుచి చూసి నా ప్రభువు గోపాలునికి కూడా అలాంటి తయారీని సమర్పించగలను.” వెంటనే చిక్కటి పాలను రుచి చూడాలని కోరుకోవడం తప్పని మాధవేంద్ర పూరి గ్రహించి పశ్చాత్తాపపడ్డాడు. “భగవంతునికి నివేదించకముందే ఈ పదార్థాన్ని రుచి చూడాలని ఆశించి నేను అపరాధం చేశాను” అని అనుకున్నాడు. ఆ తరువాత పూరి గోస్వామి అక్కడి నుంచి వెళ్లి, సమీపంలోని ఖాళీ బజారుకు చేరుకుని జపం చేయడం ప్రారంభించాడు. గోపీనాథునికి పూజ పూర్తిచేసిన తరువాత పూజారి విశ్రాంతి తీసుకున్నాడు.<ref>{{Cite web |title=Srila Madhavendra Puri |url=http://www.srigaurangashram.in/Srila%20Madhavendra%20Puri.htm |access-date=2024-05-29 |website=www.srigaurangashram.in}}</ref> కలలో [[గోపీనాథుడు]] పూజారితో లేచి, తన వస్త్రాల కింద దాచిన క్షీర పాత్రను తీసుకుని మాధవేంద్ర పూరికి ఇవ్వమని చెప్పాడు. పూజారి లేచి ఆ మిఠాయిని కనుగొని మాధవేంద్ర పూరి వద్దకు తీసుకువచ్చాడు. పూజారి ఆయనతో ఇలా అన్నాడు: “మీ కోసం శ్రీ గోపీనాథుడు క్షీరాన్ని దొంగిలించాడు. మీ అంత అదృష్టవంతుడు మరొకరు లేరు.” ఈ విధంగా ఈ దైవానికి “క్షీరచోర గోపీనాథుడు” అనే పేరు వచ్చింది. ‘క్షీర’ అంటే చిక్కటి పాలు; ‘చోర’ అంటే దొంగ.<ref>{{Cite web |title=Khirchor Gopinath {{!}} खीरचोर गोपीनाथ {{!}} Gouradanda Odisha |url=https://www.bhaktibharat.com/en/mandir/khirchor-gopinath |access-date=2024-05-29 |website=BhaktiBharat.com |language=en}}</ref> ==ఇవి కూడా చూడండి== * [[చైతన్య మహాప్రభు]] * [[కృష్ణుడు]] * [[గోపీనాథుడు]] * [[మాధవేంద్ర పూరి]] * [[నవగ్రహాలు]] ==మూలాలు== {{Reflist}} ==బాహ్య లింకులు== {{Commons category}} * [http://pilgrimage-tours.tourtravelworld.com/hindu-pilgrimage/temples/khirachora-gopinath-temple.htm మార్గదర్శిని] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110717080241/http://pilgrimage-tours.tourtravelworld.com/hindu-pilgrimage/temples/khirachora-gopinath-temple.htm |date=2011-07-17 }} * [https://web.archive.org/web/20110713025321/http://www.indiainfoweb.com/orissa/temples/khirachora-gopinath.html క్షీరచోర ఆలయం గురించి సమాచారం] * [http://wikimapia.org/9239525/Kshirachora-Gopinath-Temple-And-Panchatirtha-Area వికీమాపియా] * [https://web.archive.org/web/20110713025321/http://www.indiainfoweb.com/orissa/temples/khirachora-gopinath.html క్షీరచోర గోపీనాథ ఆలయం] [[Category:బాలేశ్వర్ జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] [[వర్గం:విష్ణువు అభిమాన క్షేత్రాలు]] 8z7to5l2ey7zburi4ur0vymhi4jr8qz 4942968 4942967 2026-08-24T10:03:12Z K.Venkataramana 27319 4942968 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu temple |image = Khirachora Gopinatha Temple.jpg |caption = ముందు దృశ్యం |coordinates = {{coord|21|32|15.8|N|86|52|46.03|E|type:landmark|display=inline,title}} |coordinates_footnotes = |pushpin_caption = ఒడిశా |country = [[భారతదేశం]] |state = [[ఒడిశా]] |district = [[బాలేశ్వర్ జిల్లా|బాలేశ్వర్]] |location = [[రేముణా]] |elevation_m = |elevation_footnotes = |deity = [[గోపీనాథుడు]] |festival = [[కృష్ణ జన్మాష్టమి]] |inscriptions = |completed = క్రీ.శ. 1300 |creator = |website = }} '''క్షీరచోర గోపీనాథ ఆలయం''' ({{Langx|or|କ୍ଷୀରଚୋରା ଗୋପୀନାଥ ମନ୍ଦିର}}) [[ఒడిశా]], [[రేముణా]]లోని హిందూ దేవాలయం. “రేముణా” అనే పేరు “అత్యంత సుందరమైనది” అనే అర్థం కలిగిన “రమణీయ” పదం నుంచి వచ్చింది. [[ఒడియా భాష|ఒడియా]]లో “క్షీరచోర” అంటే ''చిక్కటి పాలను దొంగిలించినవాడు'' అని, గోపీనాథుడు అంటే ''[[గోపిక]]లకు దివ్య ప్రియుడు'' అని అర్థం. ఈ పేరు బాల [[కృష్ణుడు|కృష్ణునికి]] పాలు, పాల ఉత్పత్తులపై ఉన్న ప్రేమను సూచిస్తుంది. ఈ ఆలయాన్ని వైష్ణవ సంప్రదాయంలోని '''108 [[అభిమాన్య క్షేత్రాలు|అభిమాన క్షేత్రాలలో]]''' ఒకటిగా వర్గీకరించారు. ==విగ్రహాలు== [[File:Madanmohan Gopinath Govinda Jew.jpg|thumb|శ్రీ మదనమోహన గోపీనాథుడు, గోవిందుడు]] శ్రీ గోపీనాథుడు నల్లరాతితో నిర్మితమైన విగ్రహం. ఆయనకు ఇరువైపులా శ్రీ [[గోవింద|గోవిందుడు]], శ్రీ [[మదన మోహనుడు]] ఉన్నారు. శ్రీ గోపీనాథుని విగ్రహం ఉబ్బెత్తు శిల్ప రూపంలో ఉంది. “చైతన్య దాస బాబాజీ” అనే భక్తుడు సుమారు 1938లో బృందావనం నుంచి తీసుకువచ్చిన గోవిందుడు, మదన మోహనుడు స్వతంత్రంగా నిలుచుని ఉన్న విగ్రహాలు. శ్రీ [[రాముడు]] తన బాణంతో గోపీనాథుని విగ్రహాన్ని చెక్కాడని, [[చిత్రకూట్|చిత్రకూటంలో]] సీత ఈ దైవాన్ని పూజించిందని చెబుతారు. వనవాసం సమయంలో సీతకు తరువాతి అవతార విగ్రహాన్ని చూపడానికి రాముడు దీనిని రూపొందించాడని విశ్వసిస్తారు. [[ఉత్కళ రాజ్యం|ఉత్కళ]] రాజు [[లంగూల నరసింహ దేవుడు]] 13వ శతాబ్దంలో ఈ విగ్రహాన్ని చిత్రకూటం నుంచి రేముణాకు తీసుకువచ్చాడు. ఈ రాజు బ్రజపోఖరి, కూటపోఖరి అనే రెండు పెద్ద చెరువులను తవ్వించాడు. ==చరిత్ర== 500 సంవత్సరాల క్రితం [[మాధవేంద్ర పూరి]] బృందావనంలోని తన శ్రీ గోపాల దైవం కోసం చందనం తీసుకురావడానికి [[పూరి (ఒరిస్సా)|పురికి]] వెళ్తున్నాడు. నవద్వీప్‌లో కొన్ని రోజులు గడిపిన తరువాత శ్రీ పూరి ఒడిశాకు బయలుదేరాడు. కొద్దిరోజుల్లో గోపీనాథుడు కొలువై ఉన్న [[రేముణా]]<nowiki/>కు చేరుకున్నాడు. దైవం సౌందర్యాన్ని చూసి మాధవేంద్ర పూరి పరవశించిపోయాడు. సాధారణంగా ప్రజలు దైవాన్ని దర్శించే ఆలయ ప్రాంగణంలో మాధవేంద్ర పూరి కీర్తన చేసి నృత్యం చేశాడు. తరువాత అక్కడ కూర్చుని, దైవానికి ఎటువంటి ఆహార పదార్థాలను నివేదిస్తారని ఒక బ్రాహ్మణుడిని అడిగాడు. మాధవేంద్ర పూరి ఇలా అనుకున్నాడు: “గోపీనాథునికి ఏయే ఆహారాలను సమర్పిస్తారో పూజారి వద్ద తెలుసుకుంటాను. ఆ విధంగానే మా వంటశాలలో తయారుచేసి శ్రీ గోపాలునికి కూడా నివేదించగలము.” [[బ్రాహ్మణుడు|బ్రాహ్మణ]] పూజారిని ఈ విషయం అడిగినప్పుడు, గోపీనాథుని దైవానికి నివేదించే ఆహార పదార్థాల రకాలను ఆయన వివరంగా చెప్పాడు. సాయంత్రం వేళ దైవానికి పన్నెండు మట్టిపాత్రలలో తీపి చిక్కటి పాలను సమర్పిస్తారని తెలిపాడు. దాని రుచి అమృతంలా ఉండడం వల్ల దానికి అమృత కేళి అని పేరు పెట్టారని చెప్పాడు. ఈ చిక్కటి పాలు ప్రపంచవ్యాప్తంగా గోపీనాథ క్షీరంగా ప్రసిద్ధి చెందాయని, ప్రపంచంలో మరెక్కడా ఇటువంటి నైవేద్యం సమర్పించరని వివరించాడు. మాధవేంద్ర పూరి బ్రాహ్మణ పూజారితో మాట్లాడుతుండగా, చిక్కటి పాలను నైవేద్యంగా దైవం ముందు ఉంచారు. అది చూసి మాధవేంద్ర పూరి ఇలా అనుకున్నాడు: “నేను అడగకుండానే కొంత చిక్కటి పాలను ఇస్తే, దాని రుచి చూసి నా ప్రభువు గోపాలునికి కూడా అలాంటి తయారీని సమర్పించగలను.” వెంటనే చిక్కటి పాలను రుచి చూడాలని కోరుకోవడం తప్పని మాధవేంద్ర పూరి గ్రహించి పశ్చాత్తాపపడ్డాడు. “భగవంతునికి నివేదించకముందే ఈ పదార్థాన్ని రుచి చూడాలని ఆశించి నేను అపరాధం చేశాను” అని అనుకున్నాడు. ఆ తరువాత పూరి గోస్వామి అక్కడి నుంచి వెళ్లి, సమీపంలోని ఖాళీ బజారుకు చేరుకుని జపం చేయడం ప్రారంభించాడు. గోపీనాథునికి పూజ పూర్తిచేసిన తరువాత పూజారి విశ్రాంతి తీసుకున్నాడు.<ref>{{Cite web |title=Srila Madhavendra Puri |url=http://www.srigaurangashram.in/Srila%20Madhavendra%20Puri.htm |access-date=2024-05-29 |website=www.srigaurangashram.in}}</ref> కలలో [[గోపీనాథుడు]] పూజారితో లేచి, తన వస్త్రాల కింద దాచిన క్షీర పాత్రను తీసుకుని మాధవేంద్ర పూరికి ఇవ్వమని చెప్పాడు. పూజారి లేచి ఆ మిఠాయిని కనుగొని మాధవేంద్ర పూరి వద్దకు తీసుకువచ్చాడు. పూజారి ఆయనతో ఇలా అన్నాడు: “మీ కోసం శ్రీ గోపీనాథుడు క్షీరాన్ని దొంగిలించాడు. మీ అంత అదృష్టవంతుడు మరొకరు లేరు.” ఈ విధంగా ఈ దైవానికి “క్షీరచోర గోపీనాథుడు” అనే పేరు వచ్చింది. ‘క్షీర’ అంటే చిక్కటి పాలు; ‘చోర’ అంటే దొంగ.<ref>{{Cite web |title=Khirchor Gopinath {{!}} खीरचोर गोपीनाथ {{!}} Gouradanda Odisha |url=https://www.bhaktibharat.com/en/mandir/khirchor-gopinath |access-date=2024-05-29 |website=BhaktiBharat.com |language=en}}</ref> ==ఇవి కూడా చూడండి== * [[చైతన్య మహాప్రభు]] * [[కృష్ణుడు]] * [[గోపీనాథుడు]] * [[మాధవేంద్ర పూరి]] * [[నవగ్రహాలు]] ==మూలాలు== {{Reflist}} ==బాహ్య లింకులు== {{Commons category}} * [http://pilgrimage-tours.tourtravelworld.com/hindu-pilgrimage/temples/khirachora-gopinath-temple.htm మార్గదర్శిని] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110717080241/http://pilgrimage-tours.tourtravelworld.com/hindu-pilgrimage/temples/khirachora-gopinath-temple.htm |date=2011-07-17 }} * [https://web.archive.org/web/20110713025321/http://www.indiainfoweb.com/orissa/temples/khirachora-gopinath.html క్షీరచోర ఆలయం గురించి సమాచారం] * [http://wikimapia.org/9239525/Kshirachora-Gopinath-Temple-And-Panchatirtha-Area వికీమాపియా] * [https://web.archive.org/web/20110713025321/http://www.indiainfoweb.com/orissa/temples/khirachora-gopinath.html క్షీరచోర గోపీనాథ ఆలయం] [[Category:బాలేశ్వర్ జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] [[వర్గం:విష్ణువు అభిమాన క్షేత్రాలు]] fjn305wtztuqnl7z24gespb2ihelay9 14 507691 4942952 2026-08-24T09:36:13Z K.Venkataramana 27319 [[WP:AES|←]]Created page with '.,' 4942952 wikitext text/x-wiki ., ehv5kgo6z825cqblqkc5qa290uwe32u 4942953 4942952 2026-08-24T09:36:30Z K.Venkataramana 27319 [[వర్గం:ఒడిశా దేవాలయాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4942953 wikitext text/x-wiki ., [[వర్గం:ఒడిశా దేవాలయాలు]] almdntx1os5iawhoe5x6htc4tz3fi0r 0 507692 4942958 2026-08-24T09:46:02Z K.Venkataramana 27319 "[[:en:Special:Redirect/revision/1370335713|Gopinath (Krishna)]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4942958 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Krishna_dancing_atop_a_stool,_attended_by_two_gopis._(6125100924).jpg|కుడి|thumb|కృష్ణుడు గోపికలతో నృత్యం చేస్తున్నాడు. ]] ''''''గోపినాథుడు'''''' (సంస్కృతం: गोपीनाथ, రోమనైజ్డ్: Gopīnātha) లేదా గోపీనాథ<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=qnWxEAAAQBAJ&dq=Gop%C4%ABn%C4%81tha+Krsna&pg=PA206|title=Forms of Krishna: Collected Essays on Vaishnava Murtis|last=Rosen|first=Steven|date=2023-03-15|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1-6669-3027-6|pages=206|language=en}}</ref> అనేది హిందూ దేవుడు కృష్ణుడి రూపం. కృష్ణుడి ప్రాథమిక పేర్లలో ఇది కూడా ఒకటి, అంటే, "ఆవుల కాపరుల ప్రభువు"<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=7WfXAAAAMAAJ&q=gopinatha+name+krishna|title=Hare Krishna and the Counterculture|last=Judah|first=J. Stillson|date=1974|publisher=Wiley|isbn=978-0-471-45200-3|pages=229|language=en}}</ref> గోపినాథ్ [[బ్రజ్]] (వ్రజా) ప్రాంతంలోని గోపికలతో సంబంధం కలిగి ఉన్నాడు. గోపికలు నిస్వార్థ [[భక్తి]] (దేవునికి భక్తి, ప్రేమ, ఆరాధనతో అతని చుట్టూ గుమిగూడేవారు) చిహ్నంగా భావిస్తారు. గోపులు, కృష్ణుడి మధ్య సంబంధం [[హరివంశ పర్వము|హరివంశ]], [[మహాభాగవతం|భాగవత పురాణం]], [[గీత గోవిందం|గీత గోవింద]] వంటి గ్రంథాలలో వివరించబడింది.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zrk0AwAAQBAJ&dq=Krishna+protector+of+gopis&pg=PT513|title=Hinduism: An Alphabetical Guide|last=Dalal|first=Roshen|date=2014-04-18|publisher=Penguin UK|isbn=978-81-8475-277-9|pages=513|language=en}}</ref> == అర్థాలు == గోపినాథ్ అనే పేరు సంస్కృత సమ్మేళనం.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=qnWxEAAAQBAJ|title=Forms of Krishna: Collected Essays on Vaishnava Murtis|last=Rosen|first=Steven|date=2023-03-15|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1-6669-3027-6|pages=223|language=en}}</ref> సాధారణంగా, గోపినాథ్ అనేది "గోపీలకు ప్రభువు (లేదా రక్షకుడు) " అని అర్ధం వచ్చే తత్పురుష సమ్మేళనం అని అర్థం. ఈ పేరు యొక్క గౌడియా వివరణ ఏమిటంటే, గోపినాథ్ అనేది బాహువ్రిహి సమ్మేళనం, దీని అర్థం "గోపీలు యజమానులు అయిన కృష్ణుడు". == దేవాలయాలు == అనేక కృష్ణ దేవాలయాలలో కృష్ణుడిని గోపినాథుడిగా పూజిస్తారు. గోపినాథ్ యొక్క చారిత్రక దేవాలయాలలో ఇవి ఉన్నాయిః * శ్రీ శ్రీ రాధా గోపీనాథ్ ఆలయం, జైపూర్[[జైపూర్|r]]<ref>{{Cite web|title=Gopinath, JAIPUR, RADHAGOPINATH, RADHA GOPINATH, Madhu Pandit, Official Site Of The 5,000 Years Old Rich Heritage, GOPI NATHJI, Pink City Of India, KRISHNA, RADHA KRISHNA, RADHEY GOPINATH|url=https://gopinathji.net/|access-date=2023-06-21|website=gopinathji.net}}</ref> * శ్రీ శ్రీ రాధా గోపీనాథ్ ఆలయం, [[వ్రిందావన్|బృందావన్]]<ref>{{Cite web|title=Radha Gopinath Temple, Vrindavan|url=https://mathura.nic.in/radha-gopinath-mandir/|website=mathura.nic.in}}</ref> * గోపీనాథ్ దేవ్ ఆలయం, గుజరాత్ * శ్రీ శ్రీ గోపీనాథ్ జియు దేవాలయం రఘుబతి, పశ్చిమ బెంగాల్ * శ్రీ శ్రీ గోపీనాథ్ జియు దేవాలయం, గోపీనాథ్‌పూర్, అక్కెల్‌పూర్, జాయ్‌పుర్‌హాట్, బంగ్లాదేశ్. == ఇవి కూడా చూడండి == * అచ్యుత * గోపాల * గోవింద * కేశవ * మాధవ * రాధా రమణ * వాసుదేవ == మూలాలు == {{Reflist}}గోపినాథ్ [[బ్రజ్]] (వ్రజా) ప్రాంతంలోని గోపికలతో సంబంధం కలిగి ఉన్నాడు. గోపికలు నిస్వార్థ [[భక్తి]] (దేవునికి భక్తి, ప్రేమ, ఆరాధనతో అతని చుట్టూ గుమిగూడేవారు) చిహ్నంగా భావిస్తారు. గోపులు, కృష్ణుడి మధ్య సంబంధం [[హరివంశ పర్వము|హరివంశ]], [[మహాభాగవతం|భాగవత పురాణం]], [[గీత గోవిందం|గీత గోవింద]] వంటి గ్రంథాలలో వివరించబడిందిగోపినాథ్ [[బ్రజ్]] (వ్రజా) ప్రాంతంలోని గోపికలతో సంబంధం కలిగి ఉన్నాడు. గోపికలు నిస్వార్థ [[భక్తి]] (దేవునికి భక్తి, ప్రేమ, ఆరాధనతో అతని చుట్టూ గుమిగూడేవారు) చిహ్నంగా భావిస్తారు. గోపులు, కృష్ణుడి మధ్య సంబంధం [[హరివంశ పర్వము|హరివంశ]], [[మహాభాగవతం|భాగవత పురాణం]], [[గీత గోవిందం|గీత గోవింద]] వంటి గ్రంథాలలో వివరించబడిందిగోపినాథ్ [[బ్రజ్]] (వ్రజా) ప్రాంతంలోని గోపికలతో సంబంధం కలిగి ఉన్నాడు. గోపికలు నిస్వార్థ [[భక్తి]] (దేవునికి భక్తి, ప్రేమ, ఆరాధనతో అతని చుట్టూ గుమిగూడేవారు) చిహ్నంగా భావిస్తారు. గోపులు, కృష్ణుడి మధ్య సంబంధం [[హరివంశ పర్వము|హరివంశ]], [[మహాభాగవతం|భాగవత పురాణం]], [[గీత గోవిందం|గీత గోవింద]] వంటి గ్రంథాలలో వివరించబడిందిగోపినాథ్ [[బ్రజ్]] (వ్రజా) ప్రాంతంలోని గోపికలతో సంబంధం కలిగి ఉన్నాడు. గోపికలు నిస్వార్థ [[భక్తి]] (దేవునికి భక్తి, ప్రేమ, ఆరాధనతో అతని చుట్టూ గుమిగూడేవారు) చిహ్నంగా భావిస్తారు. గోపులు, కృష్ణుడి మధ్య సంబంధం [[హరివంశ పర్వము|హరివంశ]], [[మహాభాగవతం|భాగవత పురాణం]], [[గీత గోవిందం|గీత గోవింద]] వంటి గ్రంథాలలో వివరించబడిందిగోపినాథ్ [[బ్రజ్]] (వ్రజా) ప్రాంతంలోని గోపికలతో సంబంధం కలిగి ఉన్నాడు. గోపికలు నిస్వార్థ [[భక్తి]] (దేవునికి భక్తి, ప్రేమ, ఆరాధనతో అతని చుట్టూ గుమిగూడేవారు) చిహ్నంగా భావిస్తారు. గోపులు, కృష్ణుడి మధ్య సంబంధం [[హరివంశ పర్వము|హరివంశ]], [[మహాభాగవతం|భాగవత పురాణం]], [[గీత గోవిందం|గీత గోవింద]] వంటి గ్రంథాలలో వివరించబడిందిగోపినాథ్ [[బ్రజ్]] (వ్రజా) ప్రాంతంలోని గోపికలతో సంబంధం కలిగి ఉన్నాడు. గోపికలు నిస్వార్థ [[భక్తి]] (దేవునికి భక్తి, ప్రేమ, ఆరాధనతో అతని చుట్టూ గుమిగూడేవారు) చిహ్నంగా భావిస్తారు. గోపులు, కృష్ణుడి మధ్య సంబంధం [[హరివంశ పర్వము|హరివంశ]], [[మహాభాగవతం|భాగవత పురాణం]], [[గీత గోవిందం|గీత గోవింద]] వంటి గ్రంథాలలో వివరించబడిందిగోపినాథ్ [[బ్రజ్]] (వ్రజా) ప్రాంతంలోని గోపికలతో సంబంధం కలిగి ఉన్నాడు. గోపికలు నిస్వార్థ [[భక్తి]] (దేవునికి భక్తి, ప్రేమ, ఆరాధనతో అతని చుట్టూ గుమిగూడేవారు) చిహ్నంగా భావిస్తారు. గోపులు, కృష్ణుడి మధ్య సంబంధం [[హరివంశ పర్వము|హరివంశ]], [[మహాభాగవతం|భాగవత పురాణం]], [[గీత గోవిందం|గీత గోవింద]] వంటి గ్రంథాలలో వివరించబడిందిగోపినాథ్ [[బ్రజ్]] (వ్రజా) ప్రాంతంలోని గోపికలతో సంబంధం కలిగి ఉన్నాడు. గోపికలు నిస్వార్థ [[భక్తి]] (దేవునికి భక్తి, ప్రేమ, ఆరాధనతో అతని చుట్టూ గుమిగూడేవారు) చిహ్నంగా భావిస్తారు. గోపులు, కృష్ణుడి మధ్య సంబంధం [[హరివంశ పర్వము|హరివంశ]], [[మహాభాగవతం|భాగవత పురాణం]], [[గీత గోవిందం|గీత గోవింద]] వంటి గ్రంథాలలో వివరించబడింది{{కృష్ణుడు}} 8duddaar0p7dhytdlywdm68swkjkzef 4942959 4942958 2026-08-24T09:46:22Z K.Venkataramana 27319 4942959 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Krishna_dancing_atop_a_stool,_attended_by_two_gopis._(6125100924).jpg|కుడి|thumb|కృష్ణుడు గోపికలతో నృత్యం చేస్తున్నాడు. ]] ''''''గోపినాథుడు'''''' (సంస్కృతం: गोपीनाथ, రోమనైజ్డ్: Gopīnātha) లేదా గోపీనాథ<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=qnWxEAAAQBAJ&dq=Gop%C4%ABn%C4%81tha+Krsna&pg=PA206|title=Forms of Krishna: Collected Essays on Vaishnava Murtis|last=Rosen|first=Steven|date=2023-03-15|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1-6669-3027-6|pages=206|language=en}}</ref> అనేది హిందూ దేవుడు కృష్ణుడి రూపం. కృష్ణుడి ప్రాథమిక పేర్లలో ఇది కూడా ఒకటి, అంటే, "ఆవుల కాపరుల ప్రభువు"<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=7WfXAAAAMAAJ&q=gopinatha+name+krishna|title=Hare Krishna and the Counterculture|last=Judah|first=J. Stillson|date=1974|publisher=Wiley|isbn=978-0-471-45200-3|pages=229|language=en}}</ref> గోపినాథ్ [[బ్రజ్]] (వ్రజా) ప్రాంతంలోని గోపికలతో సంబంధం కలిగి ఉన్నాడు. గోపికలు నిస్వార్థ [[భక్తి]] (దేవునికి భక్తి, ప్రేమ, ఆరాధనతో అతని చుట్టూ గుమిగూడేవారు) చిహ్నంగా భావిస్తారు. గోపులు, కృష్ణుడి మధ్య సంబంధం [[హరివంశ పర్వము|హరివంశ]], [[మహాభాగవతం|భాగవత పురాణం]], [[గీత గోవిందం|గీత గోవింద]] వంటి గ్రంథాలలో వివరించబడింది.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zrk0AwAAQBAJ&dq=Krishna+protector+of+gopis&pg=PT513|title=Hinduism: An Alphabetical Guide|last=Dalal|first=Roshen|date=2014-04-18|publisher=Penguin UK|isbn=978-81-8475-277-9|pages=513|language=en}}</ref> == అర్థాలు == గోపినాథ్ అనే పేరు సంస్కృత సమ్మేళనం.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=qnWxEAAAQBAJ|title=Forms of Krishna: Collected Essays on Vaishnava Murtis|last=Rosen|first=Steven|date=2023-03-15|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1-6669-3027-6|pages=223|language=en}}</ref> సాధారణంగా, గోపినాథ్ అనేది "గోపీలకు ప్రభువు (లేదా రక్షకుడు) " అని అర్ధం వచ్చే తత్పురుష సమ్మేళనం అని అర్థం. ఈ పేరు యొక్క గౌడియా వివరణ ఏమిటంటే, గోపినాథ్ అనేది బాహువ్రిహి సమ్మేళనం, దీని అర్థం "గోపీలు యజమానులు అయిన కృష్ణుడు". == దేవాలయాలు == అనేక కృష్ణ దేవాలయాలలో కృష్ణుడిని గోపినాథుడిగా పూజిస్తారు. గోపినాథ్ యొక్క చారిత్రక దేవాలయాలలో ఇవి ఉన్నాయిః * శ్రీ శ్రీ రాధా గోపీనాథ్ ఆలయం, జైపూర్[[జైపూర్|r]]<ref>{{Cite web|title=Gopinath, JAIPUR, RADHAGOPINATH, RADHA GOPINATH, Madhu Pandit, Official Site Of The 5,000 Years Old Rich Heritage, GOPI NATHJI, Pink City Of India, KRISHNA, RADHA KRISHNA, RADHEY GOPINATH|url=https://gopinathji.net/|access-date=2023-06-21|website=gopinathji.net}}</ref> * శ్రీ శ్రీ రాధా గోపీనాథ్ ఆలయం, [[వ్రిందావన్|బృందావన్]]<ref>{{Cite web|title=Radha Gopinath Temple, Vrindavan|url=https://mathura.nic.in/radha-gopinath-mandir/|website=mathura.nic.in}}</ref> * గోపీనాథ్ దేవ్ ఆలయం, గుజరాత్ * శ్రీ శ్రీ గోపీనాథ్ జియు దేవాలయం రఘుబతి, పశ్చిమ బెంగాల్ * శ్రీ శ్రీ గోపీనాథ్ జియు దేవాలయం, గోపీనాథ్‌పూర్, అక్కెల్‌పూర్, జాయ్‌పుర్‌హాట్, బంగ్లాదేశ్. == ఇవి కూడా చూడండి == * అచ్యుత * గోపాల * గోవింద * కేశవ * మాధవ * రాధా రమణ * వాసుదేవ == మూలాలు == {{Reflist}}{{కృష్ణుడు}} 0dsftmu2nhqsy2zs03enx22sh8igvao 4942960 4942959 2026-08-24T09:46:55Z K.Venkataramana 27319 [[వర్గం:శ్రీకృష్ణుడు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4942960 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Krishna_dancing_atop_a_stool,_attended_by_two_gopis._(6125100924).jpg|కుడి|thumb|కృష్ణుడు గోపికలతో నృత్యం చేస్తున్నాడు. ]] ''''''గోపినాథుడు'''''' (సంస్కృతం: गोपीनाथ, రోమనైజ్డ్: Gopīnātha) లేదా గోపీనాథ<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=qnWxEAAAQBAJ&dq=Gop%C4%ABn%C4%81tha+Krsna&pg=PA206|title=Forms of Krishna: Collected Essays on Vaishnava Murtis|last=Rosen|first=Steven|date=2023-03-15|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1-6669-3027-6|pages=206|language=en}}</ref> అనేది హిందూ దేవుడు కృష్ణుడి రూపం. కృష్ణుడి ప్రాథమిక పేర్లలో ఇది కూడా ఒకటి, అంటే, "ఆవుల కాపరుల ప్రభువు"<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=7WfXAAAAMAAJ&q=gopinatha+name+krishna|title=Hare Krishna and the Counterculture|last=Judah|first=J. Stillson|date=1974|publisher=Wiley|isbn=978-0-471-45200-3|pages=229|language=en}}</ref> గోపినాథ్ [[బ్రజ్]] (వ్రజా) ప్రాంతంలోని గోపికలతో సంబంధం కలిగి ఉన్నాడు. గోపికలు నిస్వార్థ [[భక్తి]] (దేవునికి భక్తి, ప్రేమ, ఆరాధనతో అతని చుట్టూ గుమిగూడేవారు) చిహ్నంగా భావిస్తారు. గోపులు, కృష్ణుడి మధ్య సంబంధం [[హరివంశ పర్వము|హరివంశ]], [[మహాభాగవతం|భాగవత పురాణం]], [[గీత గోవిందం|గీత గోవింద]] వంటి గ్రంథాలలో వివరించబడింది.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zrk0AwAAQBAJ&dq=Krishna+protector+of+gopis&pg=PT513|title=Hinduism: An Alphabetical Guide|last=Dalal|first=Roshen|date=2014-04-18|publisher=Penguin UK|isbn=978-81-8475-277-9|pages=513|language=en}}</ref> == అర్థాలు == గోపినాథ్ అనే పేరు సంస్కృత సమ్మేళనం.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=qnWxEAAAQBAJ|title=Forms of Krishna: Collected Essays on Vaishnava Murtis|last=Rosen|first=Steven|date=2023-03-15|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1-6669-3027-6|pages=223|language=en}}</ref> సాధారణంగా, గోపినాథ్ అనేది "గోపీలకు ప్రభువు (లేదా రక్షకుడు) " అని అర్ధం వచ్చే తత్పురుష సమ్మేళనం అని అర్థం. ఈ పేరు యొక్క గౌడియా వివరణ ఏమిటంటే, గోపినాథ్ అనేది బాహువ్రిహి సమ్మేళనం, దీని అర్థం "గోపీలు యజమానులు అయిన కృష్ణుడు". == దేవాలయాలు == అనేక కృష్ణ దేవాలయాలలో కృష్ణుడిని గోపినాథుడిగా పూజిస్తారు. గోపినాథ్ యొక్క చారిత్రక దేవాలయాలలో ఇవి ఉన్నాయిః * శ్రీ శ్రీ రాధా గోపీనాథ్ ఆలయం, జైపూర్[[జైపూర్|r]]<ref>{{Cite web|title=Gopinath, JAIPUR, RADHAGOPINATH, RADHA GOPINATH, Madhu Pandit, Official Site Of The 5,000 Years Old Rich Heritage, GOPI NATHJI, Pink City Of India, KRISHNA, RADHA KRISHNA, RADHEY GOPINATH|url=https://gopinathji.net/|access-date=2023-06-21|website=gopinathji.net}}</ref> * శ్రీ శ్రీ రాధా గోపీనాథ్ ఆలయం, [[వ్రిందావన్|బృందావన్]]<ref>{{Cite web|title=Radha Gopinath Temple, Vrindavan|url=https://mathura.nic.in/radha-gopinath-mandir/|website=mathura.nic.in}}</ref> * గోపీనాథ్ దేవ్ ఆలయం, గుజరాత్ * శ్రీ శ్రీ గోపీనాథ్ జియు దేవాలయం రఘుబతి, పశ్చిమ బెంగాల్ * శ్రీ శ్రీ గోపీనాథ్ జియు దేవాలయం, గోపీనాథ్‌పూర్, అక్కెల్‌పూర్, జాయ్‌పుర్‌హాట్, బంగ్లాదేశ్. == ఇవి కూడా చూడండి == * అచ్యుత * గోపాల * గోవింద * కేశవ * మాధవ * రాధా రమణ * వాసుదేవ == మూలాలు == {{Reflist}}{{కృష్ణుడు}} [[వర్గం:శ్రీకృష్ణుడు]] 1ugkzvmbyszoocze9zc7xm1cncv15lf 4942964 4942960 2026-08-24T09:55:57Z K.Venkataramana 27319 K.Venkataramana, పేజీ [[గోపినాథుడు]] ను [[గోపీనాథుడు]] కు దారిమార్పు లేకుండా తరలించారు 4942960 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Krishna_dancing_atop_a_stool,_attended_by_two_gopis._(6125100924).jpg|కుడి|thumb|కృష్ణుడు గోపికలతో నృత్యం చేస్తున్నాడు. ]] ''''''గోపినాథుడు'''''' (సంస్కృతం: गोपीनाथ, రోమనైజ్డ్: Gopīnātha) లేదా గోపీనాథ<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=qnWxEAAAQBAJ&dq=Gop%C4%ABn%C4%81tha+Krsna&pg=PA206|title=Forms of Krishna: Collected Essays on Vaishnava Murtis|last=Rosen|first=Steven|date=2023-03-15|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1-6669-3027-6|pages=206|language=en}}</ref> అనేది హిందూ దేవుడు కృష్ణుడి రూపం. కృష్ణుడి ప్రాథమిక పేర్లలో ఇది కూడా ఒకటి, అంటే, "ఆవుల కాపరుల ప్రభువు"<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=7WfXAAAAMAAJ&q=gopinatha+name+krishna|title=Hare Krishna and the Counterculture|last=Judah|first=J. Stillson|date=1974|publisher=Wiley|isbn=978-0-471-45200-3|pages=229|language=en}}</ref> గోపినాథ్ [[బ్రజ్]] (వ్రజా) ప్రాంతంలోని గోపికలతో సంబంధం కలిగి ఉన్నాడు. గోపికలు నిస్వార్థ [[భక్తి]] (దేవునికి భక్తి, ప్రేమ, ఆరాధనతో అతని చుట్టూ గుమిగూడేవారు) చిహ్నంగా భావిస్తారు. గోపులు, కృష్ణుడి మధ్య సంబంధం [[హరివంశ పర్వము|హరివంశ]], [[మహాభాగవతం|భాగవత పురాణం]], [[గీత గోవిందం|గీత గోవింద]] వంటి గ్రంథాలలో వివరించబడింది.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zrk0AwAAQBAJ&dq=Krishna+protector+of+gopis&pg=PT513|title=Hinduism: An Alphabetical Guide|last=Dalal|first=Roshen|date=2014-04-18|publisher=Penguin UK|isbn=978-81-8475-277-9|pages=513|language=en}}</ref> == అర్థాలు == గోపినాథ్ అనే పేరు సంస్కృత సమ్మేళనం.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=qnWxEAAAQBAJ|title=Forms of Krishna: Collected Essays on Vaishnava Murtis|last=Rosen|first=Steven|date=2023-03-15|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1-6669-3027-6|pages=223|language=en}}</ref> సాధారణంగా, గోపినాథ్ అనేది "గోపీలకు ప్రభువు (లేదా రక్షకుడు) " అని అర్ధం వచ్చే తత్పురుష సమ్మేళనం అని అర్థం. ఈ పేరు యొక్క గౌడియా వివరణ ఏమిటంటే, గోపినాథ్ అనేది బాహువ్రిహి సమ్మేళనం, దీని అర్థం "గోపీలు యజమానులు అయిన కృష్ణుడు". == దేవాలయాలు == అనేక కృష్ణ దేవాలయాలలో కృష్ణుడిని గోపినాథుడిగా పూజిస్తారు. గోపినాథ్ యొక్క చారిత్రక దేవాలయాలలో ఇవి ఉన్నాయిః * శ్రీ శ్రీ రాధా గోపీనాథ్ ఆలయం, జైపూర్[[జైపూర్|r]]<ref>{{Cite web|title=Gopinath, JAIPUR, RADHAGOPINATH, RADHA GOPINATH, Madhu Pandit, Official Site Of The 5,000 Years Old Rich Heritage, GOPI NATHJI, Pink City Of India, KRISHNA, RADHA KRISHNA, RADHEY GOPINATH|url=https://gopinathji.net/|access-date=2023-06-21|website=gopinathji.net}}</ref> * శ్రీ శ్రీ రాధా గోపీనాథ్ ఆలయం, [[వ్రిందావన్|బృందావన్]]<ref>{{Cite web|title=Radha Gopinath Temple, Vrindavan|url=https://mathura.nic.in/radha-gopinath-mandir/|website=mathura.nic.in}}</ref> * గోపీనాథ్ దేవ్ ఆలయం, గుజరాత్ * శ్రీ శ్రీ గోపీనాథ్ జియు దేవాలయం రఘుబతి, పశ్చిమ బెంగాల్ * శ్రీ శ్రీ గోపీనాథ్ జియు దేవాలయం, గోపీనాథ్‌పూర్, అక్కెల్‌పూర్, జాయ్‌పుర్‌హాట్, బంగ్లాదేశ్. == ఇవి కూడా చూడండి == * అచ్యుత * గోపాల * గోవింద * కేశవ * మాధవ * రాధా రమణ * వాసుదేవ == మూలాలు == {{Reflist}}{{కృష్ణుడు}} [[వర్గం:శ్రీకృష్ణుడు]] 1ugkzvmbyszoocze9zc7xm1cncv15lf 0 507693 4942961 2026-08-24T09:53:10Z K.Venkataramana 27319 "[[:en:Special:Redirect/revision/1340782287|Govinda]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4942961 wikitext text/x-wiki {{Multiple image | direction = horizontal | width1 = 150 | width2 = 155 | footer = చారిత్రక గోవింద దేవ్ జీ ఆలయంలో తన సహచరి రాధతో కలిసి గోవిందునిగా పూజలందుకుంటున్న కృష్ణుడు (ఎడమవైపు); 'కృష్ణుడు, గోపాలురు', సుమారు 1800 నాటిది, విక్టోరియా అండ్ ఆల్బర్ట్ మ్యూజియం (కుడివైపు). | image1 = Govind dev ji.jpg | image2 = Krsna and the Cowherds.jpg }} '''గోవింద''' (సంస్కృతం: गोविन्द, అర్థం: "పశువులను కాపాడేవాడు" లేదా "గోవుల రక్షకుడు") అనేది విష్ణువుకు, కృష్ణుడి వంటి ఆయన అవతారాలకు ఉన్న ఒక విశేషణ నామం. విష్ణు సహస్రనామంలో ఈ పేరు విష్ణువు యొక్క 187వ, 539వ నామంగా కనిపిస్తుంది. గోవుల కాపరిగా కృష్ణుడు తన బాల్యంలో చేసిన కార్యకలాపాలకు సూచికగా, ఈ పేరుతో ఆయనను తరచుగా సంబోధిస్తుంటారు..<ref>{{Cite web|last=www.wisdomlib.org|date=2011-12-19|title=Govinda, Go-vinda, Govimda: 33 definitions|url=https://www.wisdomlib.org/definition/govinda|access-date=2022-08-02|website=www.wisdomlib.org|language=en}}</ref> ఈ పేరు ''[[విష్ణు సహస్రనామ స్తోత్రము|విష్ణు సహస్రనామ]]'' విష్ణువు యొక్క 187వ, 539వ పేరుగా కనిపిస్తుంది. ఈ పేరు కూడా కృష్ణను ఉద్దేశించి ప్రముఖంగా సంబోధించబడింది, ఇది పశువుల కాపరుడిగా ఆయన యవ్వన కార్యకలాపాలను సూచిస్తుంది. == వ్యుత్పత్తి శాస్త్రం == గోవిందాను నేరుగా "ఆవుల రక్షకుడు" అని అనువదించవచ్చు. అంతేకాకుండా, "గోవింద" అనే పదానికి "గోవు" అంటే ''ఇంద్రియాలు'' అని అర్థం. అందువల్ల గోవింద అంటే ఇంద్రియాల లేదా ఇంద్రియాల సర్వవ్యాప్త, సర్వవ్యాప్త పాలకుడు అని అర్థం. 'గోవు' అంటే '[[చతుర్వేదాలు|వేదాలు]]' అని కూడా అర్థం. అందువల్ల వేదాల ద్వారా తెలుసుకోగల సర్వోన్నతుడైన వ్యక్తి గోవిందుడు. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=LVQCgfEBSYYC&pg=PT10|title=Bhaja Govindam: Charpat Panjarika Stotram|date=20 August 2009|publisher=Pustak Mahal|isbn=9788122310740|page=10}}</ref> == వివరణలు == [[దస్త్రం:Sri_Sri_Radha_Govindji.jpg|thumb|[[అహ్మదాబాద్]] శ్రీ శ్రీ రాధా గోవింద్ ఆలయంలో గోవిందుడిగా కృష్ణుడు]] ''గోవింద'' అనేది కృష్ణుడి పేరు, [[విష్ణు సహస్రనామ స్తోత్రము|విష్ణు సహస్రనామ]] విష్ణువు యొక్క 187వ, 539వ పేరుగా కూడా కనిపిస్తుంది, విష్ణువు యొక్క 1,000 పేర్లు. స్వామి తపస్యానంద అనువదించిన ''విష్ణు సహస్రనామ'' [[ఆది శంకరాచార్యులు|ఆది శంకర]] వ్యాఖ్యానం ప్రకారం, గోవిందకు నాలుగు అర్థాలు ఉన్నాయిః # కృష్ణుడు ప్రపంచమంతటికీ వ్యాపించి, వారికి శక్తిని అందిస్తున్నందున ఋషులు కృష్ణుడిని "గోవింద" అని పిలుస్తారు. # ''[[మహాభారతం]]'' [[శాంతి పర్వము|శాంతి పర్వ]] ప్రకారం, విష్ణువు పాతాళలోకంలో మునిగిపోయిన భూమిని పునరుద్ధరించాడు, కాబట్టి దేవతలందరూ ఆయనను గోవింద (భూమి రక్షకుడు) గా ప్రశంసించారు. # ప్రత్యామ్నాయంగా, దీని అర్థం "వేద పదాల ద్వారా మాత్రమే తెలిసినవాడు". # [[హరివంశ పర్వము|హరివంశ]], కృష్ణుడు ఆవుల పట్ల ప్రేమగల నాయకత్వాన్ని పొందినందుకు [[ఇంద్రుడు]] కృష్ణుడిని ప్రశంసించాడు, కృష్ణుడిని పశువుల కాపరుడిగా చూసుకునేవాడు, "కాబట్టి పురుషులు కూడా అతన్ని గోవిందుడిగా ప్రశంసిస్తారు" అని చెప్పాడు. బ్రహ్మ సంహిత, కృష్ణుడిని గోవిందుడిగా ప్రశంసించారు, అతను శాశ్వతమైనవాడు, అన్ని జీవులకు మూలం.<ref>{{Cite book|url=http://archive.org/details/sri-brahma-samhita-bhakti-siddhanta-sarasvati|title=Sri Brahma Samhita Bhakti Siddhanta Sarasvati|last=Bhakti Siddhanta Sarasvati}}</ref> మహర్షి మహేష్ యోగి, భగవద్గీతపై తన వ్యాఖ్యానంలో, గోవింద అంటే "ఇంద్రియాలకు అధిపతి" అని పేర్కొన్నాడు. == ప్రార్థనలు == ఆది శంకర రచించిన "మోహ ముద్గర" అనే 8వ శతాబ్దపు హిందూ భక్తి రచన సారాంశం ఇలా ఉందిః "ఎవరైనా గోవిందాను పూజిస్తే, ఈ గొప్ప జననం, మరణం యొక్క మహాసముద్రాన్ని సులభంగా దాటవచ్చు".విష్ణువు లేదా కృష్ణుడిని ఆరాధించడం విశ్వాసులను [[పునర్జన్మ]] చక్రం (''సంసారం'') నుండి బయటకు నెట్టి, గోవింద (విష్ణు) నివసించే 'ఈ భౌతిక ప్రపంచానికి మించిన అత్యున్నత నివాసం' అయిన [[వైకుంఠం]] శాశ్వతమైన ఆనందకరమైన జీవితానికి దారితీస్తుందనే నమ్మకాన్ని ఇది సూచిస్తుంది. ఈ రచన విష్ణువు పట్ల అంతర్గత భక్తి యొక్క విలువను వ్యక్తపరుస్తుంది. == ఇవి కూడా చూడండి == * అచ్యుత * గోపాల * గోపినాథ్ * కేశవ * మాధవ * రాధా రమణ * వాసుదేవ * గోవింద (కుల షేకర్ పాట) * ఫల్గుణు మాసం (గోవింద పాలించిన ఈ గోవింద అసలు గోవింద నుండి భిన్నంగా ఉంటుంది, ఎందుకంటే అతను మహారాజా [[నందుడు|నంద]] కుమారుడు కాదు) * గోవింద జయ జయ ఒక భారతీయ భక్తి శ్లోకం లేదా పాట == మూలాలు == {{Reflist}} == గమనికలు == * {{Cite paper|title=A Revolution in {{IAST|Kṛṣṇaism}}: The Cult of Gopāla|date=May 1986|last=Hein|first=Norvin}} * [http://www.krishna.com/node/118 గోవింద ఎవరు (కృష్ణం)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110521013242/http://www.krishna.com/node/118|date=2011-05-21}} * [https://www.youtube.com/watch?v=qwNe-2n8baY గోవిందాను వివరించే పవిత్ర హిందీ శ్లోకాలు] 24hnrviuod221zti7013pab38f4ekoq 4942962 4942961 2026-08-24T09:53:40Z K.Venkataramana 27319 [[వర్గం:శ్రీకృష్ణుడు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4942962 wikitext text/x-wiki {{Multiple image | direction = horizontal | width1 = 150 | width2 = 155 | footer = చారిత్రక గోవింద దేవ్ జీ ఆలయంలో తన సహచరి రాధతో కలిసి గోవిందునిగా పూజలందుకుంటున్న కృష్ణుడు (ఎడమవైపు); 'కృష్ణుడు, గోపాలురు', సుమారు 1800 నాటిది, విక్టోరియా అండ్ ఆల్బర్ట్ మ్యూజియం (కుడివైపు). | image1 = Govind dev ji.jpg | image2 = Krsna and the Cowherds.jpg }} '''గోవింద''' (సంస్కృతం: गोविन्द, అర్థం: "పశువులను కాపాడేవాడు" లేదా "గోవుల రక్షకుడు") అనేది విష్ణువుకు, కృష్ణుడి వంటి ఆయన అవతారాలకు ఉన్న ఒక విశేషణ నామం. విష్ణు సహస్రనామంలో ఈ పేరు విష్ణువు యొక్క 187వ, 539వ నామంగా కనిపిస్తుంది. గోవుల కాపరిగా కృష్ణుడు తన బాల్యంలో చేసిన కార్యకలాపాలకు సూచికగా, ఈ పేరుతో ఆయనను తరచుగా సంబోధిస్తుంటారు..<ref>{{Cite web|last=www.wisdomlib.org|date=2011-12-19|title=Govinda, Go-vinda, Govimda: 33 definitions|url=https://www.wisdomlib.org/definition/govinda|access-date=2022-08-02|website=www.wisdomlib.org|language=en}}</ref> ఈ పేరు ''[[విష్ణు సహస్రనామ స్తోత్రము|విష్ణు సహస్రనామ]]'' విష్ణువు యొక్క 187వ, 539వ పేరుగా కనిపిస్తుంది. ఈ పేరు కూడా కృష్ణను ఉద్దేశించి ప్రముఖంగా సంబోధించబడింది, ఇది పశువుల కాపరుడిగా ఆయన యవ్వన కార్యకలాపాలను సూచిస్తుంది. == వ్యుత్పత్తి శాస్త్రం == గోవిందాను నేరుగా "ఆవుల రక్షకుడు" అని అనువదించవచ్చు. అంతేకాకుండా, "గోవింద" అనే పదానికి "గోవు" అంటే ''ఇంద్రియాలు'' అని అర్థం. అందువల్ల గోవింద అంటే ఇంద్రియాల లేదా ఇంద్రియాల సర్వవ్యాప్త, సర్వవ్యాప్త పాలకుడు అని అర్థం. 'గోవు' అంటే '[[చతుర్వేదాలు|వేదాలు]]' అని కూడా అర్థం. అందువల్ల వేదాల ద్వారా తెలుసుకోగల సర్వోన్నతుడైన వ్యక్తి గోవిందుడు. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=LVQCgfEBSYYC&pg=PT10|title=Bhaja Govindam: Charpat Panjarika Stotram|date=20 August 2009|publisher=Pustak Mahal|isbn=9788122310740|page=10}}</ref> == వివరణలు == [[దస్త్రం:Sri_Sri_Radha_Govindji.jpg|thumb|[[అహ్మదాబాద్]] శ్రీ శ్రీ రాధా గోవింద్ ఆలయంలో గోవిందుడిగా కృష్ణుడు]] ''గోవింద'' అనేది కృష్ణుడి పేరు, [[విష్ణు సహస్రనామ స్తోత్రము|విష్ణు సహస్రనామ]] విష్ణువు యొక్క 187వ, 539వ పేరుగా కూడా కనిపిస్తుంది, విష్ణువు యొక్క 1,000 పేర్లు. స్వామి తపస్యానంద అనువదించిన ''విష్ణు సహస్రనామ'' [[ఆది శంకరాచార్యులు|ఆది శంకర]] వ్యాఖ్యానం ప్రకారం, గోవిందకు నాలుగు అర్థాలు ఉన్నాయిః # కృష్ణుడు ప్రపంచమంతటికీ వ్యాపించి, వారికి శక్తిని అందిస్తున్నందున ఋషులు కృష్ణుడిని "గోవింద" అని పిలుస్తారు. # ''[[మహాభారతం]]'' [[శాంతి పర్వము|శాంతి పర్వ]] ప్రకారం, విష్ణువు పాతాళలోకంలో మునిగిపోయిన భూమిని పునరుద్ధరించాడు, కాబట్టి దేవతలందరూ ఆయనను గోవింద (భూమి రక్షకుడు) గా ప్రశంసించారు. # ప్రత్యామ్నాయంగా, దీని అర్థం "వేద పదాల ద్వారా మాత్రమే తెలిసినవాడు". # [[హరివంశ పర్వము|హరివంశ]], కృష్ణుడు ఆవుల పట్ల ప్రేమగల నాయకత్వాన్ని పొందినందుకు [[ఇంద్రుడు]] కృష్ణుడిని ప్రశంసించాడు, కృష్ణుడిని పశువుల కాపరుడిగా చూసుకునేవాడు, "కాబట్టి పురుషులు కూడా అతన్ని గోవిందుడిగా ప్రశంసిస్తారు" అని చెప్పాడు. బ్రహ్మ సంహిత, కృష్ణుడిని గోవిందుడిగా ప్రశంసించారు, అతను శాశ్వతమైనవాడు, అన్ని జీవులకు మూలం.<ref>{{Cite book|url=http://archive.org/details/sri-brahma-samhita-bhakti-siddhanta-sarasvati|title=Sri Brahma Samhita Bhakti Siddhanta Sarasvati|last=Bhakti Siddhanta Sarasvati}}</ref> మహర్షి మహేష్ యోగి, భగవద్గీతపై తన వ్యాఖ్యానంలో, గోవింద అంటే "ఇంద్రియాలకు అధిపతి" అని పేర్కొన్నాడు. == ప్రార్థనలు == ఆది శంకర రచించిన "మోహ ముద్గర" అనే 8వ శతాబ్దపు హిందూ భక్తి రచన సారాంశం ఇలా ఉందిః "ఎవరైనా గోవిందాను పూజిస్తే, ఈ గొప్ప జననం, మరణం యొక్క మహాసముద్రాన్ని సులభంగా దాటవచ్చు".విష్ణువు లేదా కృష్ణుడిని ఆరాధించడం విశ్వాసులను [[పునర్జన్మ]] చక్రం (''సంసారం'') నుండి బయటకు నెట్టి, గోవింద (విష్ణు) నివసించే 'ఈ భౌతిక ప్రపంచానికి మించిన అత్యున్నత నివాసం' అయిన [[వైకుంఠం]] శాశ్వతమైన ఆనందకరమైన జీవితానికి దారితీస్తుందనే నమ్మకాన్ని ఇది సూచిస్తుంది. ఈ రచన విష్ణువు పట్ల అంతర్గత భక్తి యొక్క విలువను వ్యక్తపరుస్తుంది. == ఇవి కూడా చూడండి == * అచ్యుత * గోపాల * గోపినాథ్ * కేశవ * మాధవ * రాధా రమణ * వాసుదేవ * గోవింద (కుల షేకర్ పాట) * ఫల్గుణు మాసం (గోవింద పాలించిన ఈ గోవింద అసలు గోవింద నుండి భిన్నంగా ఉంటుంది, ఎందుకంటే అతను మహారాజా [[నందుడు|నంద]] కుమారుడు కాదు) * గోవింద జయ జయ ఒక భారతీయ భక్తి శ్లోకం లేదా పాట == మూలాలు == {{Reflist}} == గమనికలు == * {{Cite paper|title=A Revolution in {{IAST|Kṛṣṇaism}}: The Cult of Gopāla|date=May 1986|last=Hein|first=Norvin}} * [http://www.krishna.com/node/118 గోవింద ఎవరు (కృష్ణం)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110521013242/http://www.krishna.com/node/118|date=2011-05-21}} * [https://www.youtube.com/watch?v=qwNe-2n8baY గోవిందాను వివరించే పవిత్ర హిందీ శ్లోకాలు] [[వర్గం:శ్రీకృష్ణుడు]] nl5d5glsguulkyqw0bupqyqc1tlmjbk 0 507694 4942965 2026-08-24T10:00:11Z K.Venkataramana 27319 [[WP:AES|←]]Created page with '[[File:Madana Mohana temple of Bishnupur in Bankura district 30.jpg|thumb|బిష్ణుపూర్‌లోని మదన మోహన ఆలయంలో తన సహచరి [[రాధ]]తో కృష్ణుని మదన మోహన [[మూర్తి]]]] File:Krishna's Dance of Delight (Rasa Lila) LACMA M.75.66.jpg|thumb|గోపికలతో చుట్టుముట్టబడిన కృష్ణుని ''రాసలీ...' 4942965 wikitext text/x-wiki [[File:Madana Mohana temple of Bishnupur in Bankura district 30.jpg|thumb|బిష్ణుపూర్‌లోని మదన మోహన ఆలయంలో తన సహచరి [[రాధ]]తో కృష్ణుని మదన మోహన [[మూర్తి]]]] [[File:Krishna's Dance of Delight (Rasa Lila) LACMA M.75.66.jpg|thumb|గోపికలతో చుట్టుముట్టబడిన కృష్ణుని ''రాసలీల'']] '''మదనమోహనుడు''' ({{Langx|sa|मदनमोहन|translit=Madanamohana}}) [[హిందూమతం|హిందూ]] దైవం అయిన [[కృష్ణుడు|కృష్ణుని]] విశేషణం.<ref>{{Cite book |last=Dalal |first=Roshen |url=https://books.google.com/books?id=zrk0AwAAQBAJ&dq=madana+mohana+Krishna&pg=PT317 |title=Hinduism: An Alphabetical Guide |date=2014-04-18 |publisher=Penguin UK |isbn=978-81-8475-277-9 |pages=317 |language=en}}</ref> దీనికి “ప్రేమదేవుడైన ''[[కామదేవుడు|మదనుడు]]''ను కూడా తన ఆకర్షణ (''మోహన'')తో మోహింపజేసేవాడు” అని అర్థం. ''[[రాసలీల]]'' కథనం ద్వారా భక్తులకు దైవం పట్ల ఉండే శక్తిమంతమైన ఆకర్షణను ఈ విశేషణం వివరిస్తుంది. ఈ కథలో [[వ్రజ]] ప్రాంతంలోని [[గోపిక]]లు తమ కర్తవ్యాలన్నింటినీ విడిచిపెట్టి కృష్ణుని పిలుపునకు స్పందిస్తారు.<ref>{{Cite book |last=Goswami |first=Tamal Krishna |url=https://books.google.com/books?id=IcsWDAAAQBAJ&dq=madana-mohana+god+of+love&pg=PA214 |title=A Living Theology of Krishna Bhakti: Essential Teachings of A. C. Bhaktivedanta Swami Prabhupada |date=2012-07-26 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-979663-2 |pages=214 |language=en}}</ref> [[గౌడీయ వైష్ణవం|గౌడీయ]] సంప్రదాయానికి చెందిన [[సనాతన గోస్వామి]] [[బృందావనం]]లో పూజించిన దైవ రూపంతో కూడా ఈ విశేషణం ముడిపడి ఉంది.<ref>{{Cite book |last=Valpey |first=Kenneth Russell |url=https://books.google.com/books?id=m3G-8RZVLJIC&pg=PT50 |title=Attending Krishna's Image: Chaitanya Vaishnava Murti-seva as Devotional Truth |date=2006-04-18 |publisher=Routledge |isbn=978-1-134-17545-1 |pages=50 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Holdrege |first=Barbara A. |url=https://books.google.com/books?id=_tBgCgAAQBAJ&dq=madana-mohana+god+of+love&pg=PT271 |title=Bhakti and Embodiment: Fashioning Divine Bodies and Devotional Bodies in Krsna Bhakti |date=2015-08-14 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-66909-8 |pages=271 |language=en}}</ref> ==ఇవి కూడా చూడండి== * [[కేశవుడు]] * [[గోవింద|గోవిందుడు]] * [[గోపాల కృష్ణుడు]] ==మూలాలు== {{reflist}} {{Authority control}} [[Category:కృష్ణుని రూపాలు]] jkv0exvnw2na8313w2kfkwg24xoa18x 0 507695 4942969 2026-08-24T10:11:14Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox protected area | name = కార్మెలియుక్ పోడిల్లియా | alt_name = «Кармелюкове Поділля» | iucn_category = II | image = Ландшафти НПП "Кармелюкове Поділля".JPG | image_caption = కర్మెలియుక్ పోడిల్లియాలో ప్రకృతి దృశ్యం | pushpin_map = | pushpin_relief = yes | map_caption = Location of Park...' 4942969 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name = కార్మెలియుక్ పోడిల్లియా | alt_name = «Кармелюкове Поділля» | iucn_category = II | image = Ландшафти НПП "Кармелюкове Поділля".JPG | image_caption = కర్మెలియుక్ పోడిల్లియాలో ప్రకృతి దృశ్యం | pushpin_map = | pushpin_relief = yes | map_caption = Location of Park | location = విన్నిట్సియా ఒబ్లాస్ట్, ఉక్రెయిన్ | nearest_city = ట్రోస్టియానెట్స్ & చెచెల్నిక్ | coordinates = {{coord|48.3992|N|29.2603|E|source:wikidata-and-enwiki-cat-tree_region:UA|display=inline,title}} | area = 16,518 హెక్టార్లు (165.18 కిమీ 2; 63.78 మైమీ 2) | established = 2009 | visitation_num = | visitation_year = | website = http://karmelukove.com/ | governing_body = }} కర్మెలిక్స్ పోడిల్లియా నేషనల్ నేచర్ పార్క్ ([[ఉక్రెయిన్]] натиональний природния парк "Кармелукове подиля") అనేది నైరుతి ఉక్రెయిన్లోని ఉక్రేనియన్ షీల్డ్ అటవీ దక్షిణ వాలులలో ఉన్న ఒక [[జాతీయ ఉద్యానవనం]]. ఇది ఉక్రెయిన్‌లోని విన్నిట్సియా ఒబ్లాస్ట్లోని ట్రోస్టియానెట్స్, చెచెల్నిక్ చుట్టూ, చారిత్రాత్మక పోడోలియా ఆగ్నేయ భాగంలో ఉంది.<ref name="parksite1">{{Cite web|title=Karmeliukove Podillia|url=http://pzf.menr.gov.ua/%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D1%8E%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B5-%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BB%D1%8F-%D0%BD%D0%BF%D0%BF.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20161227000547/http://pzf.menr.gov.ua/%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D1%8E%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B5-%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BB%D1%8F-%D0%BD%D0%BF%D0%BF.html|archive-date=December 27, 2016|access-date=July 5, 2019|publisher=National Nature Fund of Ukraine|language=uk}}</ref> దీని వైశాల్యం 16518 హెక్టార్లు, ఇది 16 డిసెంబర్ 2009 న స్థాపించబడింది.<ref name="parksite">{{Cite web|title=Karmeliukove Podillia|url=http://karmelukove.com/|access-date=July 5, 2019|publisher=Official Park Website|language=uk}}</ref> ఈ పేరు ప్రాంతీయ జానపద వీరుడు ఉస్టిమ్ కర్మలిక్ నుండి వచ్చింది. == చరిత్ర == జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం డిసెంబర్ 16,2009 న ఉక్రెయిన్ అధ్యక్షుడు విక్టర్ యుష్చెంకో డిక్రీకి అనుగుణంగా సృష్టించబడింది, ముఖ్యమైన పర్యావరణ, శాస్త్రీయ, చారిత్రక, సాంస్కృతిక, సౌందర్య, వినోద, నివారణ విలువలను కలిగి ఉన్న దక్షిణ పోడిలియా ప్రత్యేకమైన సహజ, చారిత్రక-సాంస్కృతిక సముదాయాల పరిరక్షణ, పునరుద్ధరణ, స్థిరమైన ఉపయోగం కోసం. నేషనల్ నేచర్ పార్క్ లో కార్మెలియుక్ పొడిల్లియా రాష్ట్ర సంస్థ "చెచెల్నిట్స్కీ అటవీ" నుండి మినహాయించబడిన 16,518 హెక్టార్ల భూమిని కలిగి ఉన్న 2020,3 హెక్టార్ల ప్రభుత్వ యాజమాన్యంలోని భూమిని, నిరంతరం ఉపయోగంలో ఉన్న నేషనల్ నేచర్ పార్కును మంజూరు చేసింది, 3685,4 ఎకరాల భూమి మినహాయింపు లేకుండా, దాని కూర్పులో చేర్చబడింది. ఈ ఉద్యానవనంలో వివిధ రకాల మొక్కల అనుబంధాలు కనుగొనబడ్డాయి, వీటిలో హార్న్బీమ్, బీచ్ అనుబంధం, అలాగే క్వెర్కస్ ప్యూబెసెన్స్, ప్రాథమికంగా ఓక్ తో తయారైనవి ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|title=Quercetea pubescentis Doing Kraft ex Scamoni et Passarge 1959 Thermophilous oak forests|url=https://pladias.cz/en/vegetation/description/Quercetea%20pubescentis|access-date=6 March 2022|publisher=Pladias|language=English}}</ref><ref>{{Cite paper|title=Classification of forest vegetation of the national nature park 'Karmeliukove Podillya' (Vinnytsya region, Ukraine).|url=https://www.researchgate.net/publication/335871748_Classification_of_forest_vegetation_of_the_national_nature_park_Karmeliukove_Podillya_Vinnytsya_region_Ukraine}}</ref> == కూర్పు == జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనంలో ఉక్రేనియన్ ప్రకృతి పరిరక్షణ నిధి అనేక వస్తువులు కూడా ఉన్నాయి. * వృక్షశాస్త్ర "బ్రైటావ్స్కీ" (జాతీయ ప్రాముఖ్యత) * వృక్షశాస్త్ర సహజ స్మారక చిహ్నం " లోయ ఆఫ్ టెరెష్చుక్ " (జాతీయ ప్రాముఖ్యత) * వృక్షశాస్త్ర సహజ స్మారక చిహ్నం " రొమాష్కోవో " (జాతీయ ప్రాముఖ్యత) * ఇతరులు == గ్యాలరీ == <gallery> దస్త్రం:Karmelyukove_Podillya.png|పార్క్ లోగో దస్త్రం:Національний_природний_парк_«Кармелюкове_Поділля».jpg|ఇది పరిరక్షణ ప్రాంతం అని హెచ్చరిక సంకేతం </gallery> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రాంతాలు}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] 2t77f7am12gmyhg5mxfl1u7c5p5v2yf 0 507696 4942971 2026-08-24T10:14:30Z K.Venkataramana 27319 "[[:en:Special:Redirect/revision/1359326071|Lakshmipati Tirtha]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4942971 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Sri_Lakshmipathi_Teertharu.jpg|thumb|శ్రీరంగ క్షేత్రంలో లక్ష్మీపతి తీర్థ అంతిమ విశ్రాంతి సమాధి బృందావనం]] {{Infobox religious biography | name = శ్రీ లక్ష్మీపతి తీర్థ శ్రీపాదరు | image = | alt = | religion = హిందూ | order = సన్యాస | teacher = [[వ్యాసతీర్థ]] | philosophy = తత్వవేద | disciples = [[మాధవేంద్ర పూరి]] | successor = శ్రీ లక్ష్మీనారాయణ తీర్థ }} లక్ష్మీపతి తీర్థ (1420-1487) మాధవ సంప్రదాయానికి చెందిన [[వైష్ణవం|వైష్ణవ]] సాధువు. ఆయన ద్వైత తత్వవేత్త ప్రతిపాదకుడైన [[వ్యాసతీర్థ]] శిష్యుడు, దీక్ష చేసిన తరువాత ఆయనకు లక్ష్మీపతి తీర్థ అనే పేరు పెట్టారు.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fk8KAQAAMAAJ|title=The History & Literature of the Gaudiya Vaishnavas and Their Relation to Other Medieval Vaishnava Schools: Complete Work of Sambidānanda Dās|last=Dās|first=Sambidānanda|date=2007|publisher=Sree Gaudiya Math|pages=95|language=en}}</ref> [[శ్రీ పాద వల్లభాచార్యుడు|వల్లభాచార్య]], [[చైతన్య మహాప్రభు]] కాలంలో బ్రిజ్ ప్రాంతంలోని ముఖ్యమైన వైష్ణవులలో ఒకరైన [[మాధవేంద్ర పూరి]] బహుశా లక్ష్మీపతి తీర్థ చేత దీక్ష చేయబడి ఉండవచ్చు. లక్ష్మీపతి తీర్థకు [[నిత్యానంద]] ప్రభు [[గురువు|ఆధ్యాత్మిక గురువు]] కూడా పేరు పెట్టారు, అయితే ఇతర సంస్కరణల్లో [[మాధవేంద్ర పూరి]] తరచుగా ఈ బిరుదును ఇస్తారు. [[అంతర్జాతీయ కృష్ణ చైతన్య సంఘం|హరే కృష్ణ]] ఉద్యమం స్థాపకుడు, [[ఎ.సి. భక్తివేదాంత స్వామి ప్రభుపాద|ఎ. సి. భక్తివేదాంత స్వామి ప్రభుపాద]] చైతన్య చరితామృత తన వ్యాఖ్యానంలో (మధ్య-లీలా 8.128] "శ్రీ నిత్యానంద ప్రభువును ఏకదాంద [[సన్యాసాశ్రమం|సన్యాసి]] అయిన మాధవేంద్ర పూరి ప్రారంభించారు. ఇతరుల అభిప్రాయం ప్రకారం, అయితే, ఆయన లక్ష్మీపతి తీర్థ చేత ప్రారంభించబడ్డాడు". చైతన్య భగవానుడి బోధనలు అనే తన రచనలో, భక్తివేదాంత స్వామి రాశారు (అధ్యాయం 31:2) "అదేవిధంగా, లార్డ్ నిత్యానంద ప్రభు, శ్రీ అద్వైత ఆచార్య కూడా ఒక సన్యాసిని తమ ఆధ్యాత్మిక గురువుగా అంగీకరించారు, వారు లక్ష్మీపతి తీర్థ శిష్యుడు అయిన మాధవేంద్ర పూరి". చైతన్య భగవాను డి బోధన లు అనే తన రచ నలో , భక్తి వేదాంత స్వామి రాశా రు (అ ధ్యా యం 31 :2) "అదేవిధం గా, లార్డ్ నిత్యానంద ప్రభు, శ్రీ అద్వైత ఆచా ర్య కూడా ఒక చైతన్య భగవానుడి బోధనలు అనే తన రచనలో, భ క్తివేదాం త ద్వైత ఆచా ర్య కూ డా ఒక సన్యాసిని తమ ఆధ్యాత్మిక గురువుగా అంగీకరిం చా రు లక్ష్మీపతి తీర్థ శిష్యుడు అయిన మాధవేంద్ర పూరి".సన్యాసిని తమ ఆధ్యాత్మిక గురువుగా అంగీకరించారు, వారు లక్ష్మీపతి తీర్థ శిష్యుడు అయిన మాధవేంద్ర పూరి". == మూలాలు == {{Reflist}} 4gq89rn0fxr866u36gn79e8tvw7nob5 4942972 4942971 2026-08-24T10:14:46Z K.Venkataramana 27319 4942972 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Sri_Lakshmipathi_Teertharu.jpg|thumb|శ్రీరంగ క్షేత్రంలో లక్ష్మీపతి తీర్థ అంతిమ విశ్రాంతి సమాధి బృందావనం]] {{Infobox religious biography | name = శ్రీ లక్ష్మీపతి తీర్థ శ్రీపాదరు | image = | alt = | religion = హిందూ | order = సన్యాస | teacher = [[వ్యాసతీర్థ]] | philosophy = తత్వవేద | disciples = [[మాధవేంద్ర పూరి]] | successor = శ్రీ లక్ష్మీనారాయణ తీర్థ }} లక్ష్మీపతి తీర్థ (1420-1487) మాధవ సంప్రదాయానికి చెందిన [[వైష్ణవం|వైష్ణవ]] సాధువు. ఆయన ద్వైత తత్వవేత్త ప్రతిపాదకుడైన [[వ్యాసతీర్థ]] శిష్యుడు, దీక్ష చేసిన తరువాత ఆయనకు లక్ష్మీపతి తీర్థ అనే పేరు పెట్టారు.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fk8KAQAAMAAJ|title=The History & Literature of the Gaudiya Vaishnavas and Their Relation to Other Medieval Vaishnava Schools: Complete Work of Sambidānanda Dās|last=Dās|first=Sambidānanda|date=2007|publisher=Sree Gaudiya Math|pages=95|language=en}}</ref> [[శ్రీ పాద వల్లభాచార్యుడు|వల్లభాచార్య]], [[చైతన్య మహాప్రభు]] కాలంలో బ్రిజ్ ప్రాంతంలోని ముఖ్యమైన వైష్ణవులలో ఒకరైన [[మాధవేంద్ర పూరి]] బహుశా లక్ష్మీపతి తీర్థ చేత దీక్ష చేయబడి ఉండవచ్చు. లక్ష్మీపతి తీర్థకు [[నిత్యానంద]] ప్రభు [[గురువు|ఆధ్యాత్మిక గురువు]] కూడా పేరు పెట్టారు, అయితే ఇతర సంస్కరణల్లో [[మాధవేంద్ర పూరి]] తరచుగా ఈ బిరుదును ఇస్తారు. [[అంతర్జాతీయ కృష్ణ చైతన్య సంఘం|హరే కృష్ణ]] ఉద్యమం స్థాపకుడు, [[ఎ.సి. భక్తివేదాంత స్వామి ప్రభుపాద|ఎ. సి. భక్తివేదాంత స్వామి ప్రభుపాద]] చైతన్య చరితామృత తన వ్యాఖ్యానంలో (మధ్య-లీలా 8.128] "శ్రీ నిత్యానంద ప్రభువును ఏకదాంద [[సన్యాసాశ్రమం|సన్యాసి]] అయిన మాధవేంద్ర పూరి ప్రారంభించారు. ఇతరుల అభిప్రాయం ప్రకారం, అయితే, ఆయన లక్ష్మీపతి తీర్థ చేత ప్రారంభించబడ్డాడు". చైతన్య భగవానుడి బోధనలు అనే తన రచనలో, భక్తివేదాంత స్వామి రాశారు (అధ్యాయం 31:2) "అదేవిధంగా, లార్డ్ నిత్యానంద ప్రభు, శ్రీ అద్వైత ఆచార్య కూడా ఒక సన్యాసిని తమ ఆధ్యాత్మిక గురువుగా అంగీకరించారు, వారు లక్ష్మీపతి తీర్థ శిష్యుడు అయిన మాధవేంద్ర పూరి". == మూలాలు == {{Reflist}} agyl3hw4wl0nbgkn2cge4qfbck6irvh 4942973 4942972 2026-08-24T10:15:07Z K.Venkataramana 27319 [[వర్గం:గౌడీయ మత నాయకులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4942973 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Sri_Lakshmipathi_Teertharu.jpg|thumb|శ్రీరంగ క్షేత్రంలో లక్ష్మీపతి తీర్థ అంతిమ విశ్రాంతి సమాధి బృందావనం]] {{Infobox religious biography | name = శ్రీ లక్ష్మీపతి తీర్థ శ్రీపాదరు | image = | alt = | religion = హిందూ | order = సన్యాస | teacher = [[వ్యాసతీర్థ]] | philosophy = తత్వవేద | disciples = [[మాధవేంద్ర పూరి]] | successor = శ్రీ లక్ష్మీనారాయణ తీర్థ }} లక్ష్మీపతి తీర్థ (1420-1487) మాధవ సంప్రదాయానికి చెందిన [[వైష్ణవం|వైష్ణవ]] సాధువు. ఆయన ద్వైత తత్వవేత్త ప్రతిపాదకుడైన [[వ్యాసతీర్థ]] శిష్యుడు, దీక్ష చేసిన తరువాత ఆయనకు లక్ష్మీపతి తీర్థ అనే పేరు పెట్టారు.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fk8KAQAAMAAJ|title=The History & Literature of the Gaudiya Vaishnavas and Their Relation to Other Medieval Vaishnava Schools: Complete Work of Sambidānanda Dās|last=Dās|first=Sambidānanda|date=2007|publisher=Sree Gaudiya Math|pages=95|language=en}}</ref> [[శ్రీ పాద వల్లభాచార్యుడు|వల్లభాచార్య]], [[చైతన్య మహాప్రభు]] కాలంలో బ్రిజ్ ప్రాంతంలోని ముఖ్యమైన వైష్ణవులలో ఒకరైన [[మాధవేంద్ర పూరి]] బహుశా లక్ష్మీపతి తీర్థ చేత దీక్ష చేయబడి ఉండవచ్చు. లక్ష్మీపతి తీర్థకు [[నిత్యానంద]] ప్రభు [[గురువు|ఆధ్యాత్మిక గురువు]] కూడా పేరు పెట్టారు, అయితే ఇతర సంస్కరణల్లో [[మాధవేంద్ర పూరి]] తరచుగా ఈ బిరుదును ఇస్తారు. [[అంతర్జాతీయ కృష్ణ చైతన్య సంఘం|హరే కృష్ణ]] ఉద్యమం స్థాపకుడు, [[ఎ.సి. భక్తివేదాంత స్వామి ప్రభుపాద|ఎ. సి. భక్తివేదాంత స్వామి ప్రభుపాద]] చైతన్య చరితామృత తన వ్యాఖ్యానంలో (మధ్య-లీలా 8.128] "శ్రీ నిత్యానంద ప్రభువును ఏకదాంద [[సన్యాసాశ్రమం|సన్యాసి]] అయిన మాధవేంద్ర పూరి ప్రారంభించారు. ఇతరుల అభిప్రాయం ప్రకారం, అయితే, ఆయన లక్ష్మీపతి తీర్థ చేత ప్రారంభించబడ్డాడు". చైతన్య భగవానుడి బోధనలు అనే తన రచనలో, భక్తివేదాంత స్వామి రాశారు (అధ్యాయం 31:2) "అదేవిధంగా, లార్డ్ నిత్యానంద ప్రభు, శ్రీ అద్వైత ఆచార్య కూడా ఒక సన్యాసిని తమ ఆధ్యాత్మిక గురువుగా అంగీకరించారు, వారు లక్ష్మీపతి తీర్థ శిష్యుడు అయిన మాధవేంద్ర పూరి". == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:గౌడీయ మత నాయకులు]] t6nshvoobspfcde1i9uql4j3noz1859 0 507697 4942980 2026-08-24T10:44:53Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox protected area | name = ఖోటిన్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం | alt_name= ఉక్రేనియన్: Хотинський національний природний парк | iucn_category = II | image = Вид на скелю "Ніс їжака".jpg | image_caption = ముళ్లపందుల ముక్కు దృశ్యం, ఖోటిన్ నేషనల్ నేచర్ ప...' 4942980 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name = ఖోటిన్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం | alt_name= ఉక్రేనియన్: Хотинський національний природний парк | iucn_category = II | image = Вид на скелю "Ніс їжака".jpg | image_caption = ముళ్లపందుల ముక్కు దృశ్యం, ఖోటిన్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్ | image_size = 300 | pushpin_map = | pushpin_relief = yes | map_caption = Location of Park | location = డ్నిస్ట్రోవ్స్కీ రేయోన్, చెర్నివ్ట్సి ఒబ్లాస్ట్ | nearest_city = ఖోటిన్ | coordinates = {{coords|48.5|N|26.16666667|E|display=inline,title}} | coords_ref = | area = 9,400 హెక్టార్లు (23,228 ఎకరాలు; 94 చ.కి.మీ.2; 36 చదరపు మైళ్ళు) | established = 2010 | visitation_num = | visitation_year = | visitation_ref = | website= అధికారిక సైట్:<ref name="parksite"/> | governing_body = మినిస్ట్రీ ఆఫ్ ఎకాలజీ అండ్ నేచురల్ రిసోర్సెస్ (ఉక్రెయిన్) }} '''ఖోటిన్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్''' (ఉక్రేనియన్: Котинський натиональний природния парк) అనేది ఉక్రెయిన్‌లోని ఒక [[జాతీయ ఉద్యానవనం]], ఇది డ్నీస్టర్ నది లోయ, డ్నీస్టర్ నదీ రిజర్వాయర్ ఒక భాగాన్ని కలిగి ఉంది. ఇది దేశానికి పశ్చిమాన [[రొమేనియా]] సరిహద్దులో ఉంది. ప్రసిద్ధ [[ఖోటిన్ కోట]] స్టేట్ హిస్టారికల్ అండ్ ఆర్కిటెక్చరల్ రిజర్వ్ ఖోటిన్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్ భూభాగానికి ప్రక్కనే ఉంది. ఈ ఉద్యానవనం పరిపాలనా పరంగా చెర్నివ్ట్సీ ఒబ్లాస్ట్ లోని నిస్ట్రోవ్స్కీ రైయోన్ లో ఉంది.<ref name="parksite">{{Cite web|title=Khotyn National Nature Park|url=http://pzf.menr.gov.ua/%D1%85%D0%BE%D1%82%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D0%BD%D0%BF%D0%BF.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190119173225/http://pzf.menr.gov.ua/%D1%85%D0%BE%D1%82%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D0%BD%D0%BF%D0%BF.html|archive-date=January 19, 2019|access-date=January 10, 2019|publisher=Official Park Site|language=uk}}</ref> == స్థలాకృతి == [[దస్త్రం:Fortress_of_Chocim_(Khotyn).jpg|ఎడమ|thumb|300x300px|డ్నీస్టర్ నది దాని ఒడ్డులను చుట్టుముట్టే పార్క్ పక్కన ఉన్న ఖోటిన్ కోట [[Bank (geography)|బ్యాంకులు]]]] ఈ ఉద్యానవనం డ్నీస్టర్ నది వెంట 160 కి. మీ. ల వరకు విస్తరించి ఉంది. చుట్టుపక్కల పీఠభూమిలోకి కత్తిరించిన డ్నీస్టర్ కాన్యన్ యొక్క భూగర్భ శాస్త్రంలో 2,000 మిలియన్ సంవత్సరాల నాటి గ్రానైట్, గ్నీస్సెస్, అలాగే ఇటీవలి సెనోజోయిక్ (10-12 మిలియన్ సంవత్సరాలు) మిలియన్ సంవత్సరాల అవక్షేపణ, సున్నపురాయి శిలలు ఉన్నాయి. కొన్ని ప్రదేశాలలో కార్స్ట్ ప్రకృతి దృశ్యం అనేక గుహలకు మద్దతు ఇస్తుంది.<ref name="parksite" /> == వాతావరణం & పర్యావరణ ప్రాంతం == ఖోటిన్ వాతావరణం ''తేమతో కూడిన ఖండాంతర శీతోష్ణస్థితి, వెచ్చని వేసవి కాలం'' (కోపెన్ వాతావరణ వర్గీకరణ (డి.ఎఫ్.బి)). ఈ వాతావరణం తేలికపాటి వేసవి, చల్లని, మంచుతో కూడిన శీతాకాలాలతో, రోజువారీ, కాలానుగుణంగా ఉష్ణోగ్రతలో పెద్ద స్వింగ్స్ ద్వారా వర్గీకరించబడుతుంది.<ref>{{Cite web|last=Kottek|first=M.|last2=Grieser|first2=J.|last3=Beck|first3=C.|last4=Rudolf|first4=B.|last5=Rubel|first5=F.|date=2006|title=World Map of Koppen-Geiger Climate Classification Updated|url=http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/pdf/Paper_2006.pdf|access-date=September 14, 2019|publisher=Gebrüder Borntraeger 2006|language=en}}</ref><ref name="kop-data">{{Cite web|title=Dataset - Koppen climate classifications|url=https://datacatalog.worldbank.org/dataset/world-maps-k%C3%B6ppen-geiger-climate-classification|access-date=September 14, 2019|publisher=World Bank|language=en}}</ref> == వృక్షజాలం, జంతుజాలం == ఉద్యానవనంలో వివిధ రకాల భూభాగాలు, ఆవాసాలు, సూక్ష్మ వాతావరణాల కారణంగా వృక్ష, జంతు వైవిధ్యం చాలా ఎక్కువగా ఉంది. ఈ ప్రాంతంలో 1,500 కి పైగా వాస్కులర్ మొక్కల జాతులు, 57 జాతుల చేపలు, 187 జాతుల పక్షులు, 40 క్షీరదాలు నమోదు చేయబడ్డాయి.<ref name="parksite" /> == ప్రజా వినియోగం == ఖోటిన్ కోటతో పాటు, ఈ ఉద్యానవనంలో అనేక రకాల పురావస్తు, సాంస్కృతిక ప్రదేశాలు ఉన్నాయి. హైకింగ్, పర్యావరణ అధ్యయనం కోసం అనేక అభివృద్ధి చెందిన విహార మార్గాలు అందుబాటులో ఉన్నాయి.<ref name="parksite" /> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రాంతాలు}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] jgk1cchnxr0khqz1eu7088ybghktltd 4942981 4942980 2026-08-24T10:45:16Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* స్థలాకృతి */ 4942981 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name = ఖోటిన్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం | alt_name= ఉక్రేనియన్: Хотинський національний природний парк | iucn_category = II | image = Вид на скелю "Ніс їжака".jpg | image_caption = ముళ్లపందుల ముక్కు దృశ్యం, ఖోటిన్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్ | image_size = 300 | pushpin_map = | pushpin_relief = yes | map_caption = Location of Park | location = డ్నిస్ట్రోవ్స్కీ రేయోన్, చెర్నివ్ట్సి ఒబ్లాస్ట్ | nearest_city = ఖోటిన్ | coordinates = {{coords|48.5|N|26.16666667|E|display=inline,title}} | coords_ref = | area = 9,400 హెక్టార్లు (23,228 ఎకరాలు; 94 చ.కి.మీ.2; 36 చదరపు మైళ్ళు) | established = 2010 | visitation_num = | visitation_year = | visitation_ref = | website= అధికారిక సైట్:<ref name="parksite"/> | governing_body = మినిస్ట్రీ ఆఫ్ ఎకాలజీ అండ్ నేచురల్ రిసోర్సెస్ (ఉక్రెయిన్) }} '''ఖోటిన్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్''' (ఉక్రేనియన్: Котинський натиональний природния парк) అనేది ఉక్రెయిన్‌లోని ఒక [[జాతీయ ఉద్యానవనం]], ఇది డ్నీస్టర్ నది లోయ, డ్నీస్టర్ నదీ రిజర్వాయర్ ఒక భాగాన్ని కలిగి ఉంది. ఇది దేశానికి పశ్చిమాన [[రొమేనియా]] సరిహద్దులో ఉంది. ప్రసిద్ధ [[ఖోటిన్ కోట]] స్టేట్ హిస్టారికల్ అండ్ ఆర్కిటెక్చరల్ రిజర్వ్ ఖోటిన్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్ భూభాగానికి ప్రక్కనే ఉంది. ఈ ఉద్యానవనం పరిపాలనా పరంగా చెర్నివ్ట్సీ ఒబ్లాస్ట్ లోని నిస్ట్రోవ్స్కీ రైయోన్ లో ఉంది.<ref name="parksite">{{Cite web|title=Khotyn National Nature Park|url=http://pzf.menr.gov.ua/%D1%85%D0%BE%D1%82%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D0%BD%D0%BF%D0%BF.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190119173225/http://pzf.menr.gov.ua/%D1%85%D0%BE%D1%82%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D0%BD%D0%BF%D0%BF.html|archive-date=January 19, 2019|access-date=January 10, 2019|publisher=Official Park Site|language=uk}}</ref> == స్థలాకృతి == [[దస్త్రం:Fortress_of_Chocim_(Khotyn).jpg|ఎడమ|thumb|300x300px|డ్నీస్టర్ నది దాని ఒడ్డులను చుట్టుముట్టే పార్క్ పక్కన ఉన్న ఖోటిన్ కోట బ్యాంకులు]] ఈ ఉద్యానవనం డ్నీస్టర్ నది వెంట 160 కి. మీ. ల వరకు విస్తరించి ఉంది. చుట్టుపక్కల పీఠభూమిలోకి కత్తిరించిన డ్నీస్టర్ కాన్యన్ యొక్క భూగర్భ శాస్త్రంలో 2,000 మిలియన్ సంవత్సరాల నాటి గ్రానైట్, గ్నీస్సెస్, అలాగే ఇటీవలి సెనోజోయిక్ (10-12 మిలియన్ సంవత్సరాలు) మిలియన్ సంవత్సరాల అవక్షేపణ, సున్నపురాయి శిలలు ఉన్నాయి. కొన్ని ప్రదేశాలలో కార్స్ట్ ప్రకృతి దృశ్యం అనేక గుహలకు మద్దతు ఇస్తుంది.<ref name="parksite" /> == వాతావరణం & పర్యావరణ ప్రాంతం == ఖోటిన్ వాతావరణం ''తేమతో కూడిన ఖండాంతర శీతోష్ణస్థితి, వెచ్చని వేసవి కాలం'' (కోపెన్ వాతావరణ వర్గీకరణ (డి.ఎఫ్.బి)). ఈ వాతావరణం తేలికపాటి వేసవి, చల్లని, మంచుతో కూడిన శీతాకాలాలతో, రోజువారీ, కాలానుగుణంగా ఉష్ణోగ్రతలో పెద్ద స్వింగ్స్ ద్వారా వర్గీకరించబడుతుంది.<ref>{{Cite web|last=Kottek|first=M.|last2=Grieser|first2=J.|last3=Beck|first3=C.|last4=Rudolf|first4=B.|last5=Rubel|first5=F.|date=2006|title=World Map of Koppen-Geiger Climate Classification Updated|url=http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/pdf/Paper_2006.pdf|access-date=September 14, 2019|publisher=Gebrüder Borntraeger 2006|language=en}}</ref><ref name="kop-data">{{Cite web|title=Dataset - Koppen climate classifications|url=https://datacatalog.worldbank.org/dataset/world-maps-k%C3%B6ppen-geiger-climate-classification|access-date=September 14, 2019|publisher=World Bank|language=en}}</ref> == వృక్షజాలం, జంతుజాలం == ఉద్యానవనంలో వివిధ రకాల భూభాగాలు, ఆవాసాలు, సూక్ష్మ వాతావరణాల కారణంగా వృక్ష, జంతు వైవిధ్యం చాలా ఎక్కువగా ఉంది. ఈ ప్రాంతంలో 1,500 కి పైగా వాస్కులర్ మొక్కల జాతులు, 57 జాతుల చేపలు, 187 జాతుల పక్షులు, 40 క్షీరదాలు నమోదు చేయబడ్డాయి.<ref name="parksite" /> == ప్రజా వినియోగం == ఖోటిన్ కోటతో పాటు, ఈ ఉద్యానవనంలో అనేక రకాల పురావస్తు, సాంస్కృతిక ప్రదేశాలు ఉన్నాయి. హైకింగ్, పర్యావరణ అధ్యయనం కోసం అనేక అభివృద్ధి చెందిన విహార మార్గాలు అందుబాటులో ఉన్నాయి.<ref name="parksite" /> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రాంతాలు}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] k30f2cv9ru5s99m81kkahtqywoz0iy6 0 507698 4942985 2026-08-24T11:05:54Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox protected area | name = క్రెమెనెట్స్ పర్వతాల జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం | alt_name= ఉక్రేనియన్: Національний природний парк «Кременецькі гори» | iucn_category = II | image = God's mountain, 19.05.2017 06.jpg | image_caption = క్రెమెనెట్స్ మౌంటైన్స్ నేషనల్...' 4942985 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name = క్రెమెనెట్స్ పర్వతాల జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం | alt_name= ఉక్రేనియన్: Національний природний парк «Кременецькі гори» | iucn_category = II | image = God's mountain, 19.05.2017 06.jpg | image_caption = క్రెమెనెట్స్ మౌంటైన్స్ నేషనల్ పార్క్ | image_size = 300 | pushpin_map = | pushpin_relief = yes | map_caption = Location of Park | location = టెర్నోపిల్ ఒబ్లాస్ట్ | nearest_city = క్రెమెనెట్స్ | coordinates = {{coord|50|09|21|N|25|50|23|E|region:UK|format=dms|display=inline,title}} | coords_ref = | area = 16,215 హెక్టార్లు (40,068 ఎకరాలు; 162 చ.కి.మీ.2; 63 చదరపు మైళ్ళు) | established = {{start date|1999}} | visitation_num = | visitation_year = | visitation_ref = | website=http://kremgory.in.ua/ | governing_body = మినిస్ట్రీ ఆఫ్ ఎకాలజీ అండ్ నేచురల్ రిసోర్సెస్ (ఉక్రెయిన్) }} క్రెమెనెట్స్ మౌంటైన్స్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్ (ఉక్రేనియన్ః насиональний парк "Кременетськи гори", రోమనీకరించబడిందిః Kremenec 'ki Hory′ పశ్చిమ మధ్య [[ఉక్రెయిన్]] పోడోలియన్ ఎత్తైన ప్రాంతం హోలోరీ-క్రెమెనెట్ రిడ్జ్లోని పర్వతాలు, గట్ల సమూహాన్ని కలిగి ఉంది.<ref name="parksite">{{Cite web|title=Kremenets Mountains National Nature Park|url=http://kremgory.in.ua/|access-date=September 24, 2018|publisher=Official Park Website|language=uk}}</ref> పరిపాలనాపరంగా, ఈ [[జాతీయ ఉద్యానవనం]]<nowiki/>టెర్నోపిల్ ఒబ్లాస్ట్ లోని క్రెమెనెట్స్ రైయోన్ లో ఉంది.<ref name="nrf">{{Cite web|title=Kremenets Mountains National Nature Park|url=http://pzf.menr.gov.ua/%D0%BA%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%86%D1%8C%D0%BA%D1%96-%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8-%D0%BD%D0%BF%D0%BF.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20180928084545/http://pzf.menr.gov.ua/%D0%BA%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%86%D1%8C%D0%BA%D1%96-%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8-%D0%BD%D0%BF%D0%BF.html|archive-date=September 28, 2018|access-date=September 27, 2018|publisher=Nature Reserve Fund of Ukraine|language=uk}}</ref> == స్థలాకృతి == [[దస్త్రం:Кременецькі_гори._Вид_з_Данилової_гори.jpg|ఎడమ|thumb|300x300px|డానిలోవా పర్వతం, క్రెమెనెట్స్ పర్వతాలు జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనంలోని సహజ & సాంస్కృతిక ఆకర్షణలలో ఒకటి]] ఉక్రెయిన్ కు పశ్చిమాన 170&#x20;కిలోమీటర్ల పొడవున విస్తరించి ఉన్న హోలోహోరీ-క్రెమెనెట్స్క్ రిడ్జ్ ఆగ్నేయ మూడవ భాగంలో ఉద్యానవనం పేరు యొక్క పర్వతాలు ఉన్నాయి. వీటిలో సున్నపురాయి, మట్టి, సున్నపురాయి అత్యంత క్షీణించిన కొండలు ఉన్నాయి. లోయలు, నది, ప్రవాహ లోయలు, లోయలతో కత్తిరించబడిన లోతైన గట్లు, పీఠభూములలో ఈ భూభాగం ఒకటి. ఉత్తర వాలులలో, పర్వతాలు లిటిల్ పోలిసియా మైదానాల లోయకు నిటారుగా వాలు వద్ద పడతాయి. చాక్, మార్ల్ రాకీ అవుట్క్రాప్లు టెర్రస్లు, చీలికలు ఏర్పరుస్తాయి.<ref name="ency_u">{{Cite web|title=Kremenets Mountains|url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CK%5CR%5CKremenetsMountains.htm|access-date=September 27, 2018|publisher=Internet Encyclopedia of Ukraine|language=uk}}</ref> కోత తేలికపాటి రాతిని క్షీణింపజేసిన చోట, ఒక్కొక్క కొండలు ఇతర కొండల నుండి వేరు చేయబడతాయి. అనేక ఉక్రేనియన్ జాతీయ ఉద్యానవనాల మాదిరిగానే, క్రెమెనెట్స్ పర్వతాలు సహజ, సాంస్కృతికంగా అనేక చిన్న రక్షిత ప్రాంతాలను కలిగి ఉండేలా సృష్టించబడ్డాయి. ఈ అనుబంధ యూనిట్లు సాధారణంగా వాటి అసలు చట్టపరమైన నిర్మాణాన్ని నిలుపుకుంటాయి. క్రెమెనెట్స్ పర్వతాలలో, ఈ అనుబంధ విభాగాలు: మొత్తంమీద, చుట్టుపక్కల భూభాగానికి 100-200 మీటర్లు లేదా సముద్ర మట్టానికి 350-400 మీటర్ల ఎత్తు సగటు శిఖరం ఎత్తు ఉంటుంది. శిఖరం దిగువన తెల్లని సుద్ద పొర ఉంటుంది, ఇది 100 మీటర్ల మందం వరకు ఉండవచ్చు. ఇది మిలియన్ సంవత్సరాల క్రితం గెలీషియన్ సముద్రం 15-20 ద్వారా నిర్మించబడిన ఇసుక పొరతో కప్పబడి ఉంది, వీటిపై ఇసుకరాయి, సున్నపురాయి పొరలు ఉన్నాయి.<ref name="nrf" /> మొత్తం మీద 10-30 మీటర్ల మందంతో క్వార్టెర్నరీ పసుపు లోయెస్, లోమ్స్ పొర ఉంటుంది. == వాతావరణం, పర్యావరణ ప్రాంతం == క్రెమెనెట్స్ వాతావరణం ''తేమతో కూడిన ఖండాంతర వాతావరణం, వెచ్చని వేసవి'' (కొప్పెన్ వాతావరణ వర్గీకరణ). ఈ వాతావర,కాలానుగుణంగా ఉష్ణోగ్రతలో పెద్ద మార్పులతో వర్గీకరించబడుతుంది.<ref>{{Cite web|last=Kottek|first=M.|last2=Grieser|first2=J.|last3=Beck|first3=C.|last4=Rudolf|first4=B.|last5=Rubel|first5=F.|date=2006|title=World Map of Koppen-Geiger Climate Classification Updated|url=http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/pdf/Paper_2006.pdf|access-date=September 14, 2019|publisher=Gebrüder Borntraeger 2006|language=en}}</ref><ref name="kop-data">{{Cite web|title=Dataset - Koppen climate classifications|url=https://datacatalog.worldbank.org/dataset/world-maps-k%C3%B6ppen-geiger-climate-classification|access-date=September 14, 2019|publisher=World Bank|language=en}}</ref> క్రెమెనెట్స్ మధ్య యూరోపియన్ మిశ్రమ అడవుల పర్యావరణ ప్రాంతంలో ఉంది. == వృక్షజాలం, జంతుజాలం. == క్రెమెనెట్స్ పర్వతాలు సెంట్రల్ యూరోపియన్ మిశ్రమ అడవుల పర్యావరణ ప్రాంతం దక్షిణ అంచు వృక్షజాలం, జంతుజాలాన్ని ప్రదర్శిస్తాయి, ఉత్తర అటవీ [[దస్త్రం:Національний_природний_парк_«Кременецькі_гори».png|thumb|పార్క్ లోగో]] గడ్డి మైదానంలోని కొన్ని అంశాలతో.<ref name="ency_u" /> అటవీ రకాలు ప్రధానంగా ఓక్, ఎల్మ్, పైన్. బాగా అభివృద్ధి చెందిన వ్యవసాయ క్షేత్రాలు మైదానాల్లోని ఉద్యానవనం చుట్టూ ఉన్నాయి.<ref name="ency_u" /> ఈ ప్రాంతం సముద్ర, ఖండాంతర మండలాలతో పాటు వివిధ భౌగోళిక ప్రాంతాల మధ్య పరివర్తనలో ఉన్నందున జీవవైవిధ్యం ఎక్కువగా ఉంది. ఈ ప్రదేశంలో 1,200 కి పైగా జాతుల మొక్కలు గుర్తించబడ్డాయి, 16 జాతులు క్రెమెనెట్స్ పర్వతాలకు స్థానికమైనవి.<ref name="nrf" /> ఈ ఉద్యానవనం క్లిష్టంగా అంతరించిపోతున్న బిర్చ్ చెట్టు, క్లోకోవ్ బిర్చ్ (''బెటులా క్లోకోవి)'' ను రక్షిస్తుంది, ఇది క్రెమెనెట్స్ పర్వతాల ఉద్యానవనంలో రెండు పర్వత శిఖరాలపై మాత్రమే పెరుగుతుంది.<ref name="iucn">{{Cite iucn|title=''Betula klokovii''|last=Rivers, M.C.|year=2015|volume=2015|access-date=12 November 2021|last2=Tarieiev, A.}}</ref> == ప్రజా వినియోగం == ప్రధాన సహజ, సాంస్కృతిక దృశ్యాలకు తెరవబడిన హైకింగ్ కాలిబాటలు ఉన్నాయి. పార్క్ లో శాస్త్రవేత్తలు స్థానిక పాఠశాల విద్యార్థులకు విద్యా తరగతులు నిర్వహిస్తారు. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రాంతాలు}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] oif2y6i8mjnhsk52npao20gag9er51c 15 507699 4942986 2026-08-24T11:09:23Z యర్రా రామారావు 28161 /* ఈ రెండు వర్గాలు ఒకే కోవకు చెందినవి */ కొత్త విభాగం 4942986 wikitext text/x-wiki == ఈ రెండు వర్గాలు ఒకే కోవకు చెందినవి == @[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ [[:వర్గం:మూలాల లోపాలున్న పేజీలు]], [[:వర్గం:Pages with reference errors]] ఈ రెండు వర్గాలు ఒకటే గదా? ఈ రెండిటిలో మీరు సృష్టించిన ఈ [[:వర్గం:Pages with reference errors]] 2016లో సృష్టించబడింది. మొదటి వర్గం 2019 లో అజ్ఞాత వాడుకరి సృష్టించారు.మీరు సృష్టించిన వర్గం వికీడేటాకు ([[:Category:Pages with reference errors]]) అనుసంధానమైంది. దీనిలో 4 ఉప వర్గాలు మాత్రమే ఉన్నవి.[[:వర్గం:మూలాల లోపాలున్న పేజీలు]] ఈ వర్గంలో 5 ఉపవర్గాలు, లోపాలు ఉన్న పేజీలు 1905 ఉన్నవి.వికీడేటాకు లింకు కలిపిన వాటిలో మూలాలు లోపాలు ఉన్న పేజీలు మానవీయంగా చేరినవా? లేక స్యయంచాలకంగా చేరినవా? అనేది నాకు అర్థంకాలేదు.మీరు పరిశీలించి తగినచర్యలు చేపట్టగలరు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:09, 24 ఆగస్టు 2026 (UTC) a3c3cd5gvp9ce8crm88es990c3hn1jx 4942987 4942986 2026-08-24T11:11:14Z యర్రా రామారావు 28161 4942987 wikitext text/x-wiki == ఈ రెండు వర్గాలు ఒకే కోవకు చెందినవి == @[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ [[:వర్గం:మూలాల లోపాలున్న పేజీలు]], [[:వర్గం:Pages with reference errors]] ఈ రెండు వర్గాలు ఒకటే గదా? ఈ రెండిటిలో మీరు సృష్టించిన ఈ [[:వర్గం:Pages with reference errors]] 2016లో సృష్టించబడింది. మొదటి వర్గం 2019 లో అజ్ఞాత వాడుకరి సృష్టించారు.మీరు సృష్టించిన వర్గం వికీడేటాకు ([[:Category:Pages with reference errors]]) అనుసంధానమైంది. దీనిలో 4 ఉప వర్గాలు మాత్రమే ఉన్నవి.[[:వర్గం:మూలాల లోపాలున్న పేజీలు]] ఈ వర్గంలో 5 ఉపవర్గాలు, లోపాలు ఉన్న పేజీలు 1905 ఉన్నవి.వికీడేటాకు లింకు కలిపిన వాటిలో మూలాలు లోపాలు ఉన్న పేజీలు మానవీయంగా చేరినవా? లేక స్యయంచాలకంగా చేరినవా? అనేది నాకు అర్థంకాలేదు.[[:వర్గం:Pages with reference errors]] దీనిలో స్యయంచాలకంగా లోపాలు ఉన్న పేజీలు చేరటలేదు.మీరు పరిశీలించి తగినచర్యలు చేపట్టగలరు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:09, 24 ఆగస్టు 2026 (UTC) iuuxoa2cb3htl8iwolimk3sxixthahx 0 507700 4942989 2026-08-24T11:25:24Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox protected area | name = లోయర్ డ్నీస్టర్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్ | alt_name={{langx|uk|Нижньодністровський національний природний парк}} | iucn_category = II | image = Лабіринти Дністра — Турунчука.jpg | image_caption = లోయర్ డ్నీస్టర్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్ | ima...' 4942989 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name = లోయర్ డ్నీస్టర్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్ | alt_name={{langx|uk|Нижньодністровський національний природний парк}} | iucn_category = II | image = Лабіринти Дністра — Турунчука.jpg | image_caption = లోయర్ డ్నీస్టర్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్ | image_size = 300 | pushpin_map = | pushpin_relief = yes | map_caption = Location in Ukraine | location =బిల్హోరోడ్-డ్నిస్ట్రోవ్స్కీ రయోన్, ఒడెసా ఒబ్లాస్ట్ | nearest_city = ఒడెసా | coordinates = {{coords|46.4122|N|30.2103|E|display=inline,title}} | coords_ref = | area = 21,311 హెక్టార్లు (52,661 ఎకరాలు; 213 చ.కి.మీ; 82 చదరపు మైళ్ళు) | established = 2008 | visitation_num = | visitation_year = | visitation_ref = | website= http://nnpp.org.ua/ | governing_body = మినిస్ట్రీ ఆఫ్ ఎకాలజీ అండ్ నేచురల్ రిసోర్సెస్ (ఉక్రెయిన్) }} దిగువ డ్నీస్టర్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్ ([[ఉక్రెయిన్]] нигньодниестровський натиональния парк) నైరుతి ఉక్రెయిన్‌లోని [[నల్ల సముద్రం]] ప్రవేశించే డ్నీస్టర్ నది ఎస్ట్యూరీ ఎక్కువ భాగాన్ని కలిగి ఉంది. నీటి పక్షులకు గూడు కట్టడానికి, శీతాకాలంలో పెంపకం చేయడానికి వరద మైదానాలు, జలమార్గాలు ముఖ్యమైనవి. అవి చేపలకు పుట్టడానికి కూడా ముఖ్యమైనవి: ఈ ఉద్యానవనంలో 20 సమూహాలలో 70 కి పైగా జాతుల చేపలు నమోదు చేయబడ్డాయి.<ref name="Ramsar2">{{Cite web|title=Dniester-Turunchuk Crossover Rivers|url=https://rsis.ramsar.org/RISapp/files/RISrep/UA764RIS.pdf|access-date=June 4, 2019|publisher=Ramsar Convention|type=pdf}}</ref> సరిహద్దులలో అంతర్జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన రెండు రామ్సర్ చిత్తడి నేలలు ఉన్నాయి.<ref name="Ramsar1">{{Cite web|title=Northern part of the Dniester Liman|url=https://rsis.ramsar.org/RISapp/files/RISrep/UA765RIS.pdf|access-date=June 4, 2019|publisher=Ramsar Convention|type=pdf}}</ref><ref name="Ramsar2" /> ఈ ఉద్యానవనం ఒడెసా నగరానికి పశ్చిమాన 30 కిలోమీటర్ల దూరంలో బిల్హోరోడ్-డ్నిస్ట్రోవ్స్కీ,  ఒడెసా ఒబ్లాస్ట్ లోని ఒడెసా రైయోన్స్ లో ఉంది.<ref name="parksite">{{Cite web|title=Lower Dniester National Nature Park|url=http://nnpp.org.ua/|access-date=January 10, 2019|publisher=Official Park Site|language=uk}}</ref> == స్థలాకృతి == ఈ ఉద్యానవనం డ్నీస్టర్ లిమాన్ (ముఖద్వారం) ఉత్తర భాగాన్ని కవర్ చేస్తుంది, ఇందులో డ్నీస్టర్ నది, మోల్డోవా నుండి పశ్చిమాన ప్రవేశించే తురున్చుక్ నది సంగమం ఉంది. తీర ప్రాంతం మంచినీటి సరస్సు, లోతట్టు ప్రాంతాలు శాశ్వత లోతట్టు డెల్టాలు, అడపాదడపా మంచినీటి సరస్సులు.<ref name="Ramsar1" /> ఉక్రెయిన్‌లోని జాతీయ ఉద్యానవనాలతో సాధారణమైనట్లుగా, లోయర్ డ్నీస్టర్ వివిధ మండలాల మధ్య కేటాయించబడింది - ప్రకృతి రక్షణ, నియంత్రిత వినోదం, స్థిర వినోదం, ఆర్థిక ఉపయోగం. గల్ఫ్ ఆఫ్ కరోగోల్ లోని ఉద్యానవనం దక్షిణ భాగం ఒక ఇచ్థియోలాజికల్ రిజర్వ్, ఇక్కడ చేపలు పట్టడం నిషేధించబడింది. == వాతావరణం, పర్యావరణ ప్రాంతం == దిగువ డ్నీస్టర్ వాతావరణం ''తేమతో కూడిన ఖండాంతర వాతావరణం, వెచ్చని వేసవి'' (కొప్పెన్ వాతావరణ వర్గీకరణ). ఈ వాతావరణం తేలికపాటి వేసవి, చల్లని, మంచు శీతాకాలాలతో రోజువారీ, కాలానుగుణంగా ఉష్ణోగ్రతలో పెద్ద మార్పులతో వర్గీకరించబడుతుంది.<ref name="kop">{{Cite web|last=Kottek|first=M.|last2=Grieser|first2=J.|last3=Beck|first3=C.|last4=Rudolf|first4=B.|last5=Rubel|first5=F.|date=2006|title=World Map of Koppen-Geiger Climate Classification Updated|url=http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/pdf/Paper_2006.pdf|access-date=September 14, 2019|publisher=Gebrüder Borntraeger 2006}}</ref><ref name="kop-data">{{Cite web|title=Dataset - Koppen climate classifications|url=https://datacatalog.worldbank.org/dataset/world-maps-k%C3%B6ppen-geiger-climate-classification|access-date=September 14, 2019|publisher=World Bank}}</ref> సంవత్సరానికి సగటున 300–400 మిల్లీమీటర్లు (12–16 అంగుళాలు) వర్షపాతం ఉంటుంది. దిగువ డ్నీస్టర్ జాతీయ ఉద్యానవనం పోంటిక్-కాస్పియన్ గడ్డి మైదాన పర్యావరణ ప్రాంతంలో ఉంది, ఇది నల్ల సముద్రం ఉత్తర తీరాల నుండి పశ్చిమ [[కజకస్తాన్|కజాఖ్స్తాన్]] వరకు విస్తరించి ఉన్న గడ్డి భూముల విస్తీర్ణాన్ని కలిగి ఉంది.<ref name="ecomap">{{Cite web|title=Map of Ecoregions 2017|url=https://ecoregions2017.appspot.com/|access-date=September 14, 2019|publisher=Resolve, using WWF data}}</ref> == వృక్షజాలం, జంతుజాలం == ఈ ఉద్యానవనంలోని ఆవాసాలలో సంచిత ద్వీపకల్పాలు, రెల్లు దట్టమైన అడవులు, స్క్రోల్ గట్లు, తేలియాడే పొదలు, వరద మైదాన అటవీ ద్వీపాలు ఉన్నాయి.<ref name="Ramsar1" /><ref name="Ramsar2" /> 15, 000 వరకు గూడు కట్టుకునే పక్షుల జతల అంచనా వేయబడింది. [[నామాల కోడి|యురేషియా కూట్]], గ్రేట్ క్రెస్టెడ్ గ్రేబ్, మల్లార్డ్, నల్ల తల గల గుల్ అనేవి నీటి పక్షుల ప్రధాన గూడు జాతులు.<ref name="Ramsar1" /> == ప్రజా వినియోగం == [[దస్త్రం:Low_Dniester_National_Nature_Park.png|thumb|పార్క్ లోగో]] ఈ ఉద్యానవనంలో నాలుగు ప్రధాన పర్యావరణ పర్యాటక మార్గాలు ఉన్నాయి: ("డ్నీస్టర్ అమెజాన్", ఆరు పరిశీలన మార్గాలు కలిగిన ఒక నది మార్గం అమెజాన్ జలసంధి (అడవిలో ఒక సుందరమైన ఛానల్), తురున్చుక్ నది గుండా ఆగుతుంది, ("బ్రిలియంట్ ఐబిస్", మొదటిదానికి సమాంతరమైన కోర్సు, ("కింగ్డమ్ ఆఫ్ ది బర్డ్స్", ఎస్ట్యూరీ నిస్సార ప్రాంతాల గుండా 20 కిలోమీటర్ల పక్షి వీక్షణ విహారయాత్ర, ("ది ట్రైల్ ఆఫ్ డాడ్ ఓవ్సియా").<ref name="parksite" /> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రాంతాలు}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] n2pi8o8upm8r91ziofwhzwxtquaegxd 0 507701 4942991 2026-08-24T11:31:33Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox protected area | name = దిగువ పోలిస్సియా జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం | alt_name =Національний парк «Мале Полісся» | iucn_category = II | image = Святе_озеро._1.jpg | image_caption = | pushpin_map = | pushpin_relief = yes | map_size = | map_caption = | location = ఖ్మెల్నిట్స్కీ ఒబ్లాస్ట్, ఉ...' 4942991 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name = దిగువ పోలిస్సియా జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం | alt_name =Національний парк «Мале Полісся» | iucn_category = II | image = Святе_озеро._1.jpg | image_caption = | pushpin_map = | pushpin_relief = yes | map_size = | map_caption = | location = ఖ్మెల్నిట్స్కీ ఒబ్లాస్ట్, ఉక్రెయిన్ | nearest_city = స్లావుటా | coordinates = {{coord|50|13|4|N|26|50|13|E}} | area = 8,762 హెక్టార్లు (87.62 చ.కి.మీ. 2)) | established = 2013 | visitation_num = | visitation_year = | website = http://malepolisja.in.ua/ | governing_body = }} '''దిగువ పోలిసియా జాతీయ ఉద్యానవనం''' ([[ఉక్రెయిన్]] натиональний приодния парк "мале полисся", రోమనీకరించబడిందిః 'Male Polissia') అనేది ఉక్రెయిన్‌లోని ఖ్మెల్నిట్స్కీ ఒబ్లాస్ట్ 2013లో సృష్టించబడిన జాతీయ ఉద్యానవనం. ఈ ఉద్యానవనం పోలిసియా ప్రాంతంలో 8,762 హెక్టార్ల (87.62 చదరపు కిలోమీటర్ల2) చదరపు కిలోమీటర్ల విభాగం అనేక సరస్సులు, చిత్తడి నేల ప్రాంతాలతో పాటు నది లోయల హోరిన్, విలియా, హీనలి రిహ్ భాగాలను కలిగి ఉంది.<ref name="parksite">{{Cite web|title=Lower Polissia National Park|url=http://malepolisja.in.ua/|access-date=October 2, 2019|publisher=Lower Polissia NP (Official web site)|language=uk}}</ref> == చరిత్ర == మొట్టమొదటిసారిగా, స్మాల్ పోలిసియా నేషనల్ నేచర్ పార్క్ యొక్క సృష్టి ఉక్రెయిన్ అధ్యక్షుడి డిక్రీలో డిసెంబర్ 1,2008 నాటి "నేషనల్ నేచర్ పార్కులు ఇతర ప్రకృతి నిల్వల నెట్వర్క్, భూభాగాలను విస్తరించడం" లో ప్రస్తావించబడింది. పార్క్ సృష్టిలో తదుపరి దశలో జూన్ 16,2011, "స్మాల్ పోలిసియా నేషనల్ నేచర్ పార్క్ సృష్టి ఆమోదం", ఇది స్మాల్ పోలిసియ నేషనల్ నేచర్ పార్కు సృష్టి కోసం ప్రాజెక్ట్ అభివృద్ధి, ఆమోదం ప్రారంభంలో గుర్తించబడింది.<ref>{{Cite web|title=Довідка про проект НПП «Мале Полісся»|trans-title=Information about the project of the National Park "Male Polissya"|url=http://adm.km.ua/doc/doc861_2012_03_03.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20140315172638/http://adm.km.ua/doc/doc861_2012_03_03.pdf|archive-date=2014-03-15|language=uk}}</ref> == వృక్షజాలం & జంతుజాలం == దిగువ పోలిస్సియా పక్షులకు స్వర్గధామం, వాటిలో 186 జాతులు ఉన్నాయి, వీటిలో ఈ ప్రాంతానికి ప్రత్యేకమైనవి. క్షీరదాలు సుమారు 33 జాతులచే ప్రాతినిధ్యం వహిస్తాయి, వాటిలో యూరోపియన్ రెడ్ లిస్ట్ 4 జాతులు (''అల్బర్నోయిడ్స్ బైపుంక్టాటస్'', క్రూసియన్ కార్ప్, వైట్-టెయిల్డ్ డేగ, నల్ల గాలిపటం) & బెర్న్ కన్వెన్షన్ అనుబంధం 101 జాతులు, ఉక్రెయిన్ రెడ్ బుక్ లో జాబితా చేయబడిన 11 జాతులు, వీటిలో: బ్యాడ్జర్, బూడిద క్రేన్, రివర్ ఓటర్. పార్క్ జలాల్లో 18 జాతుల చేపలు, అలాగే ఉభయచరాలు ఉన్నాయి. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రాంతాలు}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] rxxq26kodwymiyya752dta5ljexd20u 4942992 4942991 2026-08-24T11:33:03Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4942992 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name = దిగువ పోలిస్సియా జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం | alt_name =Національний парк «Мале Полісся» | iucn_category = II | image = Святе_озеро._1.jpg | image_caption = | pushpin_map = | pushpin_relief = yes | map_size = | map_caption = | location = ఖ్మెల్నిట్స్కీ ఒబ్లాస్ట్, ఉక్రెయిన్ | nearest_city = స్లావుటా | coordinates = {{coord|50|13|4|N|26|50|13|E}} | area = 8,762 హెక్టార్లు (87.62 చ.కి.మీ. 2)) | established = 2013 | visitation_num = | visitation_year = | website = http://malepolisja.in.ua/ | governing_body = }} '''దిగువ పోలిసియా జాతీయ ఉద్యానవనం''' ([[ఉక్రెయిన్]] натиональний приодния парк "мале полисся", రోమనీకరించబడింది: 'Male Polissia') అనేది ఉక్రెయిన్‌లోని ఖ్మెల్నిట్స్కీ ఒబ్లాస్ట్ 2013లో సృష్టించబడిన జాతీయ ఉద్యానవనం. ఈ ఉద్యానవనం పోలిసియా ప్రాంతంలో 8,762 హెక్టార్ల (87.62 చదరపు కిలోమీటర్ల2) చదరపు కిలోమీటర్ల విభాగం అనేక సరస్సులు, చిత్తడి నేల ప్రాంతాలతో పాటు నది లోయల హోరిన్, విలియా, హీనలి రిహ్ భాగాలను కలిగి ఉంది.<ref name="parksite">{{Cite web|title=Lower Polissia National Park|url=http://malepolisja.in.ua/|access-date=October 2, 2019|publisher=Lower Polissia NP (Official web site)|language=uk}}</ref> == చరిత్ర == మొట్టమొదటిసారిగా, స్మాల్ పోలిసియా నేషనల్ నేచర్ పార్క్ యొక్క సృష్టి ఉక్రెయిన్ అధ్యక్షుడి డిక్రీలో డిసెంబర్ 1,2008 నాటి "నేషనల్ నేచర్ పార్కులు ఇతర ప్రకృతి నిల్వల నెట్వర్క్, భూభాగాలను విస్తరించడం" లో ప్రస్తావించబడింది. పార్క్ సృష్టిలో తదుపరి దశలో జూన్ 16,2011, "స్మాల్ పోలిసియా నేషనల్ నేచర్ పార్క్ సృష్టి ఆమోదం", ఇది స్మాల్ పోలిసియ నేషనల్ నేచర్ పార్కు సృష్టి కోసం ప్రాజెక్ట్ అభివృద్ధి, ఆమోదం ప్రారంభంలో గుర్తించబడింది.<ref>{{Cite web|title=Довідка про проект НПП «Мале Полісся»|trans-title=Information about the project of the National Park "Male Polissya"|url=http://adm.km.ua/doc/doc861_2012_03_03.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20140315172638/http://adm.km.ua/doc/doc861_2012_03_03.pdf|archive-date=2014-03-15|language=uk}}</ref> == వృక్షజాలం & జంతుజాలం == దిగువ పోలిస్సియా పక్షులకు స్వర్గధామం, వాటిలో 186 జాతులు ఉన్నాయి, వీటిలో ఈ ప్రాంతానికి ప్రత్యేకమైనవి. క్షీరదాలు సుమారు 33 జాతులచే ప్రాతినిధ్యం వహిస్తాయి, వాటిలో యూరోపియన్ రెడ్ లిస్ట్ 4 జాతులు (''అల్బర్నోయిడ్స్ బైపుంక్టాటస్'', క్రూసియన్ కార్ప్, వైట్-టెయిల్డ్ డేగ, నల్ల గాలిపటం) & బెర్న్ కన్వెన్షన్ అనుబంధం 101 జాతులు, ఉక్రెయిన్ రెడ్ బుక్ లో జాబితా చేయబడిన 11 జాతులు, వీటిలో: బ్యాడ్జర్, బూడిద క్రేన్, రివర్ ఓటర్. పార్క్ జలాల్లో 18 జాతుల చేపలు, అలాగే ఉభయచరాలు ఉన్నాయి. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రాంతాలు}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] 4hstcfdgzbxifl3om0pqsxiamxfd7js 0 507702 4942993 2026-08-24T11:33:49Z K.Venkataramana 27319 "[[:en:Special:Redirect/revision/1338278126|Hemendranath Tagore]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4942993 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = హేమేంద్రనాథ్ ఠాగూర్ | image = Hemendranath Tagore.jpg | alt = | caption = | other_names = | birth_name = | birth_date = 1844 | birth_place = [[కోల్‌కతా]], [[బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]] (ప్రస్తుతం కోల్‌కతా, భారతదేశం) | death_date = {{Death year and age|1884|1844}} | death_place = [[కోల్‌కతా]], [[బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]] | occupation = రచయిత | notable_works = | mother = శారద సుందరి దేవి | father = [[దేవేంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] | relatives = [[ఇందిరా దేవి చౌధురాణి]] (మేనకోడలు), [[ద్విజేంద్రనాథ్ ఠాగూర్|ద్విజేంద్రనాథ్]], [[సత్యేంద్రనాథ్ ఠాగూర్|సత్యేంద్రనాథ్]], [[జ్యోతిరీంద్రనాథ్ ఠాగూర్|జ్యోతిరీంద్రనాథ్]], [[స్వర్ణకుమారి ఠాగూర్|స్వర్ణకుమారి]], [[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] (తోబుట్టువులు), ఇతరులు 9 మంది | family = [[ఠాగూర్ కుటుంబం]] }} '''హేమేంద్రనాథ్ ఠాగూర్''' (1844-1884) [[దేవేంద్రనాథ్ ఠాగూర్|దేబేంద్రనాథ్ టాగోర్]] మూడవ కుమారుడు, 1843 డిసెంబర్ 21న కలకత్తాలో (ప్రస్తుతం కోల్‌కతా) మొదటి బ్రహ్మ ఒడంబడికపై ప్రమాణం చేసిన అసలు 21 మంది [[:en:Brahmo|బ్రహ్మ]]<nowiki/>లలో ఒకరికి 1844లో జన్మించిన మొదటి సంతానంగా ప్రసిద్ధి చెందాడు. అత్యంత గోప్యతను పాటించే వ్యక్తి అయినప్పటికీ, అతను తన పెద్ద కుటుంబ ఎస్టేట్‌లకు నిర్వాహకుడిగా ఉండటంతో పాటు, తన తమ్ముళ్ల విద్యను చూసుకునే బాధ్యతను అప్పగించిన కఠినమైన క్రమశిక్షణాధికారిగా కూడా సుప్రసిద్ధుడు. [[బ్రహ్మోయిజం|బ్రహ్మమతాన్ని]] స్థాపించిన తన తండ్రి దేబేంద్రనాథ్ టాగోర్‌కు ఆయన నిరంతర ఆధ్యాత్మిక సహచరుడిగా ఉండేవారు. తన చిన్న వయసులోనే, ఆయన తన తండ్రికి, తత్త్వబోధిని సభలోని పెద్దలకు మధ్య మధ్యవర్తిగా వ్యవహరించాడు. 1865 నాటి మొదటి బ్రహ్మ సమాజ విభేదం సమయంలో, కలకత్తా బ్రహ్మ సమాజ్ నుండి బ్రాహ్మణేతర కార్యకర్తలను బహిష్కరించడానికి ఆయనే కారణమయ్యాడు. ఆది ధర్మ మతం ప్రత్యేకంగా ఆయన తత్వశాస్త్రంపైనే స్థాపించబడింది, నేడు ఇది బ్రహ్మమతం నుండి ఉద్భవించిన అతిపెద్ద మతంగా నిలిచింది, కేవలం భారతదేశంలోనే దీనికి 8 మిలియన్లకు పైగా అనుచరులు ఉన్నారు. == ప్రారంభ జీవితం, రచనలు == తన తోబుట్టువుల మాదిరిగానే అతనికి కూడా వివిధ రంగాలలో విస్తృతమైన ఆసక్తులు ఉండేవి. అతన్ని ఒక బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలిగా, 'కుటుంబ శాస్త్రవేత్త'గా పరిగణించవచ్చు. అతను [[కలకత్తా మెడికల్ కాలేజ్|కలకత్తా మెడికల్ కాలేజీ]]<nowiki/>లో చదివి, భౌతిక శాస్త్రంపై వ్యాసాలు రాశాడు. వాటిని సంకలనం చేసి, సవరించి పాఠశాల విద్యార్థుల కోసం ఒక పాఠ్యపుస్తకంగా రూపొందించాలని అతను ప్రణాళిక వేసుకున్నాడు. అతని అకాల మరణం ఆ ప్రాజెక్టును పూర్తి చేయకుండా అడ్డుకోకపోయి ఉంటే, ఇదే బెంగాలీలో మొట్టమొదటి విజ్ఞానశాస్త్ర పాఠ్యపుస్తకం అయ్యేది. 1867 నుండి, హేమేంద్రనాథ్ ఠాకూర్ రేడియో తరంగాలు, విద్యుదయస్కాంత ప్రచారంలో తన మొదటి ప్రయోగాలు చేయడం ప్రారంభించాడు. 1872, 1873 మధ్య, అతను తన పరిశోధనల ఫలితాలపై అనేక వ్యాసాలు రాశాడు, వీటిని మరొక బ్రాహ్మణుడు రామేంద్ర సుందర్ త్రివేది లిప్యంతరీకరించారు. 1874లో, అతను 1878-79లో నవీకరించబడిన ప్రకృతి విజ్ఞానర్ స్థూలమర్మ అనే పేరుతో భౌతిక శాస్త్రంపై మొట్టమొదటి పండిత ఆసియా రచనను సంకలనం చేశాడు. లోపల ఉన్న జ్ఞానం పేలుడుకు దారితీసే అవకాశం ఉన్నందున దాని ప్రసరణ ఆది బ్రహ్మ సమాజానికి చెందిన బ్రాహ్మణులకు మాత్రమే పరిమితం చేయబడింది. తర్వాత ఆది బ్రహ్మ సమాజ్ రికార్డులలో హేమేంద్రనాథ్ ఠాగూర్, అతని తాత ద్వారకానాథ్ ఠాగూర్ యొక్క అన్ని రచనలు నాశనం చేయబడ్డాయి. అతను తన అసాధారణ శారీరక బలం, కుస్తీ పోటీలలో పరాక్రమానికి ప్రసిద్ధి చెందాడు – "ప్రఖ్యాత మల్లయోధుడు"గా వర్ణించబడ్డాడు,<ref>"Gurudev Rabindranath Tagore - A Biography", Author Rekha Sigi. p. 15, {{ISBN|81-89182-90-0}}.</ref> అలాగే [[జూడో]], నింజిట్సు వంటి యుద్ధ కళలలో కూడా నైపుణ్యం కలవాడు. అతను కాలం, ప్రదేశంపై నియంత్రణతో అత్యున్నత స్థాయిలో ప్రాచీన [[రాజ యోగము|రాజయోగం]]<nowiki/>లో కూడా నిష్ణాతుడు. ఆ కాలానికి అసాధారణంగా ఆధునికుడైన అతను, తన ముగ్గురు కుమారులకు, కుమార్తెలు అందరికీ అధికారిక విద్యను అందించాలని పట్టుబట్టాడు. అతను వారిని పాఠశాలకు పంపడమే కాకుండా, సంగీతం, కళలు, ఫ్రెంచ్, జర్మన్ వంటి యూరోపియన్ భాషలలో శిక్షణ ఇచ్చాడు. తన కుమార్తెల కోసం భారతదేశంలోని వివిధ రాష్ట్రాల నుండి తగిన వరులను చురుకుగా వెతికి, [[ఉత్తర ప్రదేశ్|ఉత్తరప్రదేశ్]], [[అసోం|అస్సాం]] వంటి సుదూర ప్రాంతాలలో వారికి వివాహాలు జరిపించడం అతని ముందుచూపు గల మనస్తత్వానికి మరో నిదర్శనం. దృఢమైన ఆధునికవాది అయిన అతను, [[ఠాగూర్ కుటుంబం|టాగోర్ కుటుంబం]]<nowiki/>లోని మహిళల కోసం (ముఖ్యంగా తన సోదరీమణుల కోసం) వివిధ ఆర్థిక ట్రస్టులను స్థాపించాడు, [[బోల్‌పూర్|బోల్పూర్]] సమీపంలో [[శాంతినికేతన్]] ఎస్టేట్‌ను ఏర్పాటు చేయడానికి బాధ్యత వహించాడు, ఇది తరువాత విశ్వభారతిగా రూపాంతరం చెందింది. ఆచరణాత్మక, శాస్త్రీయ దృక్పథం కలిగిన మానవతావాది అయిన ఆయనను, బెంగాల్‌లోని తన ఎస్టేట్ల రైతులు ఎంతో ప్రేమించేవారు.  <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (November 2021)">citation needed</span></nowiki>''&#x5D;</sup> == హేమేంద్రనాథ్, తత్వబోధిని == 1843లో కలకత్తా బ్రహ్మ సమాజంలో తత్త్వబోధిని సభ విలీనమైన తర్వాత జరిగిన వరుస పరిణామాల ఫలితంగా, తత్త్వబోధినిలోని ఒక ప్రత్యేక బ్రాహ్మణ బృందం సంస్కరణవాద కేంద్రంగా ఏర్పడింది. ఈ బృందం 1858 నుండి 1865 వరకు కొనసాగిన విచ్ఛిన్నకర కాలంలో కలకత్తా బ్రహ్మ సమాజం నుండి వేరుగా నిలిచి, తదనంతరం ఆది ధర్మంగా ఆవిర్భవించింది. ఈ కేంద్రం మొదట ఈశ్వర్ చంద్ర విద్యాసాగర్ ఆధ్వర్యంలో ఉండేది, ఆయన 1859లో దాని బాధ్యతలను హేమేంద్రనాథ్‌కు అప్పగించారు. చివరగా 1865లో, మతంలోని బోధనా పదవుల నుండి బ్రాహ్మణేతరులను బహిష్కరించాలని గట్టిగా పట్టుబట్టి హేమేంద్రనాథ్ బాధ్యతలు స్వీకరించారు. ఆ తర్వాత ఆయన బ్రహ్మ అనుచరుల కోసం అధికారిక ఆచారాలు, సంప్రదాయాలు, కట్టుబాట్లపై పరిశోధనలను నిర్వహించారు, వీటిని 1860 ప్రారంభంలో 'బ్రహ్మ అనుష్ఠాన్' పేరుతో రహస్యంగా ప్రచారం చేశారు. ఈ అనుష్ఠానం 1843 మొదటి ఒడంబడికలోని బ్రాహ్మణ కుటుంబాలకు మాత్రమే పరిమితం చేయబడింది, అతని రెండవ సోదరి సుకుమారి వివాహం కోసం 26 జూలై 1861న మొదటిసారిగా బహిరంగంగా ఉపయోగించబడింది. పవిత్రమైన బ్రాహ్మణ జంధ్యాన్ని విడిచిపెట్టే ఈ అనుష్ఠానం గణనీయమైన వివాదాన్ని సృష్టించింది, ఆ తర్వాత జంధ్యం లేని బ్రాహ్మణేతరులకు కూడా కొన్ని చిన్న మార్పులతో ఇది వర్తింపజేయబడింది. == బ్రహ్మ దర్శనము == 1848లో బ్రహ్మ దర్శన వివరణః అప్పుడు నేను బయటకు వెళ్లి ఒక అశ్వత్థ వృక్షం కింద కూర్చుని, సాధువుల బోధనల ప్రకారం నా ఆత్మలో నివసిస్తున్న దైవ చైతన్యంపై ధ్యానం చేయడం ప్రారంభించాను. నా మనస్సు భావోద్వేగంతో నిండిపోయింది, కళ్లు నీళ్లతో నిండాయి. అకస్మాత్తుగా నా హృదయ కమలంలో బ్రహ్మ యొక్క తేజోమయ దర్శనం నాకు లభించింది. నా శరీరం అంతటా ఒక పులకరింత వ్యాపించింది, అంతులేని ఆనందాన్ని నేను అనుభవించాను. కానీ మరుక్షణమే ఆయన నాకు కనిపించకుండా పోయారు. సమస్త దుఃఖాలను పోగొట్టే ఆ పరమానందకరమైన దర్శనం కనుమరుగవగానే, నేను ఒక్కసారిగా నేల పైనుంచి లేచి నిలబడ్డాను. నా ఆత్మలో తీవ్రమైన విచారం ఆవరించింది. అప్పుడు గాఢమైన ధ్యానం ద్వారా ఆయనను మళ్లీ చూడటానికి ప్రయత్నించాను, కానీ ఆయన నాకు కనిపించలేదు. నేను ఏదో వ్యాధి బారిన పడిన వ్యక్తిలా తయారయ్యాను, ఏ విధంగానూ ఓదార్పు పొందలేకపోయాను. ఇంతలో అకస్మాత్తుగా గాలిలో ఒక స్వరం వినిపించింది: 'ఈ జన్మలో నీవు నన్ను ఇక చూడలేవు. హృదయ శుద్ధి లేనివారు, అత్యున్నత యోగ స్థితిని సాధించనివారు నన్ను చూడలేరు. నీలో భక్తి భావాన్ని ప్రేరేపించడానికి మాత్రమే నేను ఒకసారి నీకు దర్శనమిచ్చాను'.   == పిల్లలు == హితేంద్రనాథ్ (కుమారుడు) క్షితింద్రనాథ్ (కుమారుడు రితేంద్రనాథ్) (కుమారుడు) ప్రతిభా (కుమార్తె) ప్రజ్ఞా (కుమార్తె) అభి (కుమార్తె) మనీషా (కుమార్తె) శోభనా (కుమార్తె) సుషమ (కుమార్తె) సునీత (కుమార్తె) సుదక్షిణా (కుమార్తె) క్షితింద్రనాథ్ 'ఆది బ్రహ్మ సమాజం' యొక్క అధికారిక చరిత్రకారుడిగా, 'తత్త్వబోధిని' పత్రిక సంపాదకుడిగా సుపరిచితులు; ఈ బాధ్యతను ఆయన మనవడు కమాండర్ అమృతమయి ముఖర్జీ (I.N.) కూడా కొనసాగించారు. దేవేంద్రనాథ్ తన ఆస్తిని పంపిణీ చేసినప్పుడు, ఆ ప్రక్రియలో ఠాగూర్ కుటుంబంలోని ఇతర శాఖల వారికి దక్కాల్సిన చట్టబద్ధమైన వాటాలను నిరాకరించారు; అప్పటి నుండి అదృశ్యమైన ఠాగూర్ కుటుంబ రికార్డులను వెలికితీసేందుకు క్షితింద్రనాథ్ అవిశ్రాంతంగా కృషి చేశారు. ప్రతిభా దేబీ అశుతోష్ చౌదరిని వివాహం చేసుకున్నారు. వారి కుమారుడు ఆర్య చౌదరి ఇంగ్లాండ్ లో వాస్తుశిల్పం అభ్యసించాడు.<ref>Selected letter of Rabindranath Tagore, 1997, {{ISBN|0-521-59018-3}}, edited Krishna Dutta, pagina 141,142</ref> [[ప్రజ్ఞాసుందరీ దేవి]] అత్యంత ప్రసిద్ధ అస్సాం రచయిత ''సాహిత్యరథి'' లక్ష్మీనాథ్ బెజ్బరోవా (1864-1938) ను వివాహం చేసుకున్నారు (వీరి తండ్రి అస్సాం చివరి రాజులకు వైద్యుడు. "అత్యున్నత స్థాయి మేధావి, గణనీయమైన శక్తి కలిగిన హాస్యరచయిత అయిన బెజ్బరువా యొక్క సృజనాత్మక మేధావి... అతని పాట ''ఓ ముర్ అపునార్ డెక్స్'' అన్ని కాలాలలో అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన అస్సామీ దేశభక్తి పాట", అస్సాం యొక్క వాస్తవ గీతం. ప్రజ్ఞాసుందరి దేబీ (ఠాగూర్) తన సొంత సాహిత్య దృగ్విషయం, ఆమె వంట పుస్తకం ఆమిష్ ఓ నిరామిష్ అహర్ (1900,1995) ప్రతి బెంగాలీ వధువుకు ఆమె వస్త్రధారణతో ఇవ్వబడిన ప్రమాణం, ఆమెకు "ఇండియాస్ మిసెస్ బీటన్" అనే పేరును సంపాదించింది. 1897 నుండి 1902 వరకు ప్రజ్ఞాసుందరి పత్రిక పుణ్యకు సంపాదకుడిగా ఉన్నారు, మొదట ''ఠాకూర్-బారి'' యొక్క అంతర్గత ప్రచురణగా ప్రారంభమైంది. కల్పన, కవిత్వం, వంటలో దేశీయ శాస్త్రాన్ని కలిగి ఉన్న దీనిని తరువాత హితేంద్రనాథ్, రితేన్ద్రనాథ్ ఠాగూర్ సవరించారు. మనీషా దేవి, ఎడిన్‌బర్గ్‌లో విద్యాభ్యాసం చేసి, తరువాత అస్సాంలో స్థిరపడిన కలకత్తాకు చెందిన ప్రసిద్ధ సర్జన్ డి.ఎన్. చటర్జీని వివాహం చేసుకున్నారు. వారి కుమార్తె దీప్తి చౌధురి, పంజాబ్‌కు చెందిన ప్రసిద్ధ ఆదిధర్మ సంఘ సంస్కర్త పండిట్ నవీన్ చంద్ర రాయ్ కుటుంబంలోకి వివాహం చేసుకున్నారు. సుషమా దేవి, బారిస్టర్ దారికనాథ్ ముఖర్జీని వివాహం చేసుకున్నారు; వారికి నలుగురు కుమారులు, ఇద్దరు కుమార్తెలు ఉన్నారు:- పెద్ద కుమారుడు (సన్యాసి అయ్యారు), లోకేంద్రనాథ్ ముఖర్జీ (వివాహం చేసుకోలేదు) ఒక స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు; మూడవ కుమారుడు (సన్యాసి అయ్యారు), డాక్టర్ భరగానాథ్ ముఖర్జీ గౌరీ దేవిని వివాహం చేసుకున్నారు; కుమార్తె భారతి, జనక్ ప్రకాష్ గంగూలీని (కళాకారిణి జామిని ప్రకాష్ గంగూలీ కుమారుడు) వివాహం చేసుకున్నారు; కుమార్తె (బాల్యంలోనే మరణించింది), భాస్కరనాథ్ ముఖర్జీ ఉషా దేవిని వివాహం చేసుకున్నారు. హేమేంద్రనాథ్ గారి చిన్న కుమార్తె పేరు సుదక్షిణ, ఆమె అసలు పేరు పూర్ణిమా దేవి (తరువాత శ్రీమతి జ్వాలా ప్రసాద). ఈమె 1884 మే 13న కలకత్తాలోని జోరాసంకో, ద్వారకానాథ్ టాగోర్స్ లేన్, నెం. 6లో జన్మించారు. పూర్ణిమా దేవి కలకత్తాలోని పార్క్ స్ట్రీట్‌లో ఉన్న లోరెట్టో కాన్వెంట్ (యూరోపియన్ బాలికల పాఠశాల)లో డే స్కాలర్‌గా విద్యనభ్యసించారు. ఆమెకు ఇంగ్లీషుతో పాటు బెంగాలీ, సంస్కృతం, ఉర్దూ, హిందీ, ఫ్రెంచ్, పియానో, వయోలిన్ కూడా వచ్చు. ఆమె కేంబ్రిడ్జ్ ట్రినిటీ కాలేజ్ సంగీత పరీక్షలో ఉత్తీర్ణత సాధించారు. యునైటెడ్ ప్రావిన్సెస్‌లో వివాహం చేసుకున్న మొదటి బెంగాలీ మహిళ ఈమె. ఆమె భర్త దివంగత గౌరవనీయ పండిట్ జ్వాలా ప్రసాద, ఎం.ఏ., హర్దోయ్ డిప్యూటీ కమిషనర్ (ఇంపీరియల్ సివిల్ సర్వీసెస్‌లో అధికారి, ప్రముఖ కాంగ్రెస్ పార్టీ నాయకుడైన దివంగత కున్వర్ జితేంద్ర ప్రసాదకు ముత్తాత) 1903లో వివాహం చేసుకున్నారు. పాఠశాల విద్య కోసం జరిగిన డయానా పోటీలలో (1911 మీరట్‌లో) ఆమె బి.పి.ఆర్.ఏ. పతకాన్ని గెలుచుకున్నారు. ఆమె గుర్రపు స్వారీలో నిపుణురాలు, తన గ్రామాలలో గుర్రపు స్వారీ చేస్తూ తిరుగుతారు. అలాగే, ఆమె తన భర్తతో కలిసి పెద్ద జంతువుల వేటలో పాల్గొని, వేటలో కూడా నిపుణురాలు అయ్యారు. భారతదేశంలో తన స్త్రీల విద్య, అభ్యున్నతి పట్ల ఆమె ఎంతో ఆసక్తిని కనబరిచారు. తన భర్త జ్ఞాపకార్థం, ఆమె యూపీలోని షాజహాన్‌పూర్‌లో 'పండిట్ జ్వాలా ప్రసాద్ కన్యా పాఠశాల'ను స్థాపించారు. ఆమె యునైటెడ్ ప్రావిన్సెస్‌లోని ముజఫర్‌నగర్‌లో హెవెట్ మోడల్ గర్ల్స్ స్కూల్ స్థాపనలో సహాయపడ్డారు, పర్దా మహిళల అభివృద్ధి దృష్ట్యా షాజహాన్‌పూర్, ముజఫర్‌నగర్‌లో పర్దా క్లబ్‌లను స్థాపించారు. ఆమె షాజహాన్‌పూర్ జిల్లాలో అనేక గ్రామాలకు, నైనిటాల్ (ఉత్తరాఖండ్)లోని అబోట్స్‌ఫోర్డ్ అనే ఒక అందమైన కొండ ప్రాంత ఆస్తికి, ప్రసాద భవన్ (ప్రస్తుతం ఆమె 4వ తరం ప్రసాదలు తమ పూర్వీకుల వారసత్వాన్ని ఉత్తమంగా కొనసాగిస్తున్నారు),, 1947లో సైన్యం స్వాధీనం చేసుకున్న కాశ్మీర్‌లోని శ్రీనగర్‌లోని బదామీ బాఘ్‌లో ఉన్న ఒక ఇంటికి (ప్రస్తుతం ఇది సైన్యాధిపతి అధికారిక నివాసం),, జగన్నాథ్ పూరిలోని ఒక బీచ్ ఇంటికి యజమాని. పాఠశాలల కోసం యునైటెడ్ ప్రావిన్సెస్ ఎడ్యుకేషనల్ టెక్స్ట్ బుక్ కమిటీ ఆమోదించిన 'ఉంకీ బునాత్ కీ ప్రథాయిజీ శిక్ష' అనే హిందీ ప్రచురణ రచయిత్రి ఈమె. ఈమె 'ది లాస్ట్ ల్యాంప్ అవుట్' అనే పేరుతో ఆంగ్లంలో ఒక నవలను రాసే పనిలో నిమగ్నమై ఉన్నారు. ఈమె కైసర్-ఇ-హింద్ పతక గ్రహీత, ఆయుధాల చట్టం పరిధి నుండి మినహాయింపు పొందిన మొదటి భారతీయ మహిళ. == ఇవి కూడా చూడండి == * [[ఠాగూర్ కుటుంబం]] * ఆది ధర్మ * [[బ్రహ్మోయిజం]] == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:1884 మరణాలు]] [[వర్గం:1844 జననాలు]] [[వర్గం:Articles with hCards]] [[వర్గం:సమీక్షించని అనువాదాలున్న పేజీలు]] e9ry9ob3qb88jv0insvfxwfouivlj6h 4942994 4942993 2026-08-24T11:34:33Z K.Venkataramana 27319 /* ప్రారంభ జీవితం, రచనలు */ 4942994 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = హేమేంద్రనాథ్ ఠాగూర్ | image = Hemendranath Tagore.jpg | alt = | caption = | other_names = | birth_name = | birth_date = 1844 | birth_place = [[కోల్‌కతా]], [[బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]] (ప్రస్తుతం కోల్‌కతా, భారతదేశం) | death_date = {{Death year and age|1884|1844}} | death_place = [[కోల్‌కతా]], [[బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]] | occupation = రచయిత | notable_works = | mother = శారద సుందరి దేవి | father = [[దేవేంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] | relatives = [[ఇందిరా దేవి చౌధురాణి]] (మేనకోడలు), [[ద్విజేంద్రనాథ్ ఠాగూర్|ద్విజేంద్రనాథ్]], [[సత్యేంద్రనాథ్ ఠాగూర్|సత్యేంద్రనాథ్]], [[జ్యోతిరీంద్రనాథ్ ఠాగూర్|జ్యోతిరీంద్రనాథ్]], [[స్వర్ణకుమారి ఠాగూర్|స్వర్ణకుమారి]], [[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] (తోబుట్టువులు), ఇతరులు 9 మంది | family = [[ఠాగూర్ కుటుంబం]] }} '''హేమేంద్రనాథ్ ఠాగూర్''' (1844-1884) [[దేవేంద్రనాథ్ ఠాగూర్|దేబేంద్రనాథ్ టాగోర్]] మూడవ కుమారుడు, 1843 డిసెంబర్ 21న కలకత్తాలో (ప్రస్తుతం కోల్‌కతా) మొదటి బ్రహ్మ ఒడంబడికపై ప్రమాణం చేసిన అసలు 21 మంది [[:en:Brahmo|బ్రహ్మ]]<nowiki/>లలో ఒకరికి 1844లో జన్మించిన మొదటి సంతానంగా ప్రసిద్ధి చెందాడు. అత్యంత గోప్యతను పాటించే వ్యక్తి అయినప్పటికీ, అతను తన పెద్ద కుటుంబ ఎస్టేట్‌లకు నిర్వాహకుడిగా ఉండటంతో పాటు, తన తమ్ముళ్ల విద్యను చూసుకునే బాధ్యతను అప్పగించిన కఠినమైన క్రమశిక్షణాధికారిగా కూడా సుప్రసిద్ధుడు. [[బ్రహ్మోయిజం|బ్రహ్మమతాన్ని]] స్థాపించిన తన తండ్రి దేబేంద్రనాథ్ టాగోర్‌కు ఆయన నిరంతర ఆధ్యాత్మిక సహచరుడిగా ఉండేవారు. తన చిన్న వయసులోనే, ఆయన తన తండ్రికి, తత్త్వబోధిని సభలోని పెద్దలకు మధ్య మధ్యవర్తిగా వ్యవహరించాడు. 1865 నాటి మొదటి బ్రహ్మ సమాజ విభేదం సమయంలో, కలకత్తా బ్రహ్మ సమాజ్ నుండి బ్రాహ్మణేతర కార్యకర్తలను బహిష్కరించడానికి ఆయనే కారణమయ్యాడు. ఆది ధర్మ మతం ప్రత్యేకంగా ఆయన తత్వశాస్త్రంపైనే స్థాపించబడింది, నేడు ఇది బ్రహ్మమతం నుండి ఉద్భవించిన అతిపెద్ద మతంగా నిలిచింది, కేవలం భారతదేశంలోనే దీనికి 8 మిలియన్లకు పైగా అనుచరులు ఉన్నారు. == ప్రారంభ జీవితం, రచనలు == తన తోబుట్టువుల మాదిరిగానే అతనికి కూడా వివిధ రంగాలలో విస్తృతమైన ఆసక్తులు ఉండేవి. అతన్ని ఒక బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలిగా, 'కుటుంబ శాస్త్రవేత్త'గా పరిగణించవచ్చు. అతను [[కలకత్తా మెడికల్ కాలేజ్|కలకత్తా మెడికల్ కాలేజీ]]<nowiki/>లో చదివి, భౌతిక శాస్త్రంపై వ్యాసాలు రాశాడు. వాటిని సంకలనం చేసి, సవరించి పాఠశాల విద్యార్థుల కోసం ఒక పాఠ్యపుస్తకంగా రూపొందించాలని అతను ప్రణాళిక వేసుకున్నాడు. అతని అకాల మరణం ఆ ప్రాజెక్టును పూర్తి చేయకుండా అడ్డుకోకపోయి ఉంటే, ఇదే బెంగాలీలో మొట్టమొదటి విజ్ఞానశాస్త్ర పాఠ్యపుస్తకం అయ్యేది. 1867 నుండి, హేమేంద్రనాథ్ ఠాకూర్ రేడియో తరంగాలు, విద్యుదయస్కాంత ప్రచారంలో తన మొదటి ప్రయోగాలు చేయడం ప్రారంభించాడు. 1872, 1873 మధ్య, అతను తన పరిశోధనల ఫలితాలపై అనేక వ్యాసాలు రాశాడు, వీటిని మరొక బ్రాహ్మణుడు రామేంద్ర సుందర్ త్రివేది లిప్యంతరీకరించారు. 1874లో, అతను 1878-79లో నవీకరించబడిన ప్రకృతి విజ్ఞానర్ స్థూలమర్మ అనే పేరుతో భౌతిక శాస్త్రంపై మొట్టమొదటి పండిత ఆసియా రచనను సంకలనం చేశాడు. లోపల ఉన్న జ్ఞానం పేలుడుకు దారితీసే అవకాశం ఉన్నందున దాని ప్రసరణ ఆది బ్రహ్మ సమాజానికి చెందిన బ్రాహ్మణులకు మాత్రమే పరిమితం చేయబడింది. తర్వాత ఆది బ్రహ్మ సమాజ్ రికార్డులలో హేమేంద్రనాథ్ ఠాగూర్, అతని తాత ద్వారకానాథ్ ఠాగూర్ యొక్క అన్ని రచనలు నాశనం చేయబడ్డాయి. అతను తన అసాధారణ శారీరక బలం, కుస్తీ పోటీలలో పరాక్రమానికి ప్రసిద్ధి చెందాడు – "ప్రఖ్యాత మల్లయోధుడు"గా వర్ణించబడ్డాడు,<ref>"Gurudev Rabindranath Tagore - A Biography", Author Rekha Sigi. p. 15, {{ISBN|81-89182-90-0}}.</ref> అలాగే [[జూడో]], నింజిట్సు వంటి యుద్ధ కళలలో కూడా నైపుణ్యం కలవాడు. అతను కాలం, ప్రదేశంపై నియంత్రణతో అత్యున్నత స్థాయిలో ప్రాచీన [[రాజ యోగము|రాజయోగం]]<nowiki/>లో కూడా నిష్ణాతుడు. ఆ కాలానికి అసాధారణంగా ఆధునికుడైన అతను, తన ముగ్గురు కుమారులకు, కుమార్తెలు అందరికీ అధికారిక విద్యను అందించాలని పట్టుబట్టాడు. అతను వారిని పాఠశాలకు పంపడమే కాకుండా, సంగీతం, కళలు, ఫ్రెంచ్, జర్మన్ వంటి యూరోపియన్ భాషలలో శిక్షణ ఇచ్చాడు. తన కుమార్తెల కోసం భారతదేశంలోని వివిధ రాష్ట్రాల నుండి తగిన వరులను చురుకుగా వెతికి, [[ఉత్తర ప్రదేశ్|ఉత్తరప్రదేశ్]], [[అసోం|అస్సాం]] వంటి సుదూర ప్రాంతాలలో వారికి వివాహాలు జరిపించడం అతని ముందుచూపు గల మనస్తత్వానికి మరో నిదర్శనం. దృఢమైన ఆధునికవాది అయిన అతను, [[ఠాగూర్ కుటుంబం|టాగోర్ కుటుంబం]]<nowiki/>లోని మహిళల కోసం (ముఖ్యంగా తన సోదరీమణుల కోసం) వివిధ ఆర్థిక ట్రస్టులను స్థాపించాడు, [[బోల్‌పూర్|బోల్పూర్]] సమీపంలో [[శాంతినికేతన్]] ఎస్టేట్‌ను ఏర్పాటు చేయడానికి బాధ్యత వహించాడు, ఇది తరువాత విశ్వభారతిగా రూపాంతరం చెందింది. ఆచరణాత్మక, శాస్త్రీయ దృక్పథం కలిగిన మానవతావాది అయిన ఆయనను, బెంగాల్‌లోని తన ఎస్టేట్ల రైతులు ఎంతో ప్రేమించేవారు.   == హేమేంద్రనాథ్, తత్వబోధిని == 1843లో కలకత్తా బ్రహ్మ సమాజంలో తత్త్వబోధిని సభ విలీనమైన తర్వాత జరిగిన వరుస పరిణామాల ఫలితంగా, తత్త్వబోధినిలోని ఒక ప్రత్యేక బ్రాహ్మణ బృందం సంస్కరణవాద కేంద్రంగా ఏర్పడింది. ఈ బృందం 1858 నుండి 1865 వరకు కొనసాగిన విచ్ఛిన్నకర కాలంలో కలకత్తా బ్రహ్మ సమాజం నుండి వేరుగా నిలిచి, తదనంతరం ఆది ధర్మంగా ఆవిర్భవించింది. ఈ కేంద్రం మొదట ఈశ్వర్ చంద్ర విద్యాసాగర్ ఆధ్వర్యంలో ఉండేది, ఆయన 1859లో దాని బాధ్యతలను హేమేంద్రనాథ్‌కు అప్పగించారు. చివరగా 1865లో, మతంలోని బోధనా పదవుల నుండి బ్రాహ్మణేతరులను బహిష్కరించాలని గట్టిగా పట్టుబట్టి హేమేంద్రనాథ్ బాధ్యతలు స్వీకరించారు. ఆ తర్వాత ఆయన బ్రహ్మ అనుచరుల కోసం అధికారిక ఆచారాలు, సంప్రదాయాలు, కట్టుబాట్లపై పరిశోధనలను నిర్వహించారు, వీటిని 1860 ప్రారంభంలో 'బ్రహ్మ అనుష్ఠాన్' పేరుతో రహస్యంగా ప్రచారం చేశారు. ఈ అనుష్ఠానం 1843 మొదటి ఒడంబడికలోని బ్రాహ్మణ కుటుంబాలకు మాత్రమే పరిమితం చేయబడింది, అతని రెండవ సోదరి సుకుమారి వివాహం కోసం 26 జూలై 1861న మొదటిసారిగా బహిరంగంగా ఉపయోగించబడింది. పవిత్రమైన బ్రాహ్మణ జంధ్యాన్ని విడిచిపెట్టే ఈ అనుష్ఠానం గణనీయమైన వివాదాన్ని సృష్టించింది, ఆ తర్వాత జంధ్యం లేని బ్రాహ్మణేతరులకు కూడా కొన్ని చిన్న మార్పులతో ఇది వర్తింపజేయబడింది. == బ్రహ్మ దర్శనము == 1848లో బ్రహ్మ దర్శన వివరణః అప్పుడు నేను బయటకు వెళ్లి ఒక అశ్వత్థ వృక్షం కింద కూర్చుని, సాధువుల బోధనల ప్రకారం నా ఆత్మలో నివసిస్తున్న దైవ చైతన్యంపై ధ్యానం చేయడం ప్రారంభించాను. నా మనస్సు భావోద్వేగంతో నిండిపోయింది, కళ్లు నీళ్లతో నిండాయి. అకస్మాత్తుగా నా హృదయ కమలంలో బ్రహ్మ యొక్క తేజోమయ దర్శనం నాకు లభించింది. నా శరీరం అంతటా ఒక పులకరింత వ్యాపించింది, అంతులేని ఆనందాన్ని నేను అనుభవించాను. కానీ మరుక్షణమే ఆయన నాకు కనిపించకుండా పోయారు. సమస్త దుఃఖాలను పోగొట్టే ఆ పరమానందకరమైన దర్శనం కనుమరుగవగానే, నేను ఒక్కసారిగా నేల పైనుంచి లేచి నిలబడ్డాను. నా ఆత్మలో తీవ్రమైన విచారం ఆవరించింది. అప్పుడు గాఢమైన ధ్యానం ద్వారా ఆయనను మళ్లీ చూడటానికి ప్రయత్నించాను, కానీ ఆయన నాకు కనిపించలేదు. నేను ఏదో వ్యాధి బారిన పడిన వ్యక్తిలా తయారయ్యాను, ఏ విధంగానూ ఓదార్పు పొందలేకపోయాను. ఇంతలో అకస్మాత్తుగా గాలిలో ఒక స్వరం వినిపించింది: 'ఈ జన్మలో నీవు నన్ను ఇక చూడలేవు. హృదయ శుద్ధి లేనివారు, అత్యున్నత యోగ స్థితిని సాధించనివారు నన్ను చూడలేరు. నీలో భక్తి భావాన్ని ప్రేరేపించడానికి మాత్రమే నేను ఒకసారి నీకు దర్శనమిచ్చాను'.   == పిల్లలు == హితేంద్రనాథ్ (కుమారుడు) క్షితింద్రనాథ్ (కుమారుడు రితేంద్రనాథ్) (కుమారుడు) ప్రతిభా (కుమార్తె) ప్రజ్ఞా (కుమార్తె) అభి (కుమార్తె) మనీషా (కుమార్తె) శోభనా (కుమార్తె) సుషమ (కుమార్తె) సునీత (కుమార్తె) సుదక్షిణా (కుమార్తె) క్షితింద్రనాథ్ 'ఆది బ్రహ్మ సమాజం' యొక్క అధికారిక చరిత్రకారుడిగా, 'తత్త్వబోధిని' పత్రిక సంపాదకుడిగా సుపరిచితులు; ఈ బాధ్యతను ఆయన మనవడు కమాండర్ అమృతమయి ముఖర్జీ (I.N.) కూడా కొనసాగించారు. దేవేంద్రనాథ్ తన ఆస్తిని పంపిణీ చేసినప్పుడు, ఆ ప్రక్రియలో ఠాగూర్ కుటుంబంలోని ఇతర శాఖల వారికి దక్కాల్సిన చట్టబద్ధమైన వాటాలను నిరాకరించారు; అప్పటి నుండి అదృశ్యమైన ఠాగూర్ కుటుంబ రికార్డులను వెలికితీసేందుకు క్షితింద్రనాథ్ అవిశ్రాంతంగా కృషి చేశారు. ప్రతిభా దేబీ అశుతోష్ చౌదరిని వివాహం చేసుకున్నారు. వారి కుమారుడు ఆర్య చౌదరి ఇంగ్లాండ్ లో వాస్తుశిల్పం అభ్యసించాడు.<ref>Selected letter of Rabindranath Tagore, 1997, {{ISBN|0-521-59018-3}}, edited Krishna Dutta, pagina 141,142</ref> [[ప్రజ్ఞాసుందరీ దేవి]] అత్యంత ప్రసిద్ధ అస్సాం రచయిత ''సాహిత్యరథి'' లక్ష్మీనాథ్ బెజ్బరోవా (1864-1938) ను వివాహం చేసుకున్నారు (వీరి తండ్రి అస్సాం చివరి రాజులకు వైద్యుడు. "అత్యున్నత స్థాయి మేధావి, గణనీయమైన శక్తి కలిగిన హాస్యరచయిత అయిన బెజ్బరువా యొక్క సృజనాత్మక మేధావి... అతని పాట ''ఓ ముర్ అపునార్ డెక్స్'' అన్ని కాలాలలో అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన అస్సామీ దేశభక్తి పాట", అస్సాం యొక్క వాస్తవ గీతం. ప్రజ్ఞాసుందరి దేబీ (ఠాగూర్) తన సొంత సాహిత్య దృగ్విషయం, ఆమె వంట పుస్తకం ఆమిష్ ఓ నిరామిష్ అహర్ (1900,1995) ప్రతి బెంగాలీ వధువుకు ఆమె వస్త్రధారణతో ఇవ్వబడిన ప్రమాణం, ఆమెకు "ఇండియాస్ మిసెస్ బీటన్" అనే పేరును సంపాదించింది. 1897 నుండి 1902 వరకు ప్రజ్ఞాసుందరి పత్రిక పుణ్యకు సంపాదకుడిగా ఉన్నారు, మొదట ''ఠాకూర్-బారి'' యొక్క అంతర్గత ప్రచురణగా ప్రారంభమైంది. కల్పన, కవిత్వం, వంటలో దేశీయ శాస్త్రాన్ని కలిగి ఉన్న దీనిని తరువాత హితేంద్రనాథ్, రితేన్ద్రనాథ్ ఠాగూర్ సవరించారు. మనీషా దేవి, ఎడిన్‌బర్గ్‌లో విద్యాభ్యాసం చేసి, తరువాత అస్సాంలో స్థిరపడిన కలకత్తాకు చెందిన ప్రసిద్ధ సర్జన్ డి.ఎన్. చటర్జీని వివాహం చేసుకున్నారు. వారి కుమార్తె దీప్తి చౌధురి, పంజాబ్‌కు చెందిన ప్రసిద్ధ ఆదిధర్మ సంఘ సంస్కర్త పండిట్ నవీన్ చంద్ర రాయ్ కుటుంబంలోకి వివాహం చేసుకున్నారు. సుషమా దేవి, బారిస్టర్ దారికనాథ్ ముఖర్జీని వివాహం చేసుకున్నారు; వారికి నలుగురు కుమారులు, ఇద్దరు కుమార్తెలు ఉన్నారు:- పెద్ద కుమారుడు (సన్యాసి అయ్యారు), లోకేంద్రనాథ్ ముఖర్జీ (వివాహం చేసుకోలేదు) ఒక స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు; మూడవ కుమారుడు (సన్యాసి అయ్యారు), డాక్టర్ భరగానాథ్ ముఖర్జీ గౌరీ దేవిని వివాహం చేసుకున్నారు; కుమార్తె భారతి, జనక్ ప్రకాష్ గంగూలీని (కళాకారిణి జామిని ప్రకాష్ గంగూలీ కుమారుడు) వివాహం చేసుకున్నారు; కుమార్తె (బాల్యంలోనే మరణించింది), భాస్కరనాథ్ ముఖర్జీ ఉషా దేవిని వివాహం చేసుకున్నారు. హేమేంద్రనాథ్ గారి చిన్న కుమార్తె పేరు సుదక్షిణ, ఆమె అసలు పేరు పూర్ణిమా దేవి (తరువాత శ్రీమతి జ్వాలా ప్రసాద). ఈమె 1884 మే 13న కలకత్తాలోని జోరాసంకో, ద్వారకానాథ్ టాగోర్స్ లేన్, నెం. 6లో జన్మించారు. పూర్ణిమా దేవి కలకత్తాలోని పార్క్ స్ట్రీట్‌లో ఉన్న లోరెట్టో కాన్వెంట్ (యూరోపియన్ బాలికల పాఠశాల)లో డే స్కాలర్‌గా విద్యనభ్యసించారు. ఆమెకు ఇంగ్లీషుతో పాటు బెంగాలీ, సంస్కృతం, ఉర్దూ, హిందీ, ఫ్రెంచ్, పియానో, వయోలిన్ కూడా వచ్చు. ఆమె కేంబ్రిడ్జ్ ట్రినిటీ కాలేజ్ సంగీత పరీక్షలో ఉత్తీర్ణత సాధించారు. యునైటెడ్ ప్రావిన్సెస్‌లో వివాహం చేసుకున్న మొదటి బెంగాలీ మహిళ ఈమె. ఆమె భర్త దివంగత గౌరవనీయ పండిట్ జ్వాలా ప్రసాద, ఎం.ఏ., హర్దోయ్ డిప్యూటీ కమిషనర్ (ఇంపీరియల్ సివిల్ సర్వీసెస్‌లో అధికారి, ప్రముఖ కాంగ్రెస్ పార్టీ నాయకుడైన దివంగత కున్వర్ జితేంద్ర ప్రసాదకు ముత్తాత) 1903లో వివాహం చేసుకున్నారు. పాఠశాల విద్య కోసం జరిగిన డయానా పోటీలలో (1911 మీరట్‌లో) ఆమె బి.పి.ఆర్.ఏ. పతకాన్ని గెలుచుకున్నారు. ఆమె గుర్రపు స్వారీలో నిపుణురాలు, తన గ్రామాలలో గుర్రపు స్వారీ చేస్తూ తిరుగుతారు. అలాగే, ఆమె తన భర్తతో కలిసి పెద్ద జంతువుల వేటలో పాల్గొని, వేటలో కూడా నిపుణురాలు అయ్యారు. భారతదేశంలో తన స్త్రీల విద్య, అభ్యున్నతి పట్ల ఆమె ఎంతో ఆసక్తిని కనబరిచారు. తన భర్త జ్ఞాపకార్థం, ఆమె యూపీలోని షాజహాన్‌పూర్‌లో 'పండిట్ జ్వాలా ప్రసాద్ కన్యా పాఠశాల'ను స్థాపించారు. ఆమె యునైటెడ్ ప్రావిన్సెస్‌లోని ముజఫర్‌నగర్‌లో హెవెట్ మోడల్ గర్ల్స్ స్కూల్ స్థాపనలో సహాయపడ్డారు, పర్దా మహిళల అభివృద్ధి దృష్ట్యా షాజహాన్‌పూర్, ముజఫర్‌నగర్‌లో పర్దా క్లబ్‌లను స్థాపించారు. ఆమె షాజహాన్‌పూర్ జిల్లాలో అనేక గ్రామాలకు, నైనిటాల్ (ఉత్తరాఖండ్)లోని అబోట్స్‌ఫోర్డ్ అనే ఒక అందమైన కొండ ప్రాంత ఆస్తికి, ప్రసాద భవన్ (ప్రస్తుతం ఆమె 4వ తరం ప్రసాదలు తమ పూర్వీకుల వారసత్వాన్ని ఉత్తమంగా కొనసాగిస్తున్నారు),, 1947లో సైన్యం స్వాధీనం చేసుకున్న కాశ్మీర్‌లోని శ్రీనగర్‌లోని బదామీ బాఘ్‌లో ఉన్న ఒక ఇంటికి (ప్రస్తుతం ఇది సైన్యాధిపతి అధికారిక నివాసం),, జగన్నాథ్ పూరిలోని ఒక బీచ్ ఇంటికి యజమాని. పాఠశాలల కోసం యునైటెడ్ ప్రావిన్సెస్ ఎడ్యుకేషనల్ టెక్స్ట్ బుక్ కమిటీ ఆమోదించిన 'ఉంకీ బునాత్ కీ ప్రథాయిజీ శిక్ష' అనే హిందీ ప్రచురణ రచయిత్రి ఈమె. ఈమె 'ది లాస్ట్ ల్యాంప్ అవుట్' అనే పేరుతో ఆంగ్లంలో ఒక నవలను రాసే పనిలో నిమగ్నమై ఉన్నారు. ఈమె కైసర్-ఇ-హింద్ పతక గ్రహీత, ఆయుధాల చట్టం పరిధి నుండి మినహాయింపు పొందిన మొదటి భారతీయ మహిళ. == ఇవి కూడా చూడండి == * [[ఠాగూర్ కుటుంబం]] * ఆది ధర్మ * [[బ్రహ్మోయిజం]] == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:1884 మరణాలు]] [[వర్గం:1844 జననాలు]] [[వర్గం:Articles with hCards]] [[వర్గం:సమీక్షించని అనువాదాలున్న పేజీలు]] 8heo6grz9tykfbwme28hzr61e1tpxsd 4942995 4942994 2026-08-24T11:36:15Z K.Venkataramana 27319 /* బ్రహ్మ దర్శనము */ 4942995 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = హేమేంద్రనాథ్ ఠాగూర్ | image = Hemendranath Tagore.jpg | alt = | caption = | other_names = | birth_name = | birth_date = 1844 | birth_place = [[కోల్‌కతా]], [[బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]] (ప్రస్తుతం కోల్‌కతా, భారతదేశం) | death_date = {{Death year and age|1884|1844}} | death_place = [[కోల్‌కతా]], [[బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]] | occupation = రచయిత | notable_works = | mother = శారద సుందరి దేవి | father = [[దేవేంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] | relatives = [[ఇందిరా దేవి చౌధురాణి]] (మేనకోడలు), [[ద్విజేంద్రనాథ్ ఠాగూర్|ద్విజేంద్రనాథ్]], [[సత్యేంద్రనాథ్ ఠాగూర్|సత్యేంద్రనాథ్]], [[జ్యోతిరీంద్రనాథ్ ఠాగూర్|జ్యోతిరీంద్రనాథ్]], [[స్వర్ణకుమారి ఠాగూర్|స్వర్ణకుమారి]], [[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] (తోబుట్టువులు), ఇతరులు 9 మంది | family = [[ఠాగూర్ కుటుంబం]] }} '''హేమేంద్రనాథ్ ఠాగూర్''' (1844-1884) [[దేవేంద్రనాథ్ ఠాగూర్|దేబేంద్రనాథ్ టాగోర్]] మూడవ కుమారుడు, 1843 డిసెంబర్ 21న కలకత్తాలో (ప్రస్తుతం కోల్‌కతా) మొదటి బ్రహ్మ ఒడంబడికపై ప్రమాణం చేసిన అసలు 21 మంది [[:en:Brahmo|బ్రహ్మ]]<nowiki/>లలో ఒకరికి 1844లో జన్మించిన మొదటి సంతానంగా ప్రసిద్ధి చెందాడు. అత్యంత గోప్యతను పాటించే వ్యక్తి అయినప్పటికీ, అతను తన పెద్ద కుటుంబ ఎస్టేట్‌లకు నిర్వాహకుడిగా ఉండటంతో పాటు, తన తమ్ముళ్ల విద్యను చూసుకునే బాధ్యతను అప్పగించిన కఠినమైన క్రమశిక్షణాధికారిగా కూడా సుప్రసిద్ధుడు. [[బ్రహ్మోయిజం|బ్రహ్మమతాన్ని]] స్థాపించిన తన తండ్రి దేబేంద్రనాథ్ టాగోర్‌కు ఆయన నిరంతర ఆధ్యాత్మిక సహచరుడిగా ఉండేవారు. తన చిన్న వయసులోనే, ఆయన తన తండ్రికి, తత్త్వబోధిని సభలోని పెద్దలకు మధ్య మధ్యవర్తిగా వ్యవహరించాడు. 1865 నాటి మొదటి బ్రహ్మ సమాజ విభేదం సమయంలో, కలకత్తా బ్రహ్మ సమాజ్ నుండి బ్రాహ్మణేతర కార్యకర్తలను బహిష్కరించడానికి ఆయనే కారణమయ్యాడు. ఆది ధర్మ మతం ప్రత్యేకంగా ఆయన తత్వశాస్త్రంపైనే స్థాపించబడింది, నేడు ఇది బ్రహ్మమతం నుండి ఉద్భవించిన అతిపెద్ద మతంగా నిలిచింది, కేవలం భారతదేశంలోనే దీనికి 8 మిలియన్లకు పైగా అనుచరులు ఉన్నారు. == ప్రారంభ జీవితం, రచనలు == తన తోబుట్టువుల మాదిరిగానే అతనికి కూడా వివిధ రంగాలలో విస్తృతమైన ఆసక్తులు ఉండేవి. అతన్ని ఒక బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలిగా, 'కుటుంబ శాస్త్రవేత్త'గా పరిగణించవచ్చు. అతను [[కలకత్తా మెడికల్ కాలేజ్|కలకత్తా మెడికల్ కాలేజీ]]<nowiki/>లో చదివి, భౌతిక శాస్త్రంపై వ్యాసాలు రాశాడు. వాటిని సంకలనం చేసి, సవరించి పాఠశాల విద్యార్థుల కోసం ఒక పాఠ్యపుస్తకంగా రూపొందించాలని అతను ప్రణాళిక వేసుకున్నాడు. అతని అకాల మరణం ఆ ప్రాజెక్టును పూర్తి చేయకుండా అడ్డుకోకపోయి ఉంటే, ఇదే బెంగాలీలో మొట్టమొదటి విజ్ఞానశాస్త్ర పాఠ్యపుస్తకం అయ్యేది. 1867 నుండి, హేమేంద్రనాథ్ ఠాకూర్ రేడియో తరంగాలు, విద్యుదయస్కాంత ప్రచారంలో తన మొదటి ప్రయోగాలు చేయడం ప్రారంభించాడు. 1872, 1873 మధ్య, అతను తన పరిశోధనల ఫలితాలపై అనేక వ్యాసాలు రాశాడు, వీటిని మరొక బ్రాహ్మణుడు రామేంద్ర సుందర్ త్రివేది లిప్యంతరీకరించారు. 1874లో, అతను 1878-79లో నవీకరించబడిన ప్రకృతి విజ్ఞానర్ స్థూలమర్మ అనే పేరుతో భౌతిక శాస్త్రంపై మొట్టమొదటి పండిత ఆసియా రచనను సంకలనం చేశాడు. లోపల ఉన్న జ్ఞానం పేలుడుకు దారితీసే అవకాశం ఉన్నందున దాని ప్రసరణ ఆది బ్రహ్మ సమాజానికి చెందిన బ్రాహ్మణులకు మాత్రమే పరిమితం చేయబడింది. తర్వాత ఆది బ్రహ్మ సమాజ్ రికార్డులలో హేమేంద్రనాథ్ ఠాగూర్, అతని తాత ద్వారకానాథ్ ఠాగూర్ యొక్క అన్ని రచనలు నాశనం చేయబడ్డాయి. అతను తన అసాధారణ శారీరక బలం, కుస్తీ పోటీలలో పరాక్రమానికి ప్రసిద్ధి చెందాడు – "ప్రఖ్యాత మల్లయోధుడు"గా వర్ణించబడ్డాడు,<ref>"Gurudev Rabindranath Tagore - A Biography", Author Rekha Sigi. p. 15, {{ISBN|81-89182-90-0}}.</ref> అలాగే [[జూడో]], నింజిట్సు వంటి యుద్ధ కళలలో కూడా నైపుణ్యం కలవాడు. అతను కాలం, ప్రదేశంపై నియంత్రణతో అత్యున్నత స్థాయిలో ప్రాచీన [[రాజ యోగము|రాజయోగం]]<nowiki/>లో కూడా నిష్ణాతుడు. ఆ కాలానికి అసాధారణంగా ఆధునికుడైన అతను, తన ముగ్గురు కుమారులకు, కుమార్తెలు అందరికీ అధికారిక విద్యను అందించాలని పట్టుబట్టాడు. అతను వారిని పాఠశాలకు పంపడమే కాకుండా, సంగీతం, కళలు, ఫ్రెంచ్, జర్మన్ వంటి యూరోపియన్ భాషలలో శిక్షణ ఇచ్చాడు. తన కుమార్తెల కోసం భారతదేశంలోని వివిధ రాష్ట్రాల నుండి తగిన వరులను చురుకుగా వెతికి, [[ఉత్తర ప్రదేశ్|ఉత్తరప్రదేశ్]], [[అసోం|అస్సాం]] వంటి సుదూర ప్రాంతాలలో వారికి వివాహాలు జరిపించడం అతని ముందుచూపు గల మనస్తత్వానికి మరో నిదర్శనం. దృఢమైన ఆధునికవాది అయిన అతను, [[ఠాగూర్ కుటుంబం|టాగోర్ కుటుంబం]]<nowiki/>లోని మహిళల కోసం (ముఖ్యంగా తన సోదరీమణుల కోసం) వివిధ ఆర్థిక ట్రస్టులను స్థాపించాడు, [[బోల్‌పూర్|బోల్పూర్]] సమీపంలో [[శాంతినికేతన్]] ఎస్టేట్‌ను ఏర్పాటు చేయడానికి బాధ్యత వహించాడు, ఇది తరువాత విశ్వభారతిగా రూపాంతరం చెందింది. ఆచరణాత్మక, శాస్త్రీయ దృక్పథం కలిగిన మానవతావాది అయిన ఆయనను, బెంగాల్‌లోని తన ఎస్టేట్ల రైతులు ఎంతో ప్రేమించేవారు.   == హేమేంద్రనాథ్, తత్వబోధిని == 1843లో కలకత్తా బ్రహ్మ సమాజంలో తత్త్వబోధిని సభ విలీనమైన తర్వాత జరిగిన వరుస పరిణామాల ఫలితంగా, తత్త్వబోధినిలోని ఒక ప్రత్యేక బ్రాహ్మణ బృందం సంస్కరణవాద కేంద్రంగా ఏర్పడింది. ఈ బృందం 1858 నుండి 1865 వరకు కొనసాగిన విచ్ఛిన్నకర కాలంలో కలకత్తా బ్రహ్మ సమాజం నుండి వేరుగా నిలిచి, తదనంతరం ఆది ధర్మంగా ఆవిర్భవించింది. ఈ కేంద్రం మొదట ఈశ్వర్ చంద్ర విద్యాసాగర్ ఆధ్వర్యంలో ఉండేది, ఆయన 1859లో దాని బాధ్యతలను హేమేంద్రనాథ్‌కు అప్పగించారు. చివరగా 1865లో, మతంలోని బోధనా పదవుల నుండి బ్రాహ్మణేతరులను బహిష్కరించాలని గట్టిగా పట్టుబట్టి హేమేంద్రనాథ్ బాధ్యతలు స్వీకరించారు. ఆ తర్వాత ఆయన బ్రహ్మ అనుచరుల కోసం అధికారిక ఆచారాలు, సంప్రదాయాలు, కట్టుబాట్లపై పరిశోధనలను నిర్వహించారు, వీటిని 1860 ప్రారంభంలో 'బ్రహ్మ అనుష్ఠాన్' పేరుతో రహస్యంగా ప్రచారం చేశారు. ఈ అనుష్ఠానం 1843 మొదటి ఒడంబడికలోని బ్రాహ్మణ కుటుంబాలకు మాత్రమే పరిమితం చేయబడింది, అతని రెండవ సోదరి సుకుమారి వివాహం కోసం 26 జూలై 1861న మొదటిసారిగా బహిరంగంగా ఉపయోగించబడింది. పవిత్రమైన బ్రాహ్మణ జంధ్యాన్ని విడిచిపెట్టే ఈ అనుష్ఠానం గణనీయమైన వివాదాన్ని సృష్టించింది, ఆ తర్వాత జంధ్యం లేని బ్రాహ్మణేతరులకు కూడా కొన్ని చిన్న మార్పులతో ఇది వర్తింపజేయబడింది. == బ్రహ్మ దర్శనము == 1848లో బ్రహ్మ దర్శన వివరణః {{blockquote|అప్పుడు నేను బయటకు వెళ్లి ఒక అశ్వత్థ వృక్షం కింద కూర్చుని, సాధువుల బోధనల ప్రకారం నా ఆత్మలో నివసిస్తున్న దైవ చైతన్యంపై ధ్యానం చేయడం ప్రారంభించాను. నా మనస్సు భావోద్వేగంతో నిండిపోయింది, కళ్లు నీళ్లతో నిండాయి. అకస్మాత్తుగా నా హృదయ కమలంలో బ్రహ్మ యొక్క తేజోమయ దర్శనం నాకు లభించింది. నా శరీరం అంతటా ఒక పులకరింత వ్యాపించింది, అంతులేని ఆనందాన్ని నేను అనుభవించాను. కానీ మరుక్షణమే ఆయన నాకు కనిపించకుండా పోయారు. సమస్త దుఃఖాలను పోగొట్టే ఆ పరమానందకరమైన దర్శనం కనుమరుగవగానే, నేను ఒక్కసారిగా నేల పైనుంచి లేచి నిలబడ్డాను. నా ఆత్మలో తీవ్రమైన విచారం ఆవరించింది. అప్పుడు గాఢమైన ధ్యానం ద్వారా ఆయనను మళ్లీ చూడటానికి ప్రయత్నించాను, కానీ ఆయన నాకు కనిపించలేదు. నేను ఏదో వ్యాధి బారిన పడిన వ్యక్తిలా తయారయ్యాను, ఏ విధంగానూ ఓదార్పు పొందలేకపోయాను. ఇంతలో అకస్మాత్తుగా గాలిలో ఒక స్వరం వినిపించింది: 'ఈ జన్మలో నీవు నన్ను ఇక చూడలేవు. హృదయ శుద్ధి లేనివారు, అత్యున్నత యోగ స్థితిని సాధించనివారు నన్ను చూడలేరు. నీలో భక్తి భావాన్ని ప్రేరేపించడానికి మాత్రమే నేను ఒకసారి నీకు దర్శనమిచ్చాను'{{ISBN|0-7007-0317-9}}</ref>}} }} == పిల్లలు == హితేంద్రనాథ్ (కుమారుడు) క్షితింద్రనాథ్ (కుమారుడు రితేంద్రనాథ్) (కుమారుడు) ప్రతిభా (కుమార్తె) ప్రజ్ఞా (కుమార్తె) అభి (కుమార్తె) మనీషా (కుమార్తె) శోభనా (కుమార్తె) సుషమ (కుమార్తె) సునీత (కుమార్తె) సుదక్షిణా (కుమార్తె) క్షితింద్రనాథ్ 'ఆది బ్రహ్మ సమాజం' యొక్క అధికారిక చరిత్రకారుడిగా, 'తత్త్వబోధిని' పత్రిక సంపాదకుడిగా సుపరిచితులు; ఈ బాధ్యతను ఆయన మనవడు కమాండర్ అమృతమయి ముఖర్జీ (I.N.) కూడా కొనసాగించారు. దేవేంద్రనాథ్ తన ఆస్తిని పంపిణీ చేసినప్పుడు, ఆ ప్రక్రియలో ఠాగూర్ కుటుంబంలోని ఇతర శాఖల వారికి దక్కాల్సిన చట్టబద్ధమైన వాటాలను నిరాకరించారు; అప్పటి నుండి అదృశ్యమైన ఠాగూర్ కుటుంబ రికార్డులను వెలికితీసేందుకు క్షితింద్రనాథ్ అవిశ్రాంతంగా కృషి చేశారు. ప్రతిభా దేబీ అశుతోష్ చౌదరిని వివాహం చేసుకున్నారు. వారి కుమారుడు ఆర్య చౌదరి ఇంగ్లాండ్ లో వాస్తుశిల్పం అభ్యసించాడు.<ref>Selected letter of Rabindranath Tagore, 1997, {{ISBN|0-521-59018-3}}, edited Krishna Dutta, pagina 141,142</ref> [[ప్రజ్ఞాసుందరీ దేవి]] అత్యంత ప్రసిద్ధ అస్సాం రచయిత ''సాహిత్యరథి'' లక్ష్మీనాథ్ బెజ్బరోవా (1864-1938) ను వివాహం చేసుకున్నారు (వీరి తండ్రి అస్సాం చివరి రాజులకు వైద్యుడు. "అత్యున్నత స్థాయి మేధావి, గణనీయమైన శక్తి కలిగిన హాస్యరచయిత అయిన బెజ్బరువా యొక్క సృజనాత్మక మేధావి... అతని పాట ''ఓ ముర్ అపునార్ డెక్స్'' అన్ని కాలాలలో అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన అస్సామీ దేశభక్తి పాట", అస్సాం యొక్క వాస్తవ గీతం. ప్రజ్ఞాసుందరి దేబీ (ఠాగూర్) తన సొంత సాహిత్య దృగ్విషయం, ఆమె వంట పుస్తకం ఆమిష్ ఓ నిరామిష్ అహర్ (1900,1995) ప్రతి బెంగాలీ వధువుకు ఆమె వస్త్రధారణతో ఇవ్వబడిన ప్రమాణం, ఆమెకు "ఇండియాస్ మిసెస్ బీటన్" అనే పేరును సంపాదించింది. 1897 నుండి 1902 వరకు ప్రజ్ఞాసుందరి పత్రిక పుణ్యకు సంపాదకుడిగా ఉన్నారు, మొదట ''ఠాకూర్-బారి'' యొక్క అంతర్గత ప్రచురణగా ప్రారంభమైంది. కల్పన, కవిత్వం, వంటలో దేశీయ శాస్త్రాన్ని కలిగి ఉన్న దీనిని తరువాత హితేంద్రనాథ్, రితేన్ద్రనాథ్ ఠాగూర్ సవరించారు. మనీషా దేవి, ఎడిన్‌బర్గ్‌లో విద్యాభ్యాసం చేసి, తరువాత అస్సాంలో స్థిరపడిన కలకత్తాకు చెందిన ప్రసిద్ధ సర్జన్ డి.ఎన్. చటర్జీని వివాహం చేసుకున్నారు. వారి కుమార్తె దీప్తి చౌధురి, పంజాబ్‌కు చెందిన ప్రసిద్ధ ఆదిధర్మ సంఘ సంస్కర్త పండిట్ నవీన్ చంద్ర రాయ్ కుటుంబంలోకి వివాహం చేసుకున్నారు. సుషమా దేవి, బారిస్టర్ దారికనాథ్ ముఖర్జీని వివాహం చేసుకున్నారు; వారికి నలుగురు కుమారులు, ఇద్దరు కుమార్తెలు ఉన్నారు:- పెద్ద కుమారుడు (సన్యాసి అయ్యారు), లోకేంద్రనాథ్ ముఖర్జీ (వివాహం చేసుకోలేదు) ఒక స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు; మూడవ కుమారుడు (సన్యాసి అయ్యారు), డాక్టర్ భరగానాథ్ ముఖర్జీ గౌరీ దేవిని వివాహం చేసుకున్నారు; కుమార్తె భారతి, జనక్ ప్రకాష్ గంగూలీని (కళాకారిణి జామిని ప్రకాష్ గంగూలీ కుమారుడు) వివాహం చేసుకున్నారు; కుమార్తె (బాల్యంలోనే మరణించింది), భాస్కరనాథ్ ముఖర్జీ ఉషా దేవిని వివాహం చేసుకున్నారు. హేమేంద్రనాథ్ గారి చిన్న కుమార్తె పేరు సుదక్షిణ, ఆమె అసలు పేరు పూర్ణిమా దేవి (తరువాత శ్రీమతి జ్వాలా ప్రసాద). ఈమె 1884 మే 13న కలకత్తాలోని జోరాసంకో, ద్వారకానాథ్ టాగోర్స్ లేన్, నెం. 6లో జన్మించారు. పూర్ణిమా దేవి కలకత్తాలోని పార్క్ స్ట్రీట్‌లో ఉన్న లోరెట్టో కాన్వెంట్ (యూరోపియన్ బాలికల పాఠశాల)లో డే స్కాలర్‌గా విద్యనభ్యసించారు. ఆమెకు ఇంగ్లీషుతో పాటు బెంగాలీ, సంస్కృతం, ఉర్దూ, హిందీ, ఫ్రెంచ్, పియానో, వయోలిన్ కూడా వచ్చు. ఆమె కేంబ్రిడ్జ్ ట్రినిటీ కాలేజ్ సంగీత పరీక్షలో ఉత్తీర్ణత సాధించారు. యునైటెడ్ ప్రావిన్సెస్‌లో వివాహం చేసుకున్న మొదటి బెంగాలీ మహిళ ఈమె. ఆమె భర్త దివంగత గౌరవనీయ పండిట్ జ్వాలా ప్రసాద, ఎం.ఏ., హర్దోయ్ డిప్యూటీ కమిషనర్ (ఇంపీరియల్ సివిల్ సర్వీసెస్‌లో అధికారి, ప్రముఖ కాంగ్రెస్ పార్టీ నాయకుడైన దివంగత కున్వర్ జితేంద్ర ప్రసాదకు ముత్తాత) 1903లో వివాహం చేసుకున్నారు. పాఠశాల విద్య కోసం జరిగిన డయానా పోటీలలో (1911 మీరట్‌లో) ఆమె బి.పి.ఆర్.ఏ. పతకాన్ని గెలుచుకున్నారు. ఆమె గుర్రపు స్వారీలో నిపుణురాలు, తన గ్రామాలలో గుర్రపు స్వారీ చేస్తూ తిరుగుతారు. అలాగే, ఆమె తన భర్తతో కలిసి పెద్ద జంతువుల వేటలో పాల్గొని, వేటలో కూడా నిపుణురాలు అయ్యారు. భారతదేశంలో తన స్త్రీల విద్య, అభ్యున్నతి పట్ల ఆమె ఎంతో ఆసక్తిని కనబరిచారు. తన భర్త జ్ఞాపకార్థం, ఆమె యూపీలోని షాజహాన్‌పూర్‌లో 'పండిట్ జ్వాలా ప్రసాద్ కన్యా పాఠశాల'ను స్థాపించారు. ఆమె యునైటెడ్ ప్రావిన్సెస్‌లోని ముజఫర్‌నగర్‌లో హెవెట్ మోడల్ గర్ల్స్ స్కూల్ స్థాపనలో సహాయపడ్డారు, పర్దా మహిళల అభివృద్ధి దృష్ట్యా షాజహాన్‌పూర్, ముజఫర్‌నగర్‌లో పర్దా క్లబ్‌లను స్థాపించారు. ఆమె షాజహాన్‌పూర్ జిల్లాలో అనేక గ్రామాలకు, నైనిటాల్ (ఉత్తరాఖండ్)లోని అబోట్స్‌ఫోర్డ్ అనే ఒక అందమైన కొండ ప్రాంత ఆస్తికి, ప్రసాద భవన్ (ప్రస్తుతం ఆమె 4వ తరం ప్రసాదలు తమ పూర్వీకుల వారసత్వాన్ని ఉత్తమంగా కొనసాగిస్తున్నారు),, 1947లో సైన్యం స్వాధీనం చేసుకున్న కాశ్మీర్‌లోని శ్రీనగర్‌లోని బదామీ బాఘ్‌లో ఉన్న ఒక ఇంటికి (ప్రస్తుతం ఇది సైన్యాధిపతి అధికారిక నివాసం),, జగన్నాథ్ పూరిలోని ఒక బీచ్ ఇంటికి యజమాని. పాఠశాలల కోసం యునైటెడ్ ప్రావిన్సెస్ ఎడ్యుకేషనల్ టెక్స్ట్ బుక్ కమిటీ ఆమోదించిన 'ఉంకీ బునాత్ కీ ప్రథాయిజీ శిక్ష' అనే హిందీ ప్రచురణ రచయిత్రి ఈమె. ఈమె 'ది లాస్ట్ ల్యాంప్ అవుట్' అనే పేరుతో ఆంగ్లంలో ఒక నవలను రాసే పనిలో నిమగ్నమై ఉన్నారు. ఈమె కైసర్-ఇ-హింద్ పతక గ్రహీత, ఆయుధాల చట్టం పరిధి నుండి మినహాయింపు పొందిన మొదటి భారతీయ మహిళ. == ఇవి కూడా చూడండి == * [[ఠాగూర్ కుటుంబం]] * ఆది ధర్మ * [[బ్రహ్మోయిజం]] == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:1884 మరణాలు]] [[వర్గం:1844 జననాలు]] [[వర్గం:Articles with hCards]] [[వర్గం:సమీక్షించని అనువాదాలున్న పేజీలు]] ftinlw67gi8cx06f0qmop23kcn4njyh 4942996 4942995 2026-08-24T11:36:30Z K.Venkataramana 27319 /* బ్రహ్మ దర్శనము */ 4942996 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = హేమేంద్రనాథ్ ఠాగూర్ | image = Hemendranath Tagore.jpg | alt = | caption = | other_names = | birth_name = | birth_date = 1844 | birth_place = [[కోల్‌కతా]], [[బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]] (ప్రస్తుతం కోల్‌కతా, భారతదేశం) | death_date = {{Death year and age|1884|1844}} | death_place = [[కోల్‌కతా]], [[బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]] | occupation = రచయిత | notable_works = | mother = శారద సుందరి దేవి | father = [[దేవేంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] | relatives = [[ఇందిరా దేవి చౌధురాణి]] (మేనకోడలు), [[ద్విజేంద్రనాథ్ ఠాగూర్|ద్విజేంద్రనాథ్]], [[సత్యేంద్రనాథ్ ఠాగూర్|సత్యేంద్రనాథ్]], [[జ్యోతిరీంద్రనాథ్ ఠాగూర్|జ్యోతిరీంద్రనాథ్]], [[స్వర్ణకుమారి ఠాగూర్|స్వర్ణకుమారి]], [[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] (తోబుట్టువులు), ఇతరులు 9 మంది | family = [[ఠాగూర్ కుటుంబం]] }} '''హేమేంద్రనాథ్ ఠాగూర్''' (1844-1884) [[దేవేంద్రనాథ్ ఠాగూర్|దేబేంద్రనాథ్ టాగోర్]] మూడవ కుమారుడు, 1843 డిసెంబర్ 21న కలకత్తాలో (ప్రస్తుతం కోల్‌కతా) మొదటి బ్రహ్మ ఒడంబడికపై ప్రమాణం చేసిన అసలు 21 మంది [[:en:Brahmo|బ్రహ్మ]]<nowiki/>లలో ఒకరికి 1844లో జన్మించిన మొదటి సంతానంగా ప్రసిద్ధి చెందాడు. అత్యంత గోప్యతను పాటించే వ్యక్తి అయినప్పటికీ, అతను తన పెద్ద కుటుంబ ఎస్టేట్‌లకు నిర్వాహకుడిగా ఉండటంతో పాటు, తన తమ్ముళ్ల విద్యను చూసుకునే బాధ్యతను అప్పగించిన కఠినమైన క్రమశిక్షణాధికారిగా కూడా సుప్రసిద్ధుడు. [[బ్రహ్మోయిజం|బ్రహ్మమతాన్ని]] స్థాపించిన తన తండ్రి దేబేంద్రనాథ్ టాగోర్‌కు ఆయన నిరంతర ఆధ్యాత్మిక సహచరుడిగా ఉండేవారు. తన చిన్న వయసులోనే, ఆయన తన తండ్రికి, తత్త్వబోధిని సభలోని పెద్దలకు మధ్య మధ్యవర్తిగా వ్యవహరించాడు. 1865 నాటి మొదటి బ్రహ్మ సమాజ విభేదం సమయంలో, కలకత్తా బ్రహ్మ సమాజ్ నుండి బ్రాహ్మణేతర కార్యకర్తలను బహిష్కరించడానికి ఆయనే కారణమయ్యాడు. ఆది ధర్మ మతం ప్రత్యేకంగా ఆయన తత్వశాస్త్రంపైనే స్థాపించబడింది, నేడు ఇది బ్రహ్మమతం నుండి ఉద్భవించిన అతిపెద్ద మతంగా నిలిచింది, కేవలం భారతదేశంలోనే దీనికి 8 మిలియన్లకు పైగా అనుచరులు ఉన్నారు. == ప్రారంభ జీవితం, రచనలు == తన తోబుట్టువుల మాదిరిగానే అతనికి కూడా వివిధ రంగాలలో విస్తృతమైన ఆసక్తులు ఉండేవి. అతన్ని ఒక బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలిగా, 'కుటుంబ శాస్త్రవేత్త'గా పరిగణించవచ్చు. అతను [[కలకత్తా మెడికల్ కాలేజ్|కలకత్తా మెడికల్ కాలేజీ]]<nowiki/>లో చదివి, భౌతిక శాస్త్రంపై వ్యాసాలు రాశాడు. వాటిని సంకలనం చేసి, సవరించి పాఠశాల విద్యార్థుల కోసం ఒక పాఠ్యపుస్తకంగా రూపొందించాలని అతను ప్రణాళిక వేసుకున్నాడు. అతని అకాల మరణం ఆ ప్రాజెక్టును పూర్తి చేయకుండా అడ్డుకోకపోయి ఉంటే, ఇదే బెంగాలీలో మొట్టమొదటి విజ్ఞానశాస్త్ర పాఠ్యపుస్తకం అయ్యేది. 1867 నుండి, హేమేంద్రనాథ్ ఠాకూర్ రేడియో తరంగాలు, విద్యుదయస్కాంత ప్రచారంలో తన మొదటి ప్రయోగాలు చేయడం ప్రారంభించాడు. 1872, 1873 మధ్య, అతను తన పరిశోధనల ఫలితాలపై అనేక వ్యాసాలు రాశాడు, వీటిని మరొక బ్రాహ్మణుడు రామేంద్ర సుందర్ త్రివేది లిప్యంతరీకరించారు. 1874లో, అతను 1878-79లో నవీకరించబడిన ప్రకృతి విజ్ఞానర్ స్థూలమర్మ అనే పేరుతో భౌతిక శాస్త్రంపై మొట్టమొదటి పండిత ఆసియా రచనను సంకలనం చేశాడు. లోపల ఉన్న జ్ఞానం పేలుడుకు దారితీసే అవకాశం ఉన్నందున దాని ప్రసరణ ఆది బ్రహ్మ సమాజానికి చెందిన బ్రాహ్మణులకు మాత్రమే పరిమితం చేయబడింది. తర్వాత ఆది బ్రహ్మ సమాజ్ రికార్డులలో హేమేంద్రనాథ్ ఠాగూర్, అతని తాత ద్వారకానాథ్ ఠాగూర్ యొక్క అన్ని రచనలు నాశనం చేయబడ్డాయి. అతను తన అసాధారణ శారీరక బలం, కుస్తీ పోటీలలో పరాక్రమానికి ప్రసిద్ధి చెందాడు – "ప్రఖ్యాత మల్లయోధుడు"గా వర్ణించబడ్డాడు,<ref>"Gurudev Rabindranath Tagore - A Biography", Author Rekha Sigi. p. 15, {{ISBN|81-89182-90-0}}.</ref> అలాగే [[జూడో]], నింజిట్సు వంటి యుద్ధ కళలలో కూడా నైపుణ్యం కలవాడు. అతను కాలం, ప్రదేశంపై నియంత్రణతో అత్యున్నత స్థాయిలో ప్రాచీన [[రాజ యోగము|రాజయోగం]]<nowiki/>లో కూడా నిష్ణాతుడు. ఆ కాలానికి అసాధారణంగా ఆధునికుడైన అతను, తన ముగ్గురు కుమారులకు, కుమార్తెలు అందరికీ అధికారిక విద్యను అందించాలని పట్టుబట్టాడు. అతను వారిని పాఠశాలకు పంపడమే కాకుండా, సంగీతం, కళలు, ఫ్రెంచ్, జర్మన్ వంటి యూరోపియన్ భాషలలో శిక్షణ ఇచ్చాడు. తన కుమార్తెల కోసం భారతదేశంలోని వివిధ రాష్ట్రాల నుండి తగిన వరులను చురుకుగా వెతికి, [[ఉత్తర ప్రదేశ్|ఉత్తరప్రదేశ్]], [[అసోం|అస్సాం]] వంటి సుదూర ప్రాంతాలలో వారికి వివాహాలు జరిపించడం అతని ముందుచూపు గల మనస్తత్వానికి మరో నిదర్శనం. దృఢమైన ఆధునికవాది అయిన అతను, [[ఠాగూర్ కుటుంబం|టాగోర్ కుటుంబం]]<nowiki/>లోని మహిళల కోసం (ముఖ్యంగా తన సోదరీమణుల కోసం) వివిధ ఆర్థిక ట్రస్టులను స్థాపించాడు, [[బోల్‌పూర్|బోల్పూర్]] సమీపంలో [[శాంతినికేతన్]] ఎస్టేట్‌ను ఏర్పాటు చేయడానికి బాధ్యత వహించాడు, ఇది తరువాత విశ్వభారతిగా రూపాంతరం చెందింది. ఆచరణాత్మక, శాస్త్రీయ దృక్పథం కలిగిన మానవతావాది అయిన ఆయనను, బెంగాల్‌లోని తన ఎస్టేట్ల రైతులు ఎంతో ప్రేమించేవారు.   == హేమేంద్రనాథ్, తత్వబోధిని == 1843లో కలకత్తా బ్రహ్మ సమాజంలో తత్త్వబోధిని సభ విలీనమైన తర్వాత జరిగిన వరుస పరిణామాల ఫలితంగా, తత్త్వబోధినిలోని ఒక ప్రత్యేక బ్రాహ్మణ బృందం సంస్కరణవాద కేంద్రంగా ఏర్పడింది. ఈ బృందం 1858 నుండి 1865 వరకు కొనసాగిన విచ్ఛిన్నకర కాలంలో కలకత్తా బ్రహ్మ సమాజం నుండి వేరుగా నిలిచి, తదనంతరం ఆది ధర్మంగా ఆవిర్భవించింది. ఈ కేంద్రం మొదట ఈశ్వర్ చంద్ర విద్యాసాగర్ ఆధ్వర్యంలో ఉండేది, ఆయన 1859లో దాని బాధ్యతలను హేమేంద్రనాథ్‌కు అప్పగించారు. చివరగా 1865లో, మతంలోని బోధనా పదవుల నుండి బ్రాహ్మణేతరులను బహిష్కరించాలని గట్టిగా పట్టుబట్టి హేమేంద్రనాథ్ బాధ్యతలు స్వీకరించారు. ఆ తర్వాత ఆయన బ్రహ్మ అనుచరుల కోసం అధికారిక ఆచారాలు, సంప్రదాయాలు, కట్టుబాట్లపై పరిశోధనలను నిర్వహించారు, వీటిని 1860 ప్రారంభంలో 'బ్రహ్మ అనుష్ఠాన్' పేరుతో రహస్యంగా ప్రచారం చేశారు. ఈ అనుష్ఠానం 1843 మొదటి ఒడంబడికలోని బ్రాహ్మణ కుటుంబాలకు మాత్రమే పరిమితం చేయబడింది, అతని రెండవ సోదరి సుకుమారి వివాహం కోసం 26 జూలై 1861న మొదటిసారిగా బహిరంగంగా ఉపయోగించబడింది. పవిత్రమైన బ్రాహ్మణ జంధ్యాన్ని విడిచిపెట్టే ఈ అనుష్ఠానం గణనీయమైన వివాదాన్ని సృష్టించింది, ఆ తర్వాత జంధ్యం లేని బ్రాహ్మణేతరులకు కూడా కొన్ని చిన్న మార్పులతో ఇది వర్తింపజేయబడింది. == బ్రహ్మ దర్శనము == 1848లో బ్రహ్మ దర్శన వివరణః {{blockquote|అప్పుడు నేను బయటకు వెళ్లి ఒక అశ్వత్థ వృక్షం కింద కూర్చుని, సాధువుల బోధనల ప్రకారం నా ఆత్మలో నివసిస్తున్న దైవ చైతన్యంపై ధ్యానం చేయడం ప్రారంభించాను. నా మనస్సు భావోద్వేగంతో నిండిపోయింది, కళ్లు నీళ్లతో నిండాయి. అకస్మాత్తుగా నా హృదయ కమలంలో బ్రహ్మ యొక్క తేజోమయ దర్శనం నాకు లభించింది. నా శరీరం అంతటా ఒక పులకరింత వ్యాపించింది, అంతులేని ఆనందాన్ని నేను అనుభవించాను. కానీ మరుక్షణమే ఆయన నాకు కనిపించకుండా పోయారు. సమస్త దుఃఖాలను పోగొట్టే ఆ పరమానందకరమైన దర్శనం కనుమరుగవగానే, నేను ఒక్కసారిగా నేల పైనుంచి లేచి నిలబడ్డాను. నా ఆత్మలో తీవ్రమైన విచారం ఆవరించింది. అప్పుడు గాఢమైన ధ్యానం ద్వారా ఆయనను మళ్లీ చూడటానికి ప్రయత్నించాను, కానీ ఆయన నాకు కనిపించలేదు. నేను ఏదో వ్యాధి బారిన పడిన వ్యక్తిలా తయారయ్యాను, ఏ విధంగానూ ఓదార్పు పొందలేకపోయాను. ఇంతలో అకస్మాత్తుగా గాలిలో ఒక స్వరం వినిపించింది: 'ఈ జన్మలో నీవు నన్ను ఇక చూడలేవు. హృదయ శుద్ధి లేనివారు, అత్యున్నత యోగ స్థితిని సాధించనివారు నన్ను చూడలేరు. నీలో భక్తి భావాన్ని ప్రేరేపించడానికి మాత్రమే నేను ఒకసారి నీకు దర్శనమిచ్చాను'{{ISBN|0-7007-0317-9}}</ref>}} == పిల్లలు == హితేంద్రనాథ్ (కుమారుడు) క్షితింద్రనాథ్ (కుమారుడు రితేంద్రనాథ్) (కుమారుడు) ప్రతిభా (కుమార్తె) ప్రజ్ఞా (కుమార్తె) అభి (కుమార్తె) మనీషా (కుమార్తె) శోభనా (కుమార్తె) సుషమ (కుమార్తె) సునీత (కుమార్తె) సుదక్షిణా (కుమార్తె) క్షితింద్రనాథ్ 'ఆది బ్రహ్మ సమాజం' యొక్క అధికారిక చరిత్రకారుడిగా, 'తత్త్వబోధిని' పత్రిక సంపాదకుడిగా సుపరిచితులు; ఈ బాధ్యతను ఆయన మనవడు కమాండర్ అమృతమయి ముఖర్జీ (I.N.) కూడా కొనసాగించారు. దేవేంద్రనాథ్ తన ఆస్తిని పంపిణీ చేసినప్పుడు, ఆ ప్రక్రియలో ఠాగూర్ కుటుంబంలోని ఇతర శాఖల వారికి దక్కాల్సిన చట్టబద్ధమైన వాటాలను నిరాకరించారు; అప్పటి నుండి అదృశ్యమైన ఠాగూర్ కుటుంబ రికార్డులను వెలికితీసేందుకు క్షితింద్రనాథ్ అవిశ్రాంతంగా కృషి చేశారు. ప్రతిభా దేబీ అశుతోష్ చౌదరిని వివాహం చేసుకున్నారు. వారి కుమారుడు ఆర్య చౌదరి ఇంగ్లాండ్ లో వాస్తుశిల్పం అభ్యసించాడు.<ref>Selected letter of Rabindranath Tagore, 1997, {{ISBN|0-521-59018-3}}, edited Krishna Dutta, pagina 141,142</ref> [[ప్రజ్ఞాసుందరీ దేవి]] అత్యంత ప్రసిద్ధ అస్సాం రచయిత ''సాహిత్యరథి'' లక్ష్మీనాథ్ బెజ్బరోవా (1864-1938) ను వివాహం చేసుకున్నారు (వీరి తండ్రి అస్సాం చివరి రాజులకు వైద్యుడు. "అత్యున్నత స్థాయి మేధావి, గణనీయమైన శక్తి కలిగిన హాస్యరచయిత అయిన బెజ్బరువా యొక్క సృజనాత్మక మేధావి... అతని పాట ''ఓ ముర్ అపునార్ డెక్స్'' అన్ని కాలాలలో అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన అస్సామీ దేశభక్తి పాట", అస్సాం యొక్క వాస్తవ గీతం. ప్రజ్ఞాసుందరి దేబీ (ఠాగూర్) తన సొంత సాహిత్య దృగ్విషయం, ఆమె వంట పుస్తకం ఆమిష్ ఓ నిరామిష్ అహర్ (1900,1995) ప్రతి బెంగాలీ వధువుకు ఆమె వస్త్రధారణతో ఇవ్వబడిన ప్రమాణం, ఆమెకు "ఇండియాస్ మిసెస్ బీటన్" అనే పేరును సంపాదించింది. 1897 నుండి 1902 వరకు ప్రజ్ఞాసుందరి పత్రిక పుణ్యకు సంపాదకుడిగా ఉన్నారు, మొదట ''ఠాకూర్-బారి'' యొక్క అంతర్గత ప్రచురణగా ప్రారంభమైంది. కల్పన, కవిత్వం, వంటలో దేశీయ శాస్త్రాన్ని కలిగి ఉన్న దీనిని తరువాత హితేంద్రనాథ్, రితేన్ద్రనాథ్ ఠాగూర్ సవరించారు. మనీషా దేవి, ఎడిన్‌బర్గ్‌లో విద్యాభ్యాసం చేసి, తరువాత అస్సాంలో స్థిరపడిన కలకత్తాకు చెందిన ప్రసిద్ధ సర్జన్ డి.ఎన్. చటర్జీని వివాహం చేసుకున్నారు. వారి కుమార్తె దీప్తి చౌధురి, పంజాబ్‌కు చెందిన ప్రసిద్ధ ఆదిధర్మ సంఘ సంస్కర్త పండిట్ నవీన్ చంద్ర రాయ్ కుటుంబంలోకి వివాహం చేసుకున్నారు. సుషమా దేవి, బారిస్టర్ దారికనాథ్ ముఖర్జీని వివాహం చేసుకున్నారు; వారికి నలుగురు కుమారులు, ఇద్దరు కుమార్తెలు ఉన్నారు:- పెద్ద కుమారుడు (సన్యాసి అయ్యారు), లోకేంద్రనాథ్ ముఖర్జీ (వివాహం చేసుకోలేదు) ఒక స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు; మూడవ కుమారుడు (సన్యాసి అయ్యారు), డాక్టర్ భరగానాథ్ ముఖర్జీ గౌరీ దేవిని వివాహం చేసుకున్నారు; కుమార్తె భారతి, జనక్ ప్రకాష్ గంగూలీని (కళాకారిణి జామిని ప్రకాష్ గంగూలీ కుమారుడు) వివాహం చేసుకున్నారు; కుమార్తె (బాల్యంలోనే మరణించింది), భాస్కరనాథ్ ముఖర్జీ ఉషా దేవిని వివాహం చేసుకున్నారు. హేమేంద్రనాథ్ గారి చిన్న కుమార్తె పేరు సుదక్షిణ, ఆమె అసలు పేరు పూర్ణిమా దేవి (తరువాత శ్రీమతి జ్వాలా ప్రసాద). ఈమె 1884 మే 13న కలకత్తాలోని జోరాసంకో, ద్వారకానాథ్ టాగోర్స్ లేన్, నెం. 6లో జన్మించారు. పూర్ణిమా దేవి కలకత్తాలోని పార్క్ స్ట్రీట్‌లో ఉన్న లోరెట్టో కాన్వెంట్ (యూరోపియన్ బాలికల పాఠశాల)లో డే స్కాలర్‌గా విద్యనభ్యసించారు. ఆమెకు ఇంగ్లీషుతో పాటు బెంగాలీ, సంస్కృతం, ఉర్దూ, హిందీ, ఫ్రెంచ్, పియానో, వయోలిన్ కూడా వచ్చు. ఆమె కేంబ్రిడ్జ్ ట్రినిటీ కాలేజ్ సంగీత పరీక్షలో ఉత్తీర్ణత సాధించారు. యునైటెడ్ ప్రావిన్సెస్‌లో వివాహం చేసుకున్న మొదటి బెంగాలీ మహిళ ఈమె. ఆమె భర్త దివంగత గౌరవనీయ పండిట్ జ్వాలా ప్రసాద, ఎం.ఏ., హర్దోయ్ డిప్యూటీ కమిషనర్ (ఇంపీరియల్ సివిల్ సర్వీసెస్‌లో అధికారి, ప్రముఖ కాంగ్రెస్ పార్టీ నాయకుడైన దివంగత కున్వర్ జితేంద్ర ప్రసాదకు ముత్తాత) 1903లో వివాహం చేసుకున్నారు. పాఠశాల విద్య కోసం జరిగిన డయానా పోటీలలో (1911 మీరట్‌లో) ఆమె బి.పి.ఆర్.ఏ. పతకాన్ని గెలుచుకున్నారు. ఆమె గుర్రపు స్వారీలో నిపుణురాలు, తన గ్రామాలలో గుర్రపు స్వారీ చేస్తూ తిరుగుతారు. అలాగే, ఆమె తన భర్తతో కలిసి పెద్ద జంతువుల వేటలో పాల్గొని, వేటలో కూడా నిపుణురాలు అయ్యారు. భారతదేశంలో తన స్త్రీల విద్య, అభ్యున్నతి పట్ల ఆమె ఎంతో ఆసక్తిని కనబరిచారు. తన భర్త జ్ఞాపకార్థం, ఆమె యూపీలోని షాజహాన్‌పూర్‌లో 'పండిట్ జ్వాలా ప్రసాద్ కన్యా పాఠశాల'ను స్థాపించారు. ఆమె యునైటెడ్ ప్రావిన్సెస్‌లోని ముజఫర్‌నగర్‌లో హెవెట్ మోడల్ గర్ల్స్ స్కూల్ స్థాపనలో సహాయపడ్డారు, పర్దా మహిళల అభివృద్ధి దృష్ట్యా షాజహాన్‌పూర్, ముజఫర్‌నగర్‌లో పర్దా క్లబ్‌లను స్థాపించారు. ఆమె షాజహాన్‌పూర్ జిల్లాలో అనేక గ్రామాలకు, నైనిటాల్ (ఉత్తరాఖండ్)లోని అబోట్స్‌ఫోర్డ్ అనే ఒక అందమైన కొండ ప్రాంత ఆస్తికి, ప్రసాద భవన్ (ప్రస్తుతం ఆమె 4వ తరం ప్రసాదలు తమ పూర్వీకుల వారసత్వాన్ని ఉత్తమంగా కొనసాగిస్తున్నారు),, 1947లో సైన్యం స్వాధీనం చేసుకున్న కాశ్మీర్‌లోని శ్రీనగర్‌లోని బదామీ బాఘ్‌లో ఉన్న ఒక ఇంటికి (ప్రస్తుతం ఇది సైన్యాధిపతి అధికారిక నివాసం),, జగన్నాథ్ పూరిలోని ఒక బీచ్ ఇంటికి యజమాని. పాఠశాలల కోసం యునైటెడ్ ప్రావిన్సెస్ ఎడ్యుకేషనల్ టెక్స్ట్ బుక్ కమిటీ ఆమోదించిన 'ఉంకీ బునాత్ కీ ప్రథాయిజీ శిక్ష' అనే హిందీ ప్రచురణ రచయిత్రి ఈమె. ఈమె 'ది లాస్ట్ ల్యాంప్ అవుట్' అనే పేరుతో ఆంగ్లంలో ఒక నవలను రాసే పనిలో నిమగ్నమై ఉన్నారు. ఈమె కైసర్-ఇ-హింద్ పతక గ్రహీత, ఆయుధాల చట్టం పరిధి నుండి మినహాయింపు పొందిన మొదటి భారతీయ మహిళ. == ఇవి కూడా చూడండి == * [[ఠాగూర్ కుటుంబం]] * ఆది ధర్మ * [[బ్రహ్మోయిజం]] == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:1884 మరణాలు]] [[వర్గం:1844 జననాలు]] [[వర్గం:Articles with hCards]] [[వర్గం:సమీక్షించని అనువాదాలున్న పేజీలు]] 3atbmqbg6lvy52nvef0xkkznnha2i4w 4942997 4942996 2026-08-24T11:36:55Z K.Venkataramana 27319 /* బ్రహ్మ దర్శనము */ 4942997 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = హేమేంద్రనాథ్ ఠాగూర్ | image = Hemendranath Tagore.jpg | alt = | caption = | other_names = | birth_name = | birth_date = 1844 | birth_place = [[కోల్‌కతా]], [[బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]] (ప్రస్తుతం కోల్‌కతా, భారతదేశం) | death_date = {{Death year and age|1884|1844}} | death_place = [[కోల్‌కతా]], [[బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]] | occupation = రచయిత | notable_works = | mother = శారద సుందరి దేవి | father = [[దేవేంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] | relatives = [[ఇందిరా దేవి చౌధురాణి]] (మేనకోడలు), [[ద్విజేంద్రనాథ్ ఠాగూర్|ద్విజేంద్రనాథ్]], [[సత్యేంద్రనాథ్ ఠాగూర్|సత్యేంద్రనాథ్]], [[జ్యోతిరీంద్రనాథ్ ఠాగూర్|జ్యోతిరీంద్రనాథ్]], [[స్వర్ణకుమారి ఠాగూర్|స్వర్ణకుమారి]], [[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] (తోబుట్టువులు), ఇతరులు 9 మంది | family = [[ఠాగూర్ కుటుంబం]] }} '''హేమేంద్రనాథ్ ఠాగూర్''' (1844-1884) [[దేవేంద్రనాథ్ ఠాగూర్|దేబేంద్రనాథ్ టాగోర్]] మూడవ కుమారుడు, 1843 డిసెంబర్ 21న కలకత్తాలో (ప్రస్తుతం కోల్‌కతా) మొదటి బ్రహ్మ ఒడంబడికపై ప్రమాణం చేసిన అసలు 21 మంది [[:en:Brahmo|బ్రహ్మ]]<nowiki/>లలో ఒకరికి 1844లో జన్మించిన మొదటి సంతానంగా ప్రసిద్ధి చెందాడు. అత్యంత గోప్యతను పాటించే వ్యక్తి అయినప్పటికీ, అతను తన పెద్ద కుటుంబ ఎస్టేట్‌లకు నిర్వాహకుడిగా ఉండటంతో పాటు, తన తమ్ముళ్ల విద్యను చూసుకునే బాధ్యతను అప్పగించిన కఠినమైన క్రమశిక్షణాధికారిగా కూడా సుప్రసిద్ధుడు. [[బ్రహ్మోయిజం|బ్రహ్మమతాన్ని]] స్థాపించిన తన తండ్రి దేబేంద్రనాథ్ టాగోర్‌కు ఆయన నిరంతర ఆధ్యాత్మిక సహచరుడిగా ఉండేవారు. తన చిన్న వయసులోనే, ఆయన తన తండ్రికి, తత్త్వబోధిని సభలోని పెద్దలకు మధ్య మధ్యవర్తిగా వ్యవహరించాడు. 1865 నాటి మొదటి బ్రహ్మ సమాజ విభేదం సమయంలో, కలకత్తా బ్రహ్మ సమాజ్ నుండి బ్రాహ్మణేతర కార్యకర్తలను బహిష్కరించడానికి ఆయనే కారణమయ్యాడు. ఆది ధర్మ మతం ప్రత్యేకంగా ఆయన తత్వశాస్త్రంపైనే స్థాపించబడింది, నేడు ఇది బ్రహ్మమతం నుండి ఉద్భవించిన అతిపెద్ద మతంగా నిలిచింది, కేవలం భారతదేశంలోనే దీనికి 8 మిలియన్లకు పైగా అనుచరులు ఉన్నారు. == ప్రారంభ జీవితం, రచనలు == తన తోబుట్టువుల మాదిరిగానే అతనికి కూడా వివిధ రంగాలలో విస్తృతమైన ఆసక్తులు ఉండేవి. అతన్ని ఒక బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలిగా, 'కుటుంబ శాస్త్రవేత్త'గా పరిగణించవచ్చు. అతను [[కలకత్తా మెడికల్ కాలేజ్|కలకత్తా మెడికల్ కాలేజీ]]<nowiki/>లో చదివి, భౌతిక శాస్త్రంపై వ్యాసాలు రాశాడు. వాటిని సంకలనం చేసి, సవరించి పాఠశాల విద్యార్థుల కోసం ఒక పాఠ్యపుస్తకంగా రూపొందించాలని అతను ప్రణాళిక వేసుకున్నాడు. అతని అకాల మరణం ఆ ప్రాజెక్టును పూర్తి చేయకుండా అడ్డుకోకపోయి ఉంటే, ఇదే బెంగాలీలో మొట్టమొదటి విజ్ఞానశాస్త్ర పాఠ్యపుస్తకం అయ్యేది. 1867 నుండి, హేమేంద్రనాథ్ ఠాకూర్ రేడియో తరంగాలు, విద్యుదయస్కాంత ప్రచారంలో తన మొదటి ప్రయోగాలు చేయడం ప్రారంభించాడు. 1872, 1873 మధ్య, అతను తన పరిశోధనల ఫలితాలపై అనేక వ్యాసాలు రాశాడు, వీటిని మరొక బ్రాహ్మణుడు రామేంద్ర సుందర్ త్రివేది లిప్యంతరీకరించారు. 1874లో, అతను 1878-79లో నవీకరించబడిన ప్రకృతి విజ్ఞానర్ స్థూలమర్మ అనే పేరుతో భౌతిక శాస్త్రంపై మొట్టమొదటి పండిత ఆసియా రచనను సంకలనం చేశాడు. లోపల ఉన్న జ్ఞానం పేలుడుకు దారితీసే అవకాశం ఉన్నందున దాని ప్రసరణ ఆది బ్రహ్మ సమాజానికి చెందిన బ్రాహ్మణులకు మాత్రమే పరిమితం చేయబడింది. తర్వాత ఆది బ్రహ్మ సమాజ్ రికార్డులలో హేమేంద్రనాథ్ ఠాగూర్, అతని తాత ద్వారకానాథ్ ఠాగూర్ యొక్క అన్ని రచనలు నాశనం చేయబడ్డాయి. అతను తన అసాధారణ శారీరక బలం, కుస్తీ పోటీలలో పరాక్రమానికి ప్రసిద్ధి చెందాడు – "ప్రఖ్యాత మల్లయోధుడు"గా వర్ణించబడ్డాడు,<ref>"Gurudev Rabindranath Tagore - A Biography", Author Rekha Sigi. p. 15, {{ISBN|81-89182-90-0}}.</ref> అలాగే [[జూడో]], నింజిట్సు వంటి యుద్ధ కళలలో కూడా నైపుణ్యం కలవాడు. అతను కాలం, ప్రదేశంపై నియంత్రణతో అత్యున్నత స్థాయిలో ప్రాచీన [[రాజ యోగము|రాజయోగం]]<nowiki/>లో కూడా నిష్ణాతుడు. ఆ కాలానికి అసాధారణంగా ఆధునికుడైన అతను, తన ముగ్గురు కుమారులకు, కుమార్తెలు అందరికీ అధికారిక విద్యను అందించాలని పట్టుబట్టాడు. అతను వారిని పాఠశాలకు పంపడమే కాకుండా, సంగీతం, కళలు, ఫ్రెంచ్, జర్మన్ వంటి యూరోపియన్ భాషలలో శిక్షణ ఇచ్చాడు. తన కుమార్తెల కోసం భారతదేశంలోని వివిధ రాష్ట్రాల నుండి తగిన వరులను చురుకుగా వెతికి, [[ఉత్తర ప్రదేశ్|ఉత్తరప్రదేశ్]], [[అసోం|అస్సాం]] వంటి సుదూర ప్రాంతాలలో వారికి వివాహాలు జరిపించడం అతని ముందుచూపు గల మనస్తత్వానికి మరో నిదర్శనం. దృఢమైన ఆధునికవాది అయిన అతను, [[ఠాగూర్ కుటుంబం|టాగోర్ కుటుంబం]]<nowiki/>లోని మహిళల కోసం (ముఖ్యంగా తన సోదరీమణుల కోసం) వివిధ ఆర్థిక ట్రస్టులను స్థాపించాడు, [[బోల్‌పూర్|బోల్పూర్]] సమీపంలో [[శాంతినికేతన్]] ఎస్టేట్‌ను ఏర్పాటు చేయడానికి బాధ్యత వహించాడు, ఇది తరువాత విశ్వభారతిగా రూపాంతరం చెందింది. ఆచరణాత్మక, శాస్త్రీయ దృక్పథం కలిగిన మానవతావాది అయిన ఆయనను, బెంగాల్‌లోని తన ఎస్టేట్ల రైతులు ఎంతో ప్రేమించేవారు.   == హేమేంద్రనాథ్, తత్వబోధిని == 1843లో కలకత్తా బ్రహ్మ సమాజంలో తత్త్వబోధిని సభ విలీనమైన తర్వాత జరిగిన వరుస పరిణామాల ఫలితంగా, తత్త్వబోధినిలోని ఒక ప్రత్యేక బ్రాహ్మణ బృందం సంస్కరణవాద కేంద్రంగా ఏర్పడింది. ఈ బృందం 1858 నుండి 1865 వరకు కొనసాగిన విచ్ఛిన్నకర కాలంలో కలకత్తా బ్రహ్మ సమాజం నుండి వేరుగా నిలిచి, తదనంతరం ఆది ధర్మంగా ఆవిర్భవించింది. ఈ కేంద్రం మొదట ఈశ్వర్ చంద్ర విద్యాసాగర్ ఆధ్వర్యంలో ఉండేది, ఆయన 1859లో దాని బాధ్యతలను హేమేంద్రనాథ్‌కు అప్పగించారు. చివరగా 1865లో, మతంలోని బోధనా పదవుల నుండి బ్రాహ్మణేతరులను బహిష్కరించాలని గట్టిగా పట్టుబట్టి హేమేంద్రనాథ్ బాధ్యతలు స్వీకరించారు. ఆ తర్వాత ఆయన బ్రహ్మ అనుచరుల కోసం అధికారిక ఆచారాలు, సంప్రదాయాలు, కట్టుబాట్లపై పరిశోధనలను నిర్వహించారు, వీటిని 1860 ప్రారంభంలో 'బ్రహ్మ అనుష్ఠాన్' పేరుతో రహస్యంగా ప్రచారం చేశారు. ఈ అనుష్ఠానం 1843 మొదటి ఒడంబడికలోని బ్రాహ్మణ కుటుంబాలకు మాత్రమే పరిమితం చేయబడింది, అతని రెండవ సోదరి సుకుమారి వివాహం కోసం 26 జూలై 1861న మొదటిసారిగా బహిరంగంగా ఉపయోగించబడింది. పవిత్రమైన బ్రాహ్మణ జంధ్యాన్ని విడిచిపెట్టే ఈ అనుష్ఠానం గణనీయమైన వివాదాన్ని సృష్టించింది, ఆ తర్వాత జంధ్యం లేని బ్రాహ్మణేతరులకు కూడా కొన్ని చిన్న మార్పులతో ఇది వర్తింపజేయబడింది. == బ్రహ్మ దర్శనము == 1848లో బ్రహ్మ దర్శన వివరణః {{blockquote|అప్పుడు నేను బయటకు వెళ్లి ఒక అశ్వత్థ వృక్షం కింద కూర్చుని, సాధువుల బోధనల ప్రకారం నా ఆత్మలో నివసిస్తున్న దైవ చైతన్యంపై ధ్యానం చేయడం ప్రారంభించాను. నా మనస్సు భావోద్వేగంతో నిండిపోయింది, కళ్లు నీళ్లతో నిండాయి. అకస్మాత్తుగా నా హృదయ కమలంలో బ్రహ్మ యొక్క తేజోమయ దర్శనం నాకు లభించింది. నా శరీరం అంతటా ఒక పులకరింత వ్యాపించింది, అంతులేని ఆనందాన్ని నేను అనుభవించాను. కానీ మరుక్షణమే ఆయన నాకు కనిపించకుండా పోయారు. సమస్త దుఃఖాలను పోగొట్టే ఆ పరమానందకరమైన దర్శనం కనుమరుగవగానే, నేను ఒక్కసారిగా నేల పైనుంచి లేచి నిలబడ్డాను. నా ఆత్మలో తీవ్రమైన విచారం ఆవరించింది. అప్పుడు గాఢమైన ధ్యానం ద్వారా ఆయనను మళ్లీ చూడటానికి ప్రయత్నించాను, కానీ ఆయన నాకు కనిపించలేదు. నేను ఏదో వ్యాధి బారిన పడిన వ్యక్తిలా తయారయ్యాను, ఏ విధంగానూ ఓదార్పు పొందలేకపోయాను. ఇంతలో అకస్మాత్తుగా గాలిలో ఒక స్వరం వినిపించింది: 'ఈ జన్మలో నీవు నన్ను ఇక చూడలేవు. హృదయ శుద్ధి లేనివారు, అత్యున్నత యోగ స్థితిని సాధించనివారు నన్ను చూడలేరు. నీలో భక్తి భావాన్ని ప్రేరేపించడానికి మాత్రమే నేను ఒకసారి నీకు దర్శనమిచ్చాను'<ref>p.27 "Devendranath Tagore" - "A Source Book of Modern Hinduism" Glyn Richards 1996, {{ISBN|0-7007-0317-9}}</ref>}} == పిల్లలు == హితేంద్రనాథ్ (కుమారుడు) క్షితింద్రనాథ్ (కుమారుడు రితేంద్రనాథ్) (కుమారుడు) ప్రతిభా (కుమార్తె) ప్రజ్ఞా (కుమార్తె) అభి (కుమార్తె) మనీషా (కుమార్తె) శోభనా (కుమార్తె) సుషమ (కుమార్తె) సునీత (కుమార్తె) సుదక్షిణా (కుమార్తె) క్షితింద్రనాథ్ 'ఆది బ్రహ్మ సమాజం' యొక్క అధికారిక చరిత్రకారుడిగా, 'తత్త్వబోధిని' పత్రిక సంపాదకుడిగా సుపరిచితులు; ఈ బాధ్యతను ఆయన మనవడు కమాండర్ అమృతమయి ముఖర్జీ (I.N.) కూడా కొనసాగించారు. దేవేంద్రనాథ్ తన ఆస్తిని పంపిణీ చేసినప్పుడు, ఆ ప్రక్రియలో ఠాగూర్ కుటుంబంలోని ఇతర శాఖల వారికి దక్కాల్సిన చట్టబద్ధమైన వాటాలను నిరాకరించారు; అప్పటి నుండి అదృశ్యమైన ఠాగూర్ కుటుంబ రికార్డులను వెలికితీసేందుకు క్షితింద్రనాథ్ అవిశ్రాంతంగా కృషి చేశారు. ప్రతిభా దేబీ అశుతోష్ చౌదరిని వివాహం చేసుకున్నారు. వారి కుమారుడు ఆర్య చౌదరి ఇంగ్లాండ్ లో వాస్తుశిల్పం అభ్యసించాడు.<ref>Selected letter of Rabindranath Tagore, 1997, {{ISBN|0-521-59018-3}}, edited Krishna Dutta, pagina 141,142</ref> [[ప్రజ్ఞాసుందరీ దేవి]] అత్యంత ప్రసిద్ధ అస్సాం రచయిత ''సాహిత్యరథి'' లక్ష్మీనాథ్ బెజ్బరోవా (1864-1938) ను వివాహం చేసుకున్నారు (వీరి తండ్రి అస్సాం చివరి రాజులకు వైద్యుడు. "అత్యున్నత స్థాయి మేధావి, గణనీయమైన శక్తి కలిగిన హాస్యరచయిత అయిన బెజ్బరువా యొక్క సృజనాత్మక మేధావి... అతని పాట ''ఓ ముర్ అపునార్ డెక్స్'' అన్ని కాలాలలో అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన అస్సామీ దేశభక్తి పాట", అస్సాం యొక్క వాస్తవ గీతం. ప్రజ్ఞాసుందరి దేబీ (ఠాగూర్) తన సొంత సాహిత్య దృగ్విషయం, ఆమె వంట పుస్తకం ఆమిష్ ఓ నిరామిష్ అహర్ (1900,1995) ప్రతి బెంగాలీ వధువుకు ఆమె వస్త్రధారణతో ఇవ్వబడిన ప్రమాణం, ఆమెకు "ఇండియాస్ మిసెస్ బీటన్" అనే పేరును సంపాదించింది. 1897 నుండి 1902 వరకు ప్రజ్ఞాసుందరి పత్రిక పుణ్యకు సంపాదకుడిగా ఉన్నారు, మొదట ''ఠాకూర్-బారి'' యొక్క అంతర్గత ప్రచురణగా ప్రారంభమైంది. కల్పన, కవిత్వం, వంటలో దేశీయ శాస్త్రాన్ని కలిగి ఉన్న దీనిని తరువాత హితేంద్రనాథ్, రితేన్ద్రనాథ్ ఠాగూర్ సవరించారు. మనీషా దేవి, ఎడిన్‌బర్గ్‌లో విద్యాభ్యాసం చేసి, తరువాత అస్సాంలో స్థిరపడిన కలకత్తాకు చెందిన ప్రసిద్ధ సర్జన్ డి.ఎన్. చటర్జీని వివాహం చేసుకున్నారు. వారి కుమార్తె దీప్తి చౌధురి, పంజాబ్‌కు చెందిన ప్రసిద్ధ ఆదిధర్మ సంఘ సంస్కర్త పండిట్ నవీన్ చంద్ర రాయ్ కుటుంబంలోకి వివాహం చేసుకున్నారు. సుషమా దేవి, బారిస్టర్ దారికనాథ్ ముఖర్జీని వివాహం చేసుకున్నారు; వారికి నలుగురు కుమారులు, ఇద్దరు కుమార్తెలు ఉన్నారు:- పెద్ద కుమారుడు (సన్యాసి అయ్యారు), లోకేంద్రనాథ్ ముఖర్జీ (వివాహం చేసుకోలేదు) ఒక స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు; మూడవ కుమారుడు (సన్యాసి అయ్యారు), డాక్టర్ భరగానాథ్ ముఖర్జీ గౌరీ దేవిని వివాహం చేసుకున్నారు; కుమార్తె భారతి, జనక్ ప్రకాష్ గంగూలీని (కళాకారిణి జామిని ప్రకాష్ గంగూలీ కుమారుడు) వివాహం చేసుకున్నారు; కుమార్తె (బాల్యంలోనే మరణించింది), భాస్కరనాథ్ ముఖర్జీ ఉషా దేవిని వివాహం చేసుకున్నారు. హేమేంద్రనాథ్ గారి చిన్న కుమార్తె పేరు సుదక్షిణ, ఆమె అసలు పేరు పూర్ణిమా దేవి (తరువాత శ్రీమతి జ్వాలా ప్రసాద). ఈమె 1884 మే 13న కలకత్తాలోని జోరాసంకో, ద్వారకానాథ్ టాగోర్స్ లేన్, నెం. 6లో జన్మించారు. పూర్ణిమా దేవి కలకత్తాలోని పార్క్ స్ట్రీట్‌లో ఉన్న లోరెట్టో కాన్వెంట్ (యూరోపియన్ బాలికల పాఠశాల)లో డే స్కాలర్‌గా విద్యనభ్యసించారు. ఆమెకు ఇంగ్లీషుతో పాటు బెంగాలీ, సంస్కృతం, ఉర్దూ, హిందీ, ఫ్రెంచ్, పియానో, వయోలిన్ కూడా వచ్చు. ఆమె కేంబ్రిడ్జ్ ట్రినిటీ కాలేజ్ సంగీత పరీక్షలో ఉత్తీర్ణత సాధించారు. యునైటెడ్ ప్రావిన్సెస్‌లో వివాహం చేసుకున్న మొదటి బెంగాలీ మహిళ ఈమె. ఆమె భర్త దివంగత గౌరవనీయ పండిట్ జ్వాలా ప్రసాద, ఎం.ఏ., హర్దోయ్ డిప్యూటీ కమిషనర్ (ఇంపీరియల్ సివిల్ సర్వీసెస్‌లో అధికారి, ప్రముఖ కాంగ్రెస్ పార్టీ నాయకుడైన దివంగత కున్వర్ జితేంద్ర ప్రసాదకు ముత్తాత) 1903లో వివాహం చేసుకున్నారు. పాఠశాల విద్య కోసం జరిగిన డయానా పోటీలలో (1911 మీరట్‌లో) ఆమె బి.పి.ఆర్.ఏ. పతకాన్ని గెలుచుకున్నారు. ఆమె గుర్రపు స్వారీలో నిపుణురాలు, తన గ్రామాలలో గుర్రపు స్వారీ చేస్తూ తిరుగుతారు. అలాగే, ఆమె తన భర్తతో కలిసి పెద్ద జంతువుల వేటలో పాల్గొని, వేటలో కూడా నిపుణురాలు అయ్యారు. భారతదేశంలో తన స్త్రీల విద్య, అభ్యున్నతి పట్ల ఆమె ఎంతో ఆసక్తిని కనబరిచారు. తన భర్త జ్ఞాపకార్థం, ఆమె యూపీలోని షాజహాన్‌పూర్‌లో 'పండిట్ జ్వాలా ప్రసాద్ కన్యా పాఠశాల'ను స్థాపించారు. ఆమె యునైటెడ్ ప్రావిన్సెస్‌లోని ముజఫర్‌నగర్‌లో హెవెట్ మోడల్ గర్ల్స్ స్కూల్ స్థాపనలో సహాయపడ్డారు, పర్దా మహిళల అభివృద్ధి దృష్ట్యా షాజహాన్‌పూర్, ముజఫర్‌నగర్‌లో పర్దా క్లబ్‌లను స్థాపించారు. ఆమె షాజహాన్‌పూర్ జిల్లాలో అనేక గ్రామాలకు, నైనిటాల్ (ఉత్తరాఖండ్)లోని అబోట్స్‌ఫోర్డ్ అనే ఒక అందమైన కొండ ప్రాంత ఆస్తికి, ప్రసాద భవన్ (ప్రస్తుతం ఆమె 4వ తరం ప్రసాదలు తమ పూర్వీకుల వారసత్వాన్ని ఉత్తమంగా కొనసాగిస్తున్నారు),, 1947లో సైన్యం స్వాధీనం చేసుకున్న కాశ్మీర్‌లోని శ్రీనగర్‌లోని బదామీ బాఘ్‌లో ఉన్న ఒక ఇంటికి (ప్రస్తుతం ఇది సైన్యాధిపతి అధికారిక నివాసం),, జగన్నాథ్ పూరిలోని ఒక బీచ్ ఇంటికి యజమాని. పాఠశాలల కోసం యునైటెడ్ ప్రావిన్సెస్ ఎడ్యుకేషనల్ టెక్స్ట్ బుక్ కమిటీ ఆమోదించిన 'ఉంకీ బునాత్ కీ ప్రథాయిజీ శిక్ష' అనే హిందీ ప్రచురణ రచయిత్రి ఈమె. ఈమె 'ది లాస్ట్ ల్యాంప్ అవుట్' అనే పేరుతో ఆంగ్లంలో ఒక నవలను రాసే పనిలో నిమగ్నమై ఉన్నారు. ఈమె కైసర్-ఇ-హింద్ పతక గ్రహీత, ఆయుధాల చట్టం పరిధి నుండి మినహాయింపు పొందిన మొదటి భారతీయ మహిళ. == ఇవి కూడా చూడండి == * [[ఠాగూర్ కుటుంబం]] * ఆది ధర్మ * [[బ్రహ్మోయిజం]] == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:1884 మరణాలు]] [[వర్గం:1844 జననాలు]] [[వర్గం:Articles with hCards]] [[వర్గం:సమీక్షించని అనువాదాలున్న పేజీలు]] qc6momfksjhj6xgylc4fl3n94q5d887 4942998 4942997 2026-08-24T11:37:03Z K.Venkataramana 27319 [[వర్గం:సమీక్షించని అనువాదాలున్న పేజీలు]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4942998 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = హేమేంద్రనాథ్ ఠాగూర్ | image = Hemendranath Tagore.jpg | alt = | caption = | other_names = | birth_name = | birth_date = 1844 | birth_place = [[కోల్‌కతా]], [[బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]] (ప్రస్తుతం కోల్‌కతా, భారతదేశం) | death_date = {{Death year and age|1884|1844}} | death_place = [[కోల్‌కతా]], [[బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]] | occupation = రచయిత | notable_works = | mother = శారద సుందరి దేవి | father = [[దేవేంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] | relatives = [[ఇందిరా దేవి చౌధురాణి]] (మేనకోడలు), [[ద్విజేంద్రనాథ్ ఠాగూర్|ద్విజేంద్రనాథ్]], [[సత్యేంద్రనాథ్ ఠాగూర్|సత్యేంద్రనాథ్]], [[జ్యోతిరీంద్రనాథ్ ఠాగూర్|జ్యోతిరీంద్రనాథ్]], [[స్వర్ణకుమారి ఠాగూర్|స్వర్ణకుమారి]], [[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] (తోబుట్టువులు), ఇతరులు 9 మంది | family = [[ఠాగూర్ కుటుంబం]] }} '''హేమేంద్రనాథ్ ఠాగూర్''' (1844-1884) [[దేవేంద్రనాథ్ ఠాగూర్|దేబేంద్రనాథ్ టాగోర్]] మూడవ కుమారుడు, 1843 డిసెంబర్ 21న కలకత్తాలో (ప్రస్తుతం కోల్‌కతా) మొదటి బ్రహ్మ ఒడంబడికపై ప్రమాణం చేసిన అసలు 21 మంది [[:en:Brahmo|బ్రహ్మ]]<nowiki/>లలో ఒకరికి 1844లో జన్మించిన మొదటి సంతానంగా ప్రసిద్ధి చెందాడు. అత్యంత గోప్యతను పాటించే వ్యక్తి అయినప్పటికీ, అతను తన పెద్ద కుటుంబ ఎస్టేట్‌లకు నిర్వాహకుడిగా ఉండటంతో పాటు, తన తమ్ముళ్ల విద్యను చూసుకునే బాధ్యతను అప్పగించిన కఠినమైన క్రమశిక్షణాధికారిగా కూడా సుప్రసిద్ధుడు. [[బ్రహ్మోయిజం|బ్రహ్మమతాన్ని]] స్థాపించిన తన తండ్రి దేబేంద్రనాథ్ టాగోర్‌కు ఆయన నిరంతర ఆధ్యాత్మిక సహచరుడిగా ఉండేవారు. తన చిన్న వయసులోనే, ఆయన తన తండ్రికి, తత్త్వబోధిని సభలోని పెద్దలకు మధ్య మధ్యవర్తిగా వ్యవహరించాడు. 1865 నాటి మొదటి బ్రహ్మ సమాజ విభేదం సమయంలో, కలకత్తా బ్రహ్మ సమాజ్ నుండి బ్రాహ్మణేతర కార్యకర్తలను బహిష్కరించడానికి ఆయనే కారణమయ్యాడు. ఆది ధర్మ మతం ప్రత్యేకంగా ఆయన తత్వశాస్త్రంపైనే స్థాపించబడింది, నేడు ఇది బ్రహ్మమతం నుండి ఉద్భవించిన అతిపెద్ద మతంగా నిలిచింది, కేవలం భారతదేశంలోనే దీనికి 8 మిలియన్లకు పైగా అనుచరులు ఉన్నారు. == ప్రారంభ జీవితం, రచనలు == తన తోబుట్టువుల మాదిరిగానే అతనికి కూడా వివిధ రంగాలలో విస్తృతమైన ఆసక్తులు ఉండేవి. అతన్ని ఒక బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలిగా, 'కుటుంబ శాస్త్రవేత్త'గా పరిగణించవచ్చు. అతను [[కలకత్తా మెడికల్ కాలేజ్|కలకత్తా మెడికల్ కాలేజీ]]<nowiki/>లో చదివి, భౌతిక శాస్త్రంపై వ్యాసాలు రాశాడు. వాటిని సంకలనం చేసి, సవరించి పాఠశాల విద్యార్థుల కోసం ఒక పాఠ్యపుస్తకంగా రూపొందించాలని అతను ప్రణాళిక వేసుకున్నాడు. అతని అకాల మరణం ఆ ప్రాజెక్టును పూర్తి చేయకుండా అడ్డుకోకపోయి ఉంటే, ఇదే బెంగాలీలో మొట్టమొదటి విజ్ఞానశాస్త్ర పాఠ్యపుస్తకం అయ్యేది. 1867 నుండి, హేమేంద్రనాథ్ ఠాకూర్ రేడియో తరంగాలు, విద్యుదయస్కాంత ప్రచారంలో తన మొదటి ప్రయోగాలు చేయడం ప్రారంభించాడు. 1872, 1873 మధ్య, అతను తన పరిశోధనల ఫలితాలపై అనేక వ్యాసాలు రాశాడు, వీటిని మరొక బ్రాహ్మణుడు రామేంద్ర సుందర్ త్రివేది లిప్యంతరీకరించారు. 1874లో, అతను 1878-79లో నవీకరించబడిన ప్రకృతి విజ్ఞానర్ స్థూలమర్మ అనే పేరుతో భౌతిక శాస్త్రంపై మొట్టమొదటి పండిత ఆసియా రచనను సంకలనం చేశాడు. లోపల ఉన్న జ్ఞానం పేలుడుకు దారితీసే అవకాశం ఉన్నందున దాని ప్రసరణ ఆది బ్రహ్మ సమాజానికి చెందిన బ్రాహ్మణులకు మాత్రమే పరిమితం చేయబడింది. తర్వాత ఆది బ్రహ్మ సమాజ్ రికార్డులలో హేమేంద్రనాథ్ ఠాగూర్, అతని తాత ద్వారకానాథ్ ఠాగూర్ యొక్క అన్ని రచనలు నాశనం చేయబడ్డాయి. అతను తన అసాధారణ శారీరక బలం, కుస్తీ పోటీలలో పరాక్రమానికి ప్రసిద్ధి చెందాడు – "ప్రఖ్యాత మల్లయోధుడు"గా వర్ణించబడ్డాడు,<ref>"Gurudev Rabindranath Tagore - A Biography", Author Rekha Sigi. p. 15, {{ISBN|81-89182-90-0}}.</ref> అలాగే [[జూడో]], నింజిట్సు వంటి యుద్ధ కళలలో కూడా నైపుణ్యం కలవాడు. అతను కాలం, ప్రదేశంపై నియంత్రణతో అత్యున్నత స్థాయిలో ప్రాచీన [[రాజ యోగము|రాజయోగం]]<nowiki/>లో కూడా నిష్ణాతుడు. ఆ కాలానికి అసాధారణంగా ఆధునికుడైన అతను, తన ముగ్గురు కుమారులకు, కుమార్తెలు అందరికీ అధికారిక విద్యను అందించాలని పట్టుబట్టాడు. అతను వారిని పాఠశాలకు పంపడమే కాకుండా, సంగీతం, కళలు, ఫ్రెంచ్, జర్మన్ వంటి యూరోపియన్ భాషలలో శిక్షణ ఇచ్చాడు. తన కుమార్తెల కోసం భారతదేశంలోని వివిధ రాష్ట్రాల నుండి తగిన వరులను చురుకుగా వెతికి, [[ఉత్తర ప్రదేశ్|ఉత్తరప్రదేశ్]], [[అసోం|అస్సాం]] వంటి సుదూర ప్రాంతాలలో వారికి వివాహాలు జరిపించడం అతని ముందుచూపు గల మనస్తత్వానికి మరో నిదర్శనం. దృఢమైన ఆధునికవాది అయిన అతను, [[ఠాగూర్ కుటుంబం|టాగోర్ కుటుంబం]]<nowiki/>లోని మహిళల కోసం (ముఖ్యంగా తన సోదరీమణుల కోసం) వివిధ ఆర్థిక ట్రస్టులను స్థాపించాడు, [[బోల్‌పూర్|బోల్పూర్]] సమీపంలో [[శాంతినికేతన్]] ఎస్టేట్‌ను ఏర్పాటు చేయడానికి బాధ్యత వహించాడు, ఇది తరువాత విశ్వభారతిగా రూపాంతరం చెందింది. ఆచరణాత్మక, శాస్త్రీయ దృక్పథం కలిగిన మానవతావాది అయిన ఆయనను, బెంగాల్‌లోని తన ఎస్టేట్ల రైతులు ఎంతో ప్రేమించేవారు.   == హేమేంద్రనాథ్, తత్వబోధిని == 1843లో కలకత్తా బ్రహ్మ సమాజంలో తత్త్వబోధిని సభ విలీనమైన తర్వాత జరిగిన వరుస పరిణామాల ఫలితంగా, తత్త్వబోధినిలోని ఒక ప్రత్యేక బ్రాహ్మణ బృందం సంస్కరణవాద కేంద్రంగా ఏర్పడింది. ఈ బృందం 1858 నుండి 1865 వరకు కొనసాగిన విచ్ఛిన్నకర కాలంలో కలకత్తా బ్రహ్మ సమాజం నుండి వేరుగా నిలిచి, తదనంతరం ఆది ధర్మంగా ఆవిర్భవించింది. ఈ కేంద్రం మొదట ఈశ్వర్ చంద్ర విద్యాసాగర్ ఆధ్వర్యంలో ఉండేది, ఆయన 1859లో దాని బాధ్యతలను హేమేంద్రనాథ్‌కు అప్పగించారు. చివరగా 1865లో, మతంలోని బోధనా పదవుల నుండి బ్రాహ్మణేతరులను బహిష్కరించాలని గట్టిగా పట్టుబట్టి హేమేంద్రనాథ్ బాధ్యతలు స్వీకరించారు. ఆ తర్వాత ఆయన బ్రహ్మ అనుచరుల కోసం అధికారిక ఆచారాలు, సంప్రదాయాలు, కట్టుబాట్లపై పరిశోధనలను నిర్వహించారు, వీటిని 1860 ప్రారంభంలో 'బ్రహ్మ అనుష్ఠాన్' పేరుతో రహస్యంగా ప్రచారం చేశారు. ఈ అనుష్ఠానం 1843 మొదటి ఒడంబడికలోని బ్రాహ్మణ కుటుంబాలకు మాత్రమే పరిమితం చేయబడింది, అతని రెండవ సోదరి సుకుమారి వివాహం కోసం 26 జూలై 1861న మొదటిసారిగా బహిరంగంగా ఉపయోగించబడింది. పవిత్రమైన బ్రాహ్మణ జంధ్యాన్ని విడిచిపెట్టే ఈ అనుష్ఠానం గణనీయమైన వివాదాన్ని సృష్టించింది, ఆ తర్వాత జంధ్యం లేని బ్రాహ్మణేతరులకు కూడా కొన్ని చిన్న మార్పులతో ఇది వర్తింపజేయబడింది. == బ్రహ్మ దర్శనము == 1848లో బ్రహ్మ దర్శన వివరణః {{blockquote|అప్పుడు నేను బయటకు వెళ్లి ఒక అశ్వత్థ వృక్షం కింద కూర్చుని, సాధువుల బోధనల ప్రకారం నా ఆత్మలో నివసిస్తున్న దైవ చైతన్యంపై ధ్యానం చేయడం ప్రారంభించాను. నా మనస్సు భావోద్వేగంతో నిండిపోయింది, కళ్లు నీళ్లతో నిండాయి. అకస్మాత్తుగా నా హృదయ కమలంలో బ్రహ్మ యొక్క తేజోమయ దర్శనం నాకు లభించింది. నా శరీరం అంతటా ఒక పులకరింత వ్యాపించింది, అంతులేని ఆనందాన్ని నేను అనుభవించాను. కానీ మరుక్షణమే ఆయన నాకు కనిపించకుండా పోయారు. సమస్త దుఃఖాలను పోగొట్టే ఆ పరమానందకరమైన దర్శనం కనుమరుగవగానే, నేను ఒక్కసారిగా నేల పైనుంచి లేచి నిలబడ్డాను. నా ఆత్మలో తీవ్రమైన విచారం ఆవరించింది. అప్పుడు గాఢమైన ధ్యానం ద్వారా ఆయనను మళ్లీ చూడటానికి ప్రయత్నించాను, కానీ ఆయన నాకు కనిపించలేదు. నేను ఏదో వ్యాధి బారిన పడిన వ్యక్తిలా తయారయ్యాను, ఏ విధంగానూ ఓదార్పు పొందలేకపోయాను. ఇంతలో అకస్మాత్తుగా గాలిలో ఒక స్వరం వినిపించింది: 'ఈ జన్మలో నీవు నన్ను ఇక చూడలేవు. హృదయ శుద్ధి లేనివారు, అత్యున్నత యోగ స్థితిని సాధించనివారు నన్ను చూడలేరు. నీలో భక్తి భావాన్ని ప్రేరేపించడానికి మాత్రమే నేను ఒకసారి నీకు దర్శనమిచ్చాను'<ref>p.27 "Devendranath Tagore" - "A Source Book of Modern Hinduism" Glyn Richards 1996, {{ISBN|0-7007-0317-9}}</ref>}} == పిల్లలు == హితేంద్రనాథ్ (కుమారుడు) క్షితింద్రనాథ్ (కుమారుడు రితేంద్రనాథ్) (కుమారుడు) ప్రతిభా (కుమార్తె) ప్రజ్ఞా (కుమార్తె) అభి (కుమార్తె) మనీషా (కుమార్తె) శోభనా (కుమార్తె) సుషమ (కుమార్తె) సునీత (కుమార్తె) సుదక్షిణా (కుమార్తె) క్షితింద్రనాథ్ 'ఆది బ్రహ్మ సమాజం' యొక్క అధికారిక చరిత్రకారుడిగా, 'తత్త్వబోధిని' పత్రిక సంపాదకుడిగా సుపరిచితులు; ఈ బాధ్యతను ఆయన మనవడు కమాండర్ అమృతమయి ముఖర్జీ (I.N.) కూడా కొనసాగించారు. దేవేంద్రనాథ్ తన ఆస్తిని పంపిణీ చేసినప్పుడు, ఆ ప్రక్రియలో ఠాగూర్ కుటుంబంలోని ఇతర శాఖల వారికి దక్కాల్సిన చట్టబద్ధమైన వాటాలను నిరాకరించారు; అప్పటి నుండి అదృశ్యమైన ఠాగూర్ కుటుంబ రికార్డులను వెలికితీసేందుకు క్షితింద్రనాథ్ అవిశ్రాంతంగా కృషి చేశారు. ప్రతిభా దేబీ అశుతోష్ చౌదరిని వివాహం చేసుకున్నారు. వారి కుమారుడు ఆర్య చౌదరి ఇంగ్లాండ్ లో వాస్తుశిల్పం అభ్యసించాడు.<ref>Selected letter of Rabindranath Tagore, 1997, {{ISBN|0-521-59018-3}}, edited Krishna Dutta, pagina 141,142</ref> [[ప్రజ్ఞాసుందరీ దేవి]] అత్యంత ప్రసిద్ధ అస్సాం రచయిత ''సాహిత్యరథి'' లక్ష్మీనాథ్ బెజ్బరోవా (1864-1938) ను వివాహం చేసుకున్నారు (వీరి తండ్రి అస్సాం చివరి రాజులకు వైద్యుడు. "అత్యున్నత స్థాయి మేధావి, గణనీయమైన శక్తి కలిగిన హాస్యరచయిత అయిన బెజ్బరువా యొక్క సృజనాత్మక మేధావి... అతని పాట ''ఓ ముర్ అపునార్ డెక్స్'' అన్ని కాలాలలో అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన అస్సామీ దేశభక్తి పాట", అస్సాం యొక్క వాస్తవ గీతం. ప్రజ్ఞాసుందరి దేబీ (ఠాగూర్) తన సొంత సాహిత్య దృగ్విషయం, ఆమె వంట పుస్తకం ఆమిష్ ఓ నిరామిష్ అహర్ (1900,1995) ప్రతి బెంగాలీ వధువుకు ఆమె వస్త్రధారణతో ఇవ్వబడిన ప్రమాణం, ఆమెకు "ఇండియాస్ మిసెస్ బీటన్" అనే పేరును సంపాదించింది. 1897 నుండి 1902 వరకు ప్రజ్ఞాసుందరి పత్రిక పుణ్యకు సంపాదకుడిగా ఉన్నారు, మొదట ''ఠాకూర్-బారి'' యొక్క అంతర్గత ప్రచురణగా ప్రారంభమైంది. కల్పన, కవిత్వం, వంటలో దేశీయ శాస్త్రాన్ని కలిగి ఉన్న దీనిని తరువాత హితేంద్రనాథ్, రితేన్ద్రనాథ్ ఠాగూర్ సవరించారు. మనీషా దేవి, ఎడిన్‌బర్గ్‌లో విద్యాభ్యాసం చేసి, తరువాత అస్సాంలో స్థిరపడిన కలకత్తాకు చెందిన ప్రసిద్ధ సర్జన్ డి.ఎన్. చటర్జీని వివాహం చేసుకున్నారు. వారి కుమార్తె దీప్తి చౌధురి, పంజాబ్‌కు చెందిన ప్రసిద్ధ ఆదిధర్మ సంఘ సంస్కర్త పండిట్ నవీన్ చంద్ర రాయ్ కుటుంబంలోకి వివాహం చేసుకున్నారు. సుషమా దేవి, బారిస్టర్ దారికనాథ్ ముఖర్జీని వివాహం చేసుకున్నారు; వారికి నలుగురు కుమారులు, ఇద్దరు కుమార్తెలు ఉన్నారు:- పెద్ద కుమారుడు (సన్యాసి అయ్యారు), లోకేంద్రనాథ్ ముఖర్జీ (వివాహం చేసుకోలేదు) ఒక స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు; మూడవ కుమారుడు (సన్యాసి అయ్యారు), డాక్టర్ భరగానాథ్ ముఖర్జీ గౌరీ దేవిని వివాహం చేసుకున్నారు; కుమార్తె భారతి, జనక్ ప్రకాష్ గంగూలీని (కళాకారిణి జామిని ప్రకాష్ గంగూలీ కుమారుడు) వివాహం చేసుకున్నారు; కుమార్తె (బాల్యంలోనే మరణించింది), భాస్కరనాథ్ ముఖర్జీ ఉషా దేవిని వివాహం చేసుకున్నారు. హేమేంద్రనాథ్ గారి చిన్న కుమార్తె పేరు సుదక్షిణ, ఆమె అసలు పేరు పూర్ణిమా దేవి (తరువాత శ్రీమతి జ్వాలా ప్రసాద). ఈమె 1884 మే 13న కలకత్తాలోని జోరాసంకో, ద్వారకానాథ్ టాగోర్స్ లేన్, నెం. 6లో జన్మించారు. పూర్ణిమా దేవి కలకత్తాలోని పార్క్ స్ట్రీట్‌లో ఉన్న లోరెట్టో కాన్వెంట్ (యూరోపియన్ బాలికల పాఠశాల)లో డే స్కాలర్‌గా విద్యనభ్యసించారు. ఆమెకు ఇంగ్లీషుతో పాటు బెంగాలీ, సంస్కృతం, ఉర్దూ, హిందీ, ఫ్రెంచ్, పియానో, వయోలిన్ కూడా వచ్చు. ఆమె కేంబ్రిడ్జ్ ట్రినిటీ కాలేజ్ సంగీత పరీక్షలో ఉత్తీర్ణత సాధించారు. యునైటెడ్ ప్రావిన్సెస్‌లో వివాహం చేసుకున్న మొదటి బెంగాలీ మహిళ ఈమె. ఆమె భర్త దివంగత గౌరవనీయ పండిట్ జ్వాలా ప్రసాద, ఎం.ఏ., హర్దోయ్ డిప్యూటీ కమిషనర్ (ఇంపీరియల్ సివిల్ సర్వీసెస్‌లో అధికారి, ప్రముఖ కాంగ్రెస్ పార్టీ నాయకుడైన దివంగత కున్వర్ జితేంద్ర ప్రసాదకు ముత్తాత) 1903లో వివాహం చేసుకున్నారు. పాఠశాల విద్య కోసం జరిగిన డయానా పోటీలలో (1911 మీరట్‌లో) ఆమె బి.పి.ఆర్.ఏ. పతకాన్ని గెలుచుకున్నారు. ఆమె గుర్రపు స్వారీలో నిపుణురాలు, తన గ్రామాలలో గుర్రపు స్వారీ చేస్తూ తిరుగుతారు. అలాగే, ఆమె తన భర్తతో కలిసి పెద్ద జంతువుల వేటలో పాల్గొని, వేటలో కూడా నిపుణురాలు అయ్యారు. భారతదేశంలో తన స్త్రీల విద్య, అభ్యున్నతి పట్ల ఆమె ఎంతో ఆసక్తిని కనబరిచారు. తన భర్త జ్ఞాపకార్థం, ఆమె యూపీలోని షాజహాన్‌పూర్‌లో 'పండిట్ జ్వాలా ప్రసాద్ కన్యా పాఠశాల'ను స్థాపించారు. ఆమె యునైటెడ్ ప్రావిన్సెస్‌లోని ముజఫర్‌నగర్‌లో హెవెట్ మోడల్ గర్ల్స్ స్కూల్ స్థాపనలో సహాయపడ్డారు, పర్దా మహిళల అభివృద్ధి దృష్ట్యా షాజహాన్‌పూర్, ముజఫర్‌నగర్‌లో పర్దా క్లబ్‌లను స్థాపించారు. ఆమె షాజహాన్‌పూర్ జిల్లాలో అనేక గ్రామాలకు, నైనిటాల్ (ఉత్తరాఖండ్)లోని అబోట్స్‌ఫోర్డ్ అనే ఒక అందమైన కొండ ప్రాంత ఆస్తికి, ప్రసాద భవన్ (ప్రస్తుతం ఆమె 4వ తరం ప్రసాదలు తమ పూర్వీకుల వారసత్వాన్ని ఉత్తమంగా కొనసాగిస్తున్నారు),, 1947లో సైన్యం స్వాధీనం చేసుకున్న కాశ్మీర్‌లోని శ్రీనగర్‌లోని బదామీ బాఘ్‌లో ఉన్న ఒక ఇంటికి (ప్రస్తుతం ఇది సైన్యాధిపతి అధికారిక నివాసం),, జగన్నాథ్ పూరిలోని ఒక బీచ్ ఇంటికి యజమాని. పాఠశాలల కోసం యునైటెడ్ ప్రావిన్సెస్ ఎడ్యుకేషనల్ టెక్స్ట్ బుక్ కమిటీ ఆమోదించిన 'ఉంకీ బునాత్ కీ ప్రథాయిజీ శిక్ష' అనే హిందీ ప్రచురణ రచయిత్రి ఈమె. ఈమె 'ది లాస్ట్ ల్యాంప్ అవుట్' అనే పేరుతో ఆంగ్లంలో ఒక నవలను రాసే పనిలో నిమగ్నమై ఉన్నారు. ఈమె కైసర్-ఇ-హింద్ పతక గ్రహీత, ఆయుధాల చట్టం పరిధి నుండి మినహాయింపు పొందిన మొదటి భారతీయ మహిళ. == ఇవి కూడా చూడండి == * [[ఠాగూర్ కుటుంబం]] * ఆది ధర్మ * [[బ్రహ్మోయిజం]] == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:1884 మరణాలు]] [[వర్గం:1844 జననాలు]] [[వర్గం:Articles with hCards]] 7z1jsqae2k2tzr3jxcoa5opav4pehxz 4942999 4942998 2026-08-24T11:37:17Z K.Venkataramana 27319 [[వర్గం:ఠాగూర్ కుటుంబం]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4942999 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = హేమేంద్రనాథ్ ఠాగూర్ | image = Hemendranath Tagore.jpg | alt = | caption = | other_names = | birth_name = | birth_date = 1844 | birth_place = [[కోల్‌కతా]], [[బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]] (ప్రస్తుతం కోల్‌కతా, భారతదేశం) | death_date = {{Death year and age|1884|1844}} | death_place = [[కోల్‌కతా]], [[బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]] | occupation = రచయిత | notable_works = | mother = శారద సుందరి దేవి | father = [[దేవేంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] | relatives = [[ఇందిరా దేవి చౌధురాణి]] (మేనకోడలు), [[ద్విజేంద్రనాథ్ ఠాగూర్|ద్విజేంద్రనాథ్]], [[సత్యేంద్రనాథ్ ఠాగూర్|సత్యేంద్రనాథ్]], [[జ్యోతిరీంద్రనాథ్ ఠాగూర్|జ్యోతిరీంద్రనాథ్]], [[స్వర్ణకుమారి ఠాగూర్|స్వర్ణకుమారి]], [[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] (తోబుట్టువులు), ఇతరులు 9 మంది | family = [[ఠాగూర్ కుటుంబం]] }} '''హేమేంద్రనాథ్ ఠాగూర్''' (1844-1884) [[దేవేంద్రనాథ్ ఠాగూర్|దేబేంద్రనాథ్ టాగోర్]] మూడవ కుమారుడు, 1843 డిసెంబర్ 21న కలకత్తాలో (ప్రస్తుతం కోల్‌కతా) మొదటి బ్రహ్మ ఒడంబడికపై ప్రమాణం చేసిన అసలు 21 మంది [[:en:Brahmo|బ్రహ్మ]]<nowiki/>లలో ఒకరికి 1844లో జన్మించిన మొదటి సంతానంగా ప్రసిద్ధి చెందాడు. అత్యంత గోప్యతను పాటించే వ్యక్తి అయినప్పటికీ, అతను తన పెద్ద కుటుంబ ఎస్టేట్‌లకు నిర్వాహకుడిగా ఉండటంతో పాటు, తన తమ్ముళ్ల విద్యను చూసుకునే బాధ్యతను అప్పగించిన కఠినమైన క్రమశిక్షణాధికారిగా కూడా సుప్రసిద్ధుడు. [[బ్రహ్మోయిజం|బ్రహ్మమతాన్ని]] స్థాపించిన తన తండ్రి దేబేంద్రనాథ్ టాగోర్‌కు ఆయన నిరంతర ఆధ్యాత్మిక సహచరుడిగా ఉండేవారు. తన చిన్న వయసులోనే, ఆయన తన తండ్రికి, తత్త్వబోధిని సభలోని పెద్దలకు మధ్య మధ్యవర్తిగా వ్యవహరించాడు. 1865 నాటి మొదటి బ్రహ్మ సమాజ విభేదం సమయంలో, కలకత్తా బ్రహ్మ సమాజ్ నుండి బ్రాహ్మణేతర కార్యకర్తలను బహిష్కరించడానికి ఆయనే కారణమయ్యాడు. ఆది ధర్మ మతం ప్రత్యేకంగా ఆయన తత్వశాస్త్రంపైనే స్థాపించబడింది, నేడు ఇది బ్రహ్మమతం నుండి ఉద్భవించిన అతిపెద్ద మతంగా నిలిచింది, కేవలం భారతదేశంలోనే దీనికి 8 మిలియన్లకు పైగా అనుచరులు ఉన్నారు. == ప్రారంభ జీవితం, రచనలు == తన తోబుట్టువుల మాదిరిగానే అతనికి కూడా వివిధ రంగాలలో విస్తృతమైన ఆసక్తులు ఉండేవి. అతన్ని ఒక బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలిగా, 'కుటుంబ శాస్త్రవేత్త'గా పరిగణించవచ్చు. అతను [[కలకత్తా మెడికల్ కాలేజ్|కలకత్తా మెడికల్ కాలేజీ]]<nowiki/>లో చదివి, భౌతిక శాస్త్రంపై వ్యాసాలు రాశాడు. వాటిని సంకలనం చేసి, సవరించి పాఠశాల విద్యార్థుల కోసం ఒక పాఠ్యపుస్తకంగా రూపొందించాలని అతను ప్రణాళిక వేసుకున్నాడు. అతని అకాల మరణం ఆ ప్రాజెక్టును పూర్తి చేయకుండా అడ్డుకోకపోయి ఉంటే, ఇదే బెంగాలీలో మొట్టమొదటి విజ్ఞానశాస్త్ర పాఠ్యపుస్తకం అయ్యేది. 1867 నుండి, హేమేంద్రనాథ్ ఠాకూర్ రేడియో తరంగాలు, విద్యుదయస్కాంత ప్రచారంలో తన మొదటి ప్రయోగాలు చేయడం ప్రారంభించాడు. 1872, 1873 మధ్య, అతను తన పరిశోధనల ఫలితాలపై అనేక వ్యాసాలు రాశాడు, వీటిని మరొక బ్రాహ్మణుడు రామేంద్ర సుందర్ త్రివేది లిప్యంతరీకరించారు. 1874లో, అతను 1878-79లో నవీకరించబడిన ప్రకృతి విజ్ఞానర్ స్థూలమర్మ అనే పేరుతో భౌతిక శాస్త్రంపై మొట్టమొదటి పండిత ఆసియా రచనను సంకలనం చేశాడు. లోపల ఉన్న జ్ఞానం పేలుడుకు దారితీసే అవకాశం ఉన్నందున దాని ప్రసరణ ఆది బ్రహ్మ సమాజానికి చెందిన బ్రాహ్మణులకు మాత్రమే పరిమితం చేయబడింది. తర్వాత ఆది బ్రహ్మ సమాజ్ రికార్డులలో హేమేంద్రనాథ్ ఠాగూర్, అతని తాత ద్వారకానాథ్ ఠాగూర్ యొక్క అన్ని రచనలు నాశనం చేయబడ్డాయి. అతను తన అసాధారణ శారీరక బలం, కుస్తీ పోటీలలో పరాక్రమానికి ప్రసిద్ధి చెందాడు – "ప్రఖ్యాత మల్లయోధుడు"గా వర్ణించబడ్డాడు,<ref>"Gurudev Rabindranath Tagore - A Biography", Author Rekha Sigi. p. 15, {{ISBN|81-89182-90-0}}.</ref> అలాగే [[జూడో]], నింజిట్సు వంటి యుద్ధ కళలలో కూడా నైపుణ్యం కలవాడు. అతను కాలం, ప్రదేశంపై నియంత్రణతో అత్యున్నత స్థాయిలో ప్రాచీన [[రాజ యోగము|రాజయోగం]]<nowiki/>లో కూడా నిష్ణాతుడు. ఆ కాలానికి అసాధారణంగా ఆధునికుడైన అతను, తన ముగ్గురు కుమారులకు, కుమార్తెలు అందరికీ అధికారిక విద్యను అందించాలని పట్టుబట్టాడు. అతను వారిని పాఠశాలకు పంపడమే కాకుండా, సంగీతం, కళలు, ఫ్రెంచ్, జర్మన్ వంటి యూరోపియన్ భాషలలో శిక్షణ ఇచ్చాడు. తన కుమార్తెల కోసం భారతదేశంలోని వివిధ రాష్ట్రాల నుండి తగిన వరులను చురుకుగా వెతికి, [[ఉత్తర ప్రదేశ్|ఉత్తరప్రదేశ్]], [[అసోం|అస్సాం]] వంటి సుదూర ప్రాంతాలలో వారికి వివాహాలు జరిపించడం అతని ముందుచూపు గల మనస్తత్వానికి మరో నిదర్శనం. దృఢమైన ఆధునికవాది అయిన అతను, [[ఠాగూర్ కుటుంబం|టాగోర్ కుటుంబం]]<nowiki/>లోని మహిళల కోసం (ముఖ్యంగా తన సోదరీమణుల కోసం) వివిధ ఆర్థిక ట్రస్టులను స్థాపించాడు, [[బోల్‌పూర్|బోల్పూర్]] సమీపంలో [[శాంతినికేతన్]] ఎస్టేట్‌ను ఏర్పాటు చేయడానికి బాధ్యత వహించాడు, ఇది తరువాత విశ్వభారతిగా రూపాంతరం చెందింది. ఆచరణాత్మక, శాస్త్రీయ దృక్పథం కలిగిన మానవతావాది అయిన ఆయనను, బెంగాల్‌లోని తన ఎస్టేట్ల రైతులు ఎంతో ప్రేమించేవారు.   == హేమేంద్రనాథ్, తత్వబోధిని == 1843లో కలకత్తా బ్రహ్మ సమాజంలో తత్త్వబోధిని సభ విలీనమైన తర్వాత జరిగిన వరుస పరిణామాల ఫలితంగా, తత్త్వబోధినిలోని ఒక ప్రత్యేక బ్రాహ్మణ బృందం సంస్కరణవాద కేంద్రంగా ఏర్పడింది. ఈ బృందం 1858 నుండి 1865 వరకు కొనసాగిన విచ్ఛిన్నకర కాలంలో కలకత్తా బ్రహ్మ సమాజం నుండి వేరుగా నిలిచి, తదనంతరం ఆది ధర్మంగా ఆవిర్భవించింది. ఈ కేంద్రం మొదట ఈశ్వర్ చంద్ర విద్యాసాగర్ ఆధ్వర్యంలో ఉండేది, ఆయన 1859లో దాని బాధ్యతలను హేమేంద్రనాథ్‌కు అప్పగించారు. చివరగా 1865లో, మతంలోని బోధనా పదవుల నుండి బ్రాహ్మణేతరులను బహిష్కరించాలని గట్టిగా పట్టుబట్టి హేమేంద్రనాథ్ బాధ్యతలు స్వీకరించారు. ఆ తర్వాత ఆయన బ్రహ్మ అనుచరుల కోసం అధికారిక ఆచారాలు, సంప్రదాయాలు, కట్టుబాట్లపై పరిశోధనలను నిర్వహించారు, వీటిని 1860 ప్రారంభంలో 'బ్రహ్మ అనుష్ఠాన్' పేరుతో రహస్యంగా ప్రచారం చేశారు. ఈ అనుష్ఠానం 1843 మొదటి ఒడంబడికలోని బ్రాహ్మణ కుటుంబాలకు మాత్రమే పరిమితం చేయబడింది, అతని రెండవ సోదరి సుకుమారి వివాహం కోసం 26 జూలై 1861న మొదటిసారిగా బహిరంగంగా ఉపయోగించబడింది. పవిత్రమైన బ్రాహ్మణ జంధ్యాన్ని విడిచిపెట్టే ఈ అనుష్ఠానం గణనీయమైన వివాదాన్ని సృష్టించింది, ఆ తర్వాత జంధ్యం లేని బ్రాహ్మణేతరులకు కూడా కొన్ని చిన్న మార్పులతో ఇది వర్తింపజేయబడింది. == బ్రహ్మ దర్శనము == 1848లో బ్రహ్మ దర్శన వివరణః {{blockquote|అప్పుడు నేను బయటకు వెళ్లి ఒక అశ్వత్థ వృక్షం కింద కూర్చుని, సాధువుల బోధనల ప్రకారం నా ఆత్మలో నివసిస్తున్న దైవ చైతన్యంపై ధ్యానం చేయడం ప్రారంభించాను. నా మనస్సు భావోద్వేగంతో నిండిపోయింది, కళ్లు నీళ్లతో నిండాయి. అకస్మాత్తుగా నా హృదయ కమలంలో బ్రహ్మ యొక్క తేజోమయ దర్శనం నాకు లభించింది. నా శరీరం అంతటా ఒక పులకరింత వ్యాపించింది, అంతులేని ఆనందాన్ని నేను అనుభవించాను. కానీ మరుక్షణమే ఆయన నాకు కనిపించకుండా పోయారు. సమస్త దుఃఖాలను పోగొట్టే ఆ పరమానందకరమైన దర్శనం కనుమరుగవగానే, నేను ఒక్కసారిగా నేల పైనుంచి లేచి నిలబడ్డాను. నా ఆత్మలో తీవ్రమైన విచారం ఆవరించింది. అప్పుడు గాఢమైన ధ్యానం ద్వారా ఆయనను మళ్లీ చూడటానికి ప్రయత్నించాను, కానీ ఆయన నాకు కనిపించలేదు. నేను ఏదో వ్యాధి బారిన పడిన వ్యక్తిలా తయారయ్యాను, ఏ విధంగానూ ఓదార్పు పొందలేకపోయాను. ఇంతలో అకస్మాత్తుగా గాలిలో ఒక స్వరం వినిపించింది: 'ఈ జన్మలో నీవు నన్ను ఇక చూడలేవు. హృదయ శుద్ధి లేనివారు, అత్యున్నత యోగ స్థితిని సాధించనివారు నన్ను చూడలేరు. నీలో భక్తి భావాన్ని ప్రేరేపించడానికి మాత్రమే నేను ఒకసారి నీకు దర్శనమిచ్చాను'<ref>p.27 "Devendranath Tagore" - "A Source Book of Modern Hinduism" Glyn Richards 1996, {{ISBN|0-7007-0317-9}}</ref>}} == పిల్లలు == హితేంద్రనాథ్ (కుమారుడు) క్షితింద్రనాథ్ (కుమారుడు రితేంద్రనాథ్) (కుమారుడు) ప్రతిభా (కుమార్తె) ప్రజ్ఞా (కుమార్తె) అభి (కుమార్తె) మనీషా (కుమార్తె) శోభనా (కుమార్తె) సుషమ (కుమార్తె) సునీత (కుమార్తె) సుదక్షిణా (కుమార్తె) క్షితింద్రనాథ్ 'ఆది బ్రహ్మ సమాజం' యొక్క అధికారిక చరిత్రకారుడిగా, 'తత్త్వబోధిని' పత్రిక సంపాదకుడిగా సుపరిచితులు; ఈ బాధ్యతను ఆయన మనవడు కమాండర్ అమృతమయి ముఖర్జీ (I.N.) కూడా కొనసాగించారు. దేవేంద్రనాథ్ తన ఆస్తిని పంపిణీ చేసినప్పుడు, ఆ ప్రక్రియలో ఠాగూర్ కుటుంబంలోని ఇతర శాఖల వారికి దక్కాల్సిన చట్టబద్ధమైన వాటాలను నిరాకరించారు; అప్పటి నుండి అదృశ్యమైన ఠాగూర్ కుటుంబ రికార్డులను వెలికితీసేందుకు క్షితింద్రనాథ్ అవిశ్రాంతంగా కృషి చేశారు. ప్రతిభా దేబీ అశుతోష్ చౌదరిని వివాహం చేసుకున్నారు. వారి కుమారుడు ఆర్య చౌదరి ఇంగ్లాండ్ లో వాస్తుశిల్పం అభ్యసించాడు.<ref>Selected letter of Rabindranath Tagore, 1997, {{ISBN|0-521-59018-3}}, edited Krishna Dutta, pagina 141,142</ref> [[ప్రజ్ఞాసుందరీ దేవి]] అత్యంత ప్రసిద్ధ అస్సాం రచయిత ''సాహిత్యరథి'' లక్ష్మీనాథ్ బెజ్బరోవా (1864-1938) ను వివాహం చేసుకున్నారు (వీరి తండ్రి అస్సాం చివరి రాజులకు వైద్యుడు. "అత్యున్నత స్థాయి మేధావి, గణనీయమైన శక్తి కలిగిన హాస్యరచయిత అయిన బెజ్బరువా యొక్క సృజనాత్మక మేధావి... అతని పాట ''ఓ ముర్ అపునార్ డెక్స్'' అన్ని కాలాలలో అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన అస్సామీ దేశభక్తి పాట", అస్సాం యొక్క వాస్తవ గీతం. ప్రజ్ఞాసుందరి దేబీ (ఠాగూర్) తన సొంత సాహిత్య దృగ్విషయం, ఆమె వంట పుస్తకం ఆమిష్ ఓ నిరామిష్ అహర్ (1900,1995) ప్రతి బెంగాలీ వధువుకు ఆమె వస్త్రధారణతో ఇవ్వబడిన ప్రమాణం, ఆమెకు "ఇండియాస్ మిసెస్ బీటన్" అనే పేరును సంపాదించింది. 1897 నుండి 1902 వరకు ప్రజ్ఞాసుందరి పత్రిక పుణ్యకు సంపాదకుడిగా ఉన్నారు, మొదట ''ఠాకూర్-బారి'' యొక్క అంతర్గత ప్రచురణగా ప్రారంభమైంది. కల్పన, కవిత్వం, వంటలో దేశీయ శాస్త్రాన్ని కలిగి ఉన్న దీనిని తరువాత హితేంద్రనాథ్, రితేన్ద్రనాథ్ ఠాగూర్ సవరించారు. మనీషా దేవి, ఎడిన్‌బర్గ్‌లో విద్యాభ్యాసం చేసి, తరువాత అస్సాంలో స్థిరపడిన కలకత్తాకు చెందిన ప్రసిద్ధ సర్జన్ డి.ఎన్. చటర్జీని వివాహం చేసుకున్నారు. వారి కుమార్తె దీప్తి చౌధురి, పంజాబ్‌కు చెందిన ప్రసిద్ధ ఆదిధర్మ సంఘ సంస్కర్త పండిట్ నవీన్ చంద్ర రాయ్ కుటుంబంలోకి వివాహం చేసుకున్నారు. సుషమా దేవి, బారిస్టర్ దారికనాథ్ ముఖర్జీని వివాహం చేసుకున్నారు; వారికి నలుగురు కుమారులు, ఇద్దరు కుమార్తెలు ఉన్నారు:- పెద్ద కుమారుడు (సన్యాసి అయ్యారు), లోకేంద్రనాథ్ ముఖర్జీ (వివాహం చేసుకోలేదు) ఒక స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు; మూడవ కుమారుడు (సన్యాసి అయ్యారు), డాక్టర్ భరగానాథ్ ముఖర్జీ గౌరీ దేవిని వివాహం చేసుకున్నారు; కుమార్తె భారతి, జనక్ ప్రకాష్ గంగూలీని (కళాకారిణి జామిని ప్రకాష్ గంగూలీ కుమారుడు) వివాహం చేసుకున్నారు; కుమార్తె (బాల్యంలోనే మరణించింది), భాస్కరనాథ్ ముఖర్జీ ఉషా దేవిని వివాహం చేసుకున్నారు. హేమేంద్రనాథ్ గారి చిన్న కుమార్తె పేరు సుదక్షిణ, ఆమె అసలు పేరు పూర్ణిమా దేవి (తరువాత శ్రీమతి జ్వాలా ప్రసాద). ఈమె 1884 మే 13న కలకత్తాలోని జోరాసంకో, ద్వారకానాథ్ టాగోర్స్ లేన్, నెం. 6లో జన్మించారు. పూర్ణిమా దేవి కలకత్తాలోని పార్క్ స్ట్రీట్‌లో ఉన్న లోరెట్టో కాన్వెంట్ (యూరోపియన్ బాలికల పాఠశాల)లో డే స్కాలర్‌గా విద్యనభ్యసించారు. ఆమెకు ఇంగ్లీషుతో పాటు బెంగాలీ, సంస్కృతం, ఉర్దూ, హిందీ, ఫ్రెంచ్, పియానో, వయోలిన్ కూడా వచ్చు. ఆమె కేంబ్రిడ్జ్ ట్రినిటీ కాలేజ్ సంగీత పరీక్షలో ఉత్తీర్ణత సాధించారు. యునైటెడ్ ప్రావిన్సెస్‌లో వివాహం చేసుకున్న మొదటి బెంగాలీ మహిళ ఈమె. ఆమె భర్త దివంగత గౌరవనీయ పండిట్ జ్వాలా ప్రసాద, ఎం.ఏ., హర్దోయ్ డిప్యూటీ కమిషనర్ (ఇంపీరియల్ సివిల్ సర్వీసెస్‌లో అధికారి, ప్రముఖ కాంగ్రెస్ పార్టీ నాయకుడైన దివంగత కున్వర్ జితేంద్ర ప్రసాదకు ముత్తాత) 1903లో వివాహం చేసుకున్నారు. పాఠశాల విద్య కోసం జరిగిన డయానా పోటీలలో (1911 మీరట్‌లో) ఆమె బి.పి.ఆర్.ఏ. పతకాన్ని గెలుచుకున్నారు. ఆమె గుర్రపు స్వారీలో నిపుణురాలు, తన గ్రామాలలో గుర్రపు స్వారీ చేస్తూ తిరుగుతారు. అలాగే, ఆమె తన భర్తతో కలిసి పెద్ద జంతువుల వేటలో పాల్గొని, వేటలో కూడా నిపుణురాలు అయ్యారు. భారతదేశంలో తన స్త్రీల విద్య, అభ్యున్నతి పట్ల ఆమె ఎంతో ఆసక్తిని కనబరిచారు. తన భర్త జ్ఞాపకార్థం, ఆమె యూపీలోని షాజహాన్‌పూర్‌లో 'పండిట్ జ్వాలా ప్రసాద్ కన్యా పాఠశాల'ను స్థాపించారు. ఆమె యునైటెడ్ ప్రావిన్సెస్‌లోని ముజఫర్‌నగర్‌లో హెవెట్ మోడల్ గర్ల్స్ స్కూల్ స్థాపనలో సహాయపడ్డారు, పర్దా మహిళల అభివృద్ధి దృష్ట్యా షాజహాన్‌పూర్, ముజఫర్‌నగర్‌లో పర్దా క్లబ్‌లను స్థాపించారు. ఆమె షాజహాన్‌పూర్ జిల్లాలో అనేక గ్రామాలకు, నైనిటాల్ (ఉత్తరాఖండ్)లోని అబోట్స్‌ఫోర్డ్ అనే ఒక అందమైన కొండ ప్రాంత ఆస్తికి, ప్రసాద భవన్ (ప్రస్తుతం ఆమె 4వ తరం ప్రసాదలు తమ పూర్వీకుల వారసత్వాన్ని ఉత్తమంగా కొనసాగిస్తున్నారు),, 1947లో సైన్యం స్వాధీనం చేసుకున్న కాశ్మీర్‌లోని శ్రీనగర్‌లోని బదామీ బాఘ్‌లో ఉన్న ఒక ఇంటికి (ప్రస్తుతం ఇది సైన్యాధిపతి అధికారిక నివాసం),, జగన్నాథ్ పూరిలోని ఒక బీచ్ ఇంటికి యజమాని. పాఠశాలల కోసం యునైటెడ్ ప్రావిన్సెస్ ఎడ్యుకేషనల్ టెక్స్ట్ బుక్ కమిటీ ఆమోదించిన 'ఉంకీ బునాత్ కీ ప్రథాయిజీ శిక్ష' అనే హిందీ ప్రచురణ రచయిత్రి ఈమె. ఈమె 'ది లాస్ట్ ల్యాంప్ అవుట్' అనే పేరుతో ఆంగ్లంలో ఒక నవలను రాసే పనిలో నిమగ్నమై ఉన్నారు. ఈమె కైసర్-ఇ-హింద్ పతక గ్రహీత, ఆయుధాల చట్టం పరిధి నుండి మినహాయింపు పొందిన మొదటి భారతీయ మహిళ. == ఇవి కూడా చూడండి == * [[ఠాగూర్ కుటుంబం]] * ఆది ధర్మ * [[బ్రహ్మోయిజం]] == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:1884 మరణాలు]] [[వర్గం:1844 జననాలు]] [[వర్గం:Articles with hCards]] [[వర్గం:ఠాగూర్ కుటుంబం]] dkmn2i1zd81wmjefnz7cik1mn273cmi 4943005 4942999 2026-08-24T11:48:21Z K.Venkataramana 27319 4943005 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = హేమేంద్రనాథ్ ఠాగూర్ | image = Hemendranath Tagore.jpg | alt = | caption = | other_names = | birth_name = | birth_date = 1844 | birth_place = [[కోల్‌కతా]], [[బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]] (ప్రస్తుతం కోల్‌కతా, భారతదేశం) | death_date = {{Death year and age|1884|1844}} | death_place = [[కోల్‌కతా]], [[బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]] | occupation = రచయిత | notable_works = | mother = శారద సుందరి దేవి | father = [[దేవేంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] | relatives = [[ఇందిరా దేవి చౌధురాని|ఇందిరా దేవి చౌధురాణి]] (మేనకోడలు), [[ద్విజేంద్రనాథ్ ఠాగూర్|ద్విజేంద్రనాథ్]], [[సత్యేంద్రనాథ్ ఠాగూర్|సత్యేంద్రనాథ్]], [[జ్యోతిరీంద్రనాథ్ ఠాగూర్|జ్యోతిరీంద్రనాథ్]], [[స్వర్ణకుమారి ఠాగూర్|స్వర్ణకుమారి]], [[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] (తోబుట్టువులు), ఇతరులు 9 మంది | family = [[ఠాగూర్ కుటుంబం]] }} '''హేమేంద్రనాథ్ ఠాగూర్''' (1844-1884) [[దేవేంద్రనాథ్ ఠాగూర్|దేబేంద్రనాథ్ టాగోర్]] మూడవ కుమారుడు, 1843 డిసెంబర్ 21న కలకత్తాలో (ప్రస్తుతం కోల్‌కతా) మొదటి బ్రహ్మ ఒడంబడికపై ప్రమాణం చేసిన అసలు 21 మంది [[:en:Brahmo|బ్రహ్మ]]<nowiki/>లలో ఒకరికి 1844లో జన్మించిన మొదటి సంతానంగా ప్రసిద్ధి చెందాడు. అత్యంత గోప్యతను పాటించే వ్యక్తి అయినప్పటికీ, అతను తన పెద్ద కుటుంబ ఎస్టేట్‌లకు నిర్వాహకుడిగా ఉండటంతో పాటు, తన తమ్ముళ్ల విద్యను చూసుకునే బాధ్యతను అప్పగించిన కఠినమైన క్రమశిక్షణాధికారిగా కూడా సుప్రసిద్ధుడు. [[బ్రహ్మోయిజం|బ్రహ్మమతాన్ని]] స్థాపించిన తన తండ్రి దేబేంద్రనాథ్ టాగోర్‌కు ఆయన నిరంతర ఆధ్యాత్మిక సహచరుడిగా ఉండేవారు. తన చిన్న వయసులోనే, ఆయన తన తండ్రికి, తత్త్వబోధిని సభలోని పెద్దలకు మధ్య మధ్యవర్తిగా వ్యవహరించాడు. 1865 నాటి మొదటి బ్రహ్మ సమాజ విభేదం సమయంలో, కలకత్తా బ్రహ్మ సమాజ్ నుండి బ్రాహ్మణేతర కార్యకర్తలను బహిష్కరించడానికి ఆయనే కారణమయ్యాడు. ఆది ధర్మ మతం ప్రత్యేకంగా ఆయన తత్వశాస్త్రంపైనే స్థాపించబడింది, నేడు ఇది బ్రహ్మమతం నుండి ఉద్భవించిన అతిపెద్ద మతంగా నిలిచింది, కేవలం భారతదేశంలోనే దీనికి 8 మిలియన్లకు పైగా అనుచరులు ఉన్నారు. == ప్రారంభ జీవితం, రచనలు == తన తోబుట్టువుల మాదిరిగానే అతనికి కూడా వివిధ రంగాలలో విస్తృతమైన ఆసక్తులు ఉండేవి. అతన్ని ఒక బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలిగా, 'కుటుంబ శాస్త్రవేత్త'గా పరిగణించవచ్చు. అతను [[కలకత్తా మెడికల్ కాలేజ్|కలకత్తా మెడికల్ కాలేజీ]]<nowiki/>లో చదివి, భౌతిక శాస్త్రంపై వ్యాసాలు రాశాడు. వాటిని సంకలనం చేసి, సవరించి పాఠశాల విద్యార్థుల కోసం ఒక పాఠ్యపుస్తకంగా రూపొందించాలని అతను ప్రణాళిక వేసుకున్నాడు. అతని అకాల మరణం ఆ ప్రాజెక్టును పూర్తి చేయకుండా అడ్డుకోకపోయి ఉంటే, ఇదే బెంగాలీలో మొట్టమొదటి విజ్ఞానశాస్త్ర పాఠ్యపుస్తకం అయ్యేది. 1867 నుండి, హేమేంద్రనాథ్ ఠాకూర్ రేడియో తరంగాలు, విద్యుదయస్కాంత ప్రచారంలో తన మొదటి ప్రయోగాలు చేయడం ప్రారంభించాడు. 1872, 1873 మధ్య, అతను తన పరిశోధనల ఫలితాలపై అనేక వ్యాసాలు రాశాడు, వీటిని మరొక బ్రాహ్మణుడు రామేంద్ర సుందర్ త్రివేది లిప్యంతరీకరించారు. 1874లో, అతను 1878-79లో నవీకరించబడిన ప్రకృతి విజ్ఞానర్ స్థూలమర్మ అనే పేరుతో భౌతిక శాస్త్రంపై మొట్టమొదటి పండిత ఆసియా రచనను సంకలనం చేశాడు. లోపల ఉన్న జ్ఞానం పేలుడుకు దారితీసే అవకాశం ఉన్నందున దాని ప్రసరణ ఆది బ్రహ్మ సమాజానికి చెందిన బ్రాహ్మణులకు మాత్రమే పరిమితం చేయబడింది. తర్వాత ఆది బ్రహ్మ సమాజ్ రికార్డులలో హేమేంద్రనాథ్ ఠాగూర్, అతని తాత ద్వారకానాథ్ ఠాగూర్ యొక్క అన్ని రచనలు నాశనం చేయబడ్డాయి. అతను తన అసాధారణ శారీరక బలం, కుస్తీ పోటీలలో పరాక్రమానికి ప్రసిద్ధి చెందాడు – "ప్రఖ్యాత మల్లయోధుడు"గా వర్ణించబడ్డాడు,<ref>"Gurudev Rabindranath Tagore - A Biography", Author Rekha Sigi. p. 15, {{ISBN|81-89182-90-0}}.</ref> అలాగే [[జూడో]], నింజిట్సు వంటి యుద్ధ కళలలో కూడా నైపుణ్యం కలవాడు. అతను కాలం, ప్రదేశంపై నియంత్రణతో అత్యున్నత స్థాయిలో ప్రాచీన [[రాజ యోగము|రాజయోగం]]<nowiki/>లో కూడా నిష్ణాతుడు. ఆ కాలానికి అసాధారణంగా ఆధునికుడైన అతను, తన ముగ్గురు కుమారులకు, కుమార్తెలు అందరికీ అధికారిక విద్యను అందించాలని పట్టుబట్టాడు. అతను వారిని పాఠశాలకు పంపడమే కాకుండా, సంగీతం, కళలు, ఫ్రెంచ్, జర్మన్ వంటి యూరోపియన్ భాషలలో శిక్షణ ఇచ్చాడు. తన కుమార్తెల కోసం భారతదేశంలోని వివిధ రాష్ట్రాల నుండి తగిన వరులను చురుకుగా వెతికి, [[ఉత్తర ప్రదేశ్|ఉత్తరప్రదేశ్]], [[అసోం|అస్సాం]] వంటి సుదూర ప్రాంతాలలో వారికి వివాహాలు జరిపించడం అతని ముందుచూపు గల మనస్తత్వానికి మరో నిదర్శనం. దృఢమైన ఆధునికవాది అయిన అతను, [[ఠాగూర్ కుటుంబం|టాగోర్ కుటుంబం]]<nowiki/>లోని మహిళల కోసం (ముఖ్యంగా తన సోదరీమణుల కోసం) వివిధ ఆర్థిక ట్రస్టులను స్థాపించాడు, [[బోల్‌పూర్|బోల్పూర్]] సమీపంలో [[శాంతినికేతన్]] ఎస్టేట్‌ను ఏర్పాటు చేయడానికి బాధ్యత వహించాడు, ఇది తరువాత విశ్వభారతిగా రూపాంతరం చెందింది. ఆచరణాత్మక, శాస్త్రీయ దృక్పథం కలిగిన మానవతావాది అయిన ఆయనను, బెంగాల్‌లోని తన ఎస్టేట్ల రైతులు ఎంతో ప్రేమించేవారు.   == హేమేంద్రనాథ్, తత్వబోధిని == 1843లో కలకత్తా బ్రహ్మ సమాజంలో తత్త్వబోధిని సభ విలీనమైన తర్వాత జరిగిన వరుస పరిణామాల ఫలితంగా, తత్త్వబోధినిలోని ఒక ప్రత్యేక బ్రాహ్మణ బృందం సంస్కరణవాద కేంద్రంగా ఏర్పడింది. ఈ బృందం 1858 నుండి 1865 వరకు కొనసాగిన విచ్ఛిన్నకర కాలంలో కలకత్తా బ్రహ్మ సమాజం నుండి వేరుగా నిలిచి, తదనంతరం ఆది ధర్మంగా ఆవిర్భవించింది. ఈ కేంద్రం మొదట ఈశ్వర్ చంద్ర విద్యాసాగర్ ఆధ్వర్యంలో ఉండేది, ఆయన 1859లో దాని బాధ్యతలను హేమేంద్రనాథ్‌కు అప్పగించారు. చివరగా 1865లో, మతంలోని బోధనా పదవుల నుండి బ్రాహ్మణేతరులను బహిష్కరించాలని గట్టిగా పట్టుబట్టి హేమేంద్రనాథ్ బాధ్యతలు స్వీకరించారు. ఆ తర్వాత ఆయన బ్రహ్మ అనుచరుల కోసం అధికారిక ఆచారాలు, సంప్రదాయాలు, కట్టుబాట్లపై పరిశోధనలను నిర్వహించారు, వీటిని 1860 ప్రారంభంలో 'బ్రహ్మ అనుష్ఠాన్' పేరుతో రహస్యంగా ప్రచారం చేశారు. ఈ అనుష్ఠానం 1843 మొదటి ఒడంబడికలోని బ్రాహ్మణ కుటుంబాలకు మాత్రమే పరిమితం చేయబడింది, అతని రెండవ సోదరి సుకుమారి వివాహం కోసం 26 జూలై 1861న మొదటిసారిగా బహిరంగంగా ఉపయోగించబడింది. పవిత్రమైన బ్రాహ్మణ జంధ్యాన్ని విడిచిపెట్టే ఈ అనుష్ఠానం గణనీయమైన వివాదాన్ని సృష్టించింది, ఆ తర్వాత జంధ్యం లేని బ్రాహ్మణేతరులకు కూడా కొన్ని చిన్న మార్పులతో ఇది వర్తింపజేయబడింది. == బ్రహ్మ దర్శనము == 1848లో బ్రహ్మ దర్శన వివరణః {{blockquote|అప్పుడు నేను బయటకు వెళ్లి ఒక అశ్వత్థ వృక్షం కింద కూర్చుని, సాధువుల బోధనల ప్రకారం నా ఆత్మలో నివసిస్తున్న దైవ చైతన్యంపై ధ్యానం చేయడం ప్రారంభించాను. నా మనస్సు భావోద్వేగంతో నిండిపోయింది, కళ్లు నీళ్లతో నిండాయి. అకస్మాత్తుగా నా హృదయ కమలంలో బ్రహ్మ యొక్క తేజోమయ దర్శనం నాకు లభించింది. నా శరీరం అంతటా ఒక పులకరింత వ్యాపించింది, అంతులేని ఆనందాన్ని నేను అనుభవించాను. కానీ మరుక్షణమే ఆయన నాకు కనిపించకుండా పోయారు. సమస్త దుఃఖాలను పోగొట్టే ఆ పరమానందకరమైన దర్శనం కనుమరుగవగానే, నేను ఒక్కసారిగా నేల పైనుంచి లేచి నిలబడ్డాను. నా ఆత్మలో తీవ్రమైన విచారం ఆవరించింది. అప్పుడు గాఢమైన ధ్యానం ద్వారా ఆయనను మళ్లీ చూడటానికి ప్రయత్నించాను, కానీ ఆయన నాకు కనిపించలేదు. నేను ఏదో వ్యాధి బారిన పడిన వ్యక్తిలా తయారయ్యాను, ఏ విధంగానూ ఓదార్పు పొందలేకపోయాను. ఇంతలో అకస్మాత్తుగా గాలిలో ఒక స్వరం వినిపించింది: 'ఈ జన్మలో నీవు నన్ను ఇక చూడలేవు. హృదయ శుద్ధి లేనివారు, అత్యున్నత యోగ స్థితిని సాధించనివారు నన్ను చూడలేరు. నీలో భక్తి భావాన్ని ప్రేరేపించడానికి మాత్రమే నేను ఒకసారి నీకు దర్శనమిచ్చాను'<ref>p.27 "Devendranath Tagore" - "A Source Book of Modern Hinduism" Glyn Richards 1996, {{ISBN|0-7007-0317-9}}</ref>}} == పిల్లలు == హితేంద్రనాథ్ (కుమారుడు) క్షితింద్రనాథ్ (కుమారుడు రితేంద్రనాథ్) (కుమారుడు) ప్రతిభా (కుమార్తె) ప్రజ్ఞా (కుమార్తె) అభి (కుమార్తె) మనీషా (కుమార్తె) శోభనా (కుమార్తె) సుషమ (కుమార్తె) సునీత (కుమార్తె) సుదక్షిణా (కుమార్తె) క్షితింద్రనాథ్ 'ఆది బ్రహ్మ సమాజం' యొక్క అధికారిక చరిత్రకారుడిగా, 'తత్త్వబోధిని' పత్రిక సంపాదకుడిగా సుపరిచితులు; ఈ బాధ్యతను ఆయన మనవడు కమాండర్ అమృతమయి ముఖర్జీ (I.N.) కూడా కొనసాగించారు. దేవేంద్రనాథ్ తన ఆస్తిని పంపిణీ చేసినప్పుడు, ఆ ప్రక్రియలో ఠాగూర్ కుటుంబంలోని ఇతర శాఖల వారికి దక్కాల్సిన చట్టబద్ధమైన వాటాలను నిరాకరించారు; అప్పటి నుండి అదృశ్యమైన ఠాగూర్ కుటుంబ రికార్డులను వెలికితీసేందుకు క్షితింద్రనాథ్ అవిశ్రాంతంగా కృషి చేశారు. ప్రతిభా దేబీ అశుతోష్ చౌదరిని వివాహం చేసుకున్నారు. వారి కుమారుడు ఆర్య చౌదరి ఇంగ్లాండ్ లో వాస్తుశిల్పం అభ్యసించాడు.<ref>Selected letter of Rabindranath Tagore, 1997, {{ISBN|0-521-59018-3}}, edited Krishna Dutta, pagina 141,142</ref> [[ప్రజ్ఞాసుందరీ దేవి]] అత్యంత ప్రసిద్ధ అస్సాం రచయిత ''సాహిత్యరథి'' లక్ష్మీనాథ్ బెజ్బరోవా (1864-1938) ను వివాహం చేసుకున్నారు (వీరి తండ్రి అస్సాం చివరి రాజులకు వైద్యుడు. "అత్యున్నత స్థాయి మేధావి, గణనీయమైన శక్తి కలిగిన హాస్యరచయిత అయిన బెజ్బరువా యొక్క సృజనాత్మక మేధావి... అతని పాట ''ఓ ముర్ అపునార్ డెక్స్'' అన్ని కాలాలలో అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన అస్సామీ దేశభక్తి పాట", అస్సాం యొక్క వాస్తవ గీతం. ప్రజ్ఞాసుందరి దేబీ (ఠాగూర్) తన సొంత సాహిత్య దృగ్విషయం, ఆమె వంట పుస్తకం ఆమిష్ ఓ నిరామిష్ అహర్ (1900,1995) ప్రతి బెంగాలీ వధువుకు ఆమె వస్త్రధారణతో ఇవ్వబడిన ప్రమాణం, ఆమెకు "ఇండియాస్ మిసెస్ బీటన్" అనే పేరును సంపాదించింది. 1897 నుండి 1902 వరకు ప్రజ్ఞాసుందరి పత్రిక పుణ్యకు సంపాదకుడిగా ఉన్నారు, మొదట ''ఠాకూర్-బారి'' యొక్క అంతర్గత ప్రచురణగా ప్రారంభమైంది. కల్పన, కవిత్వం, వంటలో దేశీయ శాస్త్రాన్ని కలిగి ఉన్న దీనిని తరువాత హితేంద్రనాథ్, రితేన్ద్రనాథ్ ఠాగూర్ సవరించారు. మనీషా దేవి, ఎడిన్‌బర్గ్‌లో విద్యాభ్యాసం చేసి, తరువాత అస్సాంలో స్థిరపడిన కలకత్తాకు చెందిన ప్రసిద్ధ సర్జన్ డి.ఎన్. చటర్జీని వివాహం చేసుకున్నారు. వారి కుమార్తె దీప్తి చౌధురి, పంజాబ్‌కు చెందిన ప్రసిద్ధ ఆదిధర్మ సంఘ సంస్కర్త పండిట్ నవీన్ చంద్ర రాయ్ కుటుంబంలోకి వివాహం చేసుకున్నారు. సుషమా దేవి, బారిస్టర్ దారికనాథ్ ముఖర్జీని వివాహం చేసుకున్నారు; వారికి నలుగురు కుమారులు, ఇద్దరు కుమార్తెలు ఉన్నారు:- పెద్ద కుమారుడు (సన్యాసి అయ్యారు), లోకేంద్రనాథ్ ముఖర్జీ (వివాహం చేసుకోలేదు) ఒక స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు; మూడవ కుమారుడు (సన్యాసి అయ్యారు), డాక్టర్ భరగానాథ్ ముఖర్జీ గౌరీ దేవిని వివాహం చేసుకున్నారు; కుమార్తె భారతి, జనక్ ప్రకాష్ గంగూలీని (కళాకారిణి జామిని ప్రకాష్ గంగూలీ కుమారుడు) వివాహం చేసుకున్నారు; కుమార్తె (బాల్యంలోనే మరణించింది), భాస్కరనాథ్ ముఖర్జీ ఉషా దేవిని వివాహం చేసుకున్నారు. హేమేంద్రనాథ్ గారి చిన్న కుమార్తె పేరు సుదక్షిణ, ఆమె అసలు పేరు పూర్ణిమా దేవి (తరువాత శ్రీమతి జ్వాలా ప్రసాద). ఈమె 1884 మే 13న కలకత్తాలోని జోరాసంకో, ద్వారకానాథ్ టాగోర్స్ లేన్, నెం. 6లో జన్మించారు. పూర్ణిమా దేవి కలకత్తాలోని పార్క్ స్ట్రీట్‌లో ఉన్న లోరెట్టో కాన్వెంట్ (యూరోపియన్ బాలికల పాఠశాల)లో డే స్కాలర్‌గా విద్యనభ్యసించారు. ఆమెకు ఇంగ్లీషుతో పాటు బెంగాలీ, సంస్కృతం, ఉర్దూ, హిందీ, ఫ్రెంచ్, పియానో, వయోలిన్ కూడా వచ్చు. ఆమె కేంబ్రిడ్జ్ ట్రినిటీ కాలేజ్ సంగీత పరీక్షలో ఉత్తీర్ణత సాధించారు. యునైటెడ్ ప్రావిన్సెస్‌లో వివాహం చేసుకున్న మొదటి బెంగాలీ మహిళ ఈమె. ఆమె భర్త దివంగత గౌరవనీయ పండిట్ జ్వాలా ప్రసాద, ఎం.ఏ., హర్దోయ్ డిప్యూటీ కమిషనర్ (ఇంపీరియల్ సివిల్ సర్వీసెస్‌లో అధికారి, ప్రముఖ కాంగ్రెస్ పార్టీ నాయకుడైన దివంగత కున్వర్ జితేంద్ర ప్రసాదకు ముత్తాత) 1903లో వివాహం చేసుకున్నారు. పాఠశాల విద్య కోసం జరిగిన డయానా పోటీలలో (1911 మీరట్‌లో) ఆమె బి.పి.ఆర్.ఏ. పతకాన్ని గెలుచుకున్నారు. ఆమె గుర్రపు స్వారీలో నిపుణురాలు, తన గ్రామాలలో గుర్రపు స్వారీ చేస్తూ తిరుగుతారు. అలాగే, ఆమె తన భర్తతో కలిసి పెద్ద జంతువుల వేటలో పాల్గొని, వేటలో కూడా నిపుణురాలు అయ్యారు. భారతదేశంలో తన స్త్రీల విద్య, అభ్యున్నతి పట్ల ఆమె ఎంతో ఆసక్తిని కనబరిచారు. తన భర్త జ్ఞాపకార్థం, ఆమె యూపీలోని షాజహాన్‌పూర్‌లో 'పండిట్ జ్వాలా ప్రసాద్ కన్యా పాఠశాల'ను స్థాపించారు. ఆమె యునైటెడ్ ప్రావిన్సెస్‌లోని ముజఫర్‌నగర్‌లో హెవెట్ మోడల్ గర్ల్స్ స్కూల్ స్థాపనలో సహాయపడ్డారు, పర్దా మహిళల అభివృద్ధి దృష్ట్యా షాజహాన్‌పూర్, ముజఫర్‌నగర్‌లో పర్దా క్లబ్‌లను స్థాపించారు. ఆమె షాజహాన్‌పూర్ జిల్లాలో అనేక గ్రామాలకు, నైనిటాల్ (ఉత్తరాఖండ్)లోని అబోట్స్‌ఫోర్డ్ అనే ఒక అందమైన కొండ ప్రాంత ఆస్తికి, ప్రసాద భవన్ (ప్రస్తుతం ఆమె 4వ తరం ప్రసాదలు తమ పూర్వీకుల వారసత్వాన్ని ఉత్తమంగా కొనసాగిస్తున్నారు),, 1947లో సైన్యం స్వాధీనం చేసుకున్న కాశ్మీర్‌లోని శ్రీనగర్‌లోని బదామీ బాఘ్‌లో ఉన్న ఒక ఇంటికి (ప్రస్తుతం ఇది సైన్యాధిపతి అధికారిక నివాసం),, జగన్నాథ్ పూరిలోని ఒక బీచ్ ఇంటికి యజమాని. పాఠశాలల కోసం యునైటెడ్ ప్రావిన్సెస్ ఎడ్యుకేషనల్ టెక్స్ట్ బుక్ కమిటీ ఆమోదించిన 'ఉంకీ బునాత్ కీ ప్రథాయిజీ శిక్ష' అనే హిందీ ప్రచురణ రచయిత్రి ఈమె. ఈమె 'ది లాస్ట్ ల్యాంప్ అవుట్' అనే పేరుతో ఆంగ్లంలో ఒక నవలను రాసే పనిలో నిమగ్నమై ఉన్నారు. ఈమె కైసర్-ఇ-హింద్ పతక గ్రహీత, ఆయుధాల చట్టం పరిధి నుండి మినహాయింపు పొందిన మొదటి భారతీయ మహిళ. == ఇవి కూడా చూడండి == * [[ఠాగూర్ కుటుంబం]] * ఆది ధర్మ * [[బ్రహ్మోయిజం]] == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:1884 మరణాలు]] [[వర్గం:1844 జననాలు]] [[వర్గం:Articles with hCards]] [[వర్గం:ఠాగూర్ కుటుంబం]] f0tspywbgmaqsomkqqbqr4ezx521zvr 0 507703 4943000 2026-08-24T11:37:45Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox protected area | name =దిగువ సులా జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం | alt_name= ఉక్రేనియన్: Нижньосульський національний природний парк | iucn_category = II | image = Туманний ранок на давньоруському городищі.JPG | image_caption = Foggy Morning, Lower Sula National Nature Park | image_size = 300 | push...' 4943000 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name =దిగువ సులా జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం | alt_name= ఉక్రేనియన్: Нижньосульський національний природний парк | iucn_category = II | image = Туманний ранок на давньоруському городищі.JPG | image_caption = Foggy Morning, Lower Sula National Nature Park | image_size = 300 | pushpin_map = | pushpin_relief = yes | map_caption = Location of Park | location = పోల్టావా ఒబ్లాస్ట్ | nearest_city = లుబ్నీ | coordinates = {{coords|49|36|28|N|33|11|37|E|display=inline,title}} | coords_ref = | area = 18,635 హెక్టార్లు (46,048 ఎకరాలు; 186 చ.కి.మీ;72 చదరపు మైళ్ళు)) | established = 2010 | visitation_num = | visitation_year = | visitation_ref = | website= https://nppns.at.ua/ | governing_body = మినిస్ట్రీ ఆఫ్ ఎకాలజీ అండ్ నేచురల్ రిసోర్సెస్ (ఉక్రెయిన్) }} '''లోయర్ సులా నేషనల్ నేచర్ పార్క్''' (ఉక్రేనియన్: Нижньосульський національний природний парк) ఉక్రెయిన్ ఒక జాతీయ ఉద్యానవనం, ఇది కైవ్ కు ఆగ్నేయంగా 120&#x20;కి.మీ దూరంలో ఉన్న క్రెమెంచుక్ రిజర్వాయర్ లోకి ప్రవేశించినప్పుడు సులా నది దిగువ ప్రాంతాలను కప్పి ఉంచుతుంది. ఈ ప్రాంతంలోని విస్తారమైన చిత్తడి నేలలు, చిత్తడి నేలలు, ఇతర చిత్తడి నేలలు చేపలు, నీటి పక్షులు, వరద మైదాన మొక్కలకు ముఖ్యమైన ఆవాసాలు. ఈ ఉద్యానవనం పరిపాలనా పరంగా క్రెమెన్చుక్ (జూలై 2020 వరకు, హ్లోబైన్), ఓర్జిట్సియా, పోల్టావా ఒబ్లాస్ట్ సెమెనివ్కా రేయోన్స్, చెర్కాసీ ఒబ్లాస్ట్ జోలోటోనోషా రైయోన్ (జూలై 2020 వరకు, చోర్నోబాయ్ రైయోన్) లో ఉంది.<ref name="parksite">{{Cite web|title=Lower Polissia National Park|url=http://malepolisja.in.ua/|access-date=October 2, 2019|publisher=Lower Polissia NP (Official web site)|language=uk}}</ref> == చరిత్ర == మొట్టమొదటిసారిగా, స్మాల్ పోలిసియా నేషనల్ నేచర్ పార్క్ యొక్క సృష్టి ఉక్రెయిన్ అధ్యక్షుడి డిక్రీలో డిసెంబర్ 1,2008 నాటి "నేషనల్ నేచర్ పార్కులు ఇతర ప్రకృతి నిల్వల నెట్వర్క్, భూభాగాలను విస్తరించడం" లో ప్రస్తావించబడింది. పార్క్ సృష్టిలో తదుపరి దశలో జూన్ 16,2011, "స్మాల్ పోలిసియా నేషనల్ నేచర్ పార్క్ సృష్టి ఆమోదం", ఇది స్మాల్ పోలిసియ నేషనల్ నేచర్ పార్కు సృష్టి కోసం ప్రాజెక్ట్ అభివృద్ధి, ఆమోదం ప్రారంభంలో గుర్తించబడింది.<ref>{{Cite web|title=Довідка про проект НПП «Мале Полісся»|trans-title=Information about the project of the National Park "Male Polissya"|url=http://adm.km.ua/doc/doc861_2012_03_03.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20140315172638/http://adm.km.ua/doc/doc861_2012_03_03.pdf|archive-date=2014-03-15|language=uk}}</ref> == వృక్షజాలం, జంతుజాలం == దిగువ పోలిస్సియా పక్షులకు స్వర్గధామం, వాటిలో 186 జాతులు ఉన్నాయి, వీటిలో ఈ ప్రాంతానికి ప్రత్యేకమైనవి. క్షీరదాలు సుమారు 33 జాతులచే ప్రాతినిధ్యం వహిస్తాయి, వాటిలో యూరోపియన్ రెడ్ లిస్ట్ 4 జాతులు (''అల్బర్నోయిడ్స్ బైపుంక్టాటస్'', క్రూసియన్ కార్ప్, వైట్-టెయిల్డ్ డేగ, నల్ల గాలిపటం) & బెర్న్ కన్వెన్షన్ అనుబంధం 101 జాతులు, ఉక్రెయిన్ రెడ్ బుక్ లో జాబితా చేయబడిన 11 జాతులు, వీటిలో: బ్యాడ్జర్, బూడిద క్రేన్, రివర్ ఓటర్. పార్క్ జలాల్లో 18 జాతుల చేపలు, అలాగే ఉభయచరాలు ఉన్నాయి. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రాంతాలు}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] smfkdvbgcvuddlju85qlr2rut79h3a4 0 507704 4943002 2026-08-24T11:42:51Z K.Venkataramana 27319 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox person | honorific_prefix = | name = ప్రజ్ఞాసుందరి దేవి | honorific_suffix = | native_name = {{small|{{Lang|bn|প্রজ্ঞাসুন্দরী দেবী}}}} | native_name_lang = bn | image = Prajnasundari Bezbaroa.jpg | image_upright = | landscape = | alt = | caption = ప్రజ్ఞాసుందరి దే...' 4943002 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = | name = ప్రజ్ఞాసుందరి దేవి | honorific_suffix = | native_name = {{small|{{Lang|bn|প্রজ্ঞাসুন্দরী দেবী}}}} | native_name_lang = bn | image = Prajnasundari Bezbaroa.jpg | image_upright = | landscape = | alt = | caption = ప్రజ్ఞాసుందరి దేవి, {{circa|1920}} | pronunciation = {{IPA|bn|pɾoɡːaʃund̪ɔɾi d̪ebi|}} | birth_name = | birth_date = {{circa|1870}} | birth_place = [[జోరాసాంకో ఠాకూర్ బారి]], [[కోల్‌కతా]], [[బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]] {{small|(ప్రస్తుతం [[పశ్చిమ బెంగాల్]], భారతదేశం)}} | death_date = 1950 | death_place = [[అస్సాం (1947–1963)|అస్సాం]], భారతదేశం | resting_place = | resting_place_coordinates = | burial_place = | burial_coordinates = | monuments = | other_names = ప్రజ్ఞాసుందరి బెజ్‌బరువా | siglum = | citizenship = [[బ్రిటిష్ భారత పాస్‌పోర్ట్|బ్రిటిష్ భారతీయురాలు]] (1870–1947)<br/>[[భారతీయ ప్రజలు|భారతీయురాలు]] (1947–1950) | education = | alma_mater = | occupation = {{hlist|[[ఆహార రచన|ఆహార రచయిత్రి]]|[[సాహిత్య సంపాదకుడు|సాహిత్య సంపాదకురాలు]]}} | years_active = 1897–1950 | era = [[బెంగాల్ పునరుజ్జీవనం]] | works = [[#గ్రంథసూచి|గ్రంథసూచి]] | spouse = {{marriage|[[లక్ష్మీనాథ్ బెజ్‌బరువా]]|1891|1938|reason=d.}} | children = 4 | parents = | mother = | father = [[హేమేంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] | relatives = [[ద్వారకానాథ్ ఠాగూర్]] (ముత్తాత)<br/>[[దేవేంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] (తాత)<br/>[[ద్విజేంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] (బాబాయి)<br/>[[సత్యేంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] (బాబాయి)<br/>[[జ్యోతిరీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] (బాబాయి)<br/>[[స్వర్ణకుమారి దేవి]] (అత్త)<br/>[[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] (బాబాయి)<br/>[[శోభనసుందరి ముఖోపాధ్యాయ]] (సోదరి)<br/>[[పూర్ణిమా దేవి]] (సోదరి)<br/>[[సరళా దేవి చౌధురాణి]] (బంధువు) | family = [[ఠాగూర్ కుటుంబం]] | awards = | website = | module = {{Infobox writer | embed = yes | pseudonym = | nickname = | language = [[బెంగాలీ భాష|బెంగాలీ]] | period = [[బెంగాలీ సాహిత్యం#ఆధునిక కాలం (1800–ప్రస్తుతం)|ఆధునిక కాలం]] | genre = {{Cslist|[[ఆహార రచన]]|[[మహిళల పత్రికల జాబితా|మహిళల పత్రిక]]}} | subject = {{Cslist|[[వంటకం|వంటకాలు]]|[[వంట పద్ధతుల జాబితా|వంట పద్ధతులు]]|[[ఆహార పదార్థం]]|[[పోషకాహార వాస్తవాల లేబుల్|పోషకాహార సమాచారం]]}} | notable_works = ''అమిష్ ఓ నిరామిష్ ఆహార్'' }} | module2 = | module3 = | module4 = | module5 = | module6 = | signature = Signature of Prajnasundari Devi.jpg | signature_type = | signature_size = | signature_alt = | footnotes = }} '''ప్రజ్ఞాసుందరి దేవి'''{{Efn|{{Langx|bn|প্রজ্ঞাসুন্দরী দেবী}}, {{IPA|bn|pɾoɡːaʃund̪ɔɾi d̪ebi}}; {{Langx|as|প্ৰজ্ঞাসুন্দৰী দেৱী}}, {{IPA|as|pɹɔɡjãxundɔɹi dɛwi}}; '''ప్రజ్ఞాసుందరి దేబి''', '''ప్రగ్యా సుందరి దేవి'', '''ప్రజ్ఞా సుందరి దేవి'', '''ప్రజ్ఞాసుందరి బెజ్‌బరువా''' అని కూడా రాస్తారు.}} ({{Langx|bn|প্রজ্ঞাসুন্দরী দেবী}}, {{circa|1870}} – 1950) భారతీయ ఆహార రచయిత్రి, [[సంపాదకుడు|సాహిత్య సంపాదకురాలు]]. ఆమె రాసిన ''అమిష్ ఓ నిరామిష్ ఆహార్'' బెంగాలీ భాషలో ముఖ్యమైన తొలి వంట పుస్తకాలలో ఒకటి.<ref>Utsa Ray, [https://books.google.com/books?id=fDXJBAAAQBAJ&dq=Pragna%20Sundari%20Devi&pg=PA63 ''Culinary Culture in Colonial India''] (Cambridge University Press 2015): 63. {{ISBN|9781107042810}}</ref> ==ప్రారంభ జీవితం== ప్రజ్ఞాసుందరి దేవి శాస్త్రవేత్త [[హేమేంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] కుమార్తె; [[పూర్ణిమా దేవి]] సోదరి. ఆమె తాత తత్వవేత్త [[దేవేంద్రనాథ్ ఠాగూర్]], ముత్తాత పారిశ్రామికవేత్త [[ద్వారకానాథ్ టాగూర్|ద్వారకానాథ్ ఠాగూర్]]. నోబెల్ బహుమతి గ్రహీత, కవి [[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] ఆమెకు బాబాయి. విస్తృత [[ఠాగూర్ కుటుంబం]]లో ఆమె అత్త, నవలా రచయిత్రి [[స్వర్ణకుమారి దేవి]]; బాబాయిలైన తత్వవేత్త [[ద్విజేంద్రనాథ్ ఠాగూర్]], సివిల్ సర్వెంట్ [[సత్యేంద్రనాథ్ ఠాగూర్]], కళాకారుడు [[జ్యోతిరీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] ఉన్నారు. భారతీయ స్త్రీవాది [[సరళా దేవి చౌధురాని|సరళా దేవి చౌధురాణి]] ఆమెకు మొదటి బంధువు.<ref name="Roy">Devapriya Roy, [http://indianexpress.com/article/lifestyle/books/cooking-with-pragyasundari-a-woman-of-the-tagore-household-tells-you-how-to-make-bhapa-ilish-4878079/ "Cooking with Pragyasundari: A woman of the Tagore household tells you how to make bhapa ilish"] ''The Indian Express'' (8 October 2017).</ref> ==వృత్తి== ఆమె తొలి వంటపుస్తకం, కొన్నిసార్లు “బెంగాలీలో తొలి వంట పుస్తకం” అని పిలవబడే ''అమిష్ ఓ నిరామిష్ ఆహార్'', 1902లో ప్రచురితమైంది.<ref>Ronojoy Sen, [https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/Tagores-we-didnt-know-about/articleshow/5906382.cms "Tagores We Didn't Know About"] ''Times of India'' (8 May 2010).</ref><ref>Pragyasundari Devi, [https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.336370 ''Amish O Niramish Ahar''] (1902), via Archive.org {{open access}}</ref> తక్కువ ధరలో లభించే కూరగాయలను సమర్థవంతంగా ఉపయోగించాలని ప్రోత్సహిస్తూ, “ఎక్కువ డబ్బు ఖర్చు చేయడం మంచి ఆహారానికి హామీ కాదు” అని ఆమె తన పాఠకులను హెచ్చరించింది.<ref>Sudeshna Banerjee, [https://web.archive.org/web/20120602205123/http://www.telegraphindia.com/1120511/jsp/saltlake/story_15473869.jsp "Kitchen Queens"] ''The Telegraph'' (May 11, 2012).</ref> ఆమె రెండో శాకాహార వంటపుస్తకాన్ని, తరువాత మాంసాహార వంటకాలతో కూడిన మరో రెండు వంటపుస్తకాలను ప్రచురించింది. ఆమె తరువాతి వంటపుస్తకాలు [[అస్సాం]] వంటకాలు, ఊరగాయలు, నిల్వ ఆహారాలపై దృష్టి పెట్టాయి.<ref name="Roy" /> 1897 నుంచి ప్రజ్ఞాసుందరి దేవి వంటకాలను కలిగిన ''పుణ్య'' అనే మహిళల పత్రికకు సంపాదకత్వం వహించింది.<ref>Utsa Ray, [https://doi.org/10.1080/19472490903387217 "Aestheticizing Labour: An affective discourse of cooking in colonial Bengal"] ''South Asian History and Culture'' 1(1)(January 2010): 60–70.</ref> ==వ్యక్తిగత జీవితం== ప్రజ్ఞాసుందరి దేవి 1891లో అస్సామీ భాషా రచయిత, సాహిత్య ప్రతినిధి [[లక్ష్మీనాథ్ బెజ్‌బరువా]]ను వివాహం చేసుకుంది. వారికి నలుగురు కుమార్తెలు జన్మించారు; వారిలో ఒకరు చిన్న వయసులోనే మరణించారు. వారికి ఐదుగురు మనుమరాళ్లు, ఒక మనుమడు, పదకొండు మునిమనుమలు ఉన్నారు.<ref>Chitra Deb, [https://books.google.com/books?id=HvU6CwAAQBAJ&dq=Pragyasundari+Devi&pg=PT290 ''Women of the Tagore Household''] (Penguin UK 2010). {{ISBN|9789352141876}}</ref> ఆమె వంటకాలను పుస్తక రూపంలో ప్రచురించమని భర్త ప్రోత్సహించాడు. ప్రజ్ఞాసుందరి దేవి 1950లో మరణించింది. ఆమె మనుమరాలు [[ఇరా ఘోష్]], ''అమిష్ ఓ నిరామిష్ ఆహార్'' తాజా సంచికకు జీవితచరిత్ర పరిచయం రాసి, సమకాలీన కొలతలు, సూచనలతో దానిని నవీకరించింది.<ref name="Roy" /><ref>Uttara Debi, [https://books.google.com/books?id=Vn9JDAAAQBAJ&dq=Ira+Ghosh+Pragya+Sundari&pg=PA244 "Women, Community, and the Material Culture of Food"] in Nandana Dutta, ed., ''Communities of Women in Assam: Being, Doing and Thinking Together'' (Routledge 2015): 244. {{ISBN|9781317328704}}</ref> మరో మనుమరాలు [[రీతా దేవి]] ప్రసిద్ధ ఒడిస్సీ నృత్యకారిణి.<ref>Rupalim Patgiri, [http://www.enajori.com/?p=497 "Ritha Devi: Carrying forward the Legacy"] ''Enajori''.</ref><ref>[[Amisha Padnani]], "Ritha Devi, Who Revived Indian Classical Dance, 92" ''New York Times'' (24 September 2017): 24N. {{ProQuest| }} ]</ref> ==కుటుంబ వృక్షం== {{main|ఠాగూర్ కుటుంబం#కుటుంబ వృక్షం}} ==గ్రంథసూచి== ===వంట పుస్తకాలు=== * ''అమిష్ ఓ నిరామిష్ ఆహార్ (సంపుటి I)'' (“మాంసాహార, శాకాహార ఆహారం”; 1900) — [[wikisource:bn:রচনা:আমিষ ও নিরামিষ আহার|আমিষ ও নিরামিষ আহার (প্রথম খণ্ড)]] * ''అమిష్ ఓ నిరామిష్ ఆహార్ (సంపుటి II)'' (1903) — [[wikisource:bn:রচনা:আমিষ ও নিরামিষ আহার|আমিষ ও নিরামিষ আহার (দ্বিতীয় খণ্ড)]] * ''అమిష్ ఓ నిరామిష్ ఆహార్ (సంపుటి III)'' (1907) — [[wikisource:bn:রচনা:আমিষ ও নিরামিষ আহার|আমিষ ও নিরামিষ আহার (তৃতীয় খণ্ড)]] ===మహిళల పత్రిక=== * ''పుణ్య'' (“పుణ్యం”, 1897) — {{Lang|bn|পুণ্য}} ==గమనికలు== {{Notelist}} ==మూలాలు== {{reflist}} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:దేవి, ప్రజ్ఞాసుందరి}} [[Category:1950 మరణాలు]] [[Category:1872 జననాలు]] [[Category:19వ శతాబ్దపు బెంగాలీ ప్రజలు]] [[Category:బెంగాలీ హిందువులు]] [[Category:20వ శతాబ్దపు బెంగాలీ ప్రజలు]] [[Category:భారతీయ మహిళా సంపాదకులు]] [[Category:భారతీయ సంపాదకులు]] [[Category:ఠాగూర్ కుటుంబం]] [[Category:భారతీయ వంటపుస్తక రచయితలు]] [[Category:బెంగాలీ భాషా రచయితలు]] [[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయ పాత్రికేయులు]] [[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయ మహిళా పాత్రికేయులు]] [[Category:భారతీయ పత్రికా సంపాదకులు]] [[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయ మహిళా రచయితలు]] [[Category:పశ్చిమ బెంగాల్‌కు చెందిన మహిళా రచయితలు]] [[Category:బ్రిటిష్ భారతదేశానికి చెందిన రచయితలు]] sde91z1k949kv3gkrtctxejrp0sgyv6 4943004 4943002 2026-08-24T11:46:38Z K.Venkataramana 27319 4943004 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = | name = ప్రజ్ఞాసుందరి దేవి | honorific_suffix = | native_name = {{small|{{Lang|bn|প্রজ্ঞাসুন্দরী দেবী}}}} | native_name_lang = bn | image = Prajnasundari Bezbaroa.jpg | image_upright = | landscape = | alt = | caption = ప్రజ్ఞాసుందరి దేవి, {{circa|1920}} | pronunciation = {{IPA|bn|pɾoɡːaʃund̪ɔɾi d̪ebi|}} | birth_name = | birth_date = {{circa|1870}} | birth_place = [[జోరాసాంకో ఠాకూర్ బారి]], [[కోల్‌కతా]], [[బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]] {{small|(ప్రస్తుతం [[పశ్చిమ బెంగాల్]], భారతదేశం)}} | death_date = 1950 | death_place = [[అస్సాం (1947–1963)|అస్సాం]], భారతదేశం | resting_place = | resting_place_coordinates = | burial_place = | burial_coordinates = | monuments = | other_names = ప్రజ్ఞాసుందరి బెజ్‌బరువా | siglum = | citizenship = [[బ్రిటిష్ భారత పాస్‌పోర్ట్|బ్రిటిష్ భారతీయురాలు]] (1870–1947)<br/>[[భారతీయ ప్రజలు|భారతీయురాలు]] (1947–1950) | education = | alma_mater = | occupation = {{hlist|[[ఆహార రచన|ఆహార రచయిత్రి]]|[[సాహిత్య సంపాదకుడు|సాహిత్య సంపాదకురాలు]]}} | years_active = 1897–1950 | era = [[బెంగాల్ పునరుజ్జీవనం]] | works = [[#గ్రంథసూచి|గ్రంథసూచి]] | spouse = {{marriage|[[లక్ష్మీనాథ్ బెజ్‌బరువా]]|1891|1938|reason=d.}} | children = 4 | parents = | mother = | father = [[హేమేంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] | relatives = [[ద్వారకానాథ్ ఠాగూర్]] (ముత్తాత)<br/>[[దేవేంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] (తాత)<br/>[[ద్విజేంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] (బాబాయి)<br/>[[సత్యేంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] (బాబాయి)<br/>[[జ్యోతిరీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] (బాబాయి)<br/>[[స్వర్ణకుమారి దేవి]] (అత్త)<br/>[[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] (బాబాయి)<br/>[[శోభనసుందరి ముఖోపాధ్యాయ]] (సోదరి)<br/>[[పూర్ణిమా దేవి]] (సోదరి)<br/>[[సరళా దేవి చౌధురాణి]] (బంధువు) | family = [[ఠాగూర్ కుటుంబం]] | awards = | website = | module = {{Infobox writer | embed = yes | pseudonym = | nickname = | language = [[బెంగాలీ భాష|బెంగాలీ]] | period = [[బెంగాలీ సాహిత్యం#ఆధునిక కాలం (1800–ప్రస్తుతం)|ఆధునిక కాలం]] | genre = {{Cslist|[[ఆహార రచన]]|[[మహిళల పత్రికల జాబితా|మహిళల పత్రిక]]}} | subject = {{Cslist|[[వంటకం|వంటకాలు]]|[[వంట పద్ధతుల జాబితా|వంట పద్ధతులు]]|[[ఆహార పదార్థం]]|[[పోషకాహార వాస్తవాల లేబుల్|పోషకాహార సమాచారం]]}} | notable_works = ''అమిష్ ఓ నిరామిష్ ఆహార్'' }} | module2 = | module3 = | module4 = | module5 = | module6 = | signature = Signature of Prajnasundari Devi.jpg | signature_type = | signature_size = | signature_alt = | footnotes = }} '''ప్రజ్ఞాసుందరి దేవి'''{{Efn|{{Langx|bn|প্রজ্ঞাসুন্দরী দেবী}}, {{IPA|bn|pɾoɡːaʃund̪ɔɾi d̪ebi}}; {{Langx|as|প্ৰজ্ঞাসুন্দৰী দেৱী}}, {{IPA|as|pɹɔɡjãxundɔɹi dɛwi}}; '''ప్రజ్ఞాసుందరి దేబి''', '''ప్రగ్యా సుందరి దేవి'', '''ప్రజ్ఞా సుందరి దేవి'', '''ప్రజ్ఞాసుందరి బెజ్‌బరువా''' అని కూడా రాస్తారు.}} ({{Langx|bn|প্রজ্ঞাসুন্দরী দেবী}}, {{circa|1870}} – 1950) భారతీయ ఆహార రచయిత్రి, [[సంపాదకుడు|సాహిత్య సంపాదకురాలు]]. ఆమె రాసిన ''అమిష్ ఓ నిరామిష్ ఆహార్'' బెంగాలీ భాషలో ముఖ్యమైన తొలి వంట పుస్తకాలలో ఒకటి.<ref>Utsa Ray, [https://books.google.com/books?id=fDXJBAAAQBAJ&dq=Pragna%20Sundari%20Devi&pg=PA63 ''Culinary Culture in Colonial India''] (Cambridge University Press 2015): 63. {{ISBN|9781107042810}}</ref> ==ప్రారంభ జీవితం== ప్రజ్ఞాసుందరి దేవి శాస్త్రవేత్త [[హేమేంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] కుమార్తె; [[పూర్ణిమ దేవి|పూర్ణిమా దేవి]] సోదరి. ఆమె తాత తత్వవేత్త [[దేవేంద్రనాథ్ ఠాగూర్]], ముత్తాత పారిశ్రామికవేత్త [[ద్వారకానాథ్ టాగూర్|ద్వారకానాథ్ ఠాగూర్]]. నోబెల్ బహుమతి గ్రహీత, కవి [[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] ఆమెకు బాబాయి. విస్తృత [[ఠాగూర్ కుటుంబం]]లో ఆమె అత్త, నవలా రచయిత్రి [[స్వర్ణకుమారి దేవి]]; బాబాయిలైన తత్వవేత్త [[ద్విజేంద్రనాథ్ ఠాగూర్]], సివిల్ సర్వెంట్ [[సత్యేంద్రనాథ్ ఠాగూర్]], కళాకారుడు [[జ్యోతిరీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] ఉన్నారు. భారతీయ స్త్రీవాది [[సరళా దేవి చౌధురాని|సరళా దేవి చౌధురాణి]] ఆమెకు మొదటి బంధువు.<ref name="Roy">Devapriya Roy, [http://indianexpress.com/article/lifestyle/books/cooking-with-pragyasundari-a-woman-of-the-tagore-household-tells-you-how-to-make-bhapa-ilish-4878079/ "Cooking with Pragyasundari: A woman of the Tagore household tells you how to make bhapa ilish"] ''The Indian Express'' (8 October 2017).</ref> ==వృత్తి== ఆమె తొలి వంటపుస్తకం, కొన్నిసార్లు “బెంగాలీలో తొలి వంట పుస్తకం” అని పిలవబడే ''అమిష్ ఓ నిరామిష్ ఆహార్'', 1902లో ప్రచురితమైంది.<ref>Ronojoy Sen, [https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/Tagores-we-didnt-know-about/articleshow/5906382.cms "Tagores We Didn't Know About"] ''Times of India'' (8 May 2010).</ref><ref>Pragyasundari Devi, [https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.336370 ''Amish O Niramish Ahar''] (1902), via Archive.org {{open access}}</ref> తక్కువ ధరలో లభించే కూరగాయలను సమర్థవంతంగా ఉపయోగించాలని ప్రోత్సహిస్తూ, “ఎక్కువ డబ్బు ఖర్చు చేయడం మంచి ఆహారానికి హామీ కాదు” అని ఆమె తన పాఠకులను హెచ్చరించింది.<ref>Sudeshna Banerjee, [https://web.archive.org/web/20120602205123/http://www.telegraphindia.com/1120511/jsp/saltlake/story_15473869.jsp "Kitchen Queens"] ''The Telegraph'' (May 11, 2012).</ref> ఆమె రెండో శాకాహార వంటపుస్తకాన్ని, తరువాత మాంసాహార వంటకాలతో కూడిన మరో రెండు వంటపుస్తకాలను ప్రచురించింది. ఆమె తరువాతి వంటపుస్తకాలు [[అస్సాం]] వంటకాలు, ఊరగాయలు, నిల్వ ఆహారాలపై దృష్టి పెట్టాయి.<ref name="Roy" /> 1897 నుంచి ప్రజ్ఞాసుందరి దేవి వంటకాలను కలిగిన ''పుణ్య'' అనే మహిళల పత్రికకు సంపాదకత్వం వహించింది.<ref>Utsa Ray, [https://doi.org/10.1080/19472490903387217 "Aestheticizing Labour: An affective discourse of cooking in colonial Bengal"] ''South Asian History and Culture'' 1(1)(January 2010): 60–70.</ref> ==వ్యక్తిగత జీవితం== ప్రజ్ఞాసుందరి దేవి 1891లో అస్సామీ భాషా రచయిత, సాహిత్య ప్రతినిధి [[లక్ష్మీనాథ్ బెజ్‌బరువా]]ను వివాహం చేసుకుంది. వారికి నలుగురు కుమార్తెలు జన్మించారు; వారిలో ఒకరు చిన్న వయసులోనే మరణించారు. వారికి ఐదుగురు మనుమరాళ్లు, ఒక మనుమడు, పదకొండు మునిమనుమలు ఉన్నారు.<ref>Chitra Deb, [https://books.google.com/books?id=HvU6CwAAQBAJ&dq=Pragyasundari+Devi&pg=PT290 ''Women of the Tagore Household''] (Penguin UK 2010). {{ISBN|9789352141876}}</ref> ఆమె వంటకాలను పుస్తక రూపంలో ప్రచురించమని భర్త ప్రోత్సహించాడు. ప్రజ్ఞాసుందరి దేవి 1950లో మరణించింది. ఆమె మనుమరాలు [[ఇరా ఘోష్]], ''అమిష్ ఓ నిరామిష్ ఆహార్'' తాజా సంచికకు జీవితచరిత్ర పరిచయం రాసి, సమకాలీన కొలతలు, సూచనలతో దానిని నవీకరించింది.<ref name="Roy" /><ref>Uttara Debi, [https://books.google.com/books?id=Vn9JDAAAQBAJ&dq=Ira+Ghosh+Pragya+Sundari&pg=PA244 "Women, Community, and the Material Culture of Food"] in Nandana Dutta, ed., ''Communities of Women in Assam: Being, Doing and Thinking Together'' (Routledge 2015): 244. {{ISBN|9781317328704}}</ref> మరో మనుమరాలు [[రీతా దేవి]] ప్రసిద్ధ ఒడిస్సీ నృత్యకారిణి.<ref>Rupalim Patgiri, [http://www.enajori.com/?p=497 "Ritha Devi: Carrying forward the Legacy"] ''Enajori''.</ref><ref>[[Amisha Padnani]], "Ritha Devi, Who Revived Indian Classical Dance, 92" ''New York Times'' (24 September 2017): 24N. {{ProQuest| }} ]</ref> ==కుటుంబ వృక్షం== {{main|ఠాగూర్ కుటుంబం#కుటుంబ వృక్షం}} ==గ్రంథసూచి== ===వంట పుస్తకాలు=== * ''అమిష్ ఓ నిరామిష్ ఆహార్ (సంపుటి I)'' (“మాంసాహార, శాకాహార ఆహారం”; 1900) — [[wikisource:bn:রচনা:আমিষ ও নিরামিষ আহার|আমিষ ও নিরামিষ আহার (প্রথম খণ্ড)]] * ''అమిష్ ఓ నిరామిష్ ఆహార్ (సంపుటి II)'' (1903) — [[wikisource:bn:রচনা:আমিষ ও নিরামিষ আহার|আমিষ ও নিরামিষ আহার (দ্বিতীয় খণ্ড)]] * ''అమిష్ ఓ నిరామిష్ ఆహార్ (సంపుటి III)'' (1907) — [[wikisource:bn:রচনা:আমিষ ও নিরামিষ আহার|আমিষ ও নিরামিষ আহার (তৃতীয় খণ্ড)]] ===మహిళల పత్రిక=== * ''పుణ్య'' (“పుణ్యం”, 1897) — {{Lang|bn|পুণ্য}} ==గమనికలు== {{Notelist}} ==మూలాలు== {{reflist}} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:దేవి, ప్రజ్ఞాసుందరి}} [[Category:1950 మరణాలు]] [[Category:1872 జననాలు]] [[Category:19వ శతాబ్దపు బెంగాలీ ప్రజలు]] [[Category:బెంగాలీ హిందువులు]] [[Category:20వ శతాబ్దపు బెంగాలీ ప్రజలు]] [[Category:భారతీయ మహిళా సంపాదకులు]] [[Category:భారతీయ సంపాదకులు]] [[Category:ఠాగూర్ కుటుంబం]] [[Category:భారతీయ వంటపుస్తక రచయితలు]] [[Category:బెంగాలీ భాషా రచయితలు]] [[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయ పాత్రికేయులు]] [[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయ మహిళా పాత్రికేయులు]] [[Category:భారతీయ పత్రికా సంపాదకులు]] [[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయ మహిళా రచయితలు]] [[Category:పశ్చిమ బెంగాల్‌కు చెందిన మహిళా రచయితలు]] [[Category:బ్రిటిష్ భారతదేశానికి చెందిన రచయితలు]] 57ohvnxloavft14bo7ksc59tnpdbtuc